You are on page 1of 68

Więcej wojska Biała Syberyjska

w wojsku strona 18 gorączka strona 55 odyseja strona 60


w w w . p o l s k a - z b r o j n a . p l
T Y G O D N I K

NR 25 (647) 21 czerwca 2009 Cena 3 zł (w tym 7% VAT) INDEKS 337 374 ISSN 0867-4523

Odrzutowy
saturator strona 28
Bezkresne strona 6

pasmo reform
J A S N O W I Z O R

FOT. STUDIO IWONA/ISW


TEL-AWIW, MAJ 2009

I D E O L O
MAREK
Kremlowski Danzig SARJUSZ-WOLSKI

Wodzu, prowadź na Królewiec,


Königsberg i Kaliningrad.

P
remier Donald Tusk wraz z ministrami postulaty te można w zasadzie uznać za ko- braci na Litwie, którą ostatecznie udało się spa-
Bogdanem Klichem i Radosławem smetyczne”. cyfikować dopiero w 1956 roku. Wspomniał
Sikorskim pospiesznie opuszcza Pałac Świat nie jest zaskoczony. Tym bardziej że o faszystowskich odwetowcach, którzy podnieśli
Namiestnikowski (w którym, pod kierownic- kilka godzin wcześniej Tokio zażądało bez- swe brunatne łby w Berlinie w roku 1953. Dłużej
twem prezydenta Lecha Kaczyńskiego, za- zwłocznego zwrotu Wysp Kurylskich, a woj- zatrzymał się na Węgrach, przed których bez-
kończyły się właśnie obrady Rady Bezpie- ska mołdawskie wkroczyły do Naddniestrza. myślną furią niezwyciężona Armia Czerwona
czeństwa Narodowego) i na hejnale pędzi do Od chwili publikacji analizy pułkownika dok- musiała krwawo bronić się na ulicach Budapesz-
Sejmu. Nie upłynie godzina, gdy marszałek tora Siergieja N. Kowalowa z Instytutu Histo- tu. Głos mu zadrżał na wspomnienie radzieckich
Bronisław Komorowski zwoła Zgromadzenie rii Wojennej Ministerstwa Obrony Federacji czołgów spalonych przez podstępnych Czechów
Narodowe. Kiedy sala wypełniła się posłami Rosyjskiej powszechnie spodziewano się eks- w Pradze latem 1968 roku. Przywołał krwawą
i senatorami, marszałek, wyraźnie poruszony, ploracji jego słów: „Wszyscy, którzy bezstron- ofiarę afgańską, gdzie krasnoarmiejcy śpieszyli
rozpoczyna przemówienie: nie studiowali historię II wojny światowej, z internacjonalistyczną pomocą dla narodowo-
„Pragnę zapewnić naszych sąsiadów, Euro- wiedzą, że rozpoczęła się ona z powodu od- wyzwoleńczych ambicji Pusztunów, Tadżyków,
pę i cały świat o naszych pokojowych zamia- mowy Polski spełnienia niemieckich roszczeń. Uzbeków, Hazarów, Ajmaków, a nawet Turkme-
rach. Każdy bezstronny obserwator przyznać Jednak mniej znane jest to, czego od Warsza- nów i Beludżów.
musi, że nasze żądania są umiarkowane. Pra- wy chciał Adolf Hitler. A żądania Niemiec Reaktywowana i zmobilizowana agentura
gniemy jedynie eksterytorialnego toru wodne- były dość umiarkowane: włączyć wolne mia- TASS została upoważniona przez najwyższe
go przez Cieśninę Pilawską, by nasze statki sto Danzig do III Rzeszy oraz wyrazić zgodę władze partyjne i państwowe do ogłoszenia
i okręty mogły bez przeszkód wpływać z Mo- na budowę eksterytorialnej autostrady i drogi obwieszczenia: „Silni, zwarci, gotowi. Nie od-
rza Bałtyckiego do portu w Elblągu. kolejowej, które połączyłyby Prusy Wschod- damy ani guzika. Małczat, sobaki!”. Na nic
Domagamy się również przebazowania nie z podstawową częścią Niemiec”. zdały się poufne misje pojednawcze izrael-
okrętów wojennych Federacji Rosyjskiej z Bał- Radio Moskwa przerwało program utwo- skich dyplomatów. Czy coś może jeszcze ura-
tijska do Murmańska, zwrócenia części Mie- rem „Czapajew Gieroj” w wykonaniu Chóru tować świat przed konfliktem? Tylko Stocznia
rzei Wiślanej Szwedom oraz ogłoszenia Kró- Aleksandrowa, by przejść szybko do muzyki bar- Marynarki Wojennej, budująca od lat korwetę
lewca wolnym miastem i rozmieszczenia dzo poważnej. W przerwach na reklamy spiker „Gawron”. Rosja ma bowiem przewagę na
w nim litewskich sił pokojowych pod sztanda- mobilizował opinię publiczną, wypominając dłu- Bałtyku, gdyż po osiemnastu latach budowy
rem ONZ. W ocenie najwyższych władz RP gą listę krzywd, jakich Rosja zaznała od sąsia- (stępkę położono w 1991 roku w stoczni Jan-
żądania te trudno uznać za nieuzasadnione. dów. Przypomniał zdradziecki atak Finów na Le- tar w Kaliningradzie) włączyła do służby fre-
Zważywszy na ogrom zniszczeń i nieszczęść, ningrad zimą 1940 roku. Przekonywał, że konty- gatę (okręt projektu 11540) „Jarosław Mu-
jakie przyniósłby ewentualny konflikt zbrojny, nuacją tamtej kampanii była partyzantka leśnych dryj”, primo voto „Niepristupnyj”. 

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 3


K R Ó T K A S E R I A

ARMIA 40 | MAREK PIELACH


Silne Chiny, słaba Rosja
6 | ARTUR GOŁAWSKI 42 | ARTUR GOŁAWSKI
Bezkresne pasmo reform Morze kłopotów
13 | BOLESŁAW 45 | HENRYK SUCHAR
BALCEROWICZ Hydrozagadka
W wirze przeobrażeń 46 | ANDRZEJ GLEN
MAREK SARJUSZ-WOLSKI
16 | ROMAN KUŹNIAR Parasol nad Euro 2012
Nieodwracalna ewolucja 48 | ANDRZEJ JONAS
Cienka zielona 18 | ARTUR GOŁAWSKI, Słowa Obamy dobre jak wino
linia 36 MAREK SARJUSZ-WOLSKI 49 | MARIUSZ BORKOWSKI
ICH SŁUŻBA polega na pilnowaniu, by zarówno Więcej wojska w wojsku Gałązka oliwna
Syryjczycy, jak i Izraelczycy nie zbliżali się do linii 24 | KRZYSZTOF WILEWSKI 54 | ROMAN KUŹNIAR
demarkacyjnych.
Mało radosna rocznica Omaha–Polska
27 | BOGUSŁAW PACEK
Tak nas widzą, jak nas piszą HORYZONTY
28 | TOMASZ SZULEJKO
Odrzutowy saturator 55 | BARTŁOMIEJ TOFEL
31 | TADEUSZ WRÓBEL Biała gorączka
Sieciocentryczny bukiet 58 | ZDZISŁAW NAJDER
36 | MAREK SARJUSZ-WOLSKI Zagrzmiały armaty
ARTUR GOŁAWSKI Cienka zielona linia 60 | TOMASZ SZULEJKO

Morze BEZPIECZEŃSTWO
Syberyjska odyseja
63 | ANNA DĄBROWSKA
kłopotów 42 Tosiek z nabitą łapą
Przed rokiem skuteczny był co trzeci ATAK
PIRATÓW. Dziś uprowadzeniem kończy się 37 | MARIUSZ BORKOWSKI 66 | MAREK PRZYBYLIK
co ósma ich akcja. Świat nieoptymistyczny Głowice dla patriotów

tel.: +4822 684 52 30, CA MON 845 230; FOTOREPORTER


Aneta Wiśniewska, tel.: +4822 684 52 13, Jarosław Wiśniewski, ZDJĘCIE
CA MON 845 213; tel.: +4822 684 52 29, CA MON 845 229; NA OKŁADCE
DYREKTOR REDAKCJI WOJSKOWEJ polska-zbrojna@redakcjawojskowa.pl WSPÓŁPRACOWNICY Jarosław
REDAKTOR NACZELNY Norbert Bączyk, Robert Czulda, Andrzej Wiśniewski
Marek Sarjusz-Wolski, KIEROWNICY DZIAŁÓW Fąfara, Krzysztof Głowacki, Janusz
tel.: +4822 684 53 65, 684 56 85, Anna Dąbrowska, ppłk Artur Goławski, Grochowski, Paweł Henski, Mariusz
faks: 684 55 03; CA MON 845 365, Tadeusz Wróbel, tel.: +4822 684 03 55, Jędrzejko, Andrzej Jonas, Marcin Kaczmarski,
845 685, faks: 845 503; CA MON 840 355; Włodzimierz Kaleta, Roman Kuźniar, Damian
sekretariat@redakcjawojskowa.pl Markowski, Marek Orzechowski, Bogusław Redaktor
Al. Jerozolimskie 97, 00-909 Warszawa PUBLICYŚCI Pacek, Marek Przybylik, Henryk Suchar wydania
WARSZAWA: Piotr Bernabiuk, Paulina ANETA
ZASTĘPCA DYREKTORA Glińska, Marek Pielach, Roman DZIAŁ GRAFICZNY WIŚNIEWSKA
REDAKCJI WOJSKOWEJ Przeciszewski, Małgorzata Schwarzgruber, tel.: +4822 684 51 70, CA MON 845 170;
SEKRETARZ REDAKCJI „POLSKI ZBROJNEJ” Aaron Welman, Marcin Dmowski (kierownik), Paweł Kępka, PRENUMERATA: RUCH SA, KOLPORTER SA,
Wojciech Kiss-Orski, tel.: +4822 684 52 44, CA MON 845 244; , Monika Klekociuk, Andrzej Witkowski Garmond PRESS, GLM.
tel.: +4822 684 02 22, CA MON 840 222; tel.: +4822 684 52 29, CA MON 845 229; Informacja: +4822 684 04 00
wko@redakcjawojskowa.pl BYDGOSZCZ: Krzysztof Wilewski, OPRACOWANIE STYLISTYCZNE
tel.: +4852 378 25 90, CA MON 415 200; tel.: +4822 684 55 02, CA MON 845 502; KOLPORTAŻ I REKLAMACJE
ZASTĘPCA DYREKTORA GDYNIA: Tomasz Gos, tel.: +4858 626 24 Renata Gromska (kierownik), Małgorzata Bellona SA, tel.: +4822 457 04 37,
REDAKCJI WOJSKOWEJ 13, CA MON 262 413; Mielcarz, Aleksandra Ogłoza 6879 041, CA MON 879 041
ppłk Lech Mleczko KRAKÓW: Magdalena Kowalska-Sendek,
„Kwartalnik Bellona”, przeglądy rodzajów sił Jacek Szustakowski, BIURO REKLAMY I MARKETINGU DRUK
zbrojnych, lech.mleczko@redakcjawojskowa.pl, tel.: +4812 455 17 80, CA MON 131 780; Adam Niemczak (kierownik), Drukarnia Wydawnicza „Trans-Druk”, Golina
tel.: +4822 684 56 85; POZNAŃ: Piotr Laskowski, CA MON 572 446, Anita Kwaterowska (tłumacz), Numer zamknięto: 15.06.2009 r.
mjr Tomasz Szulejko, Małgorzata Szustkowska,
REDAKTORZY PROWADZĄCY tel.: +4861 857 52 40, CA MON 572 240; tel. +4822 684 53 87, 684 51 80,
Katarzyna Pietraszek, tel.: +4822 684 02 WROCŁAW: Bogusław Politowski, 684 55 03, faks: +4822 CA MON 845 387;
27, CA MON 840 227; Joanna Rochowicz tel.: +4871 765 38 53, CA MON 653 853; reklama@redakcjawojskowa.pl
Treść zamieszczanych materiałów nie zawsze odzwierciedla stanowisko redakcji. Tekstów niezamówionych redakcja nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do skrótów.

4 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


M E L D U N E K
Robertem Gatesem. Po rozmowie
poinformował, że USA przedłużą AFGANISTAN

Polsce przynajmniej na kolejny rok


bezpłatny leasing 30 pojazdów
Ranni Polacy
opancerzonych MRAP służących TRZECH POLSKICH
w Afganistanie. Jednym z tematów ŻOŁNIERZY zostało rannych
spotkania było rozmieszczenie 12 czerwca na terenie dystryktu
w Polsce rakiet Patriot. Minister od- Giro w Afganistanie, gdy pod po-
mówił wypowiedzi na temat szcze- jazdem MRAP Cougar, którym
gółów tej rozmowy. Według amery- jechali, eksplodowała mina
kańskich źródeł dyplomatycznych pułapka. Żołnierze eskortowali
sekretarz obrony USA miał powie- amerykański Patrol Oczyszcza-
dzieć, że baterie Patriot będą rota- nia Dróg w ramach operacji pod
cyjnie rozmieszczone w Polsce wy- kryptonimem „Orle pióro”. Życiu

FOT. NATO
łącznie do celów szkoleniowych rannych nie zagraża niebezpie-
i ćwiczebnych, a do tego niepo- czeństwo. Na miejscu udzielono
trzebne jest ich uzbrojenie. Szef poszkodowanym pierwszej po-
W Polsce więcej NATO polskiego resortu obrony zaznaczył
jednak na konferencji prasowej:
mocy, a następnie przetrans-
portowano ich śmigłowcem do
Polska będzie mieć prawie dwa razy więcej „Oczekujemy od strony amerykań- szpitala. Po badaniach zdecydo-
skiej, że na terenie naszego kraju wano o wysłaniu jednego z ran-
stanowisk generalskich w sojuszu północnoatlantyckim.
będzie umieszczona bateria w pełni nych do kraju. Dwaj pozostali

J ak mówił po dwudniowym
(10–11 czerwca) formalnym
spotkaniu ministrów obrony państw
skich misjach. Szef MON poinfor-
mował też, że sojusz zdecydował
o utworzeniu nowej jednostki – puł-
wyposażona”.
Podczas obrad ministrowie obro-
ny zgodzili się również na stopnio-
przebywają w szpitalu w Ba-
gram na obserwacji.
Operacja „Orle pióro” prowadzo-
NATO w Brukseli minister ku łączności. Dowództwo jednego wą redukcję liczących prawie 14 ty- na jest wspólnie przez żołnierzy
Bogdan Klich, Polak zostanie za- z trzech batalionów tego pułku zo- sięcy żołnierzy wojsk natowskich polskich, afgańskich i amery-
stępcą dowódcy Sojuszniczego Do- stanie umieszczone w Bydgoszczy. w Kosowie. Sojusznicy chcą skon- kańskich. Ma na celu zwiększe-
wództwa Transformacji w Norfolk „Znajdzie się tam także jeden z sze- centrować swe siły w bardziej za- nie bezpieczeństwa w południo-
w USA. Zdaniem ministra zwięk- ściu mobilnych modułów łączno- palnych miejscach, takich jak Afga- wo-wschodniej części prowincji
szenie liczby stanowisk general- ści, kompania zabezpieczenia oraz nistan. Sekretarz generalny NATO Ghazni. Podczas jej trwania za-
skich dla Polski to wynik reformy wysunięty punkt wsparcia logi- Jaap de Hoop Scheffer podał, że trzymano kilkanaście osób po-
sojuszniczych struktur dowódczych stycznego”. dokładna data, kiedy nastąpi pierw- dejrzanych o działalność terrory-
oraz dowód uznania dla dużej obec- W Brukseli minister Klich spo- sza redukcja, zostanie dopiero styczną. (AD) 
ności naszych żołnierzy w natow- tkał się z sekretarzem obrony USA uzgodniona. (ANN) 

Budowa Stabilizacyjna Bukówka


generała Centrum Szkolenia na potrzeby Sił Pokojowych
w Kielcach-Bukówce przekształci się w centrum szkoleń
Z arzut korupcji i nadużycia
uprawnień postawiła Wojsko-
cywilno-wojskowych dla misji stabilizacyjnych.
wa Prokuratura Okręgowa w Po-
znaniu byłemu dowódcy 12 Dywizji
Zmechanizowanej w Szczecinie ge-
Z apowiedział to 5 czerwca
w Kielcach minister Bogdan
Klich. Decyzja związana jest
nerałowi dywizji Andrzejowi M., z przyjętą w styczniu tego roku no-
FOT. PIOTR MAJECKI

który miał w 2002 roku skorzystać wą strategią udziału polskiego woj-


z usług jednego z przedsiębiorców ska w misjach zagranicznych. „Sta-
budowlanych przy budowie domu. wiamy na misje stabilizacyjne,
„Przedsiębiorca, w zamian za te a nie pokojowe. Efektem tej strate-
usługi, oczekiwał przychylności do- gii jest między innymi wycofanie święcają na realizację programów
wódcy w swoich zamierzeniach go- polskich kontyngentów ze wzgórz pomocowych i humanitarnych fi-
spodarczych na terenie jednostki Golan, z południowego Libanu nansowanych przez polski rząd”.
wojskowej”, poinformował 5 czerw- i Czadu”, mówił minister. Dodał, iż Bukówka stanie się obiektem
ca pułkownik Tadeusz Cieśla, szef wycofując swoich żołnierzy z ope- szkoleniowym, w którym do reali-
Wojskowej Prokuratury Okręgowej racji ONZ, Polska będzie stawiała zacji programów towarzyszących
w Poznaniu. Drugi postawiony ge- na operacje NATO i Unii Europej- operacjom wojskowym będą przy-
nerałowi zarzut dotyczy wykorzy- skiej. Podkreślał ponadto, że trzeba gotowywali się polscy żołnierze
stywania przy budowie służbowego lepiej przygotowywać polskich żoł- i personel cywilny. Jak zapewnił
samochodu ciężarowego. Za prze- nierzy do tego, co najważniejsze szef MON, decyzja o przekształ-
kroczenie uprawnień grozi kara do w operacjach stabilizacyjnych, czyli ceniu kieleckiego centrum jest za-
10 lat więzienia. Generał został do współpracy cywilno-wojskowej: pisana w aneksie do „Programu
przeniesiony do rezerwy kadrowej „Nasi żołnierze w Afganistanie rozwoju Sił Zbrojnych na lata
MON w maju 2009 roku. (AD)  większą część swojego czasu po- 2007–2012”. (ATD) 

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 5


P E R Y S K O P
ARTUR GOŁAWSKI
zajmuje się tematyką
związaną z rozwojem
Wojska Polskiego

Naszą cechą narodową jest zdolność


do improwizacji. Wykorzystaliśmy ją w minionych
dwóch dekadach do zreformowania wojska.

Bezkresne
6
pasmo refor
POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009
ARMIA ARMIA
ARMIA Redaktor działu ARTUR GOŁAWSKI

G
dy w 1989 roku dokonywały
się przemiany polityczne, siły
zbrojne były już od dwóch lat
redukowane. Masowe, cięż-
kie, typowo industrialne, go-
towe do wojen charakterystycznych dla
XX wieku, nie nadawały się do innych zadań.
Ci, którzy mieli zająć się ich transformacją,
żeby armia stała się wielozadaniowa, zawo-
dowa i zdolna do ekspedycji na końcu świata,
stanęli w obliczu wyzwań przerastających
niekiedy ich możliwości przewidywania.
Choć nie dysponowali żadnym zapleczem
eksperckim, starali się jednak znaleźć właści-
we drogi do zapewnienia bezpieczeństwa oj-
czyźnie. Przyjęli strategię kontynuacji dorob-
ku poprzedników i zmian ewolucyjnych, a nie
rewolucyjnego zrywania z przeszłością. Taką
politykę żołnierze zaakceptowali i okazali się
lojalnymi wykonawcami poleceń nowych
zwierzchników, a niechlubne wyjątki – spra-
wa tak zwanego obiadu drawskiego czy po-
stawa pułkownika Ryszarda Chwastka – nie
zaszkodziły współpracy z cywilami.

Z ROZPĘDU
I BEZ WYTYCZNYCH
Generał dywizji w stanie spoczynku pro-
fesor Bolesław Balcerowicz, przed dwoma
dekadami dowódca dywizji, a obecnie wy-
kładowca uniwersytecki, uważa, że zmiany
w otoczeniu kraju i układzie sił politycz-
nych wewnątrz Polski były tym dla całego
wojska, czym dla żołnierza jest komenda
„w tył zwrot”. „Przeszło ono od ograniczo-
nej do pełnej suwerenności. Od realizacji
narzuconej strategii Układu Warszawskie-
go do narodowej strategii obronnej z nie-
określonymi aliantami i przeciwnikami. Od
doktryny zaczepnej, ze stosowną dysloka-
cją i uzbrojeniem, do doktryny obronnej,
na wszystkich azymutach, czasem nadmier-
nie obronnej”, wspominał 10 czerwca na
konferencji „Siły Zbrojne III Rzeczypospo-
litej z perspektywy dwudziestolecia”, zor-
ganizowanej na Uniwersytecie Kardynała

orm
Stefana Wyszyńskiego.
Trudno nie zgodzić się z jego tezą, że
w pierwszych latach odzyskanej wolności
z rozpędu i bez jakichkolwiek strategicznych
FOT. BOGUSŁAW POLITOWSKI

wytycznych politycznych działo się tak wie-


le, że za cud lub przejaw narodowej zdolności
do improwizacji można uznać to, iż siły
zbrojne przetrwały załamanie gospodarcze,
gdy budżety obronne malały z roku na rok
o 10–35, a nawet o 50 procent, co uniemożli-
wiało jakiekolwiek planowanie: „Nieprzewi-

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 7


P E R Y S K O P

dywalność budżetu była zabójcza. Ambicje tycznej kontroli nad wojskiem oraz apolitycz- Wojsko Polskie z zapaści materialnej pierw-
i możliwości dzieliła wtedy przepaść”. ności sił zbrojnych. szej dekady suwerenności wyszło dzięki dąże-
Początki III Rzeczypospolitej stały pod Armia przeszła metamorfozę, którą ćwierć niom do członkostwa w NATO. Choć i tu nie
znakiem nie tylko likwidacji struktur partyj- wieku temu trudno byłoby sobie wyobrazić”, byliśmy skazani na sukces. Pierwsze ambitne
nych w wojsku i przywrócenia ordynariatów ocenił dorobek dwudziestolecia suwerenności programy reform i modernizacji technicznej,
polowych, lecz przede wszystkim redukcji li- minister obrony Bogdan Klich, przypomina- zwane też programami integracji z sojuszem,
czebności wojska, odebrania wielu przywile- jąc, że po drodze politycy wchodzili w spory z przyczyn finansowych dezaktualizowały się
jów, zamykania garnizonów, degradacji infra- na temat sposobu kierowania obronnością, po kilku miesiącach.
struktury i uzbrojenia, przekazania zadań go- spowodowane pewną niedookreślonością pra- Dopiero w 2001 roku udało się ustalić usta-
spodarczych i kwaterunkowych dwóm agen- wodawstwa w kwestii kompetencji prezyden- wowo (w szóstym programie reform w ciągu
cjom. „Za sprawą konsekwentnej polityki ta, rządu i ministra obrony. „Badania opinii dekady!), że budżet MON przestanie być kasą
moich poprzedników pod koniec lat dzie- pokazują, że dziś Polacy wymagają od armii przetrwania, a będzie zasilany kwotą równą
więćdziesiątych w Polsce ustanowiliśmy nie- utrzymania tej apartyjności i osiągnięcia 1,95 procent produktu krajowego brutto, z któ-
podważalny standard cywilnej i demokra- sprawności bojowej”. rej nie mniej niż 20 procent finansuje unowo-

8 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


A R M I A

na teatrze działań. Decyzja, by zlikwidować


C O M M E N T
niektóre i rozbudować najważniejszy, w Afga-
JANUSZ ONYSZKIEWICZ, nistanie, jest słuszna i będzie stanowiła o ros-
minister obrony w latach nącym znaczeniu Polski w dziedzinie wojsko-
1992–1993 wej”. Minister Sikorski oznajmił, iż nasze
i 1997–2000: zdolności wojskowe są tak dużym atutem, że
będzie przekonywał rząd, aby obronność stała

T o, jak będzie wyglądać nasza armia


w 2012 roku, będzie zależało głównie od
tego, jakie środki na nią przeznaczymy. Za-
się jednym z priorytetów Polski podczas pre-
zydencji w Unii Europejskiej: „Jest to nowa
dziedzina integracji europejskiej i Polska mo-
miar profesjonalizacji jest z pewnością właś-
że być w niej przez osiemnaście miesięcy lide-
ciwy. Oby udało się utrzymać 100 tysięcy żoł-
nierzy. Oby byli oni gotowi dalej brać udział
rem. To może być dla kraju i naszego wojska
w misjach. To wymaga jednak nasycenia jed- korzystne”.
nostek nowoczesnym sprzętem, co ograniczy
zagrożenie dla naszych żołnierzy i ofiary, jakie TOTALNA REORGANIZACJA
będziemy musieli ponieść. Powinny się zna- Ostatecznie kierunek transformacji sił zbroj-
leźć pieniądze na przetestowanie w warun- nych wskazała ubiegłoroczna decyzja rządu
kach bojowych lotnictwa i floty. Inwestujmy o zawieszeniu powszechnego poboru i przej-
też w rozwój sił specjalnych, budujmy jed- ściu na służbę ochotniczą. Pod koniec sierpnia
nostki mogące służyć pod sztandarami NATO 2009 roku nie będzie już wśród żołnierzy ani
i UE. Obawiam się jednak, że kryzys finansów jednego „przymusowego” szeregowego. „Nie
spowolni tempo nadrabiania zapóźnień oznacza to końca profesjonalizacji. W naszym
w modernizacji sił zbrojnych, które wynikają rozumieniu oznacza ona złożenie w spójną ca-
z obecnego zmniejszenia wydatków na
łość wielu składników – od polityki kwaterun-
obronność. To jest kamyczek do ogródka mi-
kowej, przez nowy system naboru, po szkole-
nistra finansów, a nie obrony. (MP)
nie i modernizację sprzętu”, skomentował
Bogdan Klich.
C O M M E N T „Głęboka transformacja Wojska Polskiego,
ZBIGNIEW OKOŃSKI, w latach dziewięćdziesiątych ukierunkowane-
minister obrony go niemal wyłącznie na obronę terytorium
w 1995 roku: kraju i bardzo statycznego, nie byłaby możli-
wa bez członkostwa w NATO. Dziś mamy ar-

C ieszę się, że dziś zabiegamy o wydawa- mię bardziej nowoczesną, lepiej wyposażoną,
nie na modernizację armii 20 procent mającą lepsze możliwości operacyjne”, zgo-
budżetu MON, a nie 4–5 procent, jak przed dził się z politykami generał Franciszek
15 laty. Proponuję, by właśnie moderniza- Gągor, szef Sztabu Generalnego WP. Na kon-
cję preferować bardziej niż utrzymanie za- ferencji przypomniał on, że w ostatniej deka-
łożonej liczebności armii, bo koszty osobo- dzie zamknięto ponad 100 garnizonów z 236
we pochłaniają ogromną część budżetu istniejących. Przeprowadzono około 2100 roz-
MON. Działając w biznesie, dostrzegam, że formowań, 3200 przeformowań i 700 sformo-
ekonomizacja funkcjonowania instytucji wań: „W praktyce armia została całkowicie
czy firmy jest istotna – lepiej iść w jakość
zreorganizowana przy istotnej redukcji eta-
niż ilość. Ponadto musi być współgranie
FOT. JAROSŁAW WIŚNIEWSKI

tów”, ocenił generał. Zmiany w poszczegól-


ministrów obrony z polskim systemem go-
spodarczym i wspieranie krajowego eks- nych obszarach jej funkcjonowania nie były
portu. Czynią to bez wstydu wszyscy po- tak samo głębokie: największe w odniesieniu
ważni gracze na rynku sprzętu wojskowe- do kadr, niezłe rezultaty przyniosły w organi-
go, od prezydentów Stanów Zjednoczonych zacji sił zbrojnych, szkoleniu, doktrynach, re-
po szefów najmniejszych krajów. gulaminach i procedurach. Największy wysi-
łek czeka nas w dziedzinie uzbrojenia i sprzę-
tu wojskowego. Jak stwierdził generał: „Tu
cześnienie arsenału. Na siedem lat zapewniło wy i unikatowe zdolności operacyjne. Naj- przełom dopiero się zaczął”.
to armii stabilizację. większym kapitałem jest kadra dowódcza i za- Zdaniem wicemarszałka Szmajdzińskiego,
Jerzy Szmajdziński, wicemarszałek sejmu, plecze intelektualne”. armię unowocześniliśmy na takim poziomie,
przypomniał, że jego partia, szykująca się To właśnie misje w Iraku i w Afganista- na jaki było nas stać i dobrze, że nie ryzyko-
wówczas do objęcia rządów, uznała, iż należy nie były katalizatorami dalszych zmian. waliśmy przeskoku generacyjnego: „Dziś na
poprzeć ustawę modernizacyjną, bo to przy- Radosław Sikorski, obecnie minister spraw tle innych krajów europejskich nie mamy kom-
niesie korzyści wojsku: „Później korzystali- zagranicznych, przyznał, że aktywność kon- pleksów i możemy dalej rozwijać zdolności
śmy też z poparcia opozycji, gdy trzeba było tyngentów pokazała, iż Polska potrafi szybko wojska”. Minister Klich przyznał, że zmaga-
przyłączyć się do operacji afgańskiej i irackiej. i skutecznie wysłać wojsko tam, gdzie trzeba: my się z kryzysem finansowym, więc tempo
To był dowód na to, że obronność może być „Ustanowiliśmy markę, która jest bardzo uży- unowocześnienia sprzętu i uzbrojenia będzie
traktowana w kategoriach interesu ponadpar- tecznym instrumentem prowadzenia polityki mniejsze niż zakładano, a niektóre przedsię-
tyjnego. Dziś z perspektywy dwudziestu lat zagranicznej. Nasza reputacja będzie tym lep- wzięcia się opóźnią. Oczekuje on przedłoże-
widać, że nasze wojsko stało się wiarygodnym sza, im bardziej skrócimy front – kontyngen- nia do końca czerwca projektów trzynastu pro-
sojusznikiem, mającym duży potencjał bojo- tów będzie mniej, za to będą więcej znaczyły gramów modernizacyjnych, tak by w ciągu

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 9


P E R Y S K O P
FOT. JAROSŁAW WIŚNIEWSKI

dwóch miesięcy mógł je, po weryfikacji, za- by jednostek walczących w stosunku do za- liczby jednostek niż teraz”, przyznał minister.
aprobować. bezpieczających. Przybędzie także jednostek „Nie ma powodu, by płacić więcej za rozpro-
Minister wyjaśnił też, że z powodu braku o wysokiej gotowości bojowej, ukompletowa- szone instytucje wojskowe, skoro można je
pieniędzy zarzucił pomysł budowy nowej sie- nych przynajmniej w 90 procentach, zdolnych skoncentrować w zwartych kompleksach i po-
dziby resortu i postawił na decentralizację do- do szybkiego podjęcia działań w kraju i na ob- zbyć się zbędnych nieruchomości”.
wództw: „Ponieważ przeniesienie Dowództwa czyźnie. „Oznacza to skadrowanie większej Zdaniem szefa MON, przedsięwzięcia za-
Wojsk Lądowych do Wrocławia jest najtańsze, planowane w aneksie uda się wykonać bez
tylko to zrobimy do 2012 roku”. Zasugerował względu na wielkość budżetu resortu, bo
też, że później do Poznania przeniesie się Do- C O M M E N T dokument ten mówi głównie o zmianach in-
wództwo Sił Powietrznych. JERZY SZMAJDZIŃSKI, stytucjonalnych. „Wymagają one na począ-
minister obrony w latach tek dodatkowych nakładów, ale już w 2011
KONCENTRACJA 2001–2005: roku przysporzą oszczędności”, akcentował
I SKADROWANIE Bogdan Klich. „Od utrzymania budżetu na
Minister Klich skorzystał z okazji, by za- poziomie 1,95 procent PKB zależy tylko tem-
prezentować pomysły obecnego kierownictwa
MON na funkcjonowanie armii w najbliższych
P o roku 2012 na pewno będziemy mieli
armię mającą dobrą pozycję wśród so-
juszników, wiarygodną, przygotowaną do po-
po modernizacji technicznej. Jeśli to się uda,
z utrzymaniem obligatoryjnego dwudziesto-
trzech latach. Powiedział, że zadania sił zbroj- dejmowania różnych zadań i działań. Ale czy procentowego udziału wydatków moderniza-
nych się nie zmieniają. Armia wobec tego mu- Siły Powietrzne i Marynarka Wojenna będą cyjnych w budżecie MON, to w 2012 roku
si rozwijać się harmonijnie, przygotowywać mogły być aktywne w takim samym zakresie uruchomimy zasygnalizowane w aneksie pro-
do działań obronnych i misji zagranicznych: jak Wojska Lądowe i Wojska Specjalne? Na gramy unowocześniające”. Zapowiedział do-
„Przyjęliśmy że do końca 2011 roku będziemy razie mają one ograniczone doświadczenia trzymanie planu prywatyzacji dwunastu woj-
mieć do 100 tysięcy żołnierzy w służbie czyn- z uczestnictwa w prawdziwym boju. Ta sytu- skowych przedsiębiorstw remontowo-produk-
nej i kandydackiej oraz do 20 tysięcy w Naro- acja nie pozwala mówić, że cały potencjał sił cyjnych przed 2012 rokiem w sposób umożli-
dowych Siłach Rezerwy. Ten poziom, utrzy- zbrojnych jest przetestowany i przygotowany wiający ministrowi obrony zachowanie głosu
do działań bojowych. Jedno jest pewne: zna-
many w kolejnych latach, wystarczy dla za- decydującego co do profilu ich działalności.
my zestaw zagrożeń i wyzwań. Za każdym
pewnienia bezpieczeństwa Polsce i utrzyma- razem możliwości będzie określać rząd i dzi- Szef MON zwrócił uwagę, że będziemy mu-
nia kontyngentów”. siaj jest to największa niewiadoma – jakimi sieli odpowiedzieć na pytania, jakie mają być si-
Reklamując przyjęty w aneksie do progra- środkami będą dysponowały siły zbrojne ły zbrojne po 2012 roku, jakiej chcemy polityki
mu rozwoju sił zbrojnych na lata 2007–2012 i przemysł obronny. Bez perspektywy finan- kadrowej, jak mają układać się relacje między
model wojska, przypomniał, że podstawowym sowej nie da się kontynuować procesu rządem, parlamentem i prezydentem w kwe-
założeniem jest zwiększenie o 18 procent licz- transformacji wojska. (MS) stiach kierowania i dowodzenia obronnością,

10 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


A R M I A

P O D O S T R Z A Ł E M
C O M M E N T

Układanie klocków
RADOSŁAW SIKORSKI,
minister obrony w latach
2005–2007:
Trzy pytania do pułkownika
O becny kryzys można wykorzystać
do dostosowania struktury i dyslo-
kacji wojska do skromniejszych środ-
ARTURA KOŁOSOWSKIEGO,
szefa sekretariatu ministra obrony
ków po to, by przyszła ekspansja, gdy
znowu będzie więcej pieniędzy, mogła
i przewodniczącego komitetu
mieć zdrowsze fundamenty. Cieszę się, organizacyjnego konferencji
że obroniłem formułę Strategicznego
Przeglądu Obronnego. Dziś widzimy, że
POLSKA ZBROJNA: Skąd wziął lejne konferencje. W Wojskowej
jego autorzy byli bardziej realistyczni
się pomysł tej konferencji? Akademii Technicznej odbędzie się
w określaniu liczebności polskich sił
zbrojnych, niż to się wydawało niektó- ARTUR KOŁOSOWSKI: Realizu- seminarium „Profesjonalizacja sił
rym politykom. Dobrze, że obecny mini- jąc zapisy przyjętych w listopadzie zbrojnych a powszechny obowiązek
ster kontynuuje myślenie, które ja sta- 2007 roku głównych założeń polityki obrony RP”, a na Uniwersytecie
rałem się zaszczepić – w kierunku eko- obronnej rządu Donalda Tuska, za- Warszawskim: „Obywatel w mun-
nomizacji polityki obronnej. Chciałbym, planowaliśmy na 2009 rok zorgani- durze – nowe, aksjologiczne podsta-
aby w przyszłości nasi dowódcy mieli zowanie kilku konferencji nauko- wy funkcjonowania SZRP”. Współ-
świadomość kosztów decyzji i operacji, wych, wspomagających proces decy- organizatorami obu konferencji bę-
żeby wojskiem w czasie pokoju i wojny zyjny ministra Bogdana Klicha. dą uczelnie wojskowe i cywilne,
kierowali niemal tak jak biznesmeni. Wśród nich znalazła się i ta, poświę- w tym po raz pierwszy Polski Uni-
Za mojej kadencji powstał bodaj pierw- cona procesowi transformacji Sił wersytet na Obczyźnie z Londynu,
szy program robotyzacji pola walki na Zbrojnych III Rzeczypospolitej – od co jest warte podkreślenia.
morzu, lądzie i w powietrzu. W czasach
armii typu autorytarnego do armii Podczas konferencji organizowa-
kryzysu, gdy jest mniej pieniędzy na
typu demokratycznego. Jesteśmy bo- nej przez WAT pragniemy nie tylko
zakupy, programy badawcze wychodzą-
ce w przyszłość, dające możliwość wiem zobligowani do tego, by społe- podsumować dotychczasowy proces
przeskoku generacyjnego, są szczegól- czeństwu i wszystkim pokoleniom profesjonalizacji SZRP, ale także
nie potrzebne.(AG) żołnierzy III Rzeczypospolitej przed- poddać naukowej analizie wiele jej
stawić bilans naszych dokonań w mi- elementów, które mają jednoznacz-
nionym dwudziestoleciu. W resorcie nie dysfunkcjonalny charakter wo-
w jakich operacjach zagranicznych mamy mieliśmy wiele konferencji, ale nie bec systemu obronnego państwa.
WOJSKO uczestniczyć. Odpowiedzi na nie może udzielić było żadnej o takim rozmiarze i cha- Mówiąc prostym językiem, chcemy
POLSKIE druga edycja Strategicznego Przeglądu Obron- rakterze. Miała ona dwa cele: po- pokazać, z jednej strony, pozytywne
z zapaści nego, rozpoczętego już w Departamencie Trans- znawczy i praktyczny. Analizie na- skutki profesjonalizacji, a z drugiej,
materialnej
pierwszej dekady formacji MON, a mającego zakończyć się wios- ukowej głównych aspektów transfor- odsłonić jej negatywne konsekwen-
suwerenności ną 2011 roku publikacją białej księgi. Jerzy macji sił zbrojnych w ostatnich dwu- cje, bo i z takimi mamy przecież do
wyszło dzięki Szmajdziński zalecał, by kontynuować przeglą- dziestu latach towarzyszyła ocena czynienia. Termin konferencji nie
dążeniom do dy, ale w formie rozszerzonej daleko po za sek- gotowości sił zbrojnych do realizacji będzie przypadkowy. Spotkamy się
członkostwa
w NATO. tor militarny: „Wtedy będziemy budować rze- konstytucyjnych zadań oraz wskaza- zaraz po pożegnaniu ostatnich żoł-
czywiście powszechny system obronny”. nie obszarów wymagających dal- nierzy z poboru. Armia znajdzie się
Minister Klich ocenił, że całe zarządzanie szych badań i analiz. w całkowicie nowej sytuacji. Będzie
bezpieczeństwem narodowym w Polsce wyma- już w pełni zawodowa, co nie ozna-
ga modyfikacji. „Ale poruszam się w rzeczywi- POLSKA ZBROJNA: W jaki spo- cza, że w pełni profesjonalna. Taką
stości prawnej, w której minister obrony odpo- sób będą wykorzystane materiały się stanie, kiedy połączymy wszyst-
wiada tylko za funkcjonowanie wojska oraz nie- z konferencji? kie elementy, jak klocki lego,
militarnej części systemu obronnego. Dlatego ARTUR KOŁOSOWSKI: Powsta- w spójną całość.
SPO nie wyjdzie poza te ramy”. nie monografia naukowa. Jesteśmy Wielkie nadzieje wiążemy także
Profesor Roman Kuźniar wskazał, że zabie- ją winni wszystkim, którzy byli i są z konferencją na UW. Nowa, profe-
gając o poprawę własnego bezpieczeństwa, po- zaangażowani w sprawy bezpie- sjonalna polska armia domaga się
winniśmy unikać pokusy dążenia do bezpie- czeństwa i obronności naszego pań- bowiem nowych aksjologicznych
czeństwa absolutnego, czym moglibyśmy spo- stwa. Jesteśmy też winni ją przy- podstaw funkcjonowania. Musimy
wodować pojawienie się u innych poczucia bra- szłym pokoleniom. Ponieważ jed- je wyraźnie wydobyć i dookreślić,
ku bezpieczeństwa i sprowokować ich do reak- nak materia jest trudna, badania na- tak by były zgodne z naszymi war-
cji, które mogłyby pogorszyć nasze. „Historia ukowe trwają, a sukcesywnie poja- tościami narodowymi oraz wspól-
zna przykłady tego rodzaju sytuacji i ja nie wiające się wnioski będą stopniowo notowymi. Na obie konferencje za-
chciałbym, aby ulokowanie w Polsce bazy glo- wdrażane w życie. mierzamy zaprosić naukowców
balnego systemu antyrakietowego powtórzyło wojskowych i cywilnych z kraju
ten scenariusz”.  POLSKA ZBROJNA: Czy planu- oraz zagranicy, a także wszystkie
je Pan kolejne sympozja? osoby odpowiedzialne za obron-
Patroni medialnI:
ARTUR KOŁOSOWSKI: Tak. Już ność i bezpieczeństwo naszego
wczesną jesienią przewidujemy ko- państwa. 

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 11


12 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 czerwca 2009
A R M I A

PIERWSZE PIĘĆ LAT restrukturyzacji sił


zbrojnych charakteryzowało się
zmniejszaniem ich liczebności, likwidacją
garnizonów oraz degradacją uzbrojenia,
wyposażenia i infrastruktury.
FOT. MARIAN KLUCZYŃSKI

BOLESŁAW BALCEROWICZ było głównie dostosowanie sił zbrojnych do


zmian ustrojowych.

W wirze przeobrażeń
W ciągu minionych dwudziestu lat Wojsko Polskie zmieniło się z masowej
ODPOLITYCZNIANIE WOJSKA
Dostosowanie do nowego ustroju ozna-
czało przede wszystkim odpolitycznienie
wojska i poddanie go cywilnej, demokra-
armii z poboru w nieliczną, względnie nowoczesną armię zawodową. tycznej kontroli. W wymiarze organizacyj-

D
nym przekładało się to na wyprowadzenie
wadzieścia lat III RP to dla Woj- towych dywizji rozmieszczonych w centrum partii (PZPR) z jednostek wojskowych oraz
ska Polskiego okres ciągłych i na wschodzie kraju, co oznaczało jeszcze likwidację korpusu oficerów politycznych.
przeobrażeń zapoczątkowanych większe osłabienie „ściany wschodniej”. Auto- Stosowne decyzje zapadły już jesienią 1989
jeszcze przed transformacją ustro- rów tego kuriozalnego, jak się później okazało, roku. O pierwszych podejmowanych w la-
jową. Należy przypomnieć, że od roku 1987 zamierzenia nie należy podejrzewać o złą wolę, tach 1989 i 1990 działaniach zmierzających
w większości krajów NATO i Układu War- raczej o brak wyobraźni. do ustanowienia cywilnej kontroli można
szawskiego zmniejszano wydatki na obronę, Zmiany ustrojowe wprowadzane przez powiedzieć, że miały charakter nieprofesjo-
w armiach UW ograniczano liczbę żołnierzy rząd Tadeusza Mazowieckiego objęły rów- nalny, niesystemowy i doraźny.
oraz wyposażenie wojsk. W Polsce pierwsza nież sferę bezpieczeństwa i obronności. Dobrym punktem odniesienia w refleksji nad
redukcja w latach 1987–1989 objęła około Opierały się na uznaniu realiów geopoli- przeobrażeniami w siłach zbrojnych Polski jest
15 tysięcy żołnierzy. tycznych oraz respektowaniu zobowiązań zaprezentowany w grudniu 1989 roku na posie-
wynikających z przynależności do Układu dzeniu Komitetu Obrony Kraju ich stan wraz
NIETRAFIONE DECYZJE Warszawskiego. W exposé premiera zna- z ustaleniami organizacyjnymi. Na czas „P”
Przeobrażenia Wojska Polskiego trwają dłu- mienne były dwa (jedyne) zdania odnoszące wojsko miało liczyć 250–300 tysięcy żołnierzy.
żej niż 20 lat III RP. Decyzja o uruchomieniu się wprost do kwestii sił zbrojnych. „Nie bę- Na czas „W” wojska lądowe miały tworzyć, tak
dwuletniego programu reorganizacji armii zo- dziemy tworzyć nowej armii. Chodzi jedy- jak dotychczas, Front Polski w składzie dwóch
stała ogłoszona na początku 1989 roku. Zakła- nie o stworzenie takich gwarancji prawnych, armii i jednego korpusu. Wojska lotnicze miały
dał on zmniejszenie jej liczebności oraz istotne by wszyscy wewnątrz tej instytucji mieli po- wydzielić do Frontu Polskiego korpus; Mary-
zmiany składu i struktur. Program, choć odpo- czucie, że służą społeczeństwu”. O kon- narka Wojenna (flota polska) miała wejść
wiadał ówczesnym realiom geostrategicznym, struktywnej koncepcji przekształceń armii, w skład Zjednoczonej Floty Bałtyckiej. Wojsko
zawierał jeden kardynalny błąd – decyzję o roz- jej funkcjach, zadaniach, o cezurach czaso- Polskie w pierwszym roku transformacji ustro-
formowaniu bądź skadrowaniu kilku drugorzu- wych nie było mowy. Troską nowej władzy jowej było armią relatywnie silną, nieźle uzbro-

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 13


P E R Y S K O P
joną, zorganizowaną według wzorów radziec-
kich, przygotowaną do działań ofensywnych.
Istotne zmiany organizacyjno-strukturalne
w roku 1989, a także w roku następnym, doko-
nywały się głównie według koncepcji i planów
poprzedniego reżimu.

STRATEGICZNY ZWROT
Nowym realiom geopolitycznym i geostrate-
gicznym miała odpowiadać przyjęta w lutym
1990 roku „Doktryna obronna Rzeczypospoli-
tej Polskiej”. Szybko okazało się jednak, że nie
przystaje ona do nowej rzeczywistości. Procesy
takie jak jednoczenie Niemiec czy rozpad Ukła-
du Warszawskiego wymuszały zmianę systemu
obronnego oraz przyjęcie całkiem nowej strate-
gii i dogłębnej przebudowy sił zbrojnych. Ozna-
czało to między innymi odejście od ograniczo-
nej suwerenności oraz strategii wojennej UW
w stronę narodowej strategii obronnej suweren-
nego państwa pozostającego poza sojuszami.

TROCHĘ SZKODA, ŻE PO ZMIANIE RZĄDU W 2005 ROKU


NIE ZOSTAŁY WYKORZYSTANE REZULTATY
STRATEGICZNEGO PRZEGLĄDU OBRONNEGO
Do czasu ukazania się jesienią 1992 roku
„Założeń polskiej polityki bezpieczeństwa”
oraz „Polityki bezpieczeństwa i strategii obron-
FOT. KRZYSZTOF PLAŻUK

nej RP” pierwszy strategiczny zwrot dokonywał


się praktycznie bez jednolitej koncepcji. Co
prawda jeszcze w 1990 roku powołano tak zwa-
ną komisję Żabińskiego, lecz ta skupiała się je-
dynie na wypracowaniu modelu Ministerstwa
Obrony Narodowej. Z nowej strategii – samo-
dzielności obronnej – wynikały oczywiście za- jakości wojska, na jego wyposażeniu, infra- Zasadniczą zmianę w stylu dokonywanych
sadnicze kierunki zmian w organizacji oraz strukturze, szkoleniu, a także morale. Pierwsze przeobrażeń w wojsku miało spowodować przy-
dyslokacji wojsk. Była w niej między innymi pięć lat restrukturyzacji sił zbrojnych naznaczo- jęcie przez rząd koncepcji wyrażonej w progra-
mowa o stawianiu oporu każdej agresji z zasto- ne było zmniejszaniem ich liczebności, likwi- mie „Armia 2012”. Oczekiwano, że będzie to
sowaniem działań regularnych i nieregularnych, dacją garnizonów, degradacją uzbrojenia, wy- przełomowy moment dla państwa i samej armii.
dlatego też na pierwszym planie znalazło się posażenia, infrastruktury. Przyjęcie dokumentu przez rząd Włodzimierza
wzmocnienie „ściany wschodniej”, co oznacza- Od 1994 roku można mówić o skoordynowa- Cimoszewicza we wrześniu 1997 roku, w okre-
ło konieczność reaktywowania i rozwijania zre- nych działaniach zmierzających do uzyskania sie kampanii wyborczej, stawiało jego urucho-
dukowanych parę miesięcy wcześniej jedno- członkostwa w NATO. Wymagały one jednak mienie pod znakiem zapytania. Rok później rząd
stek. W nowej strategii zakładano uzawodowie- odpowiedniej strategii. My zaś aż do roku 2000 Jerzego Buzka przyjął „Program integracji z Or-
nie wojska do 60–70 procent, przy zachowaniu pozostawaliśmy wciąż przy błyskawicznie dez- ganizacją Traktatu Północnoatlantyckiego”
liczebności 250 tysięcy. aktualizującej się koncepcji z roku 1992. Pełną i „Program modernizacji Sił Zbrojnych RP w la-
strategię zastępowały w tym czasie programy tach 1998–2012”. W kwestiach dotyczących or-
W STRONĘ SOJUSZU i plany przygotowania sił zbrojnych do funkcjo- ganizacji sił zbrojnych i zasadniczych ich zadań
Przeobrażenia naszej armii zgodne ze strate- nowania w sojuszu, uzyskania interoperacyjno- różnice pomiędzy obydwoma programami były
gią samodzielności obronnej dokonywały się do ści oraz kompatybilności. Działalność wojska niewielkie. Docelowo (w roku 2003) armia miała
jesieni roku 1993. Wtedy to, w wyniku zgody skupiona została na wykonywaniu zadań w ra- liczyć 180 lub 160 tysięcy żołnierzy.
głównych sił politycznych po wyborach do par- mach programu Partnerstwa dla Pokoju. Po niespełna roku realizowania planu, na któ-
lamentu, Polska wkroczyła na drogę prowadzą- Od roku 1989 w Wojsku Polskim zlikwido- ry – jak głosił ówczesny minister obrony naro-
cą do NATO. wano 1006 jednostek, przeformowano 270, dowej – czekała polska armia, okazało się, że
W latach 1989–1993 Wojsko Polskie zostało a utworzono 362. Budżet obronny zmniejszył jest on nierealny ze względu na możliwości fi-
zredukowane o 25 procent. Dramatycznie się o około 60 procent, a siły zbrojne o 50 pro- nansowe państwa. W roku 1999 stał się po pro-
zmniejszał się poziom wydatków wojskowych cent. W tej reorganizacji nie zabrakło pomy- stu zbiorem życzeń i iluzji. W roku następnym
(każdego roku o 10–35 procent, a w 1993 roku słów tak nierealnych, jak na przykład ten rozpoczęto prace nad kolejnym dokumentem
o prawie 50 procent). Musiało to się odbić na o utworzeniu dywizji kawalerii powietrznej. „Armia 2001–2006”. W jego założeniach zapo-

14 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


A R M I A

dwukrotnie wyższe niż w roku 1999, kiedy


przystąpiliśmy do sojuszu. Tę zbawienną dla ar-
mii tendencję może jednak zakłócić kryzys eko-
nomiczny.

BŁĘDY KARDYNALNE
Do oceniania jakości elit politycznych nie
mam kompetencji. Wiem tylko, że na przeobra-
żeniach naszej armii fatalnie odbijała się stała
przy zmianach władzy maniera ignorowania
lub odrzucania dorobku poprzedników, a o wie-
lu sprawach związanych z obronnością nowe
elity polityczne przez długi czas po prostu nie
wiedziały. Wiem też, że cywilne zaplecze eks-
perckie wciąż jeszcze się kształtuje.
Kadra, elita Wojska Polskiego, wykazała
w dwudziestoleciu niekończących się reform
postawę godną. Mimo pewnego dystansu
i sceptycyzmu wobec wielu reformatorskich za-
biegów, wyższa kadra była lojalna i zdyscypli-
nowana, z właściwą temu środowisku dozą
konserwatyzmu.
Lista popełnionych przez reformatorów błę-
dów mogłaby obejmować wiele pozycji, z któ-
OSTATNIE rych dwie to błędy kardynalne. Pierwszym jest
DZIESIĘĆ LAT brak strategicznej perspektywy; drugim – roz-
przeobrażeń
sił zbrojnych ziew między ambitnymi celami a realnymi
przebiegało możliwościami finansowymi. Liczne drobniej-
w sposób sze błędy, w tym korowody wokół Obrony Te-
zdecydowanie rytorialnej, pozwolę tu sobie pominąć.
bardziej
zrównoważony. O przeobrażeniach wojska da się też powie-
Miało na to dzieć kilka dobrych słów. Nie było w nich miej-
wpływ sca na niedojrzałe eksperymenty (przed który-
członkostwo mi przestrzegał Władysław Sikorski w książce
w NATO.
Jego struktura „Przyszła wojna”). Wbrew niektórym modom
wymusza przytomnie udało się także zachować właściwe
dyscyplinę proporcje funkcji i zadań sił zbrojnych. Przecią-
planowania
gający się proces reformowania wojska, choć
i programowania.
przebiegał w sposób niekoniecznie zrównowa-
wiadano zmiany, między innymi zmniejszenie nowania długofalowego duży wpływ miał prze- żony, nie był też kuracją wstrząsową. W kosza-
liczebności wojska do poziomu 150 tysięcy. Był widywalny budżet. Jeszcze za wcześnie na oce- rach panował spokój, a dyscyplina nie była dra-
to już szósty w mijającym dziesięcioleciu pro- nę obowiązującej koncepcji przeobrażeń wojska stycznie naruszana.
gram reformowania sił zbrojnych. oraz sposobu jej realizacji. W ciągu minionych dwudziestu lat Wojsko
Trwające ponad dwadzieścia lat przeobraże- Polskie zdołało przekształcić się z masowej ar-
KONIEC DEKADY TURBULENCJI nia w wojsku wymuszone były – najogólniej mii z poboru, armii okresu industrialnego, w nie-
Kolejne dziesięć lat przeobrażeń sił zbrojnych – procesami transformacji ustrojowej oraz zmia- liczną, względnie nowoczesną armię zawodową.
przebiegało w sposób zdecydowanie bardziej nami w położeniu geopolitycznym i geostrate- Gdybym miał być złośliwy, to dodałbym – armia
zrównoważony. Duże znaczenie miało członko- gicznym. To banał. Wśród bardziej namacal- jest trzy razy mniej liczna, za to liczba generałów
stwo w NATO. Natowskie procedury oraz kultu- nych czynników wymieniłbym: budżet pań- zwiększyła się o jedną trzecią. 
ra strategiczna hamowały próby improwizacji, stwa, jakość elit politycznych oraz gotowość do
Powyższy tekst został wygłoszony w trakcie konfe-
wymuszały dyscyplinę planowania i programo- zmiany elit wojskowych. rencji naukowej „Siły Zbrojne III Rzeczypospolitej
wania. Po pierwszej, dość turbulencyjnej, deka- Wysokość budżetu, szczególnie w począt- z perspektywy dwudziestolecia”, która odbyła się
dzie nauczyliśmy się też czegoś w reorganizo- kach lat dziewięćdziesiątych (zwanego budże- 10 czerwca na Uniwersytecie Kardynała Stefana
waniu, choć nasz system wojskowy został zwe- tem przetrwania a nawet agonii), musiała odbić Wyszyńskiego w Warszawie.
ryfikowany najpierw w Iraku, a następnie się niekorzystnie na armii, zaś nieprzewidywal-
w Afganistanie. Po przyjęciu kolejnych koncep- ność w jego ustalaniu nie działała korzystnie na
cji strategicznych (bezpieczeństwa i obronności) planowanie długoterminowe, czyli także na WIZYTÓWKA
w latach 2000, 2003, 2007 skończył się okres, sposób prowadzenia przekształceń wojska. Te
w którym strategia pełniła funkcję nieco dekora- kwestie rozwiązała ustawa gwarantująca wydat- Generał dywizji w stanie
cyjną. Trochę szkoda, że po zmianie rządu ki obronne w wysokości 1,95 procent PKB. Pod spoczynku BOLESŁAW
w 2005 roku nie zostały należycie wykorzystane tym względem Polska plasuje się na szóstym BALCEROWICZ
rezultaty pierwszego w historii (i jak dotąd ostat- miejscu wśród członków NATO i nawet prze- jest profesorem doktorem habilitowanym
niego) Strategicznego Przeglądu Obronnego. kracza średnią krajów europejskich sojuszu. w Instytucie Stosunków Międzynarodowych
Na ustabilizowanie procesu zmian i jakość pla- Wydatki obronne Polski już w roku 2006 były na Uniwersytecie Warszawskim.

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 15


P E R Y S K O P

K
iedy spoglądamy na polską po-
litykę bezpieczeństwa w minio-
nym dwudziestoleciu, na po-
szukiwanie naszego miejsca
w systemie bezpieczeństwa
międzynarodowego, to najbardziej trafnie
przemianę oddaje określenie: „od zakładnika
do dojrzałego uczestnika”. Można tę ewolucję
prześledzić w czterech etapach.

W SYSTEMIE
DWUBIEGUNOWYM
Pierwszy etap przypada na koniec lat
osiemdziesiątych, ale jest to czas reprezenta-
tywny dla całego okresu przynależności Pol-
ski do Układu Warszawskiego. PRL była kra-
jem satelickim Związku Radzieckiego, po-
zbawionym faktycznej suwerenności. W sen-
sie strategicznym byliśmy podwykonawcą
wielkiej strategii politycznej i wojskowej Mo-
skwy. Byliśmy jej przedmiotowym, a nie
podmiotowym uczestnikiem, co przyznał na-
wet generał Wojciech Jaruzelski w jednym
ze swych artykułów w „Polsce Zbrojnej”
(26 maja 2002 roku).
Warto przy tym zauważyć, że ze względu
na położenie geostrategiczne Polska była po
II wojnie światowej zakładnikiem stabilności
systemu dwubiegunowego, czyli bezpieczeń-
stwa globalnego. Przedstawiciele PRL i ZSRR
nie kryli, że każda próba zmiany systemowej
przynależności Polski grozi wybuchem woj-
ny między UW a NATO z wiadomymi konse-
kwencjami.
ROMAN KUŹNIAR

Nieodwracalna ewolucja
Wojska nie powinno się traktować
jako efektownego tła dla politycznych gestów.
Nigdy wcześniej, nawet po kongresie wie- dukcji samolotów wojskowych. Mo- czała trudny okres przejściowy (1988–
deńskim, ani Bogu dzięki także teraz, Polska nopol na bojowy sprzęt lotniczy za- –1991). Partyjni twardogłowi wie-
nie zajmowała tak newralgicznego miejsca strzegł sobie Związek Radziecki. Na- dzieli, że bez wojska i tak nie utrzy-
w systemie bezpieczeństwa międzynarodo- leży ubolewać, że do dziś nie potrafi- mają władzy, zatem musieli akcepto-
wego, choć było to miejsce przedmiotowe liśmy wrócić do przedwojennych tra- wać kurs generała Jaruzelskiego.
i paradoksalnie – bezpieczne. Nasz kraj był dycji lotniczych. I jeszcze jedno, je-
bezpieczny, ponieważ nie istniało zagrożenie śli chodzi o ten okres. W DRODZE DO NATO
zamachem na jego integralność terytorialną; Wojsko pełniło wtedy także waż- Istotą drugiego etapu (lata dzie-
był najbliższym sojusznikiem jednego ną funkcję wewnętrzną – było in- więćdziesiąte) było poszukiwanie dla
OPRÓCZ
z dwóch supermocarstw i członkiem potęż- ambitnego strumentem bezpieczeństwa ustroju Polski najlepszego rozwiązania pro-
nego sojuszu – Układu Warszawskiego. Ce- programu komunistycznego. Stan wojenny blemu bezpieczeństwa. Znaleźliśmy
na tego bezpieczeństwa była ogromna – re- profesjonalizacji został zaplanowany i przeprowa- się w szarej strefie bezpieczeństwa
i modernizacji
presje, brak suwerenności, postępujące dzony przez Wojsko Polskie. Na i nie było wiadomo, jak długo to mo-
naszych sił
zacofanie. zbrojnych szczęście także skupieni wokół że potrwać. Polskim wyborem od
W tamtym czasie mieliśmy armię wielką zmianie ulega Wojciecha Jaruzelskiego wojsko- 1992 roku było NATO i od tej pory
liczebnie, częściowo nieźle wyszkoloną, lecz rozumienie wi okazali się tą siłą polityczną, uporczywie zabiegaliśmy o członko-
użycia sił
ciężką i, z małymi wyjątkami, nienowocze- która w łonie ówczesnego establi- stwo w sojuszu.
zbrojnych
sną. Nie zdołaliśmy na przykład powrócić do w operacjach shmentu opowiadała się za rozmo- Wówczas doszło do głębokich
świetnie zapowiadającej się przed wojną pro- zagranicznych. wami Okrągłego Stołu i ubezpie- przeobrażeń w naszej armii: radykal-

16 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


A R M I A

ustanowienia nad nią kontroli cywilnej nad częściach świata mamy za sobą. Od 2007 ro-
armią (co nie było łatwe – vide obiad draw- ku weszliśmy w czwarty etap, który można
ski), nie moglibyśmy wejść do sojuszu. Co określić jako budowanie dojrzałości w podej-
więcej, energiczna, dobrze wyszkolona i go- ściu do roli siły zbrojnej w naszej polityce
towa do misji zagranicznych armia miała być bezpieczeństwa. Oprócz ambitnego progra-
naszym atutem w staraniach o NATO. I była. mu profesjonalizacji i modernizacji naszych
sił zbrojnych zmianie ulega rozumienie ich
WOJSKO A POLITYKA użycia w operacjach zagranicznych.
Trzeci etap to lata 2001–2007. W tym cza- Wbrew krytykom, nastąpiło odpowiedzial-
sie, niezależnie od wypełniania konstytucyj- ne i sprawne wycofanie PKW z Iraku. Doszło
nych obowiązków w polityce bezpieczeństwa do konsolidacji naszej obecności wojskowej
i obrony, siły zbrojne zaczęły być traktowane w Afganistanie (wyłączna odpowiedzialność
przez część naszej klasy poli- za całą prowincję, polscy żoł-
tycznej jako element umacnia- Okres dojrzałości, nierze podlegają polskim roz-
nia pozycji międzynarodowej kazom). Została przyjęta rzą-
Polski. Wojsko zawsze jest ta- w który weszliśmy, dowa strategia angażowania
kim instrumentem i nie ma powinien się sił zbrojnych w misje zagra-
w tym niczego niezdrowego. charakteryzować niczne, która zakłada, że bę-
Tutaj chodziło jednak o coś dzie to udział zgodny z pra-
więcej. Ośrodki dyspozycji zgodnością wem międzynarodowym
politycznej uznały, że uczest- z wartościami polskiej i przede wszystkim w ramach
nicząc w operacjach zbrojnych racji stanu i etosem operacji sojuszniczych. Trochę
niemających wielkiego lub szkoda, że mniejsze znaczenie
żadnego związku z bezpie- polskiego wojska przypisano w tym dokumen-
czeństwem Polski, będziemy cie operacjom ONZ. Jak poka-
mogli zapewnić naszemu krajowi jakieś nad- zuje praktyka, to właśnie te „bezinteresow-
zwyczajne korzyści czy miejsce na scenie ne” misje są najbardziej pożyteczne i światu
FOT. BOGUSŁAW POLITOWSKI

międzynarodowej. najbardziej potrzebne.


W Warszawie uznano, że Siły Zbrojne RP Ten okres dojrzałości, w który weszliśmy,
mogą wziąć udział w forsowaniu specyficz- jeśli chodzi o użycie sił zbrojnych w imię
nej koncepcji porządku międzynarodowego. bezpieczeństwa międzynarodowego, powi-
Problemem stało się to, że postanowiono się nien charakteryzować się polityczną roztrop-
nimi posłużyć, na życzenie naszego główne- nością i realizmem, zgodnością z wartościa-
go sojusznika, w operacji militarnej sprzecz- mi polskiej racji stanu i etosem naszego żoł-
nej z prawem międzynarodowym oraz wolą nierza oraz uwzględniać nasze długofalowe
nego zmniejszania jej wielkości, zmiany międzynarodowej społeczności. To doświad- interesy bezpieczeństwa. W tej dziedzinie nie
struktury oraz wyszkolenia. Trzeba było spro- czenie pokazało, że sojusznik potraktował powinno być miejsca na doraźność i koniunk-
stać wymogom przyszłego członkostwa. To nasze siły zbrojne trochę jak legię cudzo- turalizm.
był również okres zapaści, jeśli chodzi o wy- ziemską. Stosunek polityki polskiej do wojska nie
posażenie, czas słabości polskiego przemysłu Oficjalny dyskurs potwierdzał, że takie po- powinien ograniczać się tylko do formuły
zbrojeniowego, który padł ofiarą transforma- traktowanie polskiego żołnierza niespecjalnie „wykonać rozkaz”. Nie można też go trakto-
cji gospodarczej, zmniejszonego zapotrzebo- nam przeszkadzało. Zdradzał także nadmiar wać jako efektowne tło dla politycznych ge-
wania na sprzęt, ale także w dużym stopniu wiary w siłę militarną jako instrument nie stów. Rolą polityki polskiej w tym zakresie
braku umiejętności przystosowania się do no- tylko kreowania „lepszego świata”, ale także musi być zapewnianie siłom zbrojnym wa-
wych warunków oraz roszczeniowej postawy prowadzenia aktywnej polityki bezpieczeń- runków rozwoju na miarę możliwości pań-
w starym stylu. stwa, nie zawsze uwzględniającej w należy- stwa oraz tendencji rozwojowych w tej sferze
Wówczas bezpieczeństwo Polski zależało tym stopniu poczucie bezpieczeństwa innych, stosunków międzynarodowych. 
od polityki i dyplomacji. Siły zbrojne liczyły tych „nie po naszej stronie”.
się znacznie mniej w tym ogólnym bilansie W tej „wojnie z wyboru” było trochę jak
potencjału zapewniającego Polsce poczucie u Orwella: premier Miller odwiedza naszych Powyższy tekst został wygłoszony na konferencji
bezpieczeństwa. Nie oznacza to bynajmniej, żołnierzy w dalekim, okupowanym kraju naukowej „Siły Zbrojne III Rzeczypospolitej
z perspektywy dwudziestolecia”, która
że nasze siły zbrojne były nieobecne w zagra- w rocznicę naszej niepodległości (11 listopa- odbyła się 10 czerwca na Uniwersytecie
nicznej polityce bezpieczeństwa. Ich aktyw- da 2003 roku). I w tej trudnej operacji „egza- Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
ność świadczyła o gotowości naszego kraju do min zdał tylko żołnierz” (nie polityk, komen-
ponoszenia odpowiedzialności za bezpieczeń- tator czy ekspert); tak pisałem w jednym z fe- WIZYTÓWKA
stwo międzynarodowe, uczestniczenia w tego lietonów w „PZ”. Nasze siły zbrojne nie tyl-
rodzaju operacjach, współdziałania z przy- ko zdały egzamin tam, w trudnym terenie,
szłymi sojusznikami. tamte doświadczenia miały też wpływ na ROMAN KUŹNIAR
Dowodem na to był udział z jednej strony, unowocześnienie polskiej armii (od dowo- Kierownik Zakładu Instytu-
w operacji SFOR, a z drugiej, w misjach dzenia do wyszkolenia). tu Studiów Strategicznych
ONZ (w 1997 roku Polska z około tysiącem w Instytucie Spraw Międzynarodowych na
żołnierzy była udziałowcem numer jeden WCHODZENIE W DOJRZAŁOŚĆ Uniwersytecie Warszawskim. Specjalizuje
w siłach pokojowych Narodów Zjednoczo- To zachłyśnięcie się rolą polskich żołnie- się w tematyce bezpieczeństwa, praw czło-
wieka i polityce zagranicznej Polski.
nych). Bez reformy polskiej armii, w tym rzy jako zagończyków obecnych w różnych

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 17


P OA
N SC ŁE UL OŻ BW IN E I K U

Więcej
wojska w wojs
18 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009
A R M I A

Z generałem broni MIECZYSŁAWEM


CIENIUCHEM o planach likwidacji
garnizonów i kosztach tworzenia
baz rozmawiają ARTUR GOŁAWSKI
i MAREK SARJUSZ-WOLSKI
POLSKA ZBROJNA: Kto decyduje o likwi- dołożyć, a oszczędności pojawiają się po kilku
dacji konkretnego garnizonu? latach. Bo likwidacja garnizonu skutkuje wy-
MIECZYSŁAW CIENIUCH: To leży datkami na odprawy dla zwalnianych, na prze-
w kompetencjach ministra obrony, ale jego de- prowadzki dla chcących dalej służyć, na za-
cyzję poprzedza długi okres konsultacji, ana- pewnienie im kwater. Rodziny wojskowe „wra-
liz, wyliczeń, dyskusji wewnątrzresortowych. stają” w garnizony szkołami dzieci i pracą
Dokumenty wykonawcze wydają przedstawi- żon. Zrywanie tych więzi też kosztuje i boli.
ciele struktur wojskowych, od szefa Sztabu
Generalnego WP poczynając, w dół, aż do od- POLSKA ZBROJNA: I dlatego nie mamy
powiedniego szczebla. wojska skupionego w trzydziestu garnizo-
nach, tylko w 126?
POLSKA ZBROJNA: Pan kiedyś też podpi- MIECZYSŁAW CIENIUCH: Gdyby nas by-
sywał się pod rozkazami o rozformowaniu. ło stać na takie zorganizowanie sił zbrojnych,
MIECZYSŁAW CIENIUCH: Był taki czas, że pomieściłyby się w trzydziestu garnizo-
że likwidowaliśmy ponad 50 garnizonów. By- nach, to byśmy już taki układ mieli. Ale zmie-
łem wtedy zastępcą szefa SGWP, uczestniczy- rzamy do komasacji. Jednak o ile siedem baz
łem w procesie wypracowania decyzji i ich lotniczych jest w stanie pomieścić zasadnicze
wdrażania. – poza wojskami radiotechnicznymi – jednost-
ki Sił Powietrznych, o tyle w Wojskach Lądo-
POLSKA ZBROJNA: Stanowiły one część wych nie mamy takich dziesięciu garnizonów,
„planu Komorowskiego” z lat 2001–2003. w których bylibyśmy w stanie bez dużych in-
MIECZYSŁAW CIENIUCH: Nie powiem, westycji ulokować wszystkie ich jednostki.
że towarzyszyła temu powszechna radość. Ale
przebrnęliśmy przez ten trudny czas. Wy- POLSKA ZBROJNA: Czy przy poprzed-
obraźcie sobie, jaka byłaby dziś sytuacja, gdy- nich likwidacjach garnizonów popełniono
byśmy utrzymali pięćdziesiąt dodatkowych jakieś błędy, zbyt pochopnie wyprowadza-
garnizonów. Pewnie w każdym byłoby po stu jąc wojsko z niektórych miast?
żołnierzy. MIECZYSŁAW CIENIUCH: Przy tak du-
żych reformach, jakie miały miejsce w latach
POLSKA ZBROJNA: Możemy też sobie dziewięćdziesiątych, nie udaje się uniknąć błę-
wyobrazić, że mamy teraz sto, a nie 126 dów. Ale coś, co dla wielu ludzi może być
– jak jest faktycznie – garnizonów. W la- oczywistym błędem, dla innych, mających
tach 2005–2008 niemal zaniechano restruk- szerszy dostęp do informacji o powodach li-
turyzacji, choć sytuacja na rynku pracy jej kwidacji, może nim nie być. Zdarza się, że
sprzyjała, czerpaliśmy dywidendę z wstą- obrońcy garnizonu żonglują argumentami
pienia do Unii Europejskiej. Zabrakło nam – podkreślają zalety, pomijają wady. To nie
wizjonerów? jest obiektywna dyskusja. Ale skoro dziś mó-
MIECZYSŁAW CIENIUCH: Łatwiej likwi- wimy, że mamy zbyt wiele garnizonów, to
duje się jednostki i reformuje wojsko, gdy sytu- chyba nie popełniliśmy dotąd w restrukturyza-
acja gospodarcza sprzyja. Wielkość budżetu re- cji poważnych błędów.
sortu na poziomie 1,95 procent produktu krajo-
wego brutto plus 0,05 procenta PKB z progra- POLSKA ZBROJNA: Ale nie jest Pan
mu samolotowego były dobrymi wskaźnikami pewny?
dla wojska – nie możemy narzekać. MIECZYSŁAW CIENIUCH: Gdybym miał

sku
szukać błędów na siłę, to uznałbym, że nie za-
POLSKA ZBROJNA: Lecz teraz, w czasie szkodziłoby utrzymanie garnizonu w Żarach.
FOT. JAROSŁAW WIŚNIEWSKI

kryzysu, cięcia będą boleśniejsze. Mielibyśmy tam namiastkę bazy – Święto-


MIECZYSŁAW CIENIUCH: Trudne refor- szów, Żagań, Żary. Ale w zamian za likwida-
my robi się, gdy sytuacja do tego zmusza. cję jednostek gdzie indziej.
A gdy nie są konieczne ze względów finanso-
wych, odkłada się je na później. Zauważcie, że POLSKA ZBROJNA: Dlaczego lista garni-
w krótkim okresie do każdej likwidacji trzeba zonów, które minister obrony przewiduje

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 19


N A C E L O W N I K U
do likwidacji w aneksie do „Programu roz-
woju Sił Zbrojnych RP w latach 2007–
–2012”, nie została podana do publicznej
wiadomości?
MIECZYSŁAW CIENIUCH: Nie kryjemy
się z tą listą, tylko nie ujawniamy obecnie
wszystkiego do końca. Lista stanie się jawna,
kiedy zadecyduje o tym minister i będą wyda-
ne rozkazy dyslokacyjne.

POLSKA ZBROJNA: Ale wielu oficerów


już ją zna. A po jednostkach krążą plotki,
psujące atmosferę służby.
MIECZYSŁAW CIENIUCH: Mówienie dzi-
siaj o tym, która jednostka zostanie zlikwido-
wana, jest ryzykowne. Można się pomylić, je-
śli w najbliższym czasie jakieś czynniki wpły-
ną na zmianę tych wstępnych przymiarek.

POLSKA ZBROJNA: Co dziś przesądza


o tym, która jednostka jest uznawana za przy-
szłościową, a która zostanie zlikwidowana?
MIECZYSŁAW CIENIUCH: We wcześniej-
szych latach jednym z czynników, które brano
po uwagę, były sprawy socjalne. Nie znajdowa-
ły się one na początku listy argumentów, loko-
wały się gdzieś w środku. Chodziło o to, by nie
likwidować garnizonów, w których są miejsca
pracy dla żon żołnierzy i dobre szkoły dla ich
dzieci czy służba zdrowia na wysokim pozio-
mie. Dziś na czoło listy argumentów wysuwają
się czynniki operacyjne, szkoleniowe i ekono-
miczne.

POLSKA ZBROJNA: Skoro nie możemy


mówić o aktualnych przykładach z listy
dziewięciu garnizonów do likwidacji i dwu- POLSKA ZBROJNA: Ale niektóre POLSKA ZBROJNA: Jawna jest
dziestu trzech do połączenia, to przypomi- z nich są lub były przewidziane. informacja, że rozformowaniu ule-
namy, że kiedy Pan był zastępcą szefa Szta- MIECZYSŁAW CIENIUCH: Być gną dowództwo i sztab 1 Dywizji
bu Generalnego, ówczesny minister obrony może niektóre z nich. Ale często mi- Zmechanizowanej, a jej jednostki
przymierzał się do likwidacji garnizonu nister uprzedza żołnierzy, że jego wi- wsparcia i zabezpieczenia będą prze-
Sandomierz. I nie udało mu się to. Częścio- zyta nie jest zwiastunem likwidacji niesione. Inteligentny żołnierz uzna,
wo za sprawą protestu lokalnych polityków. LOGISTYKĘ garnizonu, bo takie fałszywe wraże- że Legionowo przestało być perspek-
Co Pan na to? czeka najgłębsza nie mogłoby gdzieś u kogoś powstać. tywicznym garnizonem i za kilka lat
MIECZYSŁAW CIENIUCH: Gdy sprawę reorganizacja. wojsko stamtąd zniknie.
Wojewódzkie
przeanalizowaliśmy dokładniej, okazało się, że sztaby wojskowe POLSKA ZBROJNA: W 2008 ro- MIECZYSŁAW CIENIUCH: Zga-
niedawno oddano w Sandomierzu do dyspozy- zastąpią ku przeprowadzono dokładny dzam się, że potrzebujemy w wojsku
cji kadry nowe kwatery. I doszliśmy do wnio- cztery sztaby przegląd infrastruktury. Czyżby inteligentnych żołnierzy, umiejących
sku, że nie warto tamtejszych jednostek przeno- regionalne, teraz jego wyniki były kwestiono- wyciągać trafne wnioski. Natomiast
ubędzie około
sić gdzie indziej. Jak widzicie – są pewne wy- czterdziestu wane? fakt, że dowództwo 1 DZ zostanie zli-
magania operacyjne, jest logika reformy sił komend MIECZYSŁAW CIENIUCH: Wy- kwidowane, nie przesądza o likwida-
zbrojnych i jest rzeczywistość na miejscu. Dopie- uzupełnień, niki tego przeglądu oczywiście są cji garnizonu Legionowo. To rozumo-
ro dokładne, naoczne zlustrowanie garnizonu po- rozwiązane brane pod uwagę. Gdybyśmy jednak wanie zbyt daleko idące. Są tam jesz-
zostaną okręgi
woduje, że decyzje przybierają formę ostateczną, wojskowe, nasze ustalenia ogłosili już dziś, to cze jednostki zabezpieczające i wspar-
do wykonania. Trzeba tam pojechać i zastanowić przeformujemy podejrzewam, że nastąpiłby długi cia, które mogą mieć zmienione zada-
się: decyzję podtrzymać czy zmienić. bazy okres zabiegów o zmianę decyzji. nia i zabezpieczać inny sztab, nie dy-
materiałowe A wolelibyśmy, aby wpływ na nią wizji, lecz brygady lub innej formacji
w logistyczne.
POLSKA ZBROJNA: Minister Bogdan miały tylko czynniki obiektywne czy instytucji, która może tam po-
Klich właśnie odwiedza różne garnizony. – uzasadnienie operacyjne, logika wstać.
I naocznie przekonuje się, ile są warte. organizacji sił zbrojnych, długoter-
MIECZYSŁAW CIENIUCH: Minister wizy- minowe konsekwencje ekonomicz- POLSKA ZBROJNA: Kolejne jaw-
tuje teraz wiele garnizonów, ale to nie znaczy, ne. A nie to, kto głośniej krzyczy ne informacje, które prowadzą do
że te, które odwiedza, są przewidziane do li- i kto zorganizuje silniejsze lobby wniosku, że inne garnizony przesta-
kwidacji. obrońców garnizonu. ły być nieperspektywiczne, dotyczą

20 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


A R M I A

MIECZYSŁAW CIENIUCH: Sęk w tym, że w ciągu ponad trzech lat, nie z dnia na dzień,
liczebność sił zbrojnych – 100 tysięcy żołnie- jednorazowo. Jeśli większe bazy wojskowe
rzy w służbie czynnej – jest zatwierdzona uda nam się zorganizować bliżej placów
przez rząd. Zaplanowaliśmy zmniejszenie licz- ćwiczeń i tam będzie więcej żołnierzy, to
by garnizonów oraz infrastruktury. Jeśli więc popłyną w to miejsce większe pieniądze
w miejscowości X wojsko pozostanie, to bę- z uposażeń i sądzę, że przedstawiciele biz-
dzie musiało opuścić miasto Y. Bo rozdrab- nesu cywilnego to zrozumieją i pojawią się
nianie wojska na wiele garnizonów przeczy w okolicy, by zarobić. Tak jest na całym
jednej z zasad, która legła u podstaw aneksu: świecie – wokół baz pączkują firmy je ob-
że ma być więcej wojska w wojsku. Chcemy sługujące. W latach dziewięćdziesiątych
zwiększać liczbę jednostek bardziej ukom- skarżyliśmy się, że w zielonych garnizo-
pletowanych, dobrze wyszkolonych, goto- nach, gdzie też wiele lat służyłem, nie ma
wych do działania. Dążenie do tego celu pracy dla żon żołnierzy, a ich dzieci mają
zmusza do ograniczania licz- gorsze możliwości eduka-
by garnizonów.
Mówienie cyjne. Tak było, ale w ma-
łych garnizonach, liczących
POLSKA ZBROJNA:
Aneks zapowiada wypro-
dzisiaj o tym, po dwustu–trzystu żołnierzy,
z czego połowa odbywała
wadzkę wojska z aglomera- która jednostka służbę zasadniczą. I takie
cji w okolice poligonów.
W słowie „wyprowadzka” zostanie miejsca nie były atrakcyjne
dla biznesu. A wyobraźmy
tkwi sugestia, że jednostki
zmieniające garnizon nie
zlikwidowana, sobie bazę z sześcioma tysią-
cami żołnierzy. Każdy dosta-
będą likwidowane. Nie chce jest ryzykowne je pensję, ma rodzinę. Wie-
się nam wierzyć, by oddzia- rzę, że znajdą się biznesmeni
ły były przenoszone spod stolicy w pobliże skorzy zainwestować tam w budownictwo na
Drawska Pomorskiego czy Orzysza. Tam wynajem, w usługi, w edukację.
nie ma koszar, mogących pomieścić jeszcze
jeden pułk czy batalion. POLSKA ZBROJNA: To prosimy wskazać
FOT. JAROSŁAW WIŚNIEWSKI

MIECZYSŁAW CIENIUCH: Przecież aglo- pierwszych kandydatów do takiej bazy.


meracje to nie tylko Warszawa. W innych du- MIECZYSŁAW CIENIUCH: Najłatwiej to
żych miastach liczba żołnierzy też będzie się osiągnąć w kompleksie Świętoszów–Żagań–
zmniejszać. –Wędrzyn. Ale tworzenie takich baz nie wchodzi
w zasięg jednego, krótkiego programu reformo-
POLSKA ZBROJNA: Nie wszędzie puste wania armii. To proces na dwa–trzy programy
koszarowce nadają się do zasiedlenia. sześcioletnie albo dwa dziesięcioletnie. By zorga-
planów sformowania brygady lotnictwa MIECZYSŁAW CIENIUCH: Infrastruktury nizować bazy z prawdziwego zdarzenia, potrzeb-
Wojsk Lądowych i skomasowania dywizjo- koszarowej mamy za dużo. Na dodatek jest ne są duże pieniądze. Gdy już powstaną, resort
nów rakietowych w jednej brygadzie obrony ona źle rozmieszczona w stosunku do aktual- nie będzie żałował pieniędzy na baseny, hale
powietrznej. Mamy też jednostki, w których nej koncepcji sił zbrojnych. W aneksie wska- sportowe, siłownie, ofertę kulturalną.
kończy się okres eksploatacji ich uzbrojenia, zujemy, że docelowo więcej jednostek linio-
a plany nie przewidują dostaw nowej broni, wych powinno stacjonować wokół poligonów POLSKA ZBROJNA: Czas kryzysu wymu-
nie buduje się tam kwater, nie przydzielono i placów ćwiczeń, by miały łatwiejszy i tańszy sza działania, które mogą przysłużyć się
etatów dla szeregowych zawodowych. do nich dostęp. koncepcji baz.
MIECZYSŁAW CIENIUCH: Wymieniacie MIECZYSŁAW CIENIUCH: Rozdrobnienie
wiele różnych czynników, których suma do- POLSKA ZBROJNA: Ale przy przepro- jednostek, z którym teraz w wojsku mamy do
piero powinna przesądzić o ostatecznej decyzji wadzkach nie unikniemy kosztów społecz- czynienia, w odniesieniu do armii zawodowej
o likwidacji bądź pozostawieniu konkretnych nych. Trzeba będzie żołnierzy z rodzinami jest ekonomicznie nierozsądne i nie pozwala
garnizonów. Bo żaden pojedynczy czynnik sam przenieść z większych miejscowości w okoli- uzyskać wartości dodanej, wynikającej z profe-
w sobie nie jest rozstrzygający. Fakt, że pozo- ce oddalone od wygód cywilizacyjnych. sjonalizacji. Jeśli nie ograniczymy liczby garni-
staniemy z jedną brygadą OP, a drugą zlikwidu- MIECZYSŁAW CIENIUCH: W przyrodzie zonów, będziemy mieli jednostki małe, nie-
jemy, nie oznacza, że rozformujemy konkretny nie ma nic za darmo. Usprawnienia sił zbroj- ukompletowane, rozmieszczone w wielu miej-
garnizon, gdzie stacjonuje dowództwo tej bry- nych, przygotowania ich do współczesnych scach, niespełniające oczekiwań, jakie ma wo-
gady. Może zostanie tam dywizjon, skoro ko- wyzwań nie zdołamy zapewnić bez poniesie- bec profesjonalnej armii społeczeństwo. Skoro
szary są w świetnym stanie i szkoda się ich po- nia kosztów. W czynie społecznym takich re- zdecydowaliśmy się na taką armię i państwo na
zbyć. Przyznam, że czasem – gdy rozpatruje się form się nie robi. nią płaci, to zacznie oczekiwać efektów. Dzięki
całą listę czynników, dajmy na to czterdziestu, profesjonalizacji wojsko ma być sprawniejsze
które się wzajemnie wykluczają, to na końcu POLSKA ZBROJNA: W aneksie zapisano, i bardziej wartościowe.
wie się tyle samo, co przed poznaniem pierw- że do końca 2012 roku wojsko pozbędzie
szego z nich. A decyzję trzeba podjąć. się 20 procent infrastruktury, czyli 45 ty- POLSKA ZBROJNA: Po ośrodkach poligo-
sięcy hektarów wraz z budynkami. Bardzo nowych nie widać jednak tendencji do re-
POLSKA ZBROJNA: Publikacja w naszym dużo... dukcji armii.
tygodniku przyczyniła się do pozostawienia MIECZYSŁAW CIENIUCH: Owe 20 pro- MIECZYSŁAW CIENIUCH: Jestem zwo-
bazy i eskadry lotniczej w Malborku… cent infrastruktury oddamy stopniowo, lennikiem pozostawienia poligonów w nie-

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 21


N A C E L O W N I K U
zmienionej liczbie. Wokół nich w przyszło-
ści będziemy mogli tworzyć bazy. A jeśli ich
zabraknie i nie będziemy mieli terenów pod
inwestycje, będziemy musieli je kupić. Wi-
dzimy, z jakimi kłopotami borykają się dro-
gowcy wywłaszczający tereny pod budowę
nowych tras i ulic. Poza tym, likwidowanie
poligonów dużych oszczędności nie przynie-
sie. Tam płacimy tylko podatki gruntowe.
Mogłoby się też zdarzyć, że wojsko profesjo-
nalne nie miałoby gdzie ćwiczyć i musiałoby
jeździć za granicę. A to by więcej kosztowa-
ło. Lepiej nie ryzykować.

POLSKA ZBROJNA: Jakie cięcia czekają


logistykę? Odnosimy wrażenie, że stutysięcz-
na czynna armia nadal będzie miała za dużo
baz materiałowych i składów. Aneks przewi-
duje wprost likwidację jednego składu.
MIECZYSŁAW CIENIUCH: Logistykę
czeka najgłębsza reorganizacja. Wojewódz-
kie sztaby wojskowe zastąpią cztery sztaby
regionalne, ubędzie około czterdziestu ko-
mend uzupełnień, rozwiązane zostaną okrę-
gi wojskowe, przeformujemy bazy materia-
łowe w logistyczne. Składnic docelowo też
będzie mniej. Zastanawiając się nad ich
przyszłością, analizujemy wiele czynników.
Planowany akurat do szybkiej likwidacji
skład mieści się w obiekcie historycznym,
nienajlepiej przygotowanym do roli skład-
nicy z prawdziwego zdarzenia; większość
prac musi być tam wykonana ręcznie, bo na
mechanizację nie zgodzi się konserwator zabyt-
ków, kosztowne jest zapewnienie warunków do
przechowywania tam amunicji.

POLSKA ZBROJNA: Składy przechowują


FOT. JAROSŁAW WIŚNIEWSKI

dużo amunicji i sprzętu, którego nasza ar-


mia nie będzie mogła użyć.
MIECZYSŁAW CIENIUCH: Mamy dużo
materiałów, szczególnie amunicji, które nie są
już potrzebne, bo nie mamy już uzbrojenia,
z którego moglibyśmy tę amunicję wystrzelić.
Te środki muszą być zutylizowane, co nie jest
proste i będzie kosztować. Dlatego część niądze powinniśmy kierować do POLSKA ZBROJNA: Czyli czasa-
składnic jest nam potrzebna nie ze względu na zakładów zbrojeniowych, by kupić mi w wojsku likwidujemy coś, żeby
aktualne potrzeby wojska, ale dlatego, że mu- sprzęt, bo jeśli tego nie uczynimy, czegoś innego nie likwidować…
simy utrzymywać zbędne mienie. Gdy utyliza- to jakaś firma upadnie i pozbawie- MIECZYSŁAW CIENIUCH: Bywa
cja będzie postępować, liczba składów będzie W TEJ CHWILI, ni zostaniemy serwisu oraz części i tak, że czasami utrzymuje się coś
zmniejszana. ze względu na zamiennych do sprzętu, a odpo- niepotrzebnie i nieracjonalnie, aby za
typ zagrożeń,
ulokowanie
wiedniki lub zamienniki będziemy pieniądze zaoszczędzone na nielikwi-
POLSKA ZBROJNA: Czyli czekamy, aż jednostek zmuszeni importować? dacji podtrzymać jakąś zdolność woj-
MON dostanie pieniądze na utylizację? w czasie ska lub przemysłu.
MIECZYSŁAW CIENIUCH: Nie dostanie- pokoju nie POLSKA ZBROJNA: Co decyduje
ma większego
my specjalnych pieniędzy na utylizację. znaczenia. w takiej sytuacji? POLSKA ZBROJNA: Czy patrząc
Sami musimy wygospodarować w swoim Wojsko nie MIECZYSŁAW CIENIUCH: Tu też na listę garnizonów, które przetrwa-
budżecie środki na ten cel. I tu znów sta- rozpoczyna na decyzję składa się suma wielu czyn- ją, można domyślić się, jaką strate-
jemy wobec dylematu gospodarza, które- już wojny ników. I jak się je wszystkie rozważy, gię obrony kraju przyjęliśmy?
z garnizonów.
mu brakuje pieniędzy. Czy to, co dostaje- wtedy podejmuje się decyzję. MIECZYSŁAW CIENIUCH: To je-
my z ministerstwa finansów, mamy wyda- Z boku może ona wyglądać na irracjo- den z mitów, który krąży po Polsce
wać na utylizację, by za kilka lat uzyskać nalną, bo obserwator nie zna wszyst- i często jest wykorzystywany w złej
oszczędności ze zlikwidowania opróżnio- kich czynników, a tylko te najbardziej sprawie – że rozmieszczenie wojska
nych składnic? Czy raczej najpierw te pie- ewidentne, rzucające się w oczy. świadczy o planach operacyjnych.

22 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


A R M I A

W tej chwili, ze względu na typ aktualnych rzystnie ulokowana, aby ludzie chcieli tam POLSKA ZBROJNA: A nam to nie grozi?
zagrożeń, ulokowanie jednostek w czasie przychodzić. Spróbujcie kupić kilka hekta- MIECZYSŁAW CIENIUCH: Trzeba by
pokoju nie ma większego znaczenia. Wojsko rów gruntu w środku Warszawy i postawić przeanalizować, czy profesjonalizacja wojska
nie rozpoczyna już wojny z garnizonów. tam muzeum. Pewnie wyczerpałoby to w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii,
Dwieście lat temu, gdy żołnierze przemiesz- roczny budżet MON na cele modernizacji. Francji i Hiszpanii dała taki efekt. Sądzę, że
czali się pieszo lub konno, rozmieszczenie Cytadela będzie służyć dobrej sprawie każdy znajdzie dowód na potwierdzenie swo-
jednostek wzdłuż granic miało znaczenie przez wiele lat. jej tezy. Na pewno trzeba będzie podjąć dzia-
strategiczne. Wtedy systemy rozpoznawcze łania, by wyalienowanie Wojska Polskiego ze
były prymitywne – ich funkcję spełniały POLSKA ZBROJNA: Ale nie może być społeczeństwa nie nastąpiło.
osobowe źródła informacji. Dziś mamy tak, że potrzeba ulokowania gdzieś mu-
tak bardzo rozwinięte techniczne systemy zeum przesądza o tym, gdzie znajdzie się POLSKA ZBROJNA: Amerykanie mają
informacyjne i rozpoznawcze, że żadne siedziba strategicznego dowództwa. – w porównaniu z liczbą obywateli – dwa ra-
państwo, nawet najsilniejsze, nie jest MIECZYSŁAW CIENIUCH: Cytadela nie zy liczniejsze siły zbrojne, a ich żołnierze słu-
w stanie skrycie przygotować się do wojny była dobrym miejscem do ulokowania tam żą w armii krócej niż w Europie czy u nas.
i rozpocząć jej w ciągu godziny. Przygoto- DWL ze względu na swój zabytkowy charak- To może zapobiegać alienacji wojska.
wania do wojny o pełnej skali na pewno ter i ciągłe ingerencje konserwatora zabytków MIECZYSŁAW CIENIUCH: W Stanach
zostaną wykryte i będzie dużo czasu na oraz czynników społecznych i politycznych, Zjednoczonych rotacja personelu jest dosyć
przygotowanie się do obrony. Wojsko ani zgłaszających pretensje do tego obiektu. Mo- duża, zwykle żołnierze służą pięć–sześć lat,
państwo nie będą taką wojną zaskoczone. gliśmy powiedzieć, że Dowództwo Wojsk Lą-
Okres zagrożenia i wojny dyplomatycznej dowych jest potrzebne nam w Cytadeli i tego
będzie dosyć długi, natomiast sam kon-
flikt zbrojny raczej krótki, trwający nie la- ROZDROBNIENIE JEDNOSTEK, Z KTÓRYM MAMY
ta i miesiące, lecz raczej tygodnie. Wojsko
nie rozpocznie wojny z koszar i obiektów DO CZYNIENIA, W ODNIESIENIU DO ARMII
sztabowych, nie będzie ich broniło. Za-
cznie ją po wcześniejszym rozśrodkowa-
ZAWODOWEJ JEST EKONOMICZNIE NIEROZSĄDNE
niu z rejonów operacyjnych, które nie są nie musimy udowadniać. Kto się z tym godzi,
tożsame z garnizonami. Byłoby totalną to dobrze, kto nie, to jego problem. Ale ma- wystarcza im jeden kontrakt. My zakładamy,
głupotą, gdyby wojska czekały na wojnę my XXI wiek i taka formuła uruchamia siły że służba kontraktowa będzie trwała do
w koszarach. szukające argumentów, żeby podważyć tę 12 lat. Rotacja kadr będzie więc mniejsza.
decyzję. Ale większa rotacja podnosi koszty. My mu-
POLSKA ZROJNA: I nie ma znaczenia, simy znaleźć złoty środek, bo nie wyobrażam
że Dowództwo Wojsk Lądowych będzie POLSKA ZBROJNA: Która – bądźmy sobie również sytuacji, że nasze wojsko bę-
się mieścić we Wrocławiu, a Inspektorat szczerzy – była podważalna. dzie armią starszych panów – strzelców na-
Wsparcia SZ w Bydgoszczy? MIECZYSŁAW CIENIUCH: Na decyzję cierających w tyralierze. 
MIECZYSŁAW CIENIUCH: Mówię o jed- o przeniesieniu DWL wpłynęła suma czyn-
nostkach, nie o sztabach. I jak ktoś będzie ników: że Muzeum Wojska Polskiego już WIZYTÓWKA
wzywał dziś do tego, by utrzymać więcej obiecano to miejsce, że Muzeum Katyńskie
wojska na wschodzie czy na zachodzie kra- już się tam przenosi, że Cytadela ma histo-
ju, to będzie naciągał argumenty. A to, gdzie ryczny charakter. Kierownictwo MON wy- Generał broni
pracują sztaby, ma znaczenie, jeśli używamy brało Wrocław, bo tam będą wolne obiekty MIECZYSŁAW CIENIUCH
stacjonarnych systemów dowodzenia, czyli po siedzibie dowództwa Śląskiego Okręgu Laureat Buzdygana „Polski
w czasie pokoju. Gdy będziemy posługiwać Wojskowego. Jest to też miejsce dogodne Zbrojnej”. Gdy zdał maturę, nie bacząc na
się systemami polowymi, wtedy ich lokali- pod względem infrastruktury komunikacyj- wysoki wzrost wstąpił do Wyższej Szkoły
zacja nie będzie miała znaczenia. Stolica nej i telekomunikacyjnej, tam również znaj- Oficerskiej Wojsk Pancernych. Po studiach
jest centrum administracyjnym, ale dla pań- duje się kadra, bo nie wszyscy przeniosą się dowodził plutonem i kompanią T-55
w 60 pułku czołgów w Elblągu. W latach
stwa, nie dla wojska. Jej zagrożenie miałoby pewnie z dowództwem z Warszawy do Wro-
1996-1998 dowodził 8 Dywizją Obrony Wy-
znaczenie strategiczne, nie wpływałoby na- cławia.
brzeża, skąd awansował do Sztabu Gene-
tomiast na kwestie związane z rozmieszcze- ralnego WP, na szefa Zarządu Dowodzenia.
niem sztabów. POLSKA ZBROJNA: Czy jednostki woj- Następnie wysłano go na podyplomowe
skowe mogą odgrywać jeszcze rolę kultu- studia do Narodowego Uniwersytetu Obro-
POLSKA ZBROJNA: Co przesądziło rotwórczą bądź cywilizacyjnotwórczą? ny w Waszyngtonie, by przygotował się do
o przeniesieniu Dowództwa Wojsk Lądo- MIECZYSŁAW CIENIUCH: Są inne in- bycia szefem Generalnego Zarządu Plano-
wych do Wrocławia, a nie Bydgoszczy? stytucje, które robią to lepiej. Ale nie powin- wania Strategicznego (P5), na którym to
MIECZYSŁAW CIENIUCH: Nasz mini- niśmy całkowicie z tego rezygnować. stanowisku współtworzył polską misję
ster już wielokrotnie to wyjaśniał. Z argu- w Iraku i wielonarodową dywizję z naszym
mentacją jest ten kłopot, że na decyzję złoży- POLSKA ZBROJNA: Obawiamy się, że udziałem. Następnie został pierwszym za-
ło się wiele czynników, które trudno przed- profesjonalizacja połączona z likwidacją stępcą szefa Sztabu Generalnego,
stawić w dziesięciosekundowej wypowiedzi, garnizonów nie przybliży wojska do społe- a w 2006 roku przez cztery tygodnie pełnił
obowiązki „pierwszego żołnierza”. Ostatnie
jakiej żądają stacje TV. Czynniki ekonomicz- czeństwa, a raczej je odseparuje.
trzy lata spędził w Brukseli, jako polski
ne mają tu duże znaczenie, szczególnie MIECZYSŁAW CIENIUCH: Ten dylemat
przedstawiciel wojskowy przy komitetach
w czasie pokoju. Jeśli potrzebujemy siedziby mają Niemcy. Wciąż obstają przy siłach zbroj- wojskowych NATO i UE. Od kwietnia 2009
dla Muzeum WP, to zakładamy, że taka inwe- nych z powszechnego poboru, by nie wyalie- roku jest radcą ministra obrony.
stycja ma sens tylko wtedy, gdy będzie ko- nowały się ze społeczeństwa.

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 23


R E S T R U K T U R Y Z A C J A
OKRĘGI zamiast dowodzić,
miały planować operacyjne
i mobilizacyjne rozwinięcie wojsk,
zarządzać obroną terytorialną
i walczyć z klęskami żywiołowymi.

KRZYSZTOF WILEWSKI

Mało radosna rocznica


W tym roku Pomorski Okręg Wojskowy obchodzi
dziewięćdziesiątą rocznicę istnienia. Zapewne ostatnią okrągłą.

Z
godnie z koncepcją zapożyczoną z ar- funkcjonowanie wojskowej służby wewnętrznej, rem. Dopiero kiedy dowodzony przez generała
mii austro-węgierskiej okręgi general- ale także za majątek wojskowy i państwowy. Józefa Hallera Front Północny wyzwolił Pomo-
ne miały być administracyjnymi rze, dowództwo okręgu przeniesiono do Gru-
przedstawicielstwami ministra spraw OKRĘG GENERALNY dziądza. W 1921 roku OG „Pomorze” prze-
wojskowych. Ich najważniejszym zadaniem był „POMORZE” kształcono w okręg korpusu i nadano mu numer
nadzór nad mobilizacją, uzupełnianiem i przy- Kiedy państwo okrzepło, przede wszystkim VIII. Jego zadaniem było wspieranie trzech znaj-
sposobieniem rezerw. Gdy powstawały okręgi, terytorialnie, okręgi generalne zostały przekształ- dujących się na jego terenie dywizji piechoty
II Rzeczpospolita też się jeszcze kształtowała, cone w okręgi korpusów. Utworzone w 1919 ro- – 15., 16. i 4. – oraz nadzór nad obroną teryto-
więc ich dowódców w latach 1919–1922 trakto- ku Dowództwo Okręgu Generalnego „Pomorze” rialną, którą na tym terenie tworzyły trzy bryga-
wano jak wojskowych stróżów prawa i obarczo- ulokowano w Inowrocławiu. Większe miasta re- dy obrony narodowej – Pomorska (w Toruniu),
no odpowiedzialnością nie tylko za prawidłowe gionu były wtedy jeszcze pod niemieckim zabo- Chełmińska (w Chełmnie) i Morska (w Gdyni).

24 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


A R M I A

Stypa na urodzinach
 13 SIERPNIA 1919 ROKU – po- Wojskowy funkcjonuje jako Okręg  MAJ 1963 ROKU – sformowane
wstało Dowództwo Okręgu General- Wojskowy nr II. zostają pierwsze pułki obrony teryto-
nego „Pomorze”. rialnej.
 22 SIERPNIA 1945 ROKU – teryto-
LISTOPAD 1919 ROKU – Dowództwo rium Polski podzielono na siedem  CZERWIEC 1963 ROKU – podległa
Okręgu Generalnego „Pomorze” ulo- okręgów. POW objął województwo POW 23 DP przekształca się w 23 Dy-
kowano w Inowrocławiu. gdańskie i szczecińskie, a dowództwo wizję Desantową, która później zmie-
okręgu przeniesiono z Torunia do Ko- nia nazwę na 7 Dywizję Desantową.
 MARZEC 1920 ROKU – po zajęciu szalina.
Pomorza przez Front Północny prze-  1975 ROK – reforma administracji.
niesiono DOG „Pomorze” do Grudzią-  WRZESIEŃ 1945 ROKU – rozfor- POW obejmuje swoją władzą 13 woje-
dza. Określono obszar podległy OG mowanie 1 i 2 armii Wojska Polskiego wództw.
„Pomorze”. i włączenie podporządkowanych im
jednostek w struktury okręgów. POW  1 STYCZNIA 1999 ROKU – Polska
 11 SIERPNIA 1921 ROKU – refor- objęło dowodzenie nad 12 DP i 16 DP. zostaje podzielona na dwa okręgi
ma struktur dowodzenia Wojska Pol- – POW i ŚOW.
skiego na szczeblu taktycznym. OG  MARZEC 1949 ROKU – redukcja
„Pomorze” zostaje przekształcony liczby okręgów. Poza POW pozostają  PAŹDZIERNIK 2001 ROKU – po-
w Okręg Korpusu nr VIII z siedzibą Śląski, Warszawski i Krakowski. Kra- wstaje 1 Korpus Zmechanizowany, któ-
w Toruniu. kowski zostaje zlikwidowany w 1953 ry przejmuje od POW dowodzenie
roku i taka struktura utrzymuje się do 7 Pomorską Brygadą Obrony Wybrze-
 1922–1923 – na terenie Okręgu 1992 roku. ża, 1 Mazurską Brygadą Artylerii,
Korpusu nr VIII powstają szkoły woj- 2 Mazowiecką Brygadą Saperów,
skowe: Oficerska Szkoła Marynarki  1 STYCZNIA 1954 ROKU – Okręg 5 Pułkiem Inżynieryjnym, 8 Koszaliń-
Wojennej w Toruniu, Oficerska Szkoła Wojskowy nr II oficjalnie nazwano Po- skim Pułkiem Przeciwlotniczym, 9 War-
Jazdy w Grudziądzu oraz Oficerska morskim Okręgiem Wojskowym. POW mińskim Pułkiem Rozpoznawczym,
Szkoła Artylerii w Toruniu. dowodzi: dwoma korpusami armijnymi, 14 Suwalskim Pułkiem Artylerii Prze-
korpusem zmechanizowanym, dwoma ciwpancernej oraz 49 Pułkiem Śmi-
 MAJ 1939 ROKU – początek mobi- dywizjami artylerii przełamania, dywizją głowców Bojowych i 8 Batalionem Ra-
lizacji. artylerii przeciwlotniczej oraz trzema dioelektronicznym.
brygadami przeciwdesantowymi. Ra-
 1 LUTEGO 1945 ROKU – ukazał zem około 100 tysięcy żołnierzy.  LISTOPAD 2003 ROKU – zlikwido-
FOT. JAROSŁAW WIŚNIEWSKI

się rozkaz Naczelnego Dowództwa wano 1 Korpus Zmechanizowany.


WP nr 023/Org. o powołaniu do kiero-  1 STYCZNIA 1962 ROKU – zaczy-
wania działalnością niższych ogniw nają działalność wojewódzkie sztaby  1 LIPCA 2007 ROKU – Inspektorat
administracji wojskowej na zapleczu wojskowe. Na terenie POW – w Byd- Wsparcia Sił Zbrojnych przejął zadania
frontu dowództw okręgów wojsko- goszczy, Gdańsku, Szczecinie i Ko- logistyczne od dowództw rodzajów sił
wych. Do 1954 roku Pomorski Okręg szalinie. zbrojnych. 

Na obszarze tego niedużego okręgu (zajmują- wej. W 1990 roku POW miał pod ko- skoncentrować się na planowaniu ope-
cego jedynie 7,7 procent terytorium kraju) znaj- mendą między innymi 8 Drezdeńską racyjnego i mobilizacyjnego rozwinię-
dowało się kilka strategicznych, z punktu widze- Dywizję Zmechanizowaną, 12 Dywizję cia jednostek wojskowych, zarządzać
nia armii, wojskowych uczelni – Oficerska Szko- Zmechanizowaną, 2 Warszawską Dy- obroną terytorialną i walczyć z klęska-
ła Marynarki Wojennej w Toruniu, Oficerska wizję Zmechanizowaną, 16 Kaszubską mi żywiołowymi. Po wstąpieniu Polski
Szkoła Jazdy w Grudziądzu oraz Oficerska Dywizję Zmechanizowaną, 7 Łużycką do NATO powierzono im również za-
Szkoła Artylerii w Toruniu. Brygadę Obrony Wybrzeża, 2 Pomor- dania wynikające z obowiązków pań-
ską Brygadę Artylerii oraz 6 Warszaw- stwa gospodarza (HNS).
KLUCZOWY GRACZ ską Brygadę Artylerii Armat. W tym roku POW obchodzi dzie-
Po II wojnie światowej zmodyfikowano kon- Upadek komunizmu doprowadził do więćdziesiątą rocznicę istnienia. Nie bę-
cepcję okręgów wojskowych. Zajmowały się one rozwiązania Układu Warszawskiego, dzie to radosne święto. Minister obrony
nie tylko logistyką, mobilizacją i rezerwami. Od- MINISTER a w konsekwencji konieczne stało się Bogdan Klich zatwierdził aneks do
grywały także kluczową rolę w łańcuchu dowo- OBRONY przeprowadzenie reform w polskiej ar- „Programu rozwoju Sił Zbrojnych RP
dzenia w siłach lądowych. Pomorski Okręg Woj- BOGDAN KLICH mii, mających skutki dla POW. Najważ- w latach 2007–2012”, przesądzając tym
skowy w 1954 roku dowodził dwoma korpusami zatwierdził aneks niejszą zmianą była utrata przez okręg samym, że POW i ŚOW zostaną zlikwi-
armijnymi, korpusem zmechanizowanym, dwo- do „Programu
rozwoju Sił
jednostek operacyjnych i związków tak- dowane. Ich zadania przejmie utworzo-
ma dywizjami artylerii przełamania, dywizją ar- Zbrojnych RP tycznych. Przekazano je nowo utworzo- ny w 2006 roku Inspektorat Wsparcia
tylerii przeciwlotniczej oraz trzema brygadami w latach nym Dowództwu Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych. Ma on nie tylko zarzą-
przeciwdesantowymi. Razem było to około 100 2007–2012”, i korpusom zmechanizowanym. dzać logistyką całej armii, ale również
przesądzając tym
tysięcy żołnierzy. samym, że POW
Okręgi wojskowe – Pomorski i Śląski odpowiadać za zwalczanie skutków
Koncepcja „bojowych” okręgów dotrwała i ŚOW zostaną (ostatecznie z czterech zostały do dzi- klęsk żywiołowych oraz terenową ad-
w Wojsku Polskim aż do transformacji ustrojo- zlikwidowane. siaj dwa) – zamiast dowodzić, miały ministrację wojskową. 

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 25


W samo sedno
F E L I E T O N
BOGUSŁAW
PACEK
Nie ma się co dziwić,
że Polacy w kraju i za granicą mają
wypaczony obraz naszej armii.

Tak nas widzą,


jak nas piszą
K
iedy przestąpiłem Na podstawie przekazów medialnych Wszystkie armie świata są dość sceptyczne wo-
progi słynnego domu nasz kraj, widziany oczami Polaka, któ- bec mediów i robią co mogą, by przekazywać im
Jerzego Giedroycia ry ponad pół wieku walczył z daleka pozytywne wydarzenia.
w Maisons Laffitte, o wolność ojczyzny, wygląda jak gniaz- A jak to jest u nas? Czołowe gazety cywilne
w którym przez dzie- do afer, a politycy jak przekręciarze. prześcigają się w obrzucaniu armii błotem. Nie-
sięciolecia Redaktor wraz z gronem Sensacja goni sensację. Mało jest pozy- ważne, czy słusznie. Ważne, żeby często i moc-
znamienitych współpracowników wy- tywnych wieści. Wojsko nie wygląda no. A prasa wojskowa? Dla cywilów praktycznie
dawał słynną „Kulturę”, czułem po- dużo lepiej. To, co można usłyszeć, zo- nie istnieje. A dalsze przekonywanie przekona-
wagę chwili. Spotkanie z bratem Re- baczyć i przeczytać codziennie o Polsce nych w wojsku niewiele zmieni.
daktora Henrykiem Giedroyciem w mediach, nie napawa optymizmem. Pozytywne wiadomości o armii można zna-
obfitowało w różne ciekawe wspo- Wracając z Maisons Laffitte, zasta- leźć głównie w „Polsce Zbrojnej” i na stronie in-
mnienia z okresu powojennego. Zaj- nawiałem się nad słowami Henryka ternetowej MON. Ale kto dziś czyta „Polskę
mował się on od początku lat pięć- Giedroycia. Myślę, że miał wiele racji, Zbrojną” i przegląda naszą stronę internetową?
dziesiątych sprawami administracyj- mówiąc o czarnym obrazie Polski. A ile A telewizja? W obu publicznych programach
nymi, wie wszystko i o „Kulturze”, osób wie, że przecież często jest to ob- wojsko prawie nie istnieje. Gdzie te czasy, gdy re-
i o „Zeszytach Historycznych”, o wy- raz nieprawdziwy i niepełny? Media nie gularnie oglądaliśmy „Obserwatora wojskowe-
dawcach, pisarzach i poetach, którzy eksponują pozytywnych treści. Dotyczy go”, „Nie tylko w koszarach” czy „Czas NATO”?
przewinęli się w ciągu wielu lat przez to także wojska. I choć społeczeństwo Nie ma więc co się dziwić, że pan Henryk i całe
Maisons Laffitte. darzy nas wciąż wysokim uznaniem, to rzesze rodaków w Polsce i za granicą mają dość
Kiedy zapytałem pana Henryka pod nie ma co ukrywać, że od dłuższego wypaczony obraz armii. 
koniec spotkania, jak dziś postrzega kraj czasu obowiązuje reguła „dobry news
i co należy jeszcze zmienić w Polsce to żaden news” i że nic
i w wojsku, mój rozmówca zaskoczył tak nie zainteresuje czy-
mnie zupełnie. „Zmienić należy wszyst- telnika, jak afera
ko, od góry do dołu, dosłownie wszyst- w mundurze na pierw-
ko”, ocenił zdecydowanie. szej stronie. Nieważne,
Kiedy tłumaczyłem mu, jak wiele że prawdziwa albo
zmieniło się w naszym kraju, przekony- sprzed wielu lat.
wałem, że Polska niczym nie różni się
od rozwiniętych państw Europy, a nasze
siły zbrojne nie wyglądają gorzej od
francuskich, wysłuchał mnie w skupie-
niu, po czym równie rzeczowo odparł:
„Ja widzę Polskę tak, jak ją sami poka-
zujecie. Nie byłem w kraju od 1939 ro-
ku. Codziennie oglądam polską telewi-
zję. Czytam polskie gazety. Mój ob-
FOT. WWW.SXC.HU

raz Polski jest dokładnie taki, jak


przedstawiają go sami Polacy, woj-
sko też”.

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 27


P R O M O C J A

T
o wydarzenie zapowiada
zmianę w podejściu do kształ- SPOT Z F-16 wniesie
towania wizerunku wojska. orzeźwienie do bloków
Armia ma trafić do świado- reklamowych.
mości społecznej za sprawą
źródła tryskającego z głębokości ponad stu
metrów. Woda wzbije się w niebo i prze-
kroczy barierę dźwięku. Poleci myśliwcem
F-16.

BUTELKI BIAŁO-CZERWONE
Pomysł wykorzystania w reklamie Ja-
strzębia z biało-czerwoną szachownicą zro-
dził się w głowie Krzysztofa Weki kieru-
jącego przedsiębiorstwem produkującym
i dystrybuującym wodę ze źródła pod Nałę-
czowem. Uważa, że zestawienie mineralnej
z samolotem wielozadaniowym może być
korzystne dla obydwu produktów.
Jego firma, Polskie Zdroje, buduje wize-
runek polskiej marki. Nie jest to łatwe, ale
poprzednie reklamy wody, nawiązujące do
serialu ,,07 zgłoś się” oraz wysiłku kolarzy,
uznaje za dobry początek. Nowy spot tele-
wizyjny również w założeniu miał zawie-
rać wiele elementów jednoznacznie koja-
rzonych z naszym krajem. Skoro firma, ka-
pitał i woda są z Polski, to pilot oraz samo-
lot też musieli być rodzimi. Nawet muzyka
jest z serialu ,,Czarne chmury”.
To efekt przemyślanej strategii krzewie-
nia tak zwanego patriotyzmu konsumenc-
kiego, czyli przywiązania klientów do wy-
robów krajowych. W rozwiniętych gospo-
darczo krajach pochodzenie marki jest dla
konsumentów jednym z kryteriów wyboru
towaru, w Polsce natomiast patriotyzm
konsumencki dopiero raczkuje. Przeszko-
dą w jego rozwoju jest mentalność roda-
ków. W czasach gospodarki socjalistycznej
artykuł importowany był synonimem
TOMASZ SZULEJKO

luksusu.
Działanie firmy zostało przeanalizowane
przez Dowództwo Sił Powietrznych oraz

TOMASZ SZULEJKO

Odrzutowy saturator
Reklama z żołnierzami przyczyni się do propagowania produktu,
który możemy kupić w osiedlowym sklepie.
Ministerstwo Obrony Narodowej. Długo i zaburza rytm funkcjonowania jący Jastrzębie w korzystnym świe-
zastanawiano się nad celowością przystą- jednostki. tle może przyczynić się do propa-
pienia do realizacji spotu. Pomysł angażo- gowania pozytywnego wizerunku
wania wojska do reklamy miał tyluż zwo- POZYTYWNY PRZEKAZ Wojska Polskiego w społeczeń-
lenników, co przeciwników. Wojsko bo- Argumenty „za” uznano jednak stwie. Skoro rodzimy producent
wiem ma służyć narodowi, a nie komer- za mocne i postanowiono zrobić zabiega o możliwość sprzedania
cyjnej firmie. Poza tym wpuszczenie eki- wyjątek. Resortowi decydenci za- swego wyrobu pod szyldem pol-
py filmowców do bazy wprowadza chaos łożyli, że spot reklamowy pokazu- skiego F-16, to maszyna musi do-

28 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


A R M I A

Umowa prześwietlona
Przygotowania do nakręcenia
filmu reklamowego trwały wiele miesięcy.

K onieczne było zawarcie


umowy, która jednoznacz-
nie określi warunki współpra-
żowało się w przedsięwzięcia
o charakterze komercyjnym,
służące propagowaniu produk-
cy. Każdy zapis w dokumencie tów adresowanych do masowe-
został sprawdzony przez woj- go konsumenta.
skowych prawników, specjali- Taką akcją nie była przecież
stów od procedur antykorup- ubiegłoroczna kampania rekla-
cyjnych oraz ochrony informa- mowa pod hasłem: ,,Zawód
cji niejawnych. Dla resortu żołnierz – dołącz do najlep-
obrony była to nowość, bo do szych”, zachęcająca do przy-
tej pory nasze wojsko nie anga- wdziewania munduru. 

Firma z misją
Polskie Zdroje z powodzeniem konkurują
w kraju z największymi zagranicznymi koncernami.

S tanowią drugą siłę na rynku


wody w butelkach i nie za-
mierzają oddawać pola. Jedno-
kańskim państwie. Będą one
źródłem wody pitnej dla tysięcy
osób.
cześnie wychodzą poza granice To klasyczny przykład dawania
Polski. Od listopada 2008 roku wędki zamiast ryby. Nie chodzi
prowadzą program „Woda dla o wożenie wody do Afryki, lecz
Sudanu”. W tym celu wyprodu- o budowanie infrastruktury. To
kowały specjalne butelki z ciso- element kampanii wodnej orga-
wianką. Zysk z ich sprzedaży sfi- nizowanej przez Polską Akcję
nansuje budowę studni w afry- Humanitarną. 

brze się kojarzyć! Płynąca z polskiego pewnia rzecznik dowódcy Sił Po- słychać plusk płynącego strumienia.
źródła cisowianka nie budzi też zastrzeżeń wietrznych major Marcin Rogus. W efekcie konsument nie odróżnia
natury moralnej i etycznej, a w przeciwień- Na kombinezonach aktorów wystę- produktów.
stwie do napojów energetyzujących propa- pujących w filmie znajdą się pla- ,,Dlatego chcemy opowiedzieć
guje zdrowy tryb życia. Pozwala pilotom kietki z logo pokazów lotniczych. prostą historię w niebanalny sposób.
wykonać najtrudniejsze figury akrobacji NOWY SPOT W napisach końcowych pojawi się Założyliśmy, że polscy piloci potra-
samolotowej. To pozytywny przekaz. TELEWIZYJNY zaproszenie na sierpniową imprezę. fią wykonywać skomplikowane ewo-
Firma zgodziła się dofinansować organi- miał zawierać lucje, ponieważ piją zdrową wodę
wiele elementów
zację pokazów lotniczych Air Show 2009 jednoznacznie POD PRĄD z polskiego źródła. Obserwując sa-
w Radomiu. Ta impreza będzie mogła się kojarzonych Producenci spotu uważają, że na molot z biało-czerwoną szachowni-
odbyć dzięki dotacjom od licznych sponso- z naszym krajem. świecie nie wykorzystywano samo- cą, pilotowany przez kobietę, jeste-
rów. Cisowianka zostanie oficjalną wodą Skoro firma, lotów F-16 w tak jednoznaczny śmy zaskoczeni umiejętnościami
kapitał i woda są
lotniczego pikniku. ,,Resort obrony otrzy- z Polski, to pilot sposób w reklamach komercyjnych. człowieka i możliwościami maszy-
ma wsparcie niezbędne do organizacji Air oraz samolot Polska próba może być pionierska. ny”, tłumaczy Krzysztof Weka.
Show 2009. też musieli być W większości reklam wody mine- Producenci przekonują, że komu-
rodzimi. Nawet
Natomiast emitowany w telewizji spot ralnej przedstawia się sielskie ob- nikat upowszechniający zdrowy styl
muzyka jest
posłuży do rozpropagowania imprezy bez z serialu ,,Czarne razki z gór. W spotach dominują od- życia będzie jednocześnie dobrą for-
angażowania dodatkowych środków”, za- chmury”. cienie zieleni i niebieskości, a w tle mą reklamy Wojska Polskiego. Tak

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 29


P R O M O C J A

Szacunek na. ,,Przyjęliśmy zasadę: zespół filmowy


zmniejszony o połowę”, przyznaje prezes

P raca przy tworzeniu


spotu była dla filmow-
ców okazją do przyjrzenia
Weka.
O trudności przedsięwzięcia świadczy
konieczność łączenia funkcji. Reżyser
się bazie od środka. Byli Grzegorz Kuczeriszka był jednocześnie
pod wrażeniem służących operatorem kamery: ,,Musiałem mieć po-
w lotnictwie ludzi, a także dzielność uwagi niczym pilot samolotu
sprzętu. Nawet nie próbo- F-16”. Na pasie startowym nie było asysten-
wali tego kryć. Kwitowali tów, gońców ani rozwiniętego kateringu.
krótko: „Szacunek!”. Wszy- Niezbędna była więc perfekcyjna organiza-
scy podkreślali życzliwość cja pracy oraz znakomita kondycja fizyczna.
i pomoc dowódcy bazy puł- ,,Filmowcom najbardziej dokuczały duże
TOMASZ SZULEJKO

kownika pilota Rościsława odległości między różnymi obiektami lotni-


Stepaniuka oraz podle- skowymi”, zauważa rzecznik prasowy
głych mu żołnierzy.  31 BLT kapitan Waldemar Krzyżanowski.
Nie obyło się bez niespodzianek. Modelki
biorące udział w produkcji są szczupłymi
jak film ,,Top Gun” w latach osiem- wać oraz zaprotestować przeciw dziewczynami. Wynikł problem doboru dla
dziesiątych promował lotnictwo ame- nieprzychylnej opinii o Jastrzębiach. nich lotniczych kombinezonów.
rykańskiej marynarki wojennej. Prowadzę dużą firmę i potrafię do- ,,Musiałam całkowicie przeszyć standardo-
,,Mogliśmy zlecić produkcję za- cenić profesjonalizm i zaangażowa- we uniformy”, opowiada kostiumograf
granicznej agencji. Uznaliśmy jed- nie żołnierzy służących w bazie”. Beata Frankowicz. Sporo pracy miała też
nak, że film powinien być bliski re- PRODUCENCI Ewa Radzikowska odpowiedzialna za cha-
aliom polskiej bazy wojskowej, MIĘKKIE LĄDOWANIE SPOTU uważają, rakteryzację. Zmagała się z upięciem dłu-
z prawdziwymi żołnierzami i samo- Wojsko postawiło twarde warun- że na świecie nie gich włosów modelek, tak aby zmieściły się
wykorzystywano
lotami”, uzasadnia prezes Weka. Je- ki. Filmowcy musieli dostosować samolotów pod hełmem pilota.
go zdaniem, tylko taki komunikat się do rytmu funkcjonowania 31 Ba- F-16 w tak Panie poruszały się po pasie startowym
będzie skuteczny i wiarygodny. zy Lotnictwa Taktycznego (31 BLT) jednoznaczny krokiem znanym z pokazów mody. W trak-
sposób
Podkreśla przy tym, że reklamę w poznańskich Krzesinach. ,,Ich cie kręcenia spotu musiały nabrać ,,lotnicze-
w reklamach
cisowianki przygotowano niejako praca nałożyła się na normalne komercyjnych. go luzu”. Do produkcji zatrudniono nieopa-
pod prąd preferowanego przez nie- szkolenie. Nie było mowy o specjal- trzone twarze. ,,Zaangażowanie nieznanych
które media negatywnego przeka- nym aranżowaniu sytuacji na po- aktorów zmniejsza prawdopodobieństwo ich
zu, skupiającego się na problemach trzeby produkcji”, zapewnia major pojawienia się w kolejnej polskiej reklamie.
technicznych samolotu F-16. Rogus. Ekipa filmowa liczyła zale- Mamy szansę uniknięcia sytuacji, w której
,,Chcemy kreować pozytywną rze- dwie kilkanaście osób. Na planie widzom pomylą się marki i produkty”, pod-
czywistość, na swój sposób eduko- obowiązywała wojskowa dyscypli- kreśla Krzysztof Weka. 

W A S Z Y M Z D A N I E M

Europy przed komunizmem, po- synowi pewne przemyślenia

Mój Śląsk został w Dniepropietrowsku.


Wierzę, że nie zatracił przy tym
o powstaniach i ich sensowno-
ści. Mam wrażenie, że „Polska
człowieczeństwa i górnośląskie- Zbrojna” trafia do zbyt wąskie-
Jestem i będę patriotą go pragmatyzmu. go grona Czytelników, by wywo-
śląskim. I taki umrę. Czy ja mam jakiekolwiek powo- łać szerszą dyskusję na ten te-
dy, by być polskim patriotą mat, ale jeśliby się tak stało, to
w wydaniu historyczno-roczni- zostałby Pan zaszczuty przez

S
zanowny Panie Redakto- kuje się zupełnie z patrioty- cowo-niepodległościowym? Co osoby spod znaku „Gazety Pol-
rze, po co najmniej dwu- zmem narodowym w wydaniu nie zmienia faktu, że jestem skiej”, częściowo nomen omen
krotnym przeczytaniu XIX wieku, jest traktowany i będę patriotą śląskim. I taki czerpiących natchnienie z tra-
Pańskiego felietonu przecieram w najlepszym wypadku jako umrę. Nie zapomnę także dycji faszyzmu, co mnie zawsze
starannie oczy. Doszedłem dziwak. o tym, że po wojnie przymuso- najbardziej zadziwia.
do wniosku, że wywiad pana W Pana felietonie jest to, co dla wo zmieniano imiona i nazwi- Nie wiem, czy właściwie ode-
Woźniczki uznał Pan za wiary- mnie nie stanowi żadnej nowo- ska Ślązaków – gospodarzy na brałem przesłanie tekstu, ale
godny i jest Pan przekonany, iż ści. Po plebiscycie, na skutek tej ziemi, obozów w świętochło- chcę wierzyć, że w Warszawie
coś jest na rzeczy. Ze swojej rozstrzygnięć ententy po trze- wickiej „Zgodzie”, w Jaworznie, są osoby, które dopuszczają na-
perspektywy treść i ducha felie- cim powstaniu śląskim, część w Łambinowicach. szą śląską odrębność w oglą-
tonu oceniam jako niezmiernie członków mojej rodziny ucieka- W Pana felietonie opisano dzie przeszłości. Jest taką oso-
odważne. ła do Polski, a część w drugą prawdę, także tę gorzką, którą bą Kazimierz Kutz, ale dobrze
Na podstawie kontaktów z mo- stronę, dopóki granice były nie może potwierdzić Kazimierz wierzyć, że są także inni. 
imi kolegami wiem, że z optyki do końca szczelne. Moja rodzi- Kutz – jego ojciec był powstań-
warszawskiej, ktoś, kto twierdzi, na pozostała po niemieckiej cem śląskim. Z tego co wiem, ROBERT NIEROBISCH
że jest Ślązakiem i nie identyfi- stronie. Dziadek, który bronił pod koniec życia przekazał on Tychy

30 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


A R M I A

FOT. TADEUSZ WRÓBEL


TADEUSZ WRÓBEL

Sieciocentryczny bukiet
Jaśmin jest odpowiednikiem systemów wsparcia dowodzenia stosowanych
w armiach innych państw NATO. Oferuje jednak wiele nowych możliwości.

W
kwietniu w laborato- łać bez zakłóceń. Taką płynną współ- wątpiło, że można to zrobić. Niebawem owe
rium w Hadze, nale- pracę umożliwiają aplikacje zgodne możliwości zostaną wypróbowane podczas
żącym do natowskiej ze standardem MIP. sojuszniczych ćwiczeń „Combined Endea-
agencji NC3A vor” i „NATO Coalition Warrior Interopera-
(NATO Consultation, Command and BYDGOSKI ŁĄCZNIK bility Demonstration”. Jaśmin będzie tam,
Control Agency), zajmującej się sy- W trakcie przeprowadzonych zgodnie z założeniami organizatorów, uży-
stemami dowodzenia, testowano w Hadze testów sprawdzono działa- Istnieją trzy wer- wany jako pośrednik między systemami
z powodzeniem polski system wspo- nie konwersji pomiędzy aplikacjami sje zintegrowa- państw, które korzystają ze standardów MIP
magania dowodzenia C3IS Jaśmin. standardów MIP Baseline 2 oraz nych węzłów Baseline 2 lub MIP Baseline 3.
teleinformatycz-
Próby związane były z wdrożeniem MIP Baseline 3. Z powodzeniem. nych Jaśmin wraz W laboratorium w Hadze wykonano rów-
funkcjonalności zdefiniowanych „Nasz system jest, i to w skali mię- z ich oprogramo- nież testy sprawdzające, czy Jaśmin w naj-
w tak zwanym bloku 3 wielostronne- dzynarodowej, jedynym, który ma waniem, głównie: nowszej konfiguracji może współpracować
go programu wymienialności, czyli taką możliwość wymiany danych C3IS Jaśmin, z systemami NATO przeznaczonymi do two-
systemem
Multilateral Interoperability Pro- między oboma standardami, po- zarządzania rzenia połączonego obrazu sytuacji operacyj-
gramme (MIP) Baseline 3. Celem wszechnie używanymi w NATO”, zasobami teleko- nej. Dzięki zastosowaniu nawigacji oraz uży-
programu jest doprowadzenie do te- zachwala Henryk Kruszyński munikacyjnymi ciu zdjęć satelitarnych i map topograficznych
go, by powstałe w różnych państwach – prezes bydgoskiego Teldatu, pro- oraz system
bezpiecznej
poprawia on jakość dowodzenia, a tym sa-
i firmach systemy dowodzenia i wy- ducenta Jaśmina. Dodaje, że przed wymiany mym umożliwia lepsze wykorzystanie poten-
miany informacji mogły współdzia- haskimi testami wielu fachowców informacji. cjału bojowego. Jaśmin spełnia wymogi

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 31


M I L I T A R I A

STANAG 5527 (NATO Friendly Force Infor- rzeczywistym. Przed dostępem do niego osób kich komunikatów ADatP-3 (w różnych wer-
mation), co też potwierdzono odpowiednimi niepowołanych chronią między innymi proto- sjach). Podczas ubiegłorocznych ćwiczeń
testami. Ta funkcjonalność przyda się, gdy koły szyfrujące i karty kryptograficzne. „Combined Endeavor” polski system uzy-
przyjdzie działać w zgrupowaniach wielona- Najpierw powstały dwie wersje systemu: skał potwierdzenie najwyższego, trzeciego
rodowych. Wtedy potrzebny jest system po- kontenerowa i przenośna, a potem pokłado- poziomu współpracy, co oznacza pełną au-
zwalający śledzić położenie sił sojuszni- wa. W 2007 roku na Międzynarodowym Sa- tomatyzację generacji i obsługi komunika-
czych, tak by uniknąć tragicznych pomyłek. lonie Przemysłu Obronnego (MPSO) tów. W trakcie tych ćwiczeń na bazie Jaśmi-
Służą do tego urządzenia nazywane Blue For- w Kielcach wszystkie wersje systemu otrzy- na (wszystkich wersji) rozwinięto sieć pod-
ce Tracking. „Wymienione możliwości Ja- mały wyróżnienie specjalne ministra nauki kładową (core network), stanowiącą główną
śmina we wszystkich jego wersjach pozwala- i szkolnictwa wyższego, jako wysoko za- platformę komunikacyjną przedsięwzięcia
ją na zastosowanie tego wyrobu na szczeb- awansowany technologicznie wyrób techni- oraz testów systemów, którymi dysponowały
lach operacyjnych i taktycznych, w jednost- ki wojskowej. W ubiegłym roku zaprezento- delegacje wszystkich państw biorących
kach wielonarodowych, w misjach. Szczegól- wano wóz dowodzenia z Jaśminem w wersji udział w „Combined Endeavor”. Zbudowa-
nie przydać się mogą w wozach bojowych pokładowej na platformie pojazdu Żubr, na na bazie Jaśmina sieć została uznana
i dowódczych”, konkluduje prezes Kruszyński. skonstruowanego w AMZ Kutno. Za ten wy- przez organizatorów za najlepszą w kilkuna-
„Dziś Jaśmin to już nie system, ale także kom- rób obie firmy otrzymały w ubiegłym roku stoletniej historii tych ćwiczeń.
pletna sieciocentryczna platforma teleinfor- na MSPO w Kielcach nagrodę Defender. Modułowa budowa systemu pozwala wy-
matyczna”, zauważa drugi z prezesów, Pokładowa wersja Jaśmina może być uży- korzystać na stanowisku dowodzenia wszyst-
Marek Cichocki. wana poza wozami dowodzenia, w innych kie funkcje, jakie oferuje, bądź tylko wybra-
pojazdach, w tym w kołowych transporte- ne, które są potrzebne operatorom. Do Ja-
UNIWERSALNY KWIATEK rach opancerzonych, bojowych wozach pie- śmina można też dodawać nowe moduły
Jaśmin jest używany w Wojsku Polskim od choty i czołgach. System – co warte podkre- programowe lub modernizować istniejące,
2006 roku. Został zaprojektowany tak, by ślenia – może też być wykorzystany indywi- na przykład stworzyć most między MIP Ba-
mógł być wykorzystywany na różnych szczeb- dualnie przez żołnierza. seline 2 a MIP Baseline 3.
lach, od najwyższych do najniższych, nawet Jaśmin ma między innymi moduły auto- „Uważamy, że nasz system jest w swej ka-
indywidualnie przez żołnierza. Pozwala na matycznej replikacji danych. Oferuje też tegorii najnowocześniejszym wyrobem prze-
transmisję głosową danych i obrazów w czasie możliwość obsługi, edycji i walidacji wszyst- znaczonym dla polskiego wojska. Nasze roz-

32 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


A R M I A

FOT. TELDAT
ską pasją i bez finansowania z bu- produkcję podzespołów umożliwia-
Gruntownie testowany dżetu państwa. Dzieje się to jedno- ją kupione za granicą automaty do
cześnie z udziałem i przy pełnej ak- montażu powierzchniowego, urzą-
W ostatnich latach Jaśmin podawany był różnym ceptacji naszych sił zbrojnych. Za- dzenia do mikroukładów, specjali-
próbom podczas międzynarodowych ćwiczeń. nim sprzęt trafi do odbiorcy, prze- styczny osprzęt testujący. Oczywi-

P odczas „Combined Endea-


vor” w latach 2005–2008
pozytywnie zakończyło się 214
sty. Wykonano też setki in-
nych, między innymi w ra-
mach programu MIP, we
chodzi bardzo wnikliwe badania
u producenta. Dotyczy to wszyst-
kich egzemplarzy. Na przykład każ-
ście, korzystają również z elemen-
tów technologicznych i rozwiązań
renomowanych producentów, jak
testów urządzeń systemu Ja- współpracy z ośrodkami na- dy router jest poddawany około 70 Cisco Corporation. Tak robią wszy-
śmin. W czasie ćwiczeń „NATO ukowymi wojskowymi w Pol- testom. Sprawdza się jego zacho- scy. „Dziś rzadko kto wytwarza
Coalition Warrior Interopera- sce oraz za granicą, na przy- wanie w różnej temperaturze, wil- każdą śrubkę, bo nie pozwala na to
bility Demonstration 2008” kład w ośrodku CELAR mini- gotności, różnym ciśnieniu oraz od- daleko idąca specjalizacja i ekono-
polski system zaliczył 54 te- sterstwa obrony Francji.  porność na wstrząsy. Bydgoska fir- mia. Nie można też wyważać ot-
ma oferuje też armii kontrolę swo- wartych drzwi”, stwierdza prezes
wiązania są gotowe do zastosowania w ku- ich wyrobów od momentu ich po- Cichocki.
powanych lub przeznaczonych przez wojsko wstania, przez okres eksploatacji, O jakości współczesnych syste-
do zmodernizowania pojazdach, jak trans- do wycofania i utylizacji. Na co mów dowodzenia, kontroli, łączno-
porter Rosomak czy bojowy wóz piechoty dzień – w różnoraki sposób – jest ści i informacyjnych decydują nie
Puma”, mówią z dumą pracownicy bydgo- JAŚMIN jest z naszymi siłami zbrojnymi w kraju tylko urządzenia elektroniczne.
skiej firmy. używany i za granicą. Ważne jest także ich „serce”, czyli
w Wojsku W Teldacie akcentują, że urzą- niezawodne oprogramowanie. Stąd
Polskim od 2006
SIŁA UMYSŁÓW roku. Został
dzenia systemu Jaśmin są ich włas- informatykiem programistą jest aż
Szefowie Teldatu podkreślają, że przed- zaprojektowany nymi rozwiązaniami konstrukcyj- co czwarty pracownik Teldatu.
sięwzięcia związane z rozwojem systemu tak, by można no-elektronicznymi, a nie składan- „Podstawą sukcesu są ludzie i ich
wspomagania dowodzenia Jaśmin realizo- było z niego kami. W prace badawczo-rozwojo- profesjonalizm, perfekcja oraz pa-
korzystać na
wane są – tak jak wszystkie dotychczasowe różnych
we jest zaangażowane 60–70 pro- sja w tym, co robią”, podkreślają
wdrożone wyroby – intensywnie, z inżynier- szczeblach. cent pracowników firmy. Własną szefowie firmy. 

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 33


M I S J E

Zejście
ze wzgórz
Po 35 latach Polska wycofuje żołnierzy
z misji ONZ na wzgórzach Golan
na pograniczu syryjsko-izraelskim.

34 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


A R M I A

Po ojcach na misje przyjeżdżali ich synowie.

S łowa popularnej przez dziesięciolecia piosenki


Andrzeja Garczarka do końca roku stracą aktualność.
„Na placówce wysuniętej, w strefie buforowej, przez lor-
netki się zmacali chłopcy z Towarowej. Warszawiacy, dwaj
cwaniacy, szkoła Omelana, jeden robi u Walheima, drugi
u Dajana”. Po 35 latach Polska wycofuje żołnierzy z misji
ONZ na wzgórzach Golan na pograniczu syryjsko-izrael-
skim. 1 czerwca 2009 roku, w bazie Ziouani, minister
Bogdan Klich podziękował ostatniej polskiej zmianie nie-
bieskich beretów.
Nam pozostaje wytłumaczyć młodszym czytelnikom, o co
chodziło w piosence sprzed 30 lat. Otóż, Kurt Josef
Waldheim w latach 1972–1981 był sekretarzem gene-
ralnym ONZ, a Mosze Dajan w latach 1967–1974 pełnił
funkcję ministra obrony Izraela. Szkołą Omelana studenci
nazywali natomiast Studium Wojskowe Uniwersytetu War-
szawskiego (patrz: felietony Marka Przybylika). Po antyse-
mickiej kampanii w 1968 roku do Izraela wyjechało wielu
Polaków żydowskiego pochodzenia. Mężczyźni musieli iść
do wojska, więc teoretycznie możliwa była sytuacja, kiedy
dwóch kolegów ze studiów na Uniwersytecie Warszaw-
skim spotkało się na wzgórzach Golan, choć obaj nosili in-
Wprawdzie nikt ne mundury. Jeden był w polskim moro, choć reprezento-
do nich nie strzela, wał Narody Zjednoczone, kierowane przez Waldheima,
jednak służba jest a drugi w rynsztunku Cwa Hagana l-Israel (Siły Obronne
trudna i mozolna. Izraela) służył pod dowództwem ministra Dajana. 

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 35


M I S J E
dom wypoczynkowy Golan”, chociaż w Kwa-
terze Głównej United Nations Disengagement
Observer Force, po syryjskiej stronie granicy,
jest nawet basen i siłownia. Baza Ziouani, je-
dyna po stronie izraelskiej, tonie w kwitną-
cych różach. Są tam kawiarnia, sklep i pobie-
lone wapnem krawężniki. O powodach, dla
których ją utworzono, przypominają jedynie
ślady ostrzału na kamiennych ruinach daw-
nych gospodarstw syryjskich pasterzy.
Służba polega na pilnowaniu, by zarówno
Syryjczycy, jak i Izraelczycy nie zbliżali się
do linii demarkacyjnych wyznaczających
strefę buforową. Obszarem działania misji
UNDOF jest teren o kryptonimie „Green Li-
ne”. Ma około 50 kilometrów długości. Jego
szerokość waha się od 9 kilometrów do 200

FOT. STUDIO IWONA/ISW


metrów. Od strony Izraela oznacza go linia
Alfa (monitorowany elektronicznie płot),
a od strony syryjskiej – linia Bravo (rząd be-
czek). Żołnierzom obu stron zastygłego
w upale konfliktu nie wolno do nich podejść
bliżej niż na 100 metrów. Dlatego nasi opie-
MAREK SARJUSZ-WOLSKI RELACJA ZE WZGÓRZ GOLAN kunowie z armii izraelskiej tym razem wystę-
pują w dżinsach.

Cienka zielona linia


Ich służba polega na pilnowaniu, by zarówno Syryjczycy, jak i Izraelczycy
ŻOŁNIERZE I PASTERZE
Armie honorują rozejm. Syryjczycy nie
przestrzegają za to prawideł ruchu drogowe-
go. Nie ma dnia, by nasi żandarmi w niebie-
nie zbliżali się do linii demarkacyjnych wyznaczających strefę buforową. skich beretach i z czarnymi epoletami MP nie

G
mieli pracy przy wypadkach. Najbardziej
olany przypominają chwilami pojawia się tu koparka, by wyjąć z ziemi uciążliwi są jednak pasterze owiec, którzy,
Bieszczady po długotrwałej su- umówioną liczbę ciał i przekazać wrogom. podążając za stadem, notorycznie przekra-
szy. Kozy i owce pasą się spokoj- Reszta czeka. czają linię Bravo. Polacy pokazują im wów-
nie na zboczach. Tylko czasem Jednak w porównaniu z Afganistanem czy czas uprzejmie kierunek, w którym powinni
nieostrożne zwierzę wyleci w powietrze. nawet Irakiem, stacjonowanie na Golanach się wycofać. Jeżeli to nie skutkuje, wzywają
Wzdłuż dróg ustawione są tabliczki ostrzega- w jakimś sensie zasługuje na określenie „wa- syryjską żandarmerię. Pasterzy nie wolno
jące o minach. Są po obu stronach zielonej li- kacje na wzgórzach”, choć żołnierze krzywią straszyć, dotykać, ani na nich krzyczeć. Moż-
nii – syryjskiej i izraelskiej. Obie armie mają się, gdy je słyszą. Wprawdzie nikt do nich nie na tylko prosić, tłumaczyć, pokazywać i się
plany pół minowych sprzed czterdziestu lat, strzela, mimo to służba jest trudna i mozolna. uśmiechać. Może dlatego tak lubią polskich
lecz ich nie likwidują. Tak na wszelki wypa- Podobnie reagują na określenie „wojskowy żołnierzy? Znają się doskonale. Można nawet
dek. Dokładają nawet nowe. Przybyszowi trud- zaryzykować twierdzenie, że się zżyli. Tak
no w to uwierzyć, więc czasem w powietrze C O M M E N T jest od wschodu słońca do godziny osiemna-
wylatuje także zagraniczny turysta, który stej, kiedy wypas się kończy. Wtedy można
BOGDAN KLICH, minister obrony narodowej:
uznał, że ostrzeżenia mają być tylko dodatko- zdjąć buty i mundur. Bez munduru, na prze-
wą atrakcją wycieczki.
P olska wychodzi z misji ONZ, bo koncen-
trujemy wysiłki tam, gdzie jest najtrud-
pustkach i urlopach można zwiedzać. Do Je-
rozolimy autobus jedzie trzy godziny.
NIKT NIE STRZELA niej, czyli w Afganistanie. Z misji UNDOF na Polscy żołnierze służą na wzgórzach Golan
Turyści zatrzymują się przy ostrym zakręcie wzgórzach Golan wycofamy się do końca ro- od 35 lat. Po ojcach przyjeżdżali synowie.
drogi wiodącej do bazy Ziouani, w której sta- ku. Czy będzie to październik czy listopad, Sześciu Polaków tu zginęło. Od kiedy rozeszła
cjonują polscy żołnierze w niebieskich bere- zobaczymy. To było wielkie doświadczenie się wieść o ewakuacji, ludzie ich zatrzymują
dla Polski, odpowiednie do czasu, gdy wcho-
tach. Gdyby nie przewodnicy, nikt by na to i pytają, dlaczego wyjeżdżają. Syryjscy paste-
dziła dopiero na arenę międzynarodową.
miejsce nie zwrócił uwagi. Kawałek zbocza Bardzo ważne, kiedy byliśmy w szarej strefie rze znają już polskie słowa. Trzeba uważać, co
jest ogrodzony drucianą siatką. W kilku miej- bezpieczeństwa, po szczęśliwym upadku się mówi.
scach widać ślady pracy koparki. To chyba Układu Warszawskiego, a przed przystąpie- Rozkaz. Pakują się więc powoli, decydując,
najdziwniejszy cmentarz na świecie. Izraelska niem do NATO. To pokazywało, że Polska co można wcześniej odesłać do kraju, a co po-
armia grzebie tu palestyńskich zamachowców jest zainteresowana wkładem w międzyna- winno jeszcze zostać. Syria nadal będzie dą-
i członków Hezbollahu. Nie ma tablic ani na- rodowy pokój. W tej chwili misja ma mniej- żyła do odzyskania wzgórz Golan zajętych
grobków. Nie jest to bowiem miejsce ich osta- sze znaczenie, ale doświadczenie dla armii przez Izrael podczas wojny sześciodniowej
tecznego spoczynku. jest niemałe. 13 tysięcy żołnierzy przeszło w 1967 roku. Izrael nadal nie będzie się na to
Co jakiś czas sukcesem kończą się nego- przez tę misję, tylu przekonało się, jak funk- godził, bo są tu wymarzone pozycje dla syryj-
cjacje dotyczące zwrotu ciał poległych żoł- cjonuje się w międzynarodowych struktu- skich artylerzystów. Narody Zjednoczone szu-
nierzy lub uwolnienia zakładników. Wówczas rach, jak współpracuje z partnerami. kają nowych gospodarzy bazy Ziouani. 

36 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


BEZPIECZEŃSTWO
BEZPIECZEŃSTWO
BEZPIECZEŃSTWO
BEZPIECZEŃSTWO
MARIUSZ BORKOWSKI
specjalizuje się
Redaktor działu TADEUSZ WRÓBEL

w tematyce
bliskowschodniej

FOT. EUROPEAN COMMUNITY 2009


Świat
nieoptymistyczny
Raport zawierający prognozy dla świata w 2025 roku,
opublikowany przez amerykańską Krajową Radę Wywiadu,
to lektura dla ludzi o mocnych nerwach.

S
łabnąca potęga Stanów z państw Europy Wschodniej – to tylko najpotężniejszym”, stwierdzają autorzy analizy
Zjednoczonych, które nie kilka spośród pesymistycznie brzmią- strategicznej INC, instytucji zajmującej się mię-
będą już mogły jednostron- cych tez, jakie stawiają autorzy dzy innymi pisaniem syntez raportów analitycz-
nie decydować o losach 121-stronicowego raportu „Global nych sporządzanych przez amerykańskie służby
świata; broń nuklearna w rę- Trends 2025 – a Transformed World”, wywiadowcze.
NAPIĘTA
kach terrorystów i krajów bandyckich, opublikowanego przez amerykańską SYTUACJA
Raport, który niedawno opublikowano w Wa-
która może zostać użyta w lokalnych Krajową Radę Wywiadu (National In- w kaukaskiej szyngtonie, jest opracowywany co pięć lat i ma
konfliktach; walka o kurczące się zaso- telligence Council – NIC). republice jeszcze na celu opisanie prognozowanych realiów, w ja-
by wody, żywności i ropy naftowej; „Stany Zjednoczone będą już tylko długo będzie kich przyjdzie prowadzić politykę zagraniczną
spędzać
utrata potęgi ekonomicznej przez Za- jednym z kilku liczących się graczy na sen z powiek
USA. W najnowszym analitycy definitywnie
chód na korzyść Chin; opanowanie światowej scenie politycznej (a nie, jak kremlowskim przekreślają podstawowe trzy założenia polityki
przez organizacje mafijne jednego teraz, jedynym), choć nadal pozostaną decydentom. ery Busha: jednostronną dominację na scenie

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 37


Z A G R O Ż E N I A
FOT. EUROPEAN COMMUNITY 2009

światowej, obsesję na tle terroryzmu i chęć prze- wpływ polityczny na sytuację na poważne perturbacje gospodarcze
modelowania realiów bliskowschodnich. To już świecie. i społeczne.
przeszłość. Istotnie też umocni się pozycja kra- Autorzy raportu NIC nie wdają się
jów w rejonie Zatoki Perskiej ze wzglę- w szczegółowe rozważania o proble-
KRYZYS ENERGETYCZNY du na drożejącą ropę naftową i gaz. Co mach ekologicznych, lecz dobitnie
W przyszłości sytuacja na świecie będzie jesz- gorsza, może dojść do kryzysu wywo- akcentują, że nieuchronne zaburzenia
cze bardziej niestabilna niż obecnie i będziemy łanego szybkim wyczerpywaniem się klimatyczne będą coraz wyraźniejsze
mieć do czynienia ze światem wielobieguno- tych surowców, co jest związane i bardziej dokuczliwe. Brakiem wody
wym. „Ze względu na zmniejszający się po- z przewidywanym zwiększeniem ich dotkniętych zostanie ponad 50 krajów
tencjał (kryzys ekonomiczny) gospodarczy wydobycia. To z kolei spowoduje po- i nastąpi groźny spadek produkcji rol-
i militarny USA rząd będzie musiał dokony- W CIĄGU
tężny wstrząs w światowym systemie nej. Eksperci uważają, że może po-
wać trudnych wyborów między priorytetami najbliższych energetycznym. wstać tak zwany efekt progu. Emisja
polityki wewnętrznej i polityki zagranicznej”, 15–20 lat kilka gazów cieplarnianych będzie szybko
piszą autorzy raportu. Dominacja ekonomicz- regionalnych DEFICYTOWA WODA rosła i po przekroczeniu pewnego
mocarstw może
na natomiast zacznie przesuwać się z Zachodu zintensyfikować
Zdaniem ekspertów NIC, w 2025 progu zmiany klimatyczne będą nie-
na Wschód, w kierunku Chin, które staną się starania roku nie będziemy jeszcze dyspono- odwracalne. Autorzy raportu nie ana-
jedną z najważniejszych potęg ekonomicznych o zdobycie wali nowymi, ekonomicznie opłacal- lizują jednak skutków ekonomicznych
świata. Wraz z nimi Rosja, Brazylia i Indie bę- dostępu do broni nymi technologiami wytwarzania i społecznych braku wody, spadku
atomowej.
dą równoważyły potencjał obecnej G7. energii. Wbrew rozpowszechnionym produkcji żywności, kryzysu energe-
Unia Europejska stanie się gigantem, ale ostatnio poglądom wskazują oni, że tycznego i zmian klimatycznych, nie
tylko gospodarczym, niezdolnym do prze- siłownie atomowe nie będą w stanie proponują też rozwiązań, które mo-
kształcenia potencjału ekonomicznego tak, by pokryć stale rosnącego zapotrzebo- głyby złagodzić ten problem. Zazna-
mieć decydujący lub choćby tylko znaczący wania na energię, a to spowoduje czają tylko, że liczba ludności na

38 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

C O M M E N T A R I U M

Eliminacja
KRZYSZTOF LIEDEL

Według raportu „Global


Trends 2025”, terroryzm nadal
będzie istotnym zagrożeniem.

N
iezależnie od tego, że większa będzie skuteczność
Al-Kaida może utracić terroryzmu. I dlatego też najlep-
swoją pozycję, bo nie szy komentarz do „Global
będzie miała ani możliwych do Trends 2025” wydaje się taki:
zrealizowania celów politycz- musimy walczyć ze skuteczno-
nych, ani szerokiego wsparcia, ścią i opłacalnością metody, nie
terroryzm nie zaniknie. Przede zaś ze stojącą za nią ideologią.
wszystkim dlatego, że jest na- Jeśli nam się to nie uda,
rzędziem stosowanym przez nie uda się też wyeliminować
wszystkich, którzy skłonni są terroryzmu. 
używać przemocy w imię zało-
żonych celów politycznych. I dla-
tego dużych szans na elimina-
cję samej metody nie ma, nie- KRZYSZTOF
zależnie od tego, czy organiza- LIEDEL
cje posługujące się nią będą jest dyrektorem
Centrum Badań
powstawały, czy zanikały. Szan- nad Terroryzmem
se te będą tym mniejsze, im Collegium Civitas.

ulega natomiast wątpliwości, że miejsce Al-Ka-


W PRZYSZŁOŚCI idy zajmie inna organizacja i już teraz trzeba roz-
coraz począć prace nad nową strategią antyterrorystycz-
wyraźniejsze
będą kontrasty
ną. Zdaniem analityków, konflikty w Iraku
demograficzne. i Afganistanie nie wygasną do 2025 roku. Nieco
Do starej bardziej optymistycznie brzmią prognozy – co
populacji krajów ciekawe – dla Półwyspu Koreańskiego. W tej czy
Zachodu dołączy
starzejąca się
w innej formie nastąpi zjednoczenie.
ludność Rosji. Najbardziej zaskakująca jest ta, która mówi, że
„co najmniej w jednym z państw wschodnioeuro-
świecie będzie coraz większa i w 2025 roku może zintensyfikować starania o zdobycie dostę- pejskich władzę przejmie mafia”. Choć raport nie
sięgnie ośmiu miliardów. pu do broni atomowej”. wyjaśnia, o jaki kraj chodzi, w kołach waszyng-
W przyszłości coraz wyraźniejsze będą kon- Zdaniem analityków, atomowa równowaga tońskich często wyraża się obawy dotyczące
trasty demograficzne. Do starej populacji kra- strachu, jaka panowała podczas zimnej wojny, obecnej i przyszłej sytuacji w Albanii lub Koso-
jów Zachodu dołączy starzejąca się ludność nie powtórzy się, a posiadanie broni atomowej wie. Od pewnego czasu pojawiają się informacje,
Rosji. Ponadto coraz intensywniej będzie prze- może dać niektórym państwom fałszywe poczu- że na terenie tego ostatniego państwa działają ko-
biegał proces starzenia się ludności Chin. Na- cie pewności siebie i doprowadzić do wybuchu mórki Al-Kaidy i bardzo aktywni są ekstremiści
tomiast w Indiach, krajach Azji i Ameryki Ła- regionalnych wojen albo do inicjowania aktów z Bliskiego Wschodu. Były dowódca sił NATO
cińskiej nastąpi niesamowita eksplozja demo- terroru. To wszystko „może w końcu doprowa- w Kosowie, włoski generał Fabio Mini, stwier-
graficzna. Dysproporcje w rozwoju ekono- dzić do punktowego, ograniczonego użycia broni dził z rozbrajającą szczerością, że grupy zajmują-
micznym i demograficznym regionów oraz nuklearnej”. NIC nie podaje konkretnych krajów ce się zorganizowaną przestępczością w Kosowie
skutki zmian klimatycznych, które będą nie- stanowiących takie zagrożenie i w tym kontek- nie mają wpływu na władze – to one rządzą.
równomierne w różnych częściach świata, ście wspomina tylko, że sytuacja na Bliskim Prace nad raportem NIC trwały jeszcze
przyczynią się do nasilenia napięć i konflik- Wschodzie zmierza w złym kierunku. w ubiegłym roku, przed wyborem Baracka
tów międzynarodowych. Terroryzm, który był zmorą administracji Obamy na prezydenta, ale jego treść w niektó-
Busha, nie zniknie, choć jego znaczenie i formy rych punktach jest zbliżona do głoszonych przez
DOSTĘP DO BRONI NUKLEARNEJ się zmienią. Eksperci NIC oceniają, że otoczona niego tez. Choć można uznać, że wizja nakreślo-
„Znacznie wzrośnie groźba kradzieży lub nie- złą sławą Al-Kaida zniknie z uwagi na jej słabo- na przez analityków amerykańskiego wywiadu
legalnego dostępu do technologii budowy broni ści organizacyjne. Jej cele są – ich zdaniem jest zbyt pesymistyczna i katastroficzna, to trud-
nuklearnej, a także kradzieży materiałów rozsz- – nie do zrealizowania. Budowanie społecznego no twierdzić, że problemy, na które zwracają
czepialnych albo wręcz samej broni atomowej”, poparcia w świecie islamu jest niewykonalne. Po- uwagę, są wymyślone i nie mają istotnego zna-
stwierdzają autorzy raportu NIC. „W ciągu naj- dejmowane akcje mają, zarówno dla ofiar, jak czenia zarówno dla Stanów Zjednoczonych, jak
bliższych 15–20 lat kilka regionalnych mocarstw i samej organizacji, charakter samobójczy. Nie i reszty świata. 

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 39


A Z J A

Z
nany inwestor giełdowy Jim PAŃSTWO ŚRODKA chce handlować
i się bogacić, a nie wydawać pieniądze
Rogers powtarza: „Dzisiejsze na armię. Na zdjęciu Szanghaj
Chiny to Ameryka sto lat temu”. – symbol nowych Chin.
Aby lepiej obserwować narodziny
mocarstwa, sprzedał on nawet
dom w Nowym Jorku i przeniósł się do Singa-
puru. Rosnącą potęgę Państwa Środka dostrze-
gano jednak jeszcze przed ubiegłorocznymi
spadkami na giełdach. Już w połowie lat dzie-
więćdziesiątych w Stanach Zjednoczonych za-
częto pisać scenariusze, w których miejsce dru-
giego bieguna w nowym porządku świata mia-
ły zająć właśnie Chiny. Mówił o tym Bartosz
Silski podczas wykładu „Wzrost Chin w teorii
równowagi sił”, który wygłosił na Akademic-
kim Forum Bezpieczeństwa w Toruniu.

HANDEL, NIE WOJNA


Oczywiście o równowadze sił na razie nie
ma mowy. USA jest w czołówce najbogat-
szych państw i wytwarza 41 procent globalne-
go PKB, Japonia – 14 procent, Chiny – 13,
a Rosja tylko 5. W wydatkach zbrojeniowych
ta różnica jest jeszcze większa. USA wydają
68 procent ogólnej kwoty dla siedmiu państw,
Chiny – osiem, a Rosja – pięć. W tym roku te
różnice będą pewnie jeszcze większe. Pekin
nie ściga się z Waszyngtonem i robi to w pełni
świadomie.
„Można zaryzykować stwierdzenie, że gdy-
by Chinom zależało na równoważeniu potęgi MAREK PIELACH

Silne Chiny, sła


amerykańskiej, mogłyby one przeznaczyć
większy procent swojego PKB na budżet mili-
tarny”, mówił Silski. Powoływał się przy tym
na analizę M. Taylora Fravela, który pisał, że
cele strategiczne Chin są ograniczone. Na ra-
zie chodzi o bezpieczeństwo reżimu, integral-
ność terytorialną kraju, zjednoczenie z Tajwa-
nem i stabilność w regionie. Wygląda na to, że
Chiny chcą handlować i się bogacić, a nie wy- Kryzys wpłynął na stosunki międzynarodowe.
dawać pieniądze na armię. Dlatego nie kupują
najnowszych technologii wojskowych, syste-
Waszyngton już nie dominuje, Moskwa
mów tankowania w powietrzu ani lotniskow- bankrutuje, a świat ratują komuniści z Pekinu.
ców. Mówiąc wprost: nikt normalny w Pekinie
nie myśli o zaatakowaniu Waszyngtonu. Nie Rosja, Uzbekistan, Kirgistan, Tadżyki- z Azji Centralnej. Przykładem tej poli-
znaczy to jednak, że Chiny będą grzecznie na- stan i Kazachstan. Wszystkie te kraje tyki było wspólne oświadczenie przy-
śladować Amerykę. są co najmniej wstrzemięźliwe wódców sześciu państw SCO, w któ-
w przyjmowaniu amerykańskich war- rym wezwano Stany Zjednoczone do
UCIERANIE NOSA tości, a razem znaczą wiele. opuszczenia baz wojskowych w Kirgi-
Największym atutem dumnego Państwa „Powierzchnia państw członkow- stanie i Uzbekistanie. Te bazy miałyby
Środka jest bowiem zdolność do politycznego skich SCO obejmuje łącznie ponad teraz duże znaczenie dla powodzenia
ucierania nosa Stanom Zjednoczonym. Złośli- 30 milionów kilometrów kwadrato- operacji w Afganistanie. Żołnierze ame-
wi mówią, że zamiast demokracji i coca-coli ROSJA wych, czyli 60 procent obszaru Europy rykańscy opuścili jednak bazę w Uzbe-
Pekin może zaoferować tylko autokrację i obo- z pewnością i Azji, a szacunkowa liczba ludności kistanie w listopadzie 2005 roku po wy-
marzy o statusie
zy pracy, ale w wielu azjatyckich krajach wła- mocarstwa. wynosi około 1,5 miliarda, co daje powiedzeniu im dzierżawy przez mini-
śnie ten wzór się przyjmuje. Przecież to wolno- Z prawie w przybliżeniu 25 procent populacji stra spraw zagranicznych tego kraju.
rynkowe i przestrzegające praw człowieka USA 10-procentowym światowej”, przypominały w referacie Na pewno ucieszyło to Rosję. Jesz-
mają dziś kłopoty, a nie Chiny, które prowadzą spadkiem PKB na konferencji w Toruniu Katarzyna cze bardziej skorzystały na tym Chiny,
w pierwszym
politykę centralnie sterowanego kapitalizmu kwartale Palej i Justyna Wiśniewska. dla których nieskrępowany dostęp do
i zamordyzmu. i baryłką ropy W celach organizacji otwartym tek- surowców Azji Środkowej jest jedną
Miejscem eksportu tych „wartości” jest choć- kosztującą stem zapisano: „promowanie nowego z najpilniejszych potrzeb. Surowce są
50 dolarów to
by powołana w 2001 roku Szanghajska Organi- ładu politycznego i ekonomicznego zaś po to, aby rozwijać gospodarkę,
jednak nigdy
zacja Współpracy (Shanghai Cooperation Or- nie stanie się w regionie”. Praktyka pokazuje, że która jest niezbędna, żeby dominować
ganization, SCO). Obok Chin należą do niej: faktem. chodzi głównie o wypieranie USA w regionie. Kto bowiem dominuje

40 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

FOT. OIL RIG


przedłużenie narzędzi polityki zagranicznej
ROSYJSKI GAZ Moskwy, które mają ostatecznie dowieść zna-
bardziej
niż rdzeniem czenia państwa na arenie międzynarodowej”,
gospodarki słusznie zauważa Anna Druszcz. Mówiąc jesz-
jest narzędziem cze dosadniej: Rosjanie są w stanie żyć samą
jej polityki ideą, choćby ideą energetycznego mocarstwa,
zagranicznej.
Na zdjęciu: którą wykreował w 2005 roku ówczesny prezy-
budowa dent Władimir Putin.
platformy
wiertniczej NACJONALIZM DO PODUSZKI
w pobliżu
Sachalina Przy obecnych cenach ropy i gazu trzeba by-
ło jednak zacząć flirtować również z inną ideą
– neoeurazjatyzmu. Jej czołowym ideologiem
jest Aleksandr Dugin, który skromnie opisuje
siebie jako „ostatniego filozofa Rosji”. Tomasz

ba Rosja
Rembecki w referacie poświęconym wpływom
idei Dugina na rosyjską politykę zagraniczną
przypomina jego wymowny cytat z gazety
„Zawtra”: „Rosyjski patriotyzm to wielki mi-
FOT. US DOD

styczny, geopolityczny, historyczny, eschatolo-


giczny projekt, powierzony wybranemu naro-
dowi Wielkorusów”.
w Azji Wschodniej, będzie miał wpływ na spra- gazociąg Jamał–Uchta miał zostać oddany do Jeszcze groźniej brzmi program Partii Naro-
wy całego świata. użytku pod koniec 2011 roku i pochłonąć aż dowo-Bolszewickiej, z którą Dugin był związa-
„Wizja świata wielobiegunowego jest naj- 30 procent budżetu Gazpromu. Na zagospoda- ny. Wrogami zewnętrznymi są tam niemal
ważniejszą koncepcją w polityce zagranicznej rowanie czekają też złoża sztokmanowskie. Po- wszyscy: Wielki Szatan – USA i państwa eu-
ChRL, której podporządkowano pozostałe cele. łożone na 320 metrach głębokości zamarzają- ropejskie zrzeszone w NATO i ONZ. To Wiel-
Dzięki wzrostowi gospodarczemu, największe- cego morza wymagają jednak inwestycji rzędu ki Szatan stosuje strategię anakondy, czyli
mu na świecie parytetowi siły roboczej, naj- 80 miliardów dolarów i pomocy partnerów oplata serce Rosji uległymi mu terytoriami
większym rezerwom walutowym, wzmożonej zagranicznych. – od Grenlandii po Pakistan i od Alaski po
aktywności w organizacjach międzynarodo- W przyszłym roku pełną moc produkcyjną Filipiny. Dlatego należy zerwać wszystkie
wych i coraz większemu politycznemu zaanga- miała osiągnąć również pierwsza rosyjska prze- więzy z Zachodem.
żowaniu w regionach zasobnych w surowce ener- twórnia gazu skroplonego – Sachalin II, która Z drugiej strony Dugin kusi perspektywą so-
getyczne, ChRL powoli zaczyna powracać do miała zapewnić Moskwie nowych klientów: juszu „rosyjskiego Marsa, który swą falliczną
rangi mocarstwa”, podsumowują Katarzyna z Ameryki Północnej, Japonii i całej Azji bronią rakietową będzie zdolny umocnić kobie-
Palej i Justyna Wiśniewska. Wschodniej. Gdyby rzeczywiście do tego do- cą tożsamość europejskiej Wenus”. Wszystko
szło, Unia Europejska byłaby w niemałym kło- po to, aby przeciwstawić się Szatanowi i usta-
ROSYJSKIE MARZENIA pocie, bo argument: „nie przejmujmy się Rosją, nowić imperium od Władywostoku po Gibral-
O statusie mocarstwa z pewnością marzy też ona musi gdzieś sprzedać gaz”, straciłby na tar. Mieliby w nim zostać zjednoczeni wszyscy
Rosja. Z prawie 10-procentowym spadkiem znaczeniu. To zaś może sprawić, że pieniądze Rosjanie, a dążenia separatystyczne miałyby
PKB w pierwszym kwartale i baryłką ropy mimo wszystko się znajdą, choć będą trudności być natychmiast tłumione.
kosztującą 50 dolarów to jednak nigdy nie sta- w realizacji tych projektów. Być może to wszystko brzmi jak szaleństwo,
nie się faktem. Pod znakiem zapytania stoją „Polityka energetyczna Rosji kumuluje w so- ale mam wrażenie, że zarówno Władimir
kluczowe rosyjskie projekty energetyczne, któ- bie wszystkie charakterystyczne cechy polityki Putin, jak i Dmitrij Miedwiediew czytali
re miały rzucić na kolana Unię Europejską. Rosji jako takiej. Ambicja i imponujące projek- Dugina do poduszki. I obawiam się, że im bar-
Przedstawiła je w swoim referacie Anna ty mieszają się z brakiem możliwości technolo- dziej rosyjska gospodarka będzie słabnąć, tym
Druszcz. Najważniejszym miała być eksploata- gicznych i finansowych oraz problemami orga- intensywniej będą kartkować podobne dzieła.
cja jamalskich złóż gazu. Tysiącstukilometrowy nizacyjnymi. Gaz ziemny i ropa naftowa to Oby tylko na czytaniu się skończyło. 

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 41


Z A G R O Ż E N I A
KŁOPOT ze zwalczaniem piratów
polega na tym, że gdy w okolicy są
obce okręty, oni udają zwykłych
rybaków. Gdy okręty te się oddalą,
rybacy zamieniają się w rabusiów.
FOT. US NAVY (3)

ARTUR GOŁAWSKI

Morze kłopotów
Przed rokiem skuteczny był co trzeci atak piratów. go policji. Prezydent Barack Obama zgodził
się na zastosowanie siły, jeśli życie kapitana
Dziś uprowadzeniem kończy się co ósma ich akcja. Philipsa będzie zagrożone. Gdy pogoda się

K
pogorszyła i zaczął nadchodzić sztorm, nisz-
ontenerowiec M/V niszczyciela znalazła się grupa opera- czyciel wziął łódź z piratami i ich zakładni-
Maersk Alabama pi- torów Navy Seals. Przylecieli po- kiem na hol. To ułatwiło zadanie strzelcom
raci zaatakowali ran- przedniej nocy, prosto ze Stanów wyborowym. Gdy piątego dnia porwania je-
kiem 8 kwietnia, oko- Zjednoczonych, prawdopodobnie den z piratów wymierzył lufę kałasznikowa
ło 500 kilometrów od transportowcem C-17, i desantowali w głowę Philipsa, dowódca USS „Bainbrid-
wybrzeża Somalii. Wiózł pomoc hu- się do oceanu, na spadochronach, ze ge” komandor Frank Castellano rozkazał ich
manitarną z portu Salalah w Omanie sprzętem i łodziami. ATAKI PIRATÓW odstrzelić. Z tej odległości, mimo falującego
do kenijskiej Mombasy. Próba abor- „Używamy broni przystosowanej stały się plagą morza, nie mogli spudłować. Przeżyli tylko
dażu nie udała się, ale bandyci wzięli do indywidualnych potrzeb. Nie roz- od wiosny Philips i jeden z piratów. Amerykanie areszto-
kapitana Richarda Philipsa jako za- stajemy się z nią”, wyjaśnia koman- 2008 roku, wali ranionego bandytę i wysłali do Stanów
gdy w Somalii
kładnika. Odpłynęli w szalupie ratun- dor Carl E. Flanagan, oficer Navy zabrakło Zjednoczonych, żeby go osądzić.
kowej, po czym – gdy skończyło się Seals z 31-letnim stażem. jakiejkolwiek Somalijscy piraci przetrzymują teraz 16 stat-
w niej paliwo – dryfowali. To był skutecznej ków i jachtów z około 200 zakładnikami,
pierwszy od ponad 200 lat piracki WZIĘCI W NIEWOLĘ władzy. w większości Filipińczykami, Hindusami,
atak na jednostkę noszącą flagę, Przez trzy dni funkcjonariusze FBI Lankijczykami i Chińczykami. Po wpłaceniu
a najbliższy amerykański okręt, USS negocjowali z piratami uwolnienie ro- okupu zwalniają jedną jednostkę, a wyprawia-
„Bainbridge”, znajdował się 450 kilo- daka. Uznali, że kontenerowiec był ją się po następną. Polują na nie po obu stro-
metrów od miejsca zdarzenia. miejscem przestępstwa kryminalne- nach Rogu Afryki – na wodach Zatoki Adeń-
Amerykanie nie pozostali bezczyn- go, zaś wojsko nie może zastępować skiej i Basenu Somalijskiego, zapuszczając się
ni. Następnego dnia na pokładzie tego w utrzymywaniu porządku publiczne- setki mil od brzegu.

42 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

C O M M E N T A R I U M

Wszyscy za jednego
DARIUSZ WICHNIAREK

Wspólne ćwiczenia zwiększą


skuteczność sił specjalnych krajów unijnych.

R
ozwój Morskiej Jed- nienia prawidłowego przygo- stępnymi etapami będą kon-
nostki Działań Spe- towania naszych formacji do ferencje planistyczne i ćwi-
cjalnych ma ogromne udziału w morskich opera- czenia komponentów mor-
znaczenie dla osiągnięcia cjach Unii Europejskiej. Wie- skich sił specjalnych krajów
zdolności Sił Zbrojnych RP rzę, że wspólne ćwiczenia Unii Europejskiej. Chęć
Komandor Frank Castellano, dowódca USS „Bainbridge” do zapewnienia bezpieczeń- zwiększą skuteczność sił udziału i pomoc w przygoto-
(z lewej) i uwolniony z rąk piratów kapitan Richard Philips.
stwa morskiego Polski i Unii specjalnych krajów unijnych, waniu takich ćwiczeń zgłosi-
Europejskiej. Sukces pozwoli co zaprocentuje w opera- ły wszystkie kraje uczestni-
nam osiągnąć współpraca cjach takich jak „Atalanta”. czące w seminarium. Nasi
regionalna. Udało nam się Seminarium w Krakowie, zor- sojusznicy zgadzają się, że
wypracować założenia do ganizowane pod patronatem tylko w ten sposób można
strategii rozwoju morskich ministra obrony Bogdana osiągnąć właściwy poziom
sił specjalnych w zakresie Klicha i pod okiem dowódcy bojowego przygotowania
zwalczania piractwa i terro- Wojsk Specjalnych generała sił, w myśl hasła: jeden
ryzmu morskiego. Osiąganie dywizji Włodzimi e r z a za wszystkich, wszyscy za
zdolności operacyjnych na Potasińskiego było jednym jednego. 
bazie współpracy regional- z elementów procesu przy-
nej (w regionach bałtyckim, gotowania Sił Zbrojnych RP, Komandor porucznik
DARIUSZ WICHNIAREK
atlantyckim i śródziemno- w tym Wojsk Specjalnych, do jest szefem wydziału planowania
morskim) i międzyregional- prezydencji Polski w Unii Eu- operacyjnego w oddziale J5
nej jest potrzebne do zapew- ropejskiej w 2011 roku. Na- Dowództwa Wojsk Specjalnych.

„Kłopot ze zwalczaniem ich aktywności po- tecznym zastosowaniu taktyki samoobrony: gdy w Somalii zabrakło jakiejkolwiek sku-
lega na tym, że kiedy w okolicy są obce okrę- strzelania do bandytów z rac sygnałowych, tecznej władzy. Rybacy przemieniają się w na-
ty, oni udają zwykłych rybaków. Gdy okręty te zmywania ich z pokładu strumieniem wody pastników z powodu wszechobecnej w tej czę-
się oddalą, rybacy zamieniają się w rabusiów. z pomp pożarowych, wykonywania manew- ści Afryki biedy. Na szczęście niechętnie po-
Jeśli grozi im kontrola, wyrzucają broń za bur- rów czy zabezpieczania burt drutami kolcza- dejmują walkę i nie stwierdzono, by mieli ja-
tę, bo mają nadzieję, że pozostaną bezkarni. stymi i zaporowymi. kiekolwiek związki z organizacjami terrory-
I są bezkarni”, przyznaje komandor podpo- „Nasi przeciwnicy są dobrze zorganizowani stycznymi”.
rucznik Vincente Rubio Bolivar z hiszpań- w klany, a ich centrale działają w głębi lądu. Komandor rezerwy doktor Krzysztof
skich sił specjalnych. Opłaca im się ten proceder, bo zdobywają ka- Kubiak ocenia, że żadne państwo Zachodu
Dowództwo operacji „Atalanta”, czyli ze- sę na zakup broni i sprzętu”, opowiada ko- nie jest zainteresowane interwencją na lądzie,
społu okrętów patrolujących wody wokół Ro- mandor Bolivar, znający kulisy „Atalanty”. gdyż miałoby to związek z podjęciem się od-
gu Afryki pod auspicjami Unii Europejskiej, Właśnie Hiszpanie i Włosi wykazują szcze- budowy państwa, a to jest „zbyt ryzykowne
dostrzega już jednak pozytywne efekty mię- gólne zainteresowanie pierwszą unijną misją politycznie”. Natomiast na morzu zbrojni
dzynarodowej obecności wojskowej na tym na morzu. Na wschód od Somalii trawlery przedstawiciele państw mających się za cywi-
obszarze. Przed rokiem skuteczny był co trze- hiszpańskie i włoskie łowią tuńczyki, więc ła- lizowane, poddani kontroli mediów i opinii
ci atak piratów. Dziś uprowadzeniem kończy two mogą paść ofiarą napadu. Według trakta- publicznej, zobligowani są do przestrzegania
się co ósma ich akcja. tów międzynarodowych za bezpieczeństwo praw człowieka, nawet gdy nie przestrzegają
jednostek pływających odpowiadają państwa, ich przeciwnicy. Nie można zatem użyć rady-
OPŁACALNY INTERES których banderę one noszą, niezależnie od na- kalnych środków. „Trzeba wykazać się huma-
Przeciętny atak trwa pół godziny. Piracki rodowości załogi. nitaryzmem, dlatego teraz nie walczy się z pi-
kuter baza spuszcza z holu łódź motorową, na Hiszpański oficer przyznaje, że wszyscy de- ractwem, tylko próbuje utrzymać drożność
której kilku osobników z drabiną i bronią ręcz- cydenci polityczni i wojskowi wiedzą, iż roz- tras w Zatoce Adeńskiej i bezpieczeństwo wy-
ną podpływa do statku celu. Ostrzeliwują go wiązanie problemu morskich band znajduje branych statków w innych rejonach, na przy-
i zmuszają do zatrzymania. Napastnicy wcho- się na lądzie, na terenie tego upadłego pań- kład jednostek uczestniczących w akcji Świa-
dzą na pokład, i mają załogę w garści. Zgod- stwa. Potwierdza to przedstawiciel francuskie- towego Programu Żywienia – World Food
nie z konwencjami międzynarodowymi mary- go dowództwa operacji specjalnych komandor Programme”, konkluduje komandor Kubiak.
narze floty handlowej nie mogą być uzbrojeni. Champetier de Ribes: „Gdy Somalią rządził
Tym bardziej Azjaci i Europejczycy nie zary- rząd islamskich radykałów i gdy w tym kraju PODCHODY PIRATÓW
zykują życia, by bronić interesów armatora, interweniowały wojska etiopskie, piractwo nie „Atalanta” ma roczny mandat, do 9 grudnia
którego z reguły nie znają. Pirackie bandy ko- istniało lub było zjawiskiem marginalnym. 2009 roku, ale prawdopodobnie zostanie prze-
rzystają z tego. Choć są już doniesienia o sku- Ataki stały się plagą od wiosny 2008 roku, dłużona. Według danych Sztabu Wojskowego

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 43


Z A G R O Ż E N I A
UE, jednostki EUNAVFOR uczestni- mów nastręczają niewielka liczba sa- w nocy z 15 na 16 września 2008 roku. Przez
czące w operacji (siedem dużych molotów patrolowych i okrętów tan- kilka dni rejs porwanego jachtu śledził samo-
okrętów, dwa małe patrolowce, dwa kowców, brak sal operacyjnych na po- lot patrolowy Atlantique 2. Gdy ustalono miej-
samoloty) aresztowały do tej pory po- kładach okrętów oraz narodowe pod- sce postoju poszukiwanych (wioska na przy-
nad 70 piratów, 17 motorówek i trzy porządkowanie komandosów zaokrę- lądku Ras Hafun) i uznano, że nadaje się ono
kutry bazy. Stanowi to 43 procent an- towanych na jednostkach patrolują- do szturmu, ze śledzącej piratów zza horyzon-
typirackiego „urobku” sił działają- cych tereny zagrożone plagą piractwa. tu fregaty „Coubert” wystartował śmigłowiec
cych w tym rejonie. Schwytanych roz- To ostatnie oznacza, że odbijanie za- Panther. Szturm przebiegł gładko: krótko po
bójników przekazywano jemeńskiej łogi porwanej przez bandytów pozo- północy żeglarze byli wolni – zginął jeden po-
straży wybrzeża (ale protestowali staje wciąż w gestii narodowej. Nie rywacz, sześciu zatrzymano.
obrońcy praw człowieka, bo w Jeme- można ich nawet – w obawie przed Francuzi przeanalizowali wnioski z odbicia
nie stosuje się tortury), wypuszczano przeciążeniem pracą – wysyłać do zakładników. Z komandosami innych nacji,
na wolność, a teraz zamierza się od- kontroli każdej podejrzanej jednostki. uczestniczącymi w zorganizowanym przez
dawać ich do dyspozycji sądu w Ke- „Taka taktyka zbytnio absorbowałaby Dowództwo Wojsk Specjalnych w Krakowie
nii. Aby nie nadawać specjalnego sta- komandosów, których nie mamy tak (26–27 maja) seminarium na temat roli euro-
tusu temu państwu, rozważa się prze- wielu i którzy potrzebni są także pejskich sił specjalnych w zapewnieniu bez-
kazywanie piratów siłom bezpieczeń- w innych miejscach na świecie”, uwa- pieczeństwa żeglugi morskiej, podzielił się ni-
stwa Omanu, Seszeli i Tanzanii. ża komandor Flanagan. mi komandor de Ribes.
Okolice Somalii patrolują – oprócz Brakuje też innych środków rozpo- Otóż Francuzi uznali, że taki szturm wyma-
unijnych i amerykańskich oraz wielo- znania, jak na przykład bezzałogo- ga krótkiego łańcucha dowodzenia (władze
narodowych zespołów antyterrory- wych aparatów latających i okrętów państwowe muszą utrzymywać kontakt z ope-
stycznych TF 150 i TF 151 – także podwodnych, które mogłyby bardziej ratorami); prawdopodobnie będzie wykony-
różnej wielkości jednostki rosyjskie, dyskretnie śledzić ruchy rybaków-pi- wany siłami narodowymi (w układzie sojusz-
malezyjskie, saudyjskie, japońskie, ratów. „Akurat o okręty podwodne niczym to zbyt skomplikowane); wymaga
chińskie i hinduskie. Choć okrętów państwa delegujące jednostki pływa- współpracy różnych służb, a rozwiązanie si-
jest sporo, efekty operacyjne nie są jące są zazdrosne. Byłyby one sku- łowe nigdy nie będzie traktowane jako prio-
rytet – najpierw stawia się na negocjacje,
później użycie siły. Aby porywać się na odbi-
cie zakładników w odległym rejonie i na mo-
rzu, trzeba, zdaniem francuskiego dowódz-
twa operacji specjalnych, mieć w tym rejonie
własny okręt i samolot rozpoznawczy lub pa-
trolowy, środki ewakuacji medycznej (śmi-
głowiec), dostęp do lotniczego transportu
strategicznego i świadomość sytuacyjną (roz-
poznanie taktyczne). Komandosi, którzy do-
stają rozkaz uwolnienia porwanych, muszą
być wyszkoleni w wykonywaniu skoków spa-
dochronowych do morza.
Na te aspekty muszą zwrócić uwagę szta-
bowcy z Dowództwa Wojsk Specjalnych pla-
nujący rozwój podległych jednostek (w tym
Morskiej Jednostki Działań Specjalnych For-
FOT. US NAVY

moza, mającej być głównym elementem pol-


skiego komponentu wydzielanego do udziału
w operacjach morskich Unii Europejskiej)
Niszczyciel USS „Bainbridge”
i uzyskanie już w 2012 roku statusu dowódz-
spektakularne. To towarzystwo, poza teczne w śledzeniu aktywności pira- twa ramowego w NATO i w UE w dziedzinie
jednostkami reprezentującymi Stany tów tam, gdzie – jak sądzimy – mają operacji specjalnych. Ten ambitny cel wymu-
Zjednoczone i ich aliantów, współpra- swoje bazy. Choć nie można wyklu- sza inwestycje w system dowodzenia, logisty-
cuje ze sobą rzadko albo wcale. Na czyć, że u wybrzeży Somalii działają kę, rozpoznanie i transport lotniczy.
przykład Chińczycy opiekują się tyl- jakieś jednostki tego typu. Jeśli tak Nasi komandosi wiedzą, co mają zrobić
ko jednostkami pod ich banderą, tak- jest, trzymane jest to w tajemnicy”, i kiedy oraz że mogą liczyć na wsparcie kole-
że Irańczycy ignorują pozostałych. uważa komandor Bolivar. gów z innych armii. Seminarium w Krakowie,
Dlatego wielkie połacie oceanu – ob- SOMALIJSCY zorganizowane pod patronatem ministra obrony
szar operacyjny to 2,8 miliona kilo- ODBIJANIE PIRACI Bogdana Klicha i pod okiem dowódcy Wojsk
metrów kwadratowych, od Kanału ZAKŁADNIKÓW przetrzymują Specjalnych generała dywizji Włodzimierza
teraz 16 statków
Sueskiego po Seszele i granicę paki- Jedynym państwem, które zdecy- i jachtów
Potasińskiego, utwierdziło ich w przekona-
stańsko-indyjską – pozostają poza dowało się odbić już na lądzie swoich z około 200 niu, że planując rozwój swego rodzaju sił
kontrolą wojska lub straży wybrzeża. obywateli porwanych na morzu, jest zakładnikami, zbrojnych, nie błądzą. Kiedyś mogą przecież
Na wodach tych każdego dnia że- Francja. Dwóch żeglarzy jachtu „Car- w większości znaleźć się na wodach koło Rogu Afryki, bo
Filipińczykami,
gluje ponad 10 tysięcy statków, ku- re d`As 4” odzyskało wolność po Hindusami,
siły NATO albo eskadra UE czy koalicji ad
trów i łodzi. Wszystkich skontrolować dwutygodniowym pobycie w niewoli. Lankijczykami hoc będą tam obecne. Błądzenie w tym rejonie
ani obserwować nie sposób. Proble- Komandosi francuscy odbili ich i Chińczykami. może być śmiertelnie niebezpieczne. 

44 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

Zagłada morza
Morze Aralskie dotknęła jedna z największych
katastrof ekologicznych XX wieku.

J
eszcze w 1960 roku Morze
Aralskie było na czwartym
miejscu pod względem po-
Kara-kum kierowano na plan-
tacje bawełny. Zbudowane
wbrew sztuce hydrologicznej
Mieszkańcy
wierzchni (mniej więcej ta- magistrale sprawiły, że 70 pro-
terenów położonych kiej jak terytorium Repu- cent przetaczanej wody po dro-
wokół zniszczonego bliki Irlandii), teraz jest dze paruje lub wsiąka w grunt.
Morza Aralskiego mają w końcu drugiej dwu- Rewitalizacja morza musiała-
kłopoty nawet z wodą
do picia.
dziestki największych by pochłonąć olbrzymie sumy.
akwenów świata. Skurczy- Częściowo udało się je odbu-
ło się niemal pięciokrotnie. dować w północnej, mniejszej
Stało się tak za sprawą rabun- części, dzięki usypaniu tamy
HENRYK SUCHAR kowej irygacji zapoczątkowa- Kok-aral. Tafla wody trochę się

Hydrozagadka
FOT. UNESCO
nej w okresie ZSRR. Wodę podniosła. Jeśli podejdzie jesz-
z zasilających Morze Aralskie cze wyżej, to w 2015 roku
Amu-darii i Syr-darii kanałami znów możliwe będzie urucho-
wykopanymi przez pustynię mienie portu Aralsk. 

W Azji Środkowej trwa batalia o wodę, trycznej. Aby temu sprostać, musi gromadzić
potężne ilości wody. Rosja zapowiedziała wspar-
która może doprowadzić do wojny. cie tej inwestycji. W zamian Kirgizi wypowie-

M
dzieli USA umowę dzierżawy bazy Manas ob-
iędzy pięcioma państwami Azji rzają prąd. I tym razem apel pozostał bez echa. sługującej samoloty uczestniczące w operacji
Środkowej, które powstały po Bezowocne były również niedawne obrady afgańskiej.
upadku Związku Radzieckiego, w Ałmatach liderów zainteresowanych państw. Deklaracje Moskwy zdenerwowały prezy-
nigdy dotąd nie dochodziło do Przywódcy zjechali do stolicy Kazachstanu, dentów Islama Karimowa, Gurbangulego
otwartego starcia zbrojnego. Jego widmo jed- formalnie na szczyt Międzynarodowego Fun- Berdimuhamedowa i Nursułtana Nazarbaje-
nak wisi w powietrzu. Utworzone w 1991 roku duszu Ocalenia Morza Aralskiego (Internatio- wa. Na dodatek podobny olbrzym, elektrownia
kraje toczą ze sobą przybierającą na sile batalię nal Aral Sea Rehabilitation Fund – IASRF), ist- roguńska, wyrosnąć ma na Wachszu (wpada do
o wodę. Pod dostatkiem mają jej Kirgistan i Ta- niejącego od 1993 roku. Nieoficjalnie nato- Amu-darii) w Tadżykistanie.
dżykistan, bo mogą bezpośrednio czerpać ze miast kluczowym punktem spotkania były dal-
źródeł Amu-darii i Syr-darii, gigantycznych sze losy projektów inżynieryjnych forsowanych ŚMIERTELNE ZAPORY
studni regionu. Tymczasem Kazachstan, Uzbe- na dopływach Amu-darii i Syr-darii przez Bisz- Dla gospodarek Uzbekistanu, Turkmenistanu
kistan i Turkmenistan, które leżą w dolnym bie- kek i Duszanbe. i Kazachstanu, uzależnionych od wody wypły-
gu życiodajnych rzek, uzależnione są od woli Przedstawiciele obu stolic potwierdzili, że wającej z terenów sąsiadów, planowane budo-
i kaprysów sąsiadów kontrolujących ilości prze- zamierzają kontynuować sporne przedsięwzię- wy stanowią śmiertelne zagrożenie. Dlatego
puszczanej dalej wody. cia, co wywołało złość pozostałych partnerów. też zawzięcie się im przeciwstawiają. Ich atu-
Kontrola może jeszcze się zaostrzyć, jeśli Tym samym prawie bez echa przeszedł pomysł tem w grze są surowce – gaz i ropa. Gdyby na
uda im się do końca urzeczywistnić plany bu- opracowania nowego programu pomocy dla przykład Uzbecy odcięli dostawy błękitnego
dowy potężnych obiektów hydroenergetycz- ludności terenów położonych wokół zniszczo- paliwa, Tadżycy mieliby poważne problemy.
nych. Dla Rosji, dawnej gospodyni tych ziem, nego Morza Aralskiego. Czas ucieka, a miesz- Dawniej, gdy istniał ZSRR i dyspozycje wy-
narastające animozje między środkowoazja- kańcy tych obszarów nadal mają kłopoty na- dawał Kreml, nie było takich spięć. Przeciwnie
tyckimi krajami są doskonałą okazją do poli- wet z wodą do picia. IASRF chce poszukać – w podporządkowanych republikach rosyjscy
tycznych rozgrywek. Unia Europejska nato- w świecie sponsorów, żeby przyspieszyć roz- inżynierowie projektowali takie zapory rzeczne,
miast nie ingeruje, wzywa tylko antagonistów wiązanie ciągnących się latami problemów. jakie tylko sobie życzyli, i zgodnie z własnym
do rozsądku. W grę wchodzą organizacje zarówno prywat- widzimisię zagospodarowywali lokalne złoża.
ne, jak i międzynarodowe. A rosyjskie wojsko i aparat bezpieczeństwa
WALKA Z WIATRAKAMI Wola przezwyciężenia kryzysu wokół Morza dbały o to, by woda i paliwa bez zakłóceń tra-
Na razie wszelkie próby pogodzenia zwa- Aralskiego zda się jednak na nic, jeżeli Tadży- fiały do adresatów.
śnionych stron przypominają walkę z wiatraka- kistan i Kirgistan obstawać będą przy swoim. Dziś, żeby wszystko toczyło się według tego
mi. Unijny dyplomata do spraw Azji Środkowej Duszanbe i Biszkek mają w swoich rękach aż wypróbowanego, radzieckiego schematu, daw-
Pierre Morel w maju po raz kolejny apelował 80 procent zasobów wody regionu. A ponie- ni członkowie „bratniej rodziny” musieliby się
do zwaśnionych stron o dialog i wyrozumia- waż, szczególnie zimą, mają problemy z elek- sami dogadać. Nic na to jednak nie wskazuje.
łość. Poprosił też o umiar w przypadku inwesty- trycznością, potrzebują kolejnych prądotwór- A bez pięciostronnego porozumienia gmach
cji hydrologicznych. czych hydroelektrowni. I nie byłoby w tym nic kruchej regionalnej stabilizacji się rozleci.
Zdaniem Morela, teraz, kiedy świat przy- złego, gdyby nie ich rozmiary. Na przykład Spełnienie takiego scenariusza utrudni życie
wiązuje tak dużą wagę do ekologii, wznoszenie kambaratyńska siłownia wodna w Kirgistanie, Chinom i Iranowi, już podłączonym do tam-
ogromnych tam – takich, jakie powstawały która prawdopodobnie przetnie nurt Narynu tejszych systemów rurociągowych. Trafiłoby
w epoce ZSRR – nie ma uzasadnienia. Dodał, (przez Kara-darię łączy się z Syr-darią), ma też rykoszetem w świat zachodni. Wojna
że o wiele lepiej jest przegradzać szlaki wodne być kolosem o wysokości 275 metrów, produ- o wodę w Azji Środkowej gwarantuje globalny
małymi siłowniami, które bezpieczniej wytwa- kującym 2 miliony kilowatów energii elek- ból głowy. 

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 45


Z A G R O Ż E N I A

S
iły Powietrzne RP od czasu wstą-
pienia naszego państwa do NATO
czynnie włączyły się w misje kon-
troli przestrzeni powietrznej Air
Policing. W rezultacie udało się
stworzyć zgrany z systemem obrony powietrz-
nej (OP) sojuszu polski podsystem reagowania
na zagrożenia typu Renegade. Niestety, opóź-
nienia w czasie reakcji sił wydzielonych
do Air Policing wynoszą od kilkunastu do kil-
kudziesięciu minut, co ogranicza możliwość
ich użycia. W Polsce dodatkowe utrudnienia
spowodowało orzeczenie Trybunału Konstytu-
cyjnego, w praktyce eliminujące artykuł
122a ustawy „Prawo lotnicze”, który w przy-
padku wykorzystywania cywilnych statków
powietrznych do ataku terrorystycznego do-
puszczał zestrzelenie samolotu. Teraz nie ma
już takiej możliwości.

SPIS CELÓW
Według danych zamieszczonych w prowadzo-
nym przez Urząd Lotnictwa Cywilnego „Reje-
strze statków powietrznych cywilnych” w 2007
roku na 2327 statków powietrznych, które są
w Polsce, w rękach prywatnych znajduje się 225
samolotów, 22 motoszybowce, 110 szybowców,
8 śmigłowców, 45 balonów i jeden sterowiec. ANDRZEJ GLEN

Parasol
1 stycznia 2007 roku mieliśmy też zarejestrowa-
ne 392 ultralekkie samoloty (o wadze do 495 ki-
logramów). Kontrola prywatnych lotnisk i lądo-
wisk nie zawsze jest skuteczna, zatem możli-

nad Euro 2012


wość wykorzystania tego sprzętu do przenosze-
nia ładunków wybuchowych, środków bioterro-
rystycznych czy innych środków rażenia zależy
od woli terrorystów. Ograniczenie ich dostępu do
wspomnianych statków powietrznych jest zada-
niem niezwykle trudnym do wykonania.
Na świecie wielokrotnie przygotowywano się
do przeciwdziałania zagrożeniom powietrznym.
Czy mamy odpowiednie środki, by reagować na
Dotyczyło to szczególnie imprez (sportowych, ewentualne zagrożenia w przestrzeni powietrznej?
szczytów NATO i Unii Europejskiej) gromadzą-
cych w jednym miejscu i czasie kilka–kilkadzie- w których powinien zostać rozpoznany wysuwane systemy przeciwlotnicze
siąt ważnych osób. Państwa odpowiedzialne za wlatujący w nie statek powietrzny). Jak Avenger, z całodobową obsługą.
bezpieczny przebieg takich imprez angażowały się jednak okazało i to rozwiązanie nie W Stanach Zjednoczonych, poza si-
znaczny potencjał, by w razie konieczności uda- było idealne. łami wyznaczonymi do stałej osłony
remnić zamachy, także z powietrza. W lutym 2004 roku w strefę zakazu Białego Domu, przygotowywane są
Szczyt NATO w Pradze ochraniały połączone lotów dostała się prywatna awionetka mobilne siły OP zdolne do ochrony
siły powietrzne sojuszu. Ich gotowość do działa- Cessna. Po jej wykryciu z odległego przed zagrożeniem terrorystycznym
MUSIMY
nia we wszystkich warunkach atmosferycznych USTALIĆ,
o 50 kilometrów lotniska poderwano wskazanych obiektów w kraju i na świe-
zweryfikowała już pierwsza doba operacji jakie akty parę dyżurną F-16, która przechwyciła cie. Zorganizowane są one w Połączone
„Summit Cap”, prowadzonej 18–22 listopada prawne i jak samolot dopiero, gdy opuszczał on Siły Zadaniowe (Joint Task Force
2002 roku. Fatalna pogoda wyeliminowała z lo- należy zmienić, strefę identyfikacji OP. Tymczasem – JTF), a dowódcy JTF podlegają cen-
by skutecznie
tów praktycznie wszystkie samoloty, a szczyt przeciwdziałać ewakuowano cały personel budynku tra dowodzenia obrony przeciwlotniczej
przed zagrożeniami z powietrza ochraniały na- terroryzmowi (w kwietniu 2009 roku miało miejsce sił powietrznych oraz centrum wspar-
ziemne systemy OP. Robiły to jedynie umow- z powietrza. ponowne naruszenie przestrzeni po- cia, w którym pracują przedstawiciele
nie, bo przydatność przeciwlotniczych zesta- wietrznej nad Białym Domem). Incy- amerykańskich rządowych agencji bez-
wów rakietowych Kub i Osa do walki na przy- dent ten pokazał, jak ograniczona jest pieczeństwa. Do sił zadaniowych wy-
kład z motolotnią typu P 15, która może prze- przydatność myśliwców odrzutowych znaczane są jednostki przeciwlotnicze
nieść ładunek wybuchowy o wadze do 90 kilo- w zwalczaniu zagrożeń, jeśli w rękach i sił powietrznych, które potwierdzają
gramów, wydaje się ograniczona. terrorystów znajdą się lekkie i ultralek- gotowość do działań antyterrorystycz-
Inne rozwiązania przyjęto w Waszyngtonie, kie statki powietrzne. Po opisanym nych w corocznych ćwiczeniach.
gdzie na stałe wyznaczono nad Białym Domem zdarzeniu na dachach budynków ota- Podczas mistrzostw świata w piłce
strefy zakazu lotów oraz identyfikacji OP (te, czających Biały Dom zamontowano nożnej w Niemczech w 2006 roku obo-

46 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 14 CZERWCA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

C O M M E N T C O M M E N T A R I U M

KARINA LISOWSKA,
Biuro Prasowe Urzędu Lotnictwa Cywilnego:
Atakom
R eagowanie na przypadki użycia stat-
ku powietrznego jako narzędzia za-
machu terrorystycznego wymaga wy-
należy zapobiegać
pracowania rozwiązań, które będą EDMUND KLICH
zgodne z konstytucją, a jednocześnie
zapewnią właściwy poziom ochrony Nad stadionami powinniśmy
antyterrorystycznej. W tej ostatniej
kwestii wiodącą rolę powinny jednak
wyznaczyć strefy wolne od lotów.
odgrywać organy państwa odpowie-

K
dzialne za kształtowanie tych mecha- westionując artykuł 122a gdzie samoloty nie mogą latać. Trze-
nizmów – Ministerstwo Spraw We- ustawy „Prawo Lotnicze”, ba tylko rozsądnie wyznaczyć grani-
wnętrznych i Administracji, Minister- Trybunał Konstytucyjny ce tych stref w porozumieniu z linia-
stwo Obrony Narodowej oraz szef
słusznie zdjął ogromną odpowie- mi lotniczymi i Polską Agencją Że-
Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrzne-
dzialność za zestrzelenie samolo- glugi Powietrznej. Bezpieczeństwo
go. Urząd Lotnictwa Cywilnego jest re-
gulatorem rynku, jeśli chodzi o prze- tu z jednej osoby – z ministra obro- jest bowiem bardzo ważne, ale kibi-
ciwdziałanie aktom bezprawnej inge- ny narodowej. Z drugiej strony, ce muszą na te mecze dolecieć.
rencji w lotnictwie cywilnym, a to tylko wciąż pozostaje problem, czy taką Nie kontrolowałbym też specjalnie
jedna z form zagrożeń terrorystycz- decyzję można podjąć, a jeśli tak, wszystkich statków powietrznych
nych. I, według naszej oceny, obecnie to jak można to zrobić jak najszyb- zarejestrowanych w Polsce. Nasze
nie trzeba podejmować szczególnych ciej. Właśnie ze względu na czas przepisy dotyczące małego lotnic-
działań. Nie widzimy potrzeby określa- nie powinien podejmować jej ani twa są i tak dość restrykcyjne, dla-
nia rejsów wysokiego ryzyka ani ko- organ kolegialny, ani na przykład tego wielu właścicieli rejestruje swe
nieczności obecności wart ochron- premier, tylko osoba na niższym maszyny na przykład w Czechach.
nych na pokładach samolotów. Oczy- stanowisku. Wystarczy umiejętnie egzekwować
wiście w czasie rozgrywek Euro 2012 To powinny być jednak tylko teore- te przepisy, które mamy. 
może się to zmienić. Prawdopodobnie
tyczne rozważania. Wszelkim ata-
będą też wprowadzone czasowe ogra-
kom terrorystycznym należy przede
niczenia lotów w pobliżu stadionów.
Na szczegóły jednak za wcześnie, bo wszystkim zapobiegać. Dlatego na Pułkownik doktor
nie mamy jeszcze danych, na podsta- przykład w czasie Euro 2012 należy EDMUND KLICH
wie których organizator mistrzostw wyznaczyć nad stadionami strefy jest przewodniczą-
może określić „parametry” wprowa- wolne od lotów. W większości wy- cym Państwowej
FOT. NORAD

Komisji Badania
dzanych ograniczeń – czas, miejsce padków stadiony znajdują się zresz-
Wypadków
i etap turnieju. tą na obszarach zabudowanych, Lotniczych.

wiązywał zakaz lotów w strefie o promieniu o charakterze masowym, gromadzących powietrznej zapewniającą bezpieczeństwo
5,5 kilometra do wysokości 1500 metrów trzy w jednym miejscu i czasie osoby ważne (pre- w trakcie imprez masowych. Ważne jest wła-
godziny przed rozpoczęciem meczu oraz do zydent, premier, goście zagraniczni). ściwe zorganizowanie i wyposażenie połączo-
trzech godzin po jego zakończeniu. Strefy te pół- Po drugie, nie mamy pełnej możliwości re- nego stanowiska dowodzenia dla wszystkich
torej godziny przed meczem rozszerzano do pro- agowania na zagrożenia typu Renegade. organów odpowiedzialnych za powietrzny wy-
mienia 55 kilometrów i wysokości 3000 metrów. Po trzecie, brakuje nam systemu reagowa- miar zarządzania kryzysowego.
Ponadto wokół mundialowych stadionów wy- nia (personel, środki rozpoznania i rażenia, or- Wreszcie powinniśmy stworzyć i doskona-
znaczono rejony identyfikacji OP o promieniu ganizacja przestrzeni powietrznej, podsystem lić procedury postępowania, pozwalające zmi-
90 kilometrów. Monitorowaniem i kontrolą ru- dowodzenia) na terrorystyczne zagrożenia po- nimalizować i zneutralizować niemilitarne za-
chu lotniczego w strefach zakazanych, ograni- wietrzne inne niż Renegade. grożenia z powietrza. One także zostaną nam
czonych i identyfikacji OP zajmowały się siły Po czwarte, musimy zacząć umiejętnie kie- po Euro 2012. 
powietrzne Niemiec i sojuszu. rować służbami odpowiedzialnymi za bezpie-
Analiza zagrożeń, które mogą zakłócić nor- czeństwo. WIZYTÓWKA
malne użytkowanie przestrzeni powietrznej, Kraje sojuszu, w tym Polska, mają doświad-
oraz rozwiązań systemowych wykorzystywa- czenia w przeciwdziałaniu zagrożeniom z po-
nych w podobnych sytuacjach w Europie i na wietrza w czasie pokoju. Jednak zarządzanie Doktor
świecie, skłaniają do zidentyfikowania kilku kryzysowe w „trzecim wymiarze” przysparza habilitowany inżynier
wyzwań dla polskiego systemu zarządzania i przysparzać będzie licznych problemów. Aby ANDRZEJ GLEN
kryzysowego. Nasz kraj będzie musiał się z nimi się z nimi uporać, musimy ustalić, jakie akty Jest profesorem nadzwyczajnym w Zakła-
zmierzyć w czasie organizacji mistrzostw Euro- prawne i jak należy zmienić, by skutecznie dzie Zarządzania Kryzysowego Instytutu
py w 2012 roku. przeciwdziałać atakom terrorystycznym Bezpieczeństwa Państwa na Wydziale Bez-
z powietrza. pieczeństwa Narodowego Akademii Obrony
CZAS NA REAKCJĘ Musimy też zorganizować podsystem obro- Narodowej. Ekspert w dziedzinie zarządza-
nia w sytuacjach kryzysowych w przestrze-
Po pierwsze, uważam, że zagrożenia atakiem ny powietrznej tak, by móc reagować na za-
ni powietrznej oraz metodologii badań bez-
terrorystycznym z powietrza nie da się wyklu- grożenia przy użyciu ultralekkich statków po-
pieczeństwa narodowego.
czyć, zresztą także w trakcie innych imprez wietrznych oraz ustalić organizację przestrzeni

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 47


M i g a w k i z e ś w i a ta
FP EO L SI EŁ TU OŻ N
B I E

ANDRZEJ
JONAS
redaktor naczelny
„The Warsaw Voice” Wydaje się, że Ameryka jest
na początku drogi do pojednania z islamem.

Słowa Obamy
jak dobre wino
T
o było przemówienie historycz- byłaby to jedynie pesymistyczna pro- zydent daje dowód, że doskonale zda-
ne. Nawet jeśli dziś analitycy gnoza, to obowiązkiem mężów stanu je sobie sprawę z sytuacji.
i komentatorzy twierdzą, że jest wzięcie jej pod uwagę w swych Negatywne konsekwencje związane
Barack Obama nie powiedział programach politycznych. z ewentualnym konfliktem cywilizacji
w Kairze niczego nowego, to Barack Obama nie uchyla się od sprawiają, że jest to jeden z najważniej-
z pewnością z biegiem czasu słowa amery- odpowiedzialności globalnej. Mimo szych problemów globalnych. Umiesz-
kańskiego prezydenta wypowiedziane do że kampania prezydencka koncentro- czenie go w centrum amerykańskiej po-
świata islamu będą nabierały wartości. Jak wała się na sprawach wewnętrznych, lityki zagranicznej wystawia jak najlep-
dobre wino. co w dobie kryzysu jest zrozumiałe, sze świadectwo Barackowi Obamie
Konflikt cywilizacji to najbardziej złowróż- Stany Zjednoczone jako supermocar- i jego doradcom. Jednak docenić rangę
bny opis sytuacji po ataku na World Trade stwo pozostają na pierwszej linii roz- problemu, to jeszcze nie znaczy stawić
Center i Pentagon 11 września 2001 roku. Je- grywki międzynarodowej. I nowy pre- mu skutecznie czoła.
śli Al-Kaida istnieje i jest w stanie przeprowa- Wydaje się, że Ameryka jest na
dzić operację na tak wielką skalę, jeśli arabska początku drogi do
ulica reaguje na to tak wielką, sponta- pojednania z isla-
niczną radością, to znaczy, że mem. Przez wiele lat
między Zachodem a świa- zdobywała w świecie
tem muzułmańskim istnie- muzułmańskim przede
je głęboki, historyczny wszystkim punkty ujemne. Pre-
konflikt. Tej hipotezie nie zydent Obama usiłuje odwrócić
zaprzecza fakt, że są wiel-
kie muzułmańskie pań-
stwa, takie choćby jak Tur-
Konflikt cywilizacji to
cja, Indonezja, Malezja czy najbardziej złowróżbny opis
Pakistan, którym do Za- sytuacji po ataku na World
chodu całkiem blisko. Na-
stroje islamskich społe-
Trade Center i Pentagon
czeństw, tłumaczyli pe- 11 września 2001 roku
symiści, są zdecydowa-
nie antyzachodnie, ten trend, ale de facto wykonuje do-
a przyczyny mają charak- piero pierwszy krok. Jest oczywiste,
ter nie tylko polityczny, ale że rozwój wydarzeń nie zależy jedy-
głównie ideologiczny. nie od niego. Muzułmanie będą rea-
Konflikt islam–Zachód gować nieufnością, niechęcią, ale być
istotnie byłby konfliktem może także zaciekawieniem. Dialog
cywilizacji i miałby wy- będzie możliwy, jeśli amerykański
miar globalny. Wywierałby prezydent znajdzie wiarygodnych
niszczycielski wpływ na glo- i wpływowych partnerów po przeciw-
balną sytuację, i zdominowały- nej stronie barykady. Zapewne będzie
by niemal wszystkie dziedziny to znacznie trudniejsze niż samo ot-
życia na całej ziemi. Nawet jeśli warcie drzwi do tego dialogu. 

48 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

FOT. US DOD
MARIUSZ BORKOWSKI jeń atomowych na Bliskim Wschodzie „wciąg-

Gałązka oliwna
nęłoby cały rejon na nadzwyczaj niebezpieczną
drogę”. Zaznaczył jednak, że Teheran ma prawo
do rozwoju cywilnej atomistyki, pod warunkiem
wypełniania zobowiązań zawartych w traktacie
o nierozprzestrzenianiu broni atomowej. We-
Barack Obama chce przełamać lody w kontaktach ze światem islamu, dług Obamy, konfrontacja związana z irańskim
poprawić nadszarpnięty wojną w Iraku wizerunek Ameryki i zrobić coś, programem nuklearnym znalazła się na newral-
gicznym zakręcie, ale „USA są gotowe znaleźć
co nie udało się żadnemu z jego poprzedników.

W
rozwiązania bez żadnych warunków wstępnych,
izyty w Rijadzie i Kai- między nami, będzie to tylko umacnia- z wzajemnym poszanowaniem”, choć trudno
rze, a przede wszyst- ło tych, którzy sieją nienawiść, a nie PREZYDENT będzie przezwyciężyć lata nieufności.
kim przemówienie budują pokoju”. OBAMA i jego
doradcy wiedzą,
skierowane do wy- Dystansując się wobec swego po- że jeśli ma być
ZANIEPOKOJONY IZRAEL
znawców islamu, są początkiem chyba przednika, Obama zaznaczył, że jego on wiarygodny Najbardziej oczekiwany fragment przemó-
najważniejszego egzaminu prezydenta administracja chce zerwać z metodami dla świata wienia, dotyczący konfliktu izraelsko-palestyń-
USA Baracka Obamy w dziedzinie i polityką wprowadzoną przez Busha islamu, to musi skiego, był mniej konkretny, choć zawierał tezy,
osiągnąć
polityki zagranicznej. „Nieufność po zamachach z 11 września 2001 ro- miarodajne
które mocno zdenerwowały rząd izraelski.
i kłótnie powinny się skończyć”, stwier- ku. „Strach i gniew często sprawiały, iż i widoczne Obama po raz kolejny zdecydowanie poparł dą-
dził Obama, podkreślając, że przybył działaliśmy wbrew naszym amerykań- postępy żenia Palestyńczyków do posiadania własnego
na Bliski Wschód, aby otworzyć nową skim zasadom”, przyznał. Ponownie w rozwiązywaniu państwa: „Obecna sytuacja narodu palestyńskie-
problemu
kartę w stosunkach między muzułma- też zapewnił o położeniu kresu stoso- izraelsko-
go jest nie do zniesienia. Jedynym rozwiąza-
nami a USA. waniu tortur i zamknięciu obozu -palestyńskiego. niem [konfliktu] jest zaspokojenie aspiracji obu
Jego przemówienie, wygłoszone na w Guantanamo. stron w ramach dwóch państw, gdzie Izraelczy-
uniwersytecie w Kairze do ponad Składając coś w rodzaju autokrytyki cy i Palestyńczycy mogliby żyć w pokoju”.
trzech tysięcy starannie wybranych go- za wojnę w Iraku, Obama obiecał „od- Kierując swe słowa do Hamasu, Obama za-
ści, było oczekiwane w świecie arab- dać Irak w ręce Irakijczyków”. Dodał, znaczył, że Palestyńczycy powinni zrezygnować
skim z nadzieją, ale i ze sceptycyzmem. że USA nie zamierzają utrzymywać ze stosowania przemocy, a Hamas powinien
Po wypowiedzeniu powitalnej formułki swych baz na terenie tego kraju. Pod- „wywiązać się z ciążącej na nim odpowiedzial-
po arabsku amerykański prezydent kreślając, że Ameryka gotowa jest roz- ności i odegrać rolę w spełnieniu aspiracji pale-
stwierdził bez ogródek: „Żadne prze- wiązywać wszelkie problemy na dro- styńskich”, uznając wszakże „prawo Izraela do
mówienie nie może wymazać wielu lat dze dyplomatycznej, prezydent wy- istnienia”. Zaznaczając „silne i nienaruszalne
nieufności. Dopóki jednak nasze sto- ciągnął gałązkę oliwną do władz Iranu. więzy łączące USA i Izrael”, Obama podkreślił
sunki będą kształtowane przez różnice Ostrzegł, że rozpętanie wyścigu zbro- z naciskiem, że „USA nie akceptują rozszerza-

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 49


B L I S K I W S C H Ó D
nia izraelskiej kolonizacji (ziem palestyńskich),
która narusza zawarte uprzednio porozumienia
i szkodzi wysiłkom pokojowym”.
Zdaniem obserwatorów, w tym fragmencie
przemówienia padły trzy kapitalne stwierdze-
nia: kategoryczne „nie” wobec izraelskiej niele-
galnej kolonizacji ziem palestyńskich, uznanie
politycznej roli i znaczenia Hamasu oraz po-
twierdzenie opcji utworzenia niezależnego pań-
stwa palestyńskiego. Są to zarazem trzy tezy,
które zdecydowanie odrzuca nowy, skrajnie pra-
wicowy rząd Benjamina Netanjahu.
„To przemówienie budzi nasze obawy, że zo-
stanie zakłócona równowaga między Izraelem
a USA”, tak skomentował słowa Obamy wypo-
wiedziane w Kairze Zevolun Orlev, lider izrael-
skiej partii Żydowski Dom. A minister gabinetu
Netanjahu – Daniel Heschkowitz dodał: „Na-
sze stosunki z USA oparte są na przyjaźni, a nie
na podporządkowaniu. Jeśli chodzi o rozbudo-
wę naszych osiedli [na Zachodnim Brzegu], to
trzeba powiedzieć Amerykanom, że nie mogą
przekraczać pewnych granic”.
Według prasy izraelskiej, premier Netanjahu
po waszyngtońskich rozmowach z Obamą po-
dobno tak skomentował, zwracając się do swo-
ich współpracowników, żądania prezydenta
USA położenia kresu żydowskiej kolonizacji:
„Czego oni chcą? Żeby mój rząd upadł?”.
W rzeczywistości Netanjahu po objęciu urzędu
odszedł od polityki swych poprzedników oraz
FOT. US DOD

OBAWY RADYKAŁÓW BUDZI NIEWĄTPLIWA


POPULARNOŚĆ AMERYKAŃSKIEGO PREZYDENTA
W ŚWIECIE ARABSKIM, TO ŻE JEST DOCENIANY I LUBIANY

od przyjętej we wcześniejszych porozumieniach


bliskowschodnich zasady utworzenia niepodle-
głego państwa palestyńskiego i zamrożenia ko-
lonizacji Zachodniego Brzegu (ta ostatnia zasa-
da nie była zresztą przestrzegana przez władze
izraelskie).
Premier zapowiada, że los kolonii (zainstalo-
wanych wbrew prawu międzynarodowemu, za- dziach nie ukrywają, że ich celem jest tworzenie Radykałowie islamscy z niepokojem czekali
kazującemu kolonizacji ziem okupowanych) zo- coraz to nowych faktów dokonanych i przewle- na kairskie wystąpienie. Ze swego ukrycia ode-
stanie uregulowany w bliżej nieznanej przyszło- kanie rozmów pokojowych tak długo, aż po- zwał się numer dwa Al-Kaidy – Ayman
ści, gdy zapadną decyzje co do ostatecznego lo- wstanie państwa palestyńskiego stanie się nie- Zawahiri i wezwał muzułmanów, by nie dali się
su Zachodniego Brzegu. Wiadomo jednak, że możliwe, gdyż będzie wymagało ogromnych omamić „wyrafinowanym wypowiedziom kry-
obszar ten przypomina skórę tygrysa, bo tak bar- i kosztownych przesiedleń kolonistów. minalisty Obamy, który wysłał już krwawe wia-
dzo jest upstrzony koloniami powiązanymi ze Z drugiej jednak strony, część opozycyjnych domości”, rozpoczynając kampanię wojenną
sobą siecią specjalnych dróg, niedostępnych dla (z Partii Pracy) polityków izraelskich oceniła przeciwko talibom.
Palestyńczyków. Drogi te, dalsza rozbudowa ko- kairskie przemówienie i w ogóle politykę
lonii i tak zwanych murów bezpieczeństwa me- Obamy nadzwyczaj pozytywnie. Na przykład NIENAWIDZIMY AMERYKI
todą tworzenia faktów dokonanych sprawiają, że Ophir Pines twierdzi, że Netanjahu powinien Obawy radykałów budzi niewątpliwa popu-
– jak powiedział izraelski wicepremier Mosze zrozumieć, iż musi zaakceptować zasadę: dwa larność amerykańskiego prezydenta w świecie
Ya’alon – „nie będzie żadnej szansy utworzenia państwa – dwa narody, a „w gruncie rzeczy arabskim. Niezależne sondaże w Egipcie wska-
funkcjonalnego państwa palestyńskiego” (na Izrael odniesie wielkie korzyści ze zmiany po- zują, że cieszy się on zaufaniem aż 39 procent
Zachodnim Brzegu). Niektórzy członkowie ga- dejścia Amerykanów do problemu blisko- respondentów, ale nie przekłada się to na cie-
binetu Netanjahu w nieoficjalnych wypowie- wschodniego”. plejszy stosunek do USA. Nadal 67 procent nie-

50 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

C O M M E N T A R I U M

Niepodległość
reglamentowana
MAREK SARJUSZ-WOLSKI
Co się zmieni na Bliskim Wschodzie
po spotkaniu Netanjahu z Obamą?

B enjamin Netanjahu odwołał


spotkanie z Silvio Berlusconim
i Nicolasem Sarkozym, by skoncen-
szyngtońskiej całkowicie rozmijają
się z poglądami władz izraelskich. To
ocena przyszłości relacji palestyń-
trować się na dialogu z Barackiem sko-izraelskich. Chodzi o osadnictwo
Obamą. żydowskie na Zachodnim Brzegu Jor-
Rząd w Jerozolimie uważa, że do- danu oraz o perspektywę palestyń-
szło do kryzysu w stosunkach ame- skiego independentyzmu.
rykańsko-izraelskich. Mimo tego, Benjamin Netanjahu nie dopuszcza
obie strony tym samym głosem mó- myśli, że może powstać wolna Pale-
wią o zagrożeniu ze strony Iranu, styna, która będzie w pełni kontro-
o kwestiach regionalnych oraz lować swą przestrzeń powietrzną
o współpracy wojskowej na rzecz i armię. Nie ma także mowy o po-
bezpieczeństwa. dziale Jerozolimy. Izrael, przed roz-
Biorąc pod uwagę cztery najważniej- poczęciem jakichkolwiek rozmów,
sze obszary współpracy dwustron- pragnie obwarować je wstępnymi
nej, tylko w jednym (choć zasadni- warunkami, które przekreślają dys-
czym) przekonania administracji wa- kurs o pełnej niepodległości. 

choć także sprzeczności”. Jednak mu. Magia słowa, w której lubuje się
– jego zdaniem – przemówienie za- Obama, mogłaby okazać się najwięk-
wiera wiele uprzejmości i gra na na- szym błędem. Zbyt suche jednak
strojach, próbując poprawić obraz i zbyt technokratyczne przemówienie
Ameryki na świecie. rozczarowałoby jego adresatów. Oba-
ma i jego doradcy wiedzą, że jeśli ma
OFENSYWA POLITYCZNA być on wiarygodny dla świata islamu,
Kairskie przemówienie Obamy zo- musi osiągnąć miarodajne i widoczne
stało pomyślane przez jego doradców postępy w rozwiązywaniu problemu
jako nakreślenie strategicznej koncep- izraelsko-palestyńskiego.
cji i miało odgrywać podobną rolę jak Zdaniem wielu obserwatorów bli-
to wygłoszone w Filadelfii (2008) skowschodniej sceny politycznej, z ka-
o kwestiach rasowych w USA i w Pra- irskiego wystąpienia Obamy zarówno
dze (początek kwietnia 2009) na te- sympatycy, jak i przeciwnicy nagłoś-
mat świata bez broni atomowej. Napi- nią to, co będzie pasowało do ich
sali je młodzi ludzie z ekipy prezy- własnej gry politycznej. A dla oceny
nawidzi Ameryki i obwinia ją o wszystkie nie- denckiej, którzy przygotowywali rzeczywistego znaczenia i wkładu
szczęścia, jakie spadają na Arabów i muzułma- OBAMA Obamie przemówienia podczas kam- prezydenta w rozwiązywanie proble-
obiecał oddać
nów. Na ogół jednak przeciętny Arab zadaje so- panii wyborczej i skonsultowali je mu bliskowschodniego i poprawę sto-
Irak w ręce
bie pytanie: „dlaczego mam lubić Obamę?” Irakijczyków. z licznymi osobistościami Partii De- sunków Ameryki ze światem islamu
i oczekuje nie tylko konkretnych deklaracji pro- Na zdjęciu: mokratycznej. kluczowe będzie, czy i jak poprowa-
arabskich z jego strony, ale zwłaszcza wcielenia prezydent USA Według doradców prezydenta, cel dzi swą grę polityczną sam Obama.
podczas
ich w życie. wystąpienia był skromny: zmienić Czy będzie potrafił choć trochę
spotkania
Reakcje polityków arabskich są na razie bar- z amerykańskimi sposób, w jaki Ameryka rozmawia ze rozwiązać, a może po prostu przeciąć,
dzo stonowane. Rzecznik Autonomii Palestyń- żołnierzami światem muzułmańskim. Zdaniem gordyjski węzeł sprzecznych intere-
skiej Nabil Abu Rudeina stwierdził: „To była w Bagdadzie. ekspertów, autorzy musieli lawirować sów, z którym nie potrafiło, a często
mowa szczera i jasna. To krok polityczny wno- między wystąpieniem czysto reto- nie chciało poradzić sobie wielu jego
szący coś nowego w nasze relacje. Zrywa rycznym i paternalistycznym w tonie, poprzedników? Na jego korzyść prze-
z poprzednią stronniczą polityką Waszyngto- zbyt pięknym w treści, aby mogło być mawia to, że Obama zaczął borykać
nu”. Nawet rzecznik Hamasu Fawzi Barhum prawdziwe i nie mogły mu towarzy- się z tym problemem na początku
odnotował, że w przemówieniu „widoczne by- szyć rzeczywiste zmiany w amery- swego mandatu i ma na to jeszcze
ły istotne zmiany [amerykańskiej polityki], kańskiej polityce wobec świata isla- cztery lata. 

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 51


B E Z G R A N I C
FOT. US DOD

KIRGISTAN

Powrót do Manas
PRZEDSTAWICIELE WŁADZ KIRGISTANU zasugerowali, że być może pozwolą USA korzystać dalej z bazy lotniczej Manas. Zapowiedzieli, że będą o
tym rozmawiać prezydenci: Kirgistanu – Kumarmanbek Bakijew, i Afganistanu – Hamid Karzaj, przy okazji szczytu Szanghajskiej Organizacji
Współpracy, który ma się odbyć w Rosji 15–16 czerwca. W lutym Kirgistan postanowił wymówić dzierżawę Manas Stanom Zjednoczonym, a w kwiet-
niu wypowiedział umowy korzystania z bazy 11 państwom uczestniczącym w operacji antyterrorystycznej w Afganistanie. (ww) 

ferencji prasowej sekretarz gene-


Trzy etapy ralny NATO Jaap de Hoop
Scheffer. Odchodzący szef soju-
Potwierdzenie
NATO. Podczas spotkania w ubie-
głym tygodniu w Brukseli szefo-
szu wyjaśnił, że dokładna data
pierwszej redukcji musi być jesz-
nazwisk
wie resortów obrony państw soju- cze uzgodniona. W ocenie FRANCJA. Na mocy wcześniej-
szu północnoatlantyckiego zgo- Scheffera może to być 1 stycznia szego porozumienia między
dzili się na redukcję jego wojsk 2010 roku. Kilka dni wcześniej NATO a Francją, która w tym roku
w Kosowie. uznał on całkowite wycofanie powróciła do struktur wojskowych
FOT. US DOD

Zmniejszenie liczebności Koso- KFOR-u za „przedwczesne”. sojuszu, reprezentanci tego pań-


vo Force (KFOR) z około 13,8 ty- Wcześniej musi dojść do pojedna- stwa obejmą dwa kluczowe stano-
siąca ma nastąpić w trzech etapach nia Serbii z NATO. Za pozosta- wiska. Francuski generał będzie
i potrwa około dwóch lat. Na po-
czątek zostaną zredukowane do
niem wojsk sojuszu opowiadał się
wielokrotnie szef misji Unii Euro-
Nowy dowódca szefem Sojuszniczego Dowództwa
Transformacji (Allied Command
10 tysięcy żołnierzy. W drugim pejskiej w Kosowie (EULEX), AFGANISTAN. Od 15 czerwca Transformation) w Norfolk w sta-
etapie do 5700, a w trzecim do emerytowany francuski generał Międzynarodowe Siły Wsparcia nie Wirginia, na wschodnim wy-
2300. „Główne zasady zostały Yves de Kermabon, swego czasu Bezpieczeństwa w Afganistanie brzeżu USA. Francuz stanie też na
uzgodnione”, powiedział na kon- dowódca sił KFOR. (W)  mają nowego dowódcę. Jest nim czele dowództwa regionalnego
amerykański generał Stanley w Lizbonie. Ogółem Francja otrzy-
McCrystal (na zdjęciu).
Ostry kurs
Rezolucja przewiduje zakaz eks- ma 17 ważnych stanowisk w struk-
portu i importu wszelkiej broni. Zastąpił on generała Davida turach wojskowych, z których
Co ważne, dokument zezwala McKiernana, zdymisjonowanego część będzie sprawowana na prze-
KOREA PÓŁNOCNA. Rada krajom członkowskim ONZ na przez sekretarza obrony Roberta mian z przedstawicielami innych
Bezpieczeństwa Organizacji Na- kontrolę towarów przesyłanych Gatesa. Formalnie odchodzący państw. W Paryżu potwierdzono,
rodów Zjednoczonych jednomyśl- i importowanych z Korei Północ- generał powinien osobiście na ce- że na czele ACT w Norfolk stanie
nie przyjęła 12 czerwca rezolucję nej, która umożliwi przechwyty- remonii w Kabulu przekazać do- generał Stephene Abrial, obecny
numer 1874 zaostrzającą sankcje wanie zakazanych produktów, ta- wództwo swemu następcy, ale jak dowódca sił powietrznych. Do Liz-
wobec Korei Północnej, obowią- kich jak materiały nuklearne albo podała agencja Associated Press, bony zaś uda się generał dywizji
zujące od 2006 roku. Powodem części rakiet. W reakcji na rezolu- McKiernan dyskretnie wyjechał Phillipe Stoltz, który był między
jest przeprowadzona przez Phe- cję Phenian znowu zagroził woj- z Afganistanu jeszcze w zeszłym innymi zastępcą dowódcy Koso-
nian 25 maja próba nuklearna. ną. (WW)  miesiącu. (WRT)  vo Force. (WW) 

52 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


B E Z P I E C Z E Ń S T W O

R Y K O S Z E T E M
Tajne dochodzenie
Brytyjski premier chce za zamkniętymi drzwiami wyjaśnić Rzymska narada
kulisy zaangażowania swego kraju w wojnę z Irakiem. WŁOCHY. W ubiegłym tygodniu
w Rzymie spotkali się przedstawi-
WIELKA BRYTANIA. Według kratycznej Nick Clegg już zapo- ciele 40 państw, które należą do
mediów, premier Gordon Brown wiedział, że zbojkotuje dochodze- międzynarodowej grupy kontakto-
ogłosi w tym tygodniu wszczęcie nie, jeśli będzie tajne i ograniczo- wej. Naradzano się, jak przeciwsta-
tajnego dochodzenia w sprawie ne. Natomiast pewną przychylność wić się piractwu szerzącemu się na
brytyjskiego zaangażowania dla takiego rozwiązania zasygnali- wodach w pobliżu Somalii. Gospo-
w wojnę z Irakiem. Wzorem dla zowali konserwatyści. Brown po- darz spotkania, minister spraw za-

FOT. US DOD
niego ma być dochodzenie Lorda przez dochodzenie chce poprawić granicznych Franco Frattini, mówił
Franksa w sprawie konfliktu z Ar- notowania swej partii, ale pojawiły o potrzebie globalnego rozwiąza-
gentyną o Falklandy z 1982 roku. się opinie, że jeśli będzie ono taj- nia. Stwierdził też, że piractwo to
Prowadzone było ono pod auspi- ne, to przyniesie odwrotny efekt. uzasadnił jej przekonywająco. Jed- „tylko wierzchołek góry lodowej
cjami doradczego organu rangi Część Brytyjczyków uważa, że nocześnie wyolbrzymił zagrożenie problemów Somalii”, pogrążonej
konstytucyjnej (Privy Council), wojna z Irakiem była nieuzasad- ze strony Saddama Husajna. od 18 lat w chaosie politycznym.
którego posiedzenia nie są jawne. niona w świetle międzynarodowe- Część danych wywiadu, na które Frattini zadeklarował, że Włochy są
Nie podoba się to części opozy- go prawa, a ówczesny szef laburzy- się powoływał, okazała się nie- gotowe szkolić jej policję i straż
cji. Lider partii liberalno-demo- stowskiego rządu Tony Blair nie prawdziwa. (WT)  przybrzeżną. (W)

Wspólna akcja
dobyto z morza ciała 44 osób. Bra-
zylia wydzieliła do tej operacji co Limit Grzeczna flota
BRAZYLIA–FRANCJA. Od
najmniej pięć okrętów i 12 samo-
lotów wojskowych, Francja zaś do generała UKRAINA. Ministerstwo spraw
wewnętrznych ogłosiło, że wskutek
początku czerwca siły zbrojne akcji poszukiwawczej skierowała „działań profilaktycznych” milicji
Brazylii i Francji blisko współpra- dwa samoloty Atlantique 2, Fal- Rosja potrzebuje personel stacjonującej na Krymie
cują w związku z tragiczną kata- con 50 oraz wczesnego ostrzega- zachować półtora tysiąca rosyjskiej Floty Czarnomorskiej co-
strofą lotniczą nad Atlantykiem. nia. W rejon katastrofy popłynęły raz rzadziej łamie prawa pobytu
31 maja utracono kontakt z sa- desantowiec „Mistral”, fregata
głowic nuklearnych. na Ukrainie. W pierwszych czte-
molotem Airbus A330 linii Air „Ventose” i atomowy okręt pod- ROSJA. Dowódca sił strategicz- rech miesiącach 2008 roku odno-
France, na którego pokładzie znaj- wodny „Emeraude”. Specjalistycz- nych generał pułkownik Nikołaj towano 277 takich przypadków,
dowało się 228 osób, w tym dwaj ny sprzęt nasłuchowy dostarczyli Sołowcow stwierdził, że Rosja a w tym roku tylko 171. Zgodnie
Polacy. Po wielodniowych poszu- Amerykanie. „Emeraude” szuka musi zachować co najmniej 1500 z ukraińskim prawem Rosjanie,
kiwaniach znaleziono fragmenty czarnych skrzynek, bez których głowic nuklearnych, zastrzega- podobnie jak obywatele Unii Euro-
maszyny, natrafiono też na ciała trudno będzie ustalić przyczyny jąc, iż ostateczna decyzja w tej pejskiej, na pobyt w tym kraju
ofiar tragedii. Do 12 czerwca wy- tragedii. (WR) sprawie jest w rękach władz po- dłuższy niż 90 dni muszą uzyskać
litycznych kraju. Obecnie Mos- wizę pobytową. (WRT)

Mniej Tajfunów kwa negocjuje z Waszyngtonem


nowy układ o ograniczeniu zbro-
Likwidacja rakiet
jeń strategicznych. Zastąpić ma
tknął wszystkich już w marcu, on wygasające 5 grudnia poro- CYPR. 12 czerwca w obecno-
wstępnie uzgodniono, by trzecią zumienie START 1, ogranicza- ści ministra obrony Kotasa
FOT. CHRISTIAN BREMER

transzę podzielić na dwie części jące liczbę głowic po każdej ze Papakostasa na poligonie w Lar-
(3A i 3B). Pierwsza liczyłaby stron do sześciu tysięcy, a ich nace na południowym wybrzeżu
112 maszyn – 40 dla Wielkiej nosicieli do 1600. kraju cypryjska Gwardia Narodo-
Brytanii, 31 dla Niemiec, 21 dla Jeśli wypowiedź Sołowcowa od- wa zniszczyła ostatnie 20
Włoch oraz 20 dla Hiszpanii. zwierciedla oficjalne stanowisko, z 324 starych, zakupionych jesz-
Niemiecki resort finansów oznacza to, że Rosja jest gotowa cze w Związku Radzieckim, poci-
NIEMCY. Problemy gospodar- chciałby przesunąć decyzję zmniejszyć swój nuklearny arse- sków przeciwlotniczych typu
cze spowodowały, że minister- w sprawie pozostałych 37 samo- nał tylko o kilkaset głowic. 9M32M. Wystrzeliwane były z na-
stwo finansów zaproponowało lotów na 2012 rok. Nieoficjalnie Ostatnie porozumienie z 2002 ramiennych wyrzutni Strzała,
zredukowanie zamówienia trze- przedstawiciele Bundeswehry roku mówiło o redukcji posiada- a ich techniczna sprawność wyga-
ciej transzy samolotów wieloza- przyznają, że nie potrzeba im aż nych głowic przez każde z mo- sła już w 1992 roku. Likwidacja
daniowych Eurofighther Typho- 180 Tajfunów. Wskazują na inne carstw do 1700–2200. Jednak pocisków nastąpiła zgodnie z zo-
on (Tajfun), gdyż planowane priorytety – samoloty transporto- nie przewidziano żadnych me- bowiązaniem wobec Organizacji
14,6 miliarda euro wystarczy na we i śmigłowce. Jednak oficjal- chanizmów kontrolnych. Bezpieczeństwa i Współpracy
143, a nie 180 maszyn. Zgodnie nie ministerstwo obrony utrzy- Według kwietniowego raportu w Europie o eliminacji broni sta-
z ustaleniami czterech uczestni- muje, że „istnieje zapotrzebowa- Departamentu Stanu USA, nowiącej potencjalne zagrożenie
ków programu, wyprodukowa- nie operacyjne na 180 odrzutow- 1 stycznia 2009 roku Rosja mia- terrorystyczne. W przeszłości ter-
nych miało zostać 236 samolo- ców”. Decyzja w sprawie nowe- ła 3909 głowic i 814 ich nosicie- roryści używali już przenośnych
tów, w tym 68 dla Niemiec. Po- go zamówienia zapadnie do koń- li, a Stany Zjednoczone odpo- wyrzutni do ataków przeciwko sa-
nieważ kryzys gospodarczy do- ca czerwca. (WR)  wiednio 5576 i 1198. (T)  molotom cywilnym. (ww) 

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 53


Powiększenie
F E L I E T O N

ROMAN
KUŹNIAR

Omaha – Polska
szef Zakładu Studiów
Strategicznych
w Instytucie Stosunków
Międzynarodowych UW

Zagraniczni komentatorzy czasem


są zdumieni militaryzacją naszej pamięci historycznej.

P
rzy okazji obchodów w rozmowach Okrągłego Stołu i wal- a nawet terytorialnie powiększyć (powstania,
65. rocznicy lądowania nie przyczynili się do zapewnienia suk- wojna z bolszewikami). Czynnik wojskowy znaj-
aliantów w Normandii cesu obradom. I rzeczywiście, obcho- dował się w ręku zintegrowanego czynnika poli-
przez Polskę przetoczyła dy 4 czerwca, święta wolności, odbyły tycznego. Przypomnijmy też okres przedrozbio-
się dyskusja, w której się bez udziału wojska. Wolność wy- rowy. Rozkład armii został poprzedzony rozkła-
przede wszystkim dawano wyraz walczyli cywile: robotnicy, profesoro- dem władz I Rzeczypospolitej. Dzielni dowódcy
oburzeniu z powodu niezaproszenia wie, intelektualiści, działacze związko- nie mogli uratować Polski, gdy zabrakło rozum-
na tę uroczystość naszego prezyden- wi; politycy z obu stron. nych władców.
ta. Argumentowano, że przecież Po- Powyższa sytuacja każe się zastano- Heroizm i inne cnoty żołnierza polskiego są
lacy byli wśród lądujących na plaży, wić nad relacją polityka–wojsko w na- bezsporne. Miejsce w narodowej legendzie i pa-
nazwanej później Omaha Beach. Nie szych dziejach. Bo wracając do II woj- mięci historycznej zasłużone. Już jednak rzeczy-
jest to do końca ścisłe w sensie mili- ny, to przecież Polska wniosła gigan- wisty udział w zapewnianiu Polsce bezpieczeń-
tarnym. Jednak przy tego rodzaju tyczny, ponad swą miarę, wkład woj- stwa i niepodległości, głównie za sprawą naszej
okazjach zawsze rodzi się pytanie skowy w ówczesne działania wojenne. polityki, był mocno zróżnicowany. Warto o tym
o rolę i znaczenie naszego oręża Złożyła również ogromną daninę krwi. pamiętać przy różnych rocznicowych obcho-
w historii Polski. Wiemy, że wojsko Z II wojny światowej nasz kraj, pierw- dach. Dlaczego? Również dlatego, że zagranicz-
cieszy się szczególnym i zasłużonym sza ofiara i pierwszy sojusznik koali- ni komentatorzy czasem są zdumieni militaryza-
prestiżem w społeczeństwie. Właści- cji antynazistowskiej, wyszedł jednak cją naszej pamięci historycznej. I mówią: zbyt
wie żadna poważna rocznica czy na- pokonany. Ponieśliśmy duże straty te- małą uwagę Polacy przywiązują do czynu oby-
rodowe święto nie może odbyć się rytorialne i demograficzne oraz stali- watelskiego w kształtowaniu swej tożsamości.
bez wyeksponowania naszej śmy się na kolejnych 45 lat krajem Może też dlatego tak mało nas głosuje, tak sła-
armii. niesuwerennym, satelickim, z ustro- be mamy społeczeństwo obywatelskie. Warto,
Niemal równocześnie z obchodami jem, który spychał nas na margines aby politycy, zwłaszcza ci chętnie ustawiający
rocznicy w Normandii w Polsce ob- rozwoju cywilizacyjnego. Nasze woj- się do zdjęć na tle mundurów, poważnie tę spra-
chodziliśmy 20. rocznicę częściowo sko nie podlegało polskim ośrodkom wę przemyśleli. 
wolnych wyborów, które zapoczątko- dyspozycji politycznej – ani legalnemu
wały obalenie komunizmu w naszym rządowi w Londynie, ani marionetkom
kraju i całym regionie, łącznie z upad- z Lublina.
kiem Związku Radzieckiego. Dzień Spójrzmy też na I wojnę światową.
ten słusznie nazywamy odzyskaniem Polska obecność na jej frontach była
wolności i suwerenności. Owo odzy- śladowa, zaledwie symboliczna. A jed-
skanie wolności odbyło się bez jednego nak Józef Piłsudski, założyciel Legio-
wystrzału. W ten proces nie była zaan- nów, a później naczelnik państwa po-
gażowana żadna, nawet najmniejsza
jednostka wojskowa. Jedyni w mundu-
trafił z niej zrobić użytek. Uzyskali-
śmy państwo ogromne terytorialnie
ZBYT MAŁĄ UWAGĘ POLACY
rach byli wtedy ci, którzy zapewniali oraz w pełni suwerenne. Już po wojnie PRZYWIĄZUJĄ DO CZYNU
bezpieczeństwo rozmowom okrągłego
stołu. Owszem byli też generałowie,
nasi żołnierze potrafili to pań-
stwo utrzymać, OBYWATELSKIEGO
ale występowali w garniturach – jeden
jako minister, drugi jako szef partii
rządzącej. Aktywnie
uczestniczyli

54 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


HORYZONTY
HORYZONTY
HORYZONTY HORYZONTY BARTŁOMIEJ TOFEL
jest absolwentem
Redaktor działu ANNA DĄBROWSKA

Instytutu Etnologii
i Antropologii
Kulturowej UW

FOT. US DEPARTMENT OF ENERGY


Biała gorączka
Czy w latach osiemdziesiątych władze RPA zdecydowałyby
się na użycie broni atomowej, gdyby wybuchło powstanie
albo doszło do konfliktu granicznego?

N
iedawno weszła do kin ekranizacja prowadzi politykę segregacji rasowej. Kraje flikty zbrojne o mocnym, antykolonialnym wy-
powieści Johna Maxwella otaczające RPA przechodzą dekolonizację, dźwięku. Gdyby zakończyły się wygraną czar-
Coetze’ego „Hańba”, której akcja aktywniej działają też czarni partyzanci, nych przywódców, rasistowskie władze Repub-
rozgrywa się w Republice Połu- często militarnie i ideologicznie wspierani liki Południowej Afryki nie mogłyby liczyć na
dniowej Afryki w czasach apartheidu. Mnie na- przez ZSRR. pokojowe współistnienie i spokój na granicach.
tomiast przypomniała się szpiegowska powieść W 1961 roku wybucha wojna partyzancka Problem ten mają rozwiązać trwające już od
Grahama Greene’a „Czynnik ludzki”. Poru- w Angoli. W 1965 roku władzę w Botswanie jakiegoś czasu prace nad bronią masowego
sza ona tematy związane z doktryną obronną przejmują lokalni przywódcy, a kraj uniezależ- rażenia.
RPA z lat 1970–1993, która opierała się między nia się od Wielkiej Brytanii i uzyskuje niepod- W latach 1975–1977 na poligonie w Vastrap
innymi na podobnej do izraelskiej teorii odstra- ległość. W 1966 roku wybucha powstanie na pustyni Kalahari powstają dwa szyby testo-
szania nuklearnego oraz ograniczonym wyko- w Namibii. Pod koniec lat sześćdziesiątych na- we. Pierwszą próbną detonację bomby pozba-
rzystaniu broni biologicznej i chemicznej. silają się walki czarnych partyzantek z rasistow- wionej jeszcze uranowego rdzenia, tak zwaną
skim reżimem Rodezji (dziś Zimbabwe). zimną detonację, zaplanowano na sierpień
ATOMOWE ASPIRACJE W 1975 roku rozpoczyna się wojna domowa 1977 roku. Próba nie dochodzi do skutku, po-
Po II wojnie światowej Republika Połu- w Mozambiku. nieważ radzieckie satelity szpiegowskie wykry-
dniowej Afryki jest coraz bardziej izolowa- W połowie lat siedemdziesiątych we wszyst- wają przygotowania. Rosjanie powiadamiają
na na scenie międzynarodowej, a państwo to kich krajach graniczących z RPA trwają kon- Amerykanów, którzy potwierdzają te informa-

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 55


P O W R Ó T D O P R Z E S Z Ł O Ś C I

Podstawowym środkiem
przenoszenia broni
jądrowej w RPA były
samoloty bombowe
Canberra B-12
z 12 Dywizjonu South
African Air Force.
FOT. CHRIS LOFTING

cje. Rusza machina nacisków dyplo- dwójny błysk. Pierwszy krótki, urwa- radioaktywnego znad zachodniego Oceanu
matycznych. Pojawiają się groźby na- ny, intensywny. Drugi słabszy, lecz Indyjskiego. Rada Bezpieczeństwa Narodo-
łożenia sankcji. Testy zostają odwoła- dłuższy. Prawdopodobna siła eksplo- wego USA stwierdziła jednak, że niemożli-
ne, szyby zalane betonem, a poligon zji: 2–3 kilotony. Źródło informacji: we jest ustalenie, czy doszło do próby ato-
zamknięty. Wydawałoby się, że to ko- amerykański satelita szpiegowski mowej. Mimo tych wątpliwości odpowie-
niec marzeń o broni atomowej. Vela 6911. dzialność za ewentualną eksplozję przypisa-
Pozornie. RPA bowiem nie zamie- Charakterystyka podobno typowa no Republice Południowej Afryki.
rza rezygnować z aspiracji nuklear- dla eksplozji nuklearnej, więc nie po-
nych. Jako sojusznika w realizacji winno być wątpliwości co do tak zwa- W TYŁ ZWROT
tych planów prawdopodobnie wybie- nego incydentu Vela. Satelita 6911 Do 1991 roku w Republice Południowej
ra Izrael. Oba kraje są w podobnej sy- pracował już jednak dwa lata dłużej Afryki wyprodukowano sześć bomb nuklear-
tuacji i wiele je łączy: nieprzychylni niż planowali jego konstruktorzy nych o prymitywnej konstrukcji, przypomina-
sąsiedzi wzdłuż wszystkich granic, i niektóre czujniki były niesprawne. jących amerykańskiego „Little Boya”, którego
czy brak międzynarodowej akceptacji Mogły pomylić eksplozję towarzyszą- zrzucono w 1945 roku na Hiroszimę.
dla posiadania przez nie broni atomo- cą wejściu meteorytu w atmosferę Pytanie, czy władze RPA zdecydowałyby
wej. Izrael dysponuje poza tym po- (której siła w zależności od wielkości się na użycie broni atomowej w przypadku
trzebnymi technologiami, ale brakuje obiektu może wahać się od kilku kilo- konfliktu granicznego lub powstania czarnej
mu dużych poligonów. Republika Po- ton do kilku megaton) z detonacją ludności, pozostanie bez odpowiedzi. We-
łudniowej Afryki ma rozległe pusty- nuklearną. dług oficjalnej doktryny, „odstraszanie” mia-
nie i dostęp do oceanów, lecz dopiero Amerykański samolot WC-135B, ło dzielić się na trzy fazy, z których żadna nie
rozpoczyna swoje badania. który badał miejsce domniemanego zakładała użycia przeciwko ludziom broni
testu, nie znalazł żadnych śladów WOJSKA atomowej.
REPUBLIKI
INCYDENT VELA promieniowania. Natomiast w krta- POŁUDNIOWEJ
Obecnie RPA nie ma broni jądrowej. Wraz
Wrzesień 1979 roku. Ciemna, bez- niach owiec w Zachodniej Australii AFRYKI prawdo- ze schyłkiem ery apartheidu na początku lat
księżycowa noc. 00:53 czasu Green- stwierdzono obecność jodyny-131, podobnie kilka dziewięćdziesiątych XX wieku zniszczono po-
wich. Okolice Wysp Księcia Edwarda będącej krótkotrwałym produktem razy użyły biolo- siadany arsenał, zamknięto ośrodki badawcze,
gicznych
– posiadłości Afryki Południowej. reakcji rozszczepienia. Badania kie- i chemicznych
podpisano traktat o nierozprzestrzenianiu bro-
Wschodni i południowo-wschodni de- runku wiatrów z tego dnia potwier- środków ni atomowej i wpuszczono międzynarodowych
likatny wiatr. Niewysokie fale. Po- dziły, że mógł to być skutek opadu bojowych. inspektorów. Być może zrobiono to ze strachu

56 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


H O R Y Z O N T Y

Nieczyste zagrania
„Zastanawiam się, Muller,
czy w ogóle uda się wam
Już w latach siedemdziesiątych w południowej Afryce
przetrwać. Macie długą, używano broni chemicznej i biologicznej.
otwartą granicę. Za długą,  1975 rok, Angola. Trwają logistycznym i wojskowym RPA korzystają między innymi z bro-
żeby zrobić z niej pole mi- walki pomiędzy wojskami walczy z czarnymi partyzanta- ni chemicznej. W łatwych do
nowe”. RPA, Narodowym Frontem mi operującymi z terytoriów są- zlokalizowania przez przeciw-
„Tradycyjne owszem”, zgo- Wyzwolenia Angoli, Narodo- siadujących krajów. Elitarne nika miejscach zostawiają
dził się Muller. „Ale my też wym Związkiem na rzecz Cał- oddziały Skautów Selousa ubrania zatrute silnie toksycz-
odczuliśmy, że po wynale- kowitego Wyzwolenia Angoli (nazwane tak od imienia żyją- nym pestycydem (paratio-
zieniu bomby wodorowej a wspieranym przez Kubę cego w XIX wieku Fryderyka nem), papierosy i jedzenie
świat zaczął traktować i ZSRR marksistowskim Ludo- Courtney’a Selousa, angiel- z silną domieszką talu. Zatru-
bombę atomową jak broń wym Ruchem Wyzwolenia An- skiego podróżnika i odkrywcy) wają źródła wody pitnej
taktyczną. «Taktyczny» to goli. Pojawiają się pierwsze mimo niewielkiej liczebności – studnie i rzeki – oraz pola
krzepiący przymiotnik. Nikt doniesienia o użyciu przez (około 1500 osób w szczyto- uprawne leżące w pobliżu
nie wda się w konflikt nu- przeciwnika broni biologicznej wym okresie) są odpowiedzial- domniemanych baz przeciw-
klearny dlatego, że gdzieś i chemicznej. ne za prawie 70 procent strat nika. Używają w tym celu
daleko, w niemal pustyn-  1976 rok, Rodezja. Rząd przeciwnika, czyli śmierć kilku między innymi wąglika oraz
nym kraju, użyto broni tak- Iana Smithsa przy wsparciu tysięcy żołnierzy. Komandosi bakterii cholery. 
tycznej”.
„A co z promieniowa-
niem?”.
„Kierunek wiatru i pusty-
nie są dla nas łaskawe.
(…) Na obszarach, które
mogłyby przez jakiś czas
pozostać radioaktywne,
mieszka niewielu białych
Afrykanów. Uderzymy pre-
cyzyjnie”.

Fragment powieści Grahama Południowoafrykańskie bomby z ładunkiem nuklearnym ważyły Poligon w Vastrap na pustyni
Greene’a „Czynnik ludzki” tonę i miały moc 16–18 kt. Kalahari

przed konsekwencjami oddania wraz z władzą mowały się zakłady Delta G. Głównie prze- rozpowszechniania broni masowego rażenia
dostępu do broni masowego rażenia czarnym prowadzano badania nad środkami pozwalają- i jest bardzo zaangażowana w ruch związa-
przywódcom, a może kierowano się chęcią cymi na utrzymywanie porządku publicznego, ny z traktatem o nierozprzestrzenianiu broni
szerzenia pokoju w Afryce... między innymi trującym CS (o-chlorobenzyli- jądrowej.
denomalononitryl) oraz CR (dibenzo(b,f)-1,4- Ciężko jednak ocenić całkowity zasięg po-
PROJEKT WYBRZEŻE oksazepina) czy nielegalnymi narkotykami łudniowoafrykańskich programów broni bio-
W 1981 roku rozpoczęły się prace nad ści- działającymi jak uspokajacze. logicznej i chemicznej oraz zakres jej stosowa-
śle tajnym Projektem Wybrzeże (Project Co- Badania nad bronią biologiczną wykony- nia w walkach w Namibii, Angoli, Rodezji,
ast). Skupiały się głównie na rozpoznaniu wo- wały przede wszystkim laboratoria badawcze Zambii oraz w samej Republice Południowej
jennego potencjału biologicznego i chemicz- Roodepaalt, które pracowały między innymi Afryki podczas starć z rebeliantami i czarny-
nego innych państw. Projektem tym kierował nad stworzeniem niewykrywalnych i śmier- mi obywatelami.
doktor Wouter Basson, wojskowy chirurg telnych toksyn oraz patogenów odpornych na Proces zamykania i upublicznienia tych
i kardiolog. Około roku 1983 głównym celem działanie antybiotyków, a także prowadziły projektów nie był tak przejrzysty jak w wy-
osób zaangażowanych w to stało się opraco- program zmniejszenia liczby narodzin wśród padku broni atomowej i wiele kwestii wciąż
wanie zarówno defensywnej, jak i ofensyw- czarnej populacji. pozostaje bądź to niejasnych, bądź tajnych.
nej broni biologicznej i chemicznej. Z dostępnych informacji wynika, że wojska Nie jest na przykład pewne, czy wszystkie
Z tego powodu powstało wiele prywatnych Republiki Południowej Afryki kilka razy praw- zasoby broni biologicznej i chemicznej zo-
firm, oficjalnie prowadzących działalność bi- dopodobnie użyły środków biologicznych stały całkowicie zniszczone. Kierujący pro-
znesową (co miało zarówno ułatwiać rekruta- i chemicznych, między innymi bojowego środ- jektem doktor Basson stwierdził, że tak, ale
cję naukowców, jak i zapewnić bezproblemo- ka trującego BZ (3-chinuklidynobenzylanu) informacje te nigdy nie zostały zweryfiko-
we kontakty z zagranicznymi instytucjami), przeciwko żołnierzom Mozambiku. Ponadto wane. Podczas aresztowania w jego domu
a w rzeczywistości stanowiących przykrywkę istnieją podejrzenia zatruwania namibijskich znaleziono część dokumentacji projektu,
dla działalności wojskowej. źródeł wody bakteriami cholery. która po zarchiwizowaniu była uważana za
Początkowo naukowcy pracowali nad środ- Oficjalnie Projekt Wybrzeże zakończył zniszczoną. Rzuca to pewne podejrzenia na
kami typowo obronnymi, sposobami ochrony się, podobnie jak program nuklearny, na po- prawidłowość i skrupulatność procesu za-
przed bronią masowego rażenia i szczepionka- czątku lat dziewięćdziesiątych XX wieku, kończenia badań nad bronią masowego ra-
mi. Z biegiem czasu badania nabrały rozma- wraz ze schyłkiem ery apartheidu. Republi- żenia. Zachodzi też obawa, że w niepowoła-
chu, a ich kierunek zmienił się na bardziej za- ka Południowej Afryki podpisała wszystkie ne ręce mogły dostać się zarówno informa-
czepny. Produkcją środków chemicznych zaj- międzynarodowe konwencje dotyczące nie- cje, jak i gotowe środki bojowe. 

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 57


Rycerskie sprawy
F E L I E T O N (24)
ZDZISŁAW NAJDER

Armaty stały się ponurym i znienawidzonym symbolem


podłego nowinkarstwa, które niosło ze sobą kryzys
tradycyjnej etyki walki rycerskiej.

Zagrzmiały armaty
R
eguły rycerskiej walki miały za- „Jakoś, o niecnotliwy, przeklęty wymyśle, Szybko jednak okazało się, że i artyle-
pewnić sprawiedliwy wynik. Nalazł miejsce w człowieczym rzyści muszą często mieć „śmiałe serca”.
Uczciwa rywalizacja zakładała sercu i umyśle? Kanonierzy Wurcla, broniący w „Ogniem
równość szans. Zwyciężać Przez cię rycerska sława i mieczem” Zbaraża przed Kozakami i Ta-
miał ten, kto był bardziej i chwała spodlała, tarami, w obronie swoich dział też po-
ssprawny
prawny i dzielny. Walczący powinni więc Przez cię dzielność trafili wykazać się bohaterstwem.
być podobnie uzbrojeni. Dlatego sobór late- w swej słusznej cenie nie zostawa, I wszyscy pamiętamy „Redutę Ordona”,
rański (1139) zakazał używania kusz – wy- Przez cię się za dobrego która „sześć tylko miała harmat”, „dy-
puszczane z nich strzały raziły na dużą odle- często zły udawa. miących i świecących”, zanim jej obroń-
głość. Zakaz ten potwierdziła angielska Ma- Męstwo więcej na ców zdławiła „Moskali nawała”.
gna Charta Libertatum z roku 1215. placu przez cię – żal się Boże! Spory wokół artylerii były zapowiedzią
Moralne potępienie kościoła zderzało się I serce śmiałe stanąć szerszego konfliktu, który ujawnił się
z postępem technik bojowych. Ogromna była na próbie nie może”. z całą mocą podczas wojen kolonialnych
pokusa użycia broni, jakiej nie miał przeciw- XIX wieku i toczy się do dziś na naszych
nik. W bitwie pod Crécy (1346) Francuzi oczach. Epokowe różnice w technologii
użyli najemnych kuszników genueńskich, ale armii europejskich w stosunku do broni
ulewny deszcz zmoczył cięciwy i stali się wojowników tubylców afrykańskich czy
bezużyteczni. azjatyckich powodowały niewspółmierną
Ponadto spustoszenie wśród ciężkozbroj- liczbę ofiar po obu stronach konfliktów.
nych rycerzy francuskich czynili walijscy „Kolorowi” ginęli tysiącami, europej-
łucznicy. W dodatku po stronie króla Anglii scy najeźdźcy – dziesiątkami. Stano-
zagrzmiały trzy armaty, broń całkowicie no- wiło to militarną podpórkę teorii
wa. Niebawem armaty stały się ponurym o nierówności ras. Wytwarzało po-
i znienawidzonym symbolem podłego nowin- czucie wyższości u jednych,
karstwa, które niosło ze sobą kryzys tradycyj- a bezradności – u drugich.
nej etyki walki rycerskiej. Tragiczny paradoks współcze-
Pomstowania na artylerię, rażącą z daleka, snej wojny: w walce ze „złem” ko-
są bardzo częste w literaturze późnego śre- rzystamy z gigantycznej przewagi
dniowiecza i renesansu. Czytamy takie skargi technicznej, a zarazem budzimy
u Miguela de Cervantesa, autora „Don Ki- nienawiść bezsilnych. Nie wolno
chota”. On sam był dzielnym wojakiem, oka- nam o tym zapominać. 
leczonym w bitwie morskiej pod Lepanto
(1571). Ludovico Ariosto, autor „Orlanda
szalonego” (1533), taką ułożył strofę
(w przekładzie Piotra Kochanowskiego): Reguły
rycerskiej walki
miały zapewnić
WIZYTÓWKA sprawiedliwy
Profesor ZDZISŁAW NAJDER
W 1976 roku założył podziemne Polskie
wynik
Porozumienie Niepodległościowe. W latach
1982–1987 był dyrektorem Rozgłośni
Polskiej Radia Wolna Europa. Skazany
w 1983 roku zaocznie na śmierć przez
Sąd Wojskowy w Warszawie. W 1991 roku
założył Klub Atlantycki, postulujący wejście Pol-
ski do NATO, i został jego pierwszym prezesem.

58 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 59
P O W R Ó T D O P R Z E S Z Ł O Ś C I

Słynne ucieczki
Nie tylko Witold Gliński postanowił
uciec z syberyjskiego obozu.

C hyba najdłuższą trasę z Syberii pokonał


niemiecki żołnierz Klemens Forell. Pod ko-
niec II wojny światowej dostał się do radzieckiej
niewoli, został skazany na 25 lat ciężkich robót
i wywieziony do najdalej wysuniętego na
wschód obozu pracy. Po czterech latach spę-
dzonych w kopalni, w 1949 roku zdecydował
się na samotną ucieczkę. Przemierzył 14 tysię-
cy kilometrów w trzy lata.
Innym słynnym uciekinierem z Syberii był Polak
Rufin Piotrowski, powstaniec listopadowy. Ze-
słany na ciężkie roboty pod Omsk w 1846 ro-
ku, uciekł po siedemnastu miesiącach niewoli.
Wędrował najpierw do Archangielska, a gdy
okazało się, że opuszczenie Rosji na statku
handlowym jest niemożliwe, przez Petersburg i
Rygę dotarł do pruskiego Królewca, następnie
do Niemiec i Francji. Odyseję Piotrowskiego
znamy dzięki jego pamiętnikom. (ANN) 

TOMASZ SZULEJKO

Syberyjska odyseja
Powstaje film o wielkiej ucieczce Polaka z syberyjskiego łagru. Jest jednak bardzo prawdopodobne,
że bohater książki, na której motywach napisano scenariusz, przywłaszczył sobie cudzą historię.

W
światowej kinemato- w 1956 roku w Wielkiej Brytanii. Opu- i siekierę. Nad Bajkałem spotykają siedemnasto-
grafii znajdziemy nie- blikowana po angielsku, szybko stała letnią Polkę, która uciekła z sowchozu, i zabie-
wiele obrazów pro- się sensacją wydawniczą, przez wiele rają ją ze sobą. Idą przez Mongolię, pustynię
mujących dokonania miesięcy nie schodziła z list bestselle- Gobi, Tybet, Himalaje, aż do Indii, aby w końcu
naszych żołnierzy. Rodzimi twórcy nie rów. Doczekała się tłumaczenia na znaleźć się w Polskich Siłach Zbrojnych na
potrafili jakoś przebić się do zagranicz- 25 języków. W Polsce „Długi marsz” Zachodzie.
nych widzów z przekazem o heroizmie ukazał się po raz pierwszy dopiero WITOLD Ponad 8 tysięcy kilometrów pokonują w rok.
rodaków walczących na różnych fron- w 1993 roku i nie wywołał żadnego po- GLIŃSKI Po drodze ginie kobieta, dwóch Polaków i Li-
twierdzi, że jest
tach. Jest jednak szansa, że w 2011 ro- ruszenia. Historię zuchwałej ucieczki prawdziwym
twin. Ci, którzy ocaleli, w angielskich szpitalach
ku uda się to Australijczykowi Peterowi na wiosnę 1941 roku, opowiedzianą bohaterem poddani zostają wielomiesięcznemu leczeniu.
Weirowi. Wtedy do kin trafi holly- przez polskiego żołnierza Sławomira „Długiego Rawicz po dojściu do zdrowia trafia do Palesty-
woodzka produkcja oparta na wydarze- Rawicza, spisał angielski dziennikarz marszu”. ny, a pod koniec wojny odbywa w Anglii prze-
niach historycznych. Wybitny reżyser Ronald Downing. szkolenie lotnicze w RAF.
opowie w niej nieznaną w naszym kraju Z sowieckiego łagru położonego za Prawie siedemdziesiąt lat po tamtych wyda-
historię jednej z najdłuższych ucieczek Jakuckiem wydostaje się siedmiu więź- rzeniach Weir pieczołowicie odtwarza historię
z czasów II wojny światowej. niów – trzech Polaków, Łotysz, Litwin zbiegów z sowieckiego łagru. W jego filmie bio-
i Jugosłowianin oraz amerykański inży- rą udział gwiazdy kina światowego. W głównych
DŁUGI MARSZ nier, pracujący przy budowie moskiew- rolach – Ed Harris oraz Colin Farrell. Zdjęcia
Scenariusz filmu ,,The Way Back” skiego metra i skazany za szpiegostwo. kręcone są w Bułgarii, gdzie na potrzeby tej pro-
powstał na podstawie książki wydanej Mają ze sobą tylko zapas sucharów, nóż dukcji zbudowano obóz pracy, oraz w Indiach

60 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


H O R Y Z O N T Y

Więzienna
epopeja
Czytając tę historię, czasem
trudno uwierzyć, ile człowiek

FOT. TOMASZ SZULEJKO (2)


jest w stanie przetrzymać.

O tej publikacji tak


pisała angielsko-
języczna prasa: „jed-
na z najbardziej zdu-

Szabla dla Australijczyka miewających i hero-


icznych opowieści, ja-
kie kiedykolwiek po-
Krawcy z Poznania szyli już mundury do wielu filmów – krajowych i zagranicznych. wstały”, „książka

P rzygotowali między inny-


mi 1200 brytyjskich mun-
durów do „Pokuty”, a także
oczekiwał największej staran-
ności w wykonaniu mundurów.
Był zdecydowanym i konse-
zyku polskim. Wśród aktorów
jest Polak Radosław Smużny.
Twórcy historycznych mundu-
o godności i mę-
stwie ludzi dążących
do wolności”. Fak-
do filmu „Bękarty wojny” kwentnym partnerem”, pod- rów przygotowali dla wybitne- tycznie, opowieść
Quentina Tarantino. Poznania- kreśla historyk Michał Różyń- go reżysera prezent. Weir do- Sławomira Rawicza, niezależnie od tego, czy
cy ubrali w mundur także ski z pracowni braci Kłoskow- stanie replikę polskiej szabli opisał w niej swoją historię, czy też Witolda
Brada Pitta, grającego rolę po- skich. Filmowe uniformy wy- wojskowej wzór 21 (na zdjęciu) Glińskiego, czyta się jednym tchem.
rucznika Aldo Raine’a. Z kolei magały specjalnego przygoto- . „Zawiezie ją współpracujący Opis udanej ucieczki z syberyjskiego łagru do
Tom Cruise uniformy z wielko- wania. Trzeba było je odpo- z nami kostiumograf Joseph Indii i wędrówki w ekstremalnych warunkach
polskiej pracowni przywdzie- wiednio zniszczyć, aby ich wy- Cigliano”, mówi Krzysztof niesie ważne przesłania, bardziej ogólne niż
wał w filmie „Walkiria”. Najwy- gląd uwiarygodnił trudy marszu Kłoskowski. Na szabli przymo- sama epopeja. Zaletą książki, która sprawia,
bitniejsi polscy reżyserowie, w surowym klimacie. „Peter cowano tabliczkę z napisem: że „Długi marsz” jest historią ponadczaso-
Andrzej Wajda i Roman Weir robi wiele, aby pokazać „Najbardziej znanemu Austra- wą, jest udowodnienie, że wola życia zmusza
Polański, także współpracowa- światu nieznany wątek polskiej lijczykowi Peterowi Weirowi. do heroicznych wyczynów, walki z własnymi
li z „Hero Collection”. „Współ- historii”, podkreśla Krzysztof W podziękowaniu za odkrywa- słabościami.
praca z tak wybitnym reżyse- Kłoskowski. W filmie mają się nie zapomnianej części pol- To opowieść o olbrzymiej wewnętrznej sile
rem nas nobilituje. Peter Weir pojawić długie sekwencje w ję- skiej historii”.  człowieka i chęci odzyskania wolności, odwa-
dze i determinacji, która pozwala przeżyć na-
i Maroku. Sześciokrotnie nominowany do Osca- 25 lat ciężkich robót. W lutym 1941 roku, wet na nieludzkiej ziemi. Warto ją przeczytać
ra reżyser ,,Pikniku pod wiszącą skałą”, ,,Stowa- dzięki pomocy żony komendanta łagru, która tym bardziej, że nie jest to odosobniona hi-
rzyszenia Umarłych Poetów”, ,,Trumana Show” dała mu buty i ciepłą odzież, wyruszył pieszo storia. Wielu Polaków odbywało dramatycz-
czy ,,Pana i władcy: na krańcu świata” zachowu- do Indii. Wraz z nim zbiegło sześciu współ- ne, choć może nie aż tak długie, wędrówki
je ogromną dbałość o szczegóły. Aktorzy odtwa- więźniów: Amerykanin, Ukrainiec, Jugosło- przez wojenną Europę. Książka oddziałuje
rzający role naszych żołnierzy wystąpią w mun- wianin i trzech Polaków. Przez jedenaście mie- też w inny sposób na wyobraźnię. Zainspiro-
durach przygotowanych w poznańskiej pracowni sięcy maszerowali do 20 godzin dziennie wani nią znani podróżnicy, Cyril Delafosse-
,,Hero Collection” braci Romana i Krzysztofa w ekstremalnych warunkach. Żywili się ko- Guiramand i Benedict Allen, powędrowali
Kłoskowskich. rzonkami, grzybami, wężami. Na pustyni Go- śladami Rawicza.
bi pragnienie gasili, spijając rosę z wilgotnych Moim zdaniem, równie ciekawa, a nawet
UKRADZIONA UCIECZKA kamieni. Unikali plemion nieprzyjaznych no- bardziej wstrząsająca jest pierwsza cześć
Historia ucieczki z syberyjskiego łagru znala- madów, a napotkanym ludziom oferowali po- książki, opowiadająca o uwięzieniu Rawicza
zła nieoczekiwany finał. W 2006 roku, niedługo moc w pracy na roli w zamian za żywność. i jego drodze na Syberię. Można domniemy-
po śmierci Sławomira Rawicza, dokumentaliści Nie wszystkim udało się doczekać wolności. wać, że w tych zdarzeniach faktycznie sam
BBC dotarli do informacji, które zaprzeczają je- Trasę długości blisko 6500 kilometrów prze- uczestniczył.
go udziałowi w eskapadzie. W owym bowiem było tylko czterech spośród nich, Gliński był Aresztowany w 1939 roku, przetrzymywany
czasie miał on służyć w wojsku na terenie Persji. jedynym Polakiem, który przeżył marsz. Po był w więzieniach w Mińsku, Charkowie i Mo-
Reporterzy ustalili to na podstawie dokumentów dotarciu do Indii przedostał się do Anglii, gdzie skwie na Łubiance. Przez rok głodzony, tortu-
z wojskowych archiwów, między innymi Instytu- wstąpił do 1 Korpusu; z aliantami lądował rowany, zamknięty w celi tak małej, że mógł
tu Sikorskiego w Londynie. Odkryli tam też spi- w Normandii. w niej tylko stać. Potem czekała go podróż
sane ręką Rawicza informacje o tym, jak został Jak Rawicz mógł poznać historię tej ucieczki? do łagru – miesiąc w bydlęcym wagonie,
zwolniony z obozu w 1942 roku na mocy amne- Prawdopodobnie na podstawie dokumentów pol- a następnie dwa miesiące wędrował pieszo,
stii. Brytyjskie media odnalazły natomiast inne- skiej ambasady w Londynie, do których w nieja- łańcuchami przykuty z innymi skazańcami do
go, mieszkającego w Kornwalii, Polaka Witolda snych okolicznościach zyskał dostęp jeszcze ciężarówek, 1500 kilometrów przez syberyj-
Glińskiego, który twierdzi, że jest prawdziwym podczas wojny. Gliński, choć znał książkę ską zimę do obozu 303. (AD) 
bohaterem „Długiego marszu”. Rawicza, nie demaskował go, ponieważ chciał
Gliński przedstawia swoją wersję ucieczki, zapomnieć o wojnie. Dlatego o tamtych prze-
dość podobną do relacji z książki. W łagrze życiach nie mówił nawet żonie. Teraz, mając Sławomir Rawicz,
znalazł się jako siedemnastolatek, skazany na 87 lat, postanowił wyjawić prawdę.  „Długi marsz”, Wydawnictwo Gord, Gdańsk 2007

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 61


P O Ż E G N A N I A

Panu kpt. Mariuszowi Z ogromnym smutkiem i żalem Panu mjr. Tomaszowi GERMANOWI
HAWRYLAKOWI przyjęliśmy wiadomość o śmierci wyrazy głębokiego współczucia
oraz Jego NAJBLIŻSZYM st. sierż. Janusza WESOŁKA i szczere kondolencje z powodu śmierci
wyrazy głębokiego żalu naszego wspaniałego kolegi. TEŚCIA
i szczerego współczucia Wyrazy szczerego współczucia
z powodu śmierci ŻONIE, DZIECIOM oraz RODZINIE składają kadra i pracownicy
OJCA Szefostwa Inżynierii Wojskowej.
składają
składają kadra zawodowa i pracownicy wojska
dowództwo, kadra zawodowa, żołnierze 2 Pułku Rozpoznawczego z Hrubieszowa.
i pracownicy wojska Panu ppłk. Adamowi SAWICKIEMU
1 Mazurskiej Brygady Artylerii oraz Jego NAJBLIŻSZYM
w Węgorzewie. wyrazy głębokiego współczucia
Naszemu Przyjacielowi i szczerego żalu z powodu śmierci
Panu płk. Anatolowi TICHONIUKOWI MATKI
przewodniczącemu Konwentu
Panu kpt. Maciejowi JAKÓBSKIEMU Dziekanów Korpusu Oficerów WP składają szef i kadra
oraz Jego NAJBLIŻSZYM wyrazy serdecznego współczucia Dyżurnej Służby Operacyjnej
wyrazy głębokiego żalu z powodu śmierci Sił Zbrojnych RP.
i szczerego współczucia MATKI
z powodu śmierci
MATKI składają dyrekcja i pracownicy
Domu Żołnierza Polskiego. Panu płk. dr. Krzysztofowi CZAJCE
składają wyrazy głębokiego współczucia i żalu
komendant, kadra i pracownicy z powodu śmierci
WKU w Tarnowie. OJCA
Panu pułkownikowi Anatolowi
TICHONIUKOWI składają współpracownicy
oraz Jego NAJBLIŻSZYM Zakładu Wsparcia Działań
wyrazy głębokiego żalu i współczucia Akademii Obrony Narodowej.
Panu ppłk. Tadeuszowi MROZKOWI z powodu śmierci
wyrazy głębokiego współczucia MATKI
z powodu śmierci
TEŚCIOWEJ składają Panu Pułkownikowi
dowódca, kadra i pracownicy wojska Anatolowi TICHONIUKOWI
składają koledzy 9 Rejonowej Bazy Materiałowej
z Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych. wyrazy głębokiego współczucia
w Warszawie. i szczere kondolencje z powodu śmierci
MAMY

składa Rada ds. Kobiet w SZRP.


Panu płk. Anatolowi TICHONIUKOWI Panu płk. rez. Zygmuntowi
przewodniczącemu Konwentu NANOWSKIEMU
Dziekanów Korpusu Oficerów WP oraz CÓRCE Ilonie NANOWSKIEJ
oraz Jego RODZINIE wyrazy głębokiego współczucia Panu pułkownikowi Anatolowi
wyrazy głębokiego współczucia z powodu nagłej śmierci TICHONIUKOWI
i najszczersze kondolencje ŻONY i MATKI oraz Jego RODZINIE
z powodu śmierci Elżbiety NANOWSKIEJ wyrazy szczerego współczucia
MATKI długoletniego pracownika Sił Zbrojnych RP z powodu śmierci
oraz Ministerstwa Obrony Narodowej MAMY
składają
dyrektor, kadra i pracownicy składają szef oraz kadra i pracownicy składają dowódca Wojsk Lądowych,
Departamentu Wychowania i Promocji Korpusu Służby Cywilnej kadra i pracownicy
Obronności MON. Biura Koordynacyjnego MON Dowództwa Wojsk Lądowych.

62 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


H O R Y Z O N T Y

FOT. ANNA DĄBROWSKA


ANNA DĄBROWSKA

Tosiek z nabitą łapą


„Jako jedyny w Polsce latał chyba w swoim
czasie wszystkim: siadał za sterami TS-8 Bies,
TS-11 Iskra, MiG-15, MiG-17, MiG-21”, wyli-
cza porucznik pilot Grzegorz Czubski z 1 elt.
Jest najstarszym pilotem latającym w Polsce W Słupsku latał uznawanym wówczas za najno-
wocześniejszy MiG-23. „Zdobył na nim jako
na samolotach bojowych w jednostkach liniowych. najmłodszy pilot klasę mistrzowską oraz upraw-

O
nienie pilota doświadczalnego drugiego stop-
lataniu marzył od dziec- Zastanawiałem się: gdzie ja przysze- nia”, zaznacza kapitan Kaczor. Kiedy wycofy-
ka. „Pasjonowało mnie dłem, i zaczynałem się wahać, czy nie wano ten samolot z naszych sił powietrznych, to
lotnictwo, szczególnie lepiej będzie zrezygnować”. Na szczę- właśnie on wykonał nim ostatni lot. Odprowadził
naddźwiękowe. Chcia- ście wytrwał do II roku, na którym do- do Krakowa MiG-a o numerze bocznym 120.
łem pilotować sprzęt najwyższej kla- czekał się wreszcie zajęć lotniczych Dziś maszynę można podziwiać w tamtejszym
sy”, opowiada major pilot Antoni z prawdziwego zdarzenia. Po studiach Muzeum Lotnictwa.
Czerniec, zastępca dowódcy 1 Eska- czekała go żołnierska droga – z jednost- DZIŚ ma 54 lata Nie skończył jednak służby. W Mińsku prze-
dry Lotnictwa Taktycznego w Mińsku ki do jednostki. Najpierw był 62 Pułk i nalot około siadł się na MiG-29. Został instruktorem, który
Mazowieckim. Zaczął od klejenia Lotnictwa Myśliwskiego w Krzesinach, 3 tysięcy godzin, mógł latać tym samolotem we wszystkich wa-
czyli był
modeli w Aeroklubie Podkarpackim potem 26 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego w powietrzu
runkach, oraz pilotem doświadczalnym drugiej
w Krośnie. Potem przeszedł kurs spa- w Zegrzu Pomorskim i 28 Pułk Lotnic- ponad cztery klasy. „To, ile Tosiek wylatał samolotami nad-
dochronowy i szkolenie szybowcowe. twa Myśliwskiego w Słupsku-Rędziko- miesiące. dźwiękowymi, to ewenement. Tak naprawdę bra-
„Pamiętam mój pierwszy samodziel- wie. Po jego rozwiązaniu trafił do Miń- Mimo wielu kuje mu tylko przeszkolenia na F-16”, mówi puł-
wylatanych
ny lot, dokładnie w moje dwudzieste ska Mazowieckiego. godzin
kownik pilot Robert Cierniak, dowódca 23 Ba-
urodziny. To było niesamowite uczu- Dziś ma 54 lata i nalot około 3 tysię- major twierdzi, zy Lotniczej w Mińsku Mazowieckim. „Jestem
cie – spełnienie marzeń”, wspomina. cy godzin, czyli był w powietrzu ponad że nie miał już za stary, nie warto mnie przeszkalać na nowy
cztery miesiące. „Tosiek to legenda. dramatycznych samolot”, uśmiecha się major. Przyznaje jednak,
przygód.
BEZ JASTRZĘBIA Znają go wszyscy w eskadrze. Jest że chciałby usiąść za sterami naszego Jastrzębia.
Kolejny krok to Wyższa Oficerska w Polsce najstarszym i najdłużej latają- Od kiedy major Czerniec zaczął latać wojsko-
Szkoła Lotnicza w Dęblinie. „Byłem cym pilotem na samolotach bojowych wymi maszynami, wiele się zmieniło: „Inna jest
szczęśliwy, że udało mi się tam dostać, w jednostkach liniowych”, podkreśla technika, wymagania wobec pilotów, inny sprzęt
ale szybko pojawiło się zniechęcenie”, kapitan pilot Jan Kaczor z 1 elt. Major i wykorzystanie przestrzeni powietrznej, latanie
przyznaje. Okazało się, że zamiast lata- Czerniec ma za sobą 4200 startów i lą- i korespondencja po angielsku”. Major podkreśla
nia czy choćby nauki o lataniu słucha- dowań. To tak, jakby wzbijał się w po- też, że dawniej więcej zależało od samego pilota
cze całymi dniami mieli tylko zajęcia wietrze dzień w dzień nieprzerwanie i jego spostrzegawczości, teraz natomiast czę-
wojskowe. „Jak nie taktyka, to musztra. przez 12 lat. ściej korzysta się z elektroniki.

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 63


Z W Y C Z A J N I N I E Z W Y C Z A J N I

FOT. ANNA DĄBROWSKA


Rekordowy pilot
Major Antoni Czerniec wylatał około 3 tysięcy godzin aż na siedmiu typach samolotów.

TS-8 BIES TS-11 ISKRA MIG-15 i MIG-17 MIG-21 MIG-23 MIG-29


– 20 godzin – 600 godzin – 300 godzin – 100 godzin – 1400 godzin – 600 godzin

Mimo tylu godzin spędzonych w po- łem wtedy w Łasku na MiG-21. Po tym „Do lotnictwa mam po prostu powołanie.
wietrzu major twierdzi, że nie miał dra- spotkaniu zacząłem jednak myśleć, że- Gdyby mnie to nie pasjonowało, nie latałbym tak
matycznych przygód. „Najbardziej ner- by też przenieść się do Mińska”. długo”, tłumaczy major Czerniec. A co, jego
wową sytuację przeżyłem na MiG-23. „Tosiek ma w powietrzu ogromne zdaniem, jest najwspanialsze w lataniu? „Chyba
Podczas lotu pojawił się dźwięk, jak doświadczenie. Kiedy się z nim lata, możliwość szybkiego przemieszczania się
gdyby coś szwankowało w silniku”. trzeba uważać, bo wychwyci każdy w przestrzeni, ale tak naprawdę łatwiej się lata,
Sprawdził parametry – wszystko było błąd. Poza tym jest też bardzo dobrym niż o tym opowiada”. Zapewnia, że po zakoń-
w porządku. Dźwięk jednak nie znik- pilotem, ma «nabitą łapę» i dobrze czu- czeniu służby nie chce kończyć przygody z lot-
nął. „Nie miałem pojęcia, co się dzie- je statek powietrzny”, uważa pułkownik nictwem. Planuje wrócić w rodzinne strony
je. Na szczęście wylądowałem bez Cierniak. Jego umiejętności lotnicze ULUBIONY i związać się z aeroklubem.
problemów”. Dopiero na ziemi oka- docenili też inni. Otrzymał Ikara za SAMOLOT Choć samoloty to jego wielka miłość, ma jesz-
zało się, że rozleciało się łożysko szczególne zasługi w dziedzinie szkole- majora cze jedno hobby – narciarstwo. „Oczywiście
prądnicy. nia lotniczego oraz odznakę „Zasłużony Antoniego zjazdowe. Lubię czuć pęd powietrza”. „Warto
Czerńca?
Pilot Wojskowy”, a także Błękitne „MiG-29. też wiedzieć, że to uzdolniony majsterkowicz.
POWOŁANIE Skrzydła. Najlepszy z tych, Przed studiami pracował w Krośnie w zakła-
Jaki jest Tosiek? Kapitan Kaczor, „Latanie sprawia mu przede wszyst- którymi latałem. dach szybowcowych, a jako nastolatek był
który zna go od 20 lat, nie zastanawia kim radość. Chce latać, a bez tego nie Bardzo w modelarskiej kadrze Polski juniorów i zdobył
manewrowy,
się długo: „Otwarty, uczynny. Choć wyobrażam sobie wykonywania nasze- na wiele pozwa- złotą odznakę modelarza lotniczego oraz upra-
między nami jest dziesięć lat różnicy, go zawodu. Śmiejemy się, że gdyby mu la, jeśli chodzi wienia instruktora modelarstwa”, uzupełnia
nie daje tego odczuć”. Porucznik zatankować samolot, mógłby latać cały o pilotaż porucznik.
Czubski uzupełnia: „Major to siła spo- dzień”, uzupełnia dowódca 23 Bazy. i prowadzenie „Najlepsi oblatywacze na świecie są po pięć-
walki
koju – jest opanowany, bardzo rzadko Major nie żałuje swojego wyboru: „La- powietrznej”. dziesiątce. Mają za sobą tysiące godzin w powie-
wybucha. Jednak jeśli już mu się to zda- tanie sobie wymarzyłem. To moja pa- trzu i testują samoloty warte kilkadziesiąt milio-
rzy, lepiej omijać go z daleka”. Jego sja”. Dodaje, że gdyby miał jeszcze raz nów dolarów. To ludzie doświadczeni, z ogrom-
zdaniem, w powietrzu major jest spo- decydować, zostałby pilotem, choć to ną wiedzą, jak nasz Tosiek”, wyjaśnia pułkownik
kojnym instruktorem, który nie wpro- zawód wymagający specjalnych pre- Cierniak. Jak tłumaczy, w lotnictwie posiadanie
wadza nerwowej atmosfery, i przyjem- dyspozycji – zdrowotnych i psychicz- w zespole młodego podporucznika i starszego
nie się z nim lata. A do tego umie za- nych. Tego jednak akurat mu nie bra- pilota jest nieocenione, bo mogą sobie przekazy-
chęcić do latania. Porucznik poznał go kuje. „Tak naprawdę, jeśli chodzi wać lotniczą wiedzę. „Pewnych rzeczy nie da się
w 2000 roku na obozie kondycyjnym. o zdrowie, to niejeden młody lotnik nauczyć z książek. Potrzebna jest praktyka i do-
„Słuchałem jego opowieści o przeszko- mu nie dorównuje”, uśmiecha się po- świadczenie. Tak naprawdę potrzeba takich Toś-
leniu z MiG-23 na MiG-29. Sam służy- rucznik Czubski. ków, i tego życzę każdej jednostce”. 

64 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009


H O R Y Z O N T Y

P o s ł u ż b i e
 Nie przegap
 Warto
 Niezłe
 Nie warto


FILM
Zbiry i kokaina

FOT. JACEK KUCHARCZYK


T ijuana to miasto na
pograniczu meksykań-
sko-amerykańskim, waż-
ny punkt przerzutowy lu-
Jedna z fotografii prezentowanych na wystawie: Warszawa, 11 sierpnia 1987. dzi i narkotyków na szlaku
Bar mleczny, imieniny kucharki Klary.
(tytułowej linii) z biednego
 południa na bogatą pół-

Świat absurdów
noc. W tej brzydkiej aglo-
meracji zbiegają się inte-
SZTUKA resy latynoskich produ-
centów kokainy, afgań-
Lekcja historii czy sentymentalna skich rolników uprawiają-
podróż w lata osiemdziesiąte? cych mak, reprezentują-
cych ich handlarzy oraz
Ksiądz jest powiernikiem
i wspólnikiem miejscowe-

T łum wdziera się do sklepu. Ludzie


biegną, ile sił w nogach, żeby coś
kupić. Scena do złudzenia przypomina
się uporać w nieodległej przyszłości”.
Ten dziwny świat końca lat osiem-
dziesiątych uwiecznili tacy fotorepor-
służb rzekomo pilnują-
cych porządku publiczne-
go. Metody, po jakie się-
go naczelnego zbira, ma-
jącego konszachty z prze-
ciwnikami z zagranicy.
wyścigi, jakie wielokrotnie widzieliśmy terzy, jak: Chris Niedenthal, Krzysztof gają, nie zasługują na W tle działają zawodowi
w czasie otwarcia supermarketu, gdy Wójcik, Krzysztof Pawela, Jacek miano humanitarnych. mordercy, prawdopodob-
ogłoszono szczególnie atrakcyjne pro- Marczewski, którzy pracowali wów- Skorumpowana policja nie byli wojskowi strzelcy
mocje. Z błędu wyprowadza nas pod- czas w oficjalnych agencjach, dzien- odwraca się tyłem do wyborowi, którzy nie poje-
pis pod zdjęciem przedstawiającym tę nikach, tygodnikach lub mieli status skruszonego bandziora, chali do Iraku, bo zrobiło
scenę: „Warszawa, 10 grudnia 1983. wolnych strzelców. wydając na niego wyrok się tam za ciasno, a gdzie
Dom Meblowy «Emilia» przy ulicy Emilii Najwięcej emocji wśród oglądających śmierci. Amerykańska indziej można wciąż do-
Plater. O 11.00 otwierają się drzwi…”. wystawę wywołują zdjęcia, na których agencja antynarkotykowa brze zarobić i się zaba-
Jest to jedno z blisko trzystu zdjęć ze utrwalono takie przełomowe wydarze- wysyła zbirów, by zlikwido- wić. Czy dla pieniędzy
zbiorów Polskiej Agencji Fotografów nia polityczne, jak strajki w Stoczni wali bandę handlarzy z narkotyków można zro-
Forum, które można obejrzeć w Domu Gdańskiej, manifestacje czy obrady „bez ofiar wśród postron- bić wszystko? Ze „Szlaku
Spotkań z Historią na wystawie „Schy- Okrągłego Stołu. Uwagę przyciąga też nych”. Narkotykowi bos- śmierci” wynika, że tak,
łek Peerelu”. cykl prac Krzysztofa Wójcika z festi- sowie żywią do siebie tyle ale nie jest to strategia
W wyborach z 4 czerwca 1989 roku walu muzyki rockowej w Jarocinie. braterskiego sentymentu, gwarantująca dożycie
władza została kompletnie skompromi- Mnie natomiast urzekły fotografie co zazdrości i nienawiści, starości. (AG) 
towana, przegrali prawie wszyscy kan- przedstawiające trochę smutną, trochę a z miłości do siebie strze-
dydaci PZPR. Klęska komunistów unie- śmieszną rzeczywistość lat osiemdzie- lają. Szukając zdrajcy, nie Szlak śmierci (La Linea),
możliwiła im powołanie rządu i trzy siątych: bójkę na targu, dwóch męż- stronią od tortur z uży- reż. James Cotten, dystry-
miesiące później na czele nowego ga- czyzn, którzy z du- ciem piły tarczowej. butor Monolith Video
binetu stanął Tadeusz Mazowiecki. Był mą niosą zapew-
to pierwszy niekomunistyczny rząd ne z trudnością
w tej części Europy.
Końcowe dziesięć lat PRL to wyjątko-
zdobyte pralki fra-
nie czy kobiety Ogłoszenie
wy czas pod względem zarówno spo- w fartuszkach, 3–4 października 2009 roku odbędzie się spotkanie
łecznym, jak i politycznym. Jak stwier- które jak gracje absolwentów Wyższej Oficerskiej Szkoły
dził historyk Piotr Osęka: „Ostatnia tańczą na zaple- Samochodowej w Pile, rocznik 1985–1989.
dekada PRL naznaczona jest sympto- czu baru mlecz- Wszelkich informacji udzielają:
matycznym zjawiskiem – wśród Pola- nego. (AWIS)  Sławomir Specjalski
ków narasta poczucie absurdalności tel. 600 280 604, CA MON 416 417,
systemu. Jak wynika z badań socjolo- „Schyłek Peerelu. Lata 80. Jarosław Dąbrowski
gów, kryzys gospodarczy przestał być w zdjęciach z agencji Forum”, Dom tel. 602 243 069, CA MON 427 380
postrzegany jako wynaturzenie real- Spotkań z Historią, ul. Karowa 20, Deklaracje uczestnictwa prosimy składać
nego socjalizmu, «chwilowa trud- Warszawa. Wystawa czynna do końca czerwca.
ność», z którą partia i rząd zdołają do 16 sierpnia. Wstęp wolny Serdecznie zapraszamy!

POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009 65


Bez kamuflażu
F E L I E T O N
FOT. MACIEJ DROZDOWSKI

MAREK
PRZYBYLIK Uczenie miłości do ojczyzny marną
wiceprezes
S.A.S.W.U.W. polszczyzną daje zwykle efekty kabaretowe,
im. P.O. choć powinno być aktem wzniosłym.

Głowice dla patriotów


P
olsko, Polska, Polsce, micznej jego obywateli. To miłe dla Na przykład hymn – wzorowy patriota powi-
o Polsce, dla Polski, wszystkich, bo bogate państwo tworzą nien opanować pamięciowo przynajmniej dwie
przez Polskę, w polskim bogaci obywatele, więc bogacenie się pierwsze zwrotki hymnu. O tarabanie już może
imieniu, z polskim hono- powinno uchodzić za czyn patriotycz- się nie uczyć, choć może wiedzieć co to takiego.
rem, polskim duchem… ny. Miłe, ale nudne i trudne. Łatwiej Basia podpowie. Dobrze jest też znać melodię
imię naszej ojczyzny odmieniano wyborcom opowiadać bajki, straszyć w stopniu umożliwiającym zaśpiewanie trzech–
ostatnio przez wszystkie przypadki, opowieściami o żelaznym wilku i zbój- –czterech pierwszych taktów.
także nadzwyczajne, nie zwracając cach, co przy dro- Polszczyzna też bywa dowo-
uwagi na to, że nie przystoi dem patriotyzmu. Do jej opa-
używać jej imienia na da- nowania nie wystarczy nało-
remno. Politycy i kandyda- gowe udzielanie wywiadów.
ci na polityków wykorzy- Czasem warto się zastano-
stali każdą okazję, by za- wić, czasami coś przeczytać.
manifestować swój niezwy- Uczenie miłości do ojczy-
kły patriotyzm, czasem bez zny marną polszczyzną da-
przyczyny i bez zażenowa- je zwykle efekty kabareto-
nia. Okazji było tak wiele, że we, choć powinno być ak-
niektórym (w to trudno uwie- tem wzniosłym. Słowacki
rzyć) słów zaczęło brakować, podpowiadał, by język
by udokumentować i dobitnie giętki mówił wszystko, co
zaznaczyć, że Ich patriotyzm pomyśli głowa. Słowacki
jest prawdziwy i większy od Słowackim, ale czasem
patriotyzmu prezentowanego lepiej powstrzymać
przez Onych. Że Nasz jest au- się z wypowiadaniem
tentyczny, a Ich udawany. wszystkiego, co do gło-
Nasz jest większejszy niż Ich. wy wpadnie.
Nasz z głębi serca, a Onych Prawdziwy patriota
wręcz przeciwnie. Nasz auten- powinien też opanować li-
tyczny a Ich fałszywy, My to stę wrogów, którzy nam zagro-
dla Polski wszystko, a Oni wstyd zili, zagrażają lub mogą zagrozić, biorąc pod
powiedzieć… itd., itp. gach czyhają, zaklinać, że tylko My uwagę doświadczenie i przeszłość. To błahostka.
W ciężkich czasach żyją politycy. potrafimy naród ochronić, wystarczy W gruncie rzeczy każdy z sąsiadów naszych al-
Minęły dziesiątki lat, od kiedy patrio- na Nas głosować i Nam zaufać, Nas bo łupił nas i zagarniał, albo myśmy go łupili lub
tyzm udowodniano na polach bitew. wybrać, a My już was urządzimy, tra- to i owo mu zagarniali. Jest tych naszych poten-
Teraz dowiedzenie patriotyzmu jest dycyjnie oczywiście. Nadzwyczajna cjalnych wrogów pełno od stepów mongolskich
trudniejsze. I mało spektakularne. Ko- fala patriotycznego uniesienia wywo- po wybrzeża Atlantyku. A teraz się okazuje, że
go ekscytuje czynienie tego rzetelną łana przez kampanię wyborczą oraz nawet za Atlantykiem.
pracą albo przyzwoitym życiem, go- rocznice już się na szczęście przewali- Właśnie trwa ogólnonarodowa dyskusja, czy
spodarnością, szanowaniem dobra ła, ale siła tradycji jest potężna, a przed amerykańskie Patrioty będą u nas stacjonować
wspólnego, życzliwością wobec bliź- nami kolejne rocznice, kolejne kam- z głowicami czy też bez nich. Czy to dobrze, czy
nich, przestrzeganiem prawa, uczestni- panie i kolejne potyczki. Minie parę źle. Co bardziej pamiętliwi już dołączają Amery-
czeniem w wyborach, kształceniem tygodni i znowu się zacznie. Już dziś kanów do grona narodowych straszaków, choć
się, solidną pracą, płaceniem podat- powinny się zacząć treningi. By wy- w tym względzie nie powinno nic dziwić. Patrio-
ków? Takie to czasy, że prestiż kraju paść w nich lepiej i skuteczniej zade- ci bez głowic stacjonują w naszym doświadczo-
zależy od siły gospodarczej i ekono- monstrować patriotyzm. nym kraju od lat. 

66 POLSKA ZBROJNA NR 25 | 21 CZERWCA 2009