Professional Documents
Culture Documents
USUG FINANSOWYCH
Bartomiej Chinowski
ELEKTRONICZNE
METODY PATNOCI.
ISTOTA, ROZWJ,
PROGNOZA
Warszawa 2013
Warszawa 2013
Wydanie I
ISBN 978-83-63380-03-8
Nakad: 1500 szt.
Niniejsza publikacja wydana zostaa w celach edukacyjnych w ramach projektu CEDUR. Informacje w niej zawarte
maj wycznie charakter oglny i nie stanowi porady inwestycyjnej.
Urzd Komisji Nadzoru Finansowego nie ponosi odpowiedzialnoci za wszelkie decyzje inwestycyjne, podjte
przez czytelnika na podstawie zawartych w niniejszej publikacji informacji.
SPIS TRECI
WPROWADZENIE................................................................................................................
Mikropatnoci..................................................................................................... 10
ROZWJ PATNOCI ELEKTRONICZNYCH............................................................................
14
21
25
30
SOWNICZEK......................................................................................................................
32
BIBLIOGRAFIA.....................................................................................................................
34
36
WPROWADZENIE
Patnoci elektroniczne, zwane take e-patnociami1 to patnoci dokonywane za porednictwem
internetu2. Obejmuj one wszystkie operacje finansowe dokonywane na odlego przy uyciu
urzdze elektronicznych takich jak: komputery, telefony komrkowe itablety3. Patnoci elektroniczne mog by realizowane rnymi kanaami: poleceniami przelewu, kartami patniczymi lub
za porednictwem dostawcw patnoci elektronicznych. Wwikszoci przypadkw s one odwzorowaniem tradycyjnych metod patnoci jak patno przelewem lub kart patnicz dostosowanych do specyfiki internetu. Podstaw ich dziaania jest dostawca usug patniczych (PSP4),
poredniczcy midzy bankiem klienta dokonujcego zakupu a sprzedawc lub poredniczcy
tylko midzy stronami transakcji.
Wwikszoci systemw
Powstanie i rozwj patnoci elektronicznych jest cipatnoci elektronicznych
le zwizany z handlem internetowym. Dziki temu s
nie ma praktycznie adnej
one znacznie lepiej przystosowane do wymaga handlu
rnicy midzy patnoci
elektronicznego ni karty patnicze itradycyjne przelewy
krajow apatnoci
bankowe, ktrych koncepcje tworzone byy jeszcze przed
zagraniczn. Jest to znacznie
upowszechnieniem internetu. Mona wymieni nastputasze rozwizanie ni
jce przewagi konkurencyjne patnoci elektronicznych:
zagraniczny przelew bankowy.
wygod dostawca usug patniczych zapewnia
wymian niezbdnych informacji midzy stronami
transakcji, dziki czemu klient nie musi wypenia polecenia przelewu ani przekazywa adresu dostawy sprzedawcy;
bezpieczestwo wielu dostawcw patnoci udziela gwarancji dostarczenia towaru odpowiedniej jakoci przez sprzedawc, awrazie niewywizania si przez niego zumowy kupujcy moe atwiej odzyska swoj wpat;
szybko informacja odokonaniu wpaty przez klienta jest przekazywana sprzedajcemu
niemal natychmiast, dziki czemu od razu moe on rozpocz realizacj zamwienia;
pewno klient tylko potwierdza polecenie przelewu wczeniej wypenione przez dostawc patnoci, dziki czemu wyeliminowane jest ryzyko pomyki przy wpisywaniu danych sprzedawcy.
T
erminologia usug patniczych zostaa szczegowo omwiona wopracowaniu M. Polasika iK.Maciejewskiego Innowacyjne usugi patnicze wPolsce ina wiecie, Materiay istudia nr 241, NBP, Warszawa 2009, s.14-16.
Niniejsze opracowanie omawia zagadnienia zwizane zpatnociami na stronach internetowych, nie zajmuje si natomiast pokrewn problematyk zwizan zpatnociami elektronicznymi dokonywanymi za porednictwem telewizji
ikonsol do gier.
3
A
ni w praktyce biznesowej, ani w teorii naukowej nie istnieje jedna, powszechnie uznawana definicja pojcia patnoci.
Wzalenoci od potrzeb moe ona obejmowa patnoci mobilne, wskad ktrych wchodz metody patnoci, ktrych funkcjonowanie nie jest uzalenione od internetu, czyli zdefinicji nie s patnociami internetowymi. Granica midzy patnociami
mobilnymi apatnociami elektronicznymi jest nieostra iwydaje si, e wprzyszoci jeszcze bardziej bdzie si zaciera.
4
Ang. Payment Service Provider.
1
Zpunktu widzenia sprzedawcy zalet patnoci elektronicznych jest wysoko prowizji jest ona
nisza ni wprzypadku transakcji zawieranych za pomoc kart patniczych5. Na rynku patnoci
internetowych konkurencja midzy dostawcami usug patniczych jest wiksza ni na funkcjonujcym na granicy oligopolu rynku kart patniczych. Dziki temu dostawcy usug patniczych s
zmuszeni do rynkowej rywalizacji ioferuj sklepom korzystajcym zich systemu korzystniejsze
warunki handlowe. W efekcie technologia i liczba zastosowa patnoci elektronicznych rozwijaj si znacznie szybciej ni wprzypadku tradycyjnych metod patnoci. Jednym zprzykadw
szybkiego rozwoju patnoci elektronicznych istagnacji tradycyjnych metod patnoci s patnoci
transgraniczne. W wikszoci systemw patnoci elektronicznych nie ma praktycznej rnicy
midzy patnoci krajow apatnoci zagraniczn, podczas gdy np. zagraniczny przelew bankowy obciany jest przez banki wysok prowizj, aczsto wymaga te dokonania przewalutowania
po niekorzystnych dla klienta kursach walut.
Patnoci elektroniczne zdobywaj coraz wiksz popularno take wPolsce. Wprzypadku rynku
polskiego dodatkowym czynnikiem przemawiajcym na korzy patnoci elektronicznych jest
niewielka wstosunku do innych krajw rozwinitych popularno kart umoliwiajcych patno winternecie6. Wzwizku ztym osoby pacce za internetowe zakupy przy wykorzystaniu
tradycyjnych, nieprzystajcych do e-handlu metod patnoci, maj wiksz motywacj do zastpienia ich patnociami elektronicznymi, ni gdyby korzystay zkart patniczych. Wkonsekwencji, dziki ominiciu szerokiego wykorzystania jednej
Handel elektroniczny wPolsce
generacji patnoci, polski handel elektroniczny ma
ma szans wniedugim czasie
szans dogoni pod wzgldem popularyzacji nowosta si jednym znajbardziej
czesnych metod patnoci rynki krajw najbardziej
zaawansowanych na wiecie.
zaawansowanych.
Wopracowaniu omwione zostay techniczne, ekonomiczne oraz prawne uwarunkowania rozwoju rynku patnoci elektronicznych. Przedstawiono zarys blisko 20letniej historii ewolucji metod
patnoci, atake aktualny stan oraz przewidywania dotyczce tego segmentu gospodarki wkilkuletnim horyzoncie czasowym. Omwione zostay rwnie procesy zachodzce na rynku polskim,
zuwzgldnieniem jego pozycji na tle rynkw innych pastw Unii Europejskiej. Cz opracowania
powicona jest spojrzeniu na patnoci z punktu widzenia uytkownika kocowego opisane
zostay przewagi konkurencyjne oraz ryzyko wynikajce ze stosowanych obecnie rozwiza technicznych iprawnych.
Celem niniejszej publikacji jest przedstawienie procesw, ktre w ostatnich latach zaszy na
rynku patnoci elektronicznych. Nie do uniknicia jest sytuacja, w ktrej wybrane cytowane
dane, wporwnaniu zszybko aktualizowanymi informacjami winternecie, mog wmomencie
opublikowania nie by tymi ostatnimi dostpnymi. Pozostaje jedynie zachci zainteresowanych
czytelnikw, aby korzystajc zpodanych wprzypisach ibibliografii rde, postarali si uzyska
K
. Budek, Jak uatwi pacenie e-klientom, [w:] Internet Standard Raport eCommerce 2012, red. A. Jadczak, Internet Standard, Warszawa 2012, s. 12.
Oprcz kart kredytowych mona do tego celu stosowa karty przedpacone (pre-paid), karty wirtualne i wybrane
modele kart debetowych.
najnowsze dane samodzielnie. Wobecnej dobie technologicznej jest to problem wszystkich publikacji drukowanych, aniniejsza nie jest tu wyjtkiem.
Stosowane wniniejszym opracowaniu sownictwo podparte jest czciowo angielsk terminologi. Polskie nazewnictwo womawianej dziedzinie jeszcze si nie ugruntowao bd wogle nie
powstao. Jednoczenie naley zauway, e nawet terminologia angielskojzyczna bywa niejednoznaczna np. termin PSP bywa uywany zamiennie z Independent Sales Organization ISO
czy Merchant Service Provider MSP.
Omawiane dane dotyczce rozmiarw rynkw internetowych i zawieranych na nich transakcji
mog znaczco rni si, wzalenoci od cytowanego rda. Orodki badawcze przyjmuj rne
metody pozyskiwania informacji irnie definiuj pojcia rynku internetowego iposzczeglnych
metod patnoci. Jednak cho wymienione dane wykazuj znaczce rnice wwartociach bezwzgldnych, to wwikszoci przypadkw potwierdzaj wystpowanie tych samych trendw.
CHARAKTERYSTYKA SYSTEMW
PATNOCI ELEKTRONICZNYCH
7
8
9
klient po wybraniu tej metody patnoci jest przenoszony na stron internetow swojego banku. Po zalogowaniu si na konto, czeka na niego wypeniony ju wniosek przelewu na rzecz
sprzedawcy. Nastpnie dokonuje autoryzacji przelewu;
klient przenoszony jest z powrotem na stron internetow sprzedawcy, ktry jednoczenie
dostaje od dostawcy patnoci informacj odokonaniu zapaty przez klienta;
dostawca patnoci otrzymuje przelew zbanku klienta iprzekazuje rodki dalej na rachunek
sprzedawcy albo sprzedawca otrzymuje przelew bezporednio zbanku klienta.
Rysunek 1: Schemat dziaania patnoci internetowych.
zapata
Klient
Bank 1
Bank 2
rozliczenie
wypata
Operator patnoci
internetowych
Sprzedawca
Bank 3
rdo: opracowanie wasne.
Oprcz przedstawionego powyej e-transferu, wybrani dostawcy patnoci oferuj klientom take inne sposoby regulowania zobowiza. Do ich systemu mona podpi kart kredytow, ktra jest obciana przy dokonywaniu internetowych patnoci lub regulowa zobowizania ztzw.
e-portmonetki/e-portfela (e-wallet), ktry jest przez klienta zasilany przed rozpoczciem zakupw. W przypadku e-portfela, transakcja midzy kupujcym a sprzedajcym odbywa si bez
porednictwa banku, arodki s przenoszone midzy wirtualnymi kontami zaoonymi przez
obie strony transakcji udostawcy patnoci. Jest to rozwizanie korzystne dla dostawcy, ktry
do momentu dania wypaty przez sprzedajcego, dysponuje rodkami i moe z tego tytuu
uzyskiwa dodatkowe korzyci, np. wpostaci odsetek od kapitau. Dlatego te rozwizanie takie
jest najczciej stosowane wprzypadku sprzeday oniewielkich wartociach, gdzie szybko
transakcji jest waniejsza ni utracone korzyci zdysponowania rodkami. Zalet tzw.e-portfeli jest moliwo zachowania anonimowoci klienta przy zawieraniu transakcji. Podobnie jak
wprzypadku przedpaconych usug telekomunikacyjnych, wprzypadku e-portfeli klient moe
atwo zaoy konto udostawcy patnoci bez podawania danych osobowych. Ztakiego konta
moe pniej opaca dostp do stron internetowych, na ktrych nie chciaby zdradza swojej
tosamoci lub np. paci wmiejscach, wktrych wystpuje zwikszone ryzyko przechwycenia
danych klienta, co mogoby prowadzi do wamania na konto, kradziey rodkw zkonta lub
zkarty kredytowej.
Patnoci elektroniczne s szczeglnie efektywn form patnoci wprzypadku transakcji midzynarodowych. Patno za porednictwem tej metody jest najczciej tasza, prostsza i szybsza
ni inne formy patnoci jak przelew bankowy lub patno kart. Paccy nie musi zdobywa
niekiedy specyficznych dla danego kraju
Coraz wiksz popularnoci wrd
danych kontrahenta, nie musi martwi si
uytkownikw ciesz si portfele
o przewalutowanie po kursie znacznie odinternetowe zapewniajce anonimowo
biegajcym od rynkowego, nie paci rwnie
przy patnociach na niedue kwoty.
Mikropatnoci
Mikropatnoci to patnoci elektroniczne zawierane na niewielkie, czasem nawet kilkugroszowe
kwoty. Wpraktyce biznesowej nie ma jednej, cisej definicji mikropatnoci, agrna granica ich
wartoci jest ustalana arbitralnie przez poszczeglnych dostawcw zwykle jednak zamyka si
wkwocie ok. 1025 USD10. Oprcz wartoci transakcji, wyrnikiem mikropatnoci jest to, e
zwykle dotycz one zakupu towarw lub usug cyfrowych jak dostp do artykuu, muzyki lub
filmu ktre otrzymuje si natychmiast po dokonaniu patnoci. Wanie czas realizacji patnoci,
anie np. jej koszt ma najwiksze znaczenie wprzypadku mikropatnoci. Zwykle zawierane s
one za pomoc tzw. jednego kliknicia11. Inn zalet mikropatnoci zarwno zpunktu widzenia sprzedajcego jak ikupujcego jest to, e klient
Mikropatnoci dobrze
zreguy, wczasie dokonywania patnoci nie opuszcza
sprawdzaj si wprzypadku
strony internetowej sklepu. Jest to szczeglnie wane,
szybkich zakupw za niewielkie
np. dla uczestnikw gier sieciowych, w ktrych dokwoty, wszczeglnoci dbr
kupienie dodatkowych usug nie wymaga przerwania
elektronicznych: muzyki, plikw
rozgrywki. Dokonany wten sposb zakup jest bardziej
czy filmw.
impulsywny, na czym zkolei korzystaj sprzedajcy.
Skrcenie czasu wykonywania patnoci, oprcz osiganej wten sposb prostoty obsugi iszybkoci realizacji, niesie ze sob nastpujce rodzaje ryzyka:
ryzyko wysokich prowizji wprzypadku mikropatnoci prowizje pobierane przez dostawcw
usugi ustalone s na znacznie wyszym poziomie procentowym ni winnych metodach patnoci. Jest to akceptowane przez uytkownikw, poniewa przy niewysokich kwotach transakcji warto prowizji jest relatywnie niska, awiksze znaczenie ma szybko przekazania
pienidzy. Przykadem s tutaj SMS-y premium, wprzypadku ktrych ok. 40% kosztw, jakie
za wysanie SMS-uponosi abonent, przekazywane jest firmie obsugujcej patnoci. Jest to
jeden zprzykadw, gdzie korzyci pynce zprostoty dokonania patnoci s waniejsze ni
jej koszty;
ryzyko niechcianego zakupu klient moe by przyzwyczajony, e zakup towaru czy usugi
w internecie rozoony jest na kilka etapw dodanie do koszyka, zatwierdzenie koszyka,
podanie adresu dostawy, wybr metody patnoci iautoryzacja patnoci. Korzystajc zmikropatnoci iich skrconego procesu zakupowego uytkownik moe nie zdawa sobie sprawy,
e dokonuje rzeczywistego zakupu, przez co moe kupi towary lub usugi, ktrych kupi nie
F. Burelli et al., Capturing the Micropayments Opportunity, Value Partners, Londyn 2011, s. 9.
Jest to nazwa umowna, ktra odnosi si do szybkiego procesu finalizacji patnoci wwikszoci przypadkw odbywajcego si wjednym lub dwch krokach procesowych.
10
11
10
zamierza. Dla uniknicia niezadowolenia klientw ztego powodu, wybrani dostawcy patnoci wporozumieniu ze sklepami oferuj moliwo anulowania transakcji bez ponoszenia
konsekwencji, np. wcigu 15 minut od zakupu12;
Innym zagroeniem pyncym zwykorzystania metody jednego kliknicia jest zakup przez
osob trzeci. Jeeli strona sklepu korzysta ztzw. ciasteczek (ang. cookies) uytkownik pozostaje na niej zalogowany nawet po ponownym, nowym wejciu na stron ztego samego
komputera. Wten sposb przypadkowego zakupu moe dokona, np. dziecko korzystajce
zloginu rodzica na domowym komputerze13.
Mikropatnoci s najczciej stosowane na stronach
Mikropatnoci s coraz
internetowych oferujcych dostp do produktw cyfroczciej wykorzystywane przez
wych artykuw prasowych, prac naukowych, plikw
koncerny medialne, ktre dziki
muzycznych itd. W zwizku z tym jedn z szans dla
temu watwy sposb daj
rozwoju tej metody jest wprowadzenie przez wydawuytkownikom dostp do patnych
cw prasy opat za dostp do publikowanych przez
treci wswoich serwisach
nich treci. Jest to wzgldnie nowy pomys biznesowy,
internetowych.
ktry jednak moe wniedugim czasie zrewolucjonizowa mechanizmy pozyskiwania informacji winternecie. Wpocztkach swojej internetowej dziaalnoci koncerny medialne traktoway strony internetowe jako uzupenienie gwnej dziaalnoci,
a przychody z tego tytuu pochodzce gwnie z reklam nie byy znaczce w stosunku do
innych rde dochodu. Zmiana sytuacji na rynku wydawniczym i znaczcy spadek sprzeday
prasy papierowej wymusi konieczno znalezienia przez wydawcw nowych, efektywniejszych
metod zarabiania winternecie. Jednym zzastosowanych przez nich rozwiza jest wprowadzenie
patnoci za dostp do treci na stronach internetowych gazet. Takie nowe modele biznesowe
koncernw czsto opieraj si na mikropatnociach. Dziki nim strony mog oferowa usug
dostosowan do potrzeb danego klienta: nieograniczony dostp do caej zawartoci serwisu lub
dostp ograniczony czasowo albo iloci przeczytanych artykuw. Ta metoda patnoci sprawdza
si szczeglnie dobrze wprzypadku uytkownikw, ktrzy chc zoferty danej strony skorzysta
jednorazowo i nie s skonni kupowa dugoterminowego abonamentu. Przed wprowadzeniem
mikropatnoci takie rozwizanie byo znacznie trudniejsze wrealizacji, atake mniej wygodne dla
uytkownika nie by on skonny dokonywa przelewu bankowego, ktrego koszt mg przewysza warto transakcji. Opaty za dostp do gazety s zwykle niewysokie iuytkownicy nie maj
problemu ztym, e dostp jednorazowy wprzeliczeniu na jeden artyku lub jeden numer danego
wydawnictwa jest znacznie droszy ni przy wykupieniu abonamentu. Mona spodziewa si, e
wprowadzenie opat na dostp do stron internetowych popularnych gazet spowoduje zmian nastawienia uytkownikw, przyzwyczajonych do tego, e treci winternecie dostpne s za darmo.
Spowoduje to wprowadzenie patnoci za dostp na wikszej liczbie stron iwkonsekwencji dalsz
popularyzacj mikropatnoci.
12
13
11
Wzrost popularnoci patnoci elektronicznych, awszczeglnoci mikropatnoci, umoliwia realizowanie nowych modeli biznesowych, ktre byy dotychczas technicznie niewykonalne. Przykadem takiego rozwizania jest czytnik ksiek elektronicznych sprzedawany przez jedn zduych
ksigarni internetowych wcenie niszej od kosztw produkcji14. Jest to moliwe poniewa model
biznesowy ksigarni zakada, e czytnik bdzie suy uytkownikom do kupowania elektronicznych wyda ksiek idopiero przychody ztego tytuu pozwol firmie zarobi. Podobne dziaania
podejmowane s przez wielkie korporacje technologiczne, ktre d do pozyskania iuzalenienia
klientw od swoich technicznych ekosystemw,
Nowoczesne metody patnoci
ktrych centralnym punktem jest sklep ztreciami
umoliwiy powstanie nowych
elektronicznymi: muzyk, ksikami i programamodeli biznesowych opartych
mi. Treci zakupione wjednym sklepie s zwykle
na jednorazowych opatach
niekompatybilne z innymi systemami przez co
za niewielkie fragmenty wikszych
uytkownik zmuszany jest do zakupu urzdze
dzie jedn piosenk zamiast
zodpowiednim systemem operacyjnym idokonycaej pyty, artyku zamiast
wania dalszych zakupw we wczeniej wybranym
caej gazety.
sklepie.
J. McEntegart, The $79 Kindle Costs Amazon $84 to Make, Toms Hardware, 2011; http://www.tomshardware.com/
news/Amazon-Kindle-Cost-Production-Supplies-Parts,13953.html [dostp wdniu 2.10.2012].
14
12
15161718
13
ROZWJ PATNOCI
ELEKTRONICZNYCH
Porednicy umoliwiajcy realizowanie patnoci internetowych rozpoczli dziaalno wpierwszej poowie lat 90. XX
wieku w momencie upowszechnienia cywilnego zastosowana internetu23. Bya to tzw. pierwsza generacja systemw mikropatnoci, ktrej koniec datuje si umownie
na 2000 rok. Organizatorzy systemw pierwszej generacji
zakoczyli wwczas dziaalno lub nie wychodzc poza
poziom teoretycznych zaoe w ogle jej nie rozpoczli.
Wspln cech systemw pierwszej generacji bya prba wprowadzenia alternatywnej gotwki
elektronicznej: e-gotwki, emonet, cyfrowej gotwki czy kuponw (ang. token). Klienci kupowali
tokeny lub inne formy nowej gotwki od brokerw, pacili nimi sprzedawcom, asprzedawcy odsprzedawali tokeny brokerom.
14
on-line aoff-line.
Internetowi operatorzy
patnoci coraz czciej
konkuruj ztradycyjnymi
dostawcami metod
patnoci.
15
Rozwj popularnoci patnoci elektronicznych jest cile zwizany zrosnc liczb osb korzystajcych zinternetu, awszczeglnoci zliczb osb dokonujcych
zakupw przez internet. Powszechnie przyjmuje si, e
wnajbliszych latach utrzyma si dynamiczny wzrost
liczby internautw na wiecie, opierajcy si gwnie
na nowych uytkownikach zkrajw rozwijajcych si,
czego konsekwencj bdzie wzrost wartoci rynku obsugiwanego przez patnoci elektroniczne.
Wedug statystyk Eurostatu, liczba osb dokonujcych przynajmniej jednego zakupu za porednictwem internetu jest wiksza wkrajach onajwikszej procentowo liczbie uytkownikw internetu.
Wobu tych statystykach Polska plasuje si poniej redniej unijnej w2011 roku codziennie
zinternetu korzystaa wnaszym kraju mniej ni poowa badanych osb, podczas gdy rednia dla
27 krajw wsplnotowych wyniosa 56%. Wykorzystanie internetu do dokonywania zakupw
jest w Polsce rwnie poniej unijnej redniej co najmniej jednego zakupu w ostatnich 12
miesicach dokonao w2012 roku 30% Polakw, przy redniej wynoszcej 45% obliczanej dla
27 krajw wsplnotowych24.
24
16
Wykres 1: Uytkownicy internetu, ktrzy wostatnich 12 miesicach dokonali przez internet zakupu
na wasne potrzeby jako % uytkownikw internetu.
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
UK DK DE SE NL LU FI FR MT EU- IE AT BE SK PL SI CZ ES CY EL HU PT EE IT LV LT BG RO
27
2009
2010
2011
rdo: Eurostat25.
H. Seybert, Internet use in households and by individuals in 2011, [w:] Statistics in focus 66/2011, Eurostat, Luksemburg 2011, s. 6;
http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-SF-11-066/EN/KS-SF-11-066-EN.PDF;
[dostp wdniu 10.10.2012].
26
Europejska Agenda Cyfrowa, Rada Unii Europejskiej, Bruksela 2010, s. 6.
27
Digital Agenda Scoreboard 2012, Komisja Europejska, Bruksela 2012, s. 1;
https://ec.europa.eu/digital-agenda/sites/digital-agenda/files/scoreboard_life_online.pdf.
25
17
Rozwj patnoci internetowych opiera si na trzech obszarach. Pierwszy znich to rozwj infrastruktury internetowej ihandlu elektronicznego. Wlatach 20042011 liczba gospodarstw domowych
zdostpem do szerokopasmowego internetu wUnii Europejskiej wzrosa z9do 68%28. Dodatkowo 9% gospodarstw domowych miao dostp do szybkiego internetu za porednictwem urzdze
mobilnych. Zwikszenie liczby uytkownikw internetu i osb korzystajcych z patnoci elektronicznych miao znaczcy wpyw na dynamiczny rozwj handlu internetowego. Rozwj e-handlu
by wtym czasie tak silny, e notowa on wzrost obrotw nawet wokresie zahamowania oglnej
koniunktury wgospodarce europejskiej wlatach 20082009, gdy mala wolumen sprzeday tradycyjnych sklepw. Drugim czynnikiem jest wzrost popularnoci sieci spoecznociowych, gier online
oraz innych usug opartych nadobrach wirtualnych. Liczba uytkownikw najwikszej na wiecie
sieci spoecznociowej Facebook wzrosa wlatach 20082012 ze 100 mln do 1 mld. Wtym czasie
sie rozszerzya swoj funkcjonalno ogry online, wktrych moliwe jest dokonywanie zakupw
za niewirtualne pienidze. Podobne gry zdobyy bardzo du popularno np. gry oferowane przez
jednego tylko wydawc, firm Zynga, miay wpoowie 2012 roku ponad 300 mln aktywnych uytkownikw, auzyskiwane znich przychody przekroczyy w2011 roku 1mld dolarw29. Trzeci si
s wci powstajce na rynku patnoci elektronicznych nowe rozwizania techniczne, wprowadzane czsto przez przedsibiorstwa niedziaajce wczeniej wbrany finansowej jak np. Google iAmazon. Firmy te dysponuj bardzo duym potencjaem marketingowym, dziki czemu przyczyniaj si
do dalszej popularyzacji nowych metod patnoci, co zkolei stymuluje rozwj e-commerce.
Rysunek 2: Schemat rozwoju patnoci elektronicznych i ich wpyw na inne segmenty handlu
elektronicznego.
rozwj infrastruktury
internetowej i handlu
elektronicznego
rozwj sieci
spoecznociowych,
gier online
powstawanie nowych
i rozwj istniejcych metod
patnoci online
rdo: opracowanie wasne na podstawie F. Burelli et al., Capturing The Micropayments Opportunity, Londyn 201130.
Eurostat, Internet use in households and by individuals in 2011;
http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-SF-11-066/EN/KS-SF-11-066-EN.PDF s. 2.
Zynga Reports Fourth Quarter and Full Year 2011 Financial Results;
http://investor.zynga.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=648577.
30
F. Burelli et al., Capturing The Micropayments Opportunity, Value Partners, Londyn 2011.
28
29
18
31
32
19
3334
B. Powell, Somalia After State Collapse: Chaos or Improvement?, Independent Institute, Oakland 2006, s. 17.
M.A. Hassan, C. Chalmers, UK Somali Remittances Survey, Department for International Development, Londyn 2008;
http://www.diaspora-centre.org/DOCS/UK_Somali_Remittan.pdf; [dostp wdniu 24.09.2012].
33
34
20
RYNEK E-PATNOCI
35
36
21
Tabela 1: Odsetek mieszkacw wybranych krajw europejskich, wwieku 1764 lat, robicych
zakupy winternecie.
Kraj
Wielka Brytania
Norwegia
Niemcy
Polska
Sowenia
Hiszpania
Czechy
Wgry
Portugalia
Wochy
2009
58
54
45
18
14
16
12
9
10
8
2010
60
53
48
20
17
17
15
10
10
9
2011
64
57
54
20
20
19
16
13
10
10
B. Jaskowska, Euromonitor: polski rynek e-commerce warty 15,5 mld z, Internet Standard, 2010;
http://www.internetstandard.pl/news/361453/Euromonitor.polski.rynek.ecommerce.warty.155.mld.zl.html; 5.11.2012.
Inn metod pomiaru wkadu wymiany handlowej przez internet do PKB jest pojcie gospodarki internetowej (internet economy). Warto tego miernika to warto wymiany usug itowarw przez internet powikszona oinwestycje
winfrastruktur technologiczn umoliwiajc t wymian. W2010 roku wPolsce gospodarka internetowa osigna
warto 6 mld .
39
Spoeczestwo informacyjne wPolsce, GUS, Szczecin 2012, s. 2;
http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/nts_spolecz_inform_w_polsce_10-2012.pdf.
40
tame, s. 19.
41
M. Kisiel, Polska jak Brazylia niestety nie wpice nonej, PayU, 2012;
http://www.edu.payu.pl/artykul/polska-jak-brazylia-niestety-nie-w-pilce-noznej; [dostp wdniu 12.11.2012].
37
38
22
przelew ajedynie 5% mikropatnoci42. Wostatnich latach coraz czciej akceptowany jest szybki
przelew internetowy43 w2008 roku taka metoda patnoci bya udostpniona klientom w60%,
aw2011 roku ju w66% wszystkich sklepw internetowych.
WPolsce, podobnie jak na wiecie, wci nie ma podmiotu dominujcego na rynku patnoci elektronicznych. Mona wyrni wiodcych dostawcw zreguy s to polskie spki jednak trwajca rywalizacja midzy poszczeglnymi firmami powinna dopiero doprowadzi do ustanowienia
lidera rynku igrupy jego naladowcw. Przy niskich barierach wejcia wci mona spodziewa si
powstawania nowych przedsiwzi, aprzy szybko zmieniajcym si otoczeniu technologicznym
iprzyzwyczajeniach klientw trudno jest podejmowa si prognozy dotyczcej poszczeglnych dostawcw patnoci iich ewentualnego sukcesu rynkowego. W2011 roku, tak jak wpoprzednich
latach, gwnymi dostawcami patnoci byy: PayU, PayPal, Dotpay ieCard. Wwynikach ostatniej
ankiety przeprowadzonej wrd polskich sklepw internetowych zwraca uwag znaczcy wzrost
udziaw rynkowych spki PayPal, atake spadek udziaw PayU ieCard. Zdobywanie popularnoci przez amerykaskiego operatora mona przypisa podjciu przez niego intensywnych dziaa
marketingowych, silnej marce oraz innowacyjnym rozwizaniom, szczeglnie wsegmencie patnoci mobilnych. Zkolei popularno PayU oparta jest naserwisie aukcyjnym Allegro. Wostatnich
kilku latach odnotowano znaczcy wzrost popularnoci elektronicznych metod patnoci wpolskich
sklepach internetowych. Co prawda w 2011 roku odsetek sklepw niekorzystajcych z adnego
systemu e-patnoci by wyszy ni rok wczeniej, jednak biorc pod uwag wzrost oglnej liczby
sklepw wtym okresie, mona stwierdzi dalszy wzrost popularnoci tych metod patnoci.
Wykres 2: Dostawcy usug patniczych wpolskich sklepach internetowych.
PayU S.A. (Patnoci.pl)
32,04%
23,70%
21,90%
26,14%
9,60%
14,50%
11,13%
9,40%
6,50%
8,50%
5,73%
6,20%
11,20%
8,82%
5,56%
4,40%
3,70%
5,56%
3,88%
2,30%
3,30%
1,63%
1,01%
1,70%
36,20%
44,70%
45,60%
30,40%
25,60%
21,57%
17,20%
16,99%
2011
2010
2009
2008
42
43
23
65,71%
70,30%
68,32%
przelew na konto
17,81%
32,38%
28,46%
8,10%
raty
69,66%
73,91%
13,53%
9,73%
0,95%
1,14%
2,48%
mikropatnoci SMS
0,95%
0,76%
0,21%
inne
0,95%
1,33%
0,00%
2011
2010
2009
44
24
REGULACJE PRAWNE
Regulacje prawne wUE
Rynek usug patniczych w Europie reguluje dyrektywa PSD (Payment Services Directive)45.
Celem wprowadzonej pod koniec 2009 roku dyrektywy jest zwikszenie konkurencji na rynku
patnoci i umoliwienie wydajniejszego funkcjonowania gospodarki bezgotwkowej. Jednym
zgwnych zaoe dyrektywy jest uzyskanie stanu, wktrym patnoci, dokonywane na terenie
Europejskiego Obszaru Gospodarczego s tak samo efektywne, bezpieczne iproste wrealizacji,
jak patnoci krajowe. Przepisy dyrektywy maj take uatwi rozwj metod patnoci, ktre
bd alternatyw dla przeleww bankowych ikart patniczych. Podmiotami, ktre mog sta
si konkurentami dla bankw na hermetycznym dotd rynku obsugi patnoci mog sta si
operatorzy telekomunikacyjni i instytucje patnicze. Jedn z nowoci wprowadzonych przez
PSD jest ustanowienie systemu licencji dla dostawcw usug patniczych (ang. PSP payment
service providers).
Jednym znastpstw szybkiego rozwoju e-patnoci wEuWprowadzenie Jednolitego
ropie jest prba harmonizacji rynku patnoci w ramach
Europejskiego Obszaru
Jednolitego Europejskiego Obszaru Patniczego w euro
Patniczego jest znaczcym
(SEPA46) ieSEPA. Celem wprowadzenia SEPA jest odejcie
krokiem wstron stworzenia
od pojcia przelewu zagranicznego (cross-border payment)
jednego rynku internetowego
wtransakcjach zawieranych midzy 32 pastwami eurowEuropie. Innym istotnym
pejskimi47. Zgodnie z zaoeniami SEPA kady obywatel
etapem bdzie uchwalenie
powinien mie na terenie caej Europy dostp do jednaEuropejskiego Prawa Umw.
kowych instrumentw patniczych. Wyeliminowanie rozrnienia midzy przelewami krajowymi izagranicznymi byoby powanym krokiem wkierunku powstania jednolitego europejskiego rynku cyfrowego, akade pozwolio na oszczdnoci na kosztach
transakcyjnych rzdu 23% PKB UE48. Zakada si take, e poprzez wprowadzenie SEPA zwikszy
si konkurencja na rynku patnoci, co skutkowao bdzie popraw jakoci usug wiadczonych klientom. Wprzyjtym na pocztku 2012 roku rozporzdzeniu Parlamentu Europejskiego iRady tzw. SEPA
migration end-date regulation49, ustalone zostay daty ostatecznej migracji na instrumenty SEPA
1 lutego 2014 roku dla pastw strefy euro oraz 31 padziernika 2016 roku dla pastw zinn walut
krajow.
Dyrektywa 2007/64/WE Parlamentu Europejskiego iRady z13 listopada 2007 r. wsprawie usug patniczych wramach rynku wewntrznego, Dz. Urz. UE L319/1.
Single Euro Payments Area.
47
27 pastw Unii Europejskiej, 4 pastwa EFTA iMonako.
48
McCreevy C., Agreement reached on cross-border banking, RWE.ie, 2007;
http://www.rte.ie/news/2007/0327/banking.html; [dostp wdniu 10.12.2012].
49
Rozporzdzenie Parlamentu Europejskiego iRady (UE) nr 260/2012 z14 marca 2012 roku;
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2012:094:0022:0037:PL:PDF.
45
46
25
Wramach SEPA rozwijane s oglnoeuropejskie instrumenty patnicze: karty patnicze SEPA (SCF
SEPA Cards Framework), polecenie przelewu SEPA (SCT SEPA Credit Transfer) oraz polecenie zapaty SEPA (SDD SEPA Direct Debit). Zastpowanie krajowych instrumentw zaczto od
wprowadzenia polecenia przelewu SEPA w2008 roku ipolecenia zapaty SEPA w2009 roku.
Wkocu 2012 roku ponad 24% wszystkich polece przelewu wstrefie euro byo wykonywanych
wstandardzie SCT. By to znaczcy wzrost wstosunku do stanu zkoca 2010 roku, kiedy SCT
stanowiy mniej ni 10% wszystkich polece przelewu50.
Dotychczas, mimo postpujcej integracji gospodarczej, prawnej iutworzenia unii walutowej, europejski rynek internetowy jest nadal zbiorem rynkw poszczeglnych pastw. Brak jest ustawodawstwa regulujcego prawa iobowizki klientw dokonujcych zakupw wsklepach internetowych
za granic. Wprzypadku transgranicznych zakupw dokonywanych przez internet czsto niejasne
jest ustalenie wedug prawa ktrego z pastw czonkowskich zawierana jest umowa sprzeday.
Wkonsekwencji, wobawie przed nieznanymi systemami prawnymi sklepy internetowe czsto nie
prowadziy sprzeday zagranic, do innych pastw wsplnotowych. Wedug szacunkw Komisji
Europejskiej ztego powodu 60% transakcji handlowych nie byo finalizowanych51. Jedn zinicjatyw
majcych na celu zniesienie tej bariery jest zaproponowane przez polski rzd Europejskie Prawo
Umw52. Jest to zbir zasad dotyczcych handlu internetowego obowizujcych na terenie jednolitego rynku wewntrznego UE. Wejcie wycie proponowanych przepisw miaoby dla uytkownika
kocowego przejawia si pojawieniem na stronach sklepw internetowych tzw. niebieskiego guzika53. Kliknicie we przez internaut ma oznacza, e sprzedajcy ikupujcy akceptuj ten sam
regulamin obowizujcy niezalenie od tego zjakich krajw pochodz obie strony transakcji54.
Zaoenia dyrektywy PSD zostay wdroone do polskiego systemu prawnego przez ustaw z19 sierpnia
2011 roku ousugach patniczych55 i jej pniejsz nowelizacj z dnia 12 lipca 2013 roku56. Jest to pierwsza
kompleksowa regulacja dotyczca usug patniczych
w polskim ustawodawstwie. Zgodnie z jej przepisami wiadczenie usug patniczych jest dziaalnoci
regulowan ipodlega nadzorowi Komisji Nadzoru Fi-
51
26
nansowego (KNF). Ustawa reguluje prawa iobowizki stron wynikajce zumowy owiadczenie
usug patniczych, zasady prowadzenia dziaalnoci polegajcej na wiadczeniu usug patniczych
oraz wymogi dotyczce postanowie umownych oraz wzakresie udzielania informacji ousugach
patniczych. Jako usugi patnicze naley rozumie m.in. prowadzenie rachunku, wpaty iwypaty
gotwki, przelewy izlecenia, atake wydawanie instrumentw patniczych czy zawieranie umw
oprzyjmowanie zapaty przy uyciu tyche instrumentw. Wedug przepisw ustawy, usugi patnicze mog by wiadczone przez: dostawcw usug patniczych bank krajowy lub oddzia
banku zagranicznego, instytucj kredytow lub instytucj pienidza elektronicznego, Poczt Polsk
lub poczty zkrajw czonkowskich, instytucj patnicz, banki centralne pastw czonkowskich,
Europejski Bank Centralny, organy administracji publicznej, spdzielcze kasy oszczdnociowokredytowe lub Krajow Spdzielcz Kas Oszczdnociowo-Kredytow. Jednoczenie ustawa definiuje prawa iobowizki dwch nowych podmiotw: biura usug patniczych iinstytucji patniczych.
Podstawow rnic midzy tymi podmiotami jest zakres dziaalnoci oraz wysoko wymaganego
kapitau zaoycielskiego.
Instytucja patnicza musi posiada kapita zaoycielski, dostosowany do prowadzonej dziaalnoci
(wwysokoci 20, 50 lub 125 tys. euro) oraz fundusze wasne. Instytucja patnicza, po otrzymaniu
zezwolenia wydanego przez KNF lub odpowiedni organ nadzoru jednego zpastw czonkowskich,
moe wiadczy usugi na terenie caej UE, na zasadzie jednolitego paszportu. Wramach swoich
kompetencji nadzorczych KNF bdzie moga m.in. wezwa krajow instytucj patnicz do zaprzestania wypat z zysku, wstrzymania tworzenia nowych komrek organizacyjnych lub opracowania
iwykonania planu przywrcenia prawidowego funkcjonowania. Wrazie niewykonania naoonych
obowizkw KNF bdzie moga naoy kar pienin, wystpi oodwoanie lub zawieszenie osoby
odpowiedzialnej za wystpienie nieprawidowoci, lub ograniczy skal, lub cofn zezwolenie na prowadzenie dziaalnoci instytucji patniczej57. Pod koniec listopada 2012 roku KNF udzielia pierwszego
zezwolenia na prowadzenie dziaalnoci wcharakterze instytucji patniczej spce PayU58.
Wporwnaniu zinstytucj patnicz biura usug patniczych mog wiadczy usugi patnicze jedynie wograniczonym zakresie (np. przekazy pienine, wpaty na rachunki) ina ograniczon skal
(miesiczne obroty do 500 tys. euro) oraz dziaa tylko w Polsce. Nadzr nad biurami, rwnie
sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego. Wodrnieniu od instytucji patniczych biura usug patniczych nie podlegaj m.in.: wymogom kapitaowym, ograniczeniom wdziaalnoci inwestycyjnej,
obowizkowi badania rocznych sprawozda finansowych przez biegych rewidentw, obowizkowi
przedstawiania KNF programu dziaalnoci na 3 kolejne lata iograniczeniom wczeniu rodkw
pieninych przyjtych wcelu wykonania transakcji patniczych ze rodkami pieninymi posiadanymi zinnego tytuu. Jednoczenie biura usug patniczych s zobowizane do ochrony otrzymywanych rodkw pieninych poprzez zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej.
Suma gwarancyjna nie moe by nisza ni 0,6% kwoty transakcji patniczych wykonanych przez
biuro wostatnich 12 miesicach, jednak nie mniej ni rwnowarto 1200 euro59.
Opublikowano ustaw ousugach patniczych, LexPolonica;
http://lexpolonica.lexisnexis.pl/aktualnosc/opublikowano-ustawe-o-uslugach-platniczych; [dostp wdniu 20.12.2012].
Komunikat ze 169. posiedzenia Komisji Nadzoru Finansowego wdniu 27 listopada 2012 r.;
http://www.knf.gov.pl/o_nas/komunikaty/169_posiedzenie_knf.html.
59
KNF, Komunikat wsprawie biur usug patniczych;
http://www.knf.gov.pl/Images/KNF_uslugi_platniczych_tcm75-32630.pdf; [dostp wdniu 21.12.2012].
57
58
27
Instytucja patnicza
zobowizana jest do specjalnej
dbaoci orodki klientw
musz by przechowywane
osobno, awrazie upadoci
nie mog by zajte przez
komornika ani nie wchodz
wskad masy upadociowej.
Jednym znajistotniejszych zpunktu widzenia indywidualnego klienta przepisw ustawy ousugach patniczych, awynikajcych bezporednio ztreci dyrektywy PSD, jest regulacja dotyczca
czasu wykonania transakcji patniczych tzw. zasada D+1. Oznacza to, e jeeli transakcja
patnicza zainicjowana jest przez patnika (dunika), to rachunek dostawcy odbiorcy powinien
by uznany kwot transakcji nie pniej ni do koca dnia nastpnego po dniu wydania zlecenia.
Ustawodawca szczegln ochron obj transakcje wynikajce zprzepisw ordynacji podatkowej
iwsplnotowego kodeksu celnego. Wprzypadku niedotrzymania terminu realizacji patnoci dostawca usug patniczych jest zobowizany do zapacenia na rzecz Skarbu Pastwa lub samorzdu odsetek za zwok. Ustawa nakada na podmiot wiadczcy usugi patnicze szereg wymogw
podnoszcych standard obsugi klienta, m.in.: prawie pen odpowiedzialno podmiotu wiadczcego usugi patnoci za nieprawidowoci wrealizacji transakcji, obowizek powiadamiania
klienta onalenych opatach ztytuu transakcji, wysokoci kursu wymiany wprzypadku transakcji walutowych62. Wpadzierniku 2013 roku wesza wycie nowelizacja ustawy ousugach
patniczych, ktra jednoczenie uchylia ustaw o elektronicznych instrumentach patniczych.
28
Tym samym wszystkie przepisy o usugach patniczych zostay zintegrowane w jednym akcie
prawnym. Dziki wejciu wycie omawianej nowelizacji polskie ustawodawstwo stao si wpeni
zgodne z prawem wsplnotowym, w tym z tzw. drug dyrektyw o pienidzu elektronicznym
(Dyrektywa 2009/110/WE). Wrd gwnych zmian wprowadzonych przez nowelizacj naley
wymieni:
wprowadzenie zamknitego katalogu wydawcw pienidza elektronicznego, wtym m.in. kasy
oszczdnociowo-kredytowe iPoczt Polsk S.A.;
wprowadzenie nowych ram prawnych dla prowadzenia dziaalnoci przez instytucje pienidza elektronicznego oraz zasad nadzoru nad tymi podmiotami;
wprowadzenie ograniczonego uprawnienia dla krajowych instytucji patniczych do wydawania pienidza elektronicznego;
umoliwienie otrzymywanie rent iemerytur na rachunki inne ni rachunki bankowe lub wkasach oszczdnociowo-kredytowych. wiadczenia mona otrzymywa na rachunki prowadzone przez instytucje patnicze iinstytucje pienidza elektronicznego.
Zpunktu widzenia klienta indywidualnego nowe zapisy ustawy zawieraj kilka istotnych wymogw. Jednym znich jest naoenie na agentw rozliczeniowych obowizku ujawniania skadnikw
pobieranych opat. Jest to odpowied na brak przejrzystoci wzakresie kosztw, jakimi obciane
byy transakcje wykonywane na pomoc kart patniczych. Dziki tym zapisom tzw. merchanci,
czyli np. sklepy bd mogy porwna wysokoci opat pobieranych przez poszczeglne systemy
kartowe. Zgodnie zzamiarem ustawodawcy zwikszenie przejrzystoci wtej materii ma doprowadzi do zmniejszenia przewagi operatorw systemw kartowych nad innymi uczestnikami rynku
idoprowadzi do obnienia pobieranych przez nich opat.
29
PODSUMOWANIE
Po 15 latach rozwoju elektroniczne metody patnoci s wPolsce wci dopiero wpocztkowej
fazie rozwoju. Wzrost ich popularnoci idzie wparze ze wzrostem znaczenia handlu elektronicznego, ktry mimo dynamicznego rozwoju, wielkoci obrotw wci znaczco ustpuje handlowi
tradycyjnemu. Wgrudniu 2012 roku polski rynek sprzeday detalicznej winternecie szacowany
by na 17,9 mld z i stanowi 3,5% wartoci handlu detalicznego w Polsce63. Bariery rozwoju
dla patnoci elektronicznych s takie same jak wprzypadku caego handlu internetowego: brak
zaufania uytkownikw do nowych technologii, niska wstosunku do najbardziej rozwinitych
krajw wiata dostpno szerokopasmowego internetu i wci bardzo wysoka popularno
tradycyjnych metod dokonywania zakupw.
Rozwj e-patnoci bdzie postpowa wraz zrozwojem technologii telekomunikacyjnej, powstawania nowych irozszerzania moliwoci ju istniejcych serwisw internetowych. Najwiksze firmy internetowe takie jak Google iFacebook dopiero rozpoczynaj prby wykorzystania swojej popularnoci do stworzenia stabilnych rde przychodw, czyli monetyzacji
swoich serwisw internetowych. Ruch w stron udostpniania treci za niewielkie opaty
wykonuj take wydawcy prasowi. Wpoowie 2012 roku uruchomiono wPolsce system Piano zrzeszajcy kilkanacie tytuw prasowych. Po uiszczeniu opaty abonamentowej uytkownik uzyskuje dostp do bezpatnych dotychczas treci na stronach internetowych takich
tytuw jak Gazeta Wyborcza, Cztery Kty, czy Dziennik Batycki. Tego typu rozwizania byy
wczeniej wprowadzone w innych krajach, gdzie pionierem pobierania opat za dostp do
treci (tzw. paywall) byy media Ruperta Murdocha64, apodobne modele biznesowe wkrtce
wprowadziy take inne gazety amerykaskie Wall Street Journal, Financial Times czy New
York Times65.
Popularyzacja patnoci elektronicznych bdzie wprzyszoci postpowa wcoraz wyszym tempie. Wiodcym czynnikiem bdzie wzajemne wpywanie na siebie poszczeglnych rynkw korzystajcych zpatnoci. Wmiar jak coraz wicej serwisw internetowych bdzie pobierao opaty
od uytkownikw, tym wicej internautw bdzie przyzwyczajonych iskonnych paci za dostp
do cyfrowych treci itym samym wicej serwisw bdzie mogo wprowadza opaty. Dotychczas
nie znaleziono recepty na monetyzacj serwisw internetowych obsugiwanych ztelefonw komrkowych iinnych urzdze przenonych nie dziaaj tutaj mechanizmy sprawdzone winternecie bazujcym na komputerach osobistych uytkownikw. Jednoczenie coraz wicej osb
korzysta zinternetu wanie zurzdze innych ni PC. Jednym zrozwiza pozwalajcych na
Dynamicznie rozwijajcy si e-commerce to 3,5% wartoci handlu detalicznego wPolsce wrzesie 2012,
PMR Publications; [dostp wdniu 7.12.2012];
https://www.pmrpublications.com/free_stuff/1140/dynamicznie-rozwijajcy-si-e-commerce-to-35-wartoci-handludetalicznego-w-polsce-wrzesie-2012.
64
L. Naughton, Micropayments: Is there asilver bullet?; [dostp wdniu 26.09.2012].
65
A. Sulzberger Jr., ALetter to Our Readers About Digital Subscriptions;
http://www.nytimes.com/2011/03/18/opinion/l18times.html; [dostp w dniu 26.09.2012].
63
30
uzyskanie rentownoci przez serwisy mobilne jest wprowadzenie patnoci elektronicznych. Zatem przenoszenie si internetowej aktywnoci uytkownikw do urzdze mobilnych najpewniej
sprzyja bdzie dalszej popularyzacji patnoci elektronicznych.
Dzisiaj rynek patnoci elektronicznych charakteryzuje dua fragmentaryzacja. Jak jednak pokazuje przykad rynku internetowego winnych branach po kilku latach wyrwnanej konkurencji,
z czasem wyaniany jest wyrany lider, ktry ustanawia powszechne standardy jakoci usug
i pozwala na du popularyzacj proponowanych przez siebie usug vide przypadki Google,
Facebook iAmazon. Wystpienia podobnego mechanizmu mona spodziewa si take na rynku
patnoci elektronicznych. Uzyskanie przez jednego zdostawcw usug patniczych statusu lidera
rynku stanowi bdzie kamie milowy whistorii patnoci elektronicznych.
31
SOWNICZEK
biuro usug patniczych moe wiadczy usugi patnicze jedynie w ograniczonym zakresie
(np. przekazy pienine, wpaty na rachunki) i na ograniczon skal (miesiczne obroty do
500 tys. euro) oraz dziaa tylko wPolsce. Ma obowizek ochrony rodkw pieninych powierzonych mu przez klientw. Biura usug patniczych s nadzorowane przez Komisj Nadzoru
Finansowego (KNF);
dostawca usug patniczych wedug polskiego prawa moe nim by instytucja patnicza, bank
krajowy lub oddzia banku zagranicznego, instytucja kredytowa lub instytucja pienidza elektronicznego, Poczta Polska lub poczty zkrajw czonkowskich, organy administracji publicznej,
spdzielcze kasy oszczdnociowo-kredytowe lub biuro usug patniczych;
handel internetowy / handel elektroniczny (e-commerce) transakcje zawierane na odlego
przy wykorzystaniu infrastruktury komputerowej. Dostarczenie towarw iusug atake patno
za nie moe odbywa si zarwno winternecie jak ipoza nim. Wprzypadku zawarcia umowy na
odlego klientowi przysuguj specjalne prawa, wtym m.in. moliwo odstpienia od umowy
wcigu 10 dni od jej zawarcia, bez podania przyczyn;
instytucja patnicza moe wiadczy usugi patnicze wszerokim zakresie, atake na obszarze
caej UE. Podlega wyszym wymogom kapitaowym ni biuro usug patniczych. Instytucje patnicze s nadzorowane przez Komisj Nadzoru Finansowego (KNF);
Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) pastwowy organ nadzoru, sprawujcy nadzr nad sektorem bankowym, rynkiem kapitaowym, ubezpieczeniowym i emerytalnym, nad instytucjami
patniczymi i biurami usug patniczych oraz spdzielczymi kasami oszczdnociowo-kredytowymi i Krajow Spdzielcz Kas Oszczdnociowo-Kredytow; celem nadzoru nad rynkiem
finansowym jest zapewnienie prawidowego funkcjonowania tego rynku, jego stabilnoci, bezpieczestwa oraz przejrzystoci, zaufania do rynku finansowego, a take zapewnienie ochrony
interesw uczestnikw tego rynku;
mikropatnoci patnoci elektroniczne zawierane na niewielkie, czasem nawet kilkugroszowe
kwoty. Najczciej wykorzystywane s przy patnoci za dostp do dbr elektronicznych: muzyki,
filmw, artykuw zgazet. Nie ma jednoznacznej definicji kwoty, od ktrej patno mona uwaa za mikropatno. Proces potwierdzania patnoci przez uytkownika jest znacznie szybszy
iprostszy ni winnych metodach;
NFC (Near Field Communication) komunikacja bliskiego zasigu wykorzystywana przede
wszystkim wtelefonach komrkowych. Za jej porednictwem mona dokonywa patnoci wtradycyjnych sklepach naziemnych. Ze wzgldu na brak autoryzacji patnoci jest to metoda szybsza
iprostsza ni patno kart patnicz. Zreguy znajduje zastosowanie wprzypadku transakcji na
niewielkie kwoty, np. do 50 z;
32
SEPA Jednolity Europejski Obszar Patniczy (ang. Single Euro Payments Area). Obejmuje
32 kraje europejskie: 27 pastw Unii Europejskiej, 4 pastwa EFTA (Islandia, Liechtenstein, Norwegia, Szwajcaria) iMonako. Celem wprowadzenia SEPA jest uatwienie dokonywania przeleww
midzynarodowych;
PSD (Payment Services Directive) dyrektywa Parlamentu Europejskiego regulujca rynek usug
patniczych w UE. Zostaa wprowadzona dla zwikszenia konkurencyjnoci na rynku patnoci
iumoliwienia wydajniejszego funkcjonowania gospodarki bezgotwkowej. Zaoenia PSD zostay
wprowadzone do polskiego prawa w2011 roku;
portfel elektroniczny rodzaj konta winternecie, na ktre uytkownik wpaca pienidze przed
dokonaniem zakupu. Dziki temu sam decyduje do jakiej maksymalnie kwoty moe zosta obciony jego rachunek. Zwykle patno zportfela elektronicznego jest prostsza ni przy wykorzystaniu innych metod;
szybki przelew metoda patnoci oparta nazwykym przelewie internetowym. Rola uytkownika
ograniczona jest tylko do potwierdzenia transakcji inie musi on podawa pozostaych informacji:
danych odbiorcy, tytuu ikwoty przelewu, dane te s automatycznie uzupeniane przez operatora
patnoci;
usugi patnicze zgodnie zustaw ousugach patniczych naley do nich zaliczy usugi polegajce m.in. na prowadzeniu rachunku, wpaty iwypaty gotwki, przelewy izlecenia, atake
wydawanie instrumentw patniczych oraz zawieranie umw oprzyjmowanie zapaty przy uyciu
tych instrumentw. Mog by wiadczone przez dostawcw usug patniczych.
33
BIBLiOGRAFIA
1. J. Banasikowska, Rodzaje patnoci isystemy patnoci na rynku elektronicznym;
http://www.swo.ae.katowice.pl/_pdf/127.pdf [dostp wdniu 11.09.2012].
2. K. Budek, Jak uatwi pacenie e-klientom, [w:] Internet Standard Raport eCommerce
2012, red. A. Jadczak, Internet Standard, Warszawa 2012.
3. F. Burelli et al., Capturing the Micropayments Opportunity, Value Partners, Londyn 2011.
4. D. Chaum, et al., Untraceable electronic cash, Springer, Nowy Jork 1990.
5. Civic Consulting, Consumer market study on the functioning of e-commerce and Internet
marketing and selling techniques in the retail of goods, Berlin 2011.
6. Dyrektywa 2007/64/WE Parlamentu Europejskiego iRady z13 listopada 2007 r. wsprawie
usug patniczych wramach rynku wewntrznego, Dz. Urz. UE L319/1.
7. M.A. Hassan, C. Chalmers, UK Somali Remittances Survey, Department for International
Development, Londyn 2008.
8. Internet Standard Raport eCommerce 2011, red. A. Jadczak, Internet Standard, Warszawa
2011.
9. Internet Standard Raport eCommerce 2012, red. A. Jadczak, Internet Standard, Warszawa
2012.
10. KNF, Komunikat ze 169. posiedzenia Komisji Nadzoru Finansowego wdniu 27 listopada 2012 r.;
http://www.knf.gov.pl/o_nas/komunikaty/169_posiedzenie_knf.html.
11. KNF, Komunikat wsprawie biur usug patniczych;
http://www.knf.gov.pl/Images/KNF_uslugi_platniczych_tcm75-32630.pdf.
12. C. Liezenberg, D. Lycklama, Online Payments 2012 Moving beyond the web, Innopay, Bruksela 2012.
13. Phoneplayplus, The marketplace for and regulation of micropayment services in the UK,
Analysys Mason, Cambridge 2010;
http://www.phonepayplus.org.uk/~/media/Files/PhonepayPlus/Research/Analysys_Mason_
The_marketplace_for_and_regulation_of_micropayment_services_in_the_UK.pdf;
[dostp wdniu 29.10.2012].
14. M. Polasik, K. Maciejewski, Innowacyjne usugi patnicze wPolsce ina wiecie, Materiay
istudia nr 241, NBP, Warszawa 2009;
http://www.nbp.pl/publikacje/materialy_i_studia/ms241.pdf; [dostp wdniu 1.09.2012].
15. B. Powell, Somalia After State Collapse: Chaos or Improvement?, Independent Institute,
Oakland 2006.
34
16. Rozporzdzenie Parlamentu Europejskiego iRady (UE) nr 260/2012 z14 marca 2012 roku;
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2012:094:0022:0037:PL:PDF.
17. Rozwj systemu finansowego wPolsce w2011 roku, red. P. Sobolewski, D.Tymoczko, NBP,
Warszawa 2012;
https://ssl.nbp.pl/systemfinansowy/rozwoj2011.pdf; [dostp wdniu 11.12.2012].
18. R. Skiba, Ustawa ousugach patniczych to warto wiedzie, Prawo iPienidze, 2012;
http://pieniadzeiprawo.pl/ustawa-o-uslugach-platniczych-to-warto-wiedziec/;
[dostp wdniu 10.10.2012].
19. Spoeczestwo informacyjne wPolsce, GUS, Szczecin 2012;
http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/nts_spolecz_inform_w_polsce_10-2012.pdf.
35
36
37
38