You are on page 1of 68

Razem Flota Trudna

czy osobno strona 42 smoka strona 45 prawda strona 58


w w w . p o l s k a - z b r o j n a . p l
T Y G O D N I K

NR 3 (626) 18 stycznia 2009 Cena 3 zł (w tym 7% VAT) INDEKS 337 374 ISSN 0867-4523

F jak Fenomen
F-16 W POLSKICH SIŁACH POWIETRZNYCH
TO REWOLUCJA TECHNOLOGICZNA I MENTALNA
str ona 8
R
2 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009
J A S N O W I Z O R

W A S Z Y M Z D A N I E M

S
zanowny Panie Redaktorze, piszę do go Sił Zbrojnych, ale wykorzystany zgodnie z „Wojskowym koncertem życzeń” z okładki.
Pana z prośbą o wyjaśnienie pomysłu z intencją autora. Przyznam, że wzburzenie to najbardziej deli-
umieszczenia na trzeciej stronie Czym zatem kierował się ktoś umieszczają- katne określenie emocji, jakie towarzyszą
w numerze drugim „Polski Zbrojnej” cy takie zdjęcie w tak eksponowanym miejscu oglądaniu tej strony. Zresztą nie tylko mnie,
KTO Rosomak pchanego przez żołnierzy, bo- gazety, nie opatrując go żadnym komentarzem ale także wielu innym osobom i żołnierzom,
wiem zupełnie nie rozumiem intencji redakcji. ani opisem? A wystarczyłoby choćby „To nie którzy ją widzieli. Liczę, że istnieje jakaś
Pierwszą moją reakcją była wściekłość na awaria, tylko zawody” lub podobnym (w re- rozsądna i logiczna odpowiedź, jakieś uza-
rzecznika prasowego Polskiego Kontyngentu dakcji nie brakuje tęgich głów, które mogły sadnienie. W innym razie, jak można mówić
Wojskowego Czad, który takie zdjęcie wysłał coś lekkiego wymyślić). Może zabrakło miej- o współpracy z kimś, kto wykorzystuje mate-
(przejrzałem nawet katalog kar, które można sca na stronie, może tak jest śmiesznie, a mo- riały według własnego uznania, a nie w zgo-
by wymierzyć żołnierzowi). Jakież było moje że jeszcze coś innego. Nie potrafię znaleźć od- dzie z pierwotną intencją i przekonaniem au-
zdziwienie, kiedy na stronie internetowej re- powiedzi, nie wiem tylko, czy śmiesznie i ża- tora? W mojej ocenie takie umieszczenie zdję-
dakcji znalazłem tekst o... zawodach sporto- łośnie to najlepsze skojarzenia dla czytelnika cia (bez opisu, jaką sytuację ilustruje) jest
wych w PKW Czad. Notabene, materiał lekki w kontekście udziału naszych żołnierzy w mi- przykładem przekazywania informacji nie-
i przyjemny, który dobrze się czyta i który sjach zagranicznych. Zwłaszcza że zdjęcie zo- zgodnych z prawdą.
pokazuje inną stronę życia na misjach. Re- stało zrobione w zupełnie innych okoliczno- Licząc na niezawodną odpowiedź, pozosta-
dakcja zatem dokładnie wiedziała, w jakim ściach i miało służyć ilustracji tekstu o krańco- ję z wyrazami szacunku. 
kontekście zdjęcie zostało wykonane i wyko- wo odmiennej konotacji i skojarzeniach. Co PPŁK DARIUSZ KACPERCZYK
rzystane. Materiał jest oczywiście także na więcej, zdjęcie to „świetnie się komponuje” rzecznik prasowy
stronie internetowej Dowództwa Operacyjne- (jako pierwszy obrazek po otworzeniu gazety) Dowództwa Operacyjnego Sił Zbrojnych

I D E O L O
MAREK
Ciężkie czasy, SARJUSZ-WOLSKI
westchnął żołnierz, zdejmując zegar
z wieży.

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 3


K R Ó T K A S E SRP II S A T R E Ś C I

ARMIA 40 | ANDRZEJ JONAS


Gdyby…
8 | NORBERT BĄCZYK 41 | STANISŁAW KOZIEJ
F jak Fenomen Koniec miłości
13 | BOGUSŁAW PACEK platonicznej
Uczył Polak Francuza 42 | DOMINIK JANKOWSKI
14 | MAREK Razem czy osobno
SARJUSZ-WOLSKI 44 | ROBERT CZULDA
Armia europejska Kierunek północ
18 | ARTUR GOŁAWSKI 45 | TADEUSZ WRÓBEL
Okrakiem na bombie Flota smoka
NORBERT BĄCZYK
22 | TOMASZ GOS 48 | MARCIN KACZMARSKI
F jak Fenomen 8 Jak w termosie Manewry przy kurku
WDRAŻANIE F-16 to najbardziej niezwykły 24 | WŁODZIMIERZ KALETA 50 | PAWEŁ HENSKI
z programów modernizacji naszej armii.  Rydwany ognia
Na zdrowie
28 | ŁUKASZ PUCHALSKI, 54 | ROMAN KUŹNIAR
AARON WELMAN Dokopać Unii
Len do rany przyłóż
32 | BOGUSŁAW HORYZONTY
POLITOWSKI
Nocni zwiadowcy 55 | TOMASZ SZULEJKO
36 | MARIUSZ JĘDRZEJKO Licencja na wolność
Szef kompanii, szef kuchni, 58 | MAŁGORZATA
szef obrony… SCHWARZGRUBER
Trudna prawda
MAŁGORZATA SCHWARZGRUBER BEZPIECZEŃSTWO 62 | ZDZISŁAW NAJDER
Kłódka 37 37 | MAŁGORZATA
Skąd się wziął honor
63 | AARON WELMAN
na Guantanamo SCHWARZGRUBER
Kłódka
Przez zabawę do armii
TO WIĘZIENIE jest jak gułag – oskarża 66 | MAREK PRZYBYLIK
Amnesty International.  na Guantanamo Wy dwaj, co za jeden?

tel.: +4822 684 02 27, CA MON 840 227; WSPÓŁPRACOWNICY


Aneta Wiśniewska, +4822 684 52 13, Andrzej Jonas, Robert Czulda, ZDJĘCIE
CA MON 845 213; Marek Orzechowski, Andrzej Fąfara, NA OKŁADCE:
DYREKTOR REDAKCJI WOJSKOWEJ polska-zbrojna@redakcjawojskowa.pl Bogusław Pacek, Marek Przybylik, Mariusz
REDAKTOR NACZELNY Krzysztof Głowacki, Paweł Henski, Adamski/
Marek Sarjusz-Wolski, PUBLICYŚCI: Mariusz Jędrzejko, Marcin Kaczmarski, Skrzydlata
tel.: +4822 684 53 65, 684 56 85, WARSZAWA: Norbert Bączyk, Włodzimierz Kaleta, Roman Kuźniar, Polska
faks: 684 55 03; CA MON 845 365, Piotr Bernabiuk, Anna Dąbrowska, Damian Markowski
845 685, faks: 845 503; Paulina Glińska, Łukasz Puchalski,
sekretariat@redakcjawojskowa.pl Roman Przeciszewski, DZIAŁ GRAFICZNY Redaktor
Al. Jerozolimskie 97, 00-909 Warszawa Małgorzata Schwarzgruber, tel.: +4822 684 51 70, CA MON 845 170; wydania:
Aaron Welman, Tadeusz Wróbel, Marcin Dmowski (kierownik), ANETA
ZASTĘPCA DYREKTORA tel.: +4822 684 52 44, CA MON 845 244; , Monika Klekociuk, Paweł Kępka, WIŚNIEWSKA
REDAKCJI WOJSKOWEJ tel.: +4822 684 52 29, CA MON 845 229; Andrzej Witkowski
SEKRETARZ REDAKCJI „POLSKI ZBROJNEJ” BYDGOSZCZ: Krzysztof Wilewski, PRENUMERATA: RUCH SA, KOLPORTER SA,
Wojciech Kiss-Orski, tel. +4852 378 25 90, CA MON 415 200; OPRACOWANIE STYLISTYCZNE Garmond PRESS, GLM.
tel.: +4822 684 02 22, CA MON 840 222; GDYNIA: Tomasz Gos, tel.: +4858 626 24 tel.: +4822 684 03 55, CA MON 840 355; Informacja: +4822 684 04 00
wko@redakcjawojskowa.pl 13, CA MON 262 413; Renata Gromska (kierownik),
KRAKÓW: Magdalena Kowalska-Sendek, Aleksandra Ogłoza, Małgorzata Mielcarz, KOLPORTAŻ I REKLAMACJE
ZASTĘPCA DYREKTORA Jacek Szustakowski, Joanna Rochowicz Bellona SA +4822 457 04 37,
REDAKCJI WOJSKOWEJ tel.: +4812 455 17 80, CA MON 131 780; 6879 041, CA MON 879 041
ppłk Lech Mleczko POZNAŃ: Piotr Laskowski, CA MON 572 446, BIURO REKLAMY I MARKETINGU
Kwartalnik „Bellona”, przeglądy rodzajów sił mjr Tomasz Szulejko, Adam Niemczak (kierownik), DRUK
zbrojnych, lech.mleczko@redakcjawojskowa.pl, tel.: +4861 857 52 40, CA MON 572 240; Anita Kwaterowska (tłumacz) Drukarnia Wydawnicza „Trans-Druk”, Golina
tel.: +4822 684 56 85; WROCŁAW: Bogusław Politowski, Małgorzata Szustkowska, Numer zamknięto: 12.01.2009 r.
tel.: +4871 765 38 53, CA MON 653 853; tel. +4822 684 53 87, 684 51 80,
REDAKTORZY PROWADZĄCY 684 55 03,
ppłk Artur Goławski, tel.: +4822 684 52 30, FOTOREPORTER: Jarosław Wiśniewski, faks: +4822 CA MON 845 387;
CA MON 845 230; Katarzyna Pietraszek, tel.: +4822 684 52 29, CA MON 845 229; reklama@redakcjawojskowa.pl
Treść zamieszczanych materiałów nie zawsze odzwierciedla stanowisko redakcji. Tekstów niezamówionych redakcja nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do skrótów.

4 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


M E L D U N E K
F L E S Z
W O J S K A L Ą D O W E

Uroczysty apel
MIĘDZYRZECZ. Na placu ape-
lowym 17 Wielkopolskiej Brygady
Zmechanizowanej odbyła się
5 grudnia uroczysta zbiórka
jednostki z okazji rozpoczęcia
nowego roku szkoleniowego. Do-
wódca, generał brygady Sławomir
Wojciechowski przedstawił prioryte-
ty dotyczące nadchodzącego okre-
su szkolenia. Podczas apelu od-
czytano także rozkaz dowódcy
o rozformowaniu baterii przeciw-

FOT. MAGDA KOWALSKA-SENDEK


pancernej, której historia sięga po-
czątków lat dziewięćdziesiątych.
Poczet proporcowy baterii po raz
ostatni przemaszerował przed
frontem szyku 17 BZ.

Nowy szef sztabu


TOMASZÓW MAZOWIECKI.

Armia bez szefa? znej zasadzie cywilnej kontroli nad


armią. Oponentów nie przekonują
kontrargumenty, że szef obrony to
6 stycznia w sali tradycji 7 Bata-
lionu Kawalerii Powietrznej odby-
ło się uroczyste pożegnanie kapi-
Nie ma wojska bez jednoosobowego dowodzenia nowe stanowisko, ale nie kolejny tana Rafała Lisa, który odszedł
i bez zasady hierarchiczności. Jeśli w jednej armii jest szczebel dowodzenia. I że ma on ze stanowiska oficera sekcji
wielu dowódców, staje się ona pospolitym ruszeniem. działać w imieniu ministra obrony S3 sztabu brygady na stanowisko
narodowej i w niczym nie ograni- szefa sztabu 7 Batalionu Kawale-

C zy minister obrony Bogdan wódca powoływany przez prezy- cza kompetencji prezydenta RP ja-
Klich przekona prezydenta denta na czas wojny.
RP do swojego projektu rozwoju sił
ko zwierzchnika sił zbrojnych,
Stanowisko szefa obrony znane w którego gestii znajdzie się powo-
rii Powietrznej. 
F L E S Z
M A R Y N A R K A W O J E N N A
zbrojnych? Ma on nadzieję, że jest w innych krajach. Ma je 12 spo-
tak właśnie się stanie, choć szef śród 26 państw członkowskich
łanie szefa obrony – o ile stosowny
zapis znajdzie się w Kon- Inauguracja roku
Biura Bezpieczeństwa Narodowe- NATO, na przykład Francja, Reforma
stytucji RP. ŚWINOUJŚCIE. Podniesienie
go Władysław Stasiak nie wyraża Hiszpania, Dania i Wielka dowodzenia siłami Kiedy miałoby wielkiej gali banderowej na okrę-
się przychylnie o tej propozycji. Re- Brytania. Jak mówił mi- zbrojnymi przewiduje do tego dojść? „Moż- tach i pomocniczych jednostkach
forma dowodzenia siłami zbrojny- nister Klich, jego kon- nowe stanowisko liwość zmiany kon- pływających oraz flagi Marynarki
szefa obrony,
mi, która czeka na ostateczną ak- cepcja bierze się z do- czyli pierwszego
stytucji planujemy Wojennej w garnizonach rozpoczę-
ceptację ministra po konsultacjach brych doświadczeń na- żołnierza RP. w 2011 roku, podob- ło kolejny rok szkoleniowy w 8 Flo-
z prezydentem, przewiduje nowe towskich i opiera na dwóch nie jak kilka innych
stanowisko szefa obrony, czyli podstawowych zasadach – roz- zmian w strukturze sił
pierwszego żołnierza RP w czasie dzieleniu wszystkich funkcji w woj- zbrojnych, między innymi utwo-
FOT. PIOTR PŁUCIENNIK

pokoju, który dowodziłby armią sku i jednoosobowym kierowaniu rzenie kolegium szefów sztabów
w imieniu szefa resortu obrony. armią. „Nie ma wojska bez jedno- i spłaszczenie systemów dowodze-
Obecnie funkcje planistyczne osobowego dowodzenia i bez zasa- nia”, mówił minister Klich. Pro-
i dowodzenia nie są rozdzielone dy hierarchiczności. Jeśli w jednej gram rozwoju armii przewiduje
– sprawuje je szef Sztabu General- armii jest wielu dowódców, staje także likwidację dowództw okrę-
nego, który w nowej koncepcji zo- się ona pospolitym ruszeniem, gów wojskowych oraz wielu tere-
stałby głównym planistą i pierw- a nie wojskiem”, podkreślał, wska- nowych organów administracji tylli Obrony Wybrzeża. 5 stycznia
szym zastępcą szefa obrony. O pla- zując, że kolejnym atutem tej nowej wojskowej. Wzrośnie natomiast w zespołach okrętów i w jednost-
nach przebudowy armii wymagają- struktury byłoby płynne przejście (w końcu 2018 roku o blisko kach brzegowych zorganizowano
cych kosmetycznej zmiany jednego dowodzenia z czasu pokoju w czas 20 procent) liczba żołnierzy w jed- uroczyste zbiórki, po czym prze-
z artykułów konstytucji minister kryzysu lub wojny. nostkach liniowych (bojowych), prowadzono pierwsze zajęcia
Klich mówił 8 stycznia podczas Witold Waszczykowski, wice- a zmniejszy się w jednostkach za- z udziałem dowództwa flotylli oraz
debaty zorganizowanej przez szef BBN, który słuchał wykładu bezpieczających. oficerów sztabu. Na inauguracji ro-
Stowarzyszenie Euroatlantyckie Klicha, a swoją wypowiedzią „Co się stanie, jeśli nie uda się ku szkoleniowego z udziałem do-
i BCC. Dziś bowiem w konstytucji w dyskusji dał się poznać jako za- zmienić konstytucji?”, pytali mini- wództw jednostek dowódca flotylli
nie ma stanowiska szefa obrony, gorzały krytyk pomysłów ministra stra Klicha dziennikarze. „Wtedy kontradmirał Jerzy Lenda omówił
jest natomiast szef sztabu, dowódcy obrony, twierdzi, że utworzenie sta- zostaniemy przy wariancie dotych- główne przedsięwzięcia szkolenio-
rodzajów wojsk oraz naczelny do- nowiska szefa obrony zagraża żela- czasowym”, odpowiedział. (MS)  we na 2009 rok. 

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 5


M E L D U N E K

Cztery filary
SZCZECIN

Żołnierze
NATO i Unia Europejska muszą dostosować swoją
politykę do zagrożeń nowego typu.
zagrali
MOŻLIWOŚĆ

„F ilarami naszego bezpie-


czeństwa są NATO, Unia
Europejska, strategiczne partner-
Bogdan Klich uważa, że prezy-
dent powinien podpisać traktat li-
zboński, gdyż dokument ten da
ZWIEDZANIA
OKRĘTÓW, pokazy
sprzętu, poczęstunek
stwo ze Stanami Zjednoczonymi Polsce szansę na włączenie się grochówką i chlebem
oraz nasze siły zbrojne”, powie- w główny nurt unijnej polityki bez- wojskowym, koncerty
dział minister Bogdan Klich pod- pieczeństwa i obrony. Powinniśmy orkiestr garnizonowych,
czas wykładu „Dwa wymiary pol- uczestniczyć we wzmacnianiu unij- dni otwartych koszar
skiej polityki bezpieczeństwa nego filaru naszego bezpieczeń- – tak 11 stycznia
– atlantycki i europejski” zorgani- stwa, tak jak bierzemy udział 2009 roku żołnierze
zowanego 8 stycznia przez Stowa- w modyfikacji koncepcji strategicz- wspomagali Wielką
rzyszenie Euro-Atlantyckie i Busi- nej NATO, której poświęcony bę- Orkiestrę Świątecznej
ness Centre Club. Według mini- dzie między innymi kwietniowy Pomocy. Tegoroczny fi-
stra, zarówno NATO, jak i Unia szczyt sojuszu w Strasburgu. nał rozpoczął się na po-
muszą nie tylko dostosować swoją W dyskusji przewijało się kil- kładzie okrętu 8 Flotylli
politykę, struktury i zdolności do ka wątków: bilans misji zagra- Obrony Wybrzeża
tradycyjnych wyzwań, ale także nicznych, rola NATO w zapew- ORP „Kraków”, którym
stawić czoło zagrożeniom nowe- nieniu bezpieczeństwa energe- do Szczecina przypłynął
go typu. Podkreślił, że konieczne tycznego, priorytety rozwoju Sił Jurek Owsiak. Na licyta-
jest ponowne nawiązanie dialogu Zbrojnych RP. Odpowiadając na cjach na rzecz WOŚP
między sojuszem a Unią oraz wy- pytania, szef resortu obrony prawdziwą gratką oka-
pracowanie mechanizmów współ- przypomniał plan modernizacji zał się jednodniowy rejs
pracy w regionach, gdzie UE pro- technicznej przewidujący mię- okrętem podwodnym
wadzi misje cywilne, a NATO dzy innymi odbudowę systemu typu kobben, za który
wojskowe. Tworzone grupy bojo- obrony powietrznej, zakup no- chętni oferowali
we Unii muszą być rezerwą na wych śmigłowców, okrętów, 12 stycznia 12 100
przykład dla takich operacji jak środków dowodzenia i łączności złotych. Aukcja potrwa
w Czadzie, a nie papierowym na- oraz rozpoznania, w tym bezza- do 21 stycznia 2009
rzędziem. łogowych samolotów. (MS)  roku. (ANN) 

Cięższe Emigracja i dyplomacja K A R T O T E K A

kryteria
R esort obrony przygotowuje
rozwiązania legislacyjne za-
P rezydent RP na uchodźstwie
Ryszard Kaczorowski oraz
nuncjusz apostolski w Polsce arcy-
cy powołania biskupstwa polowe-
go. Wręczono także medale Ordy-
nariatu Polowego WP Milito pro
Pułkownik
SŁAWOMIR DUDCZAK
dotychczasowy szef
ostrzające kryteria wymagane do biskup Józef Kowalczyk zostali te- Christo (Walczę dla Chrystusa). rozpoznania 12 Szczecińskiej
uzyskania zgody na służbę gorocznymi laureatami Beneme- W tym roku przyznano je: Uniwer- Dywizji Zmechanizowanej,
w obcych armiach. „Zamierzamy renti. Uroczystość wręczenia dy- sytetowi Kardynała Stefana Wy- jest teraz dowódcą 2 Hrubie-
wprowadzić dodatkowe bariery plomów, która odbyła się 11 stycz- szyńskiego, Katolickiemu Uniwer- szowskiego Pułku Rozpo-
ograniczające możliwość służby nia 2009 roku w Teatrze Narodo- sytetowi Lubelskiemu, otrzymali je znawczego.
w armiach zagranicznych”, wym, połączono z koncertem także ksiądz infułat Józef Wójcik
stwierdził 9 stycznia 2009 roku z okazji dziewięćdziesiątej roczni- i ksiądz prałat Jan Sikora. (AD)  Komandor porucznik
szef Ministerstwa Obrony Naro- ANDRZEJ WOJTKOWIAK
dowej Bogdan Klich. Obecnie
zgoda na służbę w obcym wojsku Boom budowlany został wyznaczo-
ny na dowódcę
udzielana jest jedynie wówczas, „Rok 2010 powinien być ostat- wojskowi z Legionowa, Zegrza, 12 Wolińskiego
gdy osoba zainteresowana odbyła nim, w którym Wojskowa Agen- Białobrzegów, Mińska Mazowiec- Dywizjonu
zasadniczą służbę wojskową lub cja Mieszkaniowa będzie prowa- kiego i Warszawy. Na 2009 rok za- Trałowców
przeszkolenie albo została prze- dziła budowę osiedli”, zaznaczył planowane jest oddanie mieszkań 8 Flotylli Obrony Wybrzeża.
niesiona do rezerwy oraz nie ma minister Bogdan Klich 9 stycznia między innymi w Bydgoszczy, Wcześniej był między innymi
przydziału mobilizacyjnego. Szef 2009 roku w Ząbkach. Agencja Gdyni, Krakowie, Wrocławiu. Na dowódcą trałowca ORP
MON przypomniał, że resort oddała tam do użytku dziesięć do- 2010 – w Warszawie, Poznaniu „Dąbie” i starszym oficerem
przygotowuje jednocześnie pakiet mów wielorodzinnych wybudowa- i Olsztynie. Według założeń MON, flagowym dowództwa 8 Flotyl-
rozwiązań zachęcających do służ- nych w osiem miesięcy w innowa- po 2012 roku wszystkie inwestycje li. Komandor porucznik Jerzy
by w polskim wojsku. Jednym cyjnej technologii szkieletowej mają zostać zakończone. Minister Kłaput, wcześniejszy dowód-
z nich jest umożliwienie zawodo- drewnianej. Do osiemdziesięciu Klich podkreślił również, że w naj- ca 12 Dywizjonu, po 25 la-
wej służby osobom mającym po- mieszkań przeznaczonych na czas bliższym czasie rząd zajmie się tach służby, 31 stycznia od-
dwójne obywatelstwo. (ANN)  pełnienia służby wprowadzą się ustawą o zakwaterowaniu. (ATU)  chodzi do rezerwy. 

6 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


F L E S Z
S I Ł Y P O W I E T R Z N E

Początek lotnictwa
POZNAŃ. Dla mieszkańców
Poznania 6 stycznia 1919 roku to
początek polskiego lotnictwa.
W tym roku mija 90. rocznica zdo-
bycia przez powstańców wielkopol-
skich lotniska na Ławicy. Z tej oka-
zji pod pomnikiem Powstańców
Wielkopolskich – Zdobywców Lot-
niska Ławica odbyły się uroczyste
obchody, upamiętniające te wyda-
rzenia. Pod pomnikiem złożono
wiązanki kwiatów, odbył się także
koncert Orkiestry Reprezentacyj-
nej Sił Powietrznych. Otwarto rów-
nież wystawę „90 lat na poznań-
skim niebie”. Odwiedzający mogli
zobaczyć między innymi samolot
Albatros i umundurowanie z cza-
sów powstania wielkopolskiego. 
F L E S Z
Ż A N D A R M E R I A W O J S K O W A

Zwycięzcy Anioła
CZAD. W polskim kontyngen-
cie odbyły się noworoczne zawody,

FOT. PIOTR PŁUCIENNIK


w których oprócz drużyn wszyst-
kich polskich pododdziałów wzięli
udział Francuzi i Chorwaci. Zmaga-
nia polegały na jak najszybszym
przepchnięciu na odcinku 50 me-
trów wozu bojowego Rosomak przez
Cyberwojna Z głębokim smutkiem przyjęliśmy
dziesięcioosobowe drużyny. Bezkon-
kurencyjni okazali się żandarmi
„Nie ma takiego państwa, które wiadomość o śmierci z 2 kompanii manewrowej pod
może powiedzieć, że jest gotowe gen. bryg. prof. dr hab. dowództwem kapitana Bartłomieja
do cyberwojny. Nie ma zabezpie- Elżbiety ZAWACKIEJ „ZO” Anioła. Kolejne noworoczne zmaga-
czeń nie do złamania – to jedno legendarnej kurierki Komendy Głównej Armii nia miały miejsce na boisku piłkar-
z praw dekalogu hakera”, odpo- Krajowej, jedynej kobiety wśród cichociemnych, skim w bazie North Star. Zacięty
wiadał na pytania posłów pułkow- drugiej Polki w historii Wojska Polskiego mecz Chorwacja–Polska zakończył
nik Dariusz Osmulski, szef oddzia- awansowanej na stopień generała brygady, się wynikiem 1:1.
łu reagowania na incydenty kom- odznaczonej m.in. Orderem Orła Białego, F L E S Z
puterowe w Wojskowym Biurze Krzyżem Orderu Virtuti Militari, L O G I S T Y K A
Bezpieczeństwa i Informatyki, na
posiedzeniu Komisji Obrony Naro-
Krzyżem Komandorskim
z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Walecz- Pamiątkowy medal
dowej dotyczącym bezpieczeństwa nych,wybitnego pedagoga oraz działaczki AFGANISTAN. Podczas sylwe-
informacyjnego w wojsku. Prze- niepodległościowej i społecznej. strowej kolacji, zorganizowanej
wodniczący Komisji poseł Janusz Łączymy się w bólu w bazie Bagram Air Field w obozie
Zemke pytał o plany utworzenia z JEJ NAJBLIŻSZYMI White Eagle, starszy szeregowy
systemu umożliwiającego przesy- Paweł Wolski z 1 Pomorskiej Bryga-
łanie informacji w trybie off-line minister obrony narodowej Bogdan Klich
o klauzuli „ściśle tajne” w syste- szef Sztabu Generalnego WP generał Franciszek Gągor
mach teleinformatycznych do
szczebla związku taktycznego. Ro-
muald Hoffmann, dyrektor Depar-
tamentu Informatyki i Telekomuni- Jego Ekscelencji ks. bp. gen. dyw. dr. hab.
kacji MON, potwierdził tę informa- Tadeuszowi PŁOSKIEMU
cję, jednak ze względu na obowią- wyrazy głębokiego współczucia i żalu z powodu śmierci
zującą go tajemnicę i charakter spo- OJCA dy Logistycznej otrzymał medal
tkania nie mógł zdradzić szczegó- składa pamiątkowy od dowódcy dywizji
łów tego przedsięwzięcia. (LP)  szef Sztabu Generalnego generał Franciszek Gągor regionu RCE. (PG) 

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 7


P E R Y S K O P

NORBERT BĄCZYK
zajmuje się
techniką wojskową

WDRAŻANIE F-16 TO NAJBARDZIEJ NIEZWYKŁY


Z PROGRAMÓW MODERNIZACJI NASZEJ ARMII.

Z
Fjak Feno
dzisiejszej perspektywy trudno wła-
ściwie zrozumieć, jak doszło do te-
go, że do naszej armii trafiły
F-16. Czy kupiliśmy nowe myśliw-
ce z powodu jakiegoś nagłego przypływu pa-
triotyzmu, czy może na fali euforii wynikają-
cej z obecności w NATO i związanych z tym
lić ustawy, które zagwarantowały naszej armii
minimum stabilizacji.
W 31 Bazie Lotnictwa Taktycznego w pod-
poznańskich Krzesinach 11 grudnia 2008 roku
wylądowały trzy samoloty bojowe F-16C
Block 52 + (Advanced) o numerach taktycz-
nych „4040”, „4074” i „4075”. To ostatnie ma-
wiązała się z największej pod względem war-
tości części kontraktu znanego jako PL-D-
SAC. Przylot trzech ostatnich Jastrzębi nie
wieńczy całego procesu wdrażania do Sił
Zbrojnych RP systemu uzbrojenia F-16. Po-
trwa on jeszcze kilka lat, a najważniejszym je-
go momentem będzie osiągnięcie pełnej goto-
zobowiązań? Jakakolwiek była przyczyna, szyny z zakontraktowanej transzy 48 egzem- wości bojowej przez eskadry użytkujące sa-
cieszmy się, że w 2001 roku udało się uchwa- plarzy, co oznacza, że strona amerykańska wy- moloty. Lecz symboliczny moment, gdy

8 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


ARMIA ARMIA
ARMIA Redaktor działu ARTUR GOŁAWSKI

nomen
FOT. DAMIAN FIGAJ

wszystkie zamówione F-16 są już w naszych mającą zatrzymać dalszą degradację wojsko- wojskowego został zagwarantowany odrębną
rękach, jest okazją, aby zwrócić uwagę na to, wego budżetu, o tyle program samolotowy był decyzją parlamentu, a jego finansowanie nie
z jak niezwykłym kontraktem mamy do czy- czymś zupełnie innym. Uchwalona przez sejm odbywa się z pieniędzy MON, lecz z całego
nienia. Na kolejny podobny czekać będziemy 22 czerwca 2001 roku Ustawa o ustanowieniu budżetu państwa.
bardzo długo. programu wieloletniego „Wyposażenie Sił Mało kto zdaje sobie sprawę z tego, że
Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w samo- wspomniana ustawa była w kolejnych latach
WYJĄTKOWY loty wielozadaniowe” i zapewnieniu warun- kilkakrotnie nowelizowana – życie zweryfiko-
O ile decyzja o finansowaniu obronności na ków jego realizacji jest fenomenem. To jedyny wało początkowe pomysły. Pierwotnie ustalo-
poziomie 1,95 procent PKB była tylko tamą przypadek, kiedy zakup uzbrojenia i sprzętu no zakup 60 samolotów, z terminami dostaw

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 9


P E R Y S K O P
do końca 2006 roku, z czego 44 fabrycznie no- systemu bojowego i z jakim wyprzedzeniem wiedzialnych za pozyskanie nowych samolo-
wych i 16 używanych. Kluczową zmianę do należy przygotować się na jego przyjęcie. tów, najlepszym rozwiązaniem.
ustawy wniesiono 20 marca 2002 roku, kiedy Polsce zaoferowano maszynę o zdolnościach
to sprecyzowano planowaną liczbę maszyn na POMÓWIENIA bojowych w naszym lotnictwie wcześniej nie-
„48 nowych samolotów bojowych, zestaw lo- Od początku na tym programie zaciążyło spotykanych. I znów można dojść do wniosku,
gistyczny oraz lotnicze środki bojowe” z ter- fatum pomówień. Zanim jesienią w 2002 roku że mieliśmy szczęście. Przez całe lata dziewięć-
minem dostawy do końca 2008 roku. I choć otwarto koperty z trzema ofertami, procedura dziesiąte nie zdecydowaliśmy się na starsze od-
wprowadzono następne poprawki, w tym taką, zamówienia nazywana była już „przetargiem miany zachodnich myśliwców, a gdy wreszcie
że zestaw logistyczny i środki bojowe będą do- na F-16”. Istotnie, propozycja strony amery- pojawiła się okazja, kupiliśmy maszyny na-
starczane także po 2008 roku, to najważniej- kańskiej, animatora NATO i najważniejszego prawdę nowoczesne. Samoloty, które w takiej
szy zapis o liczbie samolotów i terminach do- sojusznika militarnego, mogła być traktowana odmianie wówczas jeszcze nie istniały – strona
staw utrzymano. Warto o tym pamiętać, bo nieco inaczej niż pozostałych oferentów. Jej polska zamówiła nową, ulepszoną w stosunku
w przypadku programu samolotowego przyję- przyjęcie oznaczać zaś musiało zacieśnianie do wcześniejszych F-16 C/D Block 52 wersję,
ty harmonogram udało się w sześć lat zreali- więzi z USA. Z drugiej jednak strony to, co za- a jej projektowanie dopiero się wtedy zaczęło.
zować. Pokazuje to zarazem, jak długotrwa- proponowali Amerykanie, było, przynajmniej I choć F-16C o kodzie JC-1 03-0040 i numerze
łym procesem jest pozyskanie nowoczesnego w oczach komisji przetargowej i osób odpo- taktycznym „4040”, pierwszy polski Fighting

Zanim pierwsze samoloty dotarły do Polski, niektórzy twierdzili, że zakup F-16 oznacza dla sił zbrojnych rewolucję nie tylko technologiczną, ale też mentalną.

10 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


A R M I A

Falcon, jaki powstał w Fort Worth różnic między tym jak jest, a jak Strona polska cały czas konsekwentnie dą-
ZA SPRAWĄ w Teksasie na początku 2006 roku, powinno być. Przemiany zresztą żyła też do zapewnienia porównywalnego za-
SAMOLOTU F-16 był formalnie 3367 egzemplarzem trwają. Nie zawsze wszystko udaje kresu szkolenia swych pilotów w Stanach
wyszły na jaw
liczne polskie F-16 zbudowanym w Stanach Zjed- się właściwie lub sprawnie przepro- Zjednoczonych. W efekcie podpisano aneks
słabości, noczonych, to w wielu aspektach ma wadzić, ale widać, że program sa- do umowy PL-D-TAB (21,5 miliona dola-
na przykład brak on niewiele wspólnego ze starszymi molotowy okazał się prekursorem rów) odnośnie do przeszkolenia ostatniej
wydajnego
odmianami tego myśliwca. nowej, lepszej jakości. dwunastki z T-38C także na F-16. Tym sa-
systemu
szkolenia Wybór oferty amerykańskiej Za sprawą samolotu F-16 wyszły na mym wszyscy lotnicy powinni przejść pełny
lotniczego. oznaczał również pomoc sojuszni- jaw liczne polskie słabości, na przy- kurs, złożony z trzech etapów podstawowych
ka w procesie wdrażania F-16 kład brak wydajnego systemu szkole- (część ponadto kursy instruktorskie). Cena
dzięki systemowi FMF (Foreign nia lotniczego. W kontrakcie głównym pakietu szkoleń wynosi łącznie 120 milionów
Military Financing). Mieliśmy z tej z Amerykanami uzgodniliśmy prze- dolarów, co daje średnio około 2,5 miliona
możliwości w kolejnych latach czę- szkolenie za oceanem 48 pilotów, przy dolarów na jednego pilota. Pod koniec 2008
sto korzystać. czym 12 w pełnym cyklu: kurs języko- roku w Polsce przebywało 34 pilotów mogą-
wy – samolot szkolenia zaawansowa- cych latać na Jastrzębiach. Ostatnich dwuna-
NAUKA LATANIA nego – F-16; natomiast pozostałych 36 stu szkoliło się jeszcze w Ameryce.
Zanim pierwsze samoloty dotarły bez ostatniego elementu (łączny koszt Pierwotne plany zakładały, że dalszy na-
do Polski, niektórzy wojskowi de- 61 milionów dolarów). pływ kadr, do oczekiwanego poziomu 72 pilo-
cydenci twierdzili, że zakup F-16 Wybór oferty amerykańskiej po- tów na 48 samolotów (przelicznik samolot
oznacza dla sił zbrojnych rewolucję zwolił jednak na podjęcie dalszych – pilot 1:1,5), zostanie osiągnięty dzięki mo-
nie tylko technologiczną, ale też rozmów w sprawie opłacenia szko- dernizacji krajowej infrastruktury szkolenio-
mentalną. Brzmiało to jak slogan, leń ze środków pomocowych FMF. wej. A zatem nie będzie już konieczności dal-
ale było prawdą. Można jedynie do- Dlatego później podpisano umowę szego wysyłania ludzi za Atlantyk. Przez wie-
dać, że skalę konsekwencji płyną- PL-D-TAB, na mocy której za 40 mi- le lat jednak nie było decyzji w sprawie samo-
cych z tej prawdy nie do końca poj- lionów dolarów z funduszu FMF lotu LIFT, więc te zamierzenia okazały się
mowali nawet ci, którzy sami ją gło- szkolenie na F-16 w bazach amery- nierealne i trzeba było prowadzić kolejne ne-
sili. Zachodnie standardy wymusiły kańskich przejść miało kolejnych gocjacje ze stroną amerykańską na temat szko-
wielkie zmiany w Siłach Powietrz- 24 pilotów spośród 36 wytypowa- lenia lotników za środki pomocowe. Rozmo-
nych (i nie tylko). Pokazały ogrom nych do lotów za sterami T-38C. wy zaowocowały kolejną umową w ramach

C O M M E N T A R I U M

podobnego programu, chyba że zaj-

Cud techniki dą jakieś specjalne okoliczności.


Nawet tak drogie i skomplikowane
urządzenia jak rakietowe systemy
Jastrzębie trafiły w swój czas idealnie. obrony powietrznej armia ma kupo-
wać z własnej kieszeni. Dlatego
wszystkie programy dotyka syn-

M
imo usilnych starań nikt żołnierzy w stalowych mundurach. drom krótkiej kołdry.
fenomenu F-16 nie umie Oszczędności szukają wszędzie. Od Na tym tle sprawny odbiór w ciągu
powtórzyć. „Narodowy pro- tego roku różne opłaty, podatek dwóch lat (listopad 2006 – gru-
gram śmigłowcowy” i „narodowy VAT, wydatki na infrastrukturę lotni- dzień 2008) 48 samolotów wartych
program morski”, które miały być skową związane z Jastrzębiami mu- ponad dwa miliardy dolarów, czyli
jego kopiami, zakończyły się poraż- si już ponosić MON. Wszystko poza niemal równowar tość naszych
ką – w ogóle ich nie uruchomiono. główną pożyczką spadnie na barki wszystkich innych wydatków na no-
Tymczasem na F-16 Polska, i to nie resortu, ale w porównaniu do opłat we uzbrojenie w tym okresie razem
z budżetu MON, ale z budżetu całe- z lat 2006–2008 są to sumy nie- wziętych, robi wrażenie. I nie może
go państwa, angażując kilka resor- wielkie. go zepsuć świadomość, że nie
tów (obok MON przede wszystkim A zatem i tu widać, że Jastrzębie wszystko w realizacji programu sa-
Ministerstwo Finansów i Minister- trafiły w swój czas idealnie, nie tyl- molotowego przebiega idealnie.
stwo Gospodarki), wyda w latach ko korzystając z przejściowego za- Gdy jesienią 2006 roku pierwsze
2001–2015 kilkanaście miliardów łamania waluty amerykańskiej, ale F-16 z pewnymi problemami przela-
złotych. Tylko na dwie bazy lotnicze, też zanim rozkręcona gospodarka tywały z USA do Krzesin, przeciwni-
które zbudowano faktycznie od no- dostała zadyszki. cy ich obecności w Poznaniu wymy-
wa, już spożytkowano 1,1 miliarda Dziś zapewne na takie działanie jak ślili taki rym: „F-16, cud techniki,
złotych. uchwalenie ustawy z 22 czerwca leciał tydzień z Ameryki”. Zapewne
Samoloty F-16 przylatywały do nas 2001 roku nikt by się nie odważył. w porównaniu z F-22A czy Rafale
w latach 2006–2008, czyli okresie Program modernizacji technicznej nasz najnowszy samolot bojowy
prosperity gospodarczej, która na lata 2009–2018 nie pozostawia technicznym cudem nie jest. Ale
FOT. DAMIAN FIGAJ

właśnie się kończy. W dobie kryzy- wątpliwości. Kolejnych eskadr sa- program jego wdrażania w historii
su ministerstwa finansów i gospo- molotów bojowych na razie nie ku- modernizacji Wojska Polskiego nie
darki jakby coraz bardziej niechęt- pimy. Państwo nie sfinansuje też ma sobie równych przynajmniej od
nie patrzą na dalsze wspieranie w najbliższej przyszłości żadnego dwóch dziesięcioleci. (NB) 

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 11


P E R Y S K O P

FOT. JONATHAN DERDEN


Polsce zaoferowano maszynę o zdolnościach bojowych w naszym lotnictwie wcześniej niespotykanych.

FMF, zakładającą przeszkolenie w Stanach PL-D-SAC to ponad 160 różnych zobowią- procentach, szkolenie personelu latającego
Zjednoczonych następnych 40 pilotów, choć zań, przy czym zaledwie kilka z nich dotyczy – w 86 procentach (zgodnie z umową
zgodnie z aktualnymi koncepcjami tylko wyłącznie samolotów. Cały kontrakt wart jest PL-D-SAC), szkolenie personelu latającego
w systemie szkoła językowa – samolot szkole- 3,532 miliarda dolarów, z czego cena samo- w Polsce przez amerykański zespół MTT
nia zaawansowanego lotów obejmu- – w 66 procentach, szkolenie personelu latają-
T-38C. Na ten cel je 59 procent cego w Stanach Zjednoczonych za środki FMF
wstępnie przeznaczo- Według danych z 2003 roku tej wartości, – w 30 procentach, dostawy sprzętu – w 64
no 22,6 miliona dola-
rów. Pierwszych sze-
myśliwce kosztowały sprzęt wspar-
cia i usługi
procentach, usługi naprawcze („Napraw i ode-
ślij”) – w 6 procentach oraz inwestycje infra-
ściu lotników ma wy- 1,98 miliarda dolarów, przy – 37 procent, strukturalne – w 76 procentach.
jechać za ocean już natomiast Z powyższego zestawienia wynika, że więk-
w 2009 roku, a w la- cenie jednostkowej transport i ob- szość kontraktu PL-D-SAC została zrealizo-
tach 2010–2012 wy-
syłano by ich po dzie-
42 miliony dolarów za F-16C sługa admini-
stracyjna kon-
wana, ale w niektórych obszarach potrwa on
jeszcze kilka lat. Przykładowo na usługi „Na-
sięciu rocznie. Ostat- i 44 miliony za F-16D traktu – czte- praw i odeślij” zarezerwowano około 90 milio-
nia czwórka pojecha- ry procent. nów dolarów, ale po dwóch latach eksploatacji
łaby na kursy w 2013 Tutaj znów wykorzystano z tej puli tylko kilka milionów.
roku. Obecne założenia mówią, że byłaby to mieliśmy szczęście. Oprocentowanie kon- Zatem strona polska będzie mogła korzystać
ostatnia operacja tego rodzaju – po roku 2013 traktu jako pożyczki amerykańskiej wynosi z niej jeszcze kilka lat, płacąc tylko za faktycz-
Siły Powietrzne mają bowiem mieć samolot średnio 6,9 procenta, ale z racji niskiego nie potrzebne elementy. Podobnie nie wyko-
LIFT, dzięki czemu Polska odzyskałaby samo- kursu dolara w latach 2007–2008 Minister- rzystano jeszcze wszystkich pieniędzy na czę-
dzielność w zakresie pełnego szkolenia pilo- stwo Finansów przystąpiło do jej spłacania ści zamienne – w tym wypadku pakiet obli-
tów na zaawansowane samoloty bojowe. przed terminem, do końca 2008 roku prze- czono na 26 tysięcy godzin nalotu – to jest na
kazując stronie amerykańskiej około 1,2 mi- jakieś 3,5 roku intensywnej (180 godzin rocz-
MAGIA LICZB liarda dolarów. nie) eksploatacji każdego polskiego Jastrzę-
Program samolotowy trwa. Jego faza wdro- Według wyliczeń z końca zeszłego roku bia. Termin realizowania takich umów będzie
żeniowa zakończy się w latach 2012–2014, udało się już wykonać: dostawy samolotów zapewne najdłuższy, przekroczy 2012 rok. Na-
a sam kontrakt wygaśnie dopiero wtedy, gdy – w stu procentach, szkolenie personelu na- tomiast ostatnia większa dostawa wyposażenia
zostaną zrealizowane wszystkie umowy. ziemnego w Stanach Zjednoczonych – w stu spodziewana jest w 2009 roku. 

12 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


W samo sedno
F E L I E T O N
Bogusław
Pacek
zastępca
Misja w Czadzie pokazała, dowódcy
że Wojsko Polskie potrafi organizować operacje operacji EUFOR
zagraniczne na najwyższym poziomie. w Czadzie
Do kraju nie płyną litanie próśb i narzekań.

Uczył Polak Francuza


W
iemy od dawna, że prywatną firmę kosztowała około pię- jeszcze jako kraj odstający pod względem
nasi żołnierze pod ciu milionów euro. O tyle mniej za- technicznym, pokazała się w tej misji z najlep-
wieloma względa- płaciliśmy za tę operację. szej strony. Żołnierze innych państw podpatry-
mi nie tylko nie Po trzecie, Polska pokazała wszyst- wali nasze sposoby działania.
ustępują kolegom kim krajom, jak należy stworzyć żoł- Przyznaję, że Polacy także przyglądali się
z zachodnich państw, słynących z mi- nierzom odpowiednie warunki do za- kolegom, szczególnie z Francji. Są rzeczy,
strzostwa w wojskowym fachu, ale na- kwaterowania. Wszyscy Polacy z kon- których i my możemy się uczyć od partnerów.
wet ich wyprzedzają. Jednak nie zda- tyngentu śpią w klimatyzowanych Na przykład wykorzystania lekkiego sprzętu
rzyło się jeszcze, abyśmy byli europej- kontenerach, a na przykład Francuzi kwaterunkowego podczas prowadzonych ope-
skimi liderami w przygotowaniu zagra- w namiotach bez podłóg i „klimy”. racji, a także łatwego przystosowania pojaz-
nicznej operacji oraz zapewnieniu żoł- Inne kwestie socjalno-bytowe w pol- dów do zamontowania dowolnego uzbrojenia.
nierzom najlepszych warunków zarów- skim wydaniu w Czadzie także są dla Przede wszystkim jednak, to chyba dla nas
no do działania, jak i zakwaterowania. partnerów powodem do zazdrości. najważniejsza lekcja, Francuzi są o wiele bar-
Operacja w Czadzie zdecydowanie Po czwarte, jesteśmy również lide- dziej dyspozycyjni. Nikt nie dyskutuje, gdy
dowodzi, że potrafimy to zrobić, oraz rami pod względem indywidualnego dowiaduje się, że za dwa dni trzeba lecieć do
że pod tym względem należymy do wyposażenia i jakości broni. Stan innego kraju lub przenieść się w dowolne
czołówki. W misji Unii Europejskiej techniczny tego, co mają „polscy cza- miejsce na świecie.
w Czadzie bierze udział 26 państw. dyjczycy”, wielokrotnie przewyższa Misja w Czadzie pokazała, że Wojsko Pol-
Wojska wysłali tam między innymi to, co zaprezentowali Szwedzi, Fino- skie potrafi organizować operacje zagraniczne
Francuzi, Irlandczycy, Finowie, Szwe- wie, Austriacy czy Francuzi. na najwyższym poziomie. Do kraju nie płyną
dzi i Holendrzy, czyli same tuzy, z du- Po piąte, najważniejsze: Polacy po- litanie próśb i narzekań. Pokazała też, że nasi
żym doświadczeniem w operacjach kazują w tej operacji prawdziwe mi- dowódcy należą do najlepszych z najlepszych.
zagranicznych. Na przybycie Polaków strzostwo w działaniu. Mają to, co jest Aż serce się raduje. Bo wiele lat czekali-
czekali z zaciekawieniem. Na począt- największym powodem zazdrości, śmy na to, by inni od nas uczyli się w opera-
ku, gdy już się pojawili, wielu ofice- Rosomaki i land-rovery cjach wojskowego rzemiosła. 
rów z innych państw patrzyło trochę idealnie sprawdzające
„z góry” na przybyszów ze wschodu. się w trudnych warun-
Dopiero gdy powstał polski obóz kach. Także nasze śmi-
w Iribie i nasi ruszyli do boju, szczęki głowce Mi-17 są w tej
opadły zwłaszcza Francuzom. Co wy- operacji najbardziej
różniało nasz kontyngent? użyteczne.
Po pierwsze, sprawne przemiesz- Polska, często
czenie. W Afryce pokonanie dwóch postrzegana
tysięcy kilometrów to nie lada sztuka.
Mała ekipa pod dowództwem puł-
kownika Dariusza Janasza przerzu-
ciła około 500 kontenerów w krótkim
czasie i wyjątkowo sprawnie.
Po drugie, samodzielna rozbudo-
wa bazy. Przy użyciu polskiego
FOT. WWW.SXC.HU

sprzętu i specjalistów, z małą po-


mocą Francuzów. Irlandzka baza
w Gaz Beidzie wykonana przez

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 13


N A C E L O W N I K U

Armia
europejska
14 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009
A R M I A

Z CEZARYM LUSIŃSKIM o superarmii superpaństwa,


hipotetycznym ataku Eskimosów i tarciach z Rosją
rozmawia MAREK SARJUSZ-WOLSKI
POLSKA ZBROJNA: Czy Wojsko Polskie POLSKA ZBROJNA: Byłby to wany jest na 2013 rok. Wyszehradzka
należy do Unii Europejskiej? precedens. mogłaby dyżurować w 2015 roku.
CEZARY LUSIŃSKI: Oczywiście! Udział CEZARY LUSIŃSKI: To prawda.
w Europejskiej Polityce Bezpieczeństwa Nie zdarzyło się jeszcze, by członkiem POLSKA ZBROJNA: W debacie
i Obrony, obok członkostwa w NATO, jest grupy bojowej UE było państwo niena- publicznej rzadko wspomina się
drugim filarem bezpieczeństwa Polski w re- leżące ani do UE, ani do NATO. o grupach bojowych. Najgorętszym
lacjach międzynarodowych. tematem są natomiast misje.
POLSKA ZBROJNA: Tym bar- CEZARY LUSIŃSKI: To prawda.
POLSKA ZBROJNA: Co to właściwie dziej że nie wiadomo, czy Ukraina Polska wzięła udział we wszystkich,
oznacza? kiedykolwiek zostanie członkiem poza jedną, misjach Unii Europejskiej.
CEZARY LUSIŃSKI: Choćby to, że ak- NATO. Ukraińcy są temu zdecydo- Zakończyliśmy z sukcesem misję
tywnie uczestniczymy w pracach Europej- wanie przeciwni. w Kongu. Uczestniczymy w wojskowej
skiej Agencji Obrony. Owo zaangażowanie CEZARY LUSIŃSKI: Mają uprze- misji humanitarnej w Czadzie oraz
daje możliwości włączenia polskiego prze- dzenie do NATO, ale nie do Unii Eu- w cywilnej w Kosowie. W Czadzie na-
mysłu obronnego w konsorcja europejskie ropejskiej! Można przypuszczać, że si żołnierze strzegą bezpieczeństwa
i dostęp do rynków zbrojeniowych pozosta- regionalna integracja wojskowa, jaką uchodźców poza obozami. Za porzą-
łych państw członkowskich UE. będzie ich partycypacja w Wyszeh- dek wewnątrz obozów nadal odpowia-
radzkiej Grupie Bojowej, wpłynie na da ONZ. W marcu 2009 roku spodzie-
POLSKA ZBROJNA: Do tej pory Europa zmianę opinii. wana jest zmiana polegająca na przeję-
nie kupowała od nas czołgów. ciu zadań misji UE przez ONZ.
CEZARY LUSIŃSKI: Nie było też zaawanso- POLSKA ZBROJNA: Czy żołnie-
wanej współpracy technologicznej nad wspólny- rze zamieszkają we wspólnych POLSKA ZBROJNA: Dlaczego
mi projektami, a teraz jest. Projekty te dotyczą koszarach? tak długo trwało przygotowanie tej
łączności, systemów dowodzenia, śmigłowców. CEZARY LUSIŃSKI: W myśl kon- misji?
cepcji grup bojowych UE przed uzy- CEZARY LUSIŃSKI: Dobre pyta-
POLSKA ZBROJNA: Czy ma to związek skaniem potwierdzenia gotowości nie. Proces był rzeczywiście długi i bo-
z nominacją generała Adama Sowy na sta- grupy do działania (tak zwanej certy- lesny. Wymagał aż pięciu konferencji
nowisko zastępcy dyrektora wykonawcze- fikacji sił) komponenty narodowe tworzenia sił. W końcu osiągnięto po-
go Europejskiej Agencji Obrony? grupy bojowej muszą przejść ćwicze- rozumienie. Ponad połowę sił wydzie-
CEZARY LUSIŃSKI: Z pewnością ta no- nia zgrywające. Nie oznacza to, że lili Francuzi. My wysłaliśmy blisko
minacja korzystnie wpływa na nasze większe podczas dyżuru dana grupa jest sko- czterystu żołnierzy, podobnie jak
zaangażowanie w europejskie projekty obron- szarowana w jednym miejscu. Po- Irlandczycy.
ne. To nasz spory sukces. szczególne komponenty narodowe
stacjonują we własnych państwach, POLSKA ZBROJNA: Bardzo dużo.
POLSKA ZBROJNA: Nie przeczę. Oba- zachowując wysoki stopień gotowości CEZARY LUSIŃSKI: Tak. Jak na
wiam się, że mało kto o niej w Polsce sły- do przerzutu i prowadzenia działań mały kraj, kultywujący neutralność
szał. Podobnie jak o całym wysiłku obron- (pięć–dziesięć dni). i niezaangażowanie wojskowe, to
nym Unii Europejskiej. Choćby o grupach chyba przełomowa decyzja. Chociaż
bojowych… POLSKA ZBROJNA: Jakie są za- z drugiej strony Irlandia ma świetną
CEZARY LUSIŃSKI: A w ostatnich dwóch dania grup bojowych UE? tradycję udziału w misjach pokojo-
latach nastąpiło tu ogromne przyspieszenie. CEZARY LUSIŃSKI: Podczas wych ONZ.
Do podjętej już wcześniej decyzji o grupie bo- każdego półrocza dwie grupy pełnią
jowej, w której naszymi partnerami są Niem- dyżur. Każda grupa musi być także POLSKA ZBROJNA: Odpukując…
cy, Słowacja, Litwa i Łotwa (jesteśmy w niej przygotowana na przedłużenie ak- Czy gdyby cokolwiek zagrażało Eu-
państwem ramowym, czyli liderem wydziela- tywności do dziewięciu miesięcy, ropie, również trzeba by zwoływać
jącym połowę sił i odpowiedzialnym za ukom- gdyby w szóstym miesiącu zaistniała pięć konferencji i miesiącami szukać
pletowanie całości), doszły decyzje o stwo- konieczność jej użycia. kilku helikopterów?
rzeniu dwóch kolejnych: Weimarskiej Grupy CEZARY LUSIŃSKI: Na naszym
Bojowej (Francja, Niemcy, Polska) oraz Wy- POLSKA ZBROJNA: Kiedy gru- kontynencie nie brakuje państw, które
szehradzkiej Grupy Bojowej. Co do tej ostat- py z udziałem Polski będą pełnić mają zdolności wojskowe, pozwalające
FOT. MAREK STĘPIEŃ

niej, formalne decyzje jeszcze nie zapadły, dyżury? reagować na każde zagrożenie. Nato-
choć rozmowy sztabowe i polityczno-wojsko- CEZARY LUSIŃSKI: Pierwsza służ- miast ich użycie, w jakiejkolwiek koali-
we trwają od dwóch lat. Chcemy do niej za- ba czeka nas w drugiej połowie 2010 cji, wymaga decyzji politycznej. I tu ro-
prosić także Ukrainę. roku. Dyżur grupy weimarskiej plano- dzą się trudności.

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 15


N A C E L O W N I K U
POLSKA ZBROJNA: Dlaczego? CEZARY LUSIŃSKI: Z pewnością tak. Euro-
CEZARY LUSIŃSKI: Bo zaczynają się żmud- pie zwyczajnie zrobiło się wstyd, że bez zaanga-
ne negocjacje, jak podzielić wysiłek organiza- żowania Amerykanów rozwój wypadków mógł
cyjny, finansowy i militarny między poszcze- być niebezpieczny i nieprzewidywalny.
gólne państwa. Organizowanie misji wojsko-
wych napotyka zresztą trudności nie tylko POLSKA ZBROJNA: Jaka jest perspektywa
w przypadku zadań unijnych, które są zjawi- strategiczna tych dążeń? Nasz prezydent
skiem stosunkowo nowym. Są także mniejsze li- przed dwoma laty przedstawił postulat euro-
czebnie i odbywają się w łatwiejszych warun- pejskiej armii…
kach niż zadania sojuszu. Z podobnymi sytu- CEZARY LUSIŃSKI: Pojęcie armii europej-
acjami mamy do czynienia, kiedy trzeba przy- skiej jest dość umowne. Przekładając to hasło
gotować operacje NATO. na konkrety, można wska-
zać trzy możliwości reali-
POLSKA ZBROJNA: I nic na Polacy mają zacji tej idei.
to nie można zaradzić?
CEZARY LUSIŃSKI: Trudno- prawo czuć się Pierwszą są grupy bojowe
UE. Przy dzisiejszej woli
ści w wydzielaniu sił zbrojnych
do misji wynikają przede wszyst-
zaniepokojeni politycznej do integracji
obronnej, wystawienie
kim z wahań rządów. Każda sto- tym, że Rosja dwóch grup bojowych w si-
lica długo analizuje, czy warto
się zaangażować i ponosić kosz- wywiera nacisk le 1 500 żołnierzy każda,
wyczerpuje poziom ambi-
ty aktywności. Wojsko jest i dys-
ponuje nowoczesnym sprzętem.
polityczny na cji Unii Europejskiej.
Drugą jest udział w NATO.
Problem leży tylko w decyzji po- suwerenną Polskę Wkład państw europejskich
litycznej. Ma pan rację, że trochę w funkcjonowanie w tej
to dziwnie wygląda, kiedy na całym kontynencie organizacji jest znaczący, lecz nie taki, jakie-
nie można znaleźć dziesięciu śmigłowców nie- go spodziewają się Amerykanie i nie taki, na
zbędnych dla misji w Czadzie. W końcu jednak jaki stać Europejczyków. Biorąc pod uwagę
nastąpił postęp. Polska także wysłała do Czadu liczbę ludności, potencjał gospodarczy, fi-
trzy śmigłowce. nansowy, a wreszcie – militarny, możemy

FOT.
mówić o europejskim filarze w NATO. Jeże-
POLSKA ZBROJNA: Nie brzmi to pociesza- li dziś państwa europejskie potrafią utrzy-
jąco. Czy gdyby Europie groziła inwazja ze mać (pod sztandarami różnych organizacji)
strony… załóżmy hipotetycznie… Eskimo- kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy, to można
sów, konferencji byłoby mniej, a negocjacje mówić o europejskiej armii. Trzeba tylko
byłyby krótsze? pamiętać, że funkcjonuje ona w różnych
CEZARY LUSIŃSKI: W przypadku zagro- uwarunkowaniach instytucjonalnych. A ge-
żenia kontynentu bardziej liczyłbym na doj- storem użycia narodowych sił zbrojnych po-
rzałość struktur NATO, niż na sprawność Eu- zostają władze państwowe. Sądzę, że tak bę-
ropejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony. dzie jeszcze długo.
Dotyczy to szybkości reagowania oraz wyćwi- Trzeci komponent to Eurokorpus, czyli po-
czonego automatyzmu procedur w razie ko- tencjalnie 60-tysięczny związek taktyczny
nieczności obrony jednego z państw człon- względnie szybkiego reagowania utworzony
kowskich. przez Niemcy, Francję, Hiszpanię, Belgię Stany Zjednoczone we współpracy z państwami,
i Luksemburg. Polska podjęła działania, by w których mają się znaleźć jego elementy. Bar-
POLSKA ZBROJNA: Jaki zatem sens ma to włączyć się do Eurokorpusu z kontyngentem dziej zasadna byłaby taka dyskusja na forum so-
mozolone budowanie Europejskiej Tożsamo- o sile brygady. Co istotne, jednostki korpusu juszu północnoatlantyckiego niż Unii Europej-
ści Obronnej? Nie szkoda tej politycznej przeznaczone są zarówno do operacji UE, skiej. Nie tylko z uwagi na jego jednoznaczny
i urzędniczej mitręgi? jak i NATO. polityczno-militarny charakter. NATO prowadzi
CEZARY LUSIŃSKI: Do tej idei przywiąza- bowiem prace nad systemem przechwytywania
nych jest szczególnie kilka państw unijnych. Jest POLSKA ZBROJNA: A zatem w kontekście rakiet krótkiego i średniego zasięgu. System na-
to w dużym stopniu powiązane z ich wolą (lub militarnym nie grozi nam „superpaństwo” towski powinien być więc komplementarny
jej brakiem) zaangażowania w NATO. Panuje wyposażone w „superarmię”? wobec amerykańskiego. Wśród sojuszników
jednak powszechny konsensus, że Unia Euro- CEZARY LUSIŃSKI: Nikt dziś do tego nie w NATO problematyczna jest jednak sprawa fi-
pejska powinna działać w sytuacjach, w których dąży. Kompetencje w dziedzinie polityki obron- nansowania europejskiego systemu przeciwra-
zaangażowanie sojuszu północnoatlantyckiego nej są zarezerwowane dla państw i nikt nie pro- kietowego. Z drugiej strony Amerykanie nie są
nie byłoby możliwe lub pożądane. Chodzi o sy- ponuje zmiany tego stanu rzeczy. zobligowani do tego, by swój wysiłek finanso-
tuacje, w które nie mogliby lub nie chcieli zaan- wo-wojskowy wnosić do NATO, a już z pewno-
gażować się Amerykanie oraz takie, co do któ- POLSKA ZBROJNA: Tarczę antyrakietową ścią nie do Unii Europejskiej. Natomiast udział
rych UE stwierdziłaby, iż jest to wyłączna odpo- negocjowaliśmy z Amerykanami. Czy słusz- poszczególnych państw europejskich w progra-
wiedzialność europejska. nie uczyniliśmy to poza Unią Europejską? mie amerykańskim, przez umieszczenie na
CEZARY LUSIŃSKI: Rozmowy miały cha- swych terytoriach elementów tarczy, z pewno-
POLSKA ZBROJNA: Czy to wniosek wy- rakter bilateralny, bo też system przechwytywa- ścią jest zjawiskiem politycznym. Wpływa on na
ciągnięty z kompromitacji bałkańskiej? nia rakiet dalekiego zasięgu jest budowany przez bezpieczeństwo całego kontynentu.

16 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


A R M I A

Moskwa nie prosiła nas o zgodę, choć te nia obronnego czy dowodzenia operacjami.
urządzenia mogą zestrzeliwać samoloty lą- Skoro są instytucje i dojrzałe procedury, to po
dujące na Okęciu. co tworzyć nowe?
CEZARY LUSIŃSKI: Tarcza w Polsce bę-
dzie wyposażona w dziesięć rakiet przechwy- POLSKA ZBROJNA: Nie dochodzi do
tujących, podczas gdy Rosjanie dysponują ty- rywalizacji?
siącami rakiet. Dlatego nie można mówić CEZARY LUSIŃSKI: Zdarza się, jak choćby
o żadnym naruszeniu równowagi. Wspo- w przypadku projektów dotyczących transportu
mniałem o planach budowy natowskiego sys- strategicznego.
temu przechwytywania rakiet krótkiego
i średniego zasięgu. W tej sprawie sojusz POLSKA ZBROJNA: Każda armia jest
współpracował z Rosją. Dlatego nie chcę wy- oparta na hierarchii. Może osiągnąć sukces
olbrzymiać tarć, nawet wobec zawieszenia dzięki precyzyjnie działającemu łańcucho-
współpracy Rady NATO–Rosja w wyniku wi dowodzenia. Czy da się w ogóle dowodzić
konfliktu Rosja–Gruzja. Rosjanie starają się wojskiem podzielonym na dziesiątki kon-
podnosić swoje argumenty, które jednak nas tyngentów?
nie przekonują. To tylko działania dyploma- CEZARY LUSIŃSKI: To wszystko jest pod
tyczne, mające zmaksymalizować możliwe kontrolą. Misje UE, NATO, ONZ są z definicji
korzyści polityczne dla Rosji. Jednak uzasad- wielonarodowe. Nie ma przeciwwskazań, by
nienie techniczno-wojskowe dla tych racji żołnierz, który służył w misji unijnej, nie mógł
jest… daleko niewystarczające. być skierowany do misji natowskiej. To jest
możliwe, pod warunkiem przestrzegania zasad
POLSKA ZBROJNA: Czy to oznacza, że kultury instytucjonalnej. Czy to NATO, czy UE.
NATO będzie budować instalacje wojskowe Dotyczy to interoperacyjności, procedur dowo-
wspólnie z Rosją? dzenia, zasad użycia siły. Różnorodność uwa-
CEZARY LUSIŃSKI: Nie. Kiedy mówię runkowań, także narodowych, rzeczywiście jest
o współpracy, mam na myśli konsultacje spora. Występuje ona zarówno w środowisku
w sprawie obrony rakietowej dla europejskie- NATO, jak i Europejskiej Polityki Bezpieczeń-
go teatru działań. Czyli dotyczące średniego stwa i Obrony. Oczywiście funkcjonowanie tych
i krótkiego zasięgu. dwóch płaszczyzn równolegle sprawia, że obraz
jest jeszcze bardziej złożony. Robimy jednak
POLSKA ZBROJNA: Co z tego wynika? wszystko, by unikać zbędnego dublowania in-
Czy Polacy nie muszą obawiać się przezbro- stytucji oraz procedur planistycznych. Szukamy
jonej w nowoczesne systemy Białorusi? synergii między kulturami instytucjonalnymi,
CEZARY LUSIŃSKI: Polacy mają prawo by i NATO, i Unia Europejska robiły to, co po-
czuć się zaniepokojeni tym, że Rosja wywiera trafią najlepiej. 
nacisk polityczny na suwerenną Polskę z uży-
FOT. MAREK STĘPIEŃ

ciem argumentów wojskowych. WIZYTÓWKA

POLSKA ZBROJNA: Czy integracja woj-


skowa Unii Europejskiej, a także Polski ze Doktor
strukturami europejskimi nie przebiega CEZARY LUSIŃSKI
zbyt wolno? Od 1981 do 1986 studio-
POLSKA ZBROJNA: Debata w Parlamen- CEZARY LUSIŃSKI: Rozwija się w dobrym wał (a jesienią 1981 roku – strajkował)
cie Europejskim wykazała, że opinie w tej kierunku i w dobrym tempie. Uważam, że tem- w Instytucie Historycznym Uniwersytetu
kwestii są podzielone. po jest adekwatne do naszych możliwości. Warszawskiego. Dorosłe życie zaczął od
CEZARY LUSIŃSKI: To, że system chroniłby kwerendy akt MSZ II RP w Archiwum Akt
Nowych. Potem zarabiał przyzwoite pienią-
Europę przed atakiem, należy uznać za dobro. POLSKA ZBROJNA: A jakie to możli-
dze w amerykańskich liniach lotniczych
Problemem jest niepokój niektórych sąsiadów wości?
Pan Am (1988–1990). Pracę w MSZ za-
Europy. Natomiast Unia Europejska jako insty- CEZARY LUSIŃSKI: Niemałe. W każdej czął jako ekspert w Departamencie Insty-
tucja nie ma tu kluczowej kompetencji. z trzech podstawowych dziedzin (grupy bojowe, tucji Europejskich. Był zaangażowany w ne-
misje i agencja obrony) Polska jest zdecydowa- gocjacje akcesyjne z UE (1998–2000). Od
POLSKA ZBROJNA: Mówiąc o sąsia- nie w czołówce państw członkowskich. Chodzi 2006 do 2008 w MON najpierw jako dy-
dach… zarówno o tempo, jak i skalę zaangażowanych rektor Departamentu Polityki Obronnej,
CEZARY LUSIŃSKI: Nie, wcale nie mam na sił i środków. później jako dyrektor Departamentu Polity-
myśli Rosji. W pierwszym rzędzie myślałbym ki Bezpieczeństwa Międzynarodowego. Lu-
o państwach takich jak Iran. POLSKA ZBROJNA: Czy cały kontynent bi starą architekturę. Jak znajdzie gdzieś
nie powinien przyspieszyć? stary dom, to od razu go remontuje. Szcze-
POLSKA ZBROJNA: Nie jest to jednak CEZARY LUSIŃSKI: Nie ma niezbędnego gólnym upodobaniem darzy stare domy na
wyrzutnia skierowana w stronę Teheranu, imperatywu, by Europa przyspieszała i gwał- Dolnym Śląsku. Jest autorem i redaktorem
książek z dziedziny integracji europejskiej,
lecz parasol. Tymczasem Polacy mniej oba- townie pogłębiała prace na budową tożsamo-
polityki rozwoju regionalnego i historii,
wiają się irańskich rakiet niż nowocze- ści obronnej. Zwłaszcza że musi uważać, by
a także artykułów dotyczących stosunków
snych systemów obrony przeciwlotniczej, nie dublować rozwiązań sojuszu północno- międzynarodowych, służby cywilnej oraz
które Kreml zainstalował na Białorusi. atlantyckiego, choćby w dziedzinie planowa- rozwoju regionalnego.

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 17


U T Y L I Z A C J A A M U N I C J I

ARTUR GOŁAWSKI

Okrakiem na bombie
Agencja Mienia Wojskowego sprzedała 25 milionów sztuk amunicji.
Byłby to sukces, gdyby nie to, że w wojskowych składach pozostaje
trzy razy więcej środków bojowych.

B
urzliwie agencji zakończyła się komunikację ze spółką i zakazała wydawania choć skończył się boom na złom”, komento-
współpraca ze spółką Wtór- amunicji ze składów wojskowych jej przed- wał pod koniec listopada Janusz Kostrzewa,
plast, która 24 czerwca 2006 ro- stawicielom. Naboje czołgowe stanowiły po- dyrektor Zespołu Gospodarki Mieniem Ru-
ku zamówiła u niej ponad 950 nad 40 procent zasobu środków bojowych, chomym i Obrotu Specjalnego AMW. Liczył
tysięcy nabojów A-44 kalibru którego wojsko postanowiło się pozbyć z po- wówczas na zainteresowanie nowych (zagra-
100 milimetrów (później tę ilość zmniejszo- mocą wyspecjalizowanej agendy Skarbu Pań- nicznych) firm amunicją i cieszył się z sukce-
no aneksem do około 800 tysięcy sztuk). stwa. Niestety, wciąż się to nie udaje. su ostatnich przetargów.
Miała zainkasować za to prawie milion zło- W latach 2004–2008 agencja zdołała po-
tych, złotówkę za nabój, ale w ustalonym KLINCZ SPADAJĄCYCH CEN zbyć się 24,15 miliona nabojów, z tego w mi-
umową czasie firma odebrała tylko trzecią „Kontrahent nie dotrzymał terminu wyko- nionym roku rekordowo: 20,3 miliona. Prob-
część amunicji do armat czołgów T-55. I za nania umowy. Liczymy, że uda nam się sprze- lem jednak w tym, że eksportowała w hurto-
tyle Wtórplast zapłacił. AMW ograniczyła dać «setkę» korzystniej niż dwa lata temu, wych ilościach tylko amunicję strzelecką ka-

18 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


A R M I A

Mała konkurencja dla agencji


7 Rejonowa Baza Materiałowa zamówiła w firmie Jakusz za 2,2 miliona złotych
mobilną instalację do pozbawiania cech bojowych amunicji metodą termiczną.

P ułkownik Jerzy Jastrzębski, szef


służb materiałowych Inspektora-
tu Wsparcia Sił Zbrojnych, zapowia-
demilitaryzacji „setki”) za 2,2 milio-
na złotych mobilną instalację do po-
zbawiania cech bojowych amunicji
nych składach i w kontyngentach.
Amunicji z Iraku czy Afganistanu nie
ściąga się do Polski. „Zakup tej insta-
dał w listopadzie 2008 roku, że woj- metodą termiczną. Skomputeryzowa- lacji nie jest związany z pogłoskami
sko nie czeka na wyniki przetargów ny zestaw trzech kontenerów ma słu- o dążeniu wojska do uniezależnienia
AMW. „Kupimy instalację kontenero- żyć do bezpiecznego niszczenia amu- się od Agencji Mienia Wojskowego
wą do utylizacji amunicji zakwalifiko- nicji strzeleckiej o kalibrze do 14,5 jeśli chodzi o utylizację środków bojo-
wanej po badaniach jako niebez- milimetra w terenie niezurbanizowa- wych uznanych za zbędne, mimo że
pieczna w użyciu. Będziemy w niej nym w różnych warunkach klimatycz- AMW nie zrealizowała zadań w tym
niszczyć to, co zalega w magazynach nych. Jego wydajność zależy od ro- zakresie nałożonych przez MON”, ko-
już od lat pięćdziesiątych: zapalniki dzaju niszczonych elementów (nabo- mentuje podpułkownik Andrzej Lis,
i zapłonniki do amunicji”. je, zapalniki, zapłonniki, smugacze) rzecznik IWSZ. Przyznaje, że brane
Zapowiedź się ziściła: 7 Rejonowa i szacowana jest na 300 kilogramów jest pod uwagę „rozwijanie” na bazie
Baza Materiałowa zamówiła w firmie na godzinę. Zestaw zostanie urucho- tej instalacji możliwości pozbawiania
Jakusz (która wcześniej dostarczyła miony w Stawach, ale jego mobil- cech bojowych innych niebezpiecz-
Wtórplastowi kontenerowy zestaw do ność pozwoli wykorzystywać go w in- nych elementów amunicji.

miedzi, najatrakcyjniejszego składnika mo- Gdy w końcu Wtórplastowi udało się roz-
siężnych łusek, osiągnęła najniższy od pięciu wiązać problemy produkcyjno-prawne i wios-
Przechowywana lat poziom, a zapasy metalu wzrosły). Coraz ną 2008 roku jego ciężarówki potrafiły zabie-
amunicja trudniej będzie więc znaleźć nabywców zbęd- rać do kontenerów atermicznych po 40 tysięcy
starzeje się, nych środków bojowych. nabojów miesięcznie, agencja postanowiła za-
staje się kończyć kooperację z przedsiębiorstwem. Mi-
coraz mniej
stabilna ZABRAKŁO 22 MIESIĘCY mo że Władysław Binda proponował prolon-
chemicznie. Prezes Wtórplastu Władysław Binda twier- gatę ważności umowy o 22 miesiące, zapew-
dzi, że opóźnienie w wykonaniu umowy na- niając, iż w nowym terminie zdoła odebrać
stąpiło z winy agencji, która zataiła fakt, że pozostałe pół miliona nabojów. Umowa
amunicja A-44 nie miała dokumentacji i nie z czerwca 2006 roku przewidywała, że amuni-
FOT. JAKUB CZERMIŃSKI

mogła być wydawana. Wtórplast musiał więc cja zniknie ze składów wojskowych do
(w zastępstwie AMW, która powinna to zrobić 31 stycznia 2008 roku.
przed wprowadzeniem towaru do obrotu) zle-
cić wykonanie badań gwarantujących bezpie- LICZNIK BIJE
czeństwo przechowywania i transportu amuni- Pułkownik Jerzy Jastrzębski, szef służb
cji, żeby móc ją odebrać. Z kolei przedstawi- materiałowych Inspektoratu Wsparcia Sił Zbroj-
libru 7,62 milimetrów oraz 9 milimetrów, co ciele byłego kierownictwa agencji mówili nych, przyznaje, że logistycy nie są zadowoleni
nie gwarantowało, że zyska na zerwaniu nam, że firma musiała mieć świadomość, co z tempa zbywania amunicji przez agencję.
z Wtórplastem i odsprzedaniu reszty amuni- kupuje, bo wynikało to „AMW przez kilka lat nie
cji czołgowej innemu podmiotowi. 19 grud- z zapisów umowy. robiła praktycznie nic
nia 2008 roku ogłosiła przetarg na 50 tysięcy „Polska Zbrojna” ob- Zęby na zbędne w tym kierunku. Dopiero
sztuk nabojów A-44. Wyceniono je na 1,75
miliona złotych, 35 złotych za sztukę. Nie
serwowała starania
Wtórplastu na rzecz wojsku środki bojowe niedawno zaczęła wystawiać
amunicję w przetargach”.
zgłosił się jednak żaden nabywca. Po każdym
przetargu AMW ma prawo obniżyć cenę. Te-
uruchomienia zestawu
do rozcalania i dekom-
ostrzy sobie Bumar, Opieszałość agencji wy-
nikała z dwóch powodów.
raz liczy na to, że być może jeszcze w stycz- pletacji amunicji. Wi- o czym świadczy Po pierwsze, głównym
niu sprzeda tę amunicję w procedurze po- dzieliśmy, jak spółka celem działania AMW było
przetargowej. Podobno jest kilku zaintereso- traciła czas na uzyska- projekt strategii pomnażanie wpływów na
wanych.
Tymczasem firma z Bielska-Białej nie po-
nie skomplikowanych
pozwoleń lokalizacyj-
rozwoju narodowego Fundusz Modernizacji Sił
Zbrojnych (97 procent
godziła się z decyzją agencji. 3 września wnio- nych, środowiskowych, holdingu przychodów z tytułu sprze-
sła do sądu sprawę o wydanie 519 tysięcy sanitarnych i certyfika- daży mienia powojskowe-
sztuk nieodebranej „setki” wraz z dokumenta- tów dla pracowników. zbrojeniowego go), więc jej poprzednie
cją do jej odbioru i transportu oraz zabezpie- Ponadto nie miała ma- kierownictwa wzdragały
czenie powództwa poprzez zakazanie agencji gazynów, gdzie mogłaby przechować odebra- się przed ich uszczupleniem, czego wymaga-
zbycia tej amunicji innym kontrahentom. ną od wojska amunicję. A zakłady, u których łoby wzięcie się za utylizację zbędnych środ-
AMW złożyła odwołanie i liczy na to, że sąd usiłowała wynająć hale, odmówiły współpra- ków bojowych.
rozstrzygnie sprawę po jej myśli jeszcze w tym cy, co mogło wynikać z tego, że nie chciały Po drugie, agencja nie miała własnych
miesiącu. Równocześnie wartość surowców pomagać konkurentowi Bumaru, podmiotu dla składów, by przechowywać zbędne armii
wtórnych spadła, tak jak popyt na nie (cena nich zwierzchniego. mienie (ich nietworzenie miało zaoszczędzić

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 19


U T Y L I Z A C J A A M U N I C J I
Skarbowi Państwa pięć milionów nością jest on wart kilku milionów nąć i unieszkodliwić 906 ton utleniacza po-
złotych rocznie); w tej sytuacji wy- złotych. chodzącego z wycofanych w latach dziewięć-
cofany sprzęt i amunicja zalegały „Nikt nam nie może zarzucić grze- dziesiątych przeciwlotniczych zestawów
w jednostkach, nie obciążając bi- chu zaniechania – zauważyliśmy S-75 Wołchow, sklasyfikowanych już jako
lansu zysków i strat AMW. Innymi problem i podjęliśmy następną próbę odpady niebezpieczne. Choć uzyskała pro-
słowy – zabrakło i politycznych, jego rozwiązania. Chcemy pozbyć mesę współfinansowania utylizacji przez
i finansowych czynników motywu- się tego zasobu”, deklaruje pułkow- Pomorski Fundusz Ochrony Środowiska
jących kierownictwo agencji. Woj- nik Andrzej Petrulewicz, dyrektor i Gospodarki Wodnej, utleniacz pozostaje
sko ma więc wciąż do zutylizowa- Departamentu Infrastruktury MON. wciąż w zbiornikach i beczkach w składach
nia lub sprzedaży 56 tysięcy ton Nadziei upatruje w mającej powstać w Jarominie i Bieszkowicach.
zbędnej amunicji. Agencji Uzbrojenia, finansowanej Pierwszy przetarg anulowano 5 lutego
Pułkownik rezerwy Zbigniew z budżetu MON, specjalizującej się 2008 roku, bo żadna z zainteresowanych
Fraszka, kiedyś pracownik agencji, nie tylko – jak pierwotnie zakładano firm nie zdołała złożyć oferty niepodlegają-
obliczył, że w najlepszym wypadku – w nabywaniu sprzętu, uzbrojenia cej odrzuceniu w myśl wymogów specyfika-

Na składzie pozostaje:
Amunicja do 37 mm – 8707 ton;
Amunicja powyżej 37 mm – 43094 tony (w tym A-44)
Amunicja różna zakwalifikowana do utylizacji – 1032 tony
Środki minersko-zaporowe – 947 ton
Środki obrony przed bronią masowego rażenia – 36 ton
Lotnicze środki bojowe – 638 ton
Rakiety – 712 ton
Lotnicze i morskie środki bojowe – 1276 ton

– dotyczy to amunicji kalibru100 mi- i środków materiałowo-technicznych, cji warunków zamówienia. Nie miały do-
limetrów z 8,5-kilogramową mo- lecz także w ich zagospodarowywa- Około 56 tysięcy świadczenia w tak nietypowych usługach
siężną łuską (o zawartości miedzi niu po wycofaniu z wojska. „Nie kie- ton zbędnej albo koncesji MSWiA na wykonywanie
amunicji artyle-
60 procent) – wojsko zaczyna do- rowałaby się koniecznością uzyski- ryjskiej i strzele- działalności w zakresie wytwarzania mate-
kładać do interesu po trzech i pół wania dochodu, lecz wykonaniem ckiej, środków riałów militarnych i obrotu nimi, albo nie
roku jej magazynowania. Inaczej stawianych przed nią zadań. I to minersko- udało im się zdobyć decyzji głównego in-
mówiąc, koszty składowania zaczy- z punktu widzenia resortu obrony -zaporowych oraz spektora ochrony środowiska na wywóz nie-
ochrony przed
nają przewyższać wartość odzyski- byłaby najistotniejsza cecha, odróż- bronią masowego bezpiecznych odpadów poza Polskę. Druga
wanych surowców. Jeśli chodzi o in- niająca ją od AMW”. rażenia znajduje procedura odbyła się w nowatorskim trybie
ną amunicję i inne środki bojowe, się w kilkunastu dialogu konkurencyjnego. Agencja wszczęła
termin, w jakim należy się ich po- NATURA PRZETARGU rozsianych po
kraju składach
ją szybko, bo w połowie marca. I anulowała
zbywać, jest krótszy. „Jeśli przyjęli- Zamiary centrali zasługiwałyby na wojskowych. pod koniec listopada 2008 roku. Zaproszone
byśmy, że zbędne środki bojowe są pochwałę, gdyby nie to, że działania Nie ma ona do dialogu konsorcjum rozpadło się; złożo-
zgromadzone w sześciu składach, naprawcze są opóźnione i nie gwa- aktualnych na przez jeden z jego podmiotów oferta mu-
a nie rozrzucone po kraju, to utrzy- rantują sukcesu. W tym kontekście certyfikatów siała zostać odrzucona. Agencja zapowiada
kwalifikacyjnych
manie tych składów kosztowałoby pouczające są losy dwóch przetar- ADR i kart oceny w najszybszym możliwym terminie ogło-
rocznie około 15 milionów złotych”, gów na utylizację paliwa rakietowe- pod względem szenie trzeciego postępowania. „W planie fi-
przyznaje pułkownik Jastrzębski. go AK-20K. Agencji nie udało się bezpieczeństwa. nansowym agencji na 2009 rok zarezerwo-
To obrazuje skalę problemu. Z pew- wyłonić firmy, która potrafiłaby usu- waliśmy pieniądze na pozbycie się AK-20K.

20 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


A R M I A

Wierzymy, że tym razem uda się doprowa- jesieni 2007 roku za środki z offsetu towarzy- zapadały na szczeblu rządowym i ministe-
dzić sprawę do finału”, komentuje szącego zakupowi myśliwców F-16, w spółce rialnym. Agencja się do nich zastosuje
Małgorzata Golińska, rzeczniczka prasowa zależnej, Zakładach Metalowych Mesko. i nawet w stanie likwidacji wciąż będzie
instytucji. Dodaje, że zarezerwowano też Kierownictwo Bumaru, który ostatnio nie mogła zajmować się zbędną amunicją.
pieniądze na utylizację amunicji. cieszy się w centrali MON dobrą opinią, pla-
nuje skorzystać z artykułu 10 projektowanej BEZ ALTERNATYWY
AKCJA KOMASACJA ustawy o Agencji Uzbrojenia. Przewiduje on, Skoro istniejąca ponad dekadę AMW
Przechowywana amunicja starzeje się, sta- że „składnikami mienia ruchomego mogą go- ma kłopoty z pozbyciem się najbardziej
je się coraz mniej stabilna chemicznie. „Sta- spodarować jednostki organizacyjne, upo- opłacalnej do kupienia amunicji kalibru
tystycznie raz na kwartał gdzieś na świecie ważnione przez ministra obrony” oraz nowa 100 milimetrów oraz z dofinansowaną
dochodzi do wybuchu środków bojowych agencja. Teoretycznie taką jednostką upoważ- utylizacją paliwa rakietowego, śmiem
w wojskowych składach. Chcemy zrobić nioną może zostać Mesko, dotąd wykorzystu- wątpić, czy z podobnymi zadaniami lepiej
wszystko, by w tej statystyce nigdy nie pojawiła jące zaledwie ułamek mocy utylizacyjnych poradzi sobie jej następca prawny i czy
się Polska”, deklaruje pułkownik Petrulewicz. swej instalacji. W dążeniu do zapewnienia Polska zdoła terminowo oraz bezpiecznie
zajęcia swej spółce Bumar może skorzystać wywiązać się z zobowiązania zapisanego
z wiedzy dwóch specjalistów. Są nimi Dariusz w Krajowym Planie Gospodarki Odpada-
Dębowczyk, wiceprezes do spraw marketingu mi. W dokumencie tym w 2004 roku rząd
i sprzedaży oraz pułkownik rezerwy Zygmunt zobowiązał się, że pozbędziemy się zbęd-
Szlaga, dyrektor do spraw jednostek przemy- nych nabojów, min, paliwa, rakiet, torped
słowych holdingu. Obaj do 2007 roku praco- i podobnych do końca 2013 roku.
wali w AMW – pierwszy był dyrektorem ze- Co prawda w KPGO jest mowa wyłącz-
społu gospodarki mieniem ruchomym i obrotu nie o „odpadach materiałów wybucho-
specjalnego; drugi zastępcą prezesa do spraw wych”, a odpady nie są amunicją, więc
zaopatrywania sił zbrojnych. trudno precyzyjne określić... czego wojsko
ma się pozbyć. Autorzy KPGO tłumaczyli
UTYLIZACJA W LIKWIDACJI się ponoć tym, że pisząc o „odpadach mate-
Małgorzata Golińska przyznaje, że Bumar riałów wybuchowych”, chcieli jakoś zwró-
zwrócił się do agencji z prośbą o udostępnie- cić uwagę na problem i wyznaczyć choćby
nie informacji o stanie posiadanych zasobów przybliżony termin jego rozwiązania.

Koniunktura minęła
Tona mosiężnych łusek kosztuje poniżej trzech tysięcy dolarów,
podczas gdy przed rokiem płacono za nią dziewięć tysięcy dolarów.

W ielomiesięczny okres
spekulacji na giełdach
przyniósł spadek cen metali,
a jej zapasy wzrosły. Tona
kosztuje teraz poniżej trzech
tysięcy dolarów, podczas gdy
byciem amunicji zbędnej na-
szej armii. Od osoby związa-
nej z Wtórplastem usłyszeli-
FOT. JAKUB CZERMIŃSKI (2)

w tym miedzi i żelaza. W poło- przed rokiem płacono za nią śmy, że z zysków na rozbiór-
wie grudnia 2008 roku cena dziewięć tysięcy dolarów. ce nabojów z 8,5-kilogramo-
miedzi, najwartościowszego Zmniejszenie popytu na su- wymi łuskami mosiężnymi
składnika mosiężnych łusek rowce wymusza zmianę bi- pokrywał „manko”, które po-
nabojów A-44, osiągnęła naj- znesplanów podmiotów mo- wstało przy demilitaryzacji
niższy od pięciu lat poziom, gących interesować się na- amunicji z łuską stalową. 

Pułkownik Jastrzębski dorzuca argument rzeczy ruchomych koncesjonowanych przeję- Tak czy owak moment spełnienia obietnicy
o konieczności optymalizacji infrastruktury tych z MON i MSWiA. „Stosowną odpowiedź się zbliża, a sukcesów utylizacyjnych dużego
logistycznej: „Plan rozwoju logistyki na lata otrzymał”, dodaje, zapowiadając, że do czasu kalibru – dosłownie i w przenośni – nie mamy.
2009–2018 zakłada dostosowanie wielkości zlikwidowania AMW będą trwały wszystkie „Termin może ulec zmianie. Ale na dziś nas
składów materiałowych do wielkości sił rozpoczęte procedury mające na celu zago- obowiązuje”, przyznaje pułkownik Piotr
zbrojnych. Teraz mamy tyle magazynów, ile spodarowanie zbędnych środków bojowych Sołtykiewicz, szef oddziału analiz i ochrony
armia licząca 450 tysięcy żołnierzy. To za du- oraz uzbrojenia zgłoszonych agencji. Innymi środowiska w Departamencie Infrastruktury
żo i na pewno część ze składów zostanie zli- słowy, dziś Bumar musiałby kupić zbędną MON. „Unieszkodliwienie tych środków bo-
kwidowana”. Bezpieczeństwo personelu skła- amunicję, do czego się nie pali, zaś jego strate- jowych będzie kosztować, i to wiele dziesią-
dów oraz pozbycie się kolejnych składnic to gia rozwojowa nie jest zatwierdzona. tek milionów złotych”, dodaje pułkownik
wystarczające powody, by utylizację potrak- Golińska przypomina, że przyjęty przez Petrulewicz, akcentując, że takie pieniądze
tować priorytetowo. rząd projekt ustawy o likwidacji AMW za- muszą się znaleźć, obojętnie w jakiej podział-
Zęby na zbędne wojsku środki bojowe kłada, że „mienie ruchome przejęte przez ce budżetu państwa i niezależnie od tego, czy
ostrzy sobie Bumar, o czym świadczy projekt agencję do zagospodarowania i niezbyte, gospodarka przeżywa kryzys, czy hossę. Trud-
strategii rozwoju narodowego holdingu zbro- podlega przekazaniu na podstawie protoko- no się z nim nie zgodzić: wojsko siedzi na
jeniowego. Chce on przejmować od armii ca- łów zdawczo-odbiorczych jednostkom orga- wielkiej bombie i musi ją rozbroić. Bezpiecz-
łe zbędne mienie ruchome. Zamierza na tym nizacyjnym, wskazanym przez odpowiednich nej alternatywy nie ma. 
zarobić, przy okazji wykazując przydatność ministrów”. Zatem decyzje odnoszące się
linii do utylizacji amunicji uruchomionej na także do zbędnych środków bojowych będą Współpraca: KRZYSZTOF WILEWSKI

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 21


M A R Y N A R K A W O J E N N A

POLSKI OKRĘT działał


samodzielnie. Zasady
bezpieczeństwa
zabraniają
jednoczesnego
przebywania w tym
samym rejonie okrętów
podwodnych oraz
własnych sił
nawodnych.

TOMASZ GOS

Jak w termosie
Żadna inna jednostka pływająca nie jest w stanie tak skutecznie
namierzać piratów, terrorystów i przemytników jak okręt podwodny.
Na przykład nasz ORP „Kondor”.

P
ierwsza załoga „Kondora” w ramach zmiany Polskiego Kontyngentu Wojskowego ki znajdujące się w zasięgu wykrycia. Tu szcze-
natowskiej operacji „Active Endeavo- „Kondor”. „Chodziło głównie o jednostki po- gólnie widać przewagę, jaką nad siłami nawod-
ur” przepłynęła 6,5 tysiąca mil mor- dejrzane o powiązania z terroryzmem lub prze- nymi daje podwodniakowi skrytość. „Podczas
skich, z czego 4,5 tysiąca pod wodą. myt broni masowego rażenia, a także zaangażo- patrolu zbliżaliśmy się niepostrzeżenie na
Zidentyfikowała ponad 1200 jednostek. „Przed wane w organizację nielegalnej imigracji i inną głębokości peryskopowej do wykrytej jed-
wyjściem na każdy kolejny patrol dostawaliśmy niedozwoloną działalność. Skupialiśmy się na nostki i przyglądaliśmy się jej”, opowiada do-
dokładne informacje na temat tego, czego w da- ich odnajdowaniu i śledzeniu”. wódca PKW „Kondor”. „Jeżeli coś nas za-
nym rejonie należy się spodziewać oraz na kogo niepokoiło, zgłaszaliśmy to. W efekcie siły
i na jaki rodzaj działalności musimy zwracać OKIEM PERYSKOPU nawodne otrzymywały wskazanie celu ze stu-
szczególną uwagę”, mówi komandor podpo- Okręt monitorował całą żeglugę w obrębie procentową pewnością i wykonując akcję ty-
rucznik Piotr Pawłowski, dowódca pierwszej rejonu operacji, rozpoznając wszystkie jednost- pu boarding, wiedziały czego i gdzie szukać.

22 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


A R M I A

Okręty polskie
w „Active Endeavour”
 ORP „Bielik”
– styczeń 2005–kwiecień 2005
 ORP „Gen. K. Pułaski”
– marzec 2005
 ORP „Bielik”
– październik
2006–marzec 2007
 ORP „Gen. K. Pułaski”
– lipiec 2008–sierpień 2008
 ORP „Kondor”
– październik
2008–marzec 2009

Akwen pod kontrolą


„Active Endeavour” zaczęła się w październiku 2001 roku.
To pierwsza w historii NATO operacja w ramach artykułu V
traktatu waszyngtońskiego.

P rowadzona jest przez siły


morskie NATO na mocy
artykułu V traktatu waszyng-
pieczeństwa żeglugi i zapo-
bieganie aktom terroru na
jednym z najważniejszych
Endeavour” uczestniczą okrę-
ty państw Partnerstwa dla
Pokoju oraz Dialogu Śród-
FOT. MARIAN KLUCZYŃSKI (2)

tońskiego (kolektywna obro- akwenów świata. W począt- ziemnomorskiego. Do dziś


na zaatakowanego członka kowej fazie rozciągała się w ramach operacji monitoro-
NATO), jako reakcja sojuszu ona jedynie na wschodnią wano ponad sto tysięcy stat-
północnoatlantyckiego na ata- część Morza Śródziemnego. ków, z których gruntownie
ki terrorystyczne z 11 wrześ- W 2004 roku objęła cały skontrolowano ponad sto,
nia 2001 roku. Jej głównym akwen. Obecnie oprócz jedno- sklasyfikowanych uprzednio
celem jest zapewnienie bez- stek państw NATO w „Active jako podejrzane. 

Dodatkowo mocno dawała się we znaki związku z wykonywanymi zadaniami. „Wra-


temperatura panująca na okręcie. Już kilka go- cając z ostatniego patrolu do Soudy, mieli-
dzin po zanurzeniu osiągała około 30 stopni śmy taką pogodę, że cumowanie (przy silnym
Celsjusza. „Żyliśmy więc jak w termosie, bez odpychającym wietrze i wodzie szalejącej
możliwości ucieczki”, śmieje się komandor. pod stojącym na palach molem) trwało ponad
Wigilię marynarze spędzili w greckim por- dwie godziny”, mówi dowódca „Kondora”.
cie Souda na Krecie, odpoczywając po ostat- Bez pomocy holownika oraz pożyczonych lin
Bez takiej informacji zmuszone byłyby poru- nim patrolu i jednocześnie przygotowując by się nie udało. Podczas tego manewru ze-
szać się po omacku”. okręt do przekazania następnej rwały się trzy z czterech
Polski okręt działał samodzielnie. Zasady zmianie. Nie była to typowa ko- cum. „Byłem bliski podję-
bezpieczeństwa zabraniają jednoczesnego lacja wigilijna, a jedynie spot- Okręt monitorował cia decyzji o powrocie na
przebywania w tym samym rejonie okrętów kanie opłatkowe, po którym całą żeglugę morze, żeby przeczekać
podwodnych oraz własnych sił nawodnych. wszyscy udali się na „seanse w obrębie rejonu sztorm”.
Jeśli więc okręt coś wykrył, po zameldowa- łączności z rodzinami”. W ruch Marynarze oprócz wspo-
niu o tym otrzymywał polecenie opuszczenia ruszyły Skype, Gadu-Gadu, ko- operacji, rozpoznając mnień przywieźli do kraju
rejonu, by siły nawodne mogły swobodnie mórki oraz tradycyjne telefony. wszystkie jednostki również bezcenne do-
wejść do akcji. Załoga polskiego kontyngen- znajdujące się świadczenie. „Długotrwałe
tu wytrwała do końca misji przebywanie w tak wyma-
BEZ SWOJEGO MIEJSCA w tym samym składzie. Na okrę- w zasięgu wykrycia gającym akwenie jak Mo-
Jak mówi komandor Pawłowski, najwięk- cie nie było lekarza. Załoga zo- rze Śródziemne jest dla za-
szymi problemami były brak łączności z ro- stała jedynie przeszkolona w udzielaniu pierw- łogi najlepszą szkołą”, tłumaczy komandor.
dzinami podczas pobytu marynarzy na morzu szej pomocy oraz zaopatrzona w dwie walizki Wykonywanie dziesiątki razy tych samych
oraz brak własnego miejsca na okręcie. „Po lekarstw i środków opatrunkowych. A jeśli ktoś czynności wyrabia nawyki. Pewne rzeczy ro-
zdanej wachcie często nie było wiadomo, co gorzej się poczuł, to dostawał tabletki i orzecze- bi się już automatycznie.
ze sobą zrobić i czym się zająć”, wspomina nie o braku przeciwwskazań do kontynuacji Po zakończeniu służby przez pierwszą za-
dowódca. Na okręcie podwodnym nie ma wy- udziału w misji. Na szczęście nie zdarzyło się łogę okręt przejęła II zmiana kontyngentu
łączności na koje, ponieważ jest ich mniej niż nic, co wymagałoby wzywania pomocy pod- „Kondor”. Wzorem pierwszej ona też liczy
ludzi. Nie ma więc miejsca, w którym byłoby czas pobytu w morzu. 25 marynarzy oraz dwóch oficerów łączniko-
się „u siebie”. Kto czegoś takiego nie prze- Zdarzenie, które najbardziej utkwiło mary- wych. Na Morzu Śródziemnym spędzi blisko
żył, nie zrozumie, o czym mowa. narzom w pamięci, nie miało bezpośredniego trzy miesiące. 

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 23


Z A G R O Ż E N I A

PRACA WOJSKOWYCH
OŚRODKÓW
MEDYCYNY
PREWENCYJNEJ
nie jest tak
spektakularna jak
operacja serca, ale te
placówki również
chronią zdrowie
i życie żołnierzy. Tyle
że za pomocą innych
metod i narzędzi.

24 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


A R M I A

WŁODZIMIERZ KALETA

Na zdrowie
Dzięki wojskowym ośrodkom medycyny
prewencyjnej armia poradziła sobie z sepsą,
ochroniła koszary przed ptasią grypą, ma
specjalistów od szczepień i bioterroryzmu.

J
eżeli w gazetach nie ma informacji podejrzenia o przesyłki z wąglikiem) obecnie
o sepsie albo zbiorowym zatruciu nie wystarcza. Dlatego WIHE stara się o przy-
wśród żołnierzy, nikt nie zwraca znanie laboratorium najwyższej, czwartej kla-
uwagi na działanie wojskowych sy bezpieczeństwa. Ośrodek mógłby wówczas
ośrodków medycyny prewencyjnej zajmować się rozpoznawaniem i zwalczaniem
(WOMP). Praca tych placówek nie najniebezpieczniejszych drobnoustrojów.
jest tak spektakularna, jak operacja serca. „W ostatnich latach również w gdyńskim
„My również chronimy zdrowie i życie żoł- ośrodku znacznie rozbudowaliśmy zespół dia-
nierzy. Tyle że za pomocą innych metod i na- gnostyki laboratoryjnej. Pozyskujemy najwyż-
rzędzi. Ochrona przed chorobami zakaźnymi, szej klasy sprzęt do badań wody, żywności, lu-
czuwanie nad stanem sanitarnohigienicznym dzi zajmujących się jej przetwarzaniem czy
miejsc służby i pracy, warunkami żywienia przesiewowych badań marynarzy na okrę-
zbiorowego, popularyzowanie zasad higieny tach”, mówi komandor Krzysztof Drąg, ko-
i zapobiegania chorobom, prowadzenie do- mendant WOMP w Gdyni.
chodzeń epidemiologicznych, to część syste- Przed rokiem 2003 w siłach zbrojnych mie-
mu ochrony zdrowia i życia żołnierzy. Tyle liśmy pięć stacji sanitarno-epidemiologicz-
że profilaktyczna”, twierdzi pułkownik le- nych i cztery ośrodki weterynaryjne. Nie zo-
karz nauk medycznych Tadeusz Nierebiń- stały one rozwiązane tylko dlatego, że we wła-
ski, szef Wojskowej Inspekcji Sanitarnej. ściwym czasie rozszerzyły działalność o wy-
krywanie i rozpoznawanie skażeń oraz nowo-
ŁOWCY MIKROBÓW czesną diagnostykę laboratoryjną.
Obecnie ważnym obszarem działania tych
placówek jest przygotowanie do zapobiegania PO CO WOJSKU WETERYNARZE
zagrożeniom bioterrorystycznym. Inspektorzy „Były przymiarki, aby rozwiązać te jednost-
są szczególnie dumni z ruchomych zespołów ki organizacyjne. Po raz pierwszy za rządu
rozpoznania biologicznego wykrywających AWS na przełomie lat 1999 i 2000 w ramach
i określających zagrożenia w terenie. W system programu taniego państwa”, wspomina puł-
przeciwdziałania bioterroryzmowi wpisuje się kownik lekarz Jarosław Foremny, komendant
także laboratorium Ośrodka Diagnostyki WOMP w Krakowie, wcześniej szef Wojsko-
i Zwalczania Zagrożeń Biologicznych Woj- wej Inspekcji Sanitarnej, współautor koncepcji
skowego Instytutu Higieny i Epidemiologii utworzenia WOMP-ów. Zlikwidowanie resor-
(WIHE) w Puławach. To jedyna tego rodzaju towych modułów osłony sanitarno-weteryna-
placówka naukowa w kraju w trzeciej klasie ryjnej tłumaczono między innymi niepotrzeb-
bezpieczeństwa (BSL-3). Można tu rozpozna- nym dublowaniem zadań wykonywanych
wać i badać bakterie oraz toksyny wywołujące przez sanepidy wojskowy i cywilny.
dżumę, cholerę czy zatrucia jadem kiełbasia- „Po co wojsku weterynarze, skoro armia
nym. Laboratorium prowadzi także badania nie ma koni, ani nie hoduje już świń?”, pyta-
związane z zapewnieniem ochrony zdrowia li ówcześni decydenci krajowej służby zdro-
podczas zagrożeń chemicznych, nuklearnych, wia. By stwierdzić, czy w pomieszczeniu
biologicznych i w polu elektromagnetycznym. jest czysto, nie jest potrzebny lekarz specjali-
Ale zdolność wykrywania takich bakterii, sta. Potrafi to zrobić każdy kapral. „Trudno
jak wąglik, którym terroryzowano Europę było wytłumaczyć cywilom, że w działalno-
i Stany Zjednoczone (także u nas występowały ści wojskowych inspektorów nie chodziło

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 25


Z A G R O Ż E N I A
o szczególny nadzór nad czystością w kosza- W 2003 roku zreorganizowano ostatecznie mykające obiekt lub jego część”, wskazuje
rach, bo na porządkach w wojsku zna się służby sanitarno-epidemiologiczne i wetery- pułkownik doktor nauk medycznych Marek
każdy. Argumentem za utrzymaniem tych naryjne, tworząc pięć wojskowych ośrodków Syska, komendant z Modlina.
placówek była w pierwszej kolejności specy- medycyny prewencyjnej w Gdyni, Bydgosz- Przykładowo sekcja nadzoru i profilaktyki
fika zadań sanitarnych w siłach zbrojnych”, czy, Krakowie, Modlinie i Wrocławiu. Ich weterynaryjnej modlińskiego ośrodka, spra-
dodaje pułkownik Foremny. struktury dopasowano do zadań związanych wująca nadzór nad ponad 80 zakładami,
Wynika ona z trybu pełnienia służby, jej z zapewnieniem wojskom osłony epidemio- 40 hurtowniami, kilkudziesięcioma firmami
szczególnego charakteru (na stosunkowo ma- logicznej. Inspektorzy monitorują też proces logistycznymi, zakładami garmażeryjnymi,
łej powierzchni zgrupowana jest dość duża pozyskiwania, przetwarzania, przechowywa- rybnymi, fermami niosek i innymi podmiota-
liczba osób w tym samym wieku, o podobnym nia w magazynach i wydawania produktów mi zaopatrującymi jednostki wojskowe, skon-
stanie zdrowia i obciążeniach fizycznych, co żywnościowych, także tych zabieranych trolowała w 2008 roku ponad 60 z nich. In-
przekłada się na ich odporność na choroby) przez żołnierzy na misje. spektorzy interweniowali co najmniej 40 razy,
oraz związanych z tym zagrożeń: zatrucia pa- wymuszając właściwą jakość produkcji oraz
liwami, smarami, spalinami, substancjami SKĄD TA SEPSA? warunków, w których się ona odbywa. Także
chemicznymi, urazów mechanicznych, zaka- Rejon odpowiedzialności WOMP Modlin na prawie 110 kontroli obiektów koszarowych
żenia. To też specyfika funkcjonowania obiek- obejmuje województwa mazowieckie, war- w niemal 100 przypadkach konieczna była in-
tów specjalnych, o których istnieniu mało kto mińsko-mazurskie i podlaskie. „Pod nadzo- terwencja inspektorów. Kilka obiektów zostało
wie, ale także służby na okrętach. rem mamy około 100 jednostek, 5 szpitali, całkowicie lub częściowo wyłączonych z funk-
Po ataku na nowojorski World Trade Cen- 56 ambulatoriów, 14 przychodni, 6 ośrodków cjonowania. Ich stan stwarzał zagrożenie dla
ter w 2001 roku i późniejszym tak zwanym wczasowych oraz inne instytucje wojskowe. zdrowia personelu wojska.
terroryzmie wąglikowym zmieniła się sytu- W 2007 roku wydaliśmy 284 decyzje admi- Najbardziej spektakularne były wyniki do-
acja resortowych placówek. Już wcześniej nistracyjne. Wbrew pozorom nie jest to łatwy chodzenia mającego ustalić źródło, z którego
specjaliści twierdzili, że nie należy pytać, czy nadzór, zważywszy na obszar, liczbę jedno- rozpowszechniły się w 2007 roku bakterie wy-
będziemy mieli do czynienia z terrorem bio- stek i instytucji, a także narzędzie «wymu- wołujące wiele zachorowań w województwach
logicznym, tylko kiedy to nastąpi. Profesoro- szenia»: decyzje zakazujące, nakazujące, za- dolnośląskim, śląskim i małopolskim, a także
wie Krzysztof Chomiczewski (były dyrektor
Wojskowego Instytutu Higieny i Epidemiolo-
gii) i Michał Bartoszcze (kierownik ośrod-
ka diagnostyki i zwalczania zagrożeń bio-

WOJSKOWE OŚRODKI MONITORUJĄCE STAN


SANITARNOHIGIENICZNY W KOSZARACH NIEMAL
CUDEM UNIKNĘŁY ZAMKNIĘCIA
logicznych WIHE w Puławach), nie mieli
co do tego wątpliwości.

ZAMIAST SKALPELA
„To ci profesorowie, moi nauczyciele, na-
mówili mnie, aby w starych, niedoskonałych
strukturach placówek sanitarno-epidemiolo-
gicznych i weterynaryjnych wojska utworzyć
zespoły rozpoznania biologicznego, które
przygotowywałyby się do działań związanych
z ewentualnym wykorzystaniem wąglika
w atakach terrorystycznych czy podobnymi
zagrożeniami. Kiedy po 11 września wybu-
chła fala terroru wąglikowego, w kraju jedynie
my byliśmy gotowi koncepcyjnie oraz organi-
zacyjnie do stawienia czoła temu zjawisku
i mieliśmy ludzi, którzy wiedzieli, co i jak na-
leży robić”, wspomina pułkownik Foremny.
Gabinet Jerzego Buzka pod koniec urzędo-
wania zdecydował się wesprzeć finansowo za-
kup sprzętu i wyposażenia dla zespołów roz-
poznania biologicznego w armii. Kupiono sie-
dem pojazdów, które w grudniu 2001 roku by-
ły już w pełni gotowe do użycia. Jeden z nich
podczas pierwszej misji znalazł się w Iraku,
wszystkie służą w wojsku do dziś.

26 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


A R M I A

wśród kilku żołnierzy 61 Brygady Ra- musi mieć kuchnię i pełne magazyny rze muszą odbyć podróż przez całą Polskę. Nie-
kietowej Obrony Przeciwpowietrznej, żywności. Marynarze mają dostawać potrzebnie”, przekonuje komandor Drąg. Ko-
u których stwierdzono ostrą sepsę (po- jedzenie właściwej jakości. Powinni mendantowi gdyńskiego WOMP marzy się, by
soczniczę) – nie była nim jednostka być także zaszczepieni. Dodatkowe u niego powstał drugi ośrodek, który zracjonali-
w Skwierzynie. Genotyp bakterii badania muszą przejść kucharze i per- zowałby szczepienia w siłach zbrojnych, oszczę-
wskazał, że rezerwuarem bakterii była sonel służby żywnościowej. dził marynarzom, ale także żołnierzom jedno-
dyskoteka w Tarnowskich Górach (no- Marynarska specyfika to także szko- stek z północnej części kraju, których najwięcej
sicielem okazała się jedna z barmanek dliwe dla zdrowia warunki pracy. Wie- jeździ na misje, czas, a wojsku – pieniądze na
obsługująca gości). Inspektorzy prze- le okrętowych urządzeń emituje groź- podróże służbowe.
czesywali także każdy metr miejsca ne dla człowieka pola i impulsy elek- „Stoimy w obliczu wielkiego remontu.
katastrofy transportowca C-295M pod tromagnetyczne, wytwarza też nad- W zabytkowym obiekcie, w którym obecnie
Mirosławcem w styczniu 2008 roku. mierny hałas. Każde stanowisko na mieści się ośrodek, wybudujemy nowoczesne
okręcie musi być sprawdzone. Mary- laboratorium. Ubiegamy się o certyfikaty na
ZASZCZEPIMY CIĘ! narz musi wiedzieć, czy praca na danej prowadzenie nowych badań. Pomieszczenia
Każdy WOMP ma swoją specyfikę. jednostce nie zaszkodzi jego zdrowiu. jednego z nowo wyremontowanych skrzydeł
Najwyraźniej widać ją w ośrodku Ośrodek w Krakowie specjalizuje doskonale nadawałyby się na punkt prowadze-
gdyńskim. Ma pod nadzorem woje- się w szczepieniach, w szczególności nia szczepień”, argumentują lekarze gdyńskie-
wództwa: pomorskie i zachodniopo- przeciwko najgroźniejszym chorobom go WOMP. O certyfikat umożliwiający wyko-
morskie oraz okręty Marynarki Wo- tropikalnym, takim jak febra. Żołnie- nywanie szczepień przeciwko najgroźniejszym
jennej. „Problem żywienia na okrę- rze mogą bezpłatnie zaszczepić się chorobom tropikalnym zamierza także ubie-
tach jest bardziej złożony niż w Woj- przeciwko niej tylko w Krakowie, gać się WOMP w Bydgoszczy.
skach Lądowych”, podkreśla koman- w jedynym w całym wojsku Między-
dor Drąg. Na lądzie można w prywat- narodowym Punkcie Szczepień. Kra- SPÓR O MONOPOL
nej firmie zamówić catering dla żoł- kowski monopol budzi emocje. „Aby Pułkownik Foremny przestrzega, że uzy-
nierzy. Okręt wychodzący w morze zaszczepić się przeciw febrze, maryna- skanie uprawnień nie będzie proste. Więk-
szość szczepień wykonywanych w Krakowie
można bez problemu zrobić w innych ośrod-
kach, również cywilnych. Wyjątkiem są szcze-
pienia przeciwko żółtej febrze. Pod tym wzglę-
dem Kraków jest w armii monopolistą. Naj-
pierw stacja sanitarno-epidemiologiczna
w Krakowie, a następnie WOMP szczepiły
żołnierzy wyjeżdżających do egzotycznych
dla nas krajów (Kambodża, Afganistan), szko-
lących się w ośrodku w Kielcach. Sformalizo-
waniem tych działań było powstanie w Krako-
wie Międzynarodowego Punktu Szczepień.
Jego działanie wymagało spełnienia wielu wa-
runków niezbędnych do uzyskania certyfikatu
od Światowej Organizacji Zdrowia (WHO),
dopuszczającego do prowadzenia szczepień
przeciwko najgroźniejszym chorobom tropi-
kalnym. Rocznie wykonuje się tu kilkanaście
tysięcy szczepień.
Inspektorzy są dumni z ruchomych zespołów rozpoznania biologicznego. „Zwiększenie liczby punktów szczepień
jest związane z ryzykiem, jakie niosą ze so-
bą niewłaściwe wykonanie zabiegów i wa-
dliwy sposób przechowywania szczepionek,
czasu ich składowania czy odpowiedniego
postępowania z preparatem. Wyjeżdżający
musi koniecznie poddać się temu szczepie-
niu, a nie tylko zdobyć podpis i stempelek.
FOT. US DOD, ARCHIWUM WIHE, WŁODZIMIERZ KALETA

Sama pieczątka i nierzetelne wykonanie


szczepienia nie ochronią przed chorobą.
WHO jest pewna Krakowa”, podkreśla kie-
rownik krakowskiego WOMP.
Komandor Drąg ripostuje: „Mamy równie
dobrych specjalistów jak Kraków. Będziemy
mieli doskonałe warunki do prowadzenia
szczepień. Dzielimy budynek ze specjalistami
medycyny tropikalnej Wojskowego Instytutu
Medycznego. Nie widzę powodu, by Świato-
wa Organizacja Zdrowia nie miała zaufać na-
szej rzetelności”. 

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 27


N O W E T E C H N O L O G I E

ŁUKASZ PUCHALSKI, AARON WELMAN

Len do rany przyłóż


Innowacyjne opatrunki lniane opracowane przez polskich naukowców
znacząco przyspieszają gojenie się poważnych i przewlekłych ran.

P
rzyczynami przewlekłych ran mogą Len można wykorzystać na wiele sposobów rym w czasie wzrostu roślina sama syntetyzo-
być cukrzyca, miażdżyca, odleżyny – z nasion robi się olej, z łodyg włókna. W la- wałaby odpowiednią ilość antyoksydantów.
czy nowotwory leczone izotopami. tach 1955–1974 na Dolnym Śląsku len uprawia- Daje to pełną ochronę oleju przez długi czas
Dziś z powodu takich ran cierpi pra- no na areale 10–19 tysięcy hektarów. Dziś sza- i czyni go trwalszym niż ten wyciskany z nie-
wie pół miliona Polaków! Dotąd w większości cuje się, że rośnie on na 8 tysiącach hektarów modyfikowanych roślin. To stało się przeło-
tych wypadków medycyna pozostawała bezsilna. w całym kraju. Nasiona lnu są źródłem wysoko- mem w badaniach. Odtąd był już tylko krok
Parę miesięcy temu za sprawą profesora Jana nienasyconych kwasów tłuszczowych (omega-3, do zastosowania ulepszonego lnu w medycy-
Szopy-Skórkowskiego z Instytutu Biochemii omega-6), których organizm ludzki nie syntety- nie. Na przykład do wytworzenia opatrunku
i Biologii Molekularnej Uniwersytetu Wrocław- zuje, a są mu one bezwzględnie potrzebne, bo gojącego przewlekłe rany.
skiego sytuacja się odmieniła. Udało mu się wy- wchodzą w skład błony plazmatycznej każdej
hodować genetycznie zmodyfikowany len. Musi z naszych komórek. Jednak te kwasy bardzo KURACJA TRÓJSTOPNIOWA
jednak upłynąć jeszcze dużo czasu, nim osią- szybko się utleniają i przestają być użyteczne. Gazy i opatrunki bawełniane mają wyłącznie
gnięcie wrocławskiego uczonego przyczyni się Zespół profesora Szopy-Skórkowskiego odizolować ranę od środowiska zewnętrznego,
do uśmierzenia cierpień pacjentów. spróbował wyposażyć len w geny, dzięki któ- by uchronić ją od infekcji. Opatrunek lniany na-

28 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


A R M I A

Wyniki terapii
zastosowanej
we Wrocławiu
jeszcze długo pozostaną
wyłącznie powodem

FOT. JPAP/ADAM WAWAŁEJ


do satysfakcji
naukowców.

Pożytki z biotechnologii
Lniany opatrunek jest odporny na zmienne warunki klimatyczne,
nie ulega infekcjom wywoływanym przez grzyby i bakterie.

O patrunki to niejedyne
możliwe medyczne za-
stosowanie lnu, nad którym
plantów, stworzyć lek prze-
ciwmiażdżycowy, bezpieczny
środek przeciwbólowy w po-
Na zdjęciu twórcy opatrun-
ków lnianych: od prawej dok-
tor Ada Bugajska-Prusak,
pracują naukowcy z Wrocła- staci tabletki, który nie powi- profesor Jan Szopa-Skór-
wia. Dzięki wykorzystaniu nien powodować owrzodzeń kowski, doktor Piotr Pluciń-
właściwości tej rośliny można żołądka jak na przykład ski i doktor Katarzyna Skór-
też przedłużyć żywotność im- aspiryna. kowska-Telichowska. 
FOT. JAROSŁAW WIŚNIESKI

oleju lnianego, zawierającą wielonienasycone Dla żołnierzy ważna jest skuteczność lnia-
kwasy tłuszczowe, które są składową błon cyto- nych opatrunków w leczeniu ran postrzało-
plazmatycznych komórek. wych i szarpanych. Co prawda we Wrocławiu
W ostatniej fazie leczenia przykłada się do nie prowadzono badań na uszkodzeniach ciała
rany opatrunek nasączony ekstraktem z wy- tego typu, ale profesor Szopa nie ma wątpli-
tłoków nasiennych lnu. Ma on stymulować wości, że skoro opatrunki pomagają na trudno
komórki przyranne do rozmnażania się i po- gojące się rany, to zwykłe też zagoją się szyb-
tomiast potrafi również leczyć. Dzieje się tak, bo krywania rany. ciej. Także te typowe dla wojskowych. „Gwa-
czynniki antyoksydacyjne obecne we włóknach rantuję to w stu procentach”.
uwalniają się i przechodzą do rany. ZASKAKUJĄCE EFEKTY Podczas testów w szpitalu emulsja i ekstrakt
Pierwszym etapem w leczeniu za pomocą Po udanych eksperymentach na komórkach in za każdym razem przed przyłożeniem do rany
opatrunków lnianych jest oczyszczenie i usu- vitro biolodzy otrzymali zgodę na testy na lu- były nakładane na opatrunek ze specjalnych fio-
nięcie wycieku z rany. Następnie trzeba przy- dziach. Wykonali je na 35 pacjentach oddziału lek. Jednak marzeniem pomysłodawców jest, by
łożyć do niej opatrunek z suchego lnu i nało- dermatologii w 4 Wojskowym Szpitalu Klinicz- leczące opatrunki były dostępne w każdej aptece
żyć na niego kilka warstw mokrej gazy. Wil- nym z Polikliniką we Wrocławiu. „Na początku w postaci tkanin już nasączonych odpowiednimi
goć wymyje antyoksydanty z lnu, pozwalając byłem wstrzemięźliwy. Za długo pracuję w tym płynami. Dzięki temu mogłyby być stosowane
im przedostać się do rany. Po zdjęciu zwykłe- zawodzie, by oczekiwać cudów. Muszę jednak nie tylko w warunkach ambulatoryjnych, ale
go opatrunku z rany gaza jest zielona. Nato- przyznać, że niektórym pacjentom te opatrunki także na polu walki.
miast len niemal nie zmienia barwy. Dzieje się bardzo pomogły. Byłem nawet trochę zdziwiony Wygląda na to, że rewelacyjne wyniki tera-
tak za sprawą struktury opatrunku, który jest efektami”, wyjaśnia pułkownik doktor nauk me- pii zastosowanej we Wrocławiu jeszcze długo
grubszy od bawełnianego i rzadko tkany. Dzię- dycznych Piotr Pluciński, ordynator oddziału pozostaną wyłącznie powodem do satysfakcji
ki temu komórki martwicze przechodzą przez dermatologii. naukowców. Co prawda, po opublikowaniu
pierwszą warstwę tkaniny i są izolowane od Na oddziale prowadzono eksperymenty na lu- wyników testów w gabinecie profesora Szopy-
rany. Na tym etapie dochodzi też do znaczne- dziach cierpiących od wielu lat z powodu ran ty- -Skórkowskiego rozdzwoniły się telefony, ale
go zmniejszenia bólu. „Spodziewaliśmy się re- pu owrzodzeniowego i odleżynowego. Najbar- do tej pory nie znalazł się inwestor z prawdzi-
dukcji bólu, ale nie aż do tego stopnia. Prawie dziej ekstremalnym przypadkiem był pacjent bo- wego zdarzenia, gotów wdrożyć ten innowa-
wszyscy pacjenci natychmiast odstawiali leki rykający się z taką dolegliwością 23 lata! Wśród cyjny lek. Z reguły rozmówcy oferowali pie-
przeciwbólowe”, relacjonuje profesor Szopa. objętych obserwacją byli tacy, którym opatrunki niądze na start firmy mającej zająć się produk-
Drugim etapem kuracji jest wzmocnienie wyraźnie pomagały, oraz ci, u których nie zaob- cją leku-opatrunku, lecz profesor uważa się za
i uzdrowienie brzeżnych komórek otaczających serwowano istotnych zmian ani na lepsze, ani na naukowca, a nie przedsiębiorcę, i nie chce za-
ranę. Ma to zapobiec ich rozpadaniu. Do tego ce- gorsze. U dwóch osób terapię zdecydowano się czynać działalności biznesowej. On już ode-
lu używa się opatrunku nasączonego emulsją przerwać przed czasem. grał swoją rolę. Teraz czas na innych. 

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 29


P O R A D Y
PAULINA GLIŃSKA

Kto ma rację?
W PIERWSZYM NUMERZE „POLSKI ZBROJNEJ” UKAZAŁ SIĘ ARTYKUŁ
„PRYWATYZACJA Z BLOKADĄ”. PONIEWAŻ KWESTIA PRYWATYZACJI
WOJSKOWYCH MIESZKAŃ NADAL BUDZI EMOCJE, KONTYNUUJEMY TEMAT.
Z ainteresowani sprawą prywatyzacji zada-
li pytania występującym na interneto-
wym Niezależnym Forum o Wojsku prawni-
 Czy wystarczająca jest sama
wpłata pieniędzy na konto OR WAM,
czy też trzeba mieć jeszcze jakieś
nie określa bowiem przede wszystkim
ceny lokalu. Pisemne informacje wysy-
łane do osób zainteresowanych mogą
kom. Uzyskali odpowiedzi, które – gdy przed- potwierdzenie zamiaru zawarcia być postrzegane tylko jako zaproszenie
stawiliśmy je radcom Wojskowej Agencji umowy ze strony agencji? do podjęcia rokowań w przedmiocie za-
Mieszkaniowej – zostały odmiennie zinter- Oceniam, że z chwilą przyjęcia środ- warcia umowy sprzedaży mieszkania.
pretowane. Podobnej treści pytania napłynę- ków na rachunek powstało po Pana Z uwagi na brak immanentnych cech
ły do redakcji „Polski Zbrojnej”. Poniżej ze- stronie roszczenie o zawarcie umowy. oferty wpłata określonej kwoty na kon-
stawiamy korespondencję z internetu z wyja- W tym momencie doszło do związa- to WAM, przy jednoczesnym braku
śnieniami pracowników agencji. nia ofertą sprzedaży według obecnie sprzeciwu ze strony agencji, nie może
obowiązujących warunków. Przyjęcie być w żaden sposób uznana za ofertę
 Wpłaciłem do WAM zryczałtowaną opłatę przez WAM opłaty za przygotowanie zawarcia umowy w rozumieniu artykułu
i złożyłem wniosek. Moje mieszkanie było do sprzedaży można śmiało porówny- 66 kodeksu cywilnego.
przeznaczone do wykupu. Czy w tym przypad- wać do instytucji zadatku, znanej Odnosząc się do porównania przed-
ku moja umowa z agencją jest ważna? z kodeksu cywilnego. Zatem ci, któ- miotowej wpłaty do zadatku w rozu-
To, czy umowa jest ważna, zależy od tego, czy rzy nie decydują się na dochodzenie mieniu kodeksu cywilnego wskazuje-
wszczęto procedurę wykupu na warunkach czy umowa została zawarta, powinni my, że zgodnie z przepisem artykułu
ustawowych. Jeżeli pobrano opłatę, wówczas co najmniej żądać zwrotu tej opłaty 394 kodeksu cywilnego za zadatek
umowa jest ważna i musi zostać zakończona w kwocie podwójnej, bo to nie oni wy- może być uznana kwota dana przy za-
przeniesieniem własności w formie umowy no- cofali się z transakcji. warciu umowy. Z uwagi na fakt, że
tarialnej. Wtedy można dochodzić w sądzie zo- wpłata nie następuje z tytułu umowy,
bowiązania do zawarcia umowy, a później  Zespół Prawny BP WAM: nie może być traktowana jako zadatek
ewentualnego odszkodowania w wysokości „Za chybione uznajemy twierdzenie, w rozumieniu cytowanego przepisu.
różnic między ulgami, jeśli dojdzie do zmiany że wpłynięcie na konto WAM zryczałto- Zespół Prawny BP WAM jeszcze raz
przepisów i akt notarialny zostanie podpisany wanej opłaty z tytułu przygotowania lo- zwraca uwagę na następujące kwestie:
po tej zmianie. Jeżeli natomiast złożony został kalu do sprzedaży skutkuje powsta- • wszelkie czynności zmierzające do
tylko sam wniosek i WAM nie pobrała opłaty, to niem roszczenia o zawarcie umowy po rozporządzenia prawem własności
brak jest podstaw, by przyjąć, że pojawiło się stronie kupującego. Wpłata wymienio- nieruchomości (przenoszące tę wła-
zobowiązanie do zawarcia umowy sprzedaży. nej kwoty jest jednym z elementów pro- sność, ewentualnie zobowiązujące do
Akurat w tym przypadku trudno mówić o zła- cedury sprzedaży, który jednak nie od- jej przeniesienia), w świetle przepisu
maniu prawa. Zgodnie z artykułem 140 kodek- nosi żadnych skutków w kontekście po- artykułu 158 kodeksu cywilnego, po-
su cywilnego to właściciel decyduje, co robi wstania roszczeń po stronie osoby za- winny być dokonywane w formie aktu
z rzeczą, i w ogóle nie musi jej sprzedawać. interesowanej nabyciem lokalu. notarialnego;
W pewnych okolicznościach można jednak Zgodnie z artykułem 66 kodeksu cywil- • pisemne zawiadomienia kierowane
mówić o zobowiązaniu do zawarcia umowy. nego, za ofertę uważa się oświadcze- przez agencję do osób zajmujących lo-
nie woli złożone przez oferenta oblato- kale mieszkalne WAM, zawierające in-
 Czy jeżeli 6 maja 2008 roku otrzymałem wi, określające istotne postanowienia formację o możliwości wykupu lokalu,
zawiadomienie z informacją, że zajmowany umowy, której zawarcie jest przedmio- nie są ofertami w rozumieniu prawa
przeze mnie lokal został przeznaczony do tem tejże oferty. Elementem koniecz- cywilnego;
sprzedaży zgodnie z rocznym planem sprze- nym każdej umowy sprzedaży jest zo- • przedmiotowe zawiadomienia mogą
daży lokali na 2008 rok, mogę to interpreto- bowiązanie się sprzedającego do prze- być traktowane jedynie jako zaprosze-
wać jako zobowiązanie do zawarcia umowy? niesienia własności rzeczy, przy jedno- nia do podjęcia rokowań;
Takie zawiadomienie chyba jeszcze nie może czesnym zobowiązaniu kupującego do • każdy, kto w powyższej sprawie skie-
być nazwane ofertą, a jedynie zaproszeniem zapłaty określonej w umowie ceny. Za- ruje roszczenia na drogę sądową, mo-
do jej złożenia. Jeżeli jednak oferta-wniosek tem pism wysyłanych przez WAM, z in- że liczyć się z oddaleniem powództwa
zostanie złożona, a opłata uiszczona, wów- formacją o możliwości wykupu lokalu, (agencja dysponuje już takim orzecze-
czas nie mam wątpliwości, że skutek w posta- nie sposób uznać za ofertę w rozumie- niem sądu) oraz poniesieniem z tego
ci zobowiązania już następuje. niu kodeksu cywilnego. Pismo agencji tytułu kosztów”. 

Jeśli masz problem z interpretacją przepisów prawnych, napisz do redakcji na adres porady@redakcjawojskowa.pl

30 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


Szkoła Orląt
Wyższa Szkoła Oficerska
Sił Powietrznych

„Szkoła Orląt” jest najstarszą i obecnie jedyną • nawigator statku powietrznego, nawigatora naprowadzania, kontrolera
uczelnią w Polsce kształcącą pilotów • kontroler ruchu lotniczego, ruchu lotniczego.
wojskowych. Powstała w 1925 roku jako • nawigator naprowadzania. Kształcenie i zakwaterowanie dla wszystkich
Oficerska Szkoła Lotnictwa w Grudziądzu, a od studentów WSOSP jest bezpłatne.
14 kwietnia 1927 roku znajduje się w Dęblinie. Absolwent dęblińskiej Wyższej Szkoły U nas, bez względu na sytuację materialną,
Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych Oficerskiej Sił Powietrznych po ukończeniu stać Cię będzie na zdobycie wyższego
obecnie kształci na kierunku lotnictwo studiów na kierunku lotnictwo wykształcenia w prestiżowym zawodzie pilota
i kosmonautyka według nowego modelu i kosmonautyka ma stopień podporucznika wojskowego.
pięcioletnich dwustopniowych studiów WP oraz tytuł magistra inżyniera, a także
w następujących specjalnościach: uzyskuje kwalifikacje w jednej ze Szczegóły dotyczące rekrutacji na rok
• pilot samolotu, specjalności: pilota samolotu, pilota akademicki 2009/2010 znajdują się na
• pilot śmigłowca, śmigłowca, nawigatora statku powietrznego, stronie internetowej www.wsosp.deblin.pl

Jeśli pragniesz spełnić swoje marzenia i zostać pilotem wojskowym, możesz to zrobić tylko tu, w Dęblinie,
w Wyższej Szkole Oficerskiej Sił Powietrznych – „Szkole Orląt”.

Zapraszamy!!!
Termin składania wniosków o przyjęcie na I rok studiów upływa 31 marca 2009 roku.

Kontakt
Rektor-komendant WSOSP, tel.: (0 81) 551 71 00; faks: (0 81) 551 71 03
Komendant Wydziału Lotnictwa – dziekan, tel.: (0 81) 551 74 23; faks: (0 81) 551 74 17
ul. Dywizjonu 303 nr 12
08-521 Dęblin
www.wsosp.deblin.pl
R O Z P O Z N A N I E

M
iędzyrzecka 17 Kompania Trzy samochody opancerzone BRDM oraz trzymania pododdziału wrogich wojsk.
Rozpoznawcza dostała dwa quady ruszyły na wzgórze poligonowe. Prawdopodobnie posłużą się zawałą na leś-
zadanie: działać jako gru- Grudniową noc zwiadowcy spędzą w lesie. nej drodze. Skoro tak, będą musieli założyć
pa dywersyjno-rozpo- Bytowanie w temperaturze poniżej zera stop- ładunki wybuchowe przy pniach drzew, któ-
znawcza. Po analizie ru- ni, przy wietrze i marznącym deszczu, nie re zatarasują drogę. Gdy wystarczy czasu,
chu wojsk przeciwnika dowódca zdecydował jest łatwe. Nie mogą jednak zaszyć się w gę- będą mogli się zdrzemnąć.
się na napad. Kapitan Jacek Patrzyński wy- stwinie. Działają w warunkach bojowych, Jazda po poligonowych bezdrożach nie
znaczył pluton, który przeprowadzi akcję. Po- w rejonie przemieszczających się podod- nastręcza BRDM-om trudności. Wozy, choć
rucznik Arkadiusz Sieniawski zebrał do- działów przeciwnika. stare i zdaniem zwiadowców dawno powin-
wódców drużyn i wspólnie zdecydowali, że Zanim pomyślą o odpoczynku, muszą zor- ny być zamienione na coś nowoczesnego,
uderzą następnego ranka. ganizować okrężną obronę i ochronę miej- mają benzynowe silniki, które są znacznie
sca ukrycia. Później, po skrytej obserwacji, cichsze od diesli. Dla sekcji czterokołow-
BOGUSŁAW POLITOWSKI ustalą dogodne miejsce napadu i sposób za- ców jazda po rozmokłym terenie nie jest już

Nocni zwiadowcy
Noc jest ich żywiołem. W lesie stają się niewidzialni. Jak duchy mogą
zmieniać miejsce pobytu, obserwować, siać strach w szeregach wroga.

32 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


A R M I A

taka prosta. Po kilkunastu minutach prawda gogle noktowizyjne i nie pory jako główna siła ogniowa będą chroni-
każdy kierowca wygląda jak po włączają świateł, ale ten model nie ły przejściowy rejon bytowania. Właśnie są
błotnej kąpieli. Maszyny oblepione ma opcji wyłączenia oświetlenia maskowane. Dwudziestu ludzi uwija się, by
mokrą ziemią uparcie brną jednak tablicy przyrządów! Nawet jeśli ktoś wszystko było gotowe, zanim zapadnie
przez poligon. sam odetnie prąd od wskaźników, to zmierzch. Maskowanie nocą jest trudne. Nie
i tak każde naciśnięcie hamulca można wtedy ocenić, czy stanowiska ognio-
LISTA BRAKÓW włączy światło stopu i motocykl na- we i wozy bojowe zostały dobrze ukryte.
W kompanii starszy szeregowy tychmiast stanie się widoczny
Marcin Chludziński uchodzi za mi- w noktowizji z wielu kilometrów.
OFICEROWIE
OCZY I USZY DOWÓDCY
strza od motocykli. Na temat cztero- Na bytowanie zwiadowcy nie za- 17 KOMPANII Zwiadowcy mogą poruszać się w miarę
kołowych maszyn wie chyba wszyst- brali namiotów. To wygody dla pie- z uznaniem swobodnie, mimo że od przeciwnika dzieli
ko. Dlatego irytuje się, że wojsko chocińców. Im do nocowania w le- wyrażają się ich odległość strzału z broni pokładowej.
kupiło pojazdy seryjnej produkcji, sie wystarczą dobry śpiwór, karima- o trwającej Dowódca zadbał, żeby ubezpieczenie alar-
modernizacji.
nie dbając o ich „militaryzację”. ta i wiedza, jak zorganizować obo- Niedawno zamie- mowało w przypadku pojawienia się zagro-
Skutek jest taki, że na quadzie, któ- zowisko. Gdy mają termoaktywną nili wszystkie żenia. Dodatkowo nocą w teren ruszą patro-
rym jeździ, nie ma uchwytu na broń. bieliznę i nieprzemakalne, goretek- kałasznikowy le. Kontakt ogniowy nie wchodzi jednak
Jego zdaniem, przydałyby się też sowe nakrycia, taki ekwipunek wy- na karabinki w grę. Priorytetem rozpoznania nie jest wal-
Beryl, dostali
kufry do zapakowania ekwipunku starcza. Resztę znajdą w lesie – ga- odpowiednią ka. Ci żołnierze mają być oczami i uszami
czy amunicji i uchwyty do zapięcia łęzie zastępują im materace, a na ilość sprzętu dowódcy brygady, a nie jego zbrojnym ra-
noszy. Jednak bardziej kuriozalne kołkach mogą powiesić plandekę noktowizyjnego, mieniem. Nie mogą dać się zdemaskować.
wydaje się to, że takim motocyklem chroniącą przed deszczem. polepszyło się Jutrzejszy napad jest jednak koniecznością,
także wyposaże-
zwiadowcy nie powinni wyruszać Trwa przygotowanie bazy. nie osobiste zadaniem postawionym przez zwierzchni-
na akcje bojowe nocą. Mają co BRDM-y zajęły stanowiska. Od tej żołnierzy. ków. W sztabie uznano, że warto by było,
aby zwiadowcy uderzyli i zmusili przeciw-
nika do manewrów.
Zmrok zapada szybko. Podchodząc do
lasku na wzgórzu, nikt by się nie domyślił,
że kryje się w nim gotowy do działania
pododdział. Gdy wozy bojowe zostały za-
maskowane, żołnierze zaczęli przygotowy-
wać miejsca do spania. Wśród ćwiczących
są nie tylko żołnierze zawodowi. Przed wy-
jazdem był z nimi problem, bo poborowe-
mu wojsku bielizna termoaktywna i niektó-
re akcesoria nie przysługują. Tym razem
nagięto przepisy. Wszyscy szkolący się wy-
ekwipowani są tak samo.

MOCNY ETAT
Żołnierze ubezpieczający bazę mają nok-
towizory. Każdy chcący podejść w pobliże
zostaje szybko zauważony. Noktowizory są
pasywne, czyli ubezpieczający nie zdradza-
ją swoich pozycji. Posterunki co pewien
czas są sprawdzane przez dowódcę plutonu.
Porucznik Sieniawski wie, że jego podwład-
ni ze służby zasadniczej nie mają nawyków
bojowych. Pobyt na poligonie nie jest dla
nich utrwalaniem doświadczeń, lecz dopiero
ich zdobywaniem.
Młody oficer cieszy się, że kompania
otrzymała niedawno nowy etat i stanie się
wkrótce w pełni zawodowa. Po misji irackiej
i udziale w prawdziwych akcjach Sieniawski
nie ukrywa, że ludzi, którymi obecnie do-
FOT. BOGUSŁAW POLITOWSKI

wodzi, nie zabrałby na misje. Dla niego


prawdziwą wartość mają żołnierze zawodo-
wi, kompetentni, zmotywowani do służby.
Wierzy, że będzie przyjmował ludzi z do-
świadczeniem, którzy stworzą doskonały
team na miarę zadań, jakie w warunkach bo-
jowych kompania ma wykonywać.
MARZENIEM DOWÓDCY KOMPANII JEST, by pojechać ze swoimi ludźmi do Afganistanu „Z pola walki przełożeni muszą dostawać
i w ramach grupy rozpoznawczej sił ISAF pokazać, że zwiadowcy z Międzyrzecza należą informacje o przeciwniku na bieżąco. Nie
do pierwszej ligi zwiadu Wojsk Lądowych.

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 33


R O Z P O Z N A N I E

Skoro wystawia
się nas
do poważnych
zadań u boku
elity światowego
wojska, to nikt
nie powinien się
dziwić,
że marzymy
o tym, żeby
wyposażono nas
podobnie jak
elitę.

FOT. BOGUSŁAW POLITOWSKI


będą ich mieli, jeśli poważnie się nie potrak- wyposażono nas podobnie jak elitę”, twierdzi ska, aby kolejny raz sprawdzić podwładnych.
tuje pododdziałów takich jak nasz”, uważa porucznik Sieniawski. Co jakiś czas z zamaskowanego stanowiska
kapitan Patrzyński. Gdy jedni zwiadowcy ubezpieczają bazę, słychać żądanie hasła. Nikt na posterunkach
inni przygotowują się do odpoczynku. Forma nie śpi, ubezpieczenie czuwa.
MARZENIA TERMOWIZYJNE budowania miejsc do spania jest dowolna. Szybko okazuje się, że spać nie pójdą także
Oficerowie 17 Kompanii z uznaniem wy- Przy jednym BRDM-ie powstaje ukrycie dla kierowcy. W jednym BRDM-ie zepsuła się
rażają się o trwającej modernizacji. Niedaw- załogi w ziemiance, na którą nałożono nie- pompa paliwowa. Teraz wóz nadaje się tylko
no zamienili wszystkie kałasznikowy na ka- przemakalną płachtę. Przy innym żołnierze do walki w miejscu. A przecież podczas napa-
rabinki Beryl, dostali odpowiednią ilość zbudowali szałas z gałęzi. Obok każdego du ma być ważnym elementem ogniowym,
sprzętu noktowizyjnego, polepszyło się wy- z ukryć stoją plecaki, które spakowano według wspierać zwiadowców i pozwolić im na szybki
posażenie osobiste żołnierzy. Ciągle jednak ustalonego schematu. odskok po akcji.
nie mogą się doczekać dalmierzy rozpo- „Podczas działań bojowych, w nocy, gdy na- Wszyscy kierowcy biorą się do pracy. Na
gle żołnierz musi w plecaku coś znaleźć, suche sen nie ma czasu. Świecąc czerwonym świat-
skarpety, ręcznik czy rację żywnościową, nie łem z latarek, rozbierają pompę. Po kilkunastu
minutach wiedzą, że trzeba wymienić memb-
17 KOMPANIA ROZPOZNAWCZA ranę. Koszary są blisko, więc ktoś w nocy do-
wiezie nową część i wóz do rana zostanie na-
NIEDAWNO OTRZYMAŁA NOWY ETAT I WKRÓTCE prawiony. W warunkach prawdziwego pola
STANIE SIĘ W PEŁNI ZAWODOWA walki trzeba by go zostawić.

ma szansy rozróżnić, który plecak jest jego. Dla- PIERWSZA LIGA ZWIADU
tego przyjęliśmy zasadę, że bierze to, co potrze- Oprócz zepsutej pompy tej nocy nie było już
znawczych nowej generacji czy lornetek buje z pierwszego plecaka z brzegu. A że w każ- żadnych niespodzianek. Następnego dnia rano
bądź celowników termowizyjnych, które po- dym ekwipunek spakowany jest jednakowo, nig- zwiadowcy zaatakowali kolumnę wozów opan-
winny być ich podstawowym wyposażeniem. dy nie musi długo szukać, aby znaleźć potrzeb- cerzonych przeciwnika. Zmusili wrogie wojska
Za pomocą takich urządzeń zwiadowca mo- ną rzecz”, wyjaśnia porucznik Sieniawski. do zatrzymania i nieplanowanych manewrów.
że nocą przy dobrych warunkach mieć wgląd Później szybko dokonali napadu i ulotnili się
w teren przeciwnika na dziesięć kilometrów, DOWIĄZANI DO TERENU z wrogiego terenu. Zadanie zostało wykonane.
a w dzień – nawet do piętnastu. Las szumi złowrogo. Panują całkowite ciem- Przez kilka miesięcy do kompanii będą
„Jeszcze niedawno nikt by nie pomyślał, że ności. Pojazdy są dobrze zamaskowane, co przyjmowani nowi żołnierze, już zawodowcy.
żołnierze 17 Brygady Zmechanizowanej będą w żargonie zwiadowców nazywane jest „do- Muszą mocno się starać. Marzeniem dowódcy
działali na bojowo z amerykańskimi «zielo- wiązaniem do terenu”. Lufy mają skierowane kompanii jest bowiem, by niedługo pojechać
nymi beretami». Tak się stało w Iraku. Skoro w stronę przeciwnika. Dowódcy drużyn, star- ze swoimi ludźmi do Afganistanu i w ramach
więc wystawia się nas do poważnych zadań szy kapral Dariusz Idczak i plutonowy grupy rozpoznawczej sił ISAF pokazać, że
u boku elity światowego wojska, to nikt nie Krzysztof Cuch, niczym duchy przechodzą od zwiadowcy z Międzyrzecza należą do pierw-
powinien się dziwić, że marzymy o tym, żeby drzewa do drzewa, od stanowiska do stanowi- szej ligi zwiadu Wojsk Lądowych. 

34 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


Wszechstronna analiza doświadczeń
i problemów armii

Lotnictwo we współczesnych
konfliktach zbrojnych
Gen. broni rez. pil.
prof. dr hab. JERZY GOTOWAŁA
Na naszych oczach bezzałogowe statki powietrzne
powoli zajmują miejsce zarezerwowane dotychczas
wyłącznie dla bojowego samolotu załogowego.
Przyjdzie taki czas, że zajmą je na stałe.

Wyznaczniki walki zbrojnej


w środowisku
sieciocentrycznym
Płk prof. dr hab. JAROSŁAW WOŁEJSZO,
płk dr ANDRZEJ CZUPRYŃSKI
Asymetria w środkach walki zbrojnej pozwala
korzystać bez ograniczeń z nowoczesności, ale może
się okazać, że będzie ona mało efektywna wobec
prymitywnych środków walki.

Przygotowanie oficerów
do operacji sojuszniczych
Ppłk dr LESZEK ELAK, dr ANNA ANTCZAK
Kluczowy problem dotyczący przygotowania ofice-
rów do służby w ramach misji poza granicami kraju
to ustalenie, czy dotychczasowe procesy eduka-
cyjne i szkoleniowe są dostosowane do wymagań
stawianych oficerom w takich warunkach.

S p o j r z e n i e s p e c j a l i s t ó w , p o g l ą d p r a k t y k ó w
Kamyczki
F E L I E T O N

MARIUSZ
JĘDRZEJKO
profesor doktor
habilitowany,
socjolog i pedagog Obserwatorzy przemian w wojsku już dawno
społeczny pogubili się w jego strukturach.

Szef kompanii, szef kuchni,


szef obrony...
W
armii pojawiło się lizację mają zmienić dowództwa Sił Po- wał się planowaniem. Liczebnie był o poło-
wiele nowych ter- wietrznych, Wojsk Lądowych i Wojsk wę mniejszy niż dzisiejszy (z instytucjami
minów, stanowisk, Specjalnych. Tym samym Wrocław, Po- towarzyszącymi) i wspierał dowodzenie ar-
określeń i defini- znań i Kraków znowu zyskają siedzibę mią dwu- lub trzykrotnie większą. Nad woj-
cji. Nie wiem, czy ważnych instytucji wojskowych, co sa- skiem panował zaś generalny inspektor SZ.
czytelnicy zauważyli ciekawe zjawisko mo w sobie nie jest złym pomysłem. Po wojnie przyjęliśmy model radziecki,
językowe – od czasu wejścia Polski do Pomijając „normę” operacyjną (zawsze w którym Sztab Generalny stał się organem
NATO słownik wojskowy poszerzył się mówiła, aby w jednym miejscu i czasie dowodzenia. Minister obrony zajmował się
o kilkaset nowych, powszechnie używa- nie gromadzić ważnych elementów kie- częściej polityką, a de facto szef SG był po-
nych terminów (stanagi, dowództwa rowania wojskiem), istotniejsze będzie stacią kluczową.
operacyjne, interoperacyjność, GROM, ich wyjście z Warszawy. Ciekawy je- Rozumiem też, że przy nowej strukturze
FORMOZA, komisja weryfikacyjna). stem, czy obiekty po dowództwach dowództw miejsca na dowodzenie przez sztab
Towarzyszy temu permanentna zmiana Wojsk Lądowych i Sił Powietrznych już nie ma. Jest natomiast pole całkowicie
struktur organizacyjnych, ich nazw, za- pójdą pod młotek i zasilą wojskową ka- niezagospodarowane – planowanie z perspek-
kresów kompetencji, hierarchii. sę, czy zostaną zagospodarowane przez tywą nie 12 miesięcy, lecz 12 lat. Powiem
Nie wiem, czy tak samo dzieje się inne instytucje. Szczerze życzę Panu więcej, aż się prosi, aby w tym nowym szta-
ze strukturami w innych państwach so- Ministrowi, aby mu się to udało, pamię- bie znalazły się nie tylko najtęższe mózgi do-
juszu. Nie mam jednak wątpliwości, tam bowiem próby wyprowadzenia „lą- wódcze, ale także naukowe z Akademii Obro-
że większość takich posunięć wynika dówki” do Zegrza czy budowy polskie- ny Narodowej. I to jest klarowne.
z polskich cyklów politycznych (za Rozumiejąc zatem logikę zmian, skromnie
każdym razem powołanie ministra
obrony narodowej łączyło się z kilku-
Nigdy i nigdzie w polskiej pytam, czy nowa nazwa jest szczęśliwa. Nig-
dy i nigdzie w polskiej tradycji wojskowej ta-
dziesięcioma zmianami organizacyj- tradycji wojskowej nie było kiej funkcji nie było. Byli szefowie kompa-
nymi i setkami zmian personalnych). nii, obrony cywilnej, kuchni… Termin „szef
Miały one często charakter „zapowie- funkcji szefa obrony sztabu” miał zawsze pozytywną konotację
dzi rewolucyjnych”, z których po – był to ktoś najlepiej w jednostce lub insty-
trzech–czterech latach nie było nawet go Pentagonu przy Żwirki i Wigury. tucji zorganizowany. Może zatem: inspektor
śladu. Trzy lata temu zaplanowaliśmy Ostatnio w wojsku wiele się udaje, mo- sił zbrojnych, szef połączonych dowództw,
z kolegami wydanie wznowionej wer- że więc i tym razem… szef połączonych sztabów, inspektor obrony.
sji książki „Generałowie III RP”. A tu Nie bardzo natomiast rozumiem, A może to, czym jest dzisiaj Sztab General-
pojawiła się i znikła IV RP. Generało- kim ma być nowy wojskowy dowódca? ny, zamienić na sztab planowania sił zbroj-
wie obejmowali stanowiska i znikali… Szefem obrony? Z wojskowego i praso- nych, a szefa sztabu, jako dowódcę dowód-
Po niektórych gwiazdach generalskich wego przekazu wynika, że pojawi się ców, pozostawić, bo ta funkcja ma naprawdę
z IV RP nie zostały nawet wspomnie- nowy organ wojskowy, łączący wszyst- silnie zakorzenioną tradycję? Szef obrony
nia, nie mówiąc o dokonaniach. A my ko jako „naczelny wódz”. Patrzę zatem nie brzmi najlepiej.
mamy nadzieję, że książka wyjdzie na na konstytucję i niczego takiego w niej Za nowym pomysłem kryje się pewnie jakaś
tegoroczne obchody 11 listopada. nie widzę. Nie znalazłem nic na ten te- logika, ciężka praca wielu mądrych ludzi. Woj-
W jednym z najpopularniejszych mat również w ustawach wojskowych sko ma czasami jedną słabość (bo nie da się tego
dzienników czytam zasłyszaną wcze- i okołowojskowych. Poza tym sama na- zrzucić na media) – nie wyjaśnia cywilom „dla-
śniej w MON informację, że w najbliż- zwa jest nieładna. czego tak, a nie inaczej”. A ponieważ mamy de-
szym czasie wojsko czekają kolejne Myślę więc tak: przed wojną mokrację, proszę zatem wojskowych kolegów
ważne zmiany. Po pierwsze swoją loka- sztab główny rzeczywiście zajmo- – wytłumaczcie to na łamach „PZ”. 

36 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


BEZPIECZEŃSTWO
BEZPIECZEŃSTWO
BEZPIECZEŃSTWO
BEZPIECZEŃSTWO
MAŁGORZATA
SCHWARZGRUBER
Redaktor działu TADEUSZ WRÓBEL

specjalizuje się
w tematyce
niemieckiej i unijnej

Kłódka
na Guantanamo
TO WIĘZIENIE JEST JAK GUŁAG – OSKARŻA AMNESTY INTERNATIONAL.
FOT. US DOD

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 37


S T A N Y Z J E D N O C Z O N E

Kłódka na Guantanamo
P
odczas kampanii wyborczej sądu? Czy dopuszczalne jest ich torturowa- dzenia w ich ojczystych krajach, głównie
Barack Obama mówił, że Sta- nie? Prezydent George W. Bush uznał, że arabskich. Druga grupa to ludzie uważani
ny Zjednoczone nie są pań- pojmanych podczas wojny z terrorem nie za terrorystów czy przywódców Al-Kaidy
stwem, w którym stosuje się dotyczy konwencja genewska (dopiero lub z nią powiązani. Pojmowano ich także
tortury. „Dlatego więzienie w 2006 roku przyznano im prawa jenieckie). w innych krajach, ale głównie w ramach
w Guantanamo musi zostać zamknięte”. Ministerstwo sprawiedliwości na nowo zde- tajnych operacji CIA.
„To błąd”, odpowiada wiceprezydent USA finiowało pojęcie tortur, a sekretarz obrony Co się stanie z więźniami, gdy na bramie
Dick Cheney. „Powinno pozostać, póki nie Donald Rumsfeld zaakceptował „agresyw- więzienia w Guantanamo zawiśnie kłódka?
zakończymy wojny z terroryzmem”. ne” metody przesłuchań. Dokąd przenieść zatrzymanych i jakie zasto-
Po zamachach z 11 września do więzienia sować wobec nich prawodawstwo? Obrońcy
w bazie wojskowej na Kubie trafiali podej- NIEWINNI I TERRORYŚCI praw człowieka wskazują, że wielu więźniom
rzani o terroryzm, których schwytano głów- W Guantanamo więźniowie dzielą się na grożą prześladowania, jeżeli zostaną odesłani
nie w Afganistanie i Pakistanie. Złą sławę dwie grupy. Pierwsza to bojownicy schwy- do ojczyzny. W lipcu 2007 roku amerykański
zyskało ono już wiosną 2002 roku, gdy tani w Afganistanie lub Iraku przy okazji senat stosunkiem głosów 94 do 3 odrzucił
świat obiegły zdjęcia skutych jeńców w po- ataków, głównie bombowych, na żołnierzy propozycję, by jeńców z Guantanamo prze-
marańczowych kaftanach trzymanych amerykańskich i obiekty cywilne. Wielu nieść do amerykańskich więzień i postawić
w klatkach pod gołym niebem. I nadal budzi z nich podczas sześciu lat istnienia obozu przed sądami cywilnymi w USA.
kontrowersje – jak długo można więzić lu- w Guantanamo zwolniono (zarzuty okazały „W tej sprawie nie ma rozwiązań pozba-
dzi, nawet podejrzanych o terroryzm, bez się nieprawdziwe) albo przekazano do osą- wionych ryzyka”, przyznaje jeden z dorad-

38 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

DAVID THOMAS,
który zarządza
Guantanamo,
stwierdził,
że to
„humanitarne
i bezpieczne
więzienie,
z którego każdy
Amerykanin
może być
dumny”.

podobny przypadek. Dwudziestoletni Ku- kim paszportem. W połowie grudnia 2008


wejtczyk Abdullah Salih al-Ajmi został roku wraz z dwoma kolegami wrócił do Sara-
zwolniony w 2005 roku z braku dowodów. jewa. Zostali zwolnieni, bo sędzia uznał, że
Trzy lata później wysadził się w powietrze nie można bez ograniczeń więzić ich jako
w Iraku jako zamachowiec samobójca. „wrogich bojowników”.
Więźniowie z Guantanamo prawdopo- Oskarżenia o stosowanie tortur w Guanta-
dobnie trafią do Europy i Australii. Możli- namo (a także w amerykańskim więzieniu
wość przyjęcia skazanych rozważa kilka w irackim Abu Ghraib) potwierdził raport
państw. Do końca grudnia tylko Niemcy amerykańskiej senackiej komisji sił zbroj-
i Portugalia oficjalnie zadeklarowały taką nych. „To nie były odosobnione wyskoki kil-
ku psychopatów w mundurach”, uznali
zgodnie demokratyczni i republikańscy se-
CO SIĘ STANIE Z WIĘŹNIAMI, GDY NA BRAMIE natorowie po 18 miesiącach śledztwa.
I wskazali winnych: Pentagon i Biały Dom.
WIĘZIENIA W GUANTANAMO ZAWIŚNIE KŁÓDKA? Jako współodpowiedzialnych raport wymie-
niał byłego sekretarza obrony Donalda
DOKĄD PRZENIEŚĆ ZATRZYMANYCH? Rumsfelda oraz wysokich dygnitarzy admi-
nistracji prezydenta Busha.
Komisja odrzuciła argumenty Georga W.
gotowość. Do Niemiec może trafić 20 Uj- Busha, że agresywne metody stosowane pod-
gurów, którzy niegdyś uciekli z Chin do czas przesłuchań więźniów posądzanych o ter-
Pakistanu i Afganistanu. roryzm zwiększają bezpieczeństwo żołnierzy
amerykańskich w Iraku i samych Stanów Zjed-
FOT. US DOD (2)

TORTURY MINISTRA noczonych. Podobnie uważał najwidoczniej


„Guantanamo. Pięć lat z mojego życia”, wiceprezydent USA Dick Cheney, który
w książce pod takim tytułem Niemiec turec- w wywiadzie dla telewizji ABC przyznał, że
kiego pochodzenia, Murat Kurnaz, opisał wiedział, iż wobec jednego z najważniejszych
ców Obamy. Spośród 250 więźniów, którzy tysiąc osiemset dni, które spędził w tym wię- jeńców, Chalida Szejka Mohameda, podta-
jeszcze przebywają w obozie, 80 czeka na zieniu. Czas ten wypełniły głównie upoko- piano. Dodał także, że uznaje tę metodę prze-
rozprawę przed trybunałem wojskowym. rzenia: kpiny z Koranu, próby uwiedzenia słuchania za właściwą: „Byłoby niemoralne
Prawnicy wojskowi liczą, że kolejnych 60 uda przez strażniczki oraz tortury, z których naj- i nieetyczne, gdybyśmy nie zrobili wszystkie-
się przekazać do osądzenia innym krajom. mniej wymyślne było bicie i wieszanie za rę- go, co mogliśmy dla ochrony naszego kraju”.
Pozostaje około stu, co do których służby ce. Kurnaz, jak każdy muzułmanin (a ci sta- W ocenie Guantanamo nikt nie poszedł tak
specjalne USA mają pewność, że są niebez- nowią w Guantanamo większość), bał się daleko jak David Thomas, który nim zarzą-
pieczni, ale ich winę będzie trudno udowod- psów, które w islamie uważa się za istoty nie- dza. Stwierdził wręcz, że to „humanitarne
nić, zwłaszcza przed sądami cywilnymi. czyste i niebezpieczne. A podczas przesłu- i bezpieczne więzienie, z którego każdy
Obrońcy praw człowieka mówią, że jeśli chań często szczuto psami. Poza tym przez Amerykanin może być dumny”. Niektórzy
nie ma dowodów, podejrzanych należy wy- długi czas przetrzymywano więźniów w ni- doradcy Obamy proponują dziś, by dla nie-
puścić. Za tym rozwiązaniem opowiada się skich temperaturach, puszczano bardzo gło- wielkiej liczby jeńców z Al-Kaidy istniał nadal
część doradców Obamy. Ale inni ostrzega- śną muzykę, pozbawiano snu, jedzenia i opie- jakiś ośrodek internowania pod nadzorem spe-
ją, że wówczas wielu z więzionych powróci ki medycznej. cjalnego sądu do spraw bezpieczeństwa USA.
do działalności terrorystycznej. Co będzie, „Siedem lat spędziłem w najgorszym miej- Ale co wtedy z wiarą w sprawiedliwość Sta-
gdy pewnego dnia na czołówkach gazet po- scu na końcu świata. To szczególnie trudne, nów Zjednoczonych? Na razie Pentagon przy-
jawią się tytuły „Uwolniony więzień Guan- gdy człowiek jest niewinny”, powiedział gotowuje plan zamknięcia Guntanamo. Ma
tanamo wysadził w powietrze amerykański o więzieniu Guantanamo trzydziestoośmio- być gotowy na 20 stycznia, gdy do Białego
konwój w Afganistanie”? Zdarzył się już letni Mustafa Ait Idir, Algierczyk z bośniac- Domu wprowadzi się Barack Obama. 

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 39


M i g a w k i z e ś w i a ta
F E L I E T O N

ANDRZEJ
JONAS

Gdyby…
redaktor naczelny
„The Warsaw Voice”

Wśród problemów, które w ubiegłym roku na pewno nie zostały


rozwiązane, znajduje się konflikt bliskowschodni. Końcówka
roku przyniosła zaostrzenie sytuacji w Strefie Gazy.

Z
erwanie zawieszenia prowadzonych dyskretnych rozmów – osłabieniem wpływów rosyjskich i słabo-
broni przez Hamas między Syrią a Izraelem. Pośredni- ścią wpływów chińskich – zwiększającą
spowodowało, że Izra- cząca w nich Turcja może doprowa- możliwości USA. Aby wykorzystać tę sytu-
el podjął akcję odwe- dzić do pomyślnego finału, ale real- ację, Barack Obama musiałby odnaleźć
tową. Można być nie- ne perspektywy będzie można oce- nowy klucz do konfliktu. Jeśli on w ogóle
mal pewnym, że idąc tą drogą, nie nić dopiero po wyklarowaniu poli- istnieje, to raczej w wymiarze regionalnym
rozwiąże się problemu. tyki bliskowschodniej nowej admi- niż miejscowym. Być może znajduje się on
Sześćdziesięcioletnia historia kon- nistracji amerykańskiej. w Teheranie, który prowadzi na Bliskim
fliktu każe przypuszczać, że w ogó- Postawa Waszyngtonu wobec Bli- Wschodzie własną politykę, i to przy po-
le nie ma co liczyć na rozwiązanie skiego Wschodu ma kluczowe zna- mocy takich organizacji jak na przykład
całościowe. Wszystko, co udało się czenie dla konfliktu. Obecnie ma- Hezbollah, mających znaczny wpływ na
dotąd osiągnąć, to porozumienia my do czynienia, jak sądzę, z pew- bieg lokalnych zdarzeń. Aby jednak z tego
częściowe z udziałem Egiptu, Jorda- ną luką polityczną hipotetycznego klucza skorzy-
nii czy organizacji Al-Fatah. Jedną stać, Ameryka mu-
z przyczyn takiej sytuacji mogą być siałaby, nie tracąc
konflikty między krajami arab- z pola widzenia
skimi, które są w stanie s wo i c h i n t e re s ów
uzgodnić wspólne stano- i zobowiązań, wydobyć
wisko jedynie w przy- się ze ślepego zaułka dotych-
padku wojny z Izraelem,
a rokowania pokojowe
stanowią zbyt wielkie za-
Sześćdziesięcioletnia historia
grożenie dla ich indywi- konfliktu każe przypuszczać,
dualnych korzyści. Inną że w ogóle nie ma co liczyć
przyczyną może być sys-
tem władzy w świecie
na rozwiązanie
arabskim, oparty w więk-
szym bądź mniejszym czasowej polityki wobec Iranu i do-
stopniu na autorytary- strzec w nim regionalnego partnera,
zmie, eksponującym a nie globalnego wroga.
egoistyczne interesy rzą- Do takiego tanga potrzeba co naj-
dzących. Dlatego znale- mniej dwojga. Przede wszystkim Iranu.
zienie wspólnych pokojo- Oficjalna postawa jego obecnych władz
wych celów z innymi pań- zdaje się wizję taką przekreślać. Ale
stwami, często ze sobą przy okazji nowego roku można sobie
konkurującymi, jest bar- pozwolić na fantazję. Gdyby Obama
dzo trudne. i jego ludzie zasygnalizowali gotowość,
Po zakończeniu obecnej gdyby Teheran odebrał sygnał... Pesy-
fazy walk można spodziewać miści natychmiast powiedzą „nie”,
się czasowego wyciszenia na sceptycy powiedzą, że trzeba na to lat,
froncie oraz wznowienia ostatnio optymiści mogą dojrzeć szansę. 

40 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

skutkiem jest zmiana relacji polsko-amerykań-


skich – z asystenckich na partnerskie. Obecny
rząd wysyła wyraźny sygnał: chcemy z Ameryką
współpracować na równoprawnych zasadach,
a nie tylko jej asystować. Oznacza to zakończe-
nie bezrefleksyjnego i bezwarunkowego
Czas podążania za USA w ich aktywności
ustanowić normalne
reguły obopólnie
międzynarodowej i przejście na roz-
korzystnego współdziała- ważną i wzajemnie korzystną współ-
nia w dziedzinie bezpie- pracę na zasadach proporcjonalnego
czeństwa międzyna- partnerstwa strategicznego. Proporcjo-
rodowego.
nalnego, bo z jednej strony jest najwięk-
sze mocarstwo światowe, a z drugiej – małe
państwo w środku Europy.

FOT. WOJCIECH KALISZCZAK


PRAWDZIWY PARTNER
Aby w pełni wdrożyć ideę proporcjonalnego
partnerstwa strategicznego, należy wykonać
jeszcze jeden istotny krok. Trzeba stać się psy-
chologicznie normalnym partnerem. Symbolem
naszych dotychczasowych, nierównorzędnych
relacji z USA jest przyjmowanie od Ameryka-
STANISŁAW KOZIEJ nów bezzwrotnej pomocy finansowej na potrze-

Koniec miłości
by transformacji sił zbrojnych. Pomoc ta odegra-
ła ważną rolę w pierwszym okresie naszego wy-
bijania się na samodzielność strategiczną w la-
tach dziewięćdziesiątych. Za to powinniśmy być

platonicznej i jesteśmy Amerykanom wdzięczni. Znacząco


wsparli nas w kształceniu kadr wojskowych
i modernizacji technicznej sprzętu. Dziś jednak
Polska nie jest już krajem wciąż potrzebującym
Ze względu na nasze położenie oraz rolę w ważnych organizacjach będziemy tego typu charytatywnych działań. Jesteśmy
pożądanym kandydatem na partnera niemal w każdej istotnej dla USA sprawie. w stanie radzić sobie sami i przyjmowanie darów

O
finansowych jest bardziej żenujące niż pomocne.
statnio pojawia się coraz więcej jako dobra samego w sobie. Obok szans, jakie Tym bardziej że jest to pomoc symboliczna,
opinii o powstawaniu doktryny ona niewątpliwie stwarza, jeśli chodzi o nasze 30 milionów dolarów w skali roku to ułamek
Sikorskiego w polskiej polityce bezpieczeństwo, eksponował coraz mocniej tak- procenta budżetu wojskowego.
zagranicznej. Uważam, że to traf- że zagrożenia, które ściąga na nasze terytorium Lepiej więc podziękujmy za taką pomoc, któ-
ne określenie nowej szkoły myślenia i działa- i które należy kosztem dodatkowych wysiłków rej sensu nie rozumie chyba także większość
nia naszej dyplomacji. Można ją dostrzec na redukować i eliminować. Amerykanów. Czas ustanowić normalne reguły
wielu polach, ale najwyraźniej widoczna jest Popierałem taką strategię negocjacyjną, jako obopólnie korzystnego, równoprawnego współ-
w relacjach polsko-amerykańskich. Wiele bo- że poczuwam się w pewnym sensie do jej współ- działania w dziedzinie bezpieczeństwa między-
wiem przemawia za tym, że po dwóch deka- autorstwa. W latach 2005–2006 w rządzie narodowego, w tym współpracy wojskowej. Oka-
dach „platonicznej miłości” i „hołdowniczej Kazimierza Marcinkiewicza wspólnie z ówcze- zji, a zarazem obszarów takiego współdziałania
postawy” rząd przechodzi właśnie do nowej snym moim szefem, ministrem obrony jest i będzie wiele. Nie kończą się one na tarczy.
doktryny w stosunkach z globalnym mocar- Radosławem Sikorskim, przyjęliśmy, że tak Polska jest zainteresowana ścisłymi więzami
stwem, którą można nazwać doktryną propor- właśnie będziemy traktować sprawę tarczy – jako z USA. Amerykanie mają tak wiele różnych in-
cjonalnego partnerstwa. kompleks szans i ryzyka, w którego likwidowa- teresów na świecie, że zawsze będą potrzebowa-
niu potrzebny jest udział strony amerykańskiej. li partnerów, którzy ich wesprą. Ze względu na
SZANSE I ZAGROŻENIA Dziś widać, że jeszcze nie udało się nam wy- nasze położenie geostrategiczne oraz rolę w waż-
Momentem przełomowym stały się negocja- negocjować zbyt dużego udziału USA w kosz- nych dla USA organizacjach międzynarodowych
cje w sprawie tarczy antyrakietowej. Do tej pory tach zmniejszenia ryzyka. Politycznie zgodzili- (zwłaszcza NATO i UE) będziemy pożądanym
Polska zawsze bezinteresownie i bez większej re- śmy się na tarczę na minimalnie nas satysfak- kandydatem na partnera niemal w każdej ważnej
fleksji wspierała wszelkie międzynarodowe cjonujących warunkach. Minimum to stanowi dla USA sprawie.
przedsięwzięcia amerykańskie. Klasycznym otwarcie ścieżki modernizacyjnej naszej obro- Mam nadzieję, że negocjowanie tarczy antyra-
przykładem jest Irak, trochę podobnym – Afga- ny powietrznej przez stworzenie podstaw do kietowej to pierwszy, choć jeszcze nie do końca
nistan. Z tarczą też tak się zapowiadało. Jeszcze wyposażania jej w nowoczesne środki bezpo- udany, zwiastun takiej współpracy, że zapowiada
negocjacje na dobre się nie rozkręciły, a już przy średniej obrony przeciwrakietowej typu Patriot początek nowego etapu w stosunkach polsko-
okazji pierwszej poważnej rozmowy na ten temat („mała, narodowa tarcza”). Uważam, że rezul- -amerykańskich opartego na doktrynie propor-
nasz prezydent ogłosił, że umieszczenie bazy an- tat tych negocjacji, niezależnie od ich wyniku cjonalnego partnerstwa. 
tyrakietowej w Polsce jest przesądzone. Sytuacja bezpośredniego – jak wiadomo nawet nie jest
wypisz, wymaluj „Irak bis”. Tymczasem nowy pewne, czy wynegocjowane porozumienie bę- Profesor doktor habilitowany STANISŁAW KOZIEJ
polski rząd po wyborach w 2007 roku zaczął da- dzie realizowane i w jakim tempie – jest waż- jest generałem brygady w stanie spoczynku.
W latach 2005–2006 był wiceministrem
wać do zrozumienia, że wcale nie traktuje tarczy niejszy w innym, bardziej ogólnym sensie. Ich
obrony narodowej.

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 41


A F R Y K A

C
hiny, Indie, Unia Europejska, ce są dziś doskonałym odzwierciedleniem po- w Kairze. Przyjęty wtedy plan działania okazał
a ostatnio Brazylia coraz czę- glądów zwolenników liberalnej koncepcji UE. się jednak niemożliwy do zrealizowania, głów-
ściej goszczą na geopolitycz- Cierpią na tym afrykańsko-europejskie stosunki nie z powodu słabości regionalnych ugrupowań
nej szachownicy. Widoczny strategiczne. integracyjnych w Afryce. W efekcie porażki
staje się postępujący spadek zmalało zainteresowanie tym kontynentem ze
znaczenia Stanów Zjednoczo- STRATEGICZNA (NIE)OBECNOŚĆ strony UE. Dopiero wzrost aktywności Chiń-
nych na arenie międzynarodowej. Stało się to Znaczenie coraz większych nierówności go- czyków oraz Amerykanów (w szczególności po
dla politologów jednym z powodów dokład- spodarczych, demograficznych i socjalnych jako 11 września 2001 roku) wymusił na decyden-
niejszego analizowania tego, jak mogą w przy- zarzewia konfliktu na linii Północ–Południe po tach unijnych przyspieszenie prac nad holistycz-
szłości ułożyć się stosunki międzynarodowe. raz pierwszy zostało dostrzeżone w 1980 roku ną strategią UE wobec Afryki.
Postawiono nawet tezę, że kluczowym wyzwa- w raporcie Niezależnej Komisji na rzecz Roz- W jednym z najbardziej kompleksowych
niem będzie rywalizacja wschodzących oraz woju Międzynarodowego pod przewodnictwem i najlepiej napisanych unijnych dokumentów,
dawnych mocarstw o jeden z regionów. Willy’ego Brandta. Do dziś wnioski z tego ra- Europejskiej Strategii Bezpieczeństwa z 2003
Profesor Michael T. Klare, publicysta lewi- portu nie straciły na aktualności, pominąwszy roku, problematykę afrykańską dostrzeżono, ale
cowego tygodnika „The Nation” zajmujący się zagrożenie ze strony komunizmu i niebezpie- nie zwrócono na nią szczególnej uwagi. Zagro-
obronnością, przewiduje, że przedmiotem rywa- czeństwa wynikające z istnienia świata bipolar- żenia płynące z regionalnych konfliktów (na
lizacji będzie Zatoka Perska i obszar basenu nego. Choć należałoby je uzupełnić o takie wy- przykład w obszarze Wielkich Jezior) czy z roz-
Morza Kaspijskiego, co ma przede wszystkim zwania, jak globalizacja, terroryzm i AIDS. przestrzeniania się terroryzmu i przestępczości
Pierwszy oficjalny szczyt z państwami afry- zorganizowanej w państwach upadłych (Soma-
DOMINIK JANKOWSKI kańskimi Unia zorganizowała w 2000 roku lia, Liberia), według analityków unijnych,

Razem czy osobno


Regionalne konflikty afrykańskie i rozprzestrzenianie się terroryzmu
w państwach upadłych mogą naruszyć bezpieczeństwo Europy.
związek ze znajdującymi się tam złożami ropy
naftowej. Z kolei profesor Zbigniew Brzeziński
w najnowszej książce „Druga szansa” nazywa
potencjalny obszar starć i konfliktów „globalny-
mi Bałkanami” i wskazuje, że rozciąga się on od
Suezu po Xinjiang. Coraz częściej prognozuje
się jednak, że terenem rywalizacji stanie się
Afryka. Od kilku lat znajduje się ona na liście
priorytetów chińskich i awansuje w hierarchii
strategicznych celów USA. Co prawda na razie
mówienie o chińsko-amerykańskiej konfrontacji
w Afryce wydaje się przedwczesne, ale interesy
obu mocarstw ścierają się już tam w dziedzi-
nach surowcowej, militarnej i politycznej.

IMPERIALNE FORMY NACISKU


Na tym tle Unia Europejska, mimo uprzywi-
lejowanej pozycji historycznej i bogatej gamy
środków do rozwiązywania afrykańskich kon-
fliktów, wciąż sprawia wrażenie geopolityczne-
go debiutanta. Chociaż udziela Afryce najwię-
cej pomocy rozwojowej, nie potrafi wypraco-
wać spójnej i odpowiadającej globalnym wy-
zwaniom polityki zagranicznej, w tym polityki
bezpieczeństwa i obrony. Kiedy francuski pu-
blicysta Guy Sorman przeciwstawiał sobie
dwie wizje UE – liberalną (polegającą na roz-
budowie obszaru pokoju i wolnej wymiany han-
dlowej) oraz imperialną (rywalizującą z USA
o prymat nad światem) – nie wziął pod uwagę,
że zapewnianie pokoju na obszarach konflikto-
gennych będzie niekiedy wymagało użycia im-
perialnych form nacisku, jakimi są interwencje
wojskowe. Europejska Polityka Bezpieczeństwa
US DOD

i Obrony (EPBiO) oraz misje wojskowe w Afry-

42 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

w dłuższej perspektywie mogą naruszyć stabil- za najlepszego gwaranta przywrócenia stabilno-


ność geopolityczną Europy. WIZYTÓWKA ści na Czarnym Lądzie. Przed Unią Europejską
Wraz z powstaniem i rozwojem Unii Afry- stanęło zatem wyzwanie odpowiedniego skoor-
kańskiej (UA) stało się jasne, że UE zyskała in- DOMINIK JANKOWSKI dynowania wizji strategicznej z lokalną i regio-
stytucjonalnego partnera. Współpraca obu do- Redaktor naczelny nalną specyfiką oraz dopracowania zasad dzia-
prowadziła do powstania w grudniu 2005 roku „Komentarza Międzynaro- łania na forum unijnym nad problemami afry-
nowego dokumentu programowego – Strategii dowego Pułaskiego” wyda- kańskimi. W szczególności dotyczyło to kwestii
wobec Afryki. Pomimo poparcia ze strony euro- wanego przez Fundację imienia Kazimierza misji pokojowych (policyjnych i wojskowych),
pejskich potęg – Francji, Włoch czy Hiszpanii Pułaskiego, współpracownik fundacji bo prowadzone w ramach EPBiO wymagały
– oraz rozbudowanego programu dwustronnej Aleksandra Kwaśniewskiego „Amicus Euro- więcej uzgodnień niż pomoc rozwojowa.
kooperacji, trudno uznać tę strategię za udaną. pae”, analityk stosunków międzynarodowych Spóźnioną o kilka lat odpowiedzią na dyna-
Nie wzięto w niej pod uwagę tego, że komplek- i polityki bezpieczeństwa narodowego Polski. miczny rozwój stosunków afrykańsko-chińskich
sowe działanie na kontynencie afrykańskim mu- ma być wspólna strategia afrykańsko-europejska
si uwzględniać liczne różnice polityczne, kultu- w 2005 roku. Brak decyzji, która z organizacji i jej plan działania na lata 2008–2010, przyjęte
rowe czy geostrategiczne. Ponadto wewnątrz sa- ma ostatecznie pomóc Unii Afrykańskiej przy na szczycie w Lizbonie w grudniu 2007 roku.
mej UE istniały różne koncepcje współpracy wygaszaniu konfliktu w Darfurze, spowodował, Mimo że sam dokument bez wejścia w życie
z państwami afrykańskimi. Wielka Brytania po- że zarówno UE, jak i NATO wysłały oddziały traktatu lizbońskiego traci wiele na znaczeniu,
zostawała wierna zasadzie wyższości polityki do Sudanu, co zostało odebrane nie tylko jako został dobrze odebrany nie tylko w Afryce, ale
bilateralnej, co uniemożliwiało zawarcie osta- symptom słabości EPBiO, ale i kryzysu relacji i w państwach członkowskich UE. Najlepszym
tecznego konsensusu z rządem francuskim, UE–NATO. tego dowodem jest fakt zwołania przez polskie
zwolennikiem rozwiązywania problemów afry- Ministerstwo Spraw Zagranicznych w kwietniu
kańskich na połączonym forum unijnym. TRIADA W ROLI GWARANTA 2008 roku międzyresortowej narady dotyczącej
Powstająca dopiero Europejska Polityka Bez- Jednak to właśnie Unia Europejska wciąż aktywizacji polskich stosunków z państwami
pieczeństwa i Obrony, w której ramach Unia Eu- pozostawała najlepiej rokującym partnerem w afrykańskimi, co będzie się również wiązało
ropejska współpracowała z Unią Afrykańską od dziedzinie cywilnego i wojskowego reagowania z koniecznością aktualizacji „Strategii RP w od-
2003 roku, również okazała się nieskutecznym kryzysowego w Afryce, z czego zdawali sobie niesieniu do pozaeuropejskich krajów rozwijają-
narzędziem – czego dowodzi próba zorganizo- sprawę decydenci z Unii Afrykańskiej. Ośrodki cych się” z 2004 roku i „Strategii polskiej współ-
wania wspólnej misji z NATO w Sudanie analityczne także uznały triadę ONZ–UE–UA pracy na rzecz rozwoju” z 2003 roku. 
C O M M E N T A R I U M

Rekomendacje
Mimo politycznej słabości
Unia Europejska jest najlepiej
rokującym partnerem
dla Unii Afrykańskiej.

C
o Unia Europejska i Polska skowego (zwłaszcza śmigłowców)
mogą zrobić na rzecz zbu- w stosunku do celów i obszaru
dowania rzeczywistego operacji.
partnerstwa przynoszącego korzy-  Trzeba ustalić jasne cele poli-
ści obu kontynentom? tyczne Unii Europejskiej w Afry-
Oto moje rekomendacje dla Unii: ce, aby nie dochodziło do sytu-
 Najważniejszym wyzwaniem sto- acji, w których wojska unijne nie
jącym przed UE jest wzmocnienie są postrzegane jako bezstronne
EPBiO (w wyniku wejścia w życie w konflikcie.
traktatu lizbońskiego lub polityki Oto rekomendacje dla Polski:
„twardego jądra” skupionego wo-  Polska powinna kontynuować za-
kół Francji) oraz zharmonizowanie angażowanie w misje unijne na
jej ze strategicznymi celami Unii na kontynencie afrykańskim, mimo że
kontynencie afrykańskim. Kierunki nie jest to region dla nas prioryteto-
relacji afrykańsko-europejskich po- wy. Udział w nich w długiej perspek-
winny zostać zdefiniowane w zaktu- tywie powinien zapewnić nam poli-
alizowanej Europejskiej Strategii tyczny wpływ na rozwój EPBiO.
Bezpieczeństwa.  Misje wojskowe odbywające się
 Wysyłane do Afryki misje woj- w trudnych warunkach geograficz-
skowe powinny być odpowiednio nych i klimatycznych oraz na obsza-
Żołnierze brygady sił silne. Wszystkie dotychczasowe rach o skomplikowanej strukturze
szybkiego reagowania
misje militarne UE na tym konty- etniczno-religijno-społecznej przy-
(Eastern African Standby
Brigade) na ćwiczeniach nencie raziły niewystarczającą czynią się do profesjonalizacji pol-
„Africa Endeavour” 2008 liczbą żołnierzy i wyposażenia woj- skiej armii. (DJ) 

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 43


K R A J E S K A N D Y N A W S K I E

C na to  NATO
Czynnik trzymający Finlandię poza NATO
ma charakter polityczny. Prowadzona w okre-
sie zimnej wojny przez Helsinki polityka opie-
rała się bowiem na zależności od Związku Ra-
dzieckiego. W zamian za gwarancję, że Fin-
landia nie posłuży jako wysunięty przyczółek
NATO, a nawet platforma do ewentualnej woj-
ny przeciwko Rosjanom, Moskwa dała gwa-
rancję respektowania suwerenności sąsiada.
Mimo upadku Związku Radzieckiego obawa
przed reakcją Rosjan pozostała.
Finlandia de facto zrezygnowała z polityki
neutralności w 1995 roku, wstępując do Unii
Europejskiej. Helsinki zaangażowały się
w tworzenie unijnych grup bojowych i reali-
zowanie tak zwanych misji petersberskich.
Finowie wzięli także udział w misjach
NATO – byli lub są obecni w siłach IFOR,
SFOR, KFOR czy ostatnio ISAF.

FOT. US DOD
MNOGOŚĆ DYLEMATÓW
Pytanie o rozszerzenie NATO na północ to
ROBERT CZULDA pytanie o korzyści nie tylko dla sojuszu, ale

Kierunek północ
także dla pragmatycznie myślących Finów
i Szwedów. A w tej kwestii nie ma zgody.
W Szwecji przeciw członkostwu opowiada
się lewica (w tym zieloni) i część centrum. Je-
dynie liberałowie i prawica chcą udziału
Przyjęcie do NATO w 2004 roku siedmiu nowych członków potwierdziło, w NATO, ale nawet oni zapewniają, że taka
że ambicją sojuszu jest rozszerzanie w kierunku południowym i wschodnim. decyzja wymaga ogólnonarodowej zgody. Bę-
Czy NATO nie powinno zwrócić uwagi na północ? dzie o nią trudno, bo opinia publiczna nie jest

Z
temu przychylna.
szeroko rozumianej listy krajów z Gruzją, którą oba skandynawskie kraje Jednomyślności nie ma także w Finlandii.
skandynawskich członkami NATO bacznie obserwowały pod kątem własnego Wielu obywateli tego kraju obawia się, że
– i to od powstania sojuszu w 1949 bezpieczeństwa. NATO wymusiłoby poważną zmianę doktryny
roku – są Islandia, Dania i Norwe- obronnej, co w konsekwencji spowodowałoby
gia. Natomiast Szwecja i Finlandia uporczy- ZBLIŻENIE PO SZWEDZKU likwidację wojska z poboru, które stanowi filar
wie opierają się przed wstąpieniem do soju- W przypadku Szwecji kluczowym powo- bezpieczeństwa kraju. Wypowiedź szefa MSZ
szu. Ponieważ jednak w obu krajach liczba dem pozostawania poza NATO wydaje się o rozważaniu członkostwa nie zyskała poparcia
zwolenników wstąpienia do NATO rośnie, tradycja. Szwedzi ostatni raz uczestniczyli ani premiera, ani pani prezydent, która stwier-
a historyczna neutralność ma już wymiar je- w konflikcie zbrojnym podczas wojen na- dziła, że „lepiej pozostać na obecnym kursie”.
dynie symboliczny, być może właśnie tam poleońskich. Została ona przełamana Większość Finów także nie podchodzi z entu-
sojusz powinien szukać kandydatów na no- w 1994 roku, gdy Szwecja przyłączyła się zjazmem do takiej idei.
wych członków. do programu Partnerstwo dla Pokoju, a kil- Z punktu widzenia NATO, a więc także
Zarówno w Szwecji, jak i Finlandii dys- ka miesięcy później do Unii Europejskiej. i Polski, włączenie Szwecji i Finlandii wydaje
kusje na temat wstąpienia do NATO toczą W 1996 roku socjalistyczny premier się kluczowe. Oba kraje wniosłyby do sojuszu
się od kilkunastu lat, ale w 2008 roku dało Ingvar Carlsson odrzucił jednak pomysł profesjonalizm służby i wysoką etykę pracy, na
się zauważyć wyraźne zwiększenie aktyw- pełnego członkostwa w NATO, uznając, że których można się wzorować. Mogłyby także
ności zwolenników akcesji. Udział Szwe- jest on „przedwczesny”. Jednak zbliżenia zainspirować aliantów pewnymi rozwiązania-
dów uzależniono jednak od decyzji Finlan- nie dało się już powstrzymać. Jego następ- mi obronnymi, jak choćby w dziedzinie obrony
dii, której minister spraw zagranicznych kil- ca, Goran Persson, wysyłał żołnierzy do terytorialnej. Poza tym Finlandia i Szwecja są
kanaście tygodni później nieoczekiwanie kontyngentów w siłach IFOR i SFOR silne militarnie i ich wkład wojskowy byłby
stwierdził, że jego kraj powinien rozważyć w Bośni i Hercegowinie. Z czasem udział cenny dla NATO. Żadną z tych zalet nie może
wstąpienie do sojuszu. w misjach międzynarodowych rozszerzył pochwalić się Chorwacja i Albania, które zo-
Trudno nie zauważyć, że ponowne poja- się i obecnie Szwecja ma żołnierzy między staną jedynie beneficjentami członkostwa, nie
wienie się tego zagadnienia w politycznym innymi w Afganistanie, Czadzie, Kongu, wnosząc niczego pod względem militarnym
dyskursie jest konsekwencją wojny Rosji Gruzji i Sudanie. wartościowego do organizacji. 

44 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

FOT. US NAVY
TADEUSZ WRÓBEL powrotnej z siódmej wyprawy. Na początku

Flota smoka
XVI wieku flota chińska była już cieniem
dawnej potęgi. Ostatecznym ciosem stała się
dla niej decyzja o zniszczeniu największych
jednostek. Marynarzy wysłano, by strzegli
żeglugi śródlądowej na rzekach i Wielkim
Kanale. Była to decyzja polityczna. Niektó-
Pekin nie ukrywa mocarstwowych ambicji, rzy historycy uważają, że wyprawy morskie
ale nie osiągnie swoich celów bez uznano za zbyt kosztowne w stosunku do zy-
sków, jakie przynosiły. Stawiano też tezę, że
nowoczesnej marynarki wojennej. wycofanie się z oceanów było związane

W
z izolacjonizmem wynikającym z idei konfu-
końcu grudnia z chińskiej ba- trzy razy dotarł tam admirał Zheng He. cjanizmu. Część uczonych zwraca uwagę, że
zy morskiej wypłynął zespół W tym czasie przypadł okres największego Chiny były mocarstwem lądowym, dla które-
trzech okrętów (dwa niszczy- rozkwitu potęgi morskiej cesarskich Chin, ale go główne zagrożenie stanowili koczownicy
ciele i jednostka wsparcia lo- stałą flotę wojenną to państwo miało już z północy, co potwierdza rozbudowywany
gistycznego). Obrał kurs na Zatokę Adeńską. w XII wieku, za czasów dynastii Song. Okrę- przez Mingów Wielki Mur.
Siły te dołączą do operacji przeciwko soma- ty wojenne eskortowały statki handlowe pod- Próbę odtworzenia floty podjęła w XVII
lijskim piratom. Chiny, podobnie jak wiele czas dalekich wypraw. wieku dynastia mandżurska. Wtedy siły mor-
innych państw, chcą przywrócić bezpieczeń- skie Chin odniosły ostatni wielki sukces
stwo żeglugi handlowej w tym rejonie świata. CHWAŁA I UPADEK – w 1681 roku Mandżurowie podbili Tajwan.
W ubiegłym roku piraci grasujący na wodach Największe eskapady podejmowano za Później flota była w takiej sytuacji jak całe
wokół Rogu Afryki uprowadzili kilka stat- rządów cesarza Zhu Di w latach 1399–1424 chylące się ku upadkowi cesarstwo. Niewiele
ków, które pływały pod chińską banderą lub oraz jego następców z dynastii Ming. Wów- zmieniło również ogłoszenie republiki. Po
w których załogach byli obywatele Chińskiej czas Chiny miały ogromną flotę wojenną, zwycięstwie nad Kuomintangiem komuni-
Republiki Ludowej. a jej okręty górowały pod względem wielko- styczne władze stworzyły w 1950 roku mary-
Ostatni raz tak duża grupa okrętów Pań- ści i rozwiązań technicznych nad konstruk- narkę wojenną, ale traktowano ją raczej jako
stwa Środka gościła u wschodnich wybrzeży cjami arabskimi czy europejskimi. wsparcie dla wojsk lądowych niż odrębny ro-
Czarnego Lądu przed niemal 600 laty. Czasy morskiej prosperity skończyły się dzaj sił zbrojnych. Miała ona setki okrętów,
W pierwszych dziesięcioleciach XV wieku po śmierci Zheng He w 1433 roku w drodze dominowały wśród nich jednak jednostki do

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 45


C H I N Y
działań przybrzeżnych, jak ścigacze torpedo-
we czy artyleryjskie.
W latach siedemdziesiątych zbudowano
dużo małych okrętów rakietowych i pod-
wodnych. Ruszyły też programy budowy du-
żych jednostek, zdolnych do działań ocea-
nicznych. Rozpoczęto poza tym prace nad
okrętami podwodnymi o napędzie atomo-
wym. Pierwsze tego typu jednostki weszły
do służby w latach osiemdziesiątych.
W końcówce tej dekady po raz pierwszy po-
jawiła się informacja, że Chińczycy chcieli-
by mieć lotniskowiec.
Modernizacja i emancypacja floty nabra-
ły tempa w latach dziewięćdziesiątych.
W biurach konstrukcyjnych pracowano nad
nowymi okrętami podwodnymi (atomo-
wymi i konwencjonalnymi), niszczy-
Po wiekach
cielami, fregatami oraz desantowca- ograniczania się
mi. Nieustannie poprawiano projek- do wód przybrzeżnych
ty – jednostki wyposażano w coraz flota chińska staje się
nowsze radary i systemy uzbrojenia. aktywniejsza na odle-
głych akwenach.
W podobny sposób modyfikowano
gotowe okręty. Dobry przykład zmian
jakościowych stanowi obrona powietrzna
chińskich okrętów. Jeszcze przed 20 laty jej
podstawą były podwójne armaty kalibru
37 milimetrów. Wielu jednostkom brakowało
wyrzutni rakiet przeciwlotniczych. Zmiany
w projektach sprawiały, że wodowano niekie-
dy tylko jedną lub dwie jednostki tego same-
go typu i ruszano z budową nowych kon-
strukcji. Tak było z niszczycielami. Powstał
jeden typu Luhai (Typ 051B) i dwa typu Lu-
hu (Typ 052). Budowa krótkich serii sugeru-
je, że Chińczycy ciągle szukają optymalnych
projektów, które dopiero wdrożą do masowej
produkcji.
Rozwijając własną myśl techniczną, po-
siłkują się rozwiązaniami zagranicznymi,
takimi na przykład jak francuski system
przeciwlotniczy Crotale. Nawiązali też
współpracę z Rosją, od której kupili okręty
podwodne typu Kilo, a potem niszczyciele ce przewieźć 250 żołnierzy czących wielkości tego okrętu.
typu Sowriemiennyj. Chińczycy przy two- i 10 czołgów. Teraz pracują nad Chińczycy szukali już lotniskowca Poza zwalcza-
rzeniu własnych projektów, chętnie korzy- pierwszym śmigłowcowym dokiem za granicą, ale bez skutku. Nabyli niem piratów
trzymiesięczna
stali z rosyjskich pomysłów. Budując ude- desantowym o wyporności 17 tysię- kilka starych, wycofanych ze służby misja u brzegów
rzeniowe atomowe okręty podwodne typu cy ton. Inwestycje w okręty i barki jednostek, a od Ukrainy niewykoń- Afryki jest okazją
Shang (Typ 093), wzorowali się na typie desantowe wiążą się z kilkudziesię- czony posowiecki okręt typu Admi- do zaprezentowa-
Victor III. Zaś projekt 955 (Borej) stał się cioletnim konfliktem o Tajwan. rał Kuźniecow oraz nadali mu imię nia rosnącej
potęgi morskiej
bazą dla typu Jin (Typ 094), nosiciela poci- Rządzący w Pekinie komuniści uwa- siedemnastowiecznego zdobywcy Chin.
sków balistycznych. żają wyspę, która stała się ostatnim Tajwanu – „Shi Lang”. Gdyby wy-
bastionem zwolenników Czang paliły zapowiedzi z końca lat osiem-
PRESTIŻOWY LOTNISKOWIEC Kaj-szeka, za zbuntowaną prowin- dziesiątych, chiński lotniskowiec
Równolegle z okrętami atomowymi uno- cję. Grożą jej inwazją, jeśli wyspia- byłby już w służbie. Skoro nie jest,
wocześniali flotyllę konwencjonalnych jed- rze zdecydowaliby się ogłosić nie- to widocznie politycy w Pekinie da-
nostek podwodnych. Do służby weszły okrę- podległość. ją priorytet atomowym okrętom
ty typów Song (Typ 039/039G) i Yuan (Typ W ubiegłym roku przedstawiciele podwodnym. Wychodzą ze słuszne-
041). W Pekinie nie zapomniano o siłach władz chińskich ponownie oficjal- go przekonania, że to skrywające
przybrzeżnych. Dlatego kontynuowano bu- nie potwierdzili, że mają własny się w głębinach jednostki z pociska-
dowę małych jednostek, takich jak ścigacze plan budowy lotniskowca. O takiej mi balistycznymi uzbrojonymi
rakietowe typu Hubei (Typ 022). możliwości informowali też repre- w głowice nuklearne zmienią strate-
Chińczycy zwiększyli też po 1990 roku zentanci Departamentu Obrony giczną pozycję kraju. Niebawem
potencjał desantowy, budując okręty mogą- USA. Nie ma żadnych danych doty- Chiny będą dysponowały podobnym

46 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

FOT. US NAVY (2)


Dość trudno jest określić, ile faktycznie jednostek ma chińska flota. Tamtejsi wojsko-
wi nie ujawniają informacji o wejściu do służby nowych okrętów i wycofaniu starych.

Chińskie okręty
Duże desantowce  2 typu Jiangkai (Typ 054)
 2 typu Jianghu III (Typ 053H2)
 10 typu Yuting II (072 III)
 1 typu Jianghu II (053)
 10 typu Yuting (typ 072 II)
 7 typu Yukan (Typ 072) Atomowe okręty
podwodne
Niszczyciele
 4 typu Han (Typ 091/091G)
 10 typu Luda (Typ  2 typu Shang (Typ 093)
051/051D/051Z)  1 typu Jin (Typ 094) (trzy następ-
 4 typu Luda III ne zwodowane)
((Typ 051DT/051G/051GIII)  1 typu Xia (typ 092)
 4 typu Sowriemiennyj I/II
 2 typu Luzhou (Typ 051C) Konwencjonalne okręty
 2 typu Luyang (Typ 052B) podwodne
 2 typu Luyang II (Typ 052C)  19 typu Ming (Typ 035)
 2 typu Luhu (Typ 052)  13 typu Song (Typ 039/039G)
 1 typu Buhai (Typ 051B)  12 typu Kilo I/II
 7 typu Romeo (Typ 033)
Fregaty  1 typu Yuan (Typ 041) (jeden
 25 typu Jianghu I/V (Typ 053H) w budowie, następny w planach)
 10 typu Jiangwei II (Typ 053H3)  1 typu Golf (Typ 031)
 4 typu Jiangwei (Typ 053H2G)  1 typu zmodernizowany Romeo
 4 typu Jangkai II (Typ 054A) (Typ 033G)

potencjałem jak Francja i Wielka Brytania. z dużym opóźnieniem. Można przyjąć, że uda się inwazja na Tajwan, rozwiązali pie-
Eksperci oceniają jednak, że mimo znaczą- marynarka wojenna ChRL używa około 75 chotę morską. Odtworzyli ją w 1979 roku.
cych osiągnięć kraj potrzebuje co najmniej niszczycieli i fregat. W linii pozostaje przy- Obecnie są to dwie brygady desantowe, po
kilkunastu lat, by jego siły morskie stały się najmniej 60 okrętów podwodnych, w tym sześć tysięcy żołnierzy wyposażonych
w pełni nowoczesne. kilka z napędem atomowym. Do tego do- w lekkie czołgi oraz bojowe wozy piechoty
chodzi około 250 małych jednostek rakieto- i transportery opancerzone. Marynarka wo-
SIŁA TRZECH FLOT wych i patrolowych. Podobna jest też liczba jenna ma też jednostki obrony wybrzeża.
Niemal od początku istnienia marynarka okrętów i barek desantowych. Natomiast Dysponują one wyrzutniami pocisków zie-
wojenna Chińskiej Republiki Ludowej jest stosunkowo mało mają Chińczycy jednostek mia–woda oraz artylerią lufową.
podzielona na trzy floty: Północną z dowódz- przeciwminowych – około 30. W ostatnich dwóch dekadach we flocie
twem w Qingdao, Wschodnią, której do- Integralną częścią marynarki wojennej chińskiej zaszły wielkie zmiany. Zreduko-
wództwo znajduje się w Ningbo i Południową jest lotnictwo morskie, które ma 800 samo- wano personel – teraz to 250 tysięcy mary-
z dowództwem w Zhanjiang. Ogółem mary- lotów i śmigłowców. Do najnowszych należą narzy – a jednocześnie zwrócono większą
narka wojenna wykorzystuje ponad 80 baz Su-30 Mk2, a do najstarszych bombowce uwagę na jego wyszkolenie. Zmniejszono
morskich i lotniczych. Przed kilku laty poja- H-5, lokalna kopia Ił-28. W lotnictwie mor- też liczbę jednostek pływających, których
wiła się informacja, że Chińczycy chcieliby skim dominują maszyny przestarzałych kon- w końcu lat osiemdziesiątych było prawie
mieć bazy w rejonie Oceanu Indyjskiego. strukcji, ustępujące konstrukcjom amery- dwa tysiące, choć część wycofanych okrę-
Dość trudno jest określić, ile faktycznie kańskim, europejskim czy rosyjskim. Zmia- tów zachowano w rezerwie. Mimo pewnych
jednostek ma chińska flota. Informacje na tego stanu rzeczy wymaga dużych inwe- niedostatków chińska flota jest trzecią siłą
o wejściu do służby nowych okrętów i wy- stycji. W 1957 roku, gdy przywódcy komu- morską na świecie, po marynarkach wojen-
cofaniu starych nie są ujawniane, lub są nistycznych Chin doszli do wniosku, że nie nych USA i Rosji. 

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 47


R O S J A

Na wsch dzie  bez zmian?


rosyjskie plany zakładają budowę nowych ga-
zociągów do państw europejskich oraz prze-
znaczenie kolejnych złóż (jamajskiego czy
sztokmanowskiego położonego na szelfie kon-
tynentalnym) na eksport do Europy. Najbar-
dziej opłaca się sprzedawać gaz państwom
unijnym, ponieważ oferują najwyższe ceny.
Rosja od kilku lat stara się przekonać Unię
Europejską, że najlepszym rozwiązaniem pro-
blemu bezpieczeństwa dostaw jest połączenie
się z największymi klientami w Europie bezpo-
średnimi gazociągami. Realizacji tego celu ma
służyć budowa Gazociągu Północnego (Nord-
stream) do Niemiec biegnącego po dnie Bałty-
ku oraz budowa Gazociągu Południowego
(Southstream) do Europy Południowej. Dzięki
obu rurom Kreml zyskiwałby trwały rynek od-

FOT. WWW.SXC.HU
biorców gazu (kosztami obu inwestycji dzielił-
by się z państwami unijnymi, przez co nie móg-
łby zrezygnować z wykorzystania raz zbudowa-
nych gazociągów) oraz zwiększał wpływy poli-
tyczne wśród państw europejskich.
MARCIN KACZMARSKI Nie będzie to automatycznie oznaczać jed-

Manewry przy kurku


nostronnego uzależnienia Europy od rosyjskiego
gazu, bo Moskwa stanie się w równym stopniu
uzależniona od konieczności sprzedaży swojego
surowca. Jednak zacieśnienie więzi gazowych
spowoduje trwałe powiązanie interesów Rosji
Od kilku lat początek roku przynosi konflikt gazowy Rosji z jej dwoma i Unii Europejskiej, co znacząco ograniczy auto-
najważniejszymi krajami tranzytowymi – Białorusią i Ukrainą. nomię polityki zewnętrznej UE, zwłaszcza w sfe-
Kreml nie wywiera presji na oba państwa naraz. rze uznawanej przez Rosję za obszar jej żywot-

W
nych interesów, czyli w przestrzeni poradziec-
styczniu kryzys osiągnął nie- Planowana jest też budowa systemu BTS-2 kiej. Model relacji rosyjsko-europejskich będzie
spotykany wcześniej poziom. – mającego uzupełnić i częściowo zastąpić ro- tym samym zbliżał się do stosunków amerykań-
Rosja najpierw wstrzymała do- pociąg „Przyjaźń” biegnący przez Białoruś sko-chińskich, w których swoboda polityki Wa-
stawy gazu dla Ukrainy, i Polskę – oraz ropociągu Burgas–Aleksandru- szyngtonu wobec Państwa Środka jest ograni-
a 7 stycznia całkowicie odcięła przesył gazu polis (Bułgaria–Grecja), który, omijając cieśni- czona silnymi więziami ekonomicznymi.
przez ten kraj do klientów w Unii Europejskiej. ny czarnomorskie, również pozwoliłby Rosji Zmniejszenie rosyjskiej zależności od
Oficjalnym powodem sporu Moskwy z Kijo- zwiększyć eksport ropy. państw tranzytowych pozwoli Rosji na za-
wem jest brak kontraktu na 2009 rok i związany Jednak większe znaczenie ma dla Moskwy ostrzenie polityki wobec tych krajów. Obecnie
z tym brak porozumienia co do ceny, jaką Ukra- ominięcie państw tranzytowych w eksporcie Kreml stosuje metodę wywierania presji albo
ina ma płacić za paliwo, a Rosja za jego tranzyt. gazu. W przeciwieństwie do ropy, którą łatwo na Białoruś, albo na Ukrainę, nigdy na oba
Jednak nie kwestie ekonomiczne są główną przy- przetransportować drogą morską (tankowca- państwa naraz. Tranzyt gazu i ropy pozostaje
czyną obecnego konfliktu. W chwili objęcia wła- mi), gaz ziemny musi być przesyłany rurocią- dla Mińska i Kijowa jednym z nielicznych spo-
dzy przez Władimira Putina większość rosyj- gami. Istnieje wprawdzie możliwość przewo- sobów równoważenia rosyjskiego potencjału
skiego eksportu ropy i gazu do największych żenia gazu skroplonego (LNG) specjalnymi w relacjach dwustronnych z Moskwą. 
klientów w Europie Zachodniej szła rurociągami statkami, jednak Rosja taką technologią nie
przez Ukrainę i Białoruś. Odkąd eksport surow- dysponuje. Tym samym eksport gazu uzależ- Więcej na ten temat czytaj na stronie 54
ców energetycznych stał się źródłem odbudowy niony jest od istniejącej infrastruktury, a jedno-
gospodarczej i jednym ze sposobów służących cześnie na trwałe wiąże ze sobą kraje produ- WIZYTÓWKA
odrodzeniu pozycji mocarstwowej Rosji, Mo- centów oraz konsumentów.
skwa szukała możliwości uniezależnienia się Obecnie głównymi klientami rosyjskiego MARCIN KACZMARSKI
od państw pośredniczących. przemysłu gazowego są państwa europejskie Analityk Ośrodka Studiów
W przypadku ropy naftowej już się to czę- oraz kraje WNP – gros gazu płynie na zachód Wschodnich, pracuje
ściowo powiodło: powstał Bałtycki System Ru- i w perspektywie 10–15 lat ta sytuacja się nie również w Instytucie Stosun-
rociągowy (BTS), który spowodował zwięk- zmieni. Mimo powtarzanych przez Kreml ków Międzynarodowych Uniwersytetu War-
szenie eksportu rosyjskiej ropy drogą morską. gróźb przekierowania eksportu gazu do Azji, szawskiego, autor ksiażki „Rosja na rozdrożu”.

48 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

M i l i t a r i a
REPUBLIKA KOREI

Przycięte skrzydła
26 grudnia firma Korea
Aerospace Indu-
stries podpisała umowę
ku. Szacuje się, że tamtejsze
siły powietrzne potrzebują na-
wet 150 maszyn, które zastą-
z tamtejszą agencją uzbroje- pią leciwe szturmowce A-37
nia na opracowanie – na ba- oraz nie najmłodsze myśliwce
zie jedynego produkowanego F-4 i F-5. Program FA-50 jest
seryjnie naddźwiękowego opóźniony o kilka lat ze wzglę-
(osiąga prędkość 1,4 macha) du na problemy we współpra-
samolotu szkolno-bojowego cy z firmą Lockheed Martin,
T-50 Golden Eagle (złoty orzeł) z którą Koreańczycy koopero-
– lekkiej maszyny bojowej. wali przy T-50. Amerykanie
Pierwszy FA-50 ma być goto- wykorzystali zapis w porozu-
wy do 2012 roku. Koszt kon- mieniu blokujący użycie w tym
traktu to około 400 miliardów samolocie rozwiązań techno-
wonów (305 milionów dola- logicznych wywodzących się
rów). Koreański resort obrony spoza USA. Jest też w nim za-
wyraził wstępne zaintereso- strzeżenie, że Złoty Orzeł nie
wanie nabyciem około 60 FA- może mieć lepszych zdolno-
50, z których pierwsze miały- ści niż południowokoreańskie
by wejść do służby w 2013 ro- F-16. (WRT) 
HOLANDIA

Platformy
USA

Łowcy rakiet
FOT. MDA

FOT. DUTCH ARMY


Dążąc do zwiększania zdol-
ności obrony powietrznej
KOLEJNE OKRĘTY WOJENNE US NAVY Obrony Rakietowej trwają ciągle dysku- bliskiego zasięgu, holender-
WYPOSAŻONE W SYSTEM AEGIS sje z marynarką wojenną o modernizacji skie wojska lądowe posta-
ZOSTANĄ PRZYSTOSOWANE DO ZWAL- dwóch do czterech jednostek. Już wcześ- nowiły zamontować na po- towanymi na lekkich samo-
CZANIA RAKIET BALISTYCZNYCH. Zaj- niej Amerykanie przystosowali do zwal- jazdach wyrzutnie rakiet chodach pancernych Fennek.
mująca się tymi kwestiami w koncernie czania rakiet balistycznych 18 okrętów: Stinger i zastąpić nimi ze- W drugiej będzie tyle samo
Lockheed Martin wiceprezes Lisa Callan trzy krążowniki i 15 niszczycieli. Aż 16 stawy naramienne. Zdecydo- wyrzutni, ale na terenowych
powiedziała mediom, że będą to krążow- z nich należy do Floty Pacyfiku. Koszt wano się na dwie różne plat- mercedesach. Każda z bate-
nik i dwa niszczyciele należące do Floty modernizacji jednej jednostki wynosi formy. Jedna z baterii będzie rii będzie miała też własne ra-
Atlantyku. Natomiast według Agencji 10–12 milionów dolarów. (WR)  miała 18 wyrzutni, każda dary, by mogła działać samo-
z czterema Stingerami mon- dzielnie. (W) 

Rezygnacja z Raptora
INDIE

Zamiana
Rząd indyjski wybrał firmę Boe-
JAPONIA
ing na dostawcę ośmiu morskich
samolotów patrolowych dla ma- Tokio rozważa alternatywę
rynarki wojennej. Będzie to wa-
riant zamówionego przez amery- dla samolotów bojowych F-22.
kańską flotę odrzutowca P-8A
Posejdon. Producent ma dostar-
czyć Indiom pierwszy P-8I w cza-
W końcu grudnia w japoń-
skich mediach pojawiła się
informacja, że kraj ten zrezygnuje
chcąc ujawnić swych najnowszych
technologii. W angloję-
zycznej wersji
sie 48 miesięcy od podpisania ze starań o najnowocześniejsze dziennika
kontraktu, a pozostałą siódemkę amerykańskie samoloty bojowe „Yomiuri Shim-
– do 2015 roku. Umowa o warto- F-22 Raptor. Wiąże się to z praw- bun” napisano, że
ści 2,1 miliarda dolarów zawiera dopodobnym zakończeniem ich jako alternatywa dla
opcję podwojenia liczby zamó- zamawiania przez nową admini- F-22 brane są pod uwagę trzy
wionych maszyn. P-8I zastąpią strację prezydencką. Japończycy konstrukcje – Eurofighter
w indyjskim lotnictwie morskim byli zainteresowani nabyciem tych Typhoon oraz dwa samolo-
rosyjskie Tu-142M. Będą uzbrojo- maszyn jako następców używa- ty amerykańskie, F-35
ne w pociski Harpoon, torpedy nych obecnie F-15. Jednak Amery- Lightning II i F-15FX, najnowsza
i bomby głębinowe. (WW)  kanie nie kwapili się z tym, nie wersja „piętnastek”. (TED) 

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 49


L O T N I C T W O

Rydwany ognia
PAWEŁ HENSKI

Dla każdego amerykańskiego żołnierza słowo ruchomych celów niszczy dwu–trzysekundowa


salwa. Ostrzał dwu–trzyminutowy zamieni bu-
„gunship” oznacza wsparcie z powietrza, które dynek w kupę gruzu.

siłą ognia potrafi zamienić wszystko w proch. Z racji takich możliwości wszystkie gunshipy
są intensywnie eksploatowane, głównie w Afga-

D
nistanie. AFCOS robi co może, by je unowocze-
owództwo Operacji Specjalnych Sił trów. Wszystkie, zamontowane na lewej burcie śniać. Jest to coraz trudniejsze, szczególnie
Powietrznych (Air Force Special samolotu, mogą razić cele na ziemi w dzień w przypadku AC-130H, które weszły do służby
Operations Command – AFSOC) i w nocy, także w niesprzyjających warunkach. na początku lat siedemdziesiątych ubiegłego wie-
planuje odmłodzić flotę latających ku. AC-130U są młodsze, jednak służą już ponad
kanonierek – gunshipów. Następcą groźnych DESZCZ ŚMIERCI 18 lat. Za najważniejsze uważa się ujednolicenie
bliźniaków AC-130H Spectre i AC-130U Zasięg pokładowej artylerii wynosi od sied- i uproszczenie uzbrojenia w obydwu typach ma-
Spooky ma zostać Alenia AC-27J Stinger II. miu kilometrów (Bofors L60) do dwunastu szyn. AFSOC planuje zastąpić działka Vulcan
Gunshipy – artyleria zamontowana na samo- (GAU-12, M-102). Technika ostrzału polega na i Gatling działkami 30 milimetrów Mk44 Bush-
lotach transportowych – budzą paniczny strach tym, że samolot krąży nad celem niczym dra- master II. Ważą się też losy haubicy M-102, bo
wśród wrogów amerykańskich GI od czasu woj- pieżny ptak, położony na skrzydło uzbrojoną wychodzi ona właśnie z użycia w Wojskach Lą-
ny wietnamskiej. Dziś lotnictwo sił specjalnych stroną, tak by cel zawsze pozostawał w polu ra- dowych. Rozważano zastąpienie jej moździe-
ma osiem samolotów AC-130H Spectre i sie- żenia. Siła uderzenia gunshipów, oprócz kalibru rzem kalibru 120 milimetrów. Dwanaście AC-
demnaście AC-130U Spooky. W każdym używanych dział, wynika z ich szybkostrzelno- 130U ma otrzymać wielospektralny system celo-
z AC-130U ma to samo imponujące uzbrojenie: ści. Po naciśnięciu spustu na ziemię w ciągu kil- wania na podstawie wartego 80 milionów dola-
pięciolufowe działko Gatling GAU-12 kalibru ku sekund spada deszcz ognia i stali. Działko 25 rów kontraktu na wyposażenie gunshipów w no-
25 milimetrów (starsze Spectre mają po dwa milimetrów Gatlinga może wystrzelić od 3600 we czujniki (Gunhip Multi-Spectral Sensor).
działka kalibru 20 milimetrów M61A1 Vulcan do 4200 pocisków na minutę, armata Boforsa Kluczową częścią systemu jest pracująca w pod-
lub Gatling), armatę Bofors L60 kalibru 40 mili- – 120 pocisków na minutę, a haubica od trzech czerwieni kolorowa kamera, użyta w nowych
metrów oraz haubicę M-102 kalibru 105 milime- do dziesięciu pocisków na minutę. Większość śmigłowcach piechoty morskiej AH-1Z Viper.

50 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

Obecnie lotnictwo sił specjalnych dysponu-


je ośmioma samolotami AC-130H SPECTRE
I SIEDEMNASTOMA AC-130U SPOOKY.

FOT. USAF
Jednak nowe uzbrojenie i systemy pokładowe się Humvee, a nawet transporter opancerzony metrów, oraz że będzie miał możliwość przeno-
nie odmłodzą samych płatowców. Wydawało się, M113. Samolot może pomieścić 60 żołnierzy, szenia najnowszych broni typu „stand off”, na
że następcą starych gunshipów zostanie Hercules 46 skoczków spadochronowych lub 36 noszy. przykład bomb szybujących z głowicą napro-
w najnowszej wersji, czyli C-130J Super Hercu- W amerykańskich siłach powietrznych oraz lot- wadzaną akustycznie GBU-44/B Viper Strike.
les. AFSOC ma już sześć takich maszyn, które nictwie armijnym Spartan zastąpi takie samoloty W październiku jeden C-27A Spartan, należą-
jako EC-130J Commando Solo wypełniają zda- jak C-23 Sherpa, C-12 Huron oraz C-26 Metro- cy do Departamentu Stanu, został przekazany
nia związane z wojną psychologiczną. liner. Oba rodzaje sił zainteresowane są kupnem do bazy Eglin na Florydzie, gdzie w laborato-
Wraz ze zwycięstwem Alenii C-27J Spartan w sumie około 150 samolotów. rium badawczym sił powietrznych jest testowa-
w przetargu na wspólny samolot transportowy ny pod kątem zdolności do adaptacji burtowych
dla armii i sił powietrznych (Joint Cargo Aircraft MNIEJSZY NIE ZNACZY GORSZY działek różnego kalibru.
– JCA) pojawił się pomysł utworzenia floty mi- Pod koniec 2008 roku AFSOC dostało zielone AC-27J wydaje się idealnym następcą Hercu-
nigunshipów – opartych na średnim, dwusilniko- światło z Pentagonu na zakup szesnastu samolo- lesów. Napędzany jest dwoma nowoczesnymi
wym samolocie transportowym. Opracowany tów Alenia AC-27J Stinger II (program AC-X silnikami Rolls-Royce Allison AE2100-D2
został wspólnie przez Alenię i Lockheeda Marti- Gunship Lite). Pierwsza z kupionych maszyn ma o mocy 3460 kilowatów każdy. Ma ładowność
na na bazie transportowej Alenii G.222, którą znaleźć się w jego wyposażeniu w 2011 roku, 11,5 tony – wystarczającą jak na potrzeby gun-
miał zastąpić. Po wycofaniu się Lockheeda kon- ostatnia – w 2016. Cena jednego AC-27J to 60,6 shipa – i jednocześnie bardzo dobre osiągi: pręd-
sorcjum tworzą obecnie, obok Alenii, firmy L-3 miliona dolarów, z czego około 30 milionów kość przelotową rzędu 600 kilometrów na godzi-
Communications oraz Boeing. C-27J wykorzy- kosztuje uzbrojenie i wyposażenie samolotu. Na- nę, zasięg z pełnym ładunkiem 4260 kilometrów,
stuje te same co C-130J silniki oraz ma podobną zwa „Stinger II” została nadana na cześć używa- zasięg maksymalny 5926 kilometrów oraz pułap
do Herculesa cyfrową awionikę (glass cockpit). nych w wojnie wietnamskiej jako gunshipów sa- operacyjny 9144 metrów. Samolot odznacza się
Najważniejsze jest to, że C-27J ma przedział molotów Fairchild AC-119K Stinger. bardzo dobrą manewrowością w powietrzu, a do
ładunkowy o zbliżonym do Herculesa przekroju Generał brygady Bradley Heitold, dyrektor startu i lądowania zwykle wystarczy mu pas dłu-
oraz o równie wytrzymałej podłodze. W ten spo- AFSOC do spraw planowania, programów i za- gości 500 metrów. Nadaje się do operowania
sób oba samoloty będą mogły się uzupełniać. kupów, ogłosił, że AC-27J będzie uzbrojony za- z małych lotnisk oraz prowadzenia skrytych dzia-
Bez żadnych modyfikacji do Spartana zmieści równo w działko 30 milimetrów, jak i 40 mili- łań, czyli misji typowych dla AFSOC. 

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 51


M E L D U N E K

KOSOWO

Ostrzeżenie

FOT. KFOR
NADAL NAJNIEBEZPIECZNIEJSZYM MIEJSCEM W KOSOWIE POZOSTAJE KOSOVSKA MITROVICA, którą zamieszkują zwaśnione społeczności,
albańska i serbska. 30 grudnia w mieście zrobiło się niespokojnie. Rannych zostało kilka osób. Dowódca francuskich wojsk w ramach sił poko-
jowych NATO w Kosowie (KFOR) generał brygady Michel Yakovleff ostrzegł 9 stycznia, że ostatnie akty przemocy mogą przerodzić się w większy
konflikt, który rozszerzy się poza granice miasta. Przestrzegł też organizatorów potencjalnych zamieszek: „Moi ludzie nie boją się, więc jeśli gru-
py te chcą walki, będą ją miały”. (WW) 

Troska o arsenał
 Kapitan GRZEGORZ KALICIAK Niektórzy członkowie NATO wyrazili zaniepokojenie wypowiedziami przedstawicieli
 Kapitan FRANCISZEK KSIĄŻEK Stanów Zjednoczonych o wycofaniu ładunków taktycznych z Europy
 Starszy szeregowy USA. „Obecność amerykań-
PIOTR MAŁACHOWSKI skiej broni nuklearnej w Euro-
 Komandor porucznik PIOTR NIEĆ pie pozostaje filarem jedności
NATO”, napisano w raporcie
 Chorąży sztabowy zespołu eksperckiego, o któ-
KRZYSZTOF OCHMAŃSKI
rym poinformował 9 stycznia
 Kapitan MIROSŁAW ORZESZEK dziennik „Washington Post”.
 Podporucznik JANUSZ PAJĄK Zespół ten, pod przewodni-
Uwaga! Na jednym kuponie można wskazać tylko jednego kandydata!

 Generał brygady MIROSŁAW RÓŻAŃSKI ctwem byłego sekretarza obro-


ny Jamesa R. Schlesingera,
 Pułkownik pilot ROŚCISŁAW STEPANIUK Taktyczna
powołał obecny szef Pentago-
FOT. USAF

 Pułkownik ANATOL TICHONIUK bomba


nu Robert Gates. Autorzy ra- jądrowa B-61
 .................................................................. portu wspomnieli, że część so-
juszników zaniepokoiły wy- cego, dopóty nie należy po- wice były skutecznym środ-
Prosimy o nadsyłanie kuponów do 10 marca powiedzi przedstawicieli USA dejmować żadnych działań kiem odstraszania w ostatniej
na adres: Redakcja Wojskowa z siedzibą o możliwości wycofania ła- zmierzających do usunięcia tej fazie zimnej wojny.
w Warszawie, Al. Jerozolimskie 97, dunków taktycznych ze Stare- broni bez dogłębnych i roz- Niedawno Rada Obrony Bo-
00-909 Warszawa, z dopiskiem „Buzdygany”. go Kontynentu. ważnych konsultacji”, ocenili gactw Naturalnych, która spe-
Kupon można pobrać również ze strony „Dopóki członkowie NA- eksperci, którzy zaapelowali cjalizuje się w kwestiach nu-
www.polska-zbrojna.pl. i wysłać na adres: TO polegają na amerykańskiej również o modernizację gło- klearnych, podała, że około
aaron.welman@redakcjawojskowa.pl. broni nuklearnej jako środku wic nuklearnych na pociskach 400 amerykańskich bomb
odstraszającym i dopóki sami samosterujących wystrzeliwa- B-61 znajduje się w kilku pań-
W przypadku dopisania do listy swojego kandydata mają samoloty o podwójnym nych z powietrza i spod wody, stwach NATO, w tym w Niem-
prosimy do kuponu dołączyć krótkie uzasadnienie zastosowaniu w ramach włas- bo mają one „znaczenie poli- czech, Turcji, Wielkiej Brytanii
nego potencjału odstraszają- tyczne”. Przypomnieli, że gło- i we Włoszech. (TED) 

52 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

Marsz na Gazę także meczety, obozy uchodź-


ców i szkoły (w tym wybudowa-
ne przez ONZ). Według Izraela,
R Y K O S Z E T E M

Partnerzy
Świat protestuje przeciw wojnie, ale szans na rozejm obiekty te były bazami Hamasu.
Ponadto żołnierzom izraelskim GRUZJA–USA. Szefowie dyplo-
wciąż nie widać. trudno jest zidentyfikować bo- macji Gruzji, Grigola Waszadze,
IZRAEL–PALESTYNA. „Izra- Lahiya, Beit Hanoun i Jabaliyi. jowników, gdyż nie noszą mun- i Stanów Zjednoczonych, Condole-
el jest bliski osiągnięcia swych Jeśli zostaną one zajęte, stolica durów i wykorzystują cywilów ezza Rice, podpisali porozumienie
celów w wojnie w Strefie Gazy, Strefy Gazy będzie całkowicie jako żywe tarcze. o partnerstwie strategicznym. Ma
mimo to ofensywa przeciw Ha- otoczona, gdyż wojska izraelskie W wielu miastach europejskich ono wzmocnić współpracę,
masowi będzie wciąż kontynu- nadchodzące z południa dotarły (między innymi w Londynie, Pa- zwłaszcza w dziedzinie obrony.
owana”, stwierdził premier na jej obrzeża, a wody są kontro- ryżu, Berlinie) organizowane są Obejmuje też kwestie bezpieczeń-
Izraela Ehud Olmert. Palesty- lowane przez marynarkę wojen- wielotysięczne manifestacje stwa energetycznego, handlu,
na również nie zamierza mówić ną. Walki prowadzone są rów- przeciwko wojnie w Strefie Ga- wzmocnienia gruzińskich instytu-
o pokoju, chyba że siły inwa- nież w południowej części regio- zy, będące jednocześnie wyra- cji demokratycznych, jak również
zyjne wycofają się poza grani- nu w okolicy Khan Younis. zem solidarności z Palestyńczy- wymiany kulturalnej. „Stany Zjed-
ce Strefy Gazy. Nocami aż do wczesnych go- kami. Ostatnia z nich odbyła się noczone wspierają suwerenność
Izraelscy żołnierze wspierani dzin rannych Strefa Gazy jest w niedzielę w Brukseli. Ulicami oraz integralność terytorialną Gru-
przez kolumnę czołgów i śmi- nieustannie bombardowana. miasta przeszło 20 tysięcy osób. zji i będą je wspierać zawsze”,
głowce wciąż kierują się w stronę Przez ostatnie kilka dni znisz- Od początku izraelskiej operacji podkreśliła Rice. (W) 
miasta Gaza. Północne oddziały czono ponad 130 strategicznych „Płynny ołów” zginęło już ponad
walczą z Hamasem w Beit celów. Wśród nich znalazły się 850 Palestyńczyków. (AWEL) 
Rozmowy o tarczy
Cios w sieć Nowe siły
INDIE. Brytyjski dziennik
„Financial Times” poinformował
PAKISTAN. Przedstawiciel ame- 9 stycznia, że władze indyjskie
rykańskich służb ujawnił, że w Po- Amerykanie staną przeprowadziły wstępne rozmowy
łudniowym Waziristanie zabito na czele sił mających z USA dotyczące zakupu systemów
Kenijczyka Usamę al-Kiniego, obrony antyrakietowej. Powołując
zwalczać piratów.
uchodzącego za wojskowego się na amerykańską ambasadę
przywódcę Al-Kaidy w Pakista- SOMALIA. Amerykanie zapo- w Delhi, gazeta podała, iż trwające
nie. Wraz z nim zginął jego wiedzieli w ubiegłym tygodniu, od dłuższego czasu negocjacje
najbliższy współpracownik szejk że staną na czele nowych między- osiągnęły poziom dyskusji nauko-
Ahmed Salim Swedan. Według narodowych sił Combined Task wo-technicznych. Indyjscy eksperci
nieoficjalnych informacji ponieśli Force 151 mających zwalczać pi- z Defence Research Development
FOT. USDOD

śmierć 1 stycznia od pocisków ratów na wodach wokół Rogu Organisation obejrzeli zarówno sy-
wystrzelonych z bezzałogowca Afryki. Ich dowódcą będzie mulacje komputerowe prezentują-
należącego do Centralnej Agencji kontradmirał Terence McKnight ce możliwości systemu, jak
Wywiadowczej, które trafiły (na zdjęciu). Dowództwo V Floty i Czerwonym oraz Oceanie Indyj- i uczestniczyli w jego testach. Jed-
w budynek w regionie Karikot. w Manamie podało, że siły te skim do 480 mil morskich od nocześnie od dwóch lat Indie pro-
Obydwaj terroryści znajdowali się osiągną pełną gotowość operacyj- brzegu. wadzą własne prace nad obroną
na liście najbardziej niebezpiecz- ną w połowie stycznia. Szacuje się, że aby skutecznie antyrakietową. Wpływ ma na to
nych osób poszukiwanych przez W misji ma uczestniczyć ponad prowadzić taki dozór, potrzeba fakt, że dwaj ich sąsiedzi, Chiny
Federalne Biuro Śledcze. Usama 20 państw, ale nie wymieniono około 60 jednostek, czyli niemal i Pakistan, dysponują rakietami ba-
al-Kini był zamieszany w zama- ich z nazwy. Rzecznik CTF 151 trzy razy więcej, niż mają mieć listycznymi z bronią jądrową. (WR) 
chy na amerykańskie ambasady komandor Jane Campbell przy- nowe siły. Działania na rzecz li-
Kenii i Tanzanii w 1998 roku,
a ostatnio podejrzewano go
pomniała, że somalijscy piraci
działają na większym obszarze
kwidacji piractwa zapowiedział
też nowy prezydent pół autono- Sukces
o przygotowanie wrześniowego niż Morze Śródziemne. Okręty micznego somalijskiego regionu SRI LANKA. W końcu ubiegłe-
zamachu na hotel Marriott w Isla- mają prowadzić patrole w Zatoce Puntland Abdirahman Moha- go tygodnia lankijskie siły rządowe
mabadzie. (TW)  Adeńskiej, morzach Arabskim med Farole. (W)  odnotowały kolejny po zdobyciu Ki-
lonoczi sukces w wojnie z party-
zantką tamilskich separatystów.
Wojsko zdobyło Elephant Pass,
Panu Pułkownikowi w st. spocz. Drogiemu Koledze strategiczny przesmyk łączący pół-
Antoniemu WITKOWSKIEMU pułkownikowi w st. spocz. wysep Dżafna z resztą kraju. Atak
byłemu redaktorowi naczelnemu „Przeglądu Antoniemu WITKOWSKIEMU przeprowadzono z Muhamalai
Wojsk Lądowych” oraz „Polski Zbrojnej”, redaktorowi naczelnemu „Głosu Weterana w kierunku południowym, zajmu-
najszczersze kondolencje i wyrazy ubolewania i Rezerwisty”, wyrazy szczerego współczucia jąc po drodze bazę tamilskich ty-
z powodu śmierci oraz głębokiego żalu z powodu śmierci grysów w Pallai. Rebelianci kontro-
ŻONY ŻONY lowali przesmyk od 2000 roku.
składają składają Odzsykanie Elephant Pass przez
pracownicy Redakcji Wojskowej. koleżanki i koledzy siły rządowe dało im kontrolę nad
z redakcji i rady redakcyjnej „GWiR”. strategiczną drogą A9. (TED) 

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 53


Powiększenie
F E L I E T O N

ROMAN
KUŹNIAR

Dokopać Unii
szef Zakładu Studiów
Strategicznych
w Instytucie Stosunków
Międzynarodowych UW

Jeśli Unia nie rozwiązuje jakiegoś problemu wskazywanego


jej przez polskich „biadaczy” natychmiast, z dnia na dzień,
bez chwili do namysłu i konsultacji, to oczywiście jest słaba
i godna naszej pogardy.

K
ryzys gazowy między Kijowem prawda, krótkotrwałe zablokowanie Można domniemywać, że należałoby
a Moskwą dał części polskich kurków miało implikacje dla części kra- się posłużyć wzorem „rozwiązania”
polityków i komentatorów szan- jów europejskich, lecz owo zakręcenie problemu irackiego. Inwazja umożliwi-
sę powrotu do ich ulubionej gry. było możliwe także dlatego, że maga- ła przecież Amerykanom położenie rę-
Polega ona najpierw na doma- zyny tych państw były pełne rosyjskie- ki na bogatych złożach ropy naftowej.
ganiu się natychmiastowego i skutecznego dzia- go gazu, a zatem nikomu nie groziło za- Ale cóż, tej mizeroty Unii nie stać na ta-
łania Unii Europejskiej, a następnie lamentowa- marznięcie. Owszem, w tej grze o gaz ką stanowczość w zapewnianiu sobie
niu, że Unia nic w tej sprawie nie robi, i wreszcie był obecny czynnik polityczny i dlatego dostępu do złóż gazu. I tak, jeśli Unia
wyszydzaniu, że jest ona jak zwykle niezdolna należało udzielić wsparcia Ukrainie, nie rozwiązuje jakiegoś problemu wska-
do obrony interesów swoich członków. stronie słabszej. Ale Ukrainie nie moż- zywanego jej przez polskich „biadaczy”
Najlepsi w tej grze pod nazwą „dokopać Unii” na pomóc więcej, niż ona sama jest go- natychmiast, z dnia na dzień, bez chwili
są z reguły ci, którzy sprzeciwiają się jej wzmoc- towa zrobić dla swojej suwerenności. do namysłu i konsultacji, to oczywiście
nieniu, to znaczy wyposażeniu w lepsze środki Nie miejsce tu na długą listę zaniechań jest słaba, podzielona, godna naszej po-
działania w stosunkach zewnętrznych, jak choć- Kijowa w tym zakresie. gardy lub politowania. I wszystko jed-
by te przewidziane w traktacie lizbońskim. Spe- Wreszcie, specjalistów od gry w „do- no, czy chodzi o usunięcie Rosjan
cjaliści od schadenfreude z powodu rzekomej kopać Unii” nie obchodzi wcale, czy z Gruzji w trzy dni, zatrzymanie kon-
słabości Unii gotowi byli niegdyś umierać za nie- UE ma kompetencje do zajmowania się fliktu w Gazie w taki sposób, aby obie
udaną Niceę (słaby traktat reformujący z 2000 danym problemem, i w tym przypadku strony były zadowolone, czy o przywró-
roku), a teraz przestrzegają nieustannie przed też nie wskazywali na to, co należałoby cenie dostaw gazu przez Ukrainę, nie-
„dyktatem” zbyt silnej Unii. Są obrońcami ana- zrobić, by ustał „gazowy szantaż Puti- zależnie od istoty problemu, czyli ceny
chronicznie pojmowanej suwerenności, sprzeci- na”. Oczywiście, w tym biadaniu nad gazu i ceny jego tranzytu.
wiają się wprowadzeniu w Polsce wspólnej unij- niemocą Unii w podtekście krył się W oczach „zatroskanych” stanem
nej waluty oraz udają biadanie nad niemocą UE wzór potężnej Ameryki. Często szy- Unii ma ona być czarodziejską różdżką
i katastrofą, jaka czeka nas z tego powodu. dercy z Europy są wielbicielami poli- albo jest niczym. Tertium non datur. 
W medialno-politycznej histerii uprawianej tyki i potęgi Stanów Zjednoczonych,
przez te same osoby od lat starannie abstrahuje pokazując ją nam za wzór roz-
się od istoty problemu. Ważny jest pretekst do wiązywania problemów mię-
wybrzydzania na Unię. W ten sposób ostatnią dzynarodowych: „Tak,
odsłonę kryzysu gazowego między Rosją Ameryka, ta by sobie z
a Ukrainą przedstawia się jako atak Moskwy, Rosją natychmiast po-
przy użyciu „gazrurki”, jakżeby inaczej, na Eu- radziła”.
ropę, która rzekomo zdana jest w tej sprawie na
łaskę i niełaskę groźnego Kremla. Rosja jaka jest,
każdy widzi. Jednak w danym przypadku było
W MEDIALNEJ HISTERII ABSTRAHUJE SIĘ
bardziej niż oczywiste, że intencją Moskwy nie OD ISTOTY PROBLEMU. WAŻNY
było straszenie Europy. Nikt nie chciał zauwa-
żyć, że gaz (i ropa) płynęły nieprzerwanie z Ro- JEST PRETEKST DO WYBRZYDZANIA NA UNIĘ
sji do Europy, i to nawet w zwiększonej ilości,
wszystkimi innymi rurociągami, czy-
li tymi, które nie przebie-
gają przez
Ukrainę. Co

54 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


HORYZONTY
HORYZONTY
HORYZONTY HORYZONTY TOMASZ SZULEJKO
Zajmuje się
Redaktor działu ANNA DĄBROWSKA

tematyką społeczną
i szkoleniowa

Licencja
FOT. TOMASZ SZULEJKO

na wolność
NIE PASOWALI DO ROBOTNICZO-CHŁOPSKIEGO WZORCA
BOJOWNIKA O IDEAŁY SOCJALIZMU. ICH ZWIĄZEK MUSIAŁ ZAPRZESTAĆ
DZIAŁALNOŚĆ. MIMO TO DO DZIŚ PAMIĘĆ O NICH JEST ŻYWA.

D
ziewięćdziesiąt lat po wydarze- wstanie wielkopolskie natomiast przez wiele lat sprzyjała wydarzeniom, które szybko ogarnęły
niach przełomu lat 1918 i 1919 było spychane na margines narodowych dzie- całą dzielnicę zachodnią. „Akcja powstańcza
można poddać rzeczowej analizie jów. Być może dlatego, że nie wiązało się rozlała się na Wielkopolskę dzięki doskonale
powstanie wielkopolskie, które dla z martyrologią. Innym powodem mógł być rozwiniętej przez Polaków sieci telefonicznej.
Polaków, a zwłaszcza Wielkopolan, ma szcze- pragmatyczny charakter przygotowań do insu- Zanim Niemcy zorientowali się, co się dzieje,
gólne znaczenie. rekcji. Budowanie struktur pozwalających wal- i wyłączyli centralę, powstańcy przejęli inicja-
Historycy spierali się o to, jak zginął Fran- czyć z niemiecką kolonizacją metodami ekono- tywę. To fenomen tamtych czasów”, mówi
ciszek Ratajczak, z którego okna przemawiał micznej konkurencji nie jest typowo polskim Marek Rezler, autor książki ,,Powstanie
do tłumów Ignacy Jan Paderewski. Samo po- sposobem działania. Sytuacja międzynarodowa Wielkopolskie 1918–1919”.

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 55


P O W R Ó T D O P R Z E S Z Ł O Ś C I

PUNKT WERBUNKOWY do wojska powstańczego jest oblegany


przez ochotników.
Powstanie traktowano w kategoriach lokal-
nego zrywu. Faktycznie Wielkopolanie za-
angażowali się w walkę o niepodległość Pol-
ski od 1794 roku po rok 1921. Poznaniacy
w 1806 roku sami wyparli Prusaków. Z ko-
lei podczas wojny polsko-bolszewickiej żoł- FORMUŁA
,,ŻYWEGO
nierze ,,żelaznych pułków poznańskich” po- MUZEUM”
wstrzymywali nawałę ze wschodu i wykrwa- doskonale
wiali się w kontrofensywie znad Wieprza. wpisuje się
Kresowiacy z Poznania wsławili się też w społeczne
zapotrzebowanie
w obronie Lwowa. na widowiska
Poznaniacy nie potrafili jedynie chwalić historyczne.
się osiągnięciami. Zabrakło literatów, którzy
opisaliby czyn niepodległościowy. Przez
dziesięciolecia niełatwo było otwarcie mó-
wić o powstańczym etosie. Z przyczyn poli-
FOT. TOMASZ SZULEJKO (2)

tycznych zryw ten nie zajmował należnego


miejsca w dyskursie politycznym w II Rze-
czypospolitej. Porozumienie między działa-
czami endecko-chadeckimi z ziem zaboru
pruskiego i politykami skupionymi wokół
Józefa Piłsudskiego było trudne. W czasie
II wojny światowej wkraczający do Wielko-
polski hitlerowcy mieli gotowe listy uczest- Adam Gajda, Grzegorz Rutkiewicz, su II wojny światowej. Szare mundury nie-
ników powstania. Niemcy doskonale pamię- Michał Matuszewski, Robert Wajlonis, mieckiego kroju przypadkowym obserwato-
tali grudniową lekcję z 1918 roku. Schwyta- Michał Krzyżaniak, Tomasz Lange, rom źle się kojarzyły. Jednak wierność hi-
nych powstańców rozstrzeliwali w pokazo- Sebastian Mizerski i Jacek Czypicki to li- storyczna wymagała przebicia się do świa-
wych egzekucjach. Znajdowane w domach derzy stowarzyszenia Grupa Rekonstrukcji domości ludzi. Powstańcy wielkopolscy byli
powstańcze pamiątki oznaczały wyrok Historycznej ,,3 Bastion Grolman”. w dużej mierze żołnierzami wcielonymi do
śmierci. Rehabilitant, prawnik, logistyk, prywatni armii niemieckiej. Do powstania szli spon-
Po wojnie weterani nie pasowali do robot- przedsiębiorcy, studenci – ludzie różnych tanicznie, w mundurach z przypiętymi bia-
niczo-chłopskiego wzorca bojownika o ide- profesji znaleźli wspólny cel. Postanowili ło-czerwonymi kokardami lub opaskami na
ały socjalizmu. A oryginalne mundury po- odtworzyć pierwsze godziny powstania rękawach płaszczy i orzełkami na czapkach.
wstańcze, wywodzące się z pruskiej armii, wielkopolskiego. Dziś grupa liczy ponad Dezerterowali z niemieckiego wojska i prze-
mimo białych orłów oraz biało-czerwonych pięćdziesiąt osób. Pochodzą głównie z Wiel- dostawali się do Wielkopolski.
kokard były zbyt niemieckie. Związek Po- kopolski, nie brakuje jednak pasjonatów Po trzech latach działania ,,grolmanowcy”
wstańców Wielkopolskich musiał zaprzestać z Warszawy, Trójmiasta, Chojnic, Szczecina są już doskonale rozpoznawani w Poznaniu.
aktywności. Weterani mogli zapisywać się czy Wrocławia. Wszyscy interesują się hi- Stali się nieodzownym elementem wszyst-
do Związku Bojowników o Wolność i De- storią, militariami, mają harcerskie rodowo- kich uroczystości rocznicowych, patriotycz-
mokrację. dy. Nazwa grupy wywodzi się od jednego nych oraz świąt narodowych. Podczas ob-
z bastionów fortyfikacji wewnętrznego pier- chodów Święta Niepodległości w 2008 roku
ZADYMIARZE ścienia obronnego twierdzy Poznań, zdoby- defilowali ulicami Warszawy w swoich sza-
W AKCJI tego przez młodych skautów w pierwszych rych uniformach. Zostali entuzjastycznie
Jesienią 2005 roku legenda ożyła. Przy- dniach powstania. przyjęci.
czynili się do tego pasjonaci historii i mili- Początki działania rekonstruktorów były Często zdarza się, że dzięki rekonstrukto-
tariów. Grupa zapaleńców spotkała się trudne. Epizody powstańcze nie wydawały rom ludzie dowiadują się o mało znanych
podczas rekonstrukcji bitwy nad Bzurą. się tak widowiskowe jak wydarzenia z okre- epizodach z historii. Każdy wie, kim był ge-

56 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


H O R Y Z O N T Y

Jak James Bond


Życiorys Wincentego Wierzejewskiego jest tak
nieprawdopodobny, że mogło go napisać tylko życie.

„J ames Bond mógłby się wie-


le nauczyć od naszego bo-
hatera”, mówi Adam Gajda, wice-
rzejewskiego wielokrotnie były
wykorzystywane w latach walki
o niepodległość”, dodaje Gajda.
prezes stowarzyszenia Grupa Re- To Wincenty Wierzejewski przy-
konstrukcji Historycznej ,,3 Ba- gotowywał akcję odbicia Józefa
stion Grolman”. Wierzejewski Piłsudskiego z więzienia w Mag-
– skaut, konspirator, oficer od- deburgu. W Poznaniu na przy-
znaczony Virtuti Militari oraz czte- szłego naczelnika państwa cze-
rokrotnie Krzyżem Walecznych. kały już mieszkanie oraz oddział
I jeszcze utalentowany artysta. ochrony. Jednak przez wydarze-
Pierwszy dowódca poznańskiej nia w ogarniętych rewolucyjnym
konspiracji przedpowstańczej. wrzeniem Niemczech akcję od-
W czasie I wojny światowej wcie- wołano. Wierzejewski brał jesz-
lony do niemieckiej armii. Po od- cze udział w odsieczy Lwowa
niesieniu ran na froncie zachod- oraz wojnie polsko-bolszewickiej.
nim wrócił do Wielkopolski. Nie W okresie międzywojennym był
zgłosił się do macierzystej jed- oficerem odpowiedzialnym za
nostki, przeszedł do konspiracji. organizację systemu obrony Woj-
Organizował przerzuty dezerte- skowej Składnicy Tranzytowej na
rów do Kongresówki, przewoził Westerplatte. Talent malarski
dokumenty i zdobyte tajne nie- wykorzystywał na plaży polskie-
mieckie rozkazy do Francji. go wybrzeża. Gdy malował obra-
Schwytany przez Niemców, osa- zy, obserwował statki wchodzą-
dzony w więzieniu, dzięki akcji ce do portów w rejonie Wolnego
skautów wyrwał się z rąk żandar- Miasta Gdańska.
merii i uniknął rozstrzelania. 17 września 1939 roku, jako ofi-
W pierwszych dniach insurekcji, cer związany z wywiadem woj-
na czele oddziału powstańczego, skowym, wraz ze Sztabem Na-
w bezkrwawej akcji rozbroił zało- czelnego Wodza przekroczył gra-
gę fortu Grolman. Zdobyte broń nicę Polski. Przez Francję dotarł
i amunicja przydały się w kolej- do Wielkiej Brytanii, aby konty-
nych dniach. „Liczne talenty Wie- nuować walkę. 

nerał Władysław Anders, jednak w świado- zja o zdobyciu fortu IX przez pięciu «zady- cze udało się stworzyć dzięki brawurowej
mości Polaków nie utrwalił się wizerunek miarzy» była popisem brawury zakończonej akcji zdobycia lotniska na poznańskiej Ła-
podpułkownika Andersa, szefa sztabu pra- szczęśliwym sukcesem”. wicy przeprowadzonej 6 stycznia 1919 roku.
wie stutysięcznej Armii Wielkopolskiej. Syl- Przejęto kilkadziesiąt niemieckich samolo-
wetki dowódców powstania wielkopolskiego, KORSARZE tów oraz podzespoły, które umożliwiły zbu-
generałów Stanisława Taczaka i Józefa POWIETRZNI dowanie kolejnych maszyn. Po niemieckim
Dowbora-Muśnickiego, bliskie są przede Powstanie wielkopolskie wykreowało nalocie na Poznań w pierwszych dniach po-
wszystkim znawcom ojczystych dziejów. wielu bohaterów. Na podstawie życiorysów wstania, Wiktor Pniewski, który dowodził
Działalność w stowarzyszeniu wiąże się niektórych z nich można by przygotować sześcioma samolotami z biało-czerwonymi
z wieloma emocjami. Zdarza się, że dzięki scenariusz trzymających w napięciu filmów szachownicami, dokonał 9 stycznia 1919 ro-
rekonstruowaniu powstania ,,grolmanowcy” akcji. ku nalotu odwetowego na lotnisko we Frank-
docierają do własnych korzeni i poznają lo- Henryk Śniegocki był nauczycielem furcie nad Odrą. Był to akt samowoli, okre-
sy swoich rodzin. Przodkowie Adama i współtwórcą skautingu. Został żołnierzem. ślany nawet mianem korsarstwa powietrzne-
Gajdy, Grzegorza Rutkiewicza i Jacka Wziął udział w powstaniu wielkopolskim, go, jednak skuteczniejszy niż nota dyploma-
Czypickiego brali udział w powstaniu. powstaniach śląskich oraz wojnie polsko- tyczna. Zniechęcił Niemców do kolejnych
„Dziadek pasowałby ze swoją fantazją do bolszewickiej. rajdów i pokazał, kto panuje nad wielkopol-
kompanii Kmicica. Gdy szedł do powstania, Pierwsze dni powstania przyniosły powo- skim niebem. Samoloty przydały się wkrót-
miał 19 lat. Krewki, szukający zaczepki, dzenie dzięki młodym oficerom pokroju ce w obronie Lwowa.
świetny w zdobywaniu broni, ale niecierpli- Mieczysława Palucha, którzy przejmowali Powstaniec wielkopolski podpułkownik
wy, trudny w dowodzeniu. Normalny facet, inicjatywę i organizowali powstańców. Dzię- Maksymilian Ciężki już w wolnej Polsce
który nie do końca zdawał sobie sprawę, ki podporucznikowi Wiktorowi Pniewskie- zorganizował kurs kryptologii dla matema-
w jak ważnych wydarzeniach bierze udział”, mu możemy dziś mówić o polskim lotnic- tyków. Stworzył grupę polskich kryptoanali-
mówi Czypicki, wnuk powstańca wielko- twie wojskowym, sformowanym w powsta- tyków, którzy przyczynili się do złamania
polskiego, sapera Edwarda Stęsika. „Decy- niu wielkopolskim. Pierwsze eskadry lotni- kodu niemieckiej maszyny szyfrującej

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 57


P O W R Ó T D O P R Z E S Z Ł O Ś C I
,,Enigma”. Dzięki ich pracy II woj- dziewięćdziesięciu lat. Dynamiczny
na światowa trwała krócej. pokaz rozbrajania żołnierzy nie-
mieckich, z wystrzałami i okrzyka- Z głębokim smutkiem i ogromnym żalem społeczność
ŻYWE MUZEUM mi, przykuwa uwagę każdego prze- Wojsk Lądowych przyjęła wiadomość
„Grolmanowcy” potrafią dzielić chodnia”, zapewnia Grzegorz o niespodziewanej śmierci
się pasją z innymi. Poszli krok dalej Rutkiewicz, prezes stowarzyszenia. Henryka PŁOSKIEGO
niż inne grupy rekonstrukcji histo- „Oprócz porcji wrażeń, zmarznięty ojca biskupa polowego Wojska Polskiego
rycznej. Pokusili się o stworzenie widz dostanie żołnierską zupę lub
programu edukacyjnego, ,,żywego kubek gorącej herbaty”, dodaje W tych ciężkich chwilach, trwając w żalu i zadumie,
muzeum”. Pomysł znalazł zrozu- Michał Matuszewski, skarbnik w imieniu całej społeczności Wojsk Lądowych
mienie u władz województwa wiel- ,,grolmanowców”. Piórem i atra- wyrażam
kopolskiego. Stowarzyszenie uzy- mentem rekonstruktorzy zapisują ks. bp. gen. dyw. dr. Tadeuszowi PŁOSKIEMU,
skało wpis do Krajowego Rejestru ochotników do wojska wielkopol- mamie Kazimierze oraz Rodzinie Zmarłego
Sądowego. Stało się wiarygodnym skiego, wystawiając okolicznościo- najszczersze wyrazy współczucia.
partnerem w organizowaniu różnych we zaświadczenia. To działa na wy-
Dowódca Wojsk Lądowych
przedsięwzięć. Jego program edu- obraźnię dzieci. „Patrz, tak wyglą-
kacyjny ,,Powstanie Wielkopolskie dał twój pradziadek, gdy szedł do
– zapomniane zwycięstwo” robi fu- powstania”, mówią wielokrotnie po-
rorę w szkołach całej Wielkopolski. znaniacy do wnuków.
Stworzyli ,,lotne brygady”, które or- Jego Ekscelencji
ganizują lekcje historii poświęcone MOKRE OCZY gen. dyw. prof. dr. hab. Tadeuszowi PŁOSKIEMU
powstaniu. Przygotowali pakiet ma- Tegoroczne obchody rocznicy po- Biskupowi Polowemu Wojska Polskiego
teriałów edukacyjnych, wydany wstania były szczególne. Na placu wyrazy szczerego żalu i głębokiego współczucia
dzięki pomocy poznańskiego staro- Wolności, w miejscu, gdzie odradza- z powodu śmierci
stwa powiatowego. Zdjęcia, mapy ła się Polska, odbyło się widowisko OJCA
tematyczne, prezentacje, komenta- historyczne ukazujące pierwsze go- składa Sekretarz Stanu w MON
rze i nagrana lekcja stanowią pomoc dziny zrywu niepodległościowego. ds. Społecznych i Profesjonalizacji
Czesław Piątas.
W spektaklu wyreżyserowanym
przez Filipa Bajona do muzyki

POWSTANIE WIELKOPOLSKIE Jego Ekscelencji


PRZEZ WIELE LAT BYŁO SPYCHANE biskupowi polowemu Wojska Polskiego
gen. dyw. dr. Tadeuszowi PŁOSKIEMU
NA MARGINES NARODOWYCH DZIEJÓW wyrazy najgłębszego żalu i szczerego współczucia
Krzesimira Dębskiego, obok z powodu śmierci
OJCA
polskich artystówz Danielem
składają: rektor, członkowie senatu, kadra, studenci
w krzewieniu wiedzy o wydarze- Olbrychskim i Andrzejem Sewery-
i pracownicy Akademii Obrony Narodowej.
niach przełomu 1918 i 1919 roku. nem na czele, udział wzięli rekon-
W mundurach, z licznymi pamiąt- struktorzy z ,,3 Bastionu Grolman”.
kami ,,grolmanowcy” spotykają się Bili się tak, jak ich przodkowie
z młodzieżą i zachęcają do pozna- przed laty. Złożyli powstańczą przy-
wania historii. Sebastian Mizerski sięgę, którą usłyszało kilkanaście Wyrazy szczerego współczucia i głębokiego żalu
w powstańczym uniformie swoją ga- tysięcy poznaniaków i cała Polska Ekscelencji
wędą porywa uczniów. „Materiały przed telewizorami. „To nagroda za biskupowi polowemu Wojska Polskiego
dydaktyczne zostają w szkołach. wysiłek włożony w przygotowanie gen. dyw. Tadeuszowi PŁOSKIEMU
z powodu śmierci
Cieszymy się, że pomagają nauczy- rekonstrukcji wydarzeń powstania.
OJCA
cielom w przygotowaniu zajęć na Poczułem emocje, które były udzia-
składają dowódca, kadra i pracownicy wojska
temat powstania wielkopolskiego”, łem dziadka. A oczy miałem mo-
Oddziału Zabezpieczenia Marynarki Wojennej.
mówi Michał Krzyżaniak, autor kre”, powiedział Jacek Czypicki.
wydawnictwa. Rekonstruktorzy myślami są już
Ogromne wrażenie na widzach przy następnych obchodach. Ich pa-
robi obóz powstańczy. Rekonstruk- sja jest trudna do pogodzenia
torzy wiernie odtworzyli polową z obowiązkami zawodowymi. Wol- Jego Ekscelencji ordynariuszowi polowemu
kuchnię powstańczą oraz punkt wer- ny czas, który poświęcają na pracę gen. dyw. ks. bp. Tadeuszowi PŁOSKIEMU
bunkowy do wojska wielkopolskie- społeczną, wykradają rodzinom. wyrazy żalu i głębokiego współczucia
go, z budką wartowniczą i zasieka- Restaurują powstańcze groby, tak z powodu śmierci
mi. Nad obozowiskiem rozłożonym jak ,,grolmanowcy” z Nowego To- OJCA
przed historycznym hotelem Bazar myśla. Mają też ambitne plany. Ma- składają dyrektor i pracownicy
unosi się zapach grochówki przy- rzą o sprowadzeniu do Polski Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych.
rządzanej w wojskowym kotle. z Wielkiej Brytanii prochów
„Staramy się uciekać od smutnej Wincentego Wierzejewskiego. Ich
i oficjalnej sztampy. Pokazujemy zdaniem, bohater powinien spocząć
poznaniakom żywe sceny sprzed w ojczyźnie. 

58 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


H O R Y Z O N T Y

N I E T Y L K O
O D Ś W I Ę T A
Biskupowi polowemu Wojska Polskiego Jego Ekscelencji
Jego Ekscelencji ks. bp. gen. dyw. prof. Tadeuszowi
ks. bp. gen. dyw. prof. dr. hab. PŁOSKIEMU
Tadeuszowi PŁOSKIEMU wyrazy szczerego współczucia i żalu
wyrazy głębokiego współczucia z powodu śmierci
z powodu śmierci OJCA
OJCA składają: dowódca operacyjny sił zbrojnych, „W owym czasie
składa w imieniu własnym, kadry, żołnierzy żołnierze i pracownicy przyszedł Jezus
i pracowników wojska Dowództwa Operacyjnego. z Nazaretu w Galilei
dowódca Sił Powietrznych
gen. broni pil. Andrzej Błasik.
i przyjął od Jana
chrzest w Jordanie”.
Wyrazy szczerego współczucia
i głębokiego żalu
Jego Ekscelencji
Biskupowi Polowemu Wojska Polskiego
Jego Ekscelencji
biskupowi polowemu Wojska Polskiego
K ażdy z nas należy do wspólnoty
Kościoła dzięki temu, że w dzie-
ciństwie przyjęliśmy chrzest święty.
gen. dyw. Tadeuszowi PŁOSKIEMU gen. dyw. dr. Tadeuszowi PŁOSKIEMU Święty Jan Chrzciciel, chrzcząc wo-
wyrazy szczerego współczucia i głębokiego żalu z powodu śmierci
dą, przygotowywał ludzi do przyjęcia
z powodu śmierci OJCA
do serca Mesjasza, na którego tak
OJCA składają: szef Wojewódzkiego Sztabu
wiele lat czekali. Ówcześni dosko-
składają: komendant główny, kadra kierownicza, Wojskowego, kadra zawodowa
nale zapamiętali nauki Jana. Kiedy
żołnierze i pracownicy Żandarmerii Wojskowej. i pracownicy wojska Wojewódzkiego Sztabu
pojawił się Jezus, oznajmił: „To ja
Wojskowego w Rzeszowie i podległych
potrzebuję chrztu od Ciebie, a Ty
wojskowych komend uzupełnień.
przychodzisz do mnie”.
Święty Marek jest jedynym ewan-
Ks. bp. gen. dyw. Tadeuszowi PŁOSKIEMU gelistą, który rozpoczyna ewange-
biskupowi polowemu Wojska Polskiego lię od chrztu Pana Jezusa. Stwo-
wyrazy głębokiego żalu i współczucia po stracie Panu ppłk. Mirosławowi BUDZIE
rzyciel pozwala się ochrzcić przez
OJCA oraz jego RODZINIE
stworzenie. Któż to pojmie?
składa Kierownictwo Służby wyrazy głębokiego współczucia
Chrzest ten był chrztem nawróce-
Kontrwywiadu Wojskowego. i szczere kondolencje
nia, a więc chrztem dla grzeszni-
z powodu śmierci
OJCA ków, którzy potrzebowali przeba-
składają dowódca, żołnierze i pracownicy czenia. Jezus, który nigdy nie po-
wojska 2 Pułku Artylerii w Choszcznie. pełnił grzechu, zbliża się do Jana
Biskupowi Polowemu i staje jako grzesznik. W jaki spo-
gen. dyw. prof. dr. hab. Tadeuszowi
sób ten chrzest miałby być prze-
PŁOSKIEMU
znaczony dla Niego? Jak On może
serdeczne wyrazy współczucia
go przyjmować, nie przecząc swej
i zapewnienie o pamięci w modlitwie Koledze
Edwardowi GĄSIOROWSKIEMU istocie? Być Barankiem Bożym,
za duszę śp.
wyrazy głębokiego współczucia który gładzi grzechy świata – to
TATY, Henryka Płoskiego
z powodu śmierci jest jego istotą (J l,29). On już tutaj
składają redakcja „Naszej Służby”
i pracownicy Kurii Polowej WP. MATKI zaczyna nieść ciężar grzechu, który
składają kadra i pracownicy wojska przykuje Go do krzyża. Już tutaj za-
Wojskowej Komendy Uzupełnień w Żaganiu. czyna spowiedź całej ludzkości. Za
każdym razem, gdy człowiek dostę-
puje chrztu, powtarza się to, co się
Szanownej Ekscelencji dokonało przy chrzcie Jezusa – zo-
ks. bp. WP gen. dyw. dr. hab. prof. staje włączony w swoje powołanie
Tadeuszowi PŁOSKIEMU Pani Małgorzacie SOKOŁOWSKIEJ
oraz pogrążonej w smutku RODZINIE i mianowany na swój urząd. Jego
wyrazy głębokiego współczucia i żalu urzędem, na podobieństwo urzędu
z powodu śmierci wyrazy szczerego żalu oraz głębokiego
współczucia z powodu śmierci Jezusa, jest być zawsze sługą Boga
OJCA
OJCA i ludzi. Na wszystkich chrzczonych
składa dowództwo 2 Skrzydła Lotnictwa
przekazują pracownicy wojska zstępuje Duch i za każdym razem
Taktycznego w Poznaniu z kadrą zawodową
Dowództwa Operacyjnego Sił Zbrojnych. Ojciec wypowiada te same słowa,
i pracownikami wojska.
które wypowiedział nad Jezusem:
„Tyś jest mój Syn umiłowany, w To-
bie mam upodobanie”. 

ksiądz KAROL SKOPIŃSKI

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 59


P O W SR Ł Ó U T Ż BD I O E P R Z E S Z Ł O Ś C I

U
lice były zasłane trupami. Spraw- którzy uważali, że na tych terenach można robić
cy nie ponieśli kary. Jest wiele wszystko”, mówi historyk Polskiej Akademii
wersji przyczyn zbrodni sprzed Nauk profesor Piotr Madajczyk. „To oczywiste,
prawie 64 lat. Niemiecka proku- że Rosja nie zgodzi się na dezawuowanie tego,
ratura poszukuje Rosjan, którzy z czego próbuje być dumna, czyli ze zwycięstwa
zamordowali tysiąc niemieckich cywilów, głów- Armii Czerwonej w II wojnie światowej”, doda-
nie mężczyzn. W Treuenbrietzen, miasteczku je historyk PAN profesor Wojciech Materski.
w zachodniej Brandenburgii, nadal żyją świad- Eksperci prawa międzynarodowego uwa-
kowie wydarzeń z 23 kwietnia 1945 roku. żają, że Niemcy mogą wyjaśnić zbrodnie
W czasie
To pierwsze niemieckie śledztwo przeciw so- czerwonoarmistów. W czasie II wojny wojny ofiarą
wieckim żołnierzom. Czy uda się wyjaśnić tam- światowej obowiązywało tak zwane seksualnej przemocy
tą zbrodnię? Czy była to zemsta? A może odwet prawo londyńskie, na którego podsta- padły dwa miliony
za zastrzelenie sowieckiego oficera? Może sku- wie byli sądzeni zbrodniarze wojenni Niemek. Wiele z nich
przypłaciło
tek alkoholowej libacji? podczas procesu norymberskiego czy to życiem.
„Przez dwa lata staraliśmy się ustalić, co stało podczas tokijskiego trybunału. Przepisy
się tego dnia w Treuenbrietzen. Wiemy jedynie, te dotyczyły wszystkich walczących w la-
że doszło do masakry, ale nie wiemy nic o spraw- tach 1939–1945. Można więc na ich podstawie
cach”, tłumaczy Christian Lange, rzecznik pro- osądzić także zbrodnie popełnione przez Armię
kuratury w Poczdamie. Prokuratura zajęła się Czerwoną, a nie tylko przez nazistów.
sprawą na wniosek Forum Wyjaśnienia i Odno-
wy, organizacji zajmującej się historią NRD. Po OFIARY WOJNY
otrzymaniu doniesienia prokurator musiał W ostatnich latach w Niemczech niemal co
wszcząć śledztwo, bo w Niemczech zabójstwo roku powstaje film przedstawiający II wojnę
nie ulega przedawnieniu. Forum nie domaga się światową pod kątem ofiar, jakie poniosły Niem-
odszkodowań dla krewnych zamordowanych ani cy: o bombardowaniach Drezna przez aliantów
zadośćuczynienia im. Chce wiedzieć, kto jest od- 13 i 14 lutego 1945 roku, w których zginęło
powiedzialny za zbrodnię. Dlatego prokuratura 35 tysięcy ludzi, o ucieczce z Prus Wschodnich,
w Poczdamie zwróciła się do prokuratury gene- o dramacie dziewięciu tysięcy uchodźców ze
ralnej Federacji Rosyjskiej o pomoc w wyjaśnie- statku „Wilhelm Gustloff”, który został zatopio-

Trudna prawda
MAŁGORZATA SCHWARZGRUBER

CZY NIEMCY MOGĄ OSĄDZIĆ ŻOŁNIERZY ARMII CZERWONEJ?


niu przyczyn masakry i ustaleniu, która jednostka ny na Bałtyku przez rosyjski okręt podwodny, nej. Oparty jest na wydanej kilka lat temu książ-
Armii Czerwonej stacjonowała w miasteczku. czy o Sophie Scholl, która założyła antyhitle- ce, w której niemiecka dziennikarka opisała wła-
Rosjanie nie odpowiedzieli jeszcze na tę prośbę. rowską organizację „Biała Róża”. sne przeżycia w Berlinie szturmowanym wiosną
Jeśli odmówią, śledztwo zostanie umorzone. Niedawno na ekrany niemieckich kin wszedł 1945 roku przez Rosjan.
wstrząsający film „Kobieta w Berlinie” Maxa Obraz Faerberboecka wywołał w Niem-
ZGODNI HISTORYCY Faeberboecka, opowiadający historię gwałtów czech ożywioną dyskusję. Nie zabrakło w niej
Polscy historycy i specjaliści prawa międzyna- dokonywanych przez żołnierzy Armii Czerwo- głosów, że film nie pokazuje jednoznacznie,
rodowego są zgodni, że rosyjska prokuratura nie
dopuści do precedensu wszczęcia śledztwa
w sprawie zbrodni w Treuenbrietzen. Dotych- Puszka Pandory?
czas Niemcy nie badali alianckich zbrodni.
W masakrach dokonanych przez Niemców w 1944 roku
W RFN zawsze podkreślano, że kraj bierze na
siebie odpowiedzialność za wojnę i jej ofiary. w kilku włoskich wioskach zginęły 203 osoby, w tym wiele kobiet i dzieci.
„Wiadomo od dawna, że ostatniej fazie wojny
na terenie Niemiec towarzyszyły masowe mordy
i gwałty. Żołnierze Armii Czerwonej zaraz po
N iemcy muszą zapłacić
800 tysięcy euro za-
dośćuczynienia rodzinom
w wioskach Civitella, Cornia
i San Pancrazio zginęły łącz-
nie 203 osoby. Był to odwet
zwolniona z finansowej od-
powiedzialności za zbrodnie
popełnione przez nazistow-
przekroczeniu przedwojennej granicy, czyli wej- dziewięciu cywilów zamordo- hitlerowców za zabicie trzech skich żołnierzy. Adwokat re-
ściu na teren Prus Wschodnich, bardzo chcieli wanych przez hitlerowców Niemców przez włoskich par- prezentujący Niemcy przeko-
się zemścić. Do tej pory nie jest do końca jasne, w Toskanii w czasie II wojny tyzantów. Sędziowie odrzuci- nywał, że inne kraje uszano-
w jakim stopniu działania Armii Czerwonej mia- światowej – orzekł Sąd Naj- li argumenty strony niemiec- wały ten immunitet, a jeżeli
ły charakter planowy – gdy dowódcy mówili: tu- wyższy Włoch. kiej, która twierdziła, że na nie uczynią tego także Wło-
taj wymordować, a tutaj dokonać masowego W masakrach dokonanych mocy porozumień z 1947 chy, zostanie otwarta pusz-
gwałtu, a w jakim była to samowola żołnierzy, 29 czerwca 1944 roku i 1961 roku RFN została ka Pandory. 

60 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


B E Z H P OI RE YC ZZ OE NŃ TS YT W O

P O D O S T R Z A Ł E M

Późna sprawiedliwość
Trzy pytania do profesora
JERZEGO SUŁKA, byłego rzewodniczącego
Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie,
byłego wiceministra obrony narodowej

POLSKA ZBROJNA: Czy po- cydowały się greckie władze admi-


nad 60 lat po zakończeniu wojny nistracyjne. Jednak rząd w Atenach
nadszedł czas na późną sprawie- zapobiegł egzekucji wyroku sądo-
dliwość? wego. Nie wierzę, by teraz Włosi,
JERZY SUŁEK: Można tak po- sojusznicy z NATO i UE, zdecydo-
wiedzieć, choć nie zapominajmy, wali się na takie postępowanie, moc-
że Niemcy zostały ukarane za no obciążające wzajemne stosunki.
II wojnę światową. Tak naprawdę Pozostają wyjścia pośrednie i polu-
odzyskały pełnię suwerenności do- bowne, choćby świadczenia huma-
piero w 1990 roku z chwilą zjedno- nitarne.
czenia NRD i RFN. Zapłaciły wie-
FOT. BUNDESARCHIV

le reparacji wojennych, ZSRR POLSKA ZBROJNA: W Polsce


i alianci zdemontowali ich poten- odszkodowania otrzymało około
cjał przemysłowy. Choć nie uznały pół miliona ofiar. Wypłacała je
swojej odpowiedzialności prawno- fundacja, której Pan przewodni-
międzynarodowej za zbrodnie hi- czył. Jednak nie wszystkie ofiary
tlerowskie, to RFN wzięła na siebie dostały te świadczenia – wyklu-
kto jest ofiarą, a kto sprawcą. „Armia Czerwo- odpowiedzialność moralno-poli- czeni zostali jeńcy, żołnierze AK,
na traktowała Berlin jak wielki dom publicz- tyczną: wielu państwom wypłaciła powstańcy warszawscy.
ny”, napisał krytyk filmowy Christian Horn. świadczenia finansowe – były to JERZY SUŁEK: Wypłaciliśmy
Z szacunków niemieckich historyków wynika, humanitarne wypłaty na rzecz ofiar około miliarda euro. Jednak niektó-
że zgwałconych zostało sto tysięcy mieszka- prześladowań nazistowskich. Jed- re kategorie ofiar zostały wyłączo-
nek stolicy III Rzeszy, głównie jej wschodniej nak, mimo że Niemcy poniosły ne z wypłat z mocy ustawy. Przy-
części. W sumie w czasie wojny ofiarą seksu- spore konsekwencje, bo duże były pomnę, że porozumienie z 2000
alnej przemocy padły dwa miliony Niemek. POLSCY zbrodnie hitlerowskie, to straty roku negocjowało dziewięć stron.
Wiele z nich przypłaciło to życiem, tysiące HISTORYCY i cierpienia, jakie zadali innym na- Mogliśmy się na nie zgodzić, choć
poddały się aborcji przeprowadzanej w prymi- są zgodni, rodom, nie zostały w pełni zrekom- uznaliśmy je za niepełne, albo
tywnych warunkach, niektóre popełniły samo- że rosyjska pensowane. – je odrzucić. Świadczenia dostali
prokuratura
bójstwo. Te, które przeżyły, milczały. nie dopuści głównie więźniowie obozów kon-
do precedensu POLSKA ZBROJNA: W Grecji centracyjnych, robotnicy niewol-
HARACZ DLA ZDOBYWCÓW wszczęcia i we Włoszech nadal toczą się proce- niczy i przymusowi. Żyje jeszcze
„Złamcie siłą dumę rasową germańskiej ko- śledztwa sy o odszkodowania za masakry do- spora grupa ofiar nazistowskich
w sprawie
biety. Bierzcie ją jako regularną zdobycz”, na- zbrodni konane na ludności cywilnej przez (szacuję ją na ponad sto tysięcy),
woływał w propagandowych ulotkach radziec- w Treuenbrietzen. niemieckich żołnierzy. Jak ocenia która mimo dotychczasowych wy-
ki pisarz Ilja Ehrenburg. Elke Scherstjanoi Pan skuteczność tych żądań? płat nie dostała ani złotówki.
w książce „Czerwonoarmiści piszą z Nie- JERZY SUŁEK: Jako dość ograni- W 2009 roku będziemy obchodzić
miec” przeanalizowała listy z poczty polo- czoną. Są dwie drogi egzekucji wy- siedemdziesięciolecie wybuchu
wej. Można w nich znaleźć ukryte wskazów- roku sądowego. Pierwsza – państwo II wojny światowej. Myślę, że bę-
ki. Pewien żołnierz pisał do siostry pod ko- niemieckie uznaje wyrok i wypłaca dzie to ostatnia okazja, aby Niem-
niec lutego 1945 roku, że „rosyjscy żołnierze odszkodowania, w którą wątpię, bo cy wykonały moralno-polityczny
wyrównają rachunki z Hansami i Frycami, musiałaby się zmienić doktryna gest i jednorazowo przekazały
będą ścigać zasługujące na pogardę niemiec- państwowa i byłby to precedens. transzę humanitarnych świadczeń
kie kobiety razem z ich czarcim pomiotem... Skoro państwo niemieckie nie chcia- dla żyjących jeszcze ofiar lub uru-
Znajdziemy je nawet na końcu świata”. Inny ło płacić za takie zbrodnie przez po- chomiły program pomocy huma-
w liście do żony stwierdzał: „Niemcy nie nad 60 lat, nie wierzę, aby zapłaciło nitarno-socjalnej. Gdy będziemy
spodziewali się, iż pożoga wojenna zapuka dziś. Druga możliwość – państwo upamiętniać osiemdziesiątą rocz-
do ich drzwi, bo traktowali wojnę jako rodzaj włoskie czy greckie działa na rzecz nicę wybuchu wojny, ludzi tych nie
wyprawy do egzotycznego kraju... Z głębo- realizacji wyroku własnego sądu będzie już wśród nas. 
kim obrzydzeniem patrzę na potwory, jakie – sięga po majątek niemiecki na
wydała ludzkość. Wszyscy Niemcy zasługują swoim terytorium i konfiskuje go na Rozmawiała
na pogardę”.  poczet roszczeń. Na taki krok zde- MAŁGORZATA SCHWARZGRUBER

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 61


Rycerskie sprawy
F E L I E T O N (3)
ZDZISŁAW NAJDER

Skąd się wziął honor?


Etyka świata starożytnego była inna niż współczesnego.
Musimy o tym pamiętać, by zrozumieć genezę i sens słów,
których dzisiaj używamy.

G
reckie timé i łaciński honos są jest idealna wówczas, kiedy między na pozorach a rzeczywistą wartością
przodkami naszej „czci” i „ho- oboma składnikami istnieje zgodność. moralną danej osoby.
noru”. Język polski wyróżnia się Kiedy publiczna chwała w pełni odpo- Powoduje to wewnętrzne rozdarcia
istnieniem aż dwóch słów ozna- wiada wewnętrznej godności. Tak bę- lub konflikt z otoczeniem, albo jedno
czających to samo. „Cześć” wy- dzie z Eneaszem, bohaterem poematu i drugie naraz. Skutki bywają nieraz tra-
wodzi się z „części”, udziału, nadania. Tak samo Wergiliusza. Bardzo często bywa jed- giczne, czego dowody możemy znaleźć
jak oba stare wyrazy, grecki i łaciński, „cześć” nak inaczej. Ogromna liczba opowie- w sztukach Calderona. Niekiedy boha-
oznaczała początkowo po prostu przedmioty ści i utworów literackich, zwłaszcza terowi udaje się przezwyciężyć sprzecz-
uzyskane dzięki wybitnemu czynowi. Były to al- w kulturze francuskiej i hiszpańskiej, ność, odzyskać dobre imię – i stać się
bo zdobyte łupy, albo nagrody przyznane komuś jest poświęcona sprzecznościom mię- jednoznacznie człowiekiem honoru.
przez daną wspólnotę. Słowem: materialne wy- dzy opinią o bohaterze a jego świado- W literaturze polskiej mamy wiele przy-
razy uznania i chwały. mością. Albo między reputacją opartą kładów takiego rozdarcia i ewolucji.
Jednak już w „Iliadzie” Homera widzimy, Najbardziej znane to Jacek Soplica
jak zmienia się sens słowa: ważniejsza staje się alias ksiądz Robak oraz Andrzej
chwała niż jej materialne dowody. Kiedy Kmicic. Obaj mają możność odkupie-
Agamemnon decyduje się oddać Achillesowi nia dawnej winy przez heroiczne po-
zabraną „część–cześć”, bohater odpowiada, że święcenie i akty odwagi.
nie chce na to tracić czasu, bo pragnie ruszyć Życie bywa jednak nie mniej drama-
do walki. Dla Achillesa czyn staje się więc tyczne. Ileż już stron zapisano na temat:
ważniejszy niż namacalna nagroda. A trzeba „Ryszard Kukliński, bohater czy
pamiętać, że wypowiadając te słowa, Achilles zdrajca?”. Moim zdaniem, odwaga
wydaje na siebie wyrok. Dalszy udział w oblę- wykazana przez pułkownika, który
żeniu Troi oznacza dla niego rychłą śmierć. powiadamiał Amerykanów o wo-
W literaturze rzymskiej ewolucja znaczenia jennych zamiarach ZSRR, prze-
honos się pogłębia. Materialna nagroda staje się waża nad wszystkimi jego kłam-
mniej ważna. Pozostaje jednak nadal dwoistość: stwami i wieloletnią obłudą wobec
z jednej strony są zewnętrzne przejawy czci zwierzchników. On sam miał
(„honory”, jak w dzisiejszych „honorach do- poczucie spełnienia obowiązku
mu”), z drugiej – wewnętrzne poczucie własnej moralnego, ale do końca życia
wartości, godności, honoru. I ta dwoistość po- cierpiał, że jest oskarżany o nie-
zostaje na zawsze. uczciwość. 
„Honor” to pojęcie janusowe. Odnosi się jed-
nocześnie do reputacji, do uznania, jakim darzy
człowieka honoru jego wspólnota, oraz do we- „Honor” to
wnętrznego poczucia własnej wartości oparte-
go na pamięci o dokonanych czynach. Sytuacja
pojęcie janusowe.
Są to zewnętrzne
WIZYTÓWKA przejawy czci
Profesor ZDZISŁAW NAJDER
i poczucie własnej
W 1976 roku założył podziemne Polskie wartości
Porozumienie Niepodległościowe. W latach
1982–1987 był dyrektorem Rozgłośni
Polskiej Radia Wolna Europa, skazany
w 1983 roku zaocznie na śmierć przez
Sąd Wojskowy w Warszawie. W 1991 roku
założyciel oraz I prezes Klubu Atlantyckiego,
postulującego wejście Polski do NATO.

62 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


H O R Y Z O N T Y

AARON WELMAN

Przez zabawę do armii


Uzawodawiające się wojsko będzie musiało znaleźć sposoby,
by przyciągnąć do siebie młodzieńców w wieku poborowym.
Jednym z nich mogą być gry komputerowe.

P
omysł promowania armii przez wir- Army”, które dołączono do popular- nej. Co prawda, nie ujawniono danych
tualną zabawę zrodził się w głowie nych pism komputerowych. Całe o liczbie rekrutów zwerbowanych
Caseya Wardynskiego, wówczas przedsięwzięcie kosztowało Depar- dzięki grze, ale oceniając jej popular-
podpułkownika amerykańskiej ar- tament Obrony 7,5 miliona dolarów. ność, można przypuszczać, że efekty
mii, w 2002 roku. Zaowocował pakietem gier Było warto, gdyż gra, choć niestwo- rekrutacyjne są zadowalające.
komputerowych o tematyce militarnej. Pierw- rzona z myślą o zrewolucjonizowa- Amerykanie poszli za ciosem – za-
szą jest „America’s Army: Soldiers” – symu- niu rynku gier typu First Person Sho- częli organizować wielkie turnieje,
W DOBIE
lator życia żołnierza podczas służby. BŁYSKAWICZNEJ oter, pobiła rekordy popularności, co a także umieścili reklamy służby woj-
INFORMATYZACJI przerosło najśmielsze oczekiwania skowej w największych serwisach in-
MILIONY NA PROMOCJĘ i cyfryzacji jej twórców. Niemal dwa lata po pre- ternetowych poświęconych grom
Aby jak najwierniej oddać klimat amery- platform, mierze „America’s Army” miała za- komputerowym.
środków
kańskiego wojska, zastosowano bardzo reali- bojowych rejestrowanych 3,4 miliona użytkow-
styczne zdjęcia oraz filmy. Druga gra z pakie- oraz całego ników. W 2007 roku było ich już 13 PROSTYCH GIER
tu to „Operations”, tradycyjna taktyczna strze- pola walki osiem milionów. Do dziś przybył ko- Czy także Wojsko Polskie nie po-
lanka. Autentyczna, bo gracz przechodzi przez nowoczesna lejny milion „rekrutów”. Gra w tym winno pomyśleć o własnej grze rekru-
armia potrzebuje
odpowiednie obozy szkolenia (podstawowe młodych ludzi czasie była doskonalona przez wyda- tacyjnej? Łukasz Malik, redaktor na-
i zaawansowane), stosownie do wybranej spe- dobrze wanie nowych modów lub obszer- czelny portalu GRY-OnLine.pl, jest
cjalności wojskowej. Główna część rozgrywki zorientowanych nych dodatków. przekonany, że tak być powinno: „Gry
to wypełnianie różnych zadań, od eskorty VIP w technice „America’s Army” jest propagan- są doskonałym medium dotarcia do
komputerowej.
po odbijanie zakładników. dowym sukcesem Pentagonu. Umoż- młodych ludzi zainteresowanych woj-
Amerykańska armia początkowo wydała liwiła Stanom Zjednoczonym zapre- skiem i technologiami militarnymi.
1,2 miliona darmowych płyt z „America’s zentowanie światu ich potęgi militar- Społeczności skupione wokół takich

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 63


G R Y W O J E N N E
Budżety produkcyjne niektórych gier są porównywalne z kosztami wytworzenia filmu kinowego. towym Wojska Polskiego umieszczono
trzynaście prostych gier wykonanych
w technologii flashowej. Plan na rok 2009
przewiduje opublikowanie gier sieciowych,
umożliwiających internautom współdziała-
nie. Nie będą one jednak miały tej klasy, co
„America’s Army”.
Do dyspozycji naszego wojska pozostają
jeszcze imprezy promocyjne lub organizowa-
nie turniejów w grach komputerowych. Mo-
żemy tu wzorować się na amerykańskich si-
łach zbrojnych, które chcą inwestować w Glo-
bal Gaming League, przez którą przewija się
miesięcznie około dziewięciu milionów in-
ternetowych graczy. Pentagon sponsoruje też
turniej National Gaming Arena, skupiający
miłośników 15 gier komputerowych. Włącze-
nie się w organizację podobnych imprez
przez nasze ministerstwo obrony mogłoby
nie tylko przyczynić się do unowocześnienia
wizerunku wojska, lecz także przysporzyć
potencjalnych rekrutów.

NIE BĘDZIEMY MAMIĆ


Michał Łazowski jest jednak sceptykiem:
„Amerykanie mają zdecydowanie większe
możliwości. Ich siły zbrojne dysponują nawet
własnym kanałem telewizyjnym. Nam w pro-
mocji służby wojskowej zdecydowanie bar-
dziej zależy na dotarciu do osób, które wolą
grać w piłkę czy paintball niż siedzieć przed
komputerem po kilkanaście godzin dziennie”.
Uważa, nie bez racji, że gracze turniejowi to
niemal zawodowcy, którzy ze zdobywania na-
gród uczynili stałe źródło dochodu. Dla woj-
ska nie stanowią atrakcyjnej grupy kandyda-
tów, mimo że jest wśród nich wielu miłośni-
ków militariów. „Bardziej interesują nas survi-
valowcy i organizacje o cechach paramilitar-
nych”, wyjaśnia Łazowski.
Zupełnie innego zdania jest Mariusz Klamra
FOT. US DOD

Komputer twój wróg z portalu GRY-OnLine.pl: „W dobie błyska-


wicznej informatyzacji i cyfryzacji platform,
środków bojowych oraz całego pola walki no-

P odczas gdy armia Wuja


Sama entuzjastycznie
podchodzi do gier jako
wych uzależnionych od
komputera i internetu. Poli-
tycy i dowódcy fińscy uzna-
służby wojskowej. Dlatego
tamtejsze wojsko nie prze-
jawia entuzjazmu w kwestii
woczesna armia potrzebuje młodych ludzi do-
brze zorientowanych w technice komputero-
wej. Pożądane cechy znajdziemy u przeciętne-
środka promocji, Finowie li, że tego typu zamiłowania promocji profesji żołnier- go gracza komputerowego”.
w 2004 roku masowo po- są przeszkodą do odbycia skiej w środowiskach gra- Według Michała Łazowskiego nie ma
zbyli się z armii poboro- obowiązkowej półrocznej czy komputerowych. obecnie potrzeby szukania kandydatów na
żołnierzy wśród graczy komputerowych.
serii jak «Armed Assault», «Battle- partamencie Wychowania i Promocji Daje on jednak do zrozumienia, że resort
field» czy «America’s Army» to ide- Obronności MON, nie pozostawia obrony byłby skłonny wesprzeć merytorycz-
alny «cel» dla polskiej armii. Jednak złudzeń. Szanse stworzenia polskiego nie inicjatywę osób próbujących zrobić grę
stworzenie produktu, który zaintere- odpowiednika „America’s Army” są czy film przez użyczenie materiałów infor-
suje tak wymagających graczy, będzie bliskie zeru. „Nie dysponujemy dwo- macyjnych czy konsultację fachowców. Ła-
nie lada wyzwaniem. Doświadczo- ma milionami dolarów ani kilkudzie- zowski podkreśla, że MON chce uniknąć
nych zespołów developerskich jest sięcioosobowym sztabem zajmują- uproszczenia przekazu trafiającego do mło-
u nas jak na lekarstwo, a koszty stwo- cym się tylko tą metodą promocji. Nie dzieży: „Nie zamierzamy pokazywać woj-
rzenia programu, który stanąłby ma takiej drugiej jak amerykańska ar- ska jako gry. W armii na rekrutów czekają
w szranki z liderami rynku, sięgną mii na świecie, która byłaby w stanie prawdziwe zadania, wysiłek, pot, a czasem
milionów złotych”. czegoś takiego dokonać”. łzy. Nieukształtowanych pod względem cha-
Michał Łazowski, zastępca szefa Resort obrony mimo to interesu- rakteru nastolatków nie należy mamić wizją
oddziału promocji obronności w De- je się graczami. Na portalu interne- służby wojskowej jako zabawy”. 

64 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


H O R Y Z O N T Y

P o s ł u ż b i e
 Nie przegap
 Warto
 Niezłe
 Niewarto



SZTUKA

FOT. MARCIN DMOWSKI


Wojsko w miniaturze
P omorskie Muzeum Woj-
skowe w Bydgoszczy, To-
ruński Klub Modelarski „Her-
Modele muszą być związane
z historią polskiej wojskowo-
ści. Mogą to być imitacje
kules” LOK, Koło Modelarskie sprzętu produkowanego
„Iskierka” przy Salezjańskim w Polsce, a także za granicą,
Centrum Wychowania Mło- jeśli był on używany przez pol-
dzieży – Oratorium Domini- skie oddziały wojskowe. Po
 czek w Bydgoszczy oraz Ku- zakończeniu konkursu od
KSIĄŻKA
Krzyk ofiary jawsko-Pomorska Organiza-
cja Wojewódzka Ligi Obrony
Kraju organizują otwarty kon-
31 maja do 31 sierpnia 2009
roku modele będzie można
obejrzeć na wystawie. 
Jak można ludzkimi słowami przywołać rzeczywistość, kurs modelarski „Wojsko Pol-
skie w miniaturze”, który od- Kontakt: Marcin Nowik,
która jest nie na ludzką miarę?
będzie 23 maja 2009 roku tel. (0 52) 378 48 71,

B ohaterką powieści „Skazana


na życie” jest dziewczyna pocho-
dząca z zamożnej żydowskiej rodziny.
że uważała, iż są współwinni okro-
pieństw wojny. Daleka była jednak od
uogólnień i uproszczeń. Tak samo kry-
w siedzibie Pomorskiego Mu-
zeum Wojskowego w Byd-
goszczy przy ul. Czerkaskiej 2.
663 255 431
e-mail:
promocja@muzeumpmw.pl
Niedawno wyszła za mąż, rozpoczęła tycznie patrzyła na Żydów. W „Skaza-
studia, miała wielkie plany na przy- nej na życie” opisała nie tylko polskich
szłość. Wojna brutalnie zburzyła tę sie- szmalcowników, którzy szantażowali 
lankę. Maria straciła wszystko: dom,
męża, rodziców, wiarę w drugiego czło-
Żydów, ale również między innymi męż-
czyznę, który wyrzucił z domu ojca, po-
FILM
Pod górę
wieka i w sens życia. Przeszła przez
piekło gett lubelskiego i warszawskie-
go, była więziona i torturowana przez
nieważ wygląd zdradzał jego semickie
pochodzenie. Surowo oceniła również
swoje postępowanie.
W warszawskich kinach
od kilku lat organizo-
wane są festiwale filmów
gestapo. Napisanie „Skazanej na życie” było o tematyce górskiej. Tym
Chociaż Maria jest alter ego Anny pewnego rodzaju terapią, próbą roz- razem pokazy odbędą się
Langfus, pisarka nie chciała nazywać prawienia się z przeszłością: „Jak moż- w Kinotece w Pałacu Kul-
tej książki autobiografią: „Na pewno na ludzkimi słowami przywołać rzeczy- tury i Nauki. W dniach nych wydarzeniach na pół-
to, co w niej opisuję, oparte jest na wistość, która jest nie na ludzką mia- 16–18 stycznia będzie nocnej ścianie Eigeru po-
faktach. Zresztą nie miałabym odwagi rę? Trzeba ciszy, dużo ciszy między sło- można obejrzeć wiele przedzających jej pierwsze
tego wymyślić. Dokonałam jednak wami, żeby usłyszeć krzyki ofiar. Przez obrazów nagradzanych na przejście, „Długosz” o jed-
w swoich wspomnieniach pewnej se- długie lata milczałam. Potem napisa- zagranicznych festiwalach nym z najwybitniejszych
lekcji, pomijając te wszystkie okropno- łam «Skazaną na życie»”. w Kendal, Banff i Taos, polskich alpinistów lat
ści, o których nie godzi się pisać. Bo Chociaż Anna Langfus to uznana pi- a także rodzime produkcje pięćdziesiątych i sześć-
przecież są pewne granice”. sarka francuska, a „Skazana na życie” – cykl filmów poświęco- dziesiątych czy „W drodze”
Annie Langfus udało się przeżyć woj- powstała w latach pięćdziesiątych, jest nych osiągnięciom pol- opisujący podróż polskiego
nę, ale – jak wielokrotnie mówiła to pierwsza jej książka wydana w Pol- skich himalaistów oraz górnika do Indii.
– przez resztę życia próbowała wyrwać sce. Wkrótce będziemy mogli przeczy- młodym wspinaczom skal- Bilety na seanse można
się ze szponów własnej śmierci. Aby tać jej powieść „Bagaże z piasku”, za nym i ich dokonaniom. Bę- będzie kupić w kasach ki-
uwolnić się od dramatycznych wspo- którą dostała prestiżową literacką Na- dzie także można zoba- na od 6 stycznia, a pełny
mnień, w 1946 roku wyjechała do grodę Goncourtów. (AWIS)  czyć filmy dokumentalne, program przeglądu oraz po-
Francji i zaczęła pisać. Opuściła Pol- takie jak „Zew ciszy” zostałe informacje znajdują
skę, bo nie chciała żyć z Polakami. „Skazana na życie”, Anna Langfus, z udziałem Joe Simpsona, się na stronie internetowej:
Traumatyczne doświadczenia sprawiły, Prószyński i S-ka, Warszawa 2008 opowiadający o tragicz- www.przeglad.turnia.pl. (AO)

POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 65


Bez kamuflażu
F E L I E T O N
FOT. MACIEJ DROZDOWSKI

MAREK
PRZYBYLIK Rozważanie o tym, co mi dało wojsko,
wiceprezes
SASWUW brzmi egoistyczne. Lepiej spytać, co dało
im. P.O. społeczeństwu, a dopiero później troszczyć
się o jednostki.

Wy dwaj, co za jeden?
M
atkom wojsko zdję- łającą w niejakiej dyskrecji, a mającą Pułkownik potrafił zasypywać słuchaczy wielo-
ło z głowy kłopot umocnić, utrwalić, poszerzyć oraz ma opowiastkami. Moja ulubiona jest o tym,
wychowywania sy- ubogacić wspomnienie niezwykłej jed- jak został dowódcą plutonu: „Siedzimy sobie
nów. Od lat było nostki, którą dla absolwentów Uniwer- w okopie, a byłem wtedy zastępcą dowódcy
wiadomo, że to sytetu Warszawskiego i paru uczelni plutonu, dookoła warczą karabiny i świszczą
ono przerabiało na mężczyznę każde- artystycznych było zamierzchłej pa- kule. Nagle plutonowy woła: «Omelan, wyj-
go, kogo wzięło pod skrzydła. I wy- mięci Studium Wojskowe UW. Na pa- rzyjcie», a ja mu na to: sami sobie wyjrzyjcie!
chowywało tak tysiące osobników płci trona tego Stowarzyszenia Absolwen- I wyjrzał. W ten sposób zostałem dowódcą plu-
męskiej. Strach zapytać, kto wychowa tów Studium Wojskowego Uniwersyte- tonu. Był w tych opowiadaniach wątek „jazdy
mężczyzn, gdy zanikną wcielenia. tu Warszawskiego (SASWUW) wy- ciężarówką po drodze Goeringa. Drodze prostej
Tysiącom studentów – podchorążym brali pułkownika Omelana. jak strzała, która wiła się między drzewa-
sprzed lat wojsko pokazało świat, ja- mi”. Był też opis działania warty, która
kiego nie znali. To ówczesnej armii zatrzymywała podejrzanych okrzy-
zawdzięczamy rozkwit twórczości kiem: „Wy dwaj, co za jeden?!”.
i percepcji wyrafinowanej sztuki ab- Dopiero pod koniec nauki studen-
surdu i abstrakcji. Jak można było nie ci zaczynali nabierać podejrzeń, że
rozwinąć skrzydeł, gdy zajęcia prowa- to nie oni nabijali się z pułkownika,
dził z nami chorąży zatrudniony na lecz pułkownik mający przeświad-
etacie konia. Wielu absolwentów do czenie o umysłowej ułomności stu-
dziś wspomina wojsko. Im dalej od za- dentów drwił sobie z nich, traktu-
kończenia tych wówczas znienawidzo- jąc ich jak idiotów. Po ukończeniu
nych zajęć uczelnianych, tym więk- studium podejrzenia te przekształ-
szym sentymentem darzą lata spędzo- ciły się w pewność. Dlatego właś-
ne na nauce wyższości osiempiątki nad nie pułkownik Omelan został pa-
podobną bronią zachodnią. Odziani tronem SASWUW. Nie oznacza
w wyblakłe drelichy, sukienne płasz- to, że wszyscy oficerowie tegoż
cze do kostek, z brezentowymi rapor- studium byli wyrafinowanymi in-
tówkami wyglądaliśmy jak tłum boha- telektualistami. Znaleźli się wśród
terów Haszka. Dziś przetrzebione przez nich tacy, którzy najbardziej lubili dy-
sklerozę wspomnienia służą do identy- scyplinę i porządek, jak kapitan K., który po
fikacji, kto, gdzie i kiedy studiował. Pułkownik przez lata był symbolem wejściu do sali wykładowej ujrzał leżącego na
Wystarczy wspomnieć przy spotka- tego studium. Zazwyczaj na pierw- podłodze peta. Podniósł go i przejmującym
niu z rówieśnikiem pułkowników szych latach studenci uważali go, jak głosem krzyknął: „Czyj to pet!”. Odpowie-
Omelana, Wyrwałę, Matuszyka, Je- by to delikatnie ująć, za niezbyt roz- działa mu cisza. „Czyj to pet?”, powtórzył
dziniaka lub Międzybrodzkiego garniętego. Częstowani przez naszego groźnie. Cisza. „Czyj to pet?!!!”, wrzasnął
zwanego Międzypułkownikiem. Jeśli bohatera przedziwnymi opowieściami, bardzo już podekscytowany. Na to z ostatniej
zareaguje, mamy parę godzin na traktowali je dosłownie. A co mógł so- ławki podchorąży Jonasz Kofta odpowie-
wspomnienia, poczucie wspólnoty in- bie taki młody podchorąży pomyśleć, dział spokojnie: „Niczyj, obywatelu kapita-
telektualnej i szansę na załatwienie gdy pułkownik snuł opowieść biogra- nie. Może obywatel zapalić”. 
interesów. Gdy nie zareaguje, nie ma ficzną: „miała nas mama trzech synów,
się co wysilać. wszyscy chłopy jak dęby”. Wyobrażał PS Szanowni Czytelnicy! Jeśli znacie autentyczne
Nie tak dawno pewien wybitny pro- sobie potężne drzewa o wysokości anegdoty z wojskowego życia codziennego i chcecie
się z nimi podzielić, piszcie i przysyłajcie je do re-
fesor, uznany sędzia oraz dzielny gene- metr sześćdziesiąt i nabierał podejrzeń dakcji. Spróbujemy stworzyć z nich księgę współ-
rał utworzyli elitarną organizację dzia- co do wartości intelektualnej mówcy. czesnego humoru w mundurze.

66 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009


POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009 67
68 POLSKA ZBROJNA NR 3 | 18 STYCZNIA 2009