You are on page 1of 310

P O L S K A A K A D E M I A NA U K

URSZULA BIJAK
NAZWY WODNE DORZECZA WISŁY

ISBN 978-83-62275-67-0

I N S T Y T U T J E˛ Z Y K A P O L S K I E G O

URSZULA BIJAK

NAZWY WODNE
DORZECZA WISŁY
POTAMONIMY ODAPELATYWNE

KRAKÓW 2013

NAZWY WODNE
DORZECZA WISŁY

PRACE INSTYTUTU JĘZYKA POLSKIEGO PAN

142
ZESPÓŁ REDAKCYJNY
Piotr Żmigrodzki, Ireneusz Bobrowski,
Barbara Czopek-Kopciuch, Teresa Smółkowa

POLSKA AKADEMIA NAUK

INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO

URSZULA BIJAK

NAZWY WODNE
DORZECZA WISŁY
POTAMONIMY ODAPELATYWNE

KRAKÓW 2013

Publikację opiniował do druku
JERZY DUMA

Redaktor prowadzący
EWA BEDNARSKA-GRYNIEWICZ

Korekta
Tomasz Feliks

Projekt okładki
Piotr Rachwaniec

Na okładce wykorzystano obraz olejny Emilii Gąsienicy-Setlak „Zakrzówek”
(własność Urszuli Bijak)

© Copyright by Urszula Bijak, 2013
© Copyright by Instytut Języka Polskiego PAN, 2013

ISBN 978-83-62275-67-0
Skład i przygotowanie do druku
Wydawnictwo FALL
ul. Garczyńskiego 2, 31-524 Kraków
www.fall.pl

SPIS TREŚCI
WSTĘP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1. Wisła i jej dorzecze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2. Zarys stanu badań nad polską hydronimią . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3. Cel i zakres pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
4. Materiał badawczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
5. Założenia metodologiczne opracowania potamonimów w świetle metodologii innych kategorii nazw
własnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
6. Klasyfikacja hydronimów w kontekście stosowanych klasyfikacji onomastycznych . . . . . . . . . .
7. Kompozycja pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. 9
. 9
. 12
. 17
. 17
. 17
. 20
. 23

I. NAZWY PRZEDSŁOWIAŃSKIE (TZW. STAROEUROPEJSKIE) – NAJSTARSZA WARSTWA
HYDRONIMÓW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1. Stan badań nad hydronimią przedsłowiańską . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2. Hydronimy o niekwestionowanej archaiczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3. Hydronimy o dyskusyjnej archaiczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
4. Nazwy wyeliminowane ze względów formalnych i z powodu innej koncepcji badawczej . . . . .

.
.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.
.

25
25
27
35
40

II. WARSTWA HYDRONIMÓW PRASŁOWIAŃSKICH . . . . . . . . .
1. Stan badań nad hydronimią prasłowiańską . . . . . . . . . . . . . .
2. Hydronimy o archaicznych podstawach słowiańskich . . . . . . . . .
3. Hydronimy wyodrębnione na podstawie kryterium pozajęzykowego .

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

45
45
47
53

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

III. MŁODSZA WARSTWA NAZW WODNYCH – HYDRONIMY POLSKIE I INNOSŁOWIAŃSKIE
Z OBSZARU POLSKI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1. Proces onimizacji w hydronimii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2. Hydronimy powstałe w procesie czystej onimizacji (derywacji semantycznej) . . . . . . . . . . . . . .
2.1. Hydronimy od rzeczowników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2.1.1. Hydronimy od podstaw topograficznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2.1.1.1. Hydronimy od apelatywów oznaczających wodę płynącą 61 ♦ 2.1.1.2. Hydronimy od
leksemów określających koryto rzeki i jego części 67 ♦ 2.1.1.3. Hydronimy od apelatywów o znaczeniu ‘głębia, miejsce głębokie’ 71 ♦ 2.1.1.4. Hydronimy od apelatywów o znaczeniu ‘miejsce płytkie’ 72 ♦ 2.1.1.5. Hydronimy od apelatywów oznaczających wody stojące 72 ♦ 2.1.1.6.
Hydronimy od apelatywów oznaczających bagna, tereny podmokłe 73 ♦ 2.1.1.7. Hydronimy od
apelatywów oznaczających cechy wody 74 ♦ 2.1.1.8. Hydronimy pochodzące od określeń terenu 76 ♦ 2.1.1.9. Hydronimy od podstaw botanicznych 78 ♦ 2.1.1.10. Hydronimy od podstaw
zoologicznych 82
2.1.2. Hydronimy od podstaw kulturowych, związanych z działalnością człowieka . . . . . . . . .
2.1.2.1. Hydronimy od terminów hydrograficznych oznaczających obiekty sztuczne 83 ♦ 2.1.2.2.
Hydronimy od apelatywów związanych z gospodarką leśną, rolną, hodowlaną 85 ♦ 2.1.2.3. Hydronimy od apelatywów oznaczających dzieła rąk ludzkich 87 ♦ 2.1.2.4. Nazwy od apelatywów
związanych z osadnictwem i organizacją społeczno-gospodarczą 87 ♦ 2.1.2.5. Hydronimy metaforyczne 89
2.1.3. Hydronimy o innosłowiańskich cechach fonetycznych lub leksykalnych . . . . . . . . . . . .
2.1.3.1. Hydronimy wschodniosłowiańskie 90 ♦ 2.1.3.2. Hydronimy z cechami fonetycznymi czeskimi i słowackimi 91

56
56
60
61
61

83

90

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. . . Zmiany rodzaju . . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ka i rozszerzeniami 117 ♦ 3. . . 107 3. . . . . . . . . . . . . 2. . 92 2. . . . 207 . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10. . . . . . . Hydronimy od przymiotników o charakterystyce topograficznej . . . .1. . . . . . . . . . . . POLIONIMIA – ZMIENNOŚĆ. . .1. . . . . . . . . . . Zmiany paradygmatu . . .2. . . . . . . .2. . . . . . . . . . . . . .11. . 231 1. . . . . . . . . . . . . . Derywaty sufiksalne . . . . . . . 111 3. . . . . . .2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12. . . . . . . . . . .2. . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ʼak. . . .3. . Derywaty hydronimiczne z sufiksami -acz oraz -icz 164 ♦ 3. . . Zmiany redukcyjne . . . stratygrafia . . .2. . . . . . . . . . . . . . 92 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. . . . . . . 227 .2. .1. . . . . .2. .2. . . . . . . . . . . . . 253 SUMMARY . . . .2. . -iszcze 162 ♦ 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . .2. . . . . . . . . . . . . . . . . WARIANTYWNOŚĆ. . . .2. . . . .174 ♦ 3. 4. . . . 1. 219 . . . . 202 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Semantyka podstaw apelatywnych . . . . .1. . . . . .2. . . . . . Zestawienia wieloczłonowe 199 IV. . . . . . . . . . . . . . . Hydronimy od imiesłowów . . . . . . . . . . . . . . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -n. .1. . . . . . . . . . . .2. . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -izna 163 ♦ 3. . 231 2. . .8. . 208 V.2. . Perspektywy badawcze . . . . . . statystyka.5. Metafora oglądu a przestrzeń hydronimiczna . . . . . . . . . . .176 ♦ 3. . . 107 3. . .1.9. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. 226 . . .2. . . 222 . 9. .2. . . . . . . . 220 . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ik i rozszerzeniami 147 ♦ 3. . .180 ♦ 3. . . .13. . . . . . . . . . . . .1. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -sk. . . . . . . . . . . . . . . . .15. . . . . 216 .3. .2. . . . . . . . 113 3. . . . . .2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . Zmiany liczby . . 227 . . . . . . . . . Wymiany sufiksów . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -an. . . . . . . . . . . . . . . . . . ZAKOŃCZENIE . . . . . . Derywaty hydronimiczne z formantami rzeczownikowymi . . . . . . 7. . Derywaty paradygmatyczne . 102 2. . . . Dyferencjacje . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ica i rozszerzeniami 133 ♦ 3. . . . . . . . . . . .5.4. Złożenia . . .2. . . . . . . . . . Uniwerbizacje . . . .2. . . . 10. . . . 8. . . . . .1. 11. . 225 . Rozwój nazw jednoczłonowych w zestawienia . . . . . . . . .2. 221 . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . .1. . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ina 155 ♦ 3. .2. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -in. . . 233 BIBLIOGRAFIA – ŹRÓDŁA I LITERATURA . . . . . . . . . . .2. . . PARALELIZM HYDRONIMÓW 1. . . . . . . . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ec i rozszerzeniami 151 ♦ 3. . . . .2. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -awa 113 ♦ 3. . . . . . . . . . . . . . .2. . Hydronimy od przymiotników . . . . .3. .1. . . . . . . . . . . .1. 251 INDEKS HYDRONIMÓW .170 ♦ 3. . . . . . . . . . . . . . .3. . . . .1. . . . . . . . . . . . 235 SKRÓTY JĘZYKOWE . 2. . . 214 . . .1. . . . . . . . . . . . . . Zrosty . . . . .2. . .4. . . . . . . .2. . . . . . . . . . . . . .14. . . . . .1. 2. . . . . . . . 169 3. . . . . . . . . . .1. . . . . . . .2. . . . . . . . . . . . Zestawienia . . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ek i rozszerzeniami 161 ♦ 3. . Uwagi podsumowujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zmiany łańcuchowe i renominacje . . . . . . . . . . . 186 3. . . . . . . . . . . . .2. . . 212 . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 .4. Zmiany kolejności i wymiana członów w nazwach zestawionych . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -yni(a) 115 ♦ 3. . . . . . . . . . . .2. . . . . . . . . . . 186 3. . 223 . .4. . Zestawienia dwuczłonowe 188 ♦ 3. . . . . . . . . .4. Derywaty hydronimiczne z formantami przymiotnikowymi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. . . . . . . . 105 3. . . . . Derywaty od wyrażeń przyimkowych .1. . . . . . . . . . .1. . 187 3. . . . . . .7. . . . . . . . 206 . . . . . . . . . . . Hydronimy od liczebników . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -nia i rozszerzeniami 157 ♦ 3. . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . Hydronimy powstałe w procesie onimizacji rozszerzonej z użyciem formantów nazwotwórczych . . . . . . . 202 . . . . . .2. . . . . . . . . . . . . . . .2. . . . . . . . . . . . . . 186 3. 105 2. . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . . . . Sufiksacje substantywizujące . . . . . . . .1. .2. . . . . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . . . . . Derywaty hydronimiczne z innymi sufiksami (mało produktywnymi) 165 3. . . . . . . . . . . . . . . . . .2. 6. Hydronimy komponowane . . . . . . . . . . . . . . . . . . Derywaty hydronimiczne z rzadkimi sufiksami przymiotnikowymi 180 3. 2. . . . . . . . . . . . . . .2. . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ow. . . . . .1. . . . . Chronologia. . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -’e i rozszerzeniami 160 ♦ 3. . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -isko. 3. . . .3. CHARAKTERYSTYKA HYDRONIMÓW ODAPELATYWNYCH W UJĘCIU SYNTETYCZNYM. . . . .3. . . . . . . . Hydronimy od przymiotników związanych z kulturą materialną . . . . . . . . . . . . .2. . .2. 184 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. . czyli rekonstrukcja „rzeczywistości potamonimicznej” . . . -ak i rozszerzeniami 159 ♦ 3. . . . . . „Światy za nazwami”. . .179 ♦ 3. . . . . . . . . . .4.1. .

Niechaj Ci Wisła napój leje wszytką siłą,
[...]
Lubo się do Elbląga udała w bok prawy,
Lubo Leniwka gdańskie rozdziela żuławy,
I kamienista Biała, i Raba, co małym
Zbiera deszczem i nurtem brzeg ryje zuchwałym,
I z Tatr bieżący Poprad nieleniwym skokiem,
Wisłoka niespokojna z spokojnym Wisłokiem,
I bystrych wód Dunajec sławny łososiami,
I Nida pińczowskimi zabawna młynami,
I San szkutom niepewny dla prądziny skrytej,
I Wisznia, co o Rzeczy słucha Pospolitej,
I Tanew czarna, i Wieprz, dla spustnych przekazów
Od młynów uwolniony prawem i od jazów,
I co dwie województwa Radomierz graniczy,
I Pilica, co czopowe pierwsze w Polsce liczy,
Bug ruską krwią pamiętny, i Narew gadziny
Nie cierpiąca, i pełen Muchawiec kłodziny,
I Liw, na którym kiedyś Jadźwingi siedzieli,
I co litewskie księstwo z Podlasiem Pis dzieli,
I Świder mazowiecki, i Ossa, co słupów
Bolesławowych tyka, świadectw pruskich łupów,
I Drwęca spod Brodnice, i Brda, co podnosi
W Bydgoszczy spore skrzynie na połów łososi,
I Motława, u której jak w porcie okręty
Cumuje gruba lina i postronek kręty.
Jan Andrzej Morsztyn, Rzeki

Wielki przestwór, blisko dwieście tysięcy kilometrów kwadratowych, leżący w niżowym Europy lądzie,
zajmuje Wisły dorzecze.
Ponad brzegami jej dopływów ciągną się ziemie tłuste – proszowskie i kujawskie, urodzajne – lubelskie
i sandomierskie, ziemie chude – kieleckie i radomskie, płone – mazowieckie i piotrkowskie, leżą błota
i wydmy piasków bezpłodnych.
Ponad brzegami jej dopływów orze i sieje, kosi i żnie jeden jedyny lud.
Nad niemym głosem jej strumieni rozbrzmiewa żywy gwar mowy tej samej przez tysiąc lat.
Stefan Żeromski, Wisła

Pragnę podziękować wszystkim, którzy wspierali mnie i służyli pomocą podczas powstawania książki.
Słowa wdzięczności kieruję do Pani prof. dr hab. Marii Malec za „subtelną presję”, cenne
uwagi i sugestie rozwiązań metodologicznych oraz do Pana prof. dr. hab. Jerzego Dumy za
trud recenzencki i wskazówki merytoryczne. Dziękuję Pani prof. dr hab. Barbarze Czopek-Kopciuch i Panu prof. dr. hab. Piotrowi Żmigrodzkiemu za motywowanie mnie do pracy,
a dr Rozalii Przybytek i mgr. Pawłowi Swobodzie – za wszelką pomoc.
Autorka

WSTĘP

1. WISŁA I JEJ DORZECZE
Na terytorium Polski można wydzielić dziewięć odrębnych obszarów hydrograficznych:
dorzecza Wisły i Odry, zlewnie Zalewu Szczecińskiego i Wiślanego, pas rzek Przymorza oraz fragmenty zlewni czterech rzek wypływających poza granicami Polski: Niemna,
Dniestru, Dunaju i Łaby. Powierzchnia dorzecza Wisły wynosi 193 866,03 km2, z czego
w obecnych granicach Polski – 169 774,73 km2; 87% powierzchni tego dorzecza znajduje się w Polsce, a 12,9% poza jej granicami. Dorzecze Wisły stanowi 54% obszaru Polski
(por. mapa 1).
Rozkład powierzchni dorzecza Wisły jest asymetryczny: około 73% przypada na dopływy prawobrzeżne, a 27% – na dopływy lewobrzeżne, co ma związek z układem struktur
geologicznych (Wisła 1982: 96).W hydrologii stosuje się podział obszaru hydrograficznego na sześć odcinków: Wisłę Śląską (od źródeł do ujścia Skawy i Przemszy), Małopolską (od ujścia Skawy do ujścia Sanu – od Bramy Krakowskiej po Kotlinę Sandomierską),
Lubelską (od ujścia Sanu do ujścia Wieprza), Mazowiecką (od ujścia Wieprza do ujścia
Skrwy – od Kotliny Kozienickiej po Kotlinę Płocką), Kujawską (od ujścia Skrwy do ujścia
Brdy – od Kotliny Płockiej do przełomu Wisły pod Fordonem, cz. Bydgoszczy), Pomorską
(od Fordonu po ujście do Zatoki Gdańskiej) (Wisła 1982: 89–93).
Powyższy podział hydrograficzny pokrywa się częściowo z mapą podziałów dialektalnych (por. mapa 3), co znajduje również odbicie w przymiotnikowych określeniach poszczególnych części dorzecza derywowanych od nazw historycznych regionów Polski:
Śląska, Małopolski, Lubelszczyzny, Mazowsza, Kujaw, Pomorza.
Niekiedy stosuje się podział na trzy odcinki: Wisłę górną, środkową i dolną. Dorzecze górnej Wisły (od źródeł do Zawichostu) obejmuje cztery obszary geomorfologiczne:
Karpaty Zachodnie, Karpaty Fliszowe, Kotlinę Oświęcimsko-Sandomierską, Wyżynę Małopolską. Cechuje je bogata sieć hydrograficzna, obejmująca dopływy karpackie (Sołę,
Skawę, Rabę, Dunajec z Popradem, Wisłokę, San z Wisłokiem) i małopolskie (Przemszę,
Rudawę, Szreniawę, Nidę). Odcinek do ujścia Przemszy zwany jest też Małą Wisłą. Dorzecze środkowej Wisły wyznaczają ujścia Sanu i Narwi, natomiast odcinek powyżej Narwi
do Bałtyku określany jest jako Wisła dolna (Wisła 1982: 289, 309, 333).
Wisła i jej dorzecze stanowią inspirację dla poetów i pisarzy, a także obiekt badań różnych gałęzi nauki, takich jak: hydrologia, geomorfologia, geografia historyczna czy onomastyka. Gdyby zebrać wszystkie „vistulana”, okazałoby się, że ich liczba jest imponująca.

10
Podstawowe jednostki hydrograficzne MPHP

Mapa 1. Podział hydrograficzny Polski1

Cytowany jako motto tej pracy fragment wiersza J. A. Morsztyna dokumentuje poetycko
siedemnastowieczny układ hydrograficzny dorzecza Wisły wraz z „krajobrazem naturalnym i kulturowym”. Terytorium dorzecza i jego geografię historyczną utrwalił też w patriotycznym poemacie „Wisła” S. Żeromski.1
Prezentowane mapy pokazują współczesny stan hydrograficzny (mapa 1), geomorfologiczny (mapa 2) oraz nakładający się na nie podział dialektalny tego obszaru (mapa 3). W monografii „Nazwy wodne dorzecza Wisły” analizie i interpretacji zostały poddane językowo-onomastyczne aspekty „mapy” hydronimicznej wód płynących dorzecza Wisły na przestrzeni
tysiąca lat (z ograniczeniem zakresu do potamonimów2 pochodzenia odapelatywnego).
1
http://www3.imgw.pl/wl/internet/zz/zz_xpages/hydrografia/podzial_hydrograficzny/podzial_hydrograficzny_pliki/mapa1.html
2
P o t a m o n i m (od grec. ποταμός ‛rzeka’) – nazwa wody płynącej, termin niepomieszczony
w wykazie „Osnoven sistem i terminologija na slovenskata onomastika” (1983), stosowany w onomastyce rosyjskiej. W encyklopedii „Słowiańska onomastyka” (SOE) pojawia się w opisach badaczy rosyjskich

11

Mapa 2. Rys morfologiczny doliny Wisły oraz jej podział na odcinki (za: Wisła 1982: 86)

(I 44), białoruskich (II 255), macedońskich (II 268), serbskich (II 275) i chorwackich (I 92). Na gruncie
polskim upowszechnia go, podobnie jak inny termin hydronimiczny – l i m n o n i m (od grec. λίμνη ‛jezioro’) – nazwa wody stojącej, Z. Babik (33, 386, 444, 594). W toponomastyce polskiej mocno zakorzeniony
jest termin hydronim dla wszelkich nazw wodnych, w niniejszym opracowaniu używany jest on wymiennie
z potamonimem na określenie nazw cieków.

12

Mapa 3. Schematyczny podział dialektów polskich3

2. ZARYS STANU BADAŃ NAD POLSKĄ HYDRONIMIĄ
Nazwy wodne znalazły się w kręgu zainteresowania lingwistów na początku XX w. Badania i prace językoznawcze były ukierunkowane „etnogenetycznie”, a hydronimy służyły
do ustaleń pierwotnego zasiedlenia ludów Europy. Szczególne miejsce zajmują tu wydane
pośmiertnie „Studia nad nazwami wód słowiańskich” wybitnego slawisty i indoeuropeisty
3
Opracowanie: A. Krawczyk-Wieczorek na podstawie map: S. Urbańczyk, Zarys dialektologii polskiej, wyd. 3, Warszawa 1968, mapa nr 3 (Schematyczny podział dialektów polskich); Encyklopedia języka
polskiego, red. S. Urbańczyk, Ossolineum, Wrocław–Warszawa–Kraków 1991, 413, mapa 1. Dialekty polskie (podział schematyczny) z uzupełnieniami innych autorów (http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.
php?l1=opis-dialektow).

13
Jana Rozwadowskiego (1948)4, wykraczające tematycznie poza hydronimię polską. Tezy
tej rozprawy zostały wykorzystane przez Tadeusza Lehra-Spławińskiego w dziele „O pochodzeniu i praojczyźnie Słowian” (1946). Później problematyką tą zajmowali się również
inni uczeni: M. Rudnicki (1959–1961), J. Nalepa (1968), Z. Gołąb (2004), L. Bednarczuk
(1994), a także badacze niemieccy: W. P. Schmidt (1982) i J. Udolph (1979, 1990).
W badaniach nazw wodnych Polski prowadzonych od drugiej połowy XX w. wyróżnić
można trzy etapy: pierwszy polegał na gromadzeniu hydronimów w układzie hydrograficznym, drugi obejmował historyczno-etymologiczne opracowania nazw wodnych z obszaru
mniejszych dorzeczy, trzeci natomiast – słownikowe zestawienie na podstawie dotychczasowych prac wszystkich hydronimów z obszaru całej Polski, z ich pełną dokumentacją historyczną i gwarową oraz etymologią.
Pierwszy etap badań zamknęły publikacje nazw wodnych dwu wielkich dorzeczy:
„Hydronimia Wisły. Wykaz nazw w układzie hydrograficznym” pod red. P. Zwolińskiego (1965) oraz „Hydronimia Odry. Wykaz nazw w układzie hydrograficznym” pod red.
H. Borka (1983).
Drugi etap opracowań hydronomastycznych zapoczątkował J. Rieger pracą „Nazwy
wodne dorzecza Sanu” (1969). Kilka lat później ukazały się dwie kolejne monografie:
J. Riegera i E. Wolnicz-Pawłowskiej „Nazwy rzeczne dorzecza Warty” (1975) oraz E. Rzetelskiej-Feleszko i J. Dumy „Nazwy rzeczne Pomorza między dolną Wisłą a dolną Odrą”
(1977). Lata osiemdziesiąte zaowocowały „Hydronimią dorzecza Orawy” M. Majtána
i K. Rymuta (1985) oraz „Hydronimią dorzecza Pregoły z terenu Polski” M. Biolik (1987),
a w latach dziewięćdziesiątych ukazały się „Nazwy wód stojących w dorzeczu Bałtyku
między dolną Odrą a dolną Wisłą” A. Belchnerowskiej (1993). Opracowania te składają się
z części słownikowych i krótkich rozdziałów syntetyczno-interpretacyjnych.
Kontynuację cyklu monografii mniejszych dorzeczy i zlewni stanowią prace serii
„Hydronymia Europaea” (dalej: HE), powstałej w wyniku współpracy między Akademią
Nauki i Literatury w Moguncji (jej sekcją Językoznawstwa Ogólnego i Indoeuropejskiego) a Instytutem Języka Polskiego PAN w Krakowie (wzorowanej na serii „Hydronymia
Germaniae”5). W latach 1985–2005 ukazało się 20 tomów tej serii, wydanych w Stuttgarcie po niemiecku, jednolicie opracowanych przez polskich językoznawców. Są to: (I)
H. Górnowicza „Gewässernamen im Flußgebiet der unteren Weichsel” (Nazwy wodne
dorzecza dolnej Wisły) (1985), (II) E. Rzetelskiej-Feleszko „Die Zuflüsse zur Ostsee von
der Weichselmündung bis zur Persante” (Dopływy Bałtyku od ujścia Wisły do Parsęty) (1987), (III) J. Riegera, „Gewässernamen im Flußgebiet des Wisłok” (Nazwy wodne dorzecza Wisłoka) (1988), (IV) J. Dumy „Zuflüsse zur unteren Oder und zur Ostsee
bis zur Persante” (Nazwy dopływów dolnej Odry oraz Bałtyku po ujście Parsęty) (1988),
(V) M. Biolik „Zuflüsse zur Ostsee zwischen unterer Weichsel und Pregel” (Nazwy wodne
dopływów Bałtyku między dolną Wisłą a Pregołą) (1989), (VI) H. Mól „Gewässernamen
im Flußgebiet des Wieprz” (Hydronimia dorzecza Wieprza) (1990), (VII) A. Belchnerowskiej „Die Namen der stehenden Gewässer im Zuflußgebiet der Ostsee zwischen unterer
4
Fragmenty pracy ogłaszane były wcześniej w formie artykułów, których spis znajduje się w przedmowie wydawców dzieła T. Lehra-Spławińskiego i J. Safarewicza.
5
Jest to seria wydawnicza zainicjowana przez H. Krahego, która obejmuje 20 monografii (ukazujących się w latach 1962–2006) i zawiera słowniki nazw wodnych z obszaru Niemiec (dorzecza Renu, Dunaju, Wezery i Łaby).

14
Oder und unterer Weichsel” (Nazwy jezior w dorzeczu Bałtyku między dolną Odrą i dolną
Wisłą) (1991), (VIII) M. Biolik „Die Namen der stehenden Gewässer im Zuflußgebiet des
Pregel und im Einzugsbereich der Zuflüsse zur Ostsee zwischen Pregel und Memel” (Nazwy wód stojących dorzecza Pregoły i dopływów Bałtyku między Pregołą a Niemnem)
(1993), (IX) K. Rymuta „Gewässernamen im Flußgebiet der oberen Weichsel von der Quelle bis zu Soła und Przemsza” (Nazwy wodne dorzecza górnej Wisły od źródeł do Soły
i Przemszy) (1993), (X) E. Bilut „Gewässernamen im Flußgebiet des Westlichen Bug”
(Nazwy wodne dorzecza Bugu) (1995), (XI) M. Biolik „Die Namen der fließenden Gewässer im Flußgebiet des Pregel” (Nazwy wód płynących dorzecza Pregoły) (1996), (XII)
K. Rymuta „Rechte Zuflüsse zur Weichsel zwischen Soła und Dunajec” (Nazwy wodne prawobrzeżnych dopływów Wisły między Sołą a Dunajcem) (1996), (XIII) K. Rymuta i M. Majtána „Gewässernamen im Flußgebiet des Dunajec” (Nazwy wodne dorzecza
Dunajca) (1998), (XIV) J. Dumy „Gewässernamen im linken Zuflußgebiet der Weichsel
zwischen Pilica und Brda” (Nazwy wodne w zlewisku lewych dopływów Wisły po ujście
Brdy) (1999), (XV) K. Rymuta „Gewässernamen im rechten Zuflußgebiet der Weichsel
zwischen Dunajec und Wisłok” (Nazwy prawobrzeżnych dopływów Wisły między Dunajcem a Wisłokiem) (2000) oraz (XVI) „Gewässernamen im linken Zuflußgebiet der Weichsel zwischen Przemsza und Pilica” (Nazwy lewobrzeżnych dopływów Wisły od Przemszy do Pilicy) (2001), (XVII) J. Riegera „Gewässernamen im Flußgebiet des San”, Teil
I: Die fließenden Gewässer, A–O (Nazwy wodne dorzecza Sanu, cz. I: Nazwy wód płynących, A–O) (2003); (XVIII) J. Riegera „Gewässernamen im Flußgebiet des San”, Teil
I: Die fließenden Gewässer, P–Ż; Teil II: Die stehenden Gewässer (Nazwy wodne dorzecza Sanu, cz. I: Nazwy wód płynących, P–Ż; cz. II: Nazwy wód stojących) (2004), (XIX)
M. Biolik „Gewässernamen im Flussgebiet der Narew von der Quelle bis zur Einmündung
der Biebrza”, Teil I: Die fließenden Gewässer (Nazwy wodne dorzecza Narwi od źródeł
do ujścia Biebrzy, cz. I: Nazwy wód płynących) (2005) i (XX) M. Biolik, „Gewässernamen im Flußgebiet der Narew von der Quelle bis zur Einmündung der Biebrza”, Teil II:
Die stehenden Gewässer (Nazwy wodne dorzecza Narwi od źródeł do ujścia Biebrzy, cz.
II: Nazwy wód stojących) (2005). Seria objęła prawie całe dorzecze Wisły, obszar Przymorza, zlewnię Zalewu Wiślanego oraz dolną Odrę. Niestety, wbrew wcześniejszym zamierzeniom nie udało się opracować wszystkich hydronimów z obszaru Polski6. Zasady
redakcyjne, cel oraz metody przedstawiono w zeszycie wstępnym wydanym po niemiecku (z polskim streszczeniem) pt. „Hydronymia Europaea. Einführung. Ziele. Grundlagen.
Methoden” autorstwa W. P. Schmida, K. Rymuta i J. Udolpha.
W monografiach z cyklu „Hydronymia Europaea” zaprezentowano w porządku alfabetycznym w obrębie danego dorzecza nazwy wód płynących i – osobno – nazwy wód
stojących. Wykorzystano możliwie pełny materiał źródłowy oraz zapisy współczesne
i gwarowe. Zamieszczono również bogaty materiał ojkonimiczny i anojkonimiczny, genetycznie związany z konkretnymi hydronimami (tzw. kontekst onimiczny). Kanon źródeł
serii HE zawiera ponad 1000 pozycji. Są wśród nich źródła rękopiśmienne (głównie z kartotek słowników historyczno-geograficznych Polski w średniowieczu), źródła drukowane,
Do opracowania pozostały dorzecza: prawobrzeżnej Wisły między Wieprzem a Bugiem, Narwi
(od Biebrzy do ujścia do Wisły), prawobrzeżnej Wisły powyżej Narwi, Odry od źródeł do ujścia Warty
oraz Noteci.
6

obejmującego całość nazw wodnych na obszarze Polski. Rieger na konferencji w Szcze7 E. cz. która ukazała się po oddaniu do druku niniejszej publikacji i nie została w niej uwzględniona. Górnowicza „Synteza hydronimii dorzecza dolnej Wisły” (1988) i H. Wolnicz-Pawłowską (2001. I. W trzecim etapie prac nad hydronimią zaplanowano opracowanie polskiego hydronomastykonu. Na potrzebę powstania polskiego słownika hydronimicznego. Hydronimy. która zawiera indeksy a fronte i a tergo. Mól „Budowa słowotwórcza nazw wodnych dorzecza Wieprza” (1996). wizytacje dóbr kościelnych i dekanatów. słowniki. Podsumowanie tych dwu etapów prac stanowi publikacja „Nazwy wód w Polsce”. Jakus-Borkowej „Hydronimia powiatu świeckiego” (1989) i E. wariantywności i stosunków etnolingwistycznych. II – 1996). Poza serią wydane zostały po polsku opracowane w podobny sposób „Nazwy wodne dorzecza Warty od źródeł do ujścia Prosny” autorstwa E. mikrotoponimią (w tym hydronimią) powiatu ostródzkiego (1994). wyżej) oraz 15 monografii z serii „Hydronymia Europaea”7. źródła kartograficzne od map osiemnastowiecznych po współczesne. zestawione przez W. Wspomnieć też należy o opracowaniach M. . nazw wodnych. spisy urzędowe. Monografie te mają charakter słowników etymologiczno-historycznych. księgi sądów i urzędów. „Hydronimia słowiańska” (I – 1989. 8 Artykuły i opracowania dotyczące problematyki omawianej w poszczególnych częściach pracy zostaną przywołane w odpowiednim miejscu. a obecnie przygotowuje rozprawę o hydronimach Suwalszczyzny. 2002) na podstawie: „Hydronimii Wisły” (1965) i „Hydronimii Odry” (1983). Publikacja ta zawiera około 16 tys. Wolnicz-Pawłowska jest również autorką książki „O nazwach wodnych w Polsce” (2013). Dumy „Nazwy rzek lewobrzeżnego Mazowsza (z całym dorzeczem Pilicy)” (1999). Dotyczą one m. sześciu polskich monografii hydronimicznych wydanych w latach 1975–1993 (zob. z podziałem na wody płynące i stojące: „Nazewnictwo geograficzne Polski” (t. 2: Wody stojące. budowy słowotwórczej.15 w tym najstarsze opublikowane dokumenty kancelarii królewskich i książęcych. 1988). Oprócz tych wielkich i mniejszych pozycji monograficznych ukazywały się także artykuły i szkice poświęcone problematyce hydronimicznej. 1: Wody płynące. Pawłowskiego „Nazwy wodne Sądecczyzny” (1996). wydane pod redakcją K. nie zawierają jednak części syntetycznej. rejestry podatkowe. Rymuta pt. a także dla dwu mniejszych regionów: E. Miejsce szczególne w bibliografii hydronomastycznej zajmują dwa zbiory pokonferencyjne. Poza tym ukazały się krótkie syntezy w formie artykułów: H. które przedstawiają osiągnięcia oraz wyznaczają kierunki tej dziedziny badań. Taka analiza została zaprezentowana dla jednego większego wycinka dorzecza Wisły w modelowym opracowaniu J. cz. Wolnicz-Pawłowskiej (2006) i „Nazwy wodne w dorzeczu Warty od Prosny po ujście do Odry” (z wyłączeniem dorzecza Noteci) J. źródła. Dumy (2010). Ich pełny przegląd podaje „Bibliografia onomastyki polskiej” (ponad 500 pozycji z tego zakresu)8.in. która zajęła się hydronimami dorzecza górnej Drwęcy (1984. atlasy historyczne i geograficzne. katastry. Obok opracowań onomastycznych na uwagę zasługuje zestawiony przy udziale językoznawców wykaz standaryzowanych nazw wodnych wraz z lokalizacją w układzie alfabetycznym. 2006). semantyki podstaw. Biolik. wodospady. Szulowską i E. po opracowaniu według jednolitych zasad monografii poszczególnych dorzeczy.: etymologii poszczególnych nazw rzek i jezior. wskazywał już J.

9 Cel. który w 2005 r. sandomierskiego (1993).. 9 10 . po podpisaniu umowy na wykonanie projektu badawczego nr 1H01D01029. materiały robocze Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych powstałe podczas standaryzowania hydronimów oraz wykaz nazw standaryzowanych „Nazewnictwo geograficzne Polski” (2006). Pod koniec 2005 r. Artykuł zamieszczony w „Onomastikach” (XLVII: 37–48). Wanda Makula-Kosek. oraz „Słownika nazw miejscowych okręgu mazurskiego” Leydinga (1959). Rosponda (1951). 11 Od 2012 r. oznaczenia długości rzek. Rymuta w składzie: Barbara Czopek-Kopciuch. 2002). 1998. Wykorzystano również: rozprawę Z. 1981). Bazą materiałową słownika stały się publikacje książkowe oraz kartoteki i materiały robocze przekazane przez autorów monografii serii HE. które były skanowane. Dla dorzecza Noteci rozpisano materiał z „Hydronimii Odry” (1983) i skonfrontowano z materiałem nazewniczym zawartym w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu” (1982–2003). płockiego (1980. podstawowe zasady redakcyjne słownika „Nazwy wodne Polski”. wydanych tomów atlasu szesnastowiecznych województw: krakowskiego (2008). Efektem projektu jest alfabetyczny słownik hydronimów (bez etymologii). Utworzono „zalążki” artykułów hasłowych dotyczących hydronimów. Urszula Bijak.). Henryka Mól. założenia metodologiczne. niekiedy też identyfikacje i lokalizacje obiektów. które nie były dotąd opracowane. wyszogrodzkiej (1971).16 drzyku w 1979 r. Z dorzecza prawobrzeżnej Wisły między Wieprzem a Bugiem i między Narwią (wraz z dolną Narwią) a Osą wyekscerpowano nazwy z „Hydronimii Wisły” (1965) oraz z odpowiednich słowników historyczno-geograficznych średniowiecza i ich kartotek. lubelskiego (1966). a także propozycje organizacji pracy i różnice między pełnym hydronomastykonem a serią HE przedstawił w 2002 r. zespół pod kierownictwem K. Ta ogromna baza elektroniczna jest ustawicznie uzupełniana nowymi hasłami i zapisami oraz przygotowywana do udostępnienia w Internecie11. Jeśli chodzi o hydronimy z dorzecza Odry (od źródeł do ujścia Warty). sieradzko-łęczyckiego (1998). obejmujący nazwy określające obiekty wodne naturalne i sztuczne. Tekst tego wystąpienia został opublikowany w „Onomastikach” (XXVII: 186–189). zweryfikowano niepewne zapisy. ziemi sanockiej (1991. mazowieckiego (1973). Wspomniane opracowania wykorzystano również do zredagowania haseł z dorzecza Łaby. Elżbieta Supranowicz i Urszula Wójcik przystąpił do pracy. wystąpił z wnioskiem do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego o sfinansowanie projektu słownika nazw wodnych Polski w formie elektronicznej bazy tekstowej. K. lubelskiego (1983). opracowań historycznych – słowników historyczno-geograficznych średniowiecznych województw i ziem: województwa krakowskiego (1985 i n. chełmińskiej (1971). realizowany jest kolejny projekt badawczy. Halszka Górny (od 2007 r. to „rozpisano” „Hydronimię Odry” oraz uzupełniono materiał historyczny z wydanych tomów słownika „Nazwy geograficzne Śląska” (1970–2007) oraz „Słownika geograficznego Polski Zachodniej i Północnej” S.). Babika „Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich” (2001). finansowany przez Narodowy Program Rozwoju Humanistyki. Rozalia Przybytek. zaginione i istniejące w granicach współczesnej Polski. mający na celu uzupełnienie i przetworzenie bazy tekstowej na „Elektroniczny słownik hydronimów Polski”. Podstawowa „baza” została uzupełniona nowymi zapisami sporządzonymi na podstawie map historycznych i współczesnych. niekiedy przepisywane i przetwarzane zgodnie z zasadami redakcyjnymi słownika. Rymut10. Wprowadzono także współczesne formy standaryzowane.

która by je osobno nakazywała traktować. a także nazwy źródeł (282 obiekty) i wodospadów (21 obiektów). będą potamonimy odonimiczne (utworzone od innych nazw własnych). którą autorka ma nadzieję wydać jako kolejną monografię. gdyż należą one do innojęzykowych systemów nazewniczych i wymagają nieco innych metod badawczych uwzględniających interferencje językowe. według AtPHP nie należą one bowiem do dorzecza Wisły (por. Jej zawartość została opisana wyżej w podrozdziale dotyczącym stanu badań. dotyczące jednego obiektu. które reprezentują inne modele nazewnicze. kiedy jest rozpatrywany od zewnątrz. 12 .5 tys. wariantów morfologicznych) określających ponad 11 tys. Poza zakresem analizy pozostały nazwy niemieckie oraz hydronimy z obszaru Warmii i Mazur. a także wielość zróżnicowanych zagadnień przekroczyłyby narzucone limity czasowe i wydawnicze. adaptacje. znajdującej się w Pracowni Toponomastycznej Instytutu Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Przedmiotem części drugiej. nazw-referentów12 (nie licząc kalk. nie tylko sposobem nominacji. 4. zbadanie elementów systemu nazwotwórczego oraz zmian. Z badań wyłączono: nazwy wód płynących delty Wisły (75 obiektów). 5. bowiem Nazwy są częścią systemu językowego i razem z nim stanowią całość wtedy. ZAŁOŻENIA METODOLOGICZNE OPRACOWANIA POTAMONIMÓW W ŚWIETLE METODOLOGII INNYCH KATEGORII NAZW WŁASNYCH Przywoływana przez wielu filozofów i językoznawców dychotomia: nomina appellativa – nomina propria nie oznacza. konotacyjnymi. o czym szerzej poniżej. doskonale się nawzajem uzupełniają i jedną całość tworzą (Taszycki 1963: 1). determinowana przez cechy naNazwy równobrzmiące określające różne obiekty w statystykach traktowane są jako odrębne jednostki nazewnicze. Swoistość materiału proprialnego wymusza jednak inny jego ogląd. Słownik potamonimów dorzecza Wisły obejmuje ponad 13. Rozpatrywane od wewnątrz kategorie różnią się między sobą nie tylko odniesieniem do rzeczywistości. jakim ów system podlega. ale też właściwościami gramatycznymi. substytucje.17 3. Po zebraniu i wstępnym uporządkowaniu materiału okazało się. Przeciwnie. Zdecydowano zatem przedstawić pierwszą. posiada je 1315 obiektów (11%). w tym: opis warstw chronologicznych. obiektów. pragmatycznymi. Każda kategoria nazw własnych. ustalenie źródeł motywacyjnych. CEL I ZAKRES PRACY Celem niniejszego opracowania była w pierwotnym zamyśle analiza lingwistyczno-onomastyczna całości systemu potamonicznego dorzecza Wisły na podstawie materiału historycznego i współczesnego. dotyczącą odapelatywnych nazw wodnych. traktowane są jako odrębne hydronimy. mapa 1). autonomiczną część tak okrojonego opracowania. Nazwy oboczne utworzone od różnych podstaw leksykalnych. MATERIAŁ BADAWCZY Materiał źródłowy został wyselekcjonowany z komputerowej bazy nazw wodnych opracowanej w ramach grantu MNiSW. że funkcjonują one w izolacji od siebie: Między tymi dwoma gromadami wyrazowymi nie ma przepaści. że analiza tak wielkiej liczby nazw.

t a k s a m o b r z m i ą c a? Leksykony antroponimiczne są słownikami nazw. Zjawiskiem powtarzalności nazw. Kaleta 1981) czy synteza współczesnych nazwisk polskich (Skowronek 2001). Rymut 1967). Postępująca autonomizacja onomastyki w obrębie językoznawstwa oraz wyodrębnianie się poszczególnych gałęzi tej dyscypliny. (Zierhoffer 1957.18 zywanych obiektów. takich jak opracowania poszczególnych subkategorii dla okresu staropolskiego (Cieślikowa 1990. również wielomotywacyjności onimów (por. w tym hydronimów. Rozwiązania metodologiczne zastosowane w niniejszej pracy biorą pod uwagę powyższe konstatacje. Przybytek 1993. Z. Wśród kategorii czy klas nazw własnych hydronimy wraz z antroponimami i ojkonimami najwcześniej weszły w krąg zainteresowania językoznawców. Cieślikowa . Kaleta (1998b: 32) stwierdza: „pomimo że t a s a m a n a z w a w ł a s n a powtarza się. Przegląd prac badawczych poświęconych tej kategorii onimów pozwala wyróżnić ujęcia syntetyczne poszczególnych stadiów rozwoju antroponimów powstałe na podstawie pełnych antroponomastykonów ogólnopolskich oraz prowadzone równolegle studia regionalne. posiadaniem przez nazwę więcej niż jednego denotatu zajmowali się filozofowie (por. wyznacza w danym kręgu społecznym za każdym razem inny. 1994). Wójcik 2001). Czopek 1988. Rzetelska-Feleszko 1978a). a każdy artykuł hasłowy jest zbiorem tekstów dotyczącym danej nazwy osobowej. Onomaści. różne funkcjonalnie od wyrazów pospolitych i posiadające specyficzne cechy kategorialne w odróżnieniu od innych grup onimów. W zakresie toponimii badania prowadzone są nieco inaczej. Mrózek 1990). stwarza potrzebę wypracowania w badaniach odpowiedniej metodologii: […] wytworzenia osobnych narzędzi opisu dla każdej kategorii. Istnieje tu także nurt stratygraficzny (Rospond 1969. Bijak 2001. Pierwsze opracowania obok zasięgu regionalnego posiadały też cezurę chronologiczną – do XVI w. niepowtarzalny obiekt indywidualny”. gdzie badania materiałowe i interpretacyjne objęły okres staropolski. by przyjęta konwencja interpretacyjna nie zamazywała owych wewnątrzkategorialnych właściwości (Skowronek. Niektóre ujęcia posiadają szerszą perspektywę diachroniczną (Malec 1971. Hydronimy traktowane są jako elementy systemu językowego. Za takie można uznać jedynie opracowanie ewolucji systemu antroponimicznego nazwisk na podstawie bogatego materiału słowiańskiego Z. Imponujący jest dorobek antroponomastyki.: Mznter. wytworzyła sobie właściwe relacje i charakterystyczne dla niej elementy (Cieślikowa 1996: 17). wynikające ze świadomości wewnętrznego zróżnicowania onimii. Lubaś 1968. a przynajmniej […] takiego zróżnicowania metod badawczych. seria „Pomorskie Monografie Toponomastyczne”. kolejne zaś miały charakter panchroniczny (Borek 1988a. podejmują zróżnicowane metodologicznie próby ich całościowego opisu. Rysuje się tu tendencja do ujęć synchronicznych. Cieślikowa 1996: 10). Rymut 1973. Różny jest sposób opracowywania w leksykonach antroponimów i toponimów. Grodziński 1973) i lingwiści. Niewiele jest charakterystyk całościowych dotyczących poszczególnych kategorii onimicznych. Na równobrzmiące antroponimy patrzy się przez pryzmat liczby nosicieli. obok prac leksykograficznych dotyczących różnych kategorii nazw własnych. W mikrotoponimii dominuje opis regionalny (np. zwłaszcza postrzeganie relacji: nazwa własna – obiekt (por. Rutkowski 2004: 42). Kalety (1991). zbiorem form antroponimicznych. czy raczej t a k a s a m a . średniopolski i współczesny. Czy jest to rzeczywiście t a s a m a nazwa. Mają one przede wszystkim charakter regionalny. Borek 1968.

czyli wyznaczoności. Wilgi. Prace wielu badaczy złożyły się na w miarę kompleksowe i jednolite metodologicznie (choć jeszcze niepełne) opracowanie polskich nazw wodnych. referent jednostkowy Koprzywnica odnotowany po raz pierwszy w 1256 r. 15 Nieco szerzej o zjawisku związanym z powtarzalnością nazw. Dumy (2003a: 396). wskazanie na jednego referenta.19 1990: 6–7). Borek i K. Babika. Koprzywnica. a także metodę analizy. kontekst onimiczny – wzajemną sieć powiązań i zależności systemowych między tymi klasami nazw (por. Zawierają one datowane zapisy odnoszące się do danego obiektu. w onimii zob. Borek 1989: 12–13). dziś nieistniejące14. s.: studium o toponimach z sufiksem -ov-. jako odrębnego toponimu. dwa dopływy górnej i dolnej Wisły. czyli homonimią i polisemią. oraz inne desygnaty o tej nazwie: Koprzywnica. i rozróżnienia: nazwa Koprzywnica. Przegląd większości monografii dotyczących toponimów pod tym kątem pozwolił stwierdzić.(Nieckula 1971: 372). Słowniki toponimiczne – choć nie wszystkie – konstruowane są odmiennie. ld. Inaczej ujmuje to zjawisko w mikrotoponimii R. Nazwy wodne różnią się od pozostałych klas toponimów cechami funkcyjno-rozwojowymi i strukturalnymi. Choć zagadnienie nazw równobrzmiących nie jest przedmiotem szczególnej uwagi w opracowaniach toponomastycznych. Hydronimia zajmuje ważną pozycję w obrębie nazewnictwa geograficznego. 13 14 . Cisownicy. w tym dwu największych: „Nazwy miejscowe Polski” i „Nazwy wodne Polski” (baza elektroniczna)13. mają wielowiekową historię i tradycję użycia. dla którego równobrzmiące nazwy terenowe stanowią jedną nazwę określającą więcej niż jeden obiekt. wymagają zatem odrębnego potraktowania. Rozwadowskiego i Z. dziś Strawa. jest charakterystyczna dla toponomastykonów. Śliny (→ Narew). ld. Dane statystyczne prezentowane w niniejszym opracowaniu w odniesieniu do hydronimów równobrzmiących dotyczą głównie ich referencji jednostkowej15. Koprzywnica. Inaczej zestawiany jest „Słownik nazw geograficznych Śląska” (1970–). dopiero po zgromadzeniu pełnego słownika nazw wodnych w Polsce będzie można przystąpić do ustalenia systemowych zależności i powiązań między poszczególnymi warstwami chronologicznymi hydronimów i badania wewnętrznej stratyfikacji strukturalno-typologicznej. Są to najczęściej zbiory nazw jednostkowych obiektów geograficznych zlokalizowanych w przestrzeni. opracowanie dotyczące sufiksu -ica (Rzetelska-Feleszko 1978a: 17) czy artykuły J. 59–60. Powtarzalność toponimów świadczy o żywotności pewnych podstaw. dotyczących najstarszej warstwy hydronimów. Koprzywnica. tylko niektóre z nich zawierają syntezy przedstawiające ewolucję systemu nazw na osi czasu. Ich trwałość w czasie i przestrzeni determinuje układ słowników. Ponieważ powtarzalność nazw jest zjawiskiem dość charakterystycznym dla hydronimii odapelatywnej. powiązane z konkretnymi obiektami. Ta jednostkowość. Uwikłane są jednak w tzw. Oprócz studiów J. można zaobserwować różne stanowiska badawcze. również w kontekście toponimii. Lubaś (2006: 264). Nazwy równobrzmiące (a właściwie równobrzmiące formy hasłowe) stanowią odrębne hasła słownikowe przypisane jednej miejscowości lub rzece. dominują regionalne hydronomastykony poszczególnych dorzeczy. produktywności przyrostka czy też typu słowotwórczego. Górnowicz. dziś Biała Przemsza. wymaga pewnych rozstrzygnięć i określonego podejścia metodologicznego. Zagadnienie to. Koprzywnica. H. pd. -in. porusza W. Toponimy bowiem. Celowe wydaje się wprowadzenie pojęcia referencji. por. Jak zakładali inicjatorzy projektów hydronimicznych: H. powiązanej za pośrednictwem aktu nazewniczego z obiektem. Mrózek (1990: 80). Rymut. iż przeważa raczej traktowanie każdej nazwy równobrzmiącej..

iż obejmuje ona wszystkie nazwy geograficzne. są metody językoznawstwa strukturalnego. Podziały te nadal odgrywają dużą rolę w porządkowaniu i dekodowaniu ojkonimów słowiańskich. Rosponda na nazwy prymarne i sekundarne. gdyż został on już wyczerpująco opisany. 17 Zdezaktualizował się częściowo podział strukturalno-gramatyczny S.20 W niniejszym opracowaniu podjęto próbę holistycznej syntezy znacznego fragmentu systemu hydronimicznego na przykładzie potamonimów dorzecza Wisły zróżnicowanych chronologicznie. który zrekonstruował 76 podstaw apelatywnych. Rosponda (1957)16 czy genetyczno-funkcyjnej H. które cechuje również pewna niestabilność dynamizująca zjawiska systemowe. które wiążą zjawiska językowe z zagadnieniami antropologicznymi. w tym onomastycznych. Opracowania hydronomastyczne należą głównie do nurtu etymologiczno-historycznego (także z ukierunkowaniem etnogenetycznym) badań onomastycznych. Określenia te w odniesieniu do budowy słowotwórczej są nieadekwatne i niezgodne z terminami prymarny i sekundarny. za R. które wprowadził strukturalizm (por. głównie hydronimami zarówno derywowanymi. W ograniczonym stopniu stosuję metodę historyczno-porównawczą. Udolpha. KLASYFIKACJA HYDRONIMÓW W KONTEKŚCIE STOSOWANYCH KLASYFIKACJI ONOMASTYCZNYCH Ważnym składnikiem metodologii badań są klasyfikacje. 6. Uważam. Grzegorczykowa 2002: 86). które łączą metodę filologiczną ze strukturalizmem oraz elementami stratygrafii i statystyki. Taszyckiego (1958: 228–268). Poza dociekaniami badawczymi pozostaje również aspekt etnogenetyczny w problematyce hydronimicznej. są wykorzystywane w segregowaniu materiału z innych klas toponimicznych17. przy czym zbiory nazw archaicznych (przedsłowiańskich) i prasłowiańskich nie są przedmiotem analiz szczegółowych. Moim dążeniem jest natomiast przedstawienie ewolucji systemu hydronimicznego przez wydzielenie warstw chronologicznych. choć opis ten nie przyniósł oczekiwanych rezultatów. . iż dobór odpowiednich metod badawczych wymaga znajomości i analizy pełnego historycznego materiału nazewniczego. że podstawą badań lingwistycznych. Dostrzegam jednak wartość i przydatność metod pragmalingwistyki oraz językoznawstwa kognitywnego. W badaniu semantyki podstaw hydronimicznych wyzyskano również elementy paradygmatu kognitywnego. Grzegorczykową. strukturalnie i semantycznie. Głównym zadaniem jest tu ustalenie proporcji między poszczególnymi zbiorami. Brak jest systematyzacji hydronimów na miarę klasyfikacji stworzonych dla słowiańskich nazw miejscowych: semantyczno-etymologicznej W. W monografii wykorzystane zostały metody badawcze wypracowane przez polską szkołę onomastyczną. Kaleta 1998b: 50). gdyż jej dotychczasowe propozycje przyjmowane są sceptycznie. Klasyfikacja naukowa – jak stwierdza Borek (1988b: 43). jaki i niederywowanymi (Udolph 1979). dotyczy jednak tylko nazw miejscowych. Ta różnorodność wewnątrzkategorialna powoduje. Borka (1988b). Pragmalingwistyka i semantyka kognitywna będzie w proponowanym ujęciu „koncepcją dopełniającą” w opisie hydronimii (por. egzemplifikując swoje tezy słowiańskimi apelatywami i toponimami. Przykładem wykorzystania tej metody jest monografia J. „ma charakter schematyzująco-porządkujący. strukturalno-gramatycznej S. podobnie jest 16 Tytuł „Klasyfikacja strukturalno-gramatyczna słowiańskich nazw geograficznych” sugeruje. służący wydobywaniu istotnych cech analizowanego materiału”.

a także dzierżawcze i etniczne. charakteryzujące fizyczne i chemiczne właściwości płynącej wody. Autor wydziela nazwy: archaiczne – najstarszą warstwę hydronimów. ale tu autorzy – J. Rosponda na nazwy prymarne i sekundarne (rzeczownikowe i przymiotnikowe). Próbę klasyfikacji semantycznej nazw wodnych. archaicznych słowiańskich oraz bałtyckich. Majtán i K. Podobne rozwiązanie zaprezentowane zostało w opracowaniu dorzecza Warty (1975). Rieger. łączliwość poszczególnych form słowotwórczych z konkretnymi bazami semantycznymi. Jedną z ciekawszych propozycji autorskich jest klasyfikacja E.21 z artykułami. Wyróżnia ona: nazwy hydrograficzne. zawierająca nazwy rzek lewobrzeżnego Mazowsza (1999a). dzierżawcze (i pamiątkowe). Rzetelskiej-Feleszko (1989: 105). Dumy. prezentując nazwy wodne dorzecza Sanu (1969). Rymut w podsumowaniu hydronimów dorzecza Orawy (1985) przyjęli podobne ramy klasyfikacyjne. takie jak: stosunki między produktywnością nazw w poszczególnych bazach semantycznych. ale odnoszące się do epok historycznych (bałtyckie. tzw. Każde z tych ujęć syntetycznych przedstawia pewien wycinek subsystemu hydronimicznego. Nazwy polskie. archaiczne. a podstawowe tezy tego ujęcia prezentuje R. nazwy słowiańskie i niejasne. włączając jako podrzędny podział S. Nie można jednak przeprowadzić klasyfikacji semantycznej czy strukturalnej hydronimów bez zwrócenia uwagi na warstwy chronologiczne. deminutywne (rzadkie na Pomorzu). wyróżnia warstwę najstarszą (indoeuropejską i przedsłowiańską). mniej – nazwom utworzonym bez użycia sufiksów. produktywność formantów. composita oraz nazwy dwuznaczne i niejasne. ukazujące wytwory kultury materialnej. odzwierciedlające właściwości terenu. społecznej i duchowej. których człony włączono do różnych zbiorów. staroeuropejskie. Nazwy archaiczne. Monografia J. III. Nazwy obce. Na podstawie przeprowadzonych badań nad hydronimią Polski z uwzględnieniem kryterium chronologiczno-etniczno-językowego wydzieliła ona następujące warstwy nazw rzecznych: I. Onimię każdego języka dzieli na dwie . która widoczna jest głównie w hydronimach utworzonych od nazw miejscowości. prymarne. kulturowe. motywowane apelatywami lub toponimami pochodzącymi z różnych języków słowiańskich. sekundarne. przedstawiła E. Wolnicz-Pawłowska – zwrócili uwagę na problem derywacji dezintegralnej. niemieckie. Interesujące rozwiązania klasyfikacyjne stosuje szkoła czeska. głównie na podstawie hydronimów dorzecza Bugu. „rozbijając” composita. różne chronologicznie. E. topograficzne. Nazwy słowiańskie. Autorzy wyodrębniają również grupy semantyczne nawiązujące do podziału znaczeniowego nazw miejscowych: hydronimy topograficzne (większość). wołoskie). J. M. Bilut (1989: 151–166). przedsłowiańskie. IV. Omówienia syntetyczne są spotykane w nielicznych monografiach dorzeczy. kulturowe (grupa stosunkowo liczna). II. więcej miejsca poświęcając strukturom sufiksalnym. Rzetelska-Feleszko i J. skupia się jedynie na wybranych zagadnieniach. proporcje nazw przymiotnikowych i rzeczownikowych. które wyjaśniają etymologię nazw archaicznych przedsłowiańskich. przynosi natomiast klasyfikację strukturalno-semantyczną. Duma w monografii nazw rzecznych Pomorza (1977) wskazują na liczne czynniki tworzące obraz nazewnictwa rzecznego danego obszaru. Nowatorsko sporządzony indeks daje jednocześnie obraz wariantywności hydronimów. Šrámek (1999: 203–204). Rieger i E.

ani na ich szczególnej budowie. Czeski onomasta R.1. powinna stanowić pierwszoplanowy element klasyfikacji materiału onimicznego. 1. słowotwórczych i komponowanych19. derywaty sufiksalne. „Istota nazw własnych – jak stwierdza E.2. Onimizacja w szerszym rozumieniu byłaby synonimiczna z proprializacją. Funkcja ta polega na wyróżnieniu […] jednego obiektu spośród wszystkich takich samych lub podobnych obiektów danej klasy”. W wypadku nazw odapelatywnych onimizacja jest procesem. podkreślana w każdej monografii onomastycznej i opracowaniach wykorzystujących wybiórczo materiał proprialny. Rzetelska-Feleszko (1993: 398–399) – nie polega na jakimś specjalnym doborze wyrazów występujących w tej roli. w którym mieszczą się zarówno derywacja semantyczna. hydronimy powstałe w wyniku onimizacji właściwej. przedsłowiańskie.3. Wydaje się.2.2. 1. który ma miejsce w każdej kreacji nazwy od podstawy apelatywnej – tworzeniu nazwy (także przy użyciu środków słowotwórczych) towarzyszy proces wyodrębnienia danego obiektu z całej klasy podobnych i włączenia go do odpowiedniej kategorii nazw własnych. III. Takie spojrzenie na transonimy wymusza podobny ogląd onimów odapelatywnych. obejmującą powstawanie derywatów fleksyjnych. Cieślikowej (1990: 5. nawiązują. II. i rozszerzoną. a także słowaccy (Ološtiak 2010: 24–49). Hydronimy archaiczne. Definicje te jednak zostały później nieco przez autorkę zmodyfikowane18. Hydronimy prasłowiańskie. Wyrożniam więc: I. Właśnie ta cecha procesów nazwotwórczych powinna wybijać się na pierwszy plan aktu nominacyjnego i jako taka powinna znaleźć odzwierciedlenie w konstruowaniu ram klasyfikacyjnych. iż można użyć terminu onimizacja rozszerzona (analogicznie do pojęcia transonimizacji rozszerzonej) w odniesieniu do odapelatywnych derywatów paradygmatycznych. Proces zmiany appellativum → proprium określa jako proprializację lub onimizację. jak i słowotwórcza wyznaczałoby dwa sposoby powiększania zasobu nazw własnych: onimizację i transonimizację” (Cieślikowa 2006: 55).2. 19 Tę propozycję klasyfikacyjną upowszechniają badacze czescy (por. która jednak zawęża te procesy do przechodzenia apelatywu do klasy nazw własnych i wędrówek onimu z jednej klasy onimicznej do innej bez użycia wykładników formalnych. derywaty paradygmatyczne. 18 „Przyjęcie stwierdzenia. Dychotomia: appellativa – propria. z drugiej natomiast – do koncepcji szkół czeskiej i słowackiej. Problematyka onimizacji i transonimizacji pojawia się u A. . hydronimy powstałe w procesie onimizacji: 1.2. proces przechodzenia proprium → proprium jako transonimizację. lecz przede wszystkim na odmiennej funkcji […]. Šrámek (2003–2004: 499–508) transonimizację ujmuje szerzej. Tušková 2011: 485–491). mające charakter genetyczno-motywacyjny. Przyjęte w niniejszym ujęciu ramy klasyfikacyjne. wyróżnia mianowicie transonimizację właściwą. derywaty komponowane. do koncepcji stosowanych w polskich opracowaniach hydronomastycznych. sufiksalnych i komponowanych. 1.22 wielkie grupy: odapelatywną (deappellativa) i odproprialną (depropria). że onimizacja (proprializacja) jest nadrzędnym pojęciem. hydronimy powstałe w wyniku onimizacji rozszerzonej: 1. czyli tworzenie onimów odonimicznych bez wykładników formalnych. Hydronimy polskie (oraz innosłowiańskie z obszaru Polski): 1.1. 2005: 135). z jednej strony.

następnie weryfikację. Rutkiewicz-Hanczewska 2012: 355–363).2.1. W obrębie hydronimów odapelatywnych zastosowano dodatkowo kryterium gramatyczne (onimy denominalne od rzeczowników. niemieckie. trzy plany. liczebników i dewerbalne od czasowników. bez których udziału nie może dojść do kreacji nazwy własnej. nie wystarczy stworzyć funkcjonalnej klasyfikacji danej kategorii onimicznej. w tym onomastycznych.2.2.1. Stanowią je: 1.) i odonimiczne (III.2. polegająca na kształtowaniu się konkretnego onimu przez zastosowanie leksykalnego i formalnego elementu systemu językowego.2. derywaty paradygmatyczne. . hydronimy powstałe w wyniku transonimizacji rozszerzonej: 2. który wydziela trzy płaszczyzny. derywaty sufiksalne. mająca charakter pozajęzykowy. Wśród hydronimów odonimicznych (III. należy prezentacja materiału. derywaty komponowane (w których choć jeden człon motywowany jest przez onim). należy ponadto przeanalizować proprialny akt nominacyjny. Płaszczyzna nominacyjna (faza substancjalizacji). 2. wyróżniono natomiast hydronimy odapelatywne (III. hydronimy powstałe w procesie transonimizacji20: 2. Nazewnicze cechy relewantne (wybrane w akcie nominacyjnym) dla obiektów danej kategorii stanowią zbiór jednostek leksykalno-semantycznych. Słownik potamonimów dorzecza Wisły jest częścią bazy elektronicz20 Punkt ten odnosi się do hydronimów dorzecza Wisły motywowanych przez inne nazwy własne.1. 2. 21 Hydronimy pochodzące od apelatywów osobowych oraz od ich derywatów przymiotnikowych o charakterystyce dzierżawczo-pamiątkowej zamieszczone zostaną w drugiej części pracy. V. KOMPOZYCJA PRACY Do tradycji opracowań historycznojęzykowych. trzy kolejne fazy nazywania. których opis znajdzie się w planowanej drugiej części monografii. Z pomocą przychodzi tu pragmalingwistyczne ujmowanie zjawisk onimicznych zaproponowane przez R. Płaszczyzna prenominacyjna (faza ideacji). hydronimy powstałe w wyniku czystej transonimizacji (ponowienia).2. Nie jest możliwe. z finalnym etapem włączenia onimu do odpowiedniej klasy nazewniczej i desemantyzacji. zniekształcone. IV. przymiotników. Płaszczyzna postnominacyjna to funkcjonowanie onimu i jego rozwój (por. W grupie nazw polskich. wybór motywacji. imiesłowów) oraz kryterium semantyczne z głównym podziałem na nazwy topograficzne i kulturowe21. 7. 3.3. Motywacją nazewniczą staje się jedna cecha. wołoskie). W klasyfikacji tej wyodrębnienie grup nadrzędnych nastąpiło przez zastosowanie kryterium chronologiczno-językowego. które są w centrum zainteresowania. Hydronimy obce (bałtyckie. które później zostaną (w różnym stopniu) spetryfikowane.) jako elementy subpodziału wyróżniono typy onimów motywujących. Šrámek 1988: 19–31. w której dokonuje się wyodrębnienie obiektu. regulację przez istniejący system proprialny.23 2. Šrámka. własność wybranego do nominacji obiektu. Hydronimy niejasne.2. Aby rozpoznać zjawiska systemotwórcze. a nawet niecelowe byłoby zamieszczenie pełnego materiału nazewniczego. 2.). 2.

którego celem jest archiwizacja oraz krytyczne spojrzenie na ten fragment zasobu nazewniczego. Zredagowane hasła dotyczące obiektów. informacja o długości cieku w kilometrach oraz wskazany jest następny obiekt wodny. Syntezę hydronimów odapelatywnych rozpoczyna opis warstw najstarszych (rozdział I i II). dlatego też nie wejdzie w całości do monografii. a kolejność poruszanych zagadnień zgodna jest ze schematem przyjętym w większości opracowań toponomastycznych. że ta propozycja badawcza stanowi skromną odpowiedź na niektóre postulaty i pytania formułowane przez wybitnych. Układ pracy uwzględnia w pierwszym rzędzie warstwy chronologiczne hydronimów. są umieszczane w przypisach22. np.] o ich wewnętrznej stratyfikacji strukturalno-typologicznej. struga). stratygrafii potamonimów oraz przeglądu semantyki podstaw apelatywnych o największej frekwencji. fazy aktu proprializacji. . rz.. Niniejsza rozprawa ukazuje „mapę” odapelatywnych nazw wód płynących z terytorium dorzecza Wisły. Część główną (rozdział III) stanowi analiza nazwotwórcza hydronimów odapelatywnych odpowiadająca statusowi propriów fazy drugiej aktu nominacyjnego. odtworzono wybory motywacyjne związane z płaszczyzną prenominacyjną. lokalizacyjne i identyfikacyjne do haseł opracowanych w monografiach. [. 22 Zamieszczane są głównie hasła dotyczące obiektów z obszaru prawobrzeżnej Wisły między Wieprzem a Bugiem oraz między Narwią (od ujścia Biebrzy) a Drwęcą. statystyki. Borka (1989: 12–13): […] mało wiemy o systemowych zależnościach i powiązaniach między poszczególnymi warstwami chronologicznymi hydronimów w konkretnych układach regionalno-hydrograficznych. data.. Rozdział V prezentuje wybrane zmiany formy hydronimów na osi czasu zarejestrowane w dokumentach. Jak zasygnalizowano w podtytule pracy i wspomniano wcześniej. najpóźniej poświadczona. najstarsze odczytane i datowane poświadczenia źródłowe przywołane są w kolejnych rozdziałach tej pracy. skrót źródła. str.24 nej „Nazwy wodne Polski” (pochodzi głównie z prac już opublikowanych). przedmiotem tej części rozprawy będą tylko hydronimy odapelatywne. Tytułem hasła jest urzędowa forma nazwy wodnej przyjęta przez Komisję Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych. do którego wpada dana rzeka. a w przypadku nazw zaginionych forma językowa najbardziej reprezentatywna. podobnie jak uzupełnienia dokumentacyjne. W rozdziale IV dokonano syntezy chronologii. choć pojawią się odwołania do hydronimów odonimicznych. cytowanych powyżej onomastów. Autorka żywi nadzieję. Budowa przedstawianych haseł jest podobna do układu w bazie Nazwy wodne Polski. przedstawia fazę postnominacyjną i brak stabilności dość charakterystyczny dla tej kategorii proprialnej. Nie rezygnuję jednak z przedstawienia fragmentu materiału. Następnie podawany jest typ obiektu wodnego. których nazwy nie były publikowane w monografiach hydronimicznych. (= rzeka). w nawiasie kolejne recypienty. Po dwukropku przytaczany jest materiał historyczny: oryginalny zapis historyczny. (= strumień. pot. znajdującej się w Instytucie Historii PAN. Po ponad 20 latach nadal jest aktualne stwierdzenie H. Materiał został wyekscerpowany ze źródeł drukowanych należących do kanonu słownika „Nazwy wodne Polski” oraz z kartoteki słownika historyczno-geograficznego Mazowsza w średniowieczu (zawierającej źródła rękopiśmienne). (= potok).

in. Dokonał on pierwszej syntezy najstarszych polskich hydronimów. Krahe. ustalił też wschodnioeuropejski zasięg hydronimii staroeuropejskiej. Kontynuatorem badań W. P. celtyckiej. Schmid. lecz – na podstawie obecnego stanu wiedzy. dla których nie znajdowali objaśnienia na gruncie słowiańskim. słowiańskie. Krahemu. W pierwszej połowie XX w. kolorów wody itp. Jest to drugie po dziele J. Według Schmida hydronimia staroeuropejska jest warstwą nazewniczą. Badania nad najstarszą warstwą hydronimów były prowadzone przez cały XX wiek. Rozwadowskiego syntetyczne ujęcie . Rozwadowskiego. co nie udało się H. który zajął się starą hydronimią z obszaru współczesnej Polski i wydzielił 50 gniazd hydronimicznych (Udolph 1990). płynięcia. dla którego Alteuropa była pojęciem językowym odnoszącym się do fazy rozwojowej między prajęzykiem a językami historycznymi. Koncepcję hydronimii tzw. P. zwłaszcza pracy J. Prekursorem współczesnego podejścia do najstarszej warstwy nazewniczej był J. przynależność do konkretnej niesłowiańskiej grupy językowej: wenetyjskiej. Pomysły te poddał krytycznej analizie i rozwinął W. muszą mieć dokładne morfologiczne odpowiedniki poza danym obszarem. dotychczasowych opracowań i krytycznego ich oglądu – wyłonienie warstwy hydronimów uznanych za niemotywowane na gruncie języków słowiańskich. w której wiele „apelatywów wodnych” objaśnił na gruncie języka indoeuropejskiego. rzeki. którą skłonny jest identyfikować z hydronimią indoeuropejską. Rozwadowski. Nazwy należące do tej warstwy nie są motywowane na gruncie danego języka czy dialektu. bałtyckie. indoeuropejską strukturę morfologiczną (element leksykalny + element słowotwórczy + element fleksyjny) i bazy apelatywne. staroeuropejskiej stworzył H. STAROEUROPEJSKIE) – NAJSTARSZA WARSTWA HYDRONIMÓW 1. a także celtyckie. Udolph. germańskie (Rozwadowski 1948: 280–303). Schmida jest J. Centrum indoeuropejszczyzny stanowią dla niego języki bałtyckie. z powodu braku znajomości słowiańskiej literatury onomastycznej. bałtyckich czy języka niemieckiego oraz sporządzenie inwentarza nazw archaicznych dorzecza Wisły. STAN BADAŃ NAD HYDRONIMIĄ PRZEDSŁOWIAŃSKĄ Celem tego rozdziału nie jest szczegółowa analiza koncepcji poszczególnych badaczy dotyczących najstarszych hydronimów. NAZWY PRZEDSŁOWIAŃSKIE (TZW. sprowadzające się do określeń wody. (Schmid 1982). iliryjskiej. Ponad 60 hydronimom – oprócz Wisły i „jej gniazda” – przypisał pochodzenie indoeuropejskie. Indoeuropeiści niemieccy w odniesieniu do tych nazw używają określenia „staroeuropejskie”. Wyróżnił on i opisał 20 hydronimicznych baz leksykalnych (apelatywów wodnych) związanych z wodą i jej naturalnymi właściwościami (Krahe 1964). polscy badacze przypisywali hydronimom.I. dla którego Alteuropa jest pojęciem onomastycznym. m.

północno-zachodni (pomorsko-wielkopolski). Błoga. Nida. Podkreślano wielokrotnie wyjątkową rolę tej archetypicznej warstwy w odtworzeniu najstarszych stosunków etniczno-językowych.nie odnosi się bowiem do samego proprium. Popowska-Taborska (1989. Autor rozdziału dotyczącego Polski J. Dniepru” (1992: 260). por. Aspekty „mikro” i „makro” jako interpretačni a klasifikačni problem v onomastice (w druku). Duma uważa za staroeuropejskie następujące nazwy większych rzek: Achna (Ochnia). a Brdę. element makro. Pilica. Większość najstarszych hydronimów została wielopłaszczyznowo zbadana przez wybitnych językoznawców. Brok. Na temat hydronimów archaicznych napisano wiele. Rabę. Mroga. Skrwa. Tanew. Jest to dość lapidarny. Łydynia. Šrámek. Łup(i)ę (Skierniewkę). Borek (1983a). R. Wisły. Wisła.26 najstarszych nazw wodnych z terenu Polski. Górnowicz 1988: 30). Dunajec. Babik (2001: 22–34) oraz E. Świder. lecz do obiektu o dużych rozmiarach określanego przez onim. centralny (łęczycko-kielecko-częstochowski). Z obszaru dorzecza Wisły J. Drwęca. Zaproponował metodę badań areałowych. Krytyczne omówienie prac dotyczących hydronimii obszarów słowiańskich w kontekście dociekań etnogenetycznych przedstawiła H. Sceptyczne podejście do użyteczności hydronimów w badaniach nad etnogenezą Słowian pojawiło się również w artykule E. że „teorię «hydronimii staroeuropejskiej» zaakceptowała w Polsce większość badaczy nazw wodnych”.) i południowo-wschodni (lubelsko-zamojski). Babik w obszernej monografii „Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich” (2001). Zagadnieniu najstarszych onimów w krajach słowiańskich poświęcony jest rozdział 7 SOE I pt. Szczegółowe uwagi przedstawił L. Por. Historię badań nad nazwami „archaicznymi” przedstawiają: H. Nrowa (Utrata). Uszwa (Uszwica). Część onomastów w odniesieniu do tych hydronimów używa określenia „staroeuropejskie” (m.in. bałtyckich i słowiańskich z obszaru współczesnej Polski. w którym omawiane są głównie makrohydronimy1. Dźwiny. Rzetelska-Feleszko (2001a: 148). 1993: 36–48). Bzura. San. choć utożsamia ze „staroeuropejskimi” (Duma 1999a: 27). Autor zebrał i zmapował 189 toponimów Termin makrohydronim jest funkcjonalny. część jednak nazywa je „archaicznymi”. Bug. ale dość dyskusyjny. Nur (Nurzec) – do staroeuropejskich. Duma (2002b: 156–160) przedstawił zwięzłą syntezę najstarszej warstwy nazewniczej wraz z interesującą mapką 144 hydronimów staroeuropejskich. Podzielił on Polskę na 6 regionów hydronimicznych: północno-wschodni (mazowiecko-podlaski z przewagą nazw bałtyckich). ale i wnikliwy opis stosunków nazewniczych na tle innych słowiańskich podsumowań zamieszczonych w tym opracowaniu. Udolpha. Wda. Narew. Tyśmienicę. którą rozwinął w komunikacie „Areały i procesy językowe w przedhistorycznej Polsce” (Bednarczuk 1994: 13–17). Rawka. Przegląd dotychczasowych hipotez wraz z bogatą dokumentacją źródłową i własnymi propozycjami objaśnień prezentuje Z. Janka. „Przedsłowiańskie a słowiańskie nazwy własne”. Podsumowaniem dotychczasowych osiągnięć badawczych w zakresie onomastyki polskiej i słowiańskiej są dwa kompendia: „Polskie nazwy własne” (1998) i „Słowiańska onomastyka” (SOE). a także Niemna. najbardziej interesowały one badaczy związanych z nurtem etniczno-językowym. południowo-zachodni (podsudecki). Wisłoka (ogółem 28). słowiańskich lub staropruskich. Wieprz – do staroeuropejskich lub słowiańskich (por. Z. Krztynia. Duma 2002b: 159). podkarpacki (Małopolska płd. Bednarczuk w swojej recenzji pracy J. 1 . Wisłok. Wierzyca. Luciążę. Soła. Uważa on mianowicie. że „poważna dyskusja nad przedsłowiańską hydronimią Polski będzie możliwa po opracowaniu całych dorzeczy Odry. Osa. Rzetelskiej-Feleszko (1989). natomiast nazwę Liwiec zalicza do staroeuropejskich lub staropruskich. Przemszę. która stwierdza.

27 tzw. staroeuropejska. 230. HYDRONIMY O NIEKWESTIONOWANEJ ARCHAICZNOŚCI Pełna literatura. słowiański. Pszczynki ( Wisła). ze względu na sufiks -awa. Babik 104–106). jak do tej pory. rz. rdzenie i znaczenia podawane są głównie za słownikiem J. rz.91 km. pot. Dumy i Z. Udolph w uwagach do jego objaśnień zestawia hydronim z onimami na *Dak. rdzenia *dreu̯ . wzdymać’ (Nalepa 1993: 87–91). Drwęca (1203?). rekonstruowana jako *Dr(o)u(u̯ )enti̯ ā od ide. ld. Sanu. dziś Hoczewka. genetycznie identyczne. Z. jej krytyczne omówienie. Babik 114–117). uzupełniane lub eliminowane. Jest to. HE X 22–26. Nazwa izolowana. Babik (91–92 i mapa 14) umieszcza 112 toponimów należących do tzw. Hydronim. przekonujących pomysłów poza radykalną polemiką z interpretacjami J. Warstwa I nie jest dla autora rozprawy synonimiczna z warstwą przedsłowiańską i tego określenia on unika (por. *beu̯ g(h). Babika różnią się liczebnie. 173. Duma 1999a. o dł. Wisły. spieszyć się’ (Udolph 1990: 111. zestawiana z grec. *bheu̯ g-. 13). ld. najpełniejsza synteza tej grupy nazw. dziś Huczwa. biec’ (HE XIV 16–17. Babika.‛skręcić’ Pokorny I 152–153 (por.45 km. Babik 11. J. ld. przywołali oni formę Huczawa. Nazwa interpretowana jako bałtycka. warstwy I i poddał ostrej krytyce wiele dotychczasowych etymologii nazw zaliczanych przez innych badaczy do archaicznych. uważa nazwę za odprysk areału „śląskiego” i z braku słowiańskich wyrazów na *dok. Dakow (HE IX 24). Szukając dewerbalnych nazw z suf. -awa. propozycje etymologiczne oraz dyskusje dotyczące poszczególnych nazw szeroko zostały zaprezentowane w opracowaniu Z. Paralelne hydronimy Huczow (1400). Rzetelska-Feleszko i J. celtycka. Udolph 1990: 79. φρέαρ ‛źródło’ (Udolph 1990: 84–85. 773. o dł. z modyfikacjami wynikającymi ze współczesnego „opinio communis” 3 Za taką etymologią opowiadali się również pośrednio E. Narwi. ma bogatą literaturę. Dla K. 2. Dokawa (1498).45 km. rdzenia *breu̯ . Bugu. Duma (1977: 71).83 km. niekiedy też jakościowo. Rzetelskiej-Feleszko (2001a: 149) nie ma w niej „nowych. o dł. Brzura (1241).pochodzącymi z różnych języków indoeuropejskich. Pokornego (1949–1969). HE X 54–55)3. a także z bałtyckimi Dacytien. Zbiory J. często były objaśniane jako rodzime. biec. Babik (112). 28–29). choć w opinii E. 28. o dł. rz. o dł. Elementy tych zbiorów są w dalszej części rozdziału weryfikowane.zalicza do warstwy I. i Hoczew (1400). objaśniany był jako germański. dziś Bzura. wenetyjska. pd. Babik 106–110). Bug (1018). oraz ich znaczenia etymologicznego w monografiach.19 km. Udolpha i z teorią «staroeuropejską» oraz przesunięciem akcentów w stronę słowiańskiego pochodzenia niektórych nazw”. o dł. 77. pochodzące od czasownika huczeć (por. 13. W dorzeczu Wisły Z. też *bher-//*bhr˳ -2 ‛nieść. rz. rz. Wobec hipotetyczności zarówno rekonstrukcji rdzeni indoeuropejskich. warstwy I.04 km. pd.‛nabrzmiewać. bałto-słowiański.‛pędzić. a ostatnio – jako staroeuropejski. która funkcjonowała tylko w XVIII w. jak większość nazw dużych obiektów. ld. 2 W związku z niejednolitymi rekonstrukcjami pierwiastków ide. etymologizowana współcześnie od ide. związany z ide. jak i ich znaczenia (co jest widoczne w próbach podważania i falsyfikowania poszczególnych hipotez) ograniczę się tylko do przedstawienia hydronimów (w kolejności alfabetycznej) i bardzo krótkiego omówienia nowszych koncepcji etymologicznych. definiowanej „jako grupa nazw […] niemotywowanych na gruncie języków używanych na tym obszarze w okresie średniowiecza i nowożytności”. . Wisły. Rymuta podstawa nazwy była niejasna. iliryjska.

Rozwadowskiego (od którego pochodzą najstarsze przekazy) i wiązana z pierwiastkiem ide. Udolph (1990: 349) i Z. ld. Udolpha i W. Schmida. *līu̯ -/*leiu̯ . Jasieł (1352). *i̯ ānā ‛potok’. *kirsna ‛czarny’. staroeuropejska. dziś Luciąża. Onim etymologizowany jako słowiański. kipieć. *leu̯ t. pot. Hydronim ten J. dziś Liwiec. łot. o dł. 142. Babik (131–133) falsyfikuje obie hipotezy.40 km. Jan(i)a (1274). dziś Janka. rz.za protezę (1989: 60). K. że potamonim ma pochodzenie przedsłowiańskie. Wisły. Lsna (1475). wiązał nazwy z łac. rdzenia *ei̯ s-. związany z przym. Babika określana jako izolowana i warunkowo zaliczona do warstwy I (Babik 134–135). Bilut (HE X 82–83) i L. 52. rz. Ojkonimy z imieniem Jan w podstawie pojawiają się już w w. Babik (155–157) opowiada się za związkiem z apelatywami bałtyckimi i umieszcza nazwę w warstwie I. Bednarczuk (1992: 252) wiążą nazwę z ide. aqua. Hydronim uważany za staroeuropejski. a J. 143. izolowana. pd. Wielopolki (→ Wisłoka). uwagi tłumacza w HE X 83). Udolph (1990: 145–146) wywodzi go od ide. burzyć się’ Pokorny I 506 (HE XV 54–55. Babik (402–403) opowiada się za motywacją antroponimiczną od imienia Jan. 31.‛wrzeć. przez Z.‛jechać’. Isłża (1419). podstawy uważa za niejasne. Babika – nazwa niejasna etymologicznie. rz.44 km. Bugu. . Z. Górnowicz (HE I 9)4. dla Z. o dł. o dł. Bugu (→ Narew).‛poruszać się szybko’ (Udolph 1989: 197). Bednarczuk 4 Nazwa wodna jest według autora motywowana przez ide. Rieger. pochodzący od ide. Wierzycy. ten może od *el-/*ol. Już J. *ei̯ s-/*is. Iłżanki. Isła (1405). 77. w nowszej literaturze – jako staroeuropejski. ld. dziś Zawadka. ld. Rozwadowski uznał za przedsłowiański (1948: 117–123) i przekonanie to podziela większość badaczy.‛kręcić się’ Pokorny I 618 (por. 107. HE X 92–93). o dł. dziś Jasiołka. Według J. por.96 km.16 km. HE XV 163–164). Pilicy. RymNmiast 92). m. *i̯ es. o dł. rdzeniem *ils-. Wisłoki. L. lać.‛płynąć’(HE X 88–89). od ide. o dł. Wielkość rzeki i gniazdo onimiczne wskazywałyby raczej na archaiczność hydronimu. Z. *is. *Luci(a)za/Lutcisa (1229).41 km. rz. Rozwadowski (1948: 301) przypuszczał. līv(en)is ‛rodzaj bagna’ (Bednarczuk 1994: 14). o dł.in. Ìšlynas (: ìšlynas. Rzetelska-Feleszko i J. Rymut dokumentuje tę nazwę tylko zapisem z „Hydronimii Wisły” (por. a nazwę uznaje za niesłowiańską i przedsłowiańską. też uwagę Udolpha). Z. zgodnie z sugestiami J.38 km. E. *i̯ ā. P.‛płynąć.‛poruszać się szybko’ (1948: 107). nawiązująca do rdzenia *(s)krei̯ -s. jasny ‛błyszczący’ (por. Jania byłaby więc najstarszą nazwą wodną od imienia chrześcijańskiego z obszaru Polski. J. rz. kapać’ (Udolph 1990: 141–145. ld. XIII. o dł.05 km. lub bałtycki. Bednarczuk (1996: 127) odwołują się do bałt. Duma (1977: 44). pd. rz. ìšlyna ‛siwa glina’: šlýnas ‛biała glina’ SESmocz 646). Liw (1427). uznając h. Babik (135–136) zestawiają ją z pierwotną n. por. 14. E. od ide. Babika jest to nazwa przedsłowiańska i niebałtycka (Babik 154). J. w. Udolpha nazwa staroeuropejska.28 J. dziś Iłżanka. J. dla Z. Udolph (tłumacząc monografię Bilut) rekonstruuje pierwotną formę jako *Ilsna i wiąże ją z ide. rz. Bilut uważa za pierwotną postać *Ils(z)na i zestawia z litewską n. Udolph (1990: 126–128). Nazwa objaśniana jako słowiańska (HE XVI 45–46). E. pd. a nazwy zalicza do warstwy I. 81. Z. włączona do warstwy I (Babik 137–139). podobnie L. omówiona przez J. Krzna (1475). Bugu (→ Narew). inaczej H. ld.22 km.‛błoto (?)’. dziś Leśna. Babik (149–150) nie wyklucza prapostaci *Kirsnā.

in Melgwi (1317) NMPol VII 20. ale ostatecznie ją falsyfikuje i zalicza n. Babik (464–465) określa hydronim jako „niezupełnie niejasny. Mroga (1333)6. *moi̯ no-. i łączy nazwy z ap. o dł. co się mija’. J. przechodzić obok’ (por. Bzury.15 km. rdzenia *melg̕ h. rz. Mól rekonstruuje nazwę jako *Mъlgy. słowiańska. Babik (161–162) rozważa możliwość etymologii słowiańskiej. HE XIV 52–53). L. Babik (157–159). oraz *Mienia/Mienina (1447). Duma (1999a: 30) z pewnym wahaniem zalicza ją do przedsłowiańskich. nabrzmiewać’. Tanwi (→ San). „bez zastrzeżeń do warstwy I”. pstry. 23. Wieprza. 47. Bednarczuk 1992: 254) oraz staroeuropejski. dziś Mianka. 74. . o dł. który jest falsyfikatem. Z. Narew/Navrche7 (1065–1155). rz. który tworzą te obiekty w środkowym dorzeczu Wisły z kontynuacją w kierunku północno-wschodnim. Dla J. Babik 5 6 7 Toponim Mełgiew wtórny. 55.‛mijać. pd. W dokumencie.‛zanurzać’ (Udolph 1990: 170–174. Bednarczuk (1994: 14) uważa hydronimy za bałtyckie i zalicza je do areału północno-wschodniego. o dł. pd. rz. po sfalsyfikowaniu tej i innych hipotez. rz.67 km. rz. Według J. w. o dł. Łada (1245). ale nie ciemny” i nie zalicza do „pełnowartościowych reprezentantów warstwy I”. Hydronim uważany był za iliryjski. o dł. Nazwa od dawna pozostawała w kręgu zainteresowania etymologów. 67. Wisły. Udolpha (1990: 159–164) tworzą gniazdo staroeuropejskie związane z rdzeniem *mei̯ n-/*moi̯ n-/*mī̆n.80 km. Duma (1999a: 29).27 km. 44.77 km. Wieprza.31 km. Nurca (→ Bug). dziś Sławka. o dł. łąka’ i objaśniana jako celtycka.‛ciemny’ (por.12 km. Cztery poniższe hydronimy powstały (zapewne) paralelnie od tej samej podstawy: Mień (1233). ale nie proponuje żadnej etymologii (HE VI 37). pd. a według E. wody stojące’ lub ide. Babik (170). też HE VI 24–25 i X 101–102). o dł. Z. rz. dziś Mołtawa. wenetyjska. Mień (1440). Babika (175–176). Wkry (→ Narew). że jest on niemotywowany na gruncie rodzimym. Z.‛puchnąć. Babik 464–465. indoeuropejska. staroeuropejska.‛płynąć’ (HE XVII 142). pd. Rzetelskiej-Feleszko (1999: 264) to „pożyczka bałtycka”. por. Bednarczuk (1993: 254) uważają nazwę za niesłowiańską. J. Te opinie podważa Z.50 km. rdzenia *ner-/*nor. J. Łączona była z europejskimi n. rz. ale notowany wcześniej niż hydronim. od ide. *mer(ǝ)g u̯ . na *Marg-. rz. rz. o dł. Łydynia/Littuna (1295). Udolph (1990: 157–159) i L. który ma odpowiednik w łotewskim maiņa ‛błoto’. wenetyjskie. Wahania w zapisach nazwy utrudniają ustalenie postaci wyjściowej i jej objaśnienie. Wisły. dziś Minina. pd. *-ъve.91 km. por. ld. o dł. Z. Babika (165–166) jest to nazwa niejasna. iliryjskie. Nazwy te uważane były w przeszłości za celtyckie. pd.‛morze. KMaz I nr 22. Mtawa (1319). dla Z.53 km. ld. słowiańskie. Ten mazowiecki potamonim został wprowadzony do najstarszego zasobu przez Z. ld. HE XIX 129–131). *Mełgiew/Meglewy (1486)5. a etymologicznie – z wyrazami o znaczeniu ‛granica. Babik (171–175) wskazuje na zwarty obszar.‛błoto’. Rieger wiąże hydronim z ide. Z braku przekonującego objaśnienia na gruncie słowiańskim umieszczam go jednak w grupie nazw archaicznych. stwierdza jedynie. zapis Navrche jest zniekształcony. por. najczęściej za bałtycki (por. pd. rdzeniem *el-/*ol. 486. rz. 36. podając dwie możliwe podstawy: ide. niesłowiańska. *moi̯ ni. powinna być emendowana jako Mroga. który uważa. Forma Mrocza (!) z dokumentu z 1333 r. etymologicznie ‛to. choć oprócz odczytania pierwotnego brzmienia nazwy jako Luciaza/Lucioza i zaliczenia jej do warstwy I nie proponuje objaśnienia. Z. rdzeń *mori-/*mōri. H. Mienia (1446). 27. Świdra (→ Wisła). że onimu nie da się objaśnić na gruncie rodzimym. o dł.29 (1992: 253) i J. Udolpha (1998: 40) nazwa staroeuropejska od ide. 62. Wisły.

‛zanurzać’ Pokorny I 766. dziś Utrata. rz. Udolph (1990: 172–174) uznaje formę *Nrowa za pierwotną i łączy ją z ide. rz. 112). Nazwa o hipotetycznym pochodzeniu przedsłowiańskim i słowiańskim. aquam Nida (1331–35). Nazwa obecnie dość powszechnie uważana za przedsłowiańską.88 km. 30. pd. Paralelne hydronimy: Nida (1135). ‛suche miejsce wśród wód i mokradeł’ (Boryś 1975: 165). *Nrowa/Mrowa (1313). in fluvio qui minor Pelthi dicitur (1380)1473. słowiańskim. dziś Pewlica. Udolpha. Babik (219–221) neguje rekonstrukcję J. *plese ‛jezioro’. Wisłoka (→ San). Pełtew 1886 SG VII 941. *pel-. Wronowo. Pelteph dicta struga 1465.47 km. przez J.45 km.78 km. 458–459). 332. 9 Jak w *plo(s). Babik (178– –179) określa nazwę jako izolowaną. Babik (218–219). -ty 1971 UN 129. pd.‛płynąć’ (Udolph 1990: 243–246. 250. o dł. pol. 11 Pełta. o dł. 7. pozbawioną nawiązań słowiańskich i bez zastrzeżeń włącza ją do warstwy I. nec a Nida 1379 KMaz III 243. -y 2006 HPol I 204. Pełta. Wkry. Palthew 1477 SHGMz(MK 6. -y 2006 HPol I 184. Narwi. pd. J. pleso ‛górskie jezioro’ (V. płynie we wsi Karniewo. prażyć’ Pokorny I 68. Udolpha (1990: 245) zestawiany z ide. ide.‛płynąć’ Pokorny I 761 (Udolph 1990: 181–185. sugeruje związek z areałem naddunajsko-karpackim. od psł. ld. rdzeniem *nei̯ d-/*nid. 48. o dł. rdzeniem *pel-/*pol-/*pl̥ . lać się’ na stopniu zanikowym9 i od *vel-(< *u̯ el-) ‛wilgoć’10. Pełtew a. Nida 1343 KMaz II nr 213. Babik 181–183). Pełta a. Wcześniejsze hipotezy o celtyckim. po przeanalizowaniu propozycji etymologicznych pojawiających się od początku w. czy bałtyckim pochodzeniu nie wytrzymały próby czasu (por. Pełta. 56 km. HE XVI 95–96). dziś Pielnica. Machek. i Nida (1260)8. (Niede) a. 50v). 154. łączone są przez zwolenników teorii staroeuropejskiej z ide. (Neide) 1965 HW nr 551. Rekonstrukcja *Pielwel dotyczy zapisów dwu obiektów z obszaru karpackiego: Pele (1390?)1456. Wisły. Sanu. rz. Z. Nida a. rz. Zwolennicy teorii staroeuropejskiej wiążą ją z ide. o dł. na co wcześniej wskazywał J. Bzury. Koszarawy (→ Soła). 260. dziś Pilica. Wawel (< *vǫ-vъlь. 8 .: Babik 218–219. i Pewel Wielka (XVI). ld. rdzenia *pel-/*pol-/*pl̥ . co czynili już wcześniej polscy językoznawcy (por. Pierwotne brzmienie trudne do ustalenia. rz. Wisły. 20. HE XIV 60–62). 68. Narwi (→ Wisła). *osla ‛kamień’ (HE XVII 182–183). niejasna jednak jest dla niego wyjściowa forma onimu. Pelthi 1380 KMaz III 112. Nida.21 km. o dł. Z. gb. Praha 1968. o dł. Lit. Pelthew 1433 MkM II nr 445. J. Szkotówki): Nida 1260 Woel I nr 59. Pełty.‛płynąć. Osława (1400). Rieger 1969: 122). Udolph (1990: 243) zestawia te hydronimy z Pilicą.25 km. rdzeniem *ner-/*nor.65 km. 255. Pethwa 1425 MkM I nr 19. pot. Z. odczytuje za W. Sona 1965 HW nr 544. Pelteph 1512 SHGMz(C 53. Etymologický slovnik jazyka českého. Pelta al. sprzed włączenia do słowiańskich tematów na *-ū-. dł. czes. 319) wiąże ją z rdzeniem *as. Hydronim Połtew. Udolpha. 78. J. Rozwadowski (1948: 301).‛palić. riwulo Pelthwe 1403 SHGMz(Kap.‛suchy’. rekonstruuje prapostać Nida. dziś Pełta11 objaśniany był na gruncie germańskim. por. Gopło. 1368?). Udolph (1990: 229. 232. Babik 221–224). *ā̆s. P 133). Z. 1474 SHGMz(MK 6. rz.30 (180–181) zalicza go do warstwy I. o dł. najbardziej prawdopodobna postać to *Pilca (por.. 103v). uchodzi koło Przemiarowa: rivulum dictum Polthew (1366!. por. HE XIV 90–91). *Pilca/Pelza (1136). gb. Makarskim (MakSk 124) nazwę jako *Pielwel i wobec braku nawiązań rodzimych oraz zadowalającej etymologii włącza ją do warstwy I. rz. Wkry (do uj. podobnie J. XX. 10 Por. jak i hipotezę J. pd. Babik (211–212) podaje w wątpliwość zarówno próby słowiańskiej etymologii. Duma (1999a: 30–31. Hydronim *Pielwel może być też rekonstruowany jako zrost od ide. choć to dyskusyjne. ld. pd.

o dł. dla J. *redh. Dunajca. J. 12 Do ide. o dł. rozważając ewentualny związek z ide.wskazuje na archaiczność nazwy.31 jako *Pъ/ьlty. *Radawa/Radawka (1877–1905). Przypisywano jej pochodzenie irańskie. odnotowana wtedy forma jest derywatem od n. Raba (1198). Udolph (1979: 464–467). psł. dla której brak objaśnień na gruncie słowiańskim i poprzestaje na zaliczeniu nazwy do warstwy I. germańskie. rz. radło. apelatywem *ortь ‛wojna’. Nadal aktualna pozostaje hipoteza J. Nazwa łączona była przez J. *-ъve. Z. tu z rozszerzeniem sufiksalnym -th-. z reduplikacją rdzenia. .98 km. Hydronim pojawia się w opracowaniu dorzecza Bugu i łączony jest przez E. Babik (238) uważa nazwę za izolowaną i skutecznie opierającą się próbom objaśnienia. o dł. Rdzeń ten jednak dobrze znany językom indoeuropejskm (por. o dł. słowac. pol.13 km. W. Bogatą literaturę. str. Hydronim ma poświadczenie dopiero w XIX w. Rozwadowskiego (1948: 256–258) z pierwiastkiem *rōu̯ . Rozwadowskiego (1948: 300) o związku nazwy z ide. Radawa. Udolph (w uwagach tłumacza) to objaśnienie odrzuca i podaje jako możliwą podstawę ide. aratrum ‛pług’. Rata (1455–1480). por. pd.75 km. 46. od pierwiastka ide. J. do Bugu uchodzi na Ukrainie).‛skrobać. co bardzo wątpliwe. Babik (239–240) skłania się ku propozycji Rozwadowskiego. Duma (1999a: 33) wywodzi ją od rdzenia ide. „karpackiej”. pol. indoeuropejską oraz staroeuropejską i rekonstruowano różnie. J. orać SEBor 508). pd. riava ‛potok górski’.‛orać’ Pokorny I 62 (por. rz. też HE XIV 68–69). skłania się ku pochodzeniu słowiańskiemu. ogryzać’ (MakPrz 218). a także słowiańskie oraz staroeuropejskie. i rekonstruowano jako *Po-pord-. *zapora/*zaporъ : *za-perti.13 km. przeć’. za Trubaczowem. „wenecką”. 131. o niezbyt jasnej podstawie. o niejasnej prapostaci. a rozszerzenie sufiksalne -bh..‛poruszać się szybko’ (HE X 136). włącza onim do warstwy I. grzebać. rozbijać’ (por.89 km. Babik (230–231) włącza go do warstwy najstarszej. zapora SEBor 489. Wisły. ld. *reu̯ H-/*rou̯ H-/*ruH‛rozrywać. iliryjską. 76.in. *per-/*por. HE XII 158–160). Babik (236). ‛wywierać nacisk. Udolph wiąże ją z rdzeniem ide. *er-/*or. *per. pd.‛płynąć’ (1990: 249). 169. Bugu (wypływa na terenie Polski. Rata z hydronimem Raba. 729. 17. rdzeniem *per‛przeć’. (por. Bzury. ld. Lubaczówki (→ San). Bilut z psł. z sufiksem -awa. m. Wobec całkowitej izolacji hydronimu w skali ogólnosłowiańskiej oraz znacznych rozmiarów obiektu Z. którą powtórzyła H. Por (1399). Z. poprzestaje na określeniu jej jako przedsłowiańskiej.w znaczeniu ‛gnić’. J. Riegera (HE XVIII 38) nazwa niejasna.por. mimo niepewnej formy wyjściowej. mającej dokumentację od XIV w. *perti m. dziś Rawka. pd. Rawa (1278). *ar(ǝ). a Z. NMPol (kartoteka)). po przeanalizowaniu poglądów etymologicznych od Szachmatowa po Rymuta. dziś Pór. najczęściej jako *Ar(ǝ)-b(h)ā. przegląd hipotez i dyskusji dotyczących tego hydronimu obszernie referuje Z. Makarski – z *rēd-//*rōd. Poprad (1209–1246). Nazwa przez cały ubiegły wiek pozostawała w kręgu zainteresowania językoznawców. rz. Pierwotna zapewne była nazwa wodna. 105. o dł. Nazwę określano jako celtycką. Babik (226–230). łac. Wieprza (→ Wisła). iliryjskie. Mól (HE VI 29)12. Z. Babik (234–236).‛spokojny’. który uznaje nazwę za ślad „substratu karpackiego” i „jeden z najpewniejszych przykładów przedsłowiańskich nazw ziem polskich”. rz. Rozważyć należy związek n.26 km (z tego ponad 100 km na terytorium Słowacji). o dł. rz.

194. Udolph (1990: 270) objaśnia hydronim jako staroeuropejski (Sidra < *Sīdra) i łączy go z ide.wydaje się jednak wtórna. Duma (1999a: 66–67) – do przedsłowiańskich. 117 km. *s(t)r. Wkry (→ Narew → Wisła): in Uszcie (!) (1375)1563 KMaz III 176. o dł. 671. rzeka’. 15 Świder. Sona a. uchodzi na zach. Babik (336–337) dopuszcza pierwotną formę *Suna i łączy onim z hipotetycznym psł.‛kapać. žiẽgždras : žiezdrà ‛piasek’ i prus.23 km. a J. rdzeń *snā.. analizując koPor. 35. Wisłoka (→ San). Zierhoffer (ZMaz 343). Wisły. 457. od ide. o dł. łączony przez większość badaczy z rdzeniem *su̯ ei̯ d-/*su̯ id.‛rzeka’ oraz opowiadającego się za pierwotną postacią ukr. 16 Por. J. Syxdro13. łącząc go z rdzeniem ide. dla Z. J.: Babik 277–279.‛płynąć’ (1948: 189–191). ld. Sona (1440)1456 SHGMz(MK 3. tylko w odniesieniu do odhydronimicznej nazwy miejscowej Sońsk/Suńsk. płynie przez Świder.95 km. Świder a. nawiązujące do areału „karpacko-bałkańskiego”. por. Udolph (1998: 43) zalicza jednak nazwę do staroeuropejskich. Szwider 1526 SHGMz(MK 41. będąca podstawą zaliczenia nazwy do słowiańskich (warstwa I/II). wilgotny’ Pokorny I 889. J. pot. przymiotnikiem *sunъ ‛czerwony’. zwłaszcza pierwotność postaci ukraińskiej. jak stwierdza Babik (254). od Świdrów Małych: Swider (1416)1456 SHGMz(MK 3. Swyder 1480 SHGMz(MK 5. *sū. str. jez. budzi wątpliwości. Bednarczuk (1994: 15). pd. rz. Hydronim objaśniał już J. niemający motywacji w apelatywach znanych języków. Sidra (1559). 198). Rozwadowskiego (1913: 54) etymologii od germ. Skrwa (1248). od pie. Swyder 1455–80 DługoszAnn I 77. określający dwa obiekty: Sawa (1405). prus.32 San (1097). wypływa na zach. też VanagasLHŽ 323. Sjan > pol. Świdrze 1617–20 Lumaz I 201. i Sawa (1849–1854). odwołując się do ide. której nie zdołano podważyć. też HE XIV 77). od wsi Jagodne. Biebrzy (→ Narew). podobnie K. rz. Rozwadowski.w znaczeniu ‛połyskiwać. o dł. Sona. Babik (276–278). pd. może jaćwieski *Zigzdrā. Hydronim Sawa. Forma z -u. dziś Sawka. Szoną (l565) Lumaz I 160. rz. ciec’ Pokorny I 1031. Stradomki (→ Raba). Swider 1783 MpPerMz. Propozycja J.15 km. Z. 99. Wisły. „Jeden z najpewniejszych przykładów hydronimii starogermańskiej dorzecza Wisły”. -dra 2006 HPol I 291. na co brak dowodów. ld. 166. Rozwadowski (1948: 190–192) widział w nazwie ide. rz. M. XV i jej postać właściwie nie podlegała zmianom formalnym. Swider 1422 KMaz I 167–169. Swider 1423. Świder. błyszczeć’16. lać się. sączyć się.74 km. -y 2006 HPol I 261. *seu̯ -. n.. Swyder 1428 MkM I nr 570. 34. 71. Różanka 1965 HW nr 350. spotkała się z krytyką. dł. 117v). lit. Sonie 1617 Lumaz I 32. zwolennicy teorii staroeuropejskiej objaśniają. *sindhu. Babik (252–253). Obszernie dyskusję relacjonuje Babik (246–250). Ssoną. rdzeniem *sei̯ -/*soi̯ /*sē(i̯ )-/*si-/*sī. Sona14 notowana jest od w. pd.‛płynąć’. *sixdre. dł. o dł. 145v).69 km. Biolik skłonna jest uznać go za bałtycki. pd. *seu̯ ǝ-.nie występuje. San. Wisły. a za nim Z.(/*ser-/*sor-) ‛płynąć’ (por. strukô ‛strumień. ciec. Z. 22. natomiast w zapisach nazwy wodnej -u.Pokorny I 912 (HE III 70). 13 14 . Świder15 to hydronim izolowany. rekonstruującego podstawę jako ide. o dł.: Babik 336–337. Udolpha (1990: 264–270). który samą nazwę uznaje za niejasną etymologicznie. Sonia (!) (=? Sowa 1) 1965 HW nr 557. rz. rdzenia *seu̯ ‛wydzielać sok’. por. rz. uważają obie nazwy za substratowe. o ustalonej przez J. też PrzybBalt 352. rdzenia *sreu̯ . 9. Sona. Lit. *snā. Sona 1432 MkM II nr 345. gdyż takie zapisy pojawiają się w XV i XVI w. 153v). Sona (1425) MkM I nr 106. Babika (253–254) zaś pozostaje on niejasny.‛płynąć. Dlatego też rekonstruowana postać *Suna. L. pd.81 km. Sona. Syxdrin (HE XIX 169–170). Lit.

Lit. uchodzi pod Świeciem: Vdo (1209)1260 AM XXVII 196. -i 2006 HPol I 308. 161v). środkowy’ i od germ. por. Bedo 1497 ASPK III 274. będącej skutkiem „zaniku zbiorowej pamięci” (por. Czarna Woda al. *u̯ ei̯ d-. Vangra (1438)1456 SHGMz(MK 3. HE XVIII 109). rz. *u̯ id-. choć notowana o wiek później niż ojkonim Tyrawa. *u̯ el‛wilgoć’(por. Wangra 1470 SHGMz(MK 5. niezwiązany z etnonimem 17 Zarówno Z. Wda 1328 PrUr II 417. charakterystyczny dla starszej grupy nazw wschodniego Mazowsza i zalicza nazwę do warstwy I. 133. lecz część mieści się w granicach prawdopodobieństwa. o dł. Babik (302). płynie przez wś Węgra. Bedo 1400 Lor X 202. 44. Babik. Węgra 1781 ZPrzasn 110. . ZWP Nr 55–27). przez jez. płynie m. Jest to również przykład „(nie)trwałości i szybkiej zmienności nazw wodnych”. Wisły. *vid. Tyrawa (1546)17. pd. Tyrawka 1554 SHGSk III 205. Nazwa wodna. Wangra 1426 MkM I nr 266. čarna voda. Mrówka 1893 SG XIII 250. vda. Trzy hipotezy wydają się prawdopodobne w tym samym stopniu: pochodzenie od ide.04 km.‛średni. Babik (285–286) referuje poglądy językoznawców bez uwag krytycznych i umieszcza hydronim w warstwie najstarszej.33 lejne hipotezy etymologiczne. Wangra 1530 Matr IV/1. ale izolowany. Vangra 1495 SHGMz(MK 6. 329v). Schwarzwasser oder Czarna Woda 1796–1802 MpSchröt IX. Lit. 67. Babik 297–299.45 km. nr 5484. Mrówka a. 198. -wie i przynależność do tematów na -ū-. W zestawieniu z n.04 km. Hydronim zestawiany przez badaczy z ide. z których część można sfalsyfikować. W(i)el (1257). Babik (288–290) uważa go natomiast za niejasny.in. vdi. jest pierwotna i pochodzi od rdzenia ide. 159. Czarna Woda. jakie napotyka badacz w analizowaniu nazw warstwy najstarszej ze względu na różnorodność dotychczasowych hipotez. Udolph 1990: 293). Schwarzwasser a. bagna. Babik 297–299). 305). Z. Das Schwarzwasser 1902 Seligo l. Węgierka. Orzyca (→ Narew → Wisła). wilgotna gleba. <Węgra> 1965 HW nr 543. dziś Węgierka19. Węgra uznaje on hydronim za pierwotny (inaczej ZMaz 375). Wda 1523 Matr IV/2. Bda. Węgrą (1565) Lumaz II 12. HE XII 210–211). nr 13705.82 km. 140. 138).: Babik 302. Wda 1893 SG XIII 184. kręcić się’ Pokorny I 1120. od ide. rz. 5. Wisły. mokradła’ (por. Wda (1209) stanowi znakomitą ilustrację trudności. dł. Vangra (1438)1456 SHGMz(MK 3. 15. przyległe rzece Czarney 1767 WAPG(Sign. Ostr 141). 90). dziś Wel. Czarnawoda a. Gwda a. Vangra (1449)1456 SHGMz(MK 4. wskazuje na rodzaj męski nazwy (podobnie jak Liw. Bug. nazwa dotąd dokładnie nie analizowana. rdzeniem *u̯ es. Węgierka. Bdo 1338 PrUr III 132. na rzece Węgrze 1617–20 Lumaz I 65. wątpi w pierwotność postaci *Us(z)y. m. Rieger nie podają najstarszych zapisów nazwy rzeki ze słownika A. Wdzydze. uchodzi koło Młodzianowa: fluvio Vangra (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. Babik (301) wyklucza możliwość jego słowiańskiej interpretacji i wstępnie zalicza do warstwy I. gw.: Tyrawa 1546. -ki 1972 UN 140. Wda a. Fastnachta. jak i J.‛drewno. Brok). Wangra 1512 SHGMz(C 53. dziś Uszwica.. trawa. wypływa z Jez.: HE I 35–6. rz. od bałt. Vda 1239. *widu. 87). Sanu. Mimo trwałości odhydronimicznych ojkonimów doszło prawie do całkowitego zaniku starej nazwy Wda. prędki’ Pokorny I 1083 (por.. a jej etymologię zaproponował dopiero Z. Uszwa (1262). Węgierka al. Wegra 1783 MpPerMz. Węgierka. według M. rzeka Bda 1565 Lupom 92. nad Czarną 1863 SG IV 174.‛mokra. pd. <Bda> 1965 HW nr 713. nad rzeką Wdą 1624 LuPrus 208. dł. Z. dziś Tyrawka. pd. 161v–162). Biolik to potamonim staroeuropejski. o dł. 23. *tūr‛szybki. 14. Węgra (1414–1425) 1456. Wda. -nej -dy 1971 UN 186. Czernica 1880 SG I 705. 19 Węgierka. Czarna Woda a. Z. -y 2006 HPol I 307. która jednak została przywrócona podczas standaryzacji18. Węgierka a. rz. Vda 1250 Perl 59.‛wić się. ld. Wieckiego. *u̯ ei̯ . 18 Wda. las’ (HE I 35–36.

z suf. a ich geneza nie jest szeroko dyskutowana. M.‛płynąć’ (por. nie akceptując prapostaci *Wierzysa. ale bezskutecznie. Poniżej omówione nazwy wodne cieszą się mniejszym zainteresowaniem badaczy. który występuje w nazwie rzeki Noteć (HE XIX 79. 26 km. dziś Wisła. *Wierzysa (1198).49 km. . Duma za pierwotną. o dł. *u̯ eng-. Babik (308–310). Achna (1250). rz. rz. vìngris ‛zakręt. rdzenia *el-/*ol. dziś Wissa. rz.‛płynąć. IX 19. rz. na jakie ten obiekt zasługuje. Sanu. z sufiksem *-ud + *-ja (HE XIV 99–100). przedsłowiańską uznaje nazwę rzeki od ide. wenetyjski. *u̯ eng. Z. vingrùs ‛kręty’ SESmocz 734–735. Pokorny I 1134. Nazwa uważana niekiedy za bałtycką. HE I 36–37). Polska forma Wiar została przejęta z ukraińskiej *Vjahr (por. Udolpha i Z. Nazwa zaświadczona już w starożytności. z suf. związaną z ide. Biebrzy (→ Narew). Wisły. największy obiekt wodny Polski. 170. Duma interpretuje nazwę jako przedsłowiańską.65 km. 113.‛woda. a także wyprowadzenia alternatywnej etymologii. -is(s)a od rdzenia *u̯ er. Krztyni (→ Pilica). wygięcie’. pd. wilgoć’ (Udolph 1990: 301–303. Bednarczuk 1992: 258. pierwiastkiem *snā-/*snət-/*snet. począwszy od J. Badacze.lub *net-. pd. dziś Ochnia. o dł. płynąć’. *u̯ ei̯ s/*u̯ is ‛płynąć’) i jej przedsłowiańskość.40 km. podejmuje próby rekonstrukcji pierwotnej formy. dziś Wierzyca. pd. J. Wisa (1335–1341).34 Węgier. Nie jest ona uwzględniona w syntezach J. datują się próby ustalenia pierwotnego brzmienia i etymologii hydronimu. dziś Żebrówka. którą łączą ze znaczeniem ‛kręty’. 51.42 km. Od XIX w. dziś Wiar. Z. rz. rdzeniem *aku̯ a ‛woda’. lecz J. wyżej ide. Babika. o dł. rz. por. 49. o dł. dziś Netta. HE XIX 205–206). 38–39. Hydronim ten przez większość badaczy uważany jest za przedsłowiański. HE XVIII 117–118). ld. pd. Biebrzy (→ Narew). Babik (311) wyklucza jej motywację słowiańską i zalicza ją do najstarszej warstwy nazewniczej. Wcześniej notowany jest ojkonim21. Babik (303–304) odrzuca możliwość uznania nazwy za bałtycką lub germańską i włącza ją do warstwy najstarszej. Ugruntowana pozostaje pierwotna forma nazwy *U̯ ei̯ s-tlā (: ide.).: HE I 17. obecnie staroeuropejski. Meta (1358). o dł. kręcić się’. Oludza (1257)XV NMPol VIII 117. zawierających rdzeń *met. określany jako: celtycki.: Oluzam 1198. Bzury. Z. wilgoć’ (Pokorny I 971). związany z ide. 74. tym samym. Bibliografia onomastyki polskiej 1960–2012. o dł. n. por. Przegląd propozycji dotyczących prapostaci i etymologii prezentuje natomiast obszernie Z.65 km. *Ołudza/Ołucza (1319). *-n(j)a (HE XIV 55–56).e. rz. Wiagr (1097). *Wistla (I w. od *u̯ eis-/*u̯ is. iliryjski. też lit. o dł. XII 222. Rozwadowskiego (1948: 298–9). 135–136. XV 156–157. ld. Wywodzi go od pierwiastka ide. W serii „Hydronymia Europaea” zabrakło niestety całościowej prezentacji zapisów i dokładnego omówienia. Por. 133–134). 1020 km. Babik (311–115).‛biec. przyjmują za wyjściową postać *Vęgrъ. Biolik w swojej monografii fragmentu dorzecza Narwi zalicza hydronim do archaicznych.‛wić się. obecnie za staroeuropejską. por. literatura na jej temat jest bardzo obszerna (bibliografia liczy kilkaset pozycji20). 20 21 Por. Hydronim przedstawiany jest fragmentarycznie w czterech tomach.

Toponim notowany wcześniej. *Zgowiądź (1250). zestawiana ze słow. pot. ld. kwasina zachowanego w n. dziś Włodawka. łot.18 km.39 km. po krytycznym przedstawieniu dotychczasowych hipotez. Z. 64. która jednak w NMPol uznana została za odantroponimiczną22 i nie jest łączona z n. Z. Bugu ( Narew). Babik włącza nazwę do warstwy I. žãlias. o dł. Mirzawa (1243). Z. Hanna. ale W. choć nie zawsze dość przekonujące etymologie słowiańskie. Nazwa uważana za słowiańską. Hanna XIV NMPol III 464. por. rzeka spokojna’ (HE XVI 85–86). dziś Mierzawa. pd. 32.03 km. Bilut. Zgovetka 1282. por. Wieprza (→ Wisła). dziś Kasinianka.96 km. od ap. rz. dziś Zgłowiączka. uzupełniając wywody E. Nidy (→ Wisła). Wcześniej pojawia się w źródłach n. o dł. Hanna (1963). 79. Hydronim odnotowany dopiero współcześnie (HE X 51). rz. Włodawa (1455–1480). ld. włodać ‛panować’ (RymNmiast 266). Wisły. Mól w monografii dorzecza Wieprza. Zgłowiątka 1634. mogą mieć pochodzenie starogermańskie. brakas o pierwotnym znaczeniu ‛krwawić’ (HE X 18–19). 53.35 3. m. apelatywem *govędь ‛bydło’ (HE XIV 95–96). Babika (102–104) i skłania go do zaliczenia onimu do warstwy I. Raby. J. rekonstruuje jako *Gana i zalicza do niejasnych. jak w ‛żółć’. zapis Qwaszina 1470–1480 NMPol IV 368. pd. Nazwę tę K. Nazwa wodna łączona przez K. Babik (326–328. Model ten nie jest typowy dla Małopolski. o dł. Por.45 km. Rymut (HE XII 79–80) uznają potamonim za rodzimy. obracać. 22 23 . o dł. To objaśnienie jednak nie przekonuje. iż „etymologia i interpretacja językowa [są] niejasne”. podobnie jak związek ojkonimu z imieniem Hanna. Schmid w uwagach redaktora proponuje alternatywną bałtycką i zestawia nazwę z lit. Babik (175) trochę bez przekonania zalicza nazwę do warstwy I (chyba ze względu na duże rozmiary obiektu) i konkluduje: „[…] w sumie sytuacja niejasna”. umieszczone przez Z. włącza go do warstwy I i stwierdza. Babika w warstwie I.61 km. Z. P. Udolph. widzi tu rdzeń *u̯ eld-/*u̯ old.‛kręcić. żółknąć. wiążąc ją z ap. wsi. dziś Żółkiewka. też 52) tę hipotezę odrzuca. o dł. pd. Bugu (→ Narew). por. Z. saligan ‛zielony’ (HE VI 48). w. prus. ld. przesuwać’ Pokorny I 1140 (HE X 188–189). Formacje z -awa. W. rz. Babik (320) zalicza hydronim do przedsłowiańskich. Kasina (1254). Lubaś (1968: 64) oraz K. Rymuta z podstawą włod-. ld. Babik (328–329) skłonny jest uznać ją za archaiczną ze względu na izolację. Taką etymologię przedstawia H. rz. A. a wielkość obiektów może przemawiać za ich archaicznością. a nazwę włącza do starych złożeń i umieszcza w warstwie I. mają alternatywne. Bugu (→ Narew). 87. Z. ale zakłada też możliwość genezy germańskiej (z elementem wald-). o dł. dziś Hanka. *broktiti ‛broczyć’ (o niejasnej etymologii). Duma uważa hydronim za wtórny w stosunku do ojkonimu23. który wiąże z psł. 27.92 km. o dł. rz. Zgłowiączka 1796 NMPol (kartoteka). Nazwę powszechnie wiązano z czas. dlatego z pewnym wahaniem umieszczam nazwę w warstwie najstarszej. rz. Brok (1421). występujące w zwartym skupisku i dodawane do podstaw niesłowiańskich. mir ‛spokój. J. stp. co budzi wątpliwości Z. Babik (142–143). choć nie wyklucza związku z podstawą *žьlk-. Żołkiew (1406). Rymut uważa za słowiańską.: Segovend 1155. HYDRONIMY O DYSKUSYJNEJ ARCHAICZNOŚCI Niżej przedstawione nazwy wodne. Bańkowski (1986: 21) odczytuje pierwotną nazwę jako *Zgowiądź. 17.

w. Babika (25) nazwa jest niejasna etymologicznie i niecharakterystyczna dla nazw bałtyckich. Sniadowo (!) 1839 MpKwat V 3. ld. J. a J. lit. optującego za pewnym pochodzeniem bałtyckim. od wsi Szabły Młode: Trczanka (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. por. Bednarczuka (1994: 13– –17) areał północno-wschodni mazowiecko-podlaski z przewagą nazw bałtyckich. dubļi. galdo ‛niecka. nurt. str. Pulwy (→ Bug). Jakać. pierwotny w stosunku do ojkonimu. Jakać (1428)24. 68) (tu?). Jacacz 1428 MkM I nr 579. Babik (150–151) podchodzi z ostrożnością do interpretacji „etnojęzykowych” i włącza hydronim do warstwy I. koryto’ SESmocz 167. Babik (137) tę hipotezę podważa. Katrà. dziś Koterka25. str. Kosodki (→ Biebrza → Narew). gélda ‛niecka. por. dublùs. Z. *kataro. może jaćwieską *Kubra. głęboki’ lub łot. 14. kawały zoranej ziemi nierozsypujące się’ (SW). str. i gw. o dł. 25 Toponim Kotera. Biolik uważa go za jaćwieski *Galdā i wiąże z prus. Matlaka (→ Biebrza → Narew).65 km. kopiec. 195. Katrélka. pd. Dla Z.. o dł. Biolik w monografii górnej Narwi odczytuje nazwę jako *Dūbla i łączy z lit.‛rzeczka. 11. lit. wypływa koło Śniadowa. str. Hydronimy te objaśniane są także jako staroeuropejskie. kark’. Z. Dość powszechnie przyjmuje się dla tego potamonimu genezę bałtycką (HE XIX 110–111). str. Ruża (→ Narew → Wisła). kū̃bris ‛grób. od liežti ‛obdzierać. M. Ze względu na niewielkie rozmiary obiektu i późną dokumentację nazwa została z pewnym wahaniem zaliczona do warstwy najstarszej. osad’ (HE XIX 44–45. por. M. kotlina. <Jakać> a. Dybła (1426). ale etymologicznie niebałtycka”. mapuje hydronim w warstwie najstarszej. Lit. Jakacz (1230) NMPol IV 34. 130 km w linii prostej dopływu Niemna pod Grodnem Katrà”.26 km. R. Liza (1440). 14. str. por.65 km. Nazwa uważana powszechnie za bałtycką. płynie koło Jakaci Młodej. Udolph interpretuje nazwę jako bałtycką (1981: 81). Trzanka 1476 SHGMz(MK 9. lit. dziś Przytulanka. ZMaz 84. prąd wodny. Biebrzy (→ Narew). 140). o dł. 24 Jakać. 16v). też lit. wtórnie Koterka. dł. n. wodzie)’ VanagasLHŽ 190. 163). nie wykluczając genezy bałtyckiej. 21. . (SG XV/2. ale dla części badaczy ich pochodzenie bałtyckie nie ulega wątpliwości. podmywać (o rzece. Dla Z. pd. Lyženà. Bednarczuka (1993: 253). Gołda (1770). pd.36 Wyodrębniona poniżej grupa nazw reprezentuje w ujęciu L. ap.20 km. Kubra (1416). – Nazwa miejscowa Jakać notowana już w XIII w. zmywać.: Babik 137.26 km. koryto’ (HE XIX 53–54). co wywołało sprzeciw L. n. dum̃ blas ‛ił.. 29) (tu?). Narwi. 20. SESmocz 132). por.52 km. Hydronim opisywany jako bałtycki (Bednarczuk 1996: 126). szlam.36 km. kotery ‛pagórki na łąkach. 12. grzbiet. a hydronim uznaje za całkowicie izolowany i etymologicznie niejasny. o dł. J. o dł.: lit. dubùs ‛wklęsły. Babik (147) przyjmuje „tożsamość z nazwą oddalonego o ok. kùbūrė ‛wzgórze. Ruża (→ Narew). Bilut uznaje nazwę za niejasną. od ide. pd. strumień’ VanagasLHŽ 150. Trczanka (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. Babika (157) jest to nazwa „przedsłowiańska z odpowiednikami na obszarze bałtyckim. pd. Babik (119) kwalifikuje ją jako niejasną i zalicza do warstwy I. uchodzi na zach. notowany w 1902 r. włączona do warstwy I. Zierhoffera uznawana za bałtycką. Udolph (1990: 130–133) rozważał pochodzenie „staroeuropejskie”. kopiec’ (HE XIX 99–101). o dł. Udolph w uwagach tłumacza skłania się ku pochodzeniu staroeuropejskiemu (HE X 78). w. Kotra (1863). ale bez przekonującego objaśnienia (por. Z. <Trzcianka> 1965 HW nr 520. -ci 2006 HPol I 90. nie wyklucza ponowienia. pd. E. Z. Nazwa już przez K. rz. 14. przywołuje stp.

Narwi. Pisz zapisaną w XIV w. o dł. Mallien. pochodząca od apelatywów związanych z piciem. Nari et Omolew . Schmida (1982: 66). 39. 9. Omelew 1426 MkM I nr 387. Rozwadowski (1948: 303). zestawiany z łot.14 km. Narwi. później *Łęk. Ruziec 1393 HMil 434. zalicza nazwę do warstwy I.64 km. Omolew (Mallien 1331–1335)26.10 km. J. ld. 27 Por. 30 Ruż. rz.74 km. dziś Ruż. Hydronim dość powszechnie uważany jest za bałtycki (Rozwadowski 1948: 303). rz. Udolph (1990: 224–226) łączy ją z ide. -źca 2006 HPol I 243. n. od rdzenia ide. rz. Omolewo 1516 SHGMz(PT 1. która została ponowiona z n. que dicitur Omolow 1343? KMaz II 251. dziś Ełk.. że najłatwiej byłoby go objaśnić na bazie bałtyckich apelatywów określających jemiołę (por. Z. Omołwi.46 km. Narwi. Ruziec. rzyka Rujscem nazwana..20 km. – Por. E. choć stwierdza. wskazującym na teren mokry. rz. PrzybBalt 215.‛rozgnieść. -wa 1972 UN 140. 162). Omołwi. J. Według L. dziś Orzyc. Omolew 1483 SHGMz(MK 6. ld. rz. m. Omolew (1414)1456 SHGMz(MK 3. Babik (208–210). Ruziec a. dł. pīsa ‛bagno’ (Rzetelska-Feleszko 1999: 265). po omówieniu dotychczasowych hipotez. 122. wypływa na płd. głów26 Omulew. Kanału Rudzkiego (→ Biebrza → Narew). Omulew. pd. *Orzyc/Naritze (1331–1335)27. pd. 260. fals XV (tu?). 1802–03 MpGillyPr. Omolew 1428 MkM I nr 646. Omolew.. Rusz (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. ld. Omulew. Narwi. dł. <Ruz> a. 97. Mulewsken 1565 Ley II 344. Orzyc notowaną od XV w. 146. Narwi (→ Wisła): a fluvio Russ (1378 lub 1379) KMaz III 235. 532. <Bug > l 1965 HW nr 645. Gerulisem i Toporowem) rekonstruuje postać prus... rz.46 km. Narwi (→ Wisła): Mallien 1331–35 Ley II 344–5. m. rz. rzeka Róziec 1781 ZDobrz 275. Drwęcy (→ Wisła). *Lukā. rdzeniem *am. staroeuropejską (Udolph 1990: 113–117). Omuleff. Większość autorów. rdzeń *pei̯ s-?. Babik (120–121) włącza hydronim „bez zastrzeżeń do warstwy I. 100. który jednak sugeruje pochodzenie staroeuropejskie. oraz Russ (1378 lub 1379)30. Małga. Bednarczuk (1994: 14). o dł.. *lei̯ ku̯ .‛poruszać się szybko’. obiektu wodnego. o dł. zmiażdżyć’ Pokorny I 796. Próbowano objaśniać ją jako słowiańską (RospSEMiG 84).in. uchodzi na zach. stwierdza. (1373)1486 KMaz III 142. Omulew 1959 Ley II 345. o dł. zaliczane były zwykle do bałtyckich. i objaśnienia etymologiczne (NMPol VI 485–486). ad rivulum. āmalas). *er-/*or. Drwęcy (→ Wisła). choć na terenie pogranicznym to pojęcie ma charakter raczej umowny”. rz. fluuij ruz 1240 KMaz I 410. 127. Omolew 1426 MkM I nr 388. 127. Z. płynie w pobliżu Pinina. dziś Omulew. 39. E. Bednarczuka (1992: 252) jest to nazwa jaćwieska.lub *līk. związaną z rdzeniem *lek-. Babik (204). 28 Por. por. Omulew 1886 SG VII. pd. Homului (1565) Lumaz II 42. ide. Omulew 1781 ZPrzasn 25. NMPol VIII 158. pd. J. Rzetelska-Feleszko (1999: 265). Różec a. od Brzeszczk Małych. dł. Z. 470). przyjmuje bałtyckie pochodzenie nazwy. też n. P. Ruziec Fl. Dwie paralelne nazwy wodne. także przez W. Rzetelskiej-Feleszko (1999: 265) jego „bałtyckie pochodzenie […] nie ulega wątpliwości”. Omołwią 1617–20 Lumaz I 96.10 km. Z. Biolik (za Būgą. których pierwotna postać trudna jest do odczytania: Ruz (1240)29. 44. NMPol VIII 497. bagno (HE XIX 37. 46–48).‛kanał. dziś Ruziec. pd.20 km. o dł. od wsi Rudziec: fluuium Ruz. koryto rzeki’. KMaz II 213. fluvium Malie 1341. m. 142. też n. 10). 44. dla E. odrzuca związek z bałtyckim apelatywem i włącza „całe gniazdo” do warstwy I. Kontrowersje wzbudza pierwotne brzmienie nazwy i w związku z tym jej pochodzenie. Pisa (1314–1335)28. lit.37 Luk (1097) 1377.. o dł. Omulewka 1923 Ley II 345. Ruszecz (1414–1425)1456 . L. Ruzica a. *pis. rz. Udolph (1998: 41) wiąże hydronim z ide. m. iż nazwy na gruncie słowiańskim nie da się zanalizować i należy zaliczyć ją do warstwy I. 29 Ruziec. 281. 3). Molye 1595 HenErcl II 17. ld. 43. Fluminibus . Babik (225–226) za pierwotną uznaje postać *Pisz.‛płynąć’ Pokorny I 669. -lwi 2006 HPol I 196.

Narwi (→ Wisła): fluvius dictum Ditwo (!) (1331–35). rz. Rzetelska-Feleszko (1999: 326) natomiast „podejrzewa nazwę o pochodzenie bałtyckie” i łączy z lit.33 km. 80–80v). dł. pd.: Babik 267–268. Ruż a. 100. prąd. Rusch 1493. 139 (tu?). której źródła znajdują się w bliskim sąsiedztwie Sokołdy.(co nie przekonuje). 74. ld. rz. Z. nie były przedmiotem wielu analiz. Olszowka 1775 ZPłoń 103. rdzenia *sreu̯ . o dł. a hipotezę tę uprawdopodabnia obecnością pokładów bursztynu wzdłuż tej rzeki. Supraśli (→ Narew). Raciążnica a. Skwa 1890 SG XI 925. Wspomina również o istnieniu dwu obiektów o tej nazwie. 114v). 74. Sczqua 1374 KMaz III 156. -y 2006 HPol I 228. fluvii Ruza 1473 SHGMz(MK 6. z członem Mała.13 km. Sprząśla (1358). pd. Biolik interpretuje ją jako staroeuropejską. 32 Raciążnica. rz. Sokoł(da) (1385). Tymczasem jest to średniowieczna oboczna n. Szkło 1965 HW nr 555. 105). -ża 1971 UN 129. Szkwa. stram̃ bas.96 km. o dł. Rus 1417 HMil 487. . pd. Wkry (→ Narew). 56. za słowiańską. Narwi. Strzqua 1430 MkM II nr 609. Rusz 1617–20 Lumaz I 105. nad rzką Raciążnicą 1888 SG IX 355. Z. 74). 90.96 km. Narwi. pd. 161v–162). suchy). o dł. rzeka Russa. Babik (258– –259) opowiada się za przedsłowiańskim pochodzeniem onimu i neguje kwalifikowanie go jako bałtyckiego. šùkė ‛skorupa. 21. Czarnej. 103. z suf. Biolik wywodzi ją od ap. E. derywowaną od antroponimów na *Rud. dł. na rzece Rusz (1565) Lumaz II 40..27 km.‛płynąć’ (HE XIX 180–181). rz. -y 2006 HPol I 286. rz. <Ditwo> 1965 HW nr 521. objaśnia ją jako dzierżawczą. fluvium dictum Dincowa 1335–41 KMaz II 213.: Mała Suchołda. dziś Supraśl. pd. Róż. Trudności sprawia zrekonstruowanie formy wyjściowej.. Strabla (1576). Ten sam autor zwraca jednocześnie uwagę na zgrupowanie nazw z rzadkim w hydronimii formantem -da. Babik (546–547) odczytuje nazwę jako *Rudz. <Rużec> 1965 HW nr 520. rz. Stwierdza też. M. Szkwa a. Narwi. i umieszcza wśród zweryfikowanych negatywnie. 251. należącą do substratu zachodniobałtyckiego. Ruź. 56.38 nie ze względu na osobliwe brzmienie (RospSEMiG 330–331). Babik (264–265) natomiast przyjmuje substratową genezę hydronimu o nieznanej etymologii. Szczkwa 1783 MpPerMz. 7. i Szkwa (1244)32. iż odczytanie *Ruz zmuszałoby do zaliczenia nazwy do najstarszej warstwy. L. <Sikwo> a. (SESmocz 651). Ruź 1781 ZMak 17. Z. o dł. Skwa a. Raczyaschnycza 1483 SHGMz(MK 6. M. Biolik uważa n. dziś Szkwa. powtarzanej przez polskich onomastów (HE XIX 185–186). 1495 SHGMz(MK 18.. choć w odniesieniu do SHGMz(MK 3. Lit. Babik (261) zwraca uwagę na nieprzejrzystość całej formacji i optuje za przedsłowiańskim rodowodem. dopływu Supraśli. 38). -da (HE XIX 174–175). podważając też obecność sufiksu -śl. 44. Ruż. Rvssz 1476 SHGMz(MK 6. (por. gb. a nazwa jest transonimem dyferencyjnym (trochę zniekształconym zapewne wskutek adideacji do przym. Russz (1438)1456 SHGMz(MK 3. Racziaznicza 1435 SHGPł 250.: Babik 546–547. Nazwa uważana za bałtycką. Sczqua (1445)1456 SHGMz(MK 4. -a 2006 HPol I 243. 31 Szkwa.10 km. [Raciążnica (Szkwa)] XVI AtMz 248. dziś Raciążnica. Szkła 1775 ZPłoń 116. o dł. prędki) nawiązując do propozycji Jaszuńskiego z 1927 r. Lit. dziś Strabelka. Wkry (→ Narew → Wisła): Szkwa 1244 KMaz I nr 450. pochodzącą od ide. na rzece Ruszie. Podaje też pierwszy jego zapis z 1358 r. 26v–27). Raciążnica. Raciąża a. Sczwa 1453 SHGMz(MK 337. M. charakterystycznym dla dorzeczy górnej Narwi. Ruszecz 1426 MkM I nr 231. stramblỹs ‛łodyga rośliny’ (KondBałt 70). rz. ap. pd. Sczqua 1500 SHGMz(MK 18. sokół. 216). Skrwa a (Schkwa) a. J. Dwie paralelne – jak się wydaje – formacje: Szczkwa (1445) 145631. Nazwa uznawana za bałtycką. szczerba’. podstawę jednak uznaje za niejasną. Z. Udolph (1990: 328) wstępnie określa nazwę Szkwa jako przedsłowiańską. związaną z lit. 77).33 km. Bednarczuk (1996: 127) wskazuje na bałtycki sufiks -śl o funkcji hydronimicznej. Olszewka. górnego Niemna i Jasiołdy.

w konkluzji uznając go za niejasny. Wincenta.. Wicenco. – Por.39 Szkwy. Ruża (→ Narew → Wisła). ide. Wecencho. w HPol – ld. Vyczatha 1473 SHGMz(MK 6. Venta. Z. rz. str. Lit. Narwi. Wanczatha 1428 MkM I nr 607. Hydronim właściwie nieetymologizowany przez badaczy. Babik (267–268) ze znakiem zapytania zalicza hydronim do warstwy I33. lecz z powodu braku odpowiednika morfologicznego w toponimii bałtyckiej nie sformułował hipotezy o bałtyckiej genezie i zaliczył hydronim do warstwy I. ld. Drybok (1275).‛wygiąć. o dł. który można zestawiać z lit. zgiąć’ Pokorny I 1130. Należałoby je klasyfikować jako starogermańskie (por. Wisły. od drī > drei ‛trzy’36 i bêk > Bach ‛potok’. o dł. 260. Uwzględnia on tylko jeden obiekt – dopływ środkowej Narwi. Babik (118) lokuje hydronim w warstwie I. <Vincent> 1965 HW nr 515. <Wszerzecz> p 1965 HW nr 520. (Johannis Fliess) a. 262. Pisy→ Narew → Wisła): Wizcenco (1335–41) PrUr III nr 417.47 km. *Więc(z)ęta (1335–1341)34. Pisy).: Babik 323–324. Venỹs. dł. już z XIII w.. Próby wyjaśnienia etymologii tej nazwy podjął Z.> vint. Vincent 1595 HenErcl II 24. jednak lit. Lit. równobrzmiący ojkonim: bonorum Wscherzecz (1377–79)1519 KMaz III 235. n. (W opracowaniu Babika jest to dopływ Skrody. Z.: Babik 310–311. 17. 164). 88v). vikrùs ‛żwawy’. zwana więcierzem’ SESmocz 735. Johannis Fliess 1938. dziś Wincenta. 1993: 259. od Tarnowa: super fluviis Rusz et Wszerzecz (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. 204v). Babik 2001). Wicento 1343 KMaz II 251. E. pd. podając jako podstawę dolnoniemiecki apelatyw dröge ‛suchy’. 58). 25 km. vénteris ‛sieć na ryby. ld. o dł. str. Duma (1977: 35) sugerują genezę starogermańską. że „jest to piąte z dających się zidentyfikować na ziemiach polskich starogermańskich złożeń z *bak. Babik (318–320) zalicza ją „bez zastrzeżeń” do warstwy I. Wincenta 1928. dziś bez nazwy. Wyanczatha (1437)1456 SHGMz(MK 3. Wycięta (!) a. Z. dziś Raciążnicy. Wszerzec(z) (1414–1425) 145635. Woszrzecz 1417 HMil 487. rdzeniem *u̯ ei̯ g-/*u̯ ei̯ k. 255. 372.: ven-. opowiada się za archaiczną. czy ich nazwy powstały równolegle (pary nazewnicze są na tym obszarze często spotykane). Z. rz.‛potok’”. którego nie analizowano. Vscherzecz. Rzetelska-Feleszko i J. 33 34 . str. 35 Wszerzecz. ze względu na fleksję na *-i-. twierdząc. 25 km. Winzenta 1925. Babik (310–311). z adnotacją: „wyjątkowo nazwa stara. pd. 36 Dolny bieg jest siecią drobnych cieków. Archaiczność poniższych czterech hydronimów w ujęciu teorii staroeuropejskiej budzi pewne wątpliwości.” (HE I 7. rz. gw. od rdzenia vent. Vincentha 1503 SHGMz(MK 18. Ruża jest niewielkim ciekiem płynącym na Mazowszu. charakterystyczny dla nazw bałtyckich. Až-vintis VanagasLHŽ 386. Vyczatha 1500 SHGMz(Ep.51 km. -y 2006 HPol I 314. uchodzi na zach. dziś bez nazwy. Badacze określali nazwę jako bałtycką (Bednarczuk 1992: 7. 31–31v). Wincenta a. Górnowicz zalicza nazwę do genetycznie niemieckich. wydzielił w niej sufiks -ent-. Z. 25v–26). Tu por. Pisy to hydronim. 1994: 14) lub bałtycko-staroeuropejską (Biolik 1982) albo staroeuropejską (Udolph 1990: 311–313) i zestawiali z lit. 1495 SHGMz(MK 18.. Winczanta 1426 MkM I nr 317. Wkra (1065–1155). zna tylko zapisy z XVIII w. Vintarà. czy może też jedna z nich jest transonimem. od fluvii Vincenta 1343 Kuj nr 26. fluvium Wanczathy (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. 1988: 33). Wincenta 1959 Ley II 279. ld. Babik (323–324). natomiast człon pierwszy jest dla niego niejasny. przedsłowiańską genezą i zalicza go do warstwy I. (Winzenta) a. Wencencho 1341. Wanczatha (1413) Cruc II 180. 16. H. pd. Oba obiekty mają dość duże rozmiary i trudno ustalić. Wenczeta. w. Vysscherzecz 1493. Wincenta. 80–80v).

d. Babika usunęłam więc ojkonimy: Żyć być może pierwotna n. Lutryna a. Babik (283– –284) nie widzi w nazwie nawiązań bałtyckich ani słowiańskich. mazowiecki Drwęcz (< Drwęcza). nr 662. Mławka 1965 HW nr 553. uchodzi koło Ratowa: Mlawa 1425 SHGPł 200. .. por. gdyż hydronim notowany jest dopiero w XIX w. jest n. notowana współcześnie. Oskobłok (1426). „pierwotnie zapewne nazwa jakiejś rzeki. które nie posiadają żadnej dokumentacji historycznej. a. 4. Mławka 1885 SG VI 531. w. dziś Smoleń-Daćbogi.. rz. -i 2006 HPol I 167. Rosponda (por. Listę starogermanizmów zamyka mazowiecki potamonim Trłoga (1420)39. Lutryna. Mała Osa 1965 HW nr 757. rów melioracyjny we wsi Bagienice-Folwark 1971 UN 129. uznaje ją za genetycznie germańską i zalicza do warstwy I. nad rzeką Mławką 1570. Trląg. Sadług (odczytany jako Sabłóg). Lutryna 1880 SG I 366. por.02 km. NMPol (kartoteka). Babik 2003: 139–150). -ny 2006 HPol I 172. W swojej syntezie najstarszej warstwy nazewniczej Z. Mlawa 1459 SHGMz(MK 335.i nazwotwórczego. Zakwestionował w nim słowiańską genezę nazwy zaproponowaną przez S. 44.: SHGCh 71. rz.40 Hydronim Lutryna (1880)37 J. Orzyca (→ Narew → Wisła): rivula Trloga (1420)1456 SHGMz (MK 3. chyba przepływającego przez wieś dopływu Orzu” (Babik 117). także n. Uważa hydronim za niemotywowany na gruncie późnoprasłowiańskiego systemu leksykalno-. Mławka. 129–130. 32. 39 Tryłoga.63 km. Mławka 1784 MpPerPł. <„Trloga” > p 1965 HW nr 542. m. dziś Mławka. Osy (→ Wisła). 210–211). wsi Tymawa. -ki 1972 UN 131. NAZWY WYELIMINOWANE ZE WZGLĘDÓW FORMALNYCH I Z POWODU INNEJ KONCEPCJI BADAWCZEJ Nie włączam do niniejszego opracowania hipotetycznych hydronimów. Chojeńskie. uważany za pierwotny limnonim (Babik 246). uchodzi koło Świecia nad Osą: Mała Ossa 1404 Froel I 322–3. dł. której później poświęcił artykuł. 37 Lutryna. 35. dziś bez nazwy?. Babik 160. 1530 Matr IV/3. ld. str. Osa). Babik (160) określa nazwę jako zagadkową i zalicza ją jednak do warstwy I.. Zbląg (czytany jako Śćblądz). Mlądz i obie nazwy włącza do starogermanizmów. -ny 1971 UN 178. por. Lit. Przypadek ten jest kontrowersyjny. płynie przez Jez. riwuli Trlaga 1493. Z. wyodrębnia sufiks -awa. dziś Tryłoga. Udolph (1990: 147) zestawia z innymi na Lut. 1494 SHGMz(MK 6. 79. 305–305v). a są uznawane za pierwotne w stosunku do notowanych nazw miejscowych. a w średniowieczu jako nazwa tego obiektu odnotowana była Mała Ossa (transonim dyferencyjny od n.: Babik 283–284. 167v). zakłada związek z n. Smoleń Oskobłok (1519). por. Lit. Lutryna. Mlawka 1450 SHGMz(MK 335. Mławka. Zanikła jedynie nazwa Oskobłok. Geoportal. ld. dł. m. 38 Mławka. Babik nie wspomina o mazowieckiej Mławie (1425)38. od Grzybna. rz. 40 Wieś według Babika zanikła. 65v). 90v). głównie jednak ze względu na formanty (por. jez. RospSEMiG 230) i opowiedział się za pochodzeniem starogermańskim lub nawet przedgermańskim. lauter ‛czysty’. Z inwentarza zaproponowanego przez Z. Romoka/Rumoka i Oskobłok40 (Babik 243–244. 6. Lutryna. i n.(< *leu̯ t‛błoto’?) z obszaru polskiego. źródło na wsch. Koprzywianki (Babik 329). -gi. uroczyska Tryłoga. słowo. Mlawka a. Tryłoga. – Śladem po n.. Z. 18. Mlawka 1432. rz. który ma równoległe postaci na Kujawach: n. Wkry (→ Narew → Wisła). nad rzeką Mławką 1616 Lupłoc 53. uważany za ponowiony z limnonimu (Babik 325). może więc Lutryna to nazwa pochodzenia niemieckiego. Lutrzyna 1884 SG V 492. Lutrzyna.

Uważając hipotezę tę za prawdopodobną. dziś Rawka. łom (por. a jego nazwa ponowiona została z n. w. dopływ Drwęcy. ld. Staralompza (1410) 1456 SHGMz (MK 3. Narwi. To kryterium zastosowane jest również w odniesieniu do nazw archaicznych. por. Rawa. Autor stawia hipotezę. W najstarszej warstwie w opracowaniu Z. zaliczam Niedzicę do derywatów odhydronimicznych. łączony z ap.41 rzekomo pierwotny hydronim. Duma umieszcza wśród archaicznych (2002b: 159). (wcześniej obiekt nazywał się Roździenka). łom. Podzielając ten pogląd. Babik umieszcza i mapuje (z nr 3) Rawę. dziś Niedziczanka. Rawa. czasownikiem *lomъzati. niż z Wymakraczem. Z. Babika znalazła się też n. zaliczam obie nazwy do grupy transonimów. z sufiksem -ica (Babik 184. Hydronim należący do tego 41 Babik (za Kozierowskim SlOcc X 216). Wieldządz. z bałtyckim formantem -ż. 42 Współcześnie Lutobrok identyfikować należy raczej z Prutem. Nazwę Wisłok (d. Nazwa Łomza/Łomża tworzy dość rozbudowane gniazdo onimiczne. dziś Prut42. Brynicy w dorzeczu Przemszy. Rospond interpretuje go jako hybrydę: pol. RospSEMiG 205– 206). Z. . podobnie jak Lutobrok. Babik 160). dopływu Kłodnicy. zalicza do najstarszych o niejasnej podstawie i mapuje wśród hydronimów niepoświadczonych jako pierwotne. Na osobne potraktowanie zasługują dwa hydronimy należące do „gniazda Wisły” (używając określenia Rozwadowskiego): Wisłoka i Wisłok. por. dopływ Brynicy. pd. Ciek ten nie jest notowany w „Hydronimii Odry”. uważając ją za formę deminutywną utworzoną za pomocą sufiksu -ok (gw. Pierwotny hydronim w postaci *Tymawa zalicza do nazw przedsłowiańskich i podaje w wątpliwość związek z nazwami „iliryjskimi” oraz ze słowiańskim *tyměno lub *tymę. iż pierwotną nazwą Dunajca była *Nida. -ene. który zawiera n. w dorzeczu Bzury. którego powstanie datowane jest na lata 1390–1395. a pierwotnie może Bachę. Wisły). ze słowiańskim sufiksem -ec. w. Dunajca. posiadającej starszą dokumentację”. Najwcześniej powstała Łomża. choćby RymNmiast 140). Główny zrąb podziału hydronimów w niniejszej monografii zasadza się na rozróżnieniu formacji odapelatywnych i odonimicznych. Choć obiekt nie jest dopływem Broku i oba te cieki dzieli 20 km. z psł.(por. Ojkonim Łomża przez wielu autorów uważany jest za słowiański. określająca jezioro i wieś. W omówieniu szczegółowym hydronimu Rawa stwierdza. notowany w 1708 r. Poza zestawieniem pozostanie również n. pd. 83v). realizacja -ak) na płaszczyźnie onimicznej. wskazuje na zapis z 1355 r. choć dokładna postać z dokumentu nie jest znana. Ta pierwotność w odniesieniu do nazwy miejscowej budzi wątpliwości. S. Analogicznie traktuję nazwę Dunajec – transonim powstały od hydronimu Dunaj. *lomъžǫ ‛łoskotać. Babik (162) odczytuje nazwę jako *Łomza. 93). dziś Stara Łomża. wieś i grodzisko (z XI w. została przeze mnie zaliczona do hydronimów ponowionych (transonimów) – od n. Brok. Ni(e)dzica.. koło Gniewu (Babik 28541). Sanu) uznaje natomiast za ponowioną z poprzedniej w rezultacie jakichś ruchów migracyjnych. tej wsi. W związku z tym nie widzi podstaw do rekonstrukcji apelatywów *vislok. którą Babik (306–308) zalicza do warstwy I i mapuje także w grupie domniemanych germanizmów. stukać’ (SESł V 184). a Niedzica jest derywatem odonimicznym. lecz tej dokumentacji nie przytacza (Babik 240). że „prawdopodobnie stanowi ona przeniesienie nazwy płynącej po drugiej stronie wododziału (okolice Mikołowa) Rawy. które J. W „warstwie I” Z.) położone nad Narwią poniżej miasta. Tymawka. jak chce Babik (160). Babik (316–317) zalicza do warstwy I nazwę Wisłoka (pd. gdyż jest to złożenie od przymiotnika luty ‛zimny’ i od n. to mogło nastąpić przeniesienie tej nazwy (por. NMPol VI 358–359. *visloka.

Obecność sufiksu -ica w n. Moim celem nie jest tworzenie nowych hipotez ani falsyfikowanie dotychczasowych. rzeka ma kilkanaście kilometrów długości. Udolpha nie występujące. Po kilkudziesięciu latach badań w wielu wypadkach jedyną konkluzją jest stwierdzenie „nazwa 43 Łomżyczka. rzeki Suga(j)nicy sugerowałaby jej wtórność w stosunku do n.2. pochodzi od limnonimu. – Wydawcy KMaz identyfikują ten zapis z Łomżycą. Ubiad 1794 NMPol (kartoteka). podając jedynie zapis z „Hydronimii Wisły”. 119v–120). 1532 Matr IV/2. Lompzicza (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. Biolik nie całkiem przekonuje.). -i 2006 HPol I 150. to jednak umieszczenie nazwy w grupie archaicznych nie wydaje się słuszne. ukierunkowaniem swoich badań. rz. Szpęgawa. Łomżyczka 1839 MpKwat V 2. zaliczane przez Z. <Łomżyca> 1965 HW nr 470. Łomżyczka. od n. ze zmianą nagłosowego kr.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 69. Zaprezentowany rejestr nazw archaicznych zawiera hydronimy o różnym stopniu „archaiczności”. w większości poszczególne pomysły motywacyjne są poddawane krytyce. Babika (264) nieanalizowane z punktu widzenia slawistycznego. Jak wynika z krótkiego przeglądu hipotez etymologicznych. Rzetelska-Feleszko 1978b: 54). Etymologizowanie nazw najstarszych jest niezwykle trudne. proponujący kolejne etymologie. Narwi (→ Wisła): a fluvio Russ (1378 lub1379) KMaz III 235 (tu?). to raczej chyba jakiegoś większego lub oronimu.1.42 gniazda notowany jest od XV w. Babik 162. os. Olbiath 1538. Babika do warstwy I. 44 Por. Poza opracowaniem znajdą się. 266–266v). Babik (128) umieszcza hydronim Grzywda/Hrywda.(por. które hydrologicznie nie należą do dorzecza Wisły. a jeśli tak – to tylko niektórych. w „Słowniku geograficznym”. gdyż jest to jedynie wariant efemeryczny. Hrywda w dorzeczu Niemna. który uznaję za pierwotny. dł. Nazwa miejscowa nie jest jasna. . i zestawia go z n. szukają hipotez zgodnie ze specjalnością. Włączona została do grupy derywatów zakończonych na -ica. według Z. Narewki w Puszczy Białowieskiej. motywowany przez apelatyw krzywda ‛niesprawiedliwość’. lecz do zlewni Zalewu Wiślanego44: Motława. Można więc dopuścić ponowienie nazwy z większej rzeki lub raczej onimizację (zob. 34). mapowany wśród niepoświadczonych jako pierwotny (Babik 288. Choć etymologia M. po ustaleniu zasobu hydronimów staroeuropejskich na obszarze Polski. Lit. a jej nazwa chyba jednak jest wtórna w stosunku do ojkonimów i od nich derywowana (por. Dumy (2002b: 159). jako: Olbeda 1409. notowany w XVIII w. HE XIX 61–62. jeziora. 4 km. m. 92). notowany w XIX w. pd. nr 16601. Rzeka to obiekt o niezbyt dużych rozmiarach. 33) Styna to n. poszczególni autorzy. W opracowaniu H. obiektu wodnego. Łomżyczka a. jako Łomżyca.79 km. badacze w niewielu przypadkach są zgodni co do genezy nazwy. Lomzicza (1442)1456 SHGMz(MK 3. podobnie u J. III. nazwy obiektów z obszaru dolnej Wisły. jeśli jednak została ponowiona z n. in torrente Łomzicza 1522. *Hrywda (< Krzywda). Dunajca o długości ok. więc jak na obiekt z tej grupy jest niewielka. później Łomżyczka43.. Ubiad (notowanej od XV w. część badaczy hipotezy te akceptuje lub falsyfikuje. Górnowicza (1988: 31. zwłaszcza gdy chodzi o nazwy o paralelach bałtyckich. też ‛krzywizna’ lub przez n. jeziora Sugana i n. 20. Suganica. ld. rz. Styna.> gr. staroeuropejska. W r. Motława i Szpęgawa – staropruska. Jest on raczej derywatem odmiejscowym z sufiksem -ek.. jak wspomniano we wstępie. u J. pd. 1378 pojawia się w źródłach n. Kolejnym hydronimem niepomieszczonym w moim zestawieniu jest Ubiadek. W monografii dorzecza Narwi znajdujemy tę nazwę jako wariant hydronimu Hwoźna. mapa 1. Współcześnie. W warstwie I Z.

Radawka. o zróżnicowanej długości. Łada. oraz z dorzecza Narwi – Sidrę i Strabelkę. a poniżej 20 km – 13. W XI w. Są to w większości makrohydronimy o bardzo starej dokumentacji. W XIV w. 246). Dokumentację od starożytności ma jedynie nazwa Wisły. że istnienie nazw małych obiektów o przedsłowiańskiej etymologii świadczyłoby o jakiejś ciągłości osadniczej. Do końca XV w. Popowska-Taborska (1993: 47) uważa. również w dorzeczu Narwi. 236. Jakać. Babik 225. Wierzyca. Lutryna. Isła (Zawadka). Nieprzypadkowo wśród tych najpóźniej notowanych znajdują się nazwy. 235. Jakać. określających obiekty położone w części prawobrzeżnej dorzecza. Drwęca. Zgłowiączka. 245. w zlewni Wisłoki – Isła (Zawadka). w zlewni Sanu – *Radawa (Radawka). Luciąża. Łydynia. pozostałe. Gołda. Janka. Są to obiekty rozproszone po całym dorzeczu. XIII pojawia się 20 nowych nazw: Bzura. San. Koterka. w XII jedynie 4: Nida. 87 potamonimów. są to: Dokawa (sugeruje się pochodzenie starogermańskie nazwy). od Małopolski po Pomorze.: Hanka. Wiar oraz Wkra. Wel. w XVIII w. Ełk. w tym 7 – poniżej 20 km: Dokawa. Żadna z tych nazw ze względu na kontrowersje etymologiczne nie może stanowić raczej dowodu ciągłości osad- . Ochnia. Kasinianka. Mień. Poprad. w zlewni Soły – budząca kontrowersje Pielwel (Pewlica). Poczynając od górnego. Mierzawa. których archaiczność budzi spore wątpliwości. W niektórych nazwach wyodrębnić można stare sufiksy (typu -awa. w XV zapisano w źródłach 29 nowych nazw dla obiektów położonych w większości w dorzeczu prawobrzeżnej (z wyjątkiem Iłżanki). odnotowano przyrost 17 nazw. Skrwa. „Wiślańskie” hydronimy archaiczne to głównie formacje rodzaju żeńskiego. zapisano 6 hydronimów: Bug. Nazewnictwo małych obiektów wodnych jest niestabilne w okresie historycznym. o pierwotnej formie rekonstruowanej z ojkonimu. Wśród nazw uznanych za archaiczne 13 obiektów ma długość poniżej 20 km. W przedziale powyżej 100 km mieści się 25 rzek. Bugu – 8. W w. 232. Narew. na co w badanym materiale znaleźć można mnóstwo przykładów. potrzebnej w przekazywaniu nazw. Pilica. a dokumentacja późna? H. za których pomocą adaptowano archaiczne formy. środkowej Wisły (najwięcej w dorzeczu Wieprza – 3. Wda. Zwracają uwagę dwa hydronimy określające obiekty o długości poniżej 20 km: Drybok i Kasinianka. Tryłoga. między 50 a 100 km – 22. zakończone na spółgłoski. „śląskiego” odcinka Wisły.43 niejasna etymologicznie”. nie bez wątpliwości. Narwi – 9). pojawiają się nazwy: Koterka. Wszerzecz. -ew). gdy ciągłość osadnicza jest niepewna. niekiedy żeński. Raba. reprezentują rodzaj męski. między 30 a 50 km – 19. w zlewni Bugu – Kotra (Koterka) oraz w zlewni Narwi – Dybła. których zaliczenie do tej grupy budzi kontrowersje. od górnej po dolną Wisłę. Czy można zakładać jego stabilność i przetrwanie. a w XX – Hanka. kiedy istnieje ciągłość osadnicza. Wszerzecz. W w. Lutryna. XVI zapisano 4 nowe hydronimy: z obszaru górnej Wisły – Pewlicę i Tyrawkę. Sawa. zakończone na -a (58). Najdłuższym obiektem o długości powyżej 1000 km jest Wisła. Wątpliwości budzi klasyfikowanie nazw małych obiektów jako archaicznych (niekiedy bez znajomości pełnej dokumentacji). np. w zlewni Raby – Sawa i Kasina (Kasinianka). 241. zaliczane do areału mazowiecko-podlaskiego i uważane za bałtyckie. Uszwica. Sawka. które (po drobiazgowych analizach) pojawia się wielokrotnie na stronach ostatniej monografii syntetycznej tej grupy nazw (por. ujawniło się w dokumentach 87% nazw uznanych za archaiczne. Szkwa (Raciążnica). Do zbioru archaicznych nazw wodnych dorzecza Wisły włączono. Rawka. 233. – jedynie Gołdę. Trłoga. są one notowane między XV a XIX w. uznawana też za słowiańską. Drybok. 230. Dybła. o niepewnej dokumentację. W XIX w.

być w ruchu’. grzebać. nurtu (prędkość) i koryta rzeki (krętość). *er-/*or. *u̯ ei̯ d-/*u̯ id-/*u̯ ei̯. 2–3%.‛szybki. oprócz zestawienia hydronimów archaicznych określają także ich zasób w całym zbiorze hydronimów danego obszaru. rozbijać’. Wśród hydronimów odapelatywnych dorzecza Wisły nazwy archaiczne stanowią 1. *u̯ ei̯ g-/ *u̯ ei̯ k. *beu̯ g(h).‛połyskiwać. *u̯ eld-/*u̯ old. nabrzmiewać’.*(s)krei̯-s‛kręcić się’. Nie wydaje się celowe umieszczanie wśród archaicznych nazw małych obiektów. *ar(ə).‛wydzielać sok’.‛chodzić. zmiażdżyć’. *pei̯ s?/*pis. por. kręcić się’.‛rozgnieść. Zwykło się przyjmować. 1%)” (1991: 62). *mei̯ n-/*moi̯ n-/*mī̆n. Poniższe pierwiastki nominalne i werbalne obecne w podstawach nazw archaicznych rozszerzają nieco to pole semantyczne: *am. trawa. *i̯ es.‛mokra. *ei̯ s-/*is.‛rozrywać. *nei̯ d-/*nid-. Łuplanka. prażyć’. np. którzy pokusili się o ujęcia syntetyczne czy syntetyzujące poświęcone hydronimom.‛wygiąć. *lei̯ ku̯ -/*līk-. E. *ās. *reu̯ H-/*rou̯ H-/*ruH. wilgocią. lać się’. *bheu̯ g-. *snā-/*snə-. *līu̯ -/leiu̯ -.‛kręcić.‛nabrzmiewać. Badacze.‛wrzeć. *i̯ ānā ‛potok’ : *ei̯ -/*i̯ a. mokradła’. *seu̯ . dotyczące ruchu wody.‛suchy‘. których denotaty stanowią podstawową „siatkę” hydrograficzną każdego większego dorzecza.44 niczej. zgiąć’. *melg̕h. Proporcja potamonimów archaicznych do wszystkich potamonimów (biorąc pod uwagę liczbę referentów) w dorzeczu Wisły jest jeszcze mniejsza – poniżej 1%.3%. *u̯ ei̯ s-/*u̯ is-. ide. W objaśnieniach wyżej przedstawionych hydronimów pojawiają się pierwiastki indoeuropejskie odwołujące się głównie do tych trzech podstawowych znaczeń. błyszczeć’. Łupia. obracać. że „w polskiej hydronimii nazwy przedsłowiańskie stanowią zwykle niewielki procent (ok. cechami wody (barwa). kręcić się’. też jej działania. *tūr. W zestawieniu pojawiają się rdzenie związane z typem obiektu (innym niż rzeka). *pel-/*pol-/*pl̥ -. a w związku z tym – proporcję hydronimów archaicznych do całego zbioru. Zwrócić trzeba jednak uwagę. że nazwy archaiczne to głównie makrohydronimy. przesuwać’.‛skręcić’. iż zasób hydronimów staroeuropejskich w hydronimii danego obszaru może wynosić ok. *el-/*ol-. ciec.‛nieść.‛poruszać się’. *su̯ ei̯ d-/*su̯ id. prędki’. koryto rzeki’. *as.‛poruszać się szybko’. burzyć się’. *ner-/*nor. *u̯ es.‛pędzić. wzdymać’.‛palić. kapać. płynąć’ (Rymut 1998: 271).‛wić się. iż w nazwach staroeuropejskich semantyka podstawy wiąże się z polem znaczeniowym ‛rzeka.‛wić się. bagna. spieszyć się’. *rēd-/*rōd. biec’. *per. Cytowani badacze podawali raczej dane szacunkowe. bo trudno jest w liczbach bezwzględnych ustalić sumę wszystkich obiektów czy hydronimów dla dużego obszaru. w których podstawach tkwią apelatywy stanowiące polską kontynuację starych indoeuropejskich rdzeni. Borek (1983: 342) uważa.‛skrobać. *redh-. przechodzić obok’.‛mijać. *mer(ǝ)gu̯ . zwłaszcza ujawniają się tu często czasownikowe rdzenie o rekonstruowanym znaczeniu ‘płynąć. biec. *s(t)r-(/*ser-/*sor-). *sreu̯ -. ogryzać’. *breu̯ . *bher-/*bhr˳ . . H. głównie jednak dewerbalne.‛przeć’ lub ‛gnić’. woda.‛ciemny’.‛puchnąć. ide. kipieć. jechać.‘orać’. por. Rzetelska-Feleszko stwierdza natomiast. *dreu̯ . wilgotna gleba. *sei̯ -/*soi̯ -/*sē(i̯ )-/ *si-/*sī-. *u̯ eng.‛zanurzać’.‛kanał.

P. baz hydronimicznych i jakimi kryteriami należy się kierować? Sceptyczne podejście H. z jednej strony.II. Podobne studia dotyczące niektórych typów słowotwórczych antroponimów i toponimów były podejmowane później. Ich charakterystykę i przegląd przedstawił K. H. prezentując te kryteria. Autor zaprezentował w niej. W pracy J. staroeuropejskich. że zestaw leksyki słowiańskiej . Stwierdza też. Szulgacz (Šuľgač 1998). Praca ta przeszła bez echa w środowisku polskich hydronomastów. Rymut (1997: 11–19) w artykule dotyczącym możliwości badawczych w zakresie onimii prasłowiańskiej. a prace zostały poddane krytyce. które mogły powstać w okresie prasłowiańskim (1927). Popowskiej-Taborskiej prowadzi do tego. Udolpha (1979) zanegowano zwłaszcza wnioski etnogenetyczne (por. ale możliwymi. Zrekonstruował on 564 prahydronimy. a zestaw prawdopodobnych baz semantycznych – z bazami mniej prawdopodobnymi. jednocześnie częściowo je kwestionuje. przejrzystość semantyczną podstaw apelatywnych zestawia z sytuacją zaniknięcia części leksemów słowiańskich. Hydronimię prasłowiańską z obszaru zachodniej Ukrainy opracował W. WARSTWA HYDRONIMÓW PRASŁOWIAŃSKICH 1. 1993: 48) podaje w wątpliwość możliwość wyodrębnienia słowiańskiej warstwy hydronimów związanej z czasami „sprzed historycznie udokumentowanych dziejów Słowian” i sceptycznie odnosi się do wykorzystywania faktów hydronimicznych w dociekaniach nad słowiańską etnogenezą i typogenezą. ale też dobór baz hydronimicznych (por. których za słowiańskie uważać nie można. Językoznawcy zajmujący się hydronimami z obszaru Słowiańszczyzny wydzielają wśród warstw chronologicznych oprócz hydronimów archaicznych. Powstało kilka większych monografii. Czy można więc ustalić zestaw hydronimów prasłowiańskich. które na podstawie danych hydronimicznych wnioskują o etnogenezie Słowian. Babik 79–82).: Rospond 1981: 65. Zastosowana tam metoda areałowa nie dała jednoznacznych rezultatów. czyli nazwy wodne odnoszące się do epoki wspólnoty prasłowiańskiej. z drugiej natomiast – nazwy. przedsłowiańskich także hydronimy stanowiące wspólne prasłowiańskie dziedzictwo poszczególnych języków. STAN BADAŃ NAD HYDRONIMIĄ PRASŁOWIAŃSKĄ Na początku XX w. stereotypowe nazwy ukraińskie czy wschodniosłowiańskie. Popowska-Taborska 1981: 82). Badania te miały charakter historyczno-porównawczy i stanowiły próbę zrekonstruowania zasobu nazw własnych w okresie prasłowiańskim. iż badaczka. powstała pierwsza praca dotycząca onimii słowiańskiej – Franz Miklosich opracował toponimy i antroponimy z różnych języków słowiańskich i na podstawie ich analizy starał się wydobyć zbiór nazw. Popowska-Taborska (1989.

Kamionka. suchy. Rzetelska-Feleszko wśród nazw „o cechach wspólnych dla hydronimii słowiańskiej” widzi formacje powstałe w wyniku derywacji semantycznej od przymiotników typu biały. topiel. Duma (1999a) w monografii nazw rzek lewobrzeżnego Mazowsza. Chodelka. zbudowane przy użyciu środków morfologicznych nieproduktywnych w językach słowiańskich oraz formacje żywe. Sołokija. a nie ojkoni- . roślinność. Pojawiły się nowe sufiksy i nowe kategorie słowotwórcze.(por. włączając w zakres swoich badań również odapelatywne nazwy zestawione oraz derywaty sufiksalne od nazw rzek.46 w okresie formowania się hydronimów był inny niż współcześnie. jeśli uznać pierwotność nazw wodnych. bystry i rzeczowników typu struga. -ka. Radomka. Bystrzyca. a próby W. Koprzywianka. Rymut 1998: 273. Konfrontowanie hydronimicznych baz motywacyjnych ze „Słownikiem prasłowiańskim” też nie przynosi jednoznacznych rezultatów. rekonstruujący stan prasłowiańszczyzny w VII–VIII w. Słudwia. Orla (Orlanka). Szreniawa.e. które mogły powstawać w różnych okresach i na różnych obszarach słowiańskich (por. Zaprezentowane zostały nazwy odapelatywne (większość) oraz odtoponimiczne (czy odantroponimczne. -ica. Na przedstawionej tam hydronimicznej mapie Polski umieścił następujące słowiańskie nazwy większych rzek z dorzecza Wisły: Biała (2 ×). sufiksalnych. formacje z sufiksami -awa. późne innowacyjne nazwy polskie). od podstaw roślinnych i zwierzęcych. Jasiołka. do których skłonny był zaliczyć nazwy wodne określające duże rzeki o starych zapisach historycznych i o słowiańskich podstawach apelatywnych. P. Czarna (3 ×). Słownik ten. Rymut.. omawiając nazwy dolnej Wisły. Wilga. nieużywanych już w okresie historycznym. lasów i innych obiektów topograficznych. 2003: 229–230). Jeziorna. ani J. Traktuje ona cechy wspólne szerzej niż K. jezior. Huczwa. Lubaczówka. gór. Mleczka. Brynica. Swoje poglądy na ten temat zaprezentował on we wspomnianym już kompendium „Słowiańska onomastyka” (SOE). Schmida (1979) i J. Rzetelska-Feleszko 1991: 62–64). W onomastyce polskiej rozróżnienie na warstwę starszą – prasłowiańską (słowiańską) – i późniejszą stosowane jest dość niekonsekwentnie. powstałą na gruncie języka polskiego (tzw. produktywne. Wyżnica. Rymut (1997. Do starszej warstwy słowiańskiej zaliczane są przez K. Skawa. którzy wyodrębniając starą hydronimię słowiańską posługiwali się słowiańskimi apelatywami wodnymi. Giełczew. Za słowiańskie lub bałtyckie badacz uznaje Supraśl i Biebrzę. faunę i teren sąsiadujący z obiektami wodnymi. Kamienna (2 ×). 2001: 45) dość optymistycznie uważał. Wskazuje na związek polskiego systemu nazw wodnych z systemem prasłowiańskim (por. a także derywaty sufiksalne od tych podstaw z suf. Brzozówka. Zgłowiączka (ogółem 33 obiekty). Nie ma grupy nazw prasłowiańskich w syntezie hydronimów dorzecza Sanu J. dąbek. Drzewiczka. Rymuta: hydronimy utworzone od przymiotników oznaczających kolor wody lub podłoża. Wolbórka. powstałą już może nawet w okresie kolonizowania przez Słowian nowych obszarów (por. -ica. z przyrostkami *-ьn-. Sławski 1974: 8). Riegera (1969) ani w jego późniejszej pracy dotyczącej dorzecza Warty (Rieger. K. 1993: 46–47). Tej grupy nazw nie wydziela również H. Wolnicz-Pawłowska 1975). E. Hydronimiczna baza leksykalna w czasach prasłowiańskich uległa rozszerzeniu o wyrazy oznaczające barwę. *-ьsk. Łęg. W hydronomastyce polskiej wyróżnia się prasłowiańskie (słowiańskie) nazwy wodne oraz nową warstwę. n. Udolpha (1979). Ropa. zawiera bowiem dwie warstwy leksykalne: wyrazy prasłowiańskie mające odpowiedniki indoeuropejskie. że można zrekonstruować zestaw prasłowiańskich hydronimów. Górnowicz (1988). wykryły raczej warstwę późną. Iłżanka. także pochodzące od przymiotników archaicznych bezsufiksalnych.

Przeginia. a później nastąpiły zmiany dyferencyjne.47 mów): Lubaczówka (1824). por. Radom (1154). 1 Nazwa Hodwisznia jest transonimem. 2 Nazwę Radomirza uznaję za odantroponimiczną. por. objaśniane są ich podstawy. imię złożone Wojbor. Ojkonim notowany jest wcześniej. iż nie da się oddzielić nazw powstałych w okresie prasłowiańskim od nazw. Glemieniec. Autorka zakłada (jednak nie bez wahania). sceptycyzmu prezentowanego przez niektórych oraz weryfikacji hipotez na podstawie najpełniejszej hydronimicznej bazy materiałowej. pochodzącą od imienia złożonego. Radomka (1789). Uważa on. Poglądy tego badacza jednak ewoluują i ponad dziesięć lat później zwiększył on zestaw hydronimów. w Instytucie Filologii Słowiańskiej UJ) „Słowiańskie leksemy toponimiczne w nazewnictwie (miejscowym) ziem polskich jako terenu niemacierzystego”. Wykaz uwzględnia nazwy o różnej budowie.. Łomżyca. którym skłonny jest przypisać pochodzenie prasłowiańskie. Wolbórz udokumentowana jest już w XI w. jaką się udało obecnie zgromadzić. Z.: Woybor (1065)1103. por. więc może on tkwił w podstawie hydronimu. wcześniej Wolborzyca (1228). 3 Odantroponimiczna n. Słudwię i Sonę. choć nie stosowanym bezwyjątkowo. którą określić można jako późnoprasłowiańską. Rymut 1997: 17–18). Słudwia. które się pojawiły w okresie historycznym (Babik 81). biorąc pod uwagę wczesne pojawienie się nazwy w źródłach i jej stabilność oraz wielkość określanych obiektów. m. Rylka. Glbiączka. Tanew. Wojborza (1262)3 (por. w. Wartopnik. Wolbórka (1775). których powstanie można odnieść do epoki prasłowiańskiej ze względu na archaiczność podstaw. zawierającego n. każdy natomiast z opisywanych hydronimów jest umieszczony w odpowiedniej podgrupie nazwotwórczej w rozdziale III i uwzględniony w danych statystycznych. w której problematyka ta zostanie omówiona szerzej4. jest wielkość obiektów. Kolejnym kryterium.. Wolborz (1331) XVI–XVII NMPol (kartoteka). może Muzgawa. . także genetycznym – obie zostały utworzone od tego samego imienia Radomir. dawniej Hodwisznia (1565)1. m. w której obok kryterium językowego zastosowano także pozajęzykowe. 2. zwłaszcza w odniesieniu do cieków o niezbyt dużych rozmiarach. jedynie nazwy większych obiektów mogły przetrwać kilkanaście stuleci (por. Jest to jedynie pewna propozycja. przygotowuje monografię. Płyćwa i Płytwica. Celem niniejszej pracy nie jest ustalenie zasobu prasłowiańskiego. Pozostaje ona w związku z n. Babik natomiast do warstwy nazwanej I/II. że całkowicie zrezygnowano z ustalenia zbioru takich nazw. Krzynowłoga. Duma 2002b: 159). Szreniawa i Szronka. Poszukiwania hydronimów prasłowiańskich w dorzeczu Wisły są wypadkową dotychczasowych ustaleń wybitnych badaczy. HYDRONIMY O ARCHAICZNYCH PODSTAWACH SŁOWIAŃSKICH Na poniższy zestaw hydronimów składają się nazwy. skrócenie: Radom. do kilkunastu: Bochotnica i Bachotek. HE XVII 139–140. dawniej Radomirza (1230)2. iż przy braku stabilności nazewniczej w hydronimii. ale wydobycie hydronimicznych typów motywacyjnych i baz leksykalnych obecnych w nazwach oraz przedstawienie ich rozwoju. 4 Założenia metodologiczne i zestaw toponimów został przedstawiony w wystąpieniu (w marcu 2013 r. pochodzi od wyrażenia przyimkowego od Wiszni. z sufiksem -ja. Nie oznacza to jednak. zalicza trzy hydronimy z dorzecza Wisły: Tanew.

pd. w. koryto)’. 163. K. Z. glina’ (Spsł). Babik 357). Śladem po n. J. o dł. pochodzi od psł. gliniany’ (Spsł). pierwiastkiem *bhelg(por. bezpośrednią podstawą jest jednak psł.76 km. o dł. Nazwa ta może być derywatem odapelatywnym lub ponowieniem z Brnia. rz. H. Wisły. coś wydłubanego (np. Babik 357). jest on również często wykorzystywany w toponimii (por. 21. *dľ̥bьn̕a ‛dłubanie.tworzył kilka derywatów apelatywnych już w najstarszym okresie. lśnić’ (HE XIV 12–13. por. 5 . także Brennica. Duma łączy ją z ide. dziś nieistniejąca. *bolgъ ‛dobry. Babikiem (349–350) opowiadam się za słowiańską genezą hydronimu. pol. Błoga (1227). *dъbra ‛wąwóz. SEBor). o dł. czy są to nazwy paralelne. Dłubnia (Spsł). znaczenie ‛błyszczeć. Oprócz onimów bezsufiksalnych od tej podstawy powstało wiele hydronimów derywowanych. rdzeniem *dreu̯ -/*drou̯ . mokradło’ (Spsł).48 Biebrza (1314–1335). *Brenna/Brynnica (1621). który ma m. 245. Rozwadowski (1948: 52–55) uznał nazwę za celtycką. a źródła znajdują się w pobliżu. z gliny. Udolph (1990: 69–76) zestawia hydronim z niem. Wisły. *dľ̥bьnъ ‛związany z dłubaniem. rz. pd. Nurca ( Bug).32 km. 17.73 km. Wisłoki. ap. dziś Struga Podłęska. 30. w. żłobienie. Brynica. pd. Prasłowiański rdzeń *brъn. J. ale nie wyklucza związku z ide. Narwi. parów’. Pierwsze zapisy hydronimu wskazują jednak na brak miękkości i motywację odprzymiotnikową (szerzej por. kan. gdyż ujścia tych rzek leżą w odległości ok. pd.50 km. miły. od dł. ld.56 km. dość wcześnie notowanych. błogi. Nidy. jasny’. Babik 348–349). rz. Drwiena (1262). ld. Wisły. Udolph 1990: 94–99). Brenna (1490) NMPol I 336. rz. Breń (1354). *bhelgh-. 50. od psł. rz. od psł. dziś Dłubnia. rz. o dł.77 km. K. J. Brana (1886).: Branew. Dłubna (1222). 14 km od siebie. *brъna ‛błoto.in. utworzone bezsufiksalnie od tej podstawy. Dbra (1145). NMPol). HE XV 19. od psł. pd.in. Trudno stwierdzić. o dł. m. o dł.36 km. Mimo archaicznej podstawy nie można czasu powstania wszystkich tych hydronimów przesuwać aż do okresu prasłowiańskiego. por. ld. rz. Duma 1999a: 27– –28). jest nazwa doliny Bługa (Geoportal). utworzona od pierwiastka *dhelbh.91 km. drewno. Górnowicz (1985: 32) – za staroeuropejską. Wisły. 29. pd. ap. choć jej pierwotna postać pozostaje dyskusyjna (HE XV 18–19. Wisły.‛dłubać. rekonstruowana na podstawie wcześniej notowanej n. odtworzone m. żłobić’ (por. pd.in. o dł. 53. pierwotne znaczenie ‛brunatny’ (SEBor). na podstawie n. *Brona/Bronka (1576).18 km. balà ‛błoto’. dłubany’ (Spsł)5. Wisły. Nazwa ta klasyfikowana jest też jako staroeuropejska. Babik (353–355). *brъnьnъ ‛z błota. Nazwa dość powszechnie uważana za słowiańską (por. co jest przekonujące. o dł. z lit. rz. czy jedna z nich jest transonimem (por. też psł. większość badaczy natomiast opowiada się za słowiańskim rodowodem nazwy. błoto. wywodzi ją od psł. 19. drzewo. balge m. Breń (1470–1980).. służący dłubaniu. J. HE XIX 19–20. *bobrъ/*bebrъ/*bьbrъ ‛bóbr’. Rymut łączy hydronim z ap. Rymut słusznie łączy tę nazwę z czasownikiem dłubać (HE XVI 33–34). dziś Drwinka. który związany jest z ide. Rozwadowski (1948: 12–20) dopatrzył się w nazwie śladów substratu germańskiego. W dorzeczu Wisły nazwy pięciu obiektów uznano za odapelatywne. Nazwa od psł. ld. Za Z. Babik 365–367). dziś Brda. *brъna : *brъnьje ‛rozmiękła ziemia. ap. rz. rdzeniem *bhelg-. Pilicy. ‛wyżłobiony przez wodę kanał’.‛płyPor.

pd. pędząca. Z. rz. Babik (479–480) za formę wyjściową uznaje Niechwarszcz i wiąże ją z psł. sugerując późniejsze powstanie nazwy i wskazując na związek z czas. dziś Krztynia. Wdy. dziś Nereśl.w znaczeniu ‛rzeka bez dna. od pierwiastka *mūs. Hydronim ma trzy konkurencyjne etymologie. Nazwę tę uznaję za archaizm słowiański. por. o dł. niecka’) z negacją ne. wartka’ (HE XII 43). Nidy. pd. Biolik (HE XIX 132– 133) wskazuje na staoeuropejską genezę nazwy od rdzenia ide. o dł. 22. *ner-/*nor. Z. o dł.*nāu̯ -/*nəu̯ -/*nū-. 107. ld. Myśla (1909). 1988: 33) rekonstruuje pierwotną postać jako *Ne-k(w)art-is i opowiada się za bałtyckim pochodzeniem od rdzenia *kart. Pilicy.‛obdzierać. Duma (1977: 78–79) objaśniają go jako nazwę rodzimą. 14. Wydaje się jednak słowiańska. W opracowaniu J. Dla J. krztusić (SEBor). od przym. Bzury. dziś Skierniewka. rz. Oba objaśnienia na gruncie słowiańskim są równie prawdopodobne. szumieć’. łącząc nazwę (za ESSJ) z psł. 29. uformowana za pomocą suf. rz. s. że rzeka płynie przez Puszczę Niepołomicką. Udolph (1990: 168–169) uważa ją za straoeuropejską. M. Za tą motywacją dodatkowo przemawia fakt. od ap. ld. z sufiksem -śla. Rzetelska-Feleszko i J. o dł. pd. lub od ojkonimu odantroponimicznego.23 km. Myśl (: Myślibor). 6. przym. zagłębienie. *my-ti ‛myć’. choć o ich etymologii opinie są różne (szerzej zob. Notowany jest również inny obiekt o tej nazwie: Drw(i)ana (1410).‛mech’. Bańkowskim skłania się ku pochodzeniu odantroponimicznemu od n. Bilut (HE X 111). rz. o dł. Duma (1977: 78).61 km.49 km. też stp. *nechvorščь ‛różne gatunki piołunu’. z sufiksem -ja. 5. dziś Niechwaszcz. czas. Udolph (1990: 152–157). .48 km. Łup(i)a (1330) XVI. drъvěna ‛związana z drewnem’ (Spsł). pd. Babik 422) lub od podstawy krzt-. Równobrzmiący hydronim zanotowano w XIII w. Babik (476) szuka objaśnień na gruncie słowiańskim.49 km. Babik (447) za pierwotną uważa formę Łupia z efemerycznym wariantem Łup’. krutùs ‛żwawy’. dziś Nurzec. por. pd. o dł. Rzetelska-Feleszko i J. drwa. Serafy (→ Wisła). J. Niechwarcz (1330). krtań. Bugu. Bednarczuk (1992: 253) w recenzji książki J. z negacją.82 km. rozsze6 Por. pot. J. Zanegował to jednak L. rz. ap. Udolpha (1990: 175–176) jest to nazwa staroeuropejska. Z.‛nurzać. stprus. związaną z kasz. choć nie odnotowano takiego na tym obszarze. 45. *nerstъ ‛rzeka. Duma. w dorzeczu Odry6 i to on poddawany był analizom. ld. os. Krtynia (1257). dolina rzeki’. o dł. dziś Drwina Długa. tkwiącego w lit. E. pracartis ‘koryto. opowiadali się za słowiańską genezą nazwy od czas. Mizla 1232 CdB A XIX 1. rz. słowiańskiego *lupja o prawdopodobnym znaczeniu ‛koryto. Babik (468) za A. -ynia od ap. *nerstьnъ. Narwi. Jego nazwa zapewne jest ponowiona z Drwiny/Drwinki (posiadającej starszą dokumentację). H. pd. w której odbywało się tarło’. podobnie jak E. Bugu. o dł. Nur (1113–1136). Mierzawy (→ Nida) i *Mozgawa/ Mozgawka (1787). 61. uznaje nazwę za staroeuropejską i wywodzi od rdzenia ide.*leu̯ p-/*leu̯ bh. rz. str. Udolpha. też ‛mały las’. jama’. uważane są za słowiańskie. rwąca. E. Nazwy: Mozgawa (1195). 113). Z. i jest to interpretacja dość przekonująca. χvarščëc ‛szeleścić.(por.44 km. łączona z rdzeniem ide. Górnowicz (HE I 21. kret (por. Neresna (1396). od rdzenia *krut-. obłupywać’ (HE XIV 75–76.10 km. o dł. 40.13 km. rzeka wylewająca’. Współcześnie ujście Drwiny Długiej od górnego biegu Drwinki dzieli jedynie około 5 km. łupić. Dumy (1999a: 29) nazwa uznana za archaiczną.49 nąć. a za nim J. Duma 1999a: 30).

Rządza 1775 ZWarsz 124. wąwóz. kasz. niedostępna powierzchnia. *nuriti ‛zanurzać. *fergūn-. por. Duma (HE XIV 89–90. Rządza. 65). płytki’ (por. rądi ‛zwinny. nazwa izolowana. 66. 6). o dł. gb. str. płaski’.35 km. por. nierówna. uchodzi koło Starych Załubic: Randza (1445)1456 SHGMz(MK 3. *pergynji < germ. Bilut (HE X 114–115). . Rynia. 8 O rozwoju znaczeniowym psł. psł. 7 Rządza. ‛dzika kaczka. nie może być też jednoznacznie potwierdzone” (Babik 547–548). czasownikiem *rinǫti. por. też może związany z tym czasownikiem ap. przym. pot. dziś Rynia9. 133v). *pergybni ‛okolica górzysta’ (HE XVI 126. Podaje on również alternatywną propozycję genezy od etymonu apelatywnego *rǫdja o znaczeniu ‛bujny. -y 2006 HPol I 245. dial. pd. Rządza a. Babik (510–511). 215). Lit. w dawnym znaczeniu ‛koryto. związane właśnie z przym. ale też ‛niegłęboki. podobnie Z. obfity’ : przym. Tarnawki (→ Stradomka → Raba). a formy nazwy zawierałyby wschodniosłowiańską realizację ŕ. dziś Uchanka. *rinǫ ‛wprawiać w ruch. też *noriti. dolina. -i 2006 HPol I 245. porządkujący. pd. Ręda. nur ‛ptak wodny’. iż „podejrzewanie jej [nazwy] o przedsłowiańskie pochodzenie.: Babik 547–548. z rzeky Rynyey 1526 Warsz nr 2454. pd. Ta mazowiecka nazwa nie jest jasna. o dł. i w związku z tym należałoby go zaliczyć do archaizmów słowiańskich8. 326). 26. Babik 1999: 34–35).76 km. Bzury. a wskazane objaśnienie nie przekonuje nawet samego autora. z sufiksem -ja. Renya (1445)1456 SHGMz(MK 3. os. <Renia> 1965 HW nr 549.. Według Z. pogrążać’. Rena (1415) 1456. urwisko’ (SEBań). 12. Rądza. pd. borsuk’ (SEBor). zdrowy. fluvium dictum Renya 1473 SHGMz(AG 6691). przym. Renya 1455–80 DługoszAnn I 78. Rymut wiąże z psł. rz. Randza 1470 SHGMz(MK 5. stp. Bednarczuk (1994: 15) i Z. Babika (548–549) hydronim derywowany od antroponimów typu Rąd. Rądza (1445) 1456. Babik (483– –484) poszukują objaśnienia na gruncie apelatywów słowiańskich. od n. dziś Rudno. o pierwotnym znaczeniu ‛szeroki.50 rzonym o -r-. *nurь ‛zagłębienie. Cienkiej (→ Rządza → Narew → Wisła): Rena (1415)1456 SHGMz(MK 3. prawidłowy. *plytъva. *rǫdъ (: rǫditi) o znaczeniu ‛umiejętnie coś szeregujący. Narwi (zb. Narwi (zb. o dł.35 km. oraz Przeginia (1531). Rzędza. rynna. Bańkowski rekonstruuje apelatyw jako *przeginia ‛miejsce strome. Rana (ta jednak notowana tylko współcześnie). fluvii granitialis dicti Renya 1521 SHGMz(Warsz 13. Rynia a. L. Radza 1514 SHGMz(PT 1. Renya 1526 SHGMz(MK 41. rz.53 km. płynie’ (Spsł). 2007: 193–195. Babik. dł. 162v). 13. *rǫdъ zob. 13. 68v).35 km. K. pot. Randza 1494 SHGMz(MK 18.: Babik 548–549. 9 Rynia. 326v). rzeka’ (por.. odpowiedni. por. psł. J. Dwa hydronimy małopolskie Przegini (1136). Płyćwa (1331) 1512. Obiekt jest niewielki. Bardziej jednak prawdopodobny jest związek z psł. Wisły. wesoły’ (SEKasz).30 km. zmodyfikowanym znaczeniem ‛rozpadlina. choć z nieco innym. który uznaje hydronim za derywat dzierżawczy o pierwotnej formie Rania. Hipotezy o bałtyckiej i staroeuropejskiej genezie podważa Z. jama’. nazwa archaiczna także dla E. rz. ld. Rądza 1524 SHGMz(MK 32. Bardziej prawdopodobne wydaje się odapelatywne pochodzenie hydronimu. 66. XII 138). nor. ld. sprawiać. *plytъ : *plytъvъ. jar. że coś się porusza. dł. parów’. 144. Boryś. Możliwy wydaje się związek z psł. Lit. dziś Rządza7. A. Cienkiej (→ Rządza → Narew). -va (< *-ъva). 1999a: 119) wywodzi nazwę od psł. 238–238v). *rǫdъ. str. Dębe). też ‛zwinny’. o dł. dobry’. Jakubowicz 2010: 105–106. który w konkluzji stwierdza. 16. choć nie dające się jednoznacznie wykluczyć. VanagasLHŽ 232). fem. czasowników *plyti/*pluti ‛płynąć’ z suf. <Razcza>. Struga 1965 HW nr 549.35 km. nie do przejścia. o dł. ld. te jednak notowane są dopiero współcześnie. Dębe) (→ Wisła).

Wissy (→ Biebrza → Narew). Można też rozważyć związek z czas. -y 2006 HPol I 256. legionowskim u ujścia Rządzy. Ropa (1279) 1336. Dobre. w kształcie łuku’) VasmerREW II 666 lub *slukъ ‛wilgotny’ z suf. Szkroda 1965 HW nr 517. rz. Scroda 1430 MkM II nr 626. ros. Analogiczne wyrazy (por. *skorda ‛bruzda > zagłębienie > wyżłobiona.‛dzielić. Słucza (1414–1425) 1456. ta zaś od n. Wcześniej wysuwano hipotezy o jej słowiańskim rodowodzie. por. Skroda. Duma 1999a: 60). dziś nieistniejąca. Rzeka płynie przez historyczne północne Mazowsze. ze względu na geografię oraz istnienie odpowiedników toponimicznych (VanagasLHŽ 301) i apelatywnych na obszarze bałtyckim (por. *-j(a) (Lehr-Spławiński 1960: 15). *ropa ‛gęsta ciecz’ (SEBor). Srzeniawa (1244). 22). Pisy (→ Narew → Wisła). ld. od psł.(*sel-/*sol-) ‛potok. 87. por. Rozwadowski (1948: 204–206) wywodzi hydronim od psł. *Słódź : słodzić (HE XIV 78–79. naniesiony odsyp kamieni’ (SW). *sъloja : *sъlojь). 11 Skroda. o dł. spulchniać ziemię’) i toponimy notowane są jednak w językach słowiańskich. mińskim. str. dziś Słudwia. Z. płynąca woda. naniesione wodą z jaru mającego ujście do koryta rzeki. 97. Skroda 1425 MkM I nr 108. . J. Położenie miejscowości: Rynia.: HE XII 176. Rynia w gm. pd. Scharde przed 1343 KMaz II 259. *soldvъ ‛słodki’. Udolph (1990: 344–345) opowiada się za pochodzeniem sta10 Skroda. związana z rdzeniem ide. Lehr-Spławiński (1946: 64) zaliczał tę nazwę do grupy bałto-słowiańskich. głęboka dolina’. *skorditi ‛bronować. Skroda a.70 km.82 km. pd. Nazwa uważana za bałtycką.ʽktóry pękł. Słoja (1900). uchodzi koło wsi Rudka-Skroda: Scarde (1314–1335)XV PrUr II nr 882. Schmid (1991) interpretuje nazwę jako staroeuropejską. skerd-/skird. Skroda 1889 SG X 717. slukij ‛krzywy. ap. Scroda 1501. 55.. a także bieg rzek Rynia → Cienka → Rządza nasuwają przypuszczenie. J. Lehr-Spławiński 1960: 10). Słodew (1334) 1534. oddzielił się’ SESmocz 556. *sъkava ‛kręta’. HE XV 115–116. HE XIX 172–173). o dł. gb. Nazwa objaśniana jako słowiańska. Babik 539–540. rynia ‛odsypisko na Dniestrze. *soldъ ‛słodki’. reń. dziś Szreniawa. później już do słowiańskich (por. os. 32. lecz bez dokładnej identyfikacji i starszej dokumentacji11. Węgierki (→ Orzyc → Narew → Wisła): <Skroda> 1965 HW nr 543. W. Babik (334–335) widzi tu raczej związek z przym. Z. Skroda 1411 HMil 232. Matlaka.06 km. por. 60). *sl̥ . Supraśli (→ Narew). Wisłoki. Wisły. HE XIX 173–174. w pow. notowanego w XV w. ld. P. słodkim’ (SEBor).51 ryń.. smacznym. *skeu̯ .: Babik 557. fluvii dicti Skroda 1407. Bzury. *sъlǫčь (por. który mógł oznaczać ‛miejsce zlania się dwu rzek. ujście rzeki’. Scroda (1414–1425)1457 SHGMz(MK 3. Nazwa uważana za staroeuropejską. Babik (557) rekonstruuje dewerbalny ap.51 km. owinąć’. Nieporęt. 18. rz. od rdzenia ide.28 km. na rzece Skroda (1565) Lumaz II 107. o dł. dł. Scroda (1416)1456 SHGMz(MK 3. teoretycznie rozważa też związek z przym. o dł. lecz brak poświadczenia tej postaci w językach historycznych. 1505 SHGMz(MK 18. *sloja/*sloj (< psł. ld. prąd’ (por. *sl̥ -. J. tam też odnotowano drugi obiekt o tej nazwie. u źródeł Ryni. *solditi ‛czynić przyjemnym. 560). Babik (557) wywodzi hydronim od ap. Scarde (1314–1335) XV. o dł. rz. Wisły. dziś Skroda10. Skawa (1229). o dł. od pierwiastka ide. 110). ld. pd. rz. 222). 44.. 1474 SHGMz (MK 6.27 km. iż w przeszłości mógł być to jeden obiekt o nazwie Rynia. we współczesnym pow. co się wydaje mniej prawdopodobne. Lit. T. Nazwa (podobnie jak poprzednia) uważana za staroeuropejską. rz. Z.77 km. por. rz. jego hipotezę zaaprobowali polscy badacze. rz. Scroda 1429 MkM II nr 79. ld. Duma rekonstruuje pierwotną postać nazwy jako *Słodzew i wywodzi ją od nazwy młyna Słodzew. 83. Babik 554–556. gm.

(HE XII 220). pd. Zierhoffera przy odhydronimicznej n. o dł. dziś Wietcisa. *sl̥ . HE XVI 152–153. pd. Ślina (1413). namulisko > dolina między wydmami’ lub ‛dolina. *ser. *tьn-. Górnowicz widzi tu stare złożenie od ide. dł. o dł.52 roeuropejskim. Jak wykazał J. por. Rzetelska-Feleszko i J. 19. *-ъve). mokry’. -ki 1972 UN 140. z formantem -issa (HE I 37–38. a W. jednak bez próby etymologii – autor nie dysponował wtedy też pełną dokumentacją hydronimu (ZMaz 364–365). *tьna.01 km. *u̯ eng-r ‛kręty’ i *mad. pierwotnie zapewne *Tna (z wtórnym a). *ǫgromadь lub *ǫgromadьje ‛coś co znajduje się między (w) tym. pierwotną formą hydronimu jest Tnew (< *Tьny. w.‛błoto’ (HE XVIII 100–101). Postać z sufiksem -ka i spółgłoską m. 44. Dla Z. H. koryto rzeczne z namuliskami’ (Babik 602–604).32 km. rz.22 km. wtórnie Wietcisa. można zakładać paralelne formy *tьnъ : *tьnъkъ : *tьnъvъ. *tin. Tamka. co określa się jako *gromada w znaczeniu topograficznym ‛usypisko. *(s)lei̯ . J. 30. Tamka 1892 SG XII 152. Tańsk. staroeuropejskich. Orzyca (→ Narew). Babik (337–338) łączy jej podstawę z rdzeniem psł. o dł. Schmid w uwagach redaktora do jego etymologii podaje konkurencyjną hipotezę. . Tana 1781 ZPrzasn 31. powstała zapewne w wyniku adideacji do tama. Nazwę łączyć trzeba z psł. Potamonim zaliczany do bałtyckich. Wilga (1335). Babik 580–581). Wierzycy (→ Wisła). Tamka a. Rymut zestawia hydronim z stp. Wzmiankowany jest wprawdzie przez K.64 km. Tańsku-Przedborach: parte fluvii Thana 1500 SHGMz(MK 18. jak w *tьnъkъ ‛cienki’ (realizacja *ten-. *větvь. Tnew (1469) 1502. od ide. o dł.‛płynąć’. Tana 1839 MpKwat IV 1. -i 2006 HPol I 294. *slina ‛ślina’ < ide. Wierzycy (→ Wisła). Dzierzgowie. co zanegował J.25 km. dziś Tamka12.22 km. rz. a jako podstawę rekonstruuje ap. Wisły. objaśniając dalszy rozwój fonetyczny nazwy. 14. pd. płynie w Dobrogostach. Górnowicz uważa nazwę za staroeuropejską. 39. Wietwca (1198) 1262. Płyćwa). którą należy wiązać z psł.26 km. H.‛ciec’. <Tana> 1965 HW nr 541. Udolph w uwagach tłumacza.‛śluzowaty. ld. 14. m. *tьnъ. *Wągromadnica/Wągromadisa (1229). Podobnie jak w wypadku przymiotników *plytъ : *plytъkъ : *plytъvъ (por. dziś Węgiermuca. płynący na Podlasiu. rz. pojawia się dopiero w XIX w. rz. który nie był dotąd analizowany. cienki. K. kleisty’ (SEBor. Schmid w uwagach redaktora dodaje jeszcze nawiązanie do stprus. wydma. Boryś 2007: 194 i n. o dł. Narwi.(HE XIX 190–191). pd. Orzyca (→ Narew → Wisła). wtórnie zmiana -eN. rekonstruując pierwotną formę jako *Větvьca (od psł. P. 115). Babik (615–616). Z. a Z. *u̯ elg. tamka. P. Udolph (1990: 328–330) zalicza nazwę do staroeuropejskich i przedsłowiańskich. fem. psł. Tamka. ld. Tana (1500). gw. Duma zestawiają nazwę z kasz. Babik 582). Rieger (1969: 167). białawy’ (por. przym. por. Formą posiadającą dokumentację od początku XV w. str. pochodzącą od bazy *u̯ eid-. choć W. por. ten sam autor w późniejszych opracowaniach widzi jednak związek z ide. jest Tana. R.. Babika słowiańskość nazwy nie podlega dyskusji. 1988: 31). Babik nie wątpi w słowiańskość nazwy i rekon12 Tamka. *sernjavъ ‛biały. podając jako podstawę pierwiastek ide. wiązany z rdzeniem ide. dziś Tanew. Tę propozycję rozwija i modyfikuje Z. str.> -aN-). 114. 25. to mazowiecki hydronim. větva. o dł. wilgi ‛wilgotny. rz. pd. z wtórną samogłoską a. pol. wietwa ‛gałąź’). E. *sernъ. Znajduje też przekonujące objaśnienie na gruncie słowiańskim. vǫgroda ‛miedza graniczna’ (1977: 132). Sanu. *angurgis ‛węgorz’ (HE I 36).

Vilka 1495 SHGMz(MK 18. oraz Skrody. Schodn(i)a (1382).2 km. 33. Płona (1440). o dł. Powyższe hydronimy wyodrębniono na podstawie archaicznych. Vilka (1508)1539 Matr IV/1. Bobrowa (1375). rz.07 km. Wilka 1617–1620 Lumaz 169.28. obie prawdopodobne. Pełch (1418).). 149. Wieprza. 60. 52. 47. pd.66 km. Dunajca. rz. o dł. Pierwotna postać nazwy to Wilka. Wisły: Vilka (1478) SHGMz(MK 5. o dł. Czarna (1235). Czerna (1227). pd.53 struuje dwa psł. dziś Płonka. rz. Bzury. rz. Kamienica (1330). dziś Kamionka. Pilicy. 14 Za niestabilność uznaję istnienie nazw obocznych świadczących o braku ciągłości nazewniczej. 56. ld. utworzonych w wyniku czystej onimizacji: Biała (1229). rz.14 km.44 km. 155v). ld. czy podstawy nazw i ich budowa słowotwórcza mogą korespondować (lub nie są sprzeczne) z rekonstruowanym stanem z okresu późnoprasłowiańskiego. Czarnej Nidy ( Nida). 67. rz. wielkość określanego obiektu (powyżej 30 km) oraz stabilność nazwy w ciągu wieków14. rz. o dł. Wisły. o dł. Wilga. 50. dziś Pełchówka.54 km. 32. Tyśmienicy ( Wieprz). Wkry (→ Narew). o dł. *Kamiona (1210).95 km. Horz (1406).53 km. 185). pd. rz. W ten sposób zbiór powiększono o 28 dodatkowych hydronimów. 83). o dł. rz. nad rzeką Wilką (1565) Lumaz I 87. ld. 87. niewielkiego obiektu. 3. ld. o dł. 13 . Wisły. Garwolka 1893 SG XIII 467.66 km. Wyselekcjonowane hydronimy poddano analizie językowej. 81. o dł. Wilga a. o dł. dawności dokumentacji i wielkości określanego obiektu. o dł. Jabłoń (1428). Zmiany dyferencyjne związane z kontekstem onimicznym. rz. dł. ld. Wisły. Narwi. Wylka (1508)1540 SHGMz(MK 8. Wilga a. pd. o dł. a E. T. o dł. Garwólka a. Wisły. Jeziora (1404). które mogły być jej podstawą: *vľ̥gъ i *vľ̥gъkъ ‛wilgotny’ (Babik 617–618). rz. o dł. rz. dziś Wilga13. Rzetelska-Feleszko (1982: 265) od ap. wilk. dziś Jeziorka. o dł..53 km. Dunajca. rz. nieposiadającej wczesnej dokumentacji i zapewne niewielkiej strugi. Czarna (1473). ld.09 km. 48.08 km. dziś Bobrówka. mającej na celu ustalenie. Kanału Żerańskiego (→ Narew). Rudawa (1254). 21). ld. 38. -i 2006 HPol I 314. pd. rz. 33.75 km. 34. o dł. pd. rz. Długa (1426). pd. o dł. Bystrzyca (1364). dziś Wschodnia. Osa (1222). 60. Wilga 1783 MpPerMz. o dł. forma Wilga zastąpiła starszą w XVIII w.49 km. Czarna (1364). pd. Wilka 1526 SHGMz(MK 41. rz. HYDRONIMY WYODRĘBNIONE NA PODSTAWIE KRYTERIUM POZAJĘZYKOWEGO Przy wyborze tej grupy nazw wodnych brano pod uwagę czas zanotowania (XIII–XV w. rz. pd. Wilka (1478). rz. 96. dziś Kamienna. Czarna (1457). Pilicy. pd. rz. Brdy. Tyśmienicy ( Wieprz). obecnością równobrzmiącego ojkonimu. o dł. traktuję natomiast jako przejaw „zakorzenienia” onimicznego i interakcji. Nurca (→ Bug → Narew). Wisły. o dł.92 km.27 km. 36.2 km.87 km. *wilgki > *wilkki > wilki.22 km. o dł. 67. Kamienica (1292). wtórnego w stosunku do hydronimu. rzadkich podstaw słowiańskich. rz. o dł. pd. w formie archaicznego przymiotnika (typu *dęba). Gaci (→ Narew). rz. Istnieją dwie etymologie. rz. ld. Czarna (1414–1425).58 km. 105. 69.78 km. Kanału Żerańskiego (→ Narew). ld. o dł. dziś Jabłonka. Bystrzyca (1437). dziś Orz. rz. <Wilka> 1965 HW nr 350. „wibracji” wewnątrzsystemowej. pd. Bobrza (1351). 71. o dł. 43. Wisły. Wilga. 30.37 km.51 km. pd. Kamiona (1273). Lit. nr 6506. co ma większe znaczenie niż pojedynczy zapis nazwy z archaiczną podstawą.5 km. przymiotniki. rz. pd.: Babik 618–619. pd. rz. Lehr-Spławiński (1960: 12) wywodzi nazwę od przym. Wisły. 66. Dunajca. pd. Można dopuścić ponowienie w wypadku dwu nazw: Drwieny.

Dunajca. Brdy. 50.56 km. ld. *Mątawa/Montau (1350). dziś Wisznia. Bugu (→ Narew).75 km. Sąpolna (1240).15 km. Czarna. Okrzejka. Nereśl. 55. 47. ld. rz. rz. pd. o dł. rz. Wieprz z Bystrzycą. rz.25 km.16 km. o dł. dziś Toczna. Wisły. 35.12 km. rz. Prądnik. Łososina (1333). o dł. Brennica (1228). ld. Chełmiczka. Jabłonka. i Krzynowłoga (1397). Solinka. rz. Wisły. pd. Rządza. Breń (2 ×). Czarną. Wisły. Przeginia. Kamienica (2 ×). Chocina (1291). Jeziorka. Płyćwa/Uchanka (w dorzeczu Bzury).91 km. 33. o dł. Drwinka. dziś Mątawa. ld. o dł. Przeginia/Rudno. Bobrówka.17 km. 45. 48. Na postawie danych hydronimicznych nie udało się – jak dotąd – wyodrębnić przedhistorycznego słowiańskiego areału toponimicznego. Soła. Białej Nidy ( Nida). Tyśmienicy ( Wieprz). dziś Ulatówka. rz. o dł.62 km. Osetnica. Sanu. rz. gdyż zmiana została dokonana administracyjnie w XX w. Kamienna. Sanu. Wieprza. Brda z Chociną. dziś Brynica. pd. o dł. 35. pd. Orzyca (→ Narew). *Giełczew/Giełczwica (1425).95 km. Wisłoka (→ San). rz. Stobnica (1359). Wietcisa. o dł.2 km. Sanu. Skroda. ld.27 km. o dł. Liwca (→ Bug → Narew). Orz. o dł. rz. rz. 74. Licząc od górnego biegu. 348. Wilga. Wieprza. Okrzeja (1470). Wisły. rz. 39. Sczkło (1425). Wisły.03 km. Toczna. rz. Skawa. rz. o dł. Z prezentowanego zbioru i jego rozmieszczenia nie można wyciągać wniosków etnogenetycznych. dziś Kostrzyń. Szkło. 73.01 km.67 km. Moszczenica. Kostrzyn (1436). Chełmienica (1228–1235). o dł. o dł. rz. 34 km. Wysznia (1358). *Przemszew/Przemsza (1303). 39. że w części prawobrzeżnej położonych jest 48 obiektów: *Brenna/Brynica. Stobnica (w dorzeczu Wisłoka). Czarnej Przemszy.22 km. dziś Giełczewka. Ropa. W części lewobrzeżnej jest to 31 obiektów: Przemsza wraz z Brennicą. o dł. rz. Myśla koło Drohiczyna. Tucznia/Tuczna (1470).54 km.54 rz. Wisły. Bobrza. 41. pd. ld. rz. Łososina (w dorzeczu Dunajca). Dłubnia. można stwierdzić. o dł. Mleczka. o dł. rz. Biebrzy (→ Narew).76 km. Giełczewką oraz Tyśmienica wraz z Białką i Bystrzycą. Czarna wraz ze Wschodnią. Mleczka (1405). rz. Osetnica (1405). 59. o dł. pod wpływem hydronimu literackiego. o dł. 89. rz. Solina (1376). 83. rz. o dł. Rudawa. Nurzec wraz z Pełchówką i Bronką (w dorzeczu Bugu). rz. Rynia. Mątawa. Biała.75 km. pd. o dł. Wisznia (w dorzeczu Sanu). rz. Niechwaszcz. dziś Szkło. ld. W zbiorze tym nie ma nazw komponowanych. o dł. że dwie poniższe powstały kilka wieków wcześniej niż zostały zapisane w źródłach: Wielka Struga (1358). Wieprz (1236). Długa. Sąpolną. dziś Chełmiczka. 38. Wisłoka (→ San).54 km. 57. Tyśmienica (1425). 78. Prądnik (1228). Soła (1272). ld. pd. pd. rz. 86. choć można przypuszczać. Wilga. Wisły. ld. Czerna. Osa. . Powstanie ponad 20 derywatów sufiksalnych i paradygmatycznych również można odnieść do okresu sprzed pierwszego zanotowania: Białka (1415).71 km. z pewnym zagęszczeniem w części środkowej dorzecza. Kamionką. Brana/Struga Podłęska. pd. pd. Słoja i Biebrza. pd.47 km. pd. rz. Błoga. Szreniawa. Brdy. 38. 49. Wągromadnica/Węgiermuca. Kostrzyń.9 km. Czarnej. o dł. Tanew. o dł. 56. pd. Skrwy Lewej. Krztynia (w dorzeczu Pilicy). rz. Słudwia.08 km. 25 km. dziś Brzozówka. gdyż nie spełniają one wszystkich wymienionych kryteriów. pd. Płonka (w dorzeczu Narwi). ld. dziś Okrzejka. Moszczenica (1350). o 56. pd. Tamka. Bzury. Łososina. o dł. dziś Wierna Rzeka15. o dł. Czarna (2 ×). Łososina (1287). pd.88 km. można go natomiast uznać 15 W tym wypadku odstąpiono od kryterium stabilności nazwy. o dł. Rozmieszczenie geograficzne obiektów określanych przez nazwy wyodrębnione w tym zbiorze jest dość równomierne na badanym obszarze. dziś Solinka. ld.

utworzonych zarówno od przymiotników niemotywowanych typu: Biała. charakter podłoża (Breń i pozostałe z tą podstawą. Wilga. -owa: Bobrowa. Bobrza. z suf. Pełch. archaiczne Kamiona. Szreniawa. Tana. Nereśl). Bobrza. lśnienie. Przeginia (2 ×). Pełch. jak i motywowanych. Toczna. Dłubna. Srzeniawa. Sąpolna i Stobnica. Tanew. Tanew. jak i hydronimy należące do nowszej warstwy. Płona. utworzonych od podstaw roślinnych. -ina: Chocina. Horz. Słodew. Horz. Wieprz. Nur. Kamienna. Prądnik. Ropa. Kostrzyń. -vъ: Płyćwa. niewiele jest też hydronimów określających duże cieki. Wiele też jest hydronimów odprzymiotnikowych. Pojawiają się hydronimy od leksemów określających: kolor wody (Biała. Skawa. Ślina. smak (Mątawa. Jabłoń. Przeginia). Dbra. Słudwia. np. Błoga. Wśród 81 nazw o możliwym pochodzeniu prasłowiańskim znajdują się hydronimy utworzone prawie wyłącznie od podstaw topograficznych. Stobnica. Mleczka. Niechwaszcz. Chełmenica. Ropa. błyszczenie (Błoga. Osetnica. to reprezentują one formacje rzeczownikowe bezsufiksalne: Breń. Skroda. właściwości nurtu (Bystrzyca. Osetnica. cechy koryta i jego kształt (Brda. Białka. Solina. których powstanie może się odnosić do okresu prasłowiańskiego. Wieprz. Soła. Skroda. *-y. Jeśli chodzi o budowę słowotwórczą wyodrębnionych hydronimów. jakość wody (Płonka. Wysznia.55 za kolejną chronologicznie warstwę nazw wodnych pojawiających się na mapie hydronimicznej. Łososina (2 ×). które mają odpowiedniki indoeuropejskie. Tana). Słoja. W stosunku do nazw archaicznych nastąpiło poszerzenie pól semantycznych podstaw motywacyjnych. Osa. -ka: Białka.2% ogółu nazw odapelatywnych dorzecza Wisły. Kamionka). -na: Brenna. Tyśmienica). Wyselekcjonowane hydronimy. po hydronimii staroeuropejskiej. -ja: Biebrza. Bystrzyca. stanowią 1. Solina). Płyćwa. Osa. Tyśmienica. służące ciągle jako matryca do tworzenia nowych derywatów. wyróżnione przez K. W nazwach wykorzystywana jest motywacja związana z nadbrzeżną roślinnością: Drwi(e)na. Trzy nazwy mają motywację kulturową (materialną): Moszczenica. Rudawa). Łososina. Chełmenica. z fauną: Bobrowa. -eja: Okrzeja. długość i głębokość (Długa. Pojawiające się w tym zestawieniu nazwy mają wyznaczniki prasłowiańskich nazw wodnych. Kamienica. Szkło). Proponowany zbiór słowiańskich nazw archaicznych obejmuje zarówno nazwy. . Przemszew. niekiedy także formacje żywe i produktywne. -yni(a): Krtynia. Okrzeja. Soła. Czarna. oraz sufiksalne (powstałe w wyniku onimizacji czystej lub rozszerzonej) na -awa: Mątawa. Kamienica. Długa. Chocina). -ica: Brennica. *-ъve: Giełczew. Rudawa. Wągromadnica. Neresna. Nie występuje tu jednak żaden derywat na *-ьsk-. Do nazw odczasownikowych należą Myśla i Niechwarcz. Mleczka. Przemszew. Rymuta (1998: 272–274). cechy akustyczne (Giełczew. Moszczenica. Czarna.

Cieślikowa 1990: 5). sufiksalnych.: Strużek. MŁODSZA WARSTWA NAZW WODNYCH – HYDRONIMY POLSKIE I INNOSŁOWIAŃSKIE Z OBSZARU POLSKI 1. odbywa się przez wybór z apelatywnego systemu leksykalnego i słowotwórczego odpowiednich środków. Prekursorem podejścia teoretyczno-metodologicznego. a także włączenie do odpowiedniej kategorii onimicznej stają się nieodłącznymi elementami każdego aktu nominacji. uzyskanie referencji jednostkowej.: Głęboki Potok. iż powstaniu onimów odapelatywnych towarzyszy zawsze onimizacja. Biała apelatyw + derywacja paradygmatyczna + onimizacja → hydronim. że nazwy własne są wtórne w stosunku do apelatywów. kompozycji. słowotwórczej) i kompozycji. a upowszechnia je szkoła czeska i słowacka. Relacje apelatyw → hydronim układają się w kilka modeli: apelatyw + onimizacja (derywacja semantyczna) → hydronim. Jasienica apelatywne wyrażenie syntaktyczne + onimizacja → hydronim komponowany (zestawienie). jako proces proprializacji apelatywów bez użycia formantów oraz z użyciem formantów paradygmatycznych. W niniejszym opracowaniu onimizacja pojmowana jest szerzej.III. Šrámek 1988: 26–27). np. Borucza apelatyw + derywacja sufiksalna + onimizacja → hydronim. czemu towarzyszy utrata znaczenia apelatywnego (derywacja semantyczna) i uzyskanie referencji jednostkowej. wpasowanie ich w model onimiczny lub stworzenie takiego modelu. np. Šrámek. np. w tym wypadku potamonimu (odapelatywnego). Wyłanianie się propriów z warstwy apelatywnej dokonywało się i dokonuje etapowo. Formowanie się konkretnego onimu.: Mleczka. Onimizację definiuje się jako przejście ze zbioru apelatywów do zbioru nazw własnych w wyniku zmiany funkcji (Osnoven sistem 15. np. derywacji nazwotwórczej (w tym paradygmatycznej. W dotychczas publikowanych polskich monografiach onomastycznych tworzenie nazw własnych od apelatywów opisywane jest jako proces onimizacji. W rozdziale tym rozważania teoretyczne obejmują drugą fazę procesu nominacyjnego (por. zakładającego. co powoduje powstanie jednostki leksykalnej mogącej pełnić funkcję nazwy własnej.: Potok. Kucharzyk 2010: 7). np. Potok spod Góry . W ujęciu tym indywidualizacja. Rymut 1987: 100. powiązanie nazwy z danym obiektem (referentem). pojawia się w większości prac onomastycznych i językoznawczych (por. Pirsna. jest R. PROCES ONIMIZACJI W HYDRONIMII Stwierdzenie.

Trzeba przyjąć. strefie przejściowej. Rymut wskazuje także etapy eliminowania elementów znaczenia leksykalnego apelatywów w procesie onimizacji. Obok ustabilizowanych hydronimów typu Rzeka. czyli formy apelatywne. pełnego wyrazu według przynależności do odpowiedniej klasy czy kategorii morfologicznej. Migrąd apelatywne wyrażenie syntaktyczne + derywacja redukcyjna/uniwerbizacja eliptyczna lub słowotwórcza + onimizacja → hydronim (jednoczłonowy)1. które zostały użyte jako podstawy nazw geograficznych i dają się zrekonstruować z ich zasobu. wypracowanymi podczas przygotowywania „Słownika polskich wyrazów toponimicznych” (dalej: SPWT). . W pracy przyjęto. W związku z tym założyć należy istnienie strefy przejściowej. które dokonuje się stopniowo w tzw. nie przyjmując dodatkowego formantu onimicznego” lub „apelatyw zrekonstruowany z antroponimu”. dezintegralna) + onimizacja → hydronim komponowany (złożenie). który po przejściu do kategorii nazw własnych funkcjonuje jako nazwa osobowa. Starał się ustalić granicę między formacjami odapelatywnymi powstałymi w wyniku derywacji semantycznej a odapelatywnymi derywatami sufiksalnymi powstałymi w drodze derywacji toponimicznej.57 apelatywne wyrażenie syntaktyczne + derywacja (paradygmatyczna. oraz topoleksemami – apelatywami toponimicznymi (por. Cieślikowa (1990: 201) widzi tu raczej wyraz zrekonstruowany z antroponimu. które posiadają również inną nazwę. a zalecał wyodrębnienie konkretnej podstawy nazwotwórczej. 1 Ostatni model. Borek (1987b: 7) interpretuje wyrazy toponimiczne. rzadziej: apelatyw rekonstruowany. np. SPWT 9). K. W niniejszym opracowaniu określenia: apelatyw hydronimiczny – hydroleksem używane są wymiennie w znaczeniu: podstawa apelatywna hydronimów. w której ustala się więź (silna lub mniej stabilna) między obiektem onimicznym i onimem (por. Rymut 1998: 270). W wypadku toponimizacji w pierwszej fazie utrzymuje się znaczenie podstawowe. że onimizacja jest procesem długotrwałym i nie zawsze występuje ostra granica między apelatywem a onimem. W odniesieniu do apelatywnych podstaw nazw wodnych proponuje się użycie określeń: hydroleksem – apelatyw hydronimiczny (por. Podstawy apelatywne antroponimów i toponimów nazywane są odpowiednio: antropoleksemami – apelatywami antroponimicznymi. Borka. który zachowuje związek ze znaczeniem motywującego apelatywu. nie do uchwycenia w procesie nominacji. w obiegu administracyjnym. Dla K. dość częste w materiale hydronimicznym na określenie obiektów. A. apelatyw antroponimiczny to „taki apelatyw. Św 87. žyčka (też gwarowe warianty innych terminów hydronimicznych). a nie nazwy własne. że tego typu warianty gwarowe są używane raczej jako nazwy pospolite. Rymuta (1987: 319) np. Rymut 1987: 102. Apelatywy tkwiące w onimach są definiowane różnie. Borek 1987a: 113–119. słowotwórcza. prototypowym hydroleksemem jest termin hydronimiczny rzeka. W wyznaczaniu podstawy motywacyjnej kieruję się tezami H. Zerwał on z praktyką ustalania tematów-rdzeni tkwiących w nazwach. można odtworzyć na podstawie zmian językowych w compositach. większe jest też prawdopodobieństwo określenia znaczenia rekonstruowanego z apelatywu toponimicznego niż antroponimicznego (Rymut 1987: 103). Podstawowym. na mapach. i z tego względu nie będą one poddawane analizie i włączane do statystyk. istnieją warianty gwarowe typu žyka. Podobnie H. Šrámek 1999: 54). używanych w dokumentach. Krzynowłoga.

choć do rekonstrukcji apelatywów na podstawie toponimów prezentuje podejście nieco sceptyczne. Jest to główny problem w analizie nazwotwórczej materiału onomastycznego. Autorzy syntez skłaniają się raczej do wydzielania sufiksu. czyli przeniesienia istniejącego wyrazu pospolitego (też apelatywnego derywatu sufiksalnego) do kategorii nazw własnych. którzy wyróżniają jako samodzielne jednostki leksykalne nie tylko wyrazy podstawowe. Rzetelska-Feleszko określa jako „ogromnie interesujący. iż derywacja semantyczna jest dominującym procesem nazwotwórczym w toponimach odapelatywnych (por. iż toponimy to pierwotne apelatywy przeniesione w procesie derywacji semantycznej oraz derywaty sufiksalne powstałe w procesie toponimizacji. Grupując hydronimy tej subkategorii. podając np. Interpretacja słowotwórcza materiału hydronimicznego nastręcza wielu trudności. dotyczy to zwłaszcza granicy morfologicznej między podstawą a sufiksem. jego różnorodność. także takie poza toponimią niespotykane (SPWT 9).58 Traktował mechanizmy nazwotwórcze podobnie jak apelatywne mechanizmy słowotwórcze i skłaniał się ku opinii. tak samo brzmiące nazwy mogły powstawać w różny sposób. 238). natomiast struktura onomazjologiczna podstaw nie jest przedmiotem analiz (por. Nierzadko bowiem trudno jest ustalić. kategorie leksykalno-gramatyczne podstawy i derywatu. żarnów czy olszyna. Niekiedy też nie wskazują bezpośrednich podstaw motywacyjnych. Borek 1985: 67–71). należało oddzielić nazwy powstałe w wyniku derywacji sufiksalnej od derywatów bezsufiksalnych na płaszczyźnie onimicznej. a także kontekst onimiczny. mimo istnienia równobrzmiącego rzeczownika czy przymiotnika (por. Duma 1977: 158–160). a także często nazwy miejscowe i terenowe związane genetycznie z hydronimem bez ustalenia stosunku pierwotności. Projekt słownika H. Analizowany materiał skłania również do uznania derywacji semantycznej za dominujący proces w tworzeniu hydronimów odapelatywnych . dwa apelatywy: żarna. Analiza nazwotwórcza. Rzetelska-Feleszko. Jak pokazuje bogaty materiał hydronimiczny. czy bezsufiksalną. ujmuje dynamikę systemu. formant nazwotwórczy. niemotywowane. Dokulil 1979: 272). gdyż mnożenie nazw wieloznacznych utrudnia stworzenie całościowego obrazu. a potencjalne apelatywy wydobyte z analizowanego materiału. ale też różne struktury derywacyjne. Kryteria włączania hydronimów do odpowiedniej klasy czy subkategorii są podobne do kryteriów klasyfikacyjnych stosowanych w odniesieniu do apelatywów. Przyjmuje. różna też mogła być ich motywacja. W niniejszej pracy przyjęto. Zjawiska takie są sygnalizowane w niniejszej pracy. olszynka (HE XII 13. XVI 175). ale też niemal rewolucjonizujący dotychczasowe poglądy”. natomiast w wypadku nazw rzadkich i izolowanych powielane są modele toponimiczne (Rzetelska-Feleszko 1997: 235. Obecność większej liczby nazw identycznych może świadczyć o przeniesieniu gotowych leksemów z zasobu apelatywnego na drodze derywacji semantycznej. Uwzględnia się: sposób (model) tworzenia. czy hydronim jest formacją sufiksalną. iż odnotowanie w słownikach apelatywu (także motywowanego) mogącego stanowić podstawę hydronimu przemawia za powstaniem tego ostatniego w procesie czystej onimizacji. nie zawsze bowiem jednoznacznie można wydzielić podstawę derywacyjną. Opis i usystematyzowanie tak dużego materiału wymusza rezygnację z drobiazgowych analiz na rzecz pewnych ujednoliceń i uproszczeń. Borka E. Wiele nazw równobrzmiących w różnych monografiach objaśnianych jest nieco odmiennie. motywacyjna w odniesieniu do hydronimów ma charakter diachroniczny. a badacze różnie wyznaczają granice morfologiczne hydronimów. Bliskie jest to koncepcji twórców niezrealizowanego „Słownika polskich wyrazów toponimicznych”.

wskazując na niejednoznaczność w definiowaniu homonimii. której efektem jest tom „Słowiańskie homonimy apelatywno-onimiczne i onimiczno-onimiczne w diachroniii i synchronii” (2009). czyli międzykategorialna. Niejednokrotnie rozstrzygnięcie o pierwotności czy wtórności hydronimu w stosunku do nazwy miejscowej jest niemożliwe (por. choć hydronim zaklasyfikowano jako odapelatywny. gdyż z definicji homonimu wynika. iż mimo różnic w rozumieniu terminu nikt nie zakwestionował istnienia homonimii w onimii. Szczególną uwagę zwraca istnienie wśród hydronimów odapelatywnych form równobrzmiących. Pojawia się ona na większych obszarach. 75). Rzetelska-Feleszko 2001b: 37). że użycie określenia homonim w odniesieniu do onimu jest „nieadekwatne i może być mylące”. główną trudność stanowi ustalenie stosunku pierwotności. gdzie wiele onimów określających różne obiekty ma podobną lub . a onimy są tego typu znaczenia pozbawione. żaden jednak hydronimii. homonimię onimiczno-onimiczną. Cieślikowa 2009: 72. Jeśli zaś nazwa miejscowa lub terenowa ma wcześniejsze poświadczenia źródłowe niż hydronim. dziesięć lat później zagadnieniu temu poświęcono konferencję. jak wspomniana wyżej homonimia apelatywno-onimiczna. Z. zwraca uwagę powtarzalność nazw określających różne denotaty w obrębie jednej klasy onimicznej. W pracy przyjęto stanowisko historyczno-chronologiczne. Na gruncie hydronimii oprócz zjawisk typowych dla wszystkich kategorii proprialnych. Cieślikowa 2009: 77). Większość zawartych w nim artykułów jest skoncentrowana wokół materiału antroponimicznego. w obrębie większych dorzeczy. homonimię etymologiczno-motywacyjną (por. wtedy przyjmuje się pierwotność ojkonimu lub anojkonimu. Mimo tego kategorycznego stwierdzenia zamieszczonego w encyklopedii „Polskie nazwy własne”. onimiczno-onimiczna. natomiast hydronim zalicza do derywatów transonimicznych. łączącą się z transonimizacją.59 i może on stanowić pewne uzupełnienie fragmentarycznie udostępnionego i nieukończonego wspomnianego wyżej słownika topoleksemów. Z wielu poruszanych problemów najistotniejsze wydaje się to. Mrózek (2009: 165–170). W wielu wypadkach. W wypadku hydronimów i mikrotoponimów. a także ojkonimów utworzonych od tych samych podstaw. np. a podstawa motywacyjna nie nosi cech semantycznych leksemu hydronimicznego. iż jest to wyraz posiadający kilka różnych znaczeń leksykalnych. kilka dotyczy toponimii. jako pierwotny traktowany jest hydronim notowany wcześniej i w związku z tym umieszczany jest wśród onimów odapelatywnych. Teoretyczno-terminologiczne zagadnienia homonimii apelatywnej i proprialnej przedstawił najszerzej R. Kwestią dyskutowaną w środowisku językoznawców jest stosowanie terminu homonimia na określenie powtarzalności onimów. Kaleta (1998b: 32) stwierdza. w przypisach sygnalizowana jest obecność takich nazw. w niniejszym opracowaniu problematyka homonimii/ polisemii w nazwach wodnych jest jednak tylko zasygnalizowana i podporządkowana opisowi systemu. tzn. postulują jej szersze opracowanie w sferze onimii (por. We wnioskach badacze. tak by proponowane rozstrzygnięcia mogły stać się składnikiem teorii onomastyki słowiańskiej (Mrózek 2009: 169–70). Mimo dostrzegania potrzeby całościowego opisu tego zjawiska w onimii. pierwotny w stosunku do równobrzmiących ojkonimów czy mikrotoponimów. 73. inni autorzy rozpatrywali różne jej przejawy: homonimię apelatywno-onimiczną związaną z procesem onimizacji. który nie został do tej pory zrealizowany. Dlatego też równobrzmiące hydronimy (dotyczące jednak różnych obiektów) znajdą się niekiedy w różnych podklasach (subkategoriach).

wraz z datą ich sporządzenia.60 taką samą motywację. typowe i seryjne nazwy. kreujących hydronimy w procesie czystej onimizacji. . lecz w odniesieniu do powtarzalności onimów w ogóle bardziej adekwatny jest termin polireferencjalność. Indeks ilustruje jednocześnie brak stabilności hydronimów. W wypadku równobrzmiących hydronimów odapelatywnych motywowanych przez ten sam leksem można dopatrywać się onimicznej polisemii. Polisemii i homonimii w hydronimii poświęca kilka uwag we wstępie do monografii dorzecza Turca słowacki językoznawca J. a mające różną motywację – jako homonimy. że sufiksacja nastąpiła na gruncie apelatywnym. Jeśli nazwa ulegała przeobrażeniom lub zmianie. znajdują się rzeczowniki i przymiotniki niemotywowane i motywowane3. dość charakterystyczny dla tej kategorii proprialnej. gdyż odpowiednie apelatywy są notowane w słownikach. Bilut (1989: 151–166). która jest wyrazem hasłowym w elektronicznej bazie „Nazwy wodne Polski”. W niniejszej monografii niemożliwe i chyba niecelowe byłoby zastosowanie bardzo szczegółowych podziałów semantycznych. W opisie tych zjawisk w onomastyce słowackiej funkcjonują określenia: onimiczna polisemia. Są one ograniczone do subpodziałów. propozycję E. liczebniki oraz imiesłowy o semantyce topograficznej i kulturowej. np. por. a hydronimy utworzone zostały w procesie czystej onimizacji. identyfikacyjne oraz nazwy standaryzowane. Jedni skłonni są widzieć tu 2 Tytuł hasła w bazie „Nazwy wodne Polski” i monografiach z serii „Hydronymia Europaea” nie zawsze jest taki sam. homonimia onimiczna i onimiczna polireferencjalność jako szersze pojęcie nazywające oba zjawiska. HYDRONIMY POWSTAŁE W PROCESIE CZYSTEJ ONIMIZACJI (DERYWACJI SEMANTYCZNEJ) Wśród podstaw apelatywnych. w indeksie podawana jest późniejsza (w wypadku dziś nieistniejących) lub współczesna forma nazwy. wskazujący na istnienie wielu referentów jednej nazwy i odróżniający jednocześnie zjawiska polisemii/homonimii na gruncie apelatywnym i proprialnym. a także w tomach serii „Hydronymia Europaea”2. Spojrzenie na polireferencjalność przez pryzmat kryterium statystyczno-chronologicznego pozwoli ustalić prototypowe modele hydronimiczne. Na temat pluralizacji jako formantu onimizującego zdania badaczy są podzielone. 3 Przyjmuję. Niekiedy przybierają one formę dość drobiazgowych opisów. przenoszą je do onimii i równobrzmiące hydronimy o tej samej motywacji oraz genezie traktują jako polisemy. przynoszącym klasyfikację nazwotwórczo-motywacyjną hydronimów. Przegląd ujęć tej problematyki w onomastyce słowiańskiej wraz ze stosowaną terminologią przedstawia również L. z dwiema głównymi grupami: hydronimami o charakterystyce topograficznej i kulturowej. a w ich obrębie również stosuje subpodziały. W dotychczasowej literaturze brak jest jednolitej klasyfikacji semantycznej nazw wodnych. gdyż wprowadzone zostały korekty lokalizacyjne. wychodząc od ogólnych definicji homonimii i polisemii apelatywnej. Badacze prezentujący syntezy poszczególnych dorzeczy tworzą na ich użytek subpodziały według różnych kryteriów semantycznych. prezentowane są odczytane pierwsze zapisy nazw. Krško (2003: 14–22). W grupie nazw powstałych w procesie derywacji semantycznej umieszczono również hydronimy pluralne. Sičaková (2011: 87–89). Badacze słowaccy. które pozwolą uchwycić charakterystyczne. 2. która wyróżnia kilkanaście podgrup. W niniejszym rozdziale.

apelatyw *dunajь na określenie ‛wielkiej rzeki. goc. a dane dotyczące chronologii i geografii ulegną modyfikacji i uściśleniu.1. Niektórzy badacze uważają jednak psł. Hydronimy od rzeczowników 2. Jurkowski (1971). zdrój) oraz motywowanych przez nie hydronimów z dorzecza Wisły i Warty (1974: 93–102). rozumianą jako istnienie hydronimów powstałych w wyniku zmiany paradygmatu singularnego na pluralny oraz w wyniku onimizacji pluralnych apelatywów (co może mieć związek z pierwotną wielością obiektów).1. Zebrany przeze mnie materiał z dorzecza Wisły zostanie skonfrontowany z wymienionymi opracowaniami. że powstają w ten sposób pluralia tantum.1. lub decydują się na jednoznaczne zaliczenie do onimów prymarnych. Rzetelska-Feleszko 1980a: 607). Sama n. Ukraińską terminologię hydrograficzną przebadał M. Ograniczenia objętości pracy wymusiły rezygnację z cytowania powszechnie znanych definicji. Jurkowski 1971: 22–23). Najstarszy hydronim Dunaj w dorzeczu Wisły ma poświadczenie z XVI w. Hydronimy od podstaw topograficznych Terminologia hydrograficzna została uwzględniona w opracowaniu polskiej terminologii geograficznej P. Omówiła w nim 13 apelatywów hydronimicznych (bystra. inni dostrzegają dwoistość interpretacyjną. W niektórych monografiach hydronomastycznych zamieszczono zestawienia terminów hydrograficznych motywujących hydronimy odpowiednich dorzeczy.‛płynny. niekiedy wzbogacony. samica. woda. a więc powstałych w wyniku onimizacji pluralnych apelatywów (Duma 1999a: 52). Problem form plurale tantum. płynąć’) Spsł V 92–94. Łukasik-Szulowska. Ta imponująca praca. Dānuvius (< ide. woda w ogóle’4 powstał w wyniku apelatywizacji n. które tu włączono. *Dōnawi : celt. rz. Przewodówki w dorzeczu 4 Znaczenia apelatywne podaję z reguły za opracowaniami monograficznymi. rozlewu wody’ za pierwotny (por. por.-łac. uniemożliwiającą jednoznaczne rozstrzygnięcia (Mrózek 1990: 33–34). strumień. Apelatyw hydronimiczny dunaj ‛głęboka woda. potok. Hydronimy od apelatywów oznaczających wodę płynącą Dunaj. a więc onimizacji towarzyszy utrata opozycji: liczba pojedyncza – liczba mnoga. rzeka.1. często dokonuję jednak uściśleń. współczesne). 2. głębina. struga. ponik. Zdaję sobie sprawę. rzeka. 2.1. Krótki artykuł tej grupie hydronimów odapelatywnych poświęciła W. gdzie cytowane są odpowiednie słowniki języka polskiego (historyczne. co jest mało prawopodobne. wielkiej wody. Obszerną monografię dotyczącą 76 słowiańskich baz wodnych wraz z obfitym materiałem apelatywnym i gniazdami toponimicznymi oraz ich analizą strukturalną zaprezentował J. Nitschego (1964). gwarowe. macica.61 derywację fleksyjną (por. Dunaj (por. Udolph (1979). stanowiąca podsumowanie pewnego etapu badań hydronimicznych Słowiańszczyzny.1. nieciecz. zamieszczam je w grupie derywatów powstałych przez przeniesienie apelatywu (tu: pluralnego) do kategorii hydronimów. . Dostrzegając również tę dwoistość. wprowadzam też nowe propozycje motywacyjne zaopatrzone w skróty odpowiednich słowników. podporządkowana była głównie dociekaniom etnogenetycznym. *Dānu.‛rzeka’ < *dā. Duma 1999a: 47). i dotyczy pd. stok. jest jednak nadal dyskusyjny. Morza Czarnego) jest archaiczna. starka. Dunaj (d.

wśród cieków lewobrzeżnej części dorzecza między Rudawą a Kamienną. też wodę wolno płynącą (SW). Bugu (3) (w ich górnych odcinkach. dotyczący rzeki o dł. pierwszy w 1555 r. skrzynka/krzynka (HE XII 94). ukr. między Sołą a Sanem. małe źródło’). głównie w dorzeczu Narwi (6 obiektów na obszarze od źródeł do ujścia Biebrzy). zdrój’ SEBor). na określenie obiektu (dziś nieistniejącego) w dorzeczu Wisłoki. 10 obiektów o nazwie Krynica. ale 60% wystąpień tych nazw rzecznych przypada dopiero na wiek XX. 1 w plurale tantum Krynice oraz 4 utworzone od postaci deminutywnych apelatywu: Kryniczka. stok. Nieciecz. występujący także w formie plurale tantum Potoki (15).62 Narwi. w zasięgu wpływów dialektów wschodniosłowiańskich). *potokъ ‛mała rzeczka. *krinъka ‛zagłębienie. poniżej 10 km. struga (Sstp). gdzie z ziemi wytryska woda. Na badanym obszarze odnotowano natomiast 5 obiektów o nazwie Macocha. też ‛główny zdrój. Skrzynka określającą liczne jeziora w dorzeczu Warty (Duma 2010: II 337–341). które w 80% są rozmieszczone po prawobrzeżnej stronie Wisły. (3). Krynica. Do gniazda tego włączyć można nazwy o cechach fonetycznych wschodniosłowiańskich: Netecza (1849–1854. główne źródło’ notowany jest od XV w. nietecz ‛woda stojąca’) w dorzeczu Wisłoka. podobnie jak apelatyw potok (por. por. częściej występuje w dorzeczu Odry na terenie Wielkopolski (por. popłynąć’ SEBor). zdrój. w której zbiera się woda > źródło. Termin matka ‛główne lub stare koryto rzeki’ stał się podstawą hydronimu Matka określającego cieki w dorzeczu Wisłoka i Bugu. 1509). Termin hydrograficzny macica nie jest charakterystyczny dla dorzecza Wisły. Większość z nich była odnotowana już w XV–XVI w. między Nidą . Rymuta z ap. strumień’ : *po-tekti ‛pociec. ale również w części prawobrzeżnej. W dorzeczu Wisły potamonimy Nieciecz (2 obiekty) i Nieciecza (4) spotykamy prawie wyłącznie w Małopolsce. W badanym materiale odnotowano od XVI w. Pojawia się on w źródłach od XIV w. Dotyczą one obiektów niewielkich rozmiarów. Łukasik-Szulowska 1974: 94). por. Potok.. w dorzeczu Sanu. Pierwotną polską postacią była krzynica. pol. Wprawdzie apelatywu macocha w znaczeniu hydrograficznym nie notują słowniki ani językoznawcze wykazy terminologii hydrograficznej. Macica. ponad 25 km w dorzeczu Soły. też n. W tym samym czasie pojawia się również jednostkowy hydronim Macica (1437). którą poświadczają dwa nieistniejące dziś małopolskie hydronimy Krzynka (1347. notowanego w XX w. Odapelatywnym potamonimem o bardzo wysokiej frekwencji jest Potok (71 referentów). Wyraz krynica oznacza miejsce. neteč. głównie w dorzeczu środkowej Wisły. o cechach fonetycznych wschodniosłowiańskich (łemk. oraz Nietecz (2006. notowana od XVI w. utworzone przez zalanie wądołu w czasie wylewu rzeki. XIX (2) i XX w. ukr. łączone przez K.). psł.powstała zapewne pod wpływem ukraińskim (por. lecz obecność tych hydronimów świadczy o prawdopodobnym istnieniu znaczenia hydrograficznego. (SEBor). jeziorko nadbrzeżne.. Obok formy krzynica istniała zapewne również postać *krzynka (por. Pozostałe pojawiają się w wykazach współczesnych i są zgrupowane w pobliżu głównego koryta górnej Wisły. . współcześnie w tym samym dorzeczu notowany jest hydronim Matyca (1985). jama. Kryniczki. psł. Apelatyw macica w znaczeniu ‛źródło strumienia lub rzeki’. choć spotykamy je również w małopolskiej części lewobrzeżnej. nieciecza oznacza zbiornik wody stojącej. pojedyncze – w dorzeczu Wieprza i Popradu. *krinica o wtórnym znaczeniu ‛wydrążenie. dziś Wirowa. Sanu (3). Termin hydrograficzny nieciecz. źródło. a forma z -ry. neteća). i współcześnie nie występuje. psł. Kryneczka. na Mazowszu w dorzeczu Narwi. pozostałe pojawiają się w źródłach z XVIII (1). potok.

kołek łączący. *roi̯ -kā SEBor). Termin hydrograficzny samica oznacza ‛główne koryto rzeki’. najbardziej prototypowe określenie wody płynącej. Brzeźnica w dorzeczu Nidy. psł. też kaszubskich. Nazwa Patoka/Potoka (1909). Częściej spotykamy go w dorzeczu Odry. z archaicznym wzdłużeniem przedrostkowego po.63 a Pilicą (6). W XV w. gdzie natomiast pojawia się często hydronim Struga (zob. zapisano dwa kolejne. Stradomka (44 km). (3). Zwrócić trzeba uwagę. psł. Rada (28 km). Wraz z derywatami i postaciami gwarowymi występuje w podstawach nazw 169 obiektów. pozostałe wystąpienia są współczesne. w części lewobrzeżnej między Przemszą a Pilicą odnotowano natomiast tylko 23 takie obiekty. są to głównie nazwy notowane w XX w. Rzeczyca jako hydronim pojawia się 9 razy. że zapisy dwudziestowieczne w większości pochodzą z UN-ów. nazwa Porzycze. podobnie jak poświadczenia gwarowe. porzecze ‛miejsce nad rzeką’ (SGPKar). HE XIII 222).. Wśród cieków tak określanych dominują małe. a więc mogą być.SEBor). Rzeka. obie pochodzą od gw. w tym dwa razy zanotowano go w XV w. ‛miejsce zalane wodą. nie w pełni proprialnymi. takie jak: Mleczna (22 km). Rzeczki/Rzyczki (26) na obszarze całego dorzecza. w XVI w.. XIX (8). *sъnoza objaśnia się jako ‛drążek. a Rzeczysko 5 w XV–XX w. W dorzeczu (górnym i środkowym) Wisły hydronim ten pojawił się 8 razy. Hydronim Rzeka jako nazwa oboczna identyfikował okresowo także i większe obiekty. zatyczka’ i to lub podobne znaczenia pojawiają się w gwarach polskich. Dunajca. Samica. Snoza. dotycząca 14 obiektów notowanych głównie w XX w. wilgotne. plurale tantum Potoczki. wyróżnia się tu dorzecze Raby. Pierwszy potamonim Rzeka pojawia się w źródłach w XIV w. Jest to deverbativum od psł. Pojedyncze hydronimy Rzeka spotykamy również w dorzeczu Wieprza i Supraśli. rzeczyna ‛mała rzeczka’). występuje jedynie raz jako wariant Sechlańskiego Potoku (por. rzeczułka ‛mała rzeczka’). Rzeczułka (1. wielka głębia w rzece’ (por. co płynie’. co przebija coś. nazwa zapisana w XVIII w. Prasłowiańskie dial. W dorzeczu górnej Wisły po San zlokalizowanych jest ponadto kilkanaście obiektów o nazwie Potoczek. (SEBor). o długości poniżej 10 km. Rzeka pojawia się częściej na określenie cieków w części prawobrzeżnej górnego odcinka Wisły (ponad 70 obiektów). Rzeczyna (4. przenikać’ o pierwotnym znaczeniu ‛to. Rzeczyna (w dorzeczu Wierzycy) odnotowana już w 1198 r. Wśród nich na uwagę zasługuje n. od starszego derywatu odczasownikowego patoka dial. *rěka < ide. a w dorzeczu Skawy – Porzecze. a także sporadycznie w dorzeczu Bugu (2) i Drwęcy (1). ap. współcześnie już nieistniejące. *patoka ‛to co spływa. na określenie obiektu w dorzeczu Wisłoka. niżej). *sъ-noziti ‛przebijać. (88). Nitsche termin hydrograficzny snoza definiuje jako ‛głęboki potok górski’ (1964: 161). notowane w okolicach Jabłonkowa (por. Jednym z częściej wykorzystywanych w potamonimii leksemów hydronimicznych jest rzeka. w tym znaczeniu od XIV w. a najwięcej w XX w. bagniste. nazwami używanymi potocznie. Wśród apelatywów hydronimicznych należących do tego gniazda wyróżnić jeszcze trzeba rzeczowniki rzeczyca i rzeczysko oznaczające dawne koryta rzeki. P.> pa. Jest to jedno z wielu znaczeń tego gwarowego apelatywu. od górnej Wisły po Biebrzę. Sokołda (44 km). Zwraca uwagę brak hydronimów od apelatywu rzeka i pochodnych w lewobrzeżnej części dorzecza Wisły między Pilicą a Brdą. Jako onim pojawia się również forma pluralna Rzeki. odnotowano nazwę Rzeka (1530) jako wariant n. spajający części jakiegoś przedmiotu. apelatyw notowany w języku polskim od XIV w. Pojawiają się również hydronimy od apelatywów deminutywnych: Rzeczka. następne w XVIII w. (por. W dorzeczu Raby notowana jest w XIV w. SGPKar). przechodzi przez części . Wisłoka i Sanu. Wisłoki.

nazwy tych dwu cieków motywowane są właśnie obecnością młynów. Bugu (1). Ogółem odnotowano 15 razy nazwę Strumień: między XIII a XVI w. ciec’. lejącej się wąskim pasmem’ (por.) i prawdopodobnie oznaczał element młyńskiego koła nasiębiernego (Sstp). a powyżej Narwi – 24. po dorzecze Narwi (8). Strumień (1283). *sreu̯ . – 6 razy. Na badanym obszarze brak jest potwierdzonych w dorzeczu Odry hydronimów utworzonych od innych derywatów sufiksalnych podstawowego apelatywu: Strużysko. Snoza (1514). Najstarsze zapisy dotyczyły obiektów położonych w granicach historycznego Mazowsza. Hydronim Strużka spotykamy 13 razy. w znaczeniu ‛mała rzeczka. Na podstawie gwarowych znaczeń topograficznych można rekonstruować pierwotne ‛wybite przez wodę głębokie koryto’. Strug. a najstarszy przekaz dotyczy nieistniejącej n. np. d. *-gā od czas. na określenie potoku w dorzeczu Soły. Strumień. suf. kolejnych 11 – w XVII–XIX w. Łukasik-Szulowska 1974: 96). Snózka/Snóska odnotowano w XVIII–XX w. 5 o nazwie Strug oraz 7 w formie plurale tantum Strugi. Interesujące. . potoków’ (por. między Przemszą a Pilicą – 36. i oznacza strumień. Leksem *jьztokъ ‛spłynięcie. Jurkowski 1971: 54). skra : iskra. Strużnik. w części lewobrzeżnej od Przemszy po Jeziorkę (11). natomiast w XX w. Drwęcy (dł. Pozostałe 8 obiektów o nazwie Snoza.) dość często występuje w funkcji potamonimu. pojawiły się 5 Z zanikiem nagłosowego i. W okresie staropolskim apelatyw ten odnotowany został raz (XV w.< *jь-. a w części prawobrzeżnej od Sanu (2). w stp. na obszarze Śląska Cieszyńskiego i Nowosądecczyzny. *struga ‛strumień’. a plurale tantum Strużki – 1 (nazwa określa rowy w pow. psł. w części środkowej – 26. z wstawnym -t. Ogółem odnotowano 18 obiektów o nazwie Stok. z wyjątkiem jej górnego biegu.92 km). Odnotowano tylko jeden obiekt w dorzeczu Przemszy. Strużaj (por. w formie plurale tantum Snozy pod koniec XVI w. w odniesieniu do młynówki w dorzeczu Wilgi. W zebranym materiale występuje również hydronim wschodniosłowiański Istok (1554). jak i dalszego. 4 w plurale tantum Stoki i 8 o nazwie Stoczek odnoszących się do cieków położonych na obszarze historycznej Małopolski i Mazowsza. Termin hydrograficzny strumień ‛potok. dotyczący obiektu w dorzeczu Sanu. dziś Popławka. że w gwarach ziemi cieszyńskiej ap.SEBor). struga’ (notowany od XIII w. Motywacja tych hydronimów jest jednak zróżnicowana chronologicznie i geograficznie. czy Struga d. strumień’. W większości hydronimy te dotyczą cieków o długości poniżej 10 km. odnoszącej się do obiektu w dorzeczu górnej Wisły. Ogółem odnotowano 147 obiektów o nazwie pochodzącej od tego apelatywu i jego derywatów. por. też ‛połączenie dwu pośladków’ (SGŚCiesz). też strug ‛pewna ilość cieczy płynącej. Struga. Apelatyw notowany od XIII w. W części prawobrzeżnej od Soły po San – jedynie 22 obiekty. zarówno bliższego. kolejne 4 – w XV w.‛płynąć. snoza spotykamy w znaczeniu ‛wąwóz’. – Stok (1365). choć w językach wschodniosłowiańskich występuje w znaczeniu ‛zlanie się dwóch rzek. Wisłoka (dł. Strużnica. Pierwszy obiekt o tej nazwie został zapisany już w drugiej połowie XIV w. pojawiło się w źródłach 12 obiektów o nazwie Struga i 2 o nazwie Strug. w XVIII–XIX w. SEKasz). a powyżej Pilicy po Brdę – 24. Hydronim Snoza został zapisany po raz pierwszy w XVI w. mieleckim). choć również określają obiekty duże. Apelatyw stok5 w języku polskim pojawia się w XV w. W XV– –XVI w. przez dorzecze Wieprza (4). Świdra (2). por. źródło. Strużyszczka. potok. to z ide. Stok. 33. ścieknięcie’ (: *jьz-tekti ‛ściec’) ma zasięg ogólnosłowiański (SEBor)..64 czegoś spajając je’ (por. zapisano 96 obiektów o nazwie Struga. występują w całym dorzeczu Wisły. 34.69 km).

liwa ‛potok Kilka dat umieszczonych w nawiasie po cytowanym hydronimie świadczy o istnieniu kilku różnych referentów o danej nazwie. Udolpha 1979: 461–464). Kołodziądz (1565) Lumaz I 134.65 3 nowe. ale również lewobrzeżnej. Potamonim Zdrój określa 15 obiektów. 171v). a znak × i liczba sygnalizują istnienie kilku obiektów o jednej nazwie notowanych w tym samym czasie. studnia. na obszarze Suwalszczyzny i częściowo Podlasia. kontynuuje on psł. ma zasięg północnosłowiański. por. 1965.SEBor). zachowaną w potamonimie określającym ciek w dorzeczu Wisłoka – Strumy (1548–1549). Zdrojek – pojedyncze. Jarek (1849–1854. 1786–1788. 1965. Zdroik. ciecza ‛płyn. Studnik (1965. Liwa (1849–1854. podobnie jak jego derywaty studnisko. wzroj/wzdroj ‛strumień. studzienka. ld. Kołodziądz (1456. Strumyk występują w dorzeczu górnej i środkowej Wisły aż po Narew i Bzurę na północy. str. że apelatyw nie był typowy tylko dla Wielkopolski (jak wynikałoby to z badań J. 351. 7 Kołodziądz. dziś Stawiska. koło wsi Kołodziąż: Colodzyacz 1456 SHGMz(W 6. także w dorzeczu Bugu i mazowieckiej części dorzecza Wisły: Studzianka (1494. 1966 3 ×). z przyrostkiem -men. co dowodzi. Jeziorki. – N. także Bugu. notowany jest również ap. por. Studnia. Wyrazy te stały się podstawą ponad 20 potamonimów singularnych i pluralnych. studnia’ < germ. Studzianki (1579. 124–125)7. koło. a Wzdroje – 1. na północny wschód od granic historycznego Mazowsza.. 1915)6. pd. ciec’. dial. Zapisy pochodzą w większości z materiałów gwarowych z lat sześćdziesiątych XX w. wzdroj) nieistniejący dziś ld. łemk. ciecz’. psł. jarek ‛potok. kaskady. potok’ (SEBor) i to znaczenie stało się motywacją nazw tu prezentowanych. Trzeba jeszcze zwrócić uwagę na archaiczną postać apelatywu strumy (por. strumień’ por. Staropolski ap.i wstawnym -t. studnyk ‛źródło. 1969). Centrum występowania przypada na dorzecze Biebrzy i Narwi (przed ujściem Biebrzy). Studzionki (1786–1788 2 ×). Colodzyancz 1456. Studniska (1786–1788). sreu̯ . prąd’). 1786–1788. ukr. oraz Zdroje (1802). 1855. studzionka (por. a w XX – 6. super fluvis Swider. *koldędz’ь ‛źródło. Zdrój. Babik 1999: 31–34). Wisły na Kujawach. był również leksemem hydrograficznym oznaczającym ‛naturalne źródło’ (por. plurale tantum Zdroje – 3. *jьzrojь ‛źródło’. *kaldinga : kald ‛zimny’ ESSJ 10. wodospadu). studnia’).wynika zapewne z adideacji do ap. młyna i wsi notowane w XV i XVI w. 6 . krynica. *koldędzь. 191. czas. *strumy. W dorzeczu Wisłoki odnotowano także potamonimy o cechach wschodniosłowiańskich. psł. Dwa hydronimy w formie plurale tantum określają cieki znajdujące się w dolnej i środkowej części lewobrzeżnej Wisły: Wzdroje. 1845. Współcześnie spotykamy również potamonimy utworzone od postaci deminutywnej strumyk (7 obiektów). 1473 SHGMz(MK 5. Stunnyk (1985). Do grupy hydronimów utworzonych od podstaw związanych znaczeniowo z wodą płynącą należą również: Bicz (1888. ap. <Kołodziądz> 1965 HW nr. Studzienki (1963. zapewne od bicz na określenie wody. Świdra (→ Wisła). Ciecza (1786–1788. Studzienka (1544. Obiekty o nazwach Strumień. Studzionka (1460. SEBor). wtórne w stosunku do hydronimu. *strumene. to od ide. Postać Kołodziądz z realizacją *kold. teča ‛tok wodny. 1965 2 ×. kołodziej lub z wpływów wschodniosłowiańskich (por. krynica. Apelatyw zdrój ‛źródło’ notowany jest od XV w. tu zapewne w znaczeniu ‛potok. oprócz znaczenia ogólnie znanego.> kołod. 617–19).‛płynąć.. Nitsche 1964: 180). (a więc wcześniej niż stp. spotykanych głównie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły. głębokie miejsce w wodzie’). notowany w 1358 r. W XV w. ap. 1995). 1966).

Wodończa (1568. Sopot (1455–148011. gw. dł. plurale tantum Spławy (1966. Wśród baz od terminów hydrograficznych znalazły się głównie leksemy genetycznie słowiańskie. Lit. 54. źródlisko ‛mokradło’ SGPRei). db. Mokra a.. 16.: Babik 505–506. Udolpha (1990: 141–145) wśród nazw staroeuropejskich. Wiąże on nazwę z gw. plurale tantum Źródła (1966).16 km. może od wywierzysko ‛miejsce. zarywka ‛strumyk’ SGPKar). Pozostaje jednak pytanie. Mała Bacha 2005 AtPHP (F-4). Lutryny (→ Osa → Wisła): Brudzawska Struga l 1965 HW nr 758.in. Pisia. Jurkowski 1971: 25. 17 Bacha. Schudnica (1788. 6. Wodąca (1964. woda. Bacha. w bagnach’). por. i wś Skrobację. skąd źródło wytryska’). sopotnia ‛ts. Wilcza Struga a. Wieczny. lyva ‛błoto’ (HE III 36. 9 Materiał wschodniosłowiański. -y 2006 HPol I 2. 1882. martwica. -ej -y 2006 HPol I 60. 48–49). 1889). Mlewickiego). koryto rzeki’. Wodomcza (1537.. Ksienita 1965 HW nr 638. z możliwością dalszego rozwoju znaczeniowego: ‛potok wody deszczowej’. Wieczno do Jez. w którym przez wyrwę woda pomyka’. którym woda spływa’). *flisia > *pisia (< niem. Mała. Duża. -i 2006 HPol I 209. -chy 1971 UN 178. Bache 1909 MpMbl(Thorn. 1812. -si 1972 UN 173. ap. zwara ‛silny wir na rzece’). źródło w pobliżu Nowych Łopatek. tu zapewne określenie bardzo powolnego nurtu rzeki. Pisa a. Wierzysko (1963. por. przetok ‛cieśnina wodna’9). którym wody ściekają’ SW). 1971 2×17). fluvio Xanthi 1492 SHGMz(Ep. gw. wodomcza12 ‛strumyk. a przez J. 18. Mockera. przychyla się do niej i ją rozwija E. Siklawa (2006. schodnica ‛mały rowek. 16 Bacha. Pissa 1781 ZDobrz 154. . nad strum. od Piwnic: Bacha. od wsi Grzęby. koryto’). przez jez. 13 Pokrewne etymologicznie i znaczeniowo z ap. 10. Ruczaj (2006 2 ×). dł. Objaśnienie to wydaje się przekonywające. ścieki wód po polach’ SGPRei). wodonica ‛rów na polu. Babik (506). Gr. Zwodnica (1990 2 ×. Bachorka 1781 ZDobrz 149 (tu jako d. -awa RospSEMiG 444. zwodnica ‛rów w polu. Brynicy (→ Kanał Brynicy → Drwęca → Wisła). Dużej Bachy (→ Lutryna → Osa → Wisła). Pissa a. Pisia a. Riegera łączony z ros. Zwara (1965. 10. Muckir a. Postolsk (Bostolz) 1887 SG VIII 850. Wodyńcza (1969). czy to 8 Liwa to zanotowany jedynie w XIX w. Wolnicz-Pawłowska (2007: 463–5). dł. Mała Bacha. Czarna. liwa ‛ulewa’ (: liwać). z suf. ld. 15 Pisia. Wirek (1961–1970. gw. od Wąbrzeźna. 2977). Wodonica (1964. Bacha a. braku ryb. ld. plurale tantum Wodospady (XX w. Wykap (1964. 18. 25. r. wodończa ‛wyrwa wodna w polu’13 SW). Bacha. Babik. -chy 1971 UN 178. pd. Bacha. od Lubicza Górnego: Bostolz 1262 PrUr I/2 nr 156. 10 Być może kontaminacja sikać ‛tryskać’ i sichla ‛łąka mokra na górze’. Pisia (178115. roślinności lub starego koryta). 2005. ld. wypływa na wsch. a także słowacki poświadcza znaczenie ‛strumyk.’). Duża Bacha. wodomcza. umieszczany przez J. Wzmianki wymagają dwa hipotetyczne apelatywy: *flisa. uchodzi na płn. Przetok (1962.62 km. od wsi Bartniczka: Ksenithe fluvium 1317 KMaz II 145. gw. por. plurale tantum Zarywy (1964. Drwęcy (→ Wisła).70 km. Bach ‛strumień. 1966.(od jez. wodąca ‛wodę wiodąca’ = wodomcza SGPKar). dł.). -ej -chy 2006 HPol I 156. sopot ‛źródło’). Fliess ‛rzeka’)14 oraz *bacha (< niem. Babik 426–427.. Mrowli (→ Wisłok → San). 14 Hipotezę taką przedstawił Z. wirek : wir). 33. -chy 1972 UN 187. 12 Zapewne od pierwotnego *vodo-mьča ‛miejsce. Brynicy koło Grązaw). potok’) i hydronimy z nimi związane. ‛zbieg dwóch rzek. 18. brak go w HE XVIII 78.-zach. zaryw ‛zarwanie’ SW). wariant n. Ksenita a. Źródliska (1889. ujście na płd. 1966. rz. 236). Krytyczną analizę tych objaśnień prezentuje Z. siklawa ‛wodospad w górach’10 SGPKar). Duża Bacha 2005 AtPHP(F-4). źródło na płn. Pisia.-zach. Wolfs Fliesschen p 1965 HW nr 651.66 wody deszczowej’)8. Bacha (196516.. Kanał. 11 Zapis uzupełniony z DługoszAnn I 77. 21. Bacha. Martwica (1963. rz. liva. płynie w pobliżu wsi Zduny. dem. Wódki (1965). ponik ‛rzeka ginąca pod ziemią. Sopotnia (1704–1725. rz. Zarywka (1961. 15.41 km. por. wykap ‛źródło w górach’). miejsce przygotowywania barek lub tratw do spławu’). gb. ujście na zach. ld. Ponik (1966. spław m.

1. dół. W XVIII w.2. pojawiają się dwa kolejne: Debrz (1582) i Debrza (1525). jama uznać za termin hydrograficzny. 1890. pojawia się w źródłach (dziś nieistniejący) hydronim Debrz (1441) na określenie obiektu w dorzeczu Nidy. Wraz z derywatami stał się podstawą 3 hydronimów określających 13 obiektów notowanych od XVIII w. Wcześniej notowana nazwa miejscowa. notowany od XIV w. 1965). wtórnie jako hydronimy. też ciepłe źródło’. 1965 2 ×. . 188019) oraz jeden obiekt o nazwie Baniocha (1965).). Cieki tak nazwane spotykamy w dorzeczu górnej Wisły.. dolinka : dolina). baniska (‘baseny wodne.1. wąwóz’ (SESł) oznaczał również dawniej ‛koryto. debrza (SESł). Dolina. dół. pękate’) ani jego derywatów: banica (‘wir wodny. a M. kopuła. por.). loch. naczynie kopulaste.*ban’a ‛łaźnia. stał się podstawą kilkunastu hydronimów. górnej części dorzecza Wisły. Odnotowano 6 obiektów o nazwie Bania (zapisanych w XVIII– –XX w. 1965). teren bagnisty. 1889. charakterystyczne dla górskich potoków’). bania ‛dół. 2. wir wodny’ (HE IX 2. boczne koryto rzeki oddzielające się od głównego’ (SEBor). dem. NMPol I 69. wgłębienie’. w jej części prawobrzeżnej po Rabę i Poprad wraz z Dunajcem. Nitschego (1964). Frekwencja nazw z tą podstawą w hydronimii (por. 1964. Dolinka (1849–1854. dołek’). najliczniej w dorzeczu Wisłoki (9). Debrz/Debrza. XX w. Leksem łacha (też łach). plurale tantum Jamy (1786–1788. piaszczystą mieliznę rzeki. ciernisko’. też głębi. wgłębienie. dem. 3 o nazwie Banica (1786–178. które określają obiekty położone w części prawobrzeżnej dorzecza Wisły od Skawy po San. 1965) i Jamki (2006. Są to małe cieki. Staropolski ap. łożysko rzeki’ (Nitsche 1964: 186). z Banice 1600 NMPol I 69. oznacza odnogę rzeki lub dawne jej koryto. Hydronimy od leksemów określających koryto rzeki i jego części Bania. Znaczenie podawane w słownikach etymologicznych to ‛znaczne wgłębienie gruntu. XII 1). baniocha (‘część dawnego koryta rzeki’) nie zawiera wykaz terminów geograficznych P. wyrwy wodnej. Jurkowski (1971: 35) notuje ukraiński termin hydrograficzny banja ‛źródło mineralne. Łacha. 1877–1905. jaskinia’ (SEBor). bo w XV w. 184718. W XVI w. co jednocześnie wyznacza północną granicę występowania potamonimów z tą podstawą. też ‛głębokie miejsce w potoku. Potamonim 18 19 Hydronim rekonstruowany z nazwy miejscowej. jedynie Baniocha to obiekt znajdujący się w dorzeczu Wieprza. *dъbra) ‛dolina. Rymut podaje znaczenie hydrograficzne ap. dial. Jama. debrze. położone w większości w prawobrzeżnej. czy też do adaptacji dochodziło na gruncie hydronimii.: Dolina (1786–1788 4 ×. por. też hydronimy przymiotnikowe i derywaty sufiksalne) sprawia. plurale tantum Doliny (1845. pozostałe występują dopiero w wieku XX. Nitsche (1964: 43) umieszcza jamę wśród terminów speleonimicznych. K. Jurkowski (1971: 120) uwzględnia go wśród ukraińskich terminów hydrograficznych na oznaczenie doliny potoku. odnotowano tylko jeden nowy obiekt (dziś już nieistniejący) o nazwie Debrz (1786).67 niemieckie nazwy pospolite były adaptowane do języka polskiego i funkcjonowały jako terminy. jamka : jama). która jest wtórna. Do nazw powstałych w wyniku czystej onimizacji należą: Jama (1786–1788. zarośla. Najwcześniej.. debrz (< psł. iż można ap. Apelatywu bania (< psł. często współcześnie już nienotowane. M. lache ‛kałuża. Leksem dolina ‛ziemia nisko położona. 2 o nazwie Baniska (1846). został zapożyczony ze śrwniem. P.

P. jako nazwa 4 obiektów. Wisłoki i Wisłoka. Są to głównie małe cieki. Paryja. gdzie stoi woda’ (SGPRei)21 odnotowany został na Lubelszczyźnie i w pogranicznym pow. kolbuszowski. Bańkowski widzi związek z czas. oraz plurale tantum Łachy (1965. a z ponad 40 odnotowanych (łącznie z wodami stojącymi) w całej Polsce tylko 2 dotyczą innego obszaru niż dorzecze Wisły. etymologicznie związany z czas. 22 Nazwa oddaje charakter obiektu wodnego. Łacha. nieco wcześniej niż w dorzeczu Wisły. Znajdują się one w środkowej części dorzecza Wisły: 2 – w części lewobrzeżnej i 2 – w prawobrzeżnej. Cieki o tej nazwie w dorzeczu Biebrzy i Bzury oznaczają stare koryta. na Mazowszu w okolicach Wychodźca. pow. prawobrzeżnej dorzecza Wisły. który już w XIX w. na oznaczenie 7 obiektów. . ryckim. Dzikowiec. *rъvati). w. przez który płynie strumyk’ (SGPKar). wąwóz.. Staropolski ap. w okolicach Kazimierzy Wielkiej. 1863). odnotowano 13 obiektów o nazwie Przyrwa. identyfikujący 2 cieki w dorzeczu Wisłoka. părâu. prze20 Tu pojawia się n. 1969 2 ×). Pochodzący od niego hydronim Przerwaniec związany jest również z tym regionem. pârău ‛potok’ (1964: 60). jar’ (SEBor). zatokę’. natomiast A. Gwarowy wyraz przerwaniec ‛miejsce nad wodą. występuje w leksykonach wyraz parów o znaczeniu ‛wąska dolina wyżłobiona przez wodę. W staropolszczyźnie ap. kolejne 5 – dopiero w XIX w. przyrwa oznaczał ‛wybrzeże. większość (9) znajduje się w części prawobrzeżnej od Skawy aż po Wieprz. mianowicie starorzecza Warty20 (por. dziurę’. Pierwszy potamonim Łacha został zapisany w 1395 r. SNGŚl VII 43). Hydronim Paryja został zapisany w XX w. rzeki. W tym samym czasie co apelatyw odnotowano hydronim Otnoga (1375). zmienił formę na żeńską Łacha. Jeden ciek znajduje się w części lewobrzeżnej. Łacha to nazwa typowa dla dorzecza Wisły. parowa określa dolinę. o dł. zwłaszcza części środkowej (małopolsko-mazowieckiej). Nitsche łączy go z rum. 2006). Parowa. Współcześnie pojawia się dwukrotnie w dorzeczu Dunajca i koło Stężycy w pow. określający 2 obiekty w dorzeczu Zagożdżonki. Przerwaniec. Gwarowy ap.. w dorzeczu Dunajca. Częściej potamonim ten spotykany jest w dorzeczu Odry (kilkanaście obiektów). a pozostałe – w XX w. ryć (SEBań II 506). Hydronim Parowa został odnotowany w XX w. Duma 2010: I 129) oraz śląskiego dorzecza Baryczy (por. ld. pârâu. Obiekty o nazwie Przerwaniec (4) znajdują się wyłącznie w dorzeczu Wieprza i zostały zapisane w XX w. 21 Także ‛przetacznik zwyczajny’ (SGPKar). z wyjątkiem Przyrwy. który składa się z krótkich odcinków rozciągniętych na długości około 5 km. pojawia się od Liszek koło Krakowa po Siekierki w Warszawie i od Skawiny na południu po Zakroczym i wieś Wychódźc w gm. Czerwińsk nad Wisłą na północy.68 Łacha określa 18 obiektów w dorzeczu Wisły. Występuje także hydronim Łach (1839.. znany był też we wschodniej Słowiańszczyźnie (por. dół naturalny ze stromymi brzegami. a 4 – w lewobrzeżnej po dorzecze Nidy. (193722. większość z nich to stare koryta bądź rozlewiska Wisły. rwać (< psł. Wyraz odnoga/otnoga ‛odgałęzienie np. później ‛jar. W XIX i XX w. wąwóz. Jurkowski 1971: 98). ponad 34 km. Gwarowy apelatyw paryja oznacza ‛wąską dolinę. garwolińskim. zapisana już w pierwszej połowie XIV w. Odnoga/Otnoga. Łęgu w gm. 1965. położonych głównie w części górnej. łąki’ pojawia się w źródłach od XIV w. pochodzi od wyrażenia przyimkowego od nogi (SEBor). Przyrwa/Przerwa. od XVII w.

od Soły po San. Babik (542–545) proponuje etymologię słowiańską od ap. -i 2006 HPol I 237. – Hydronim określany zazwyczaj jako bałtycki lub przedsłowiański (Rozwadowski 1948: 303. urwisko notowany jest jako termin topograficzny w znaczeniu ‛stroma. 251. rz. 1846. nowe koryto rzeki. Nitschego nie występuje. Roztoka (28 obiektów). Rosocha. podobnie Z. Pierwszy raz hydronim Rostoka został odnotowany w XV w.) oraz 2 w plurale tantum Ros(z)uszki (1965). Stał się on podstawą potamonimu Rostoka.69 rwa określa ‛wyrwę.). Rososzna XVI AtMz. w formie deminutywnej Rososzka (pochodzący z XVI w. Najwięcej nazw należących do tego gniazda onimicznego (5) odnosi się do cieków w dorzeczu Sanu. 2 w formie plurale tantum Rosochy (notowane w XVI w.10 km. Roztoczka (3 obiekty) oraz plurale tantum Rostoczki. poszarpanych brzegach (por. W zestawieniu terminologii geograficznej P. słow. wyraz roztoka/roztok oznacza dolinę górską wyżłobioną przez potok. Cieki o nazwie Urwisko pojawiają się w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły od Soły po Osławę. . Postać deminutywna rostoczka/roztoczka motywowała nazwę Rostoczka. na określenie potoku o stromych. słowac. Narwi (→ Wisła): Rusow (1335)XV. plurale tantum Rastoki (1846). notowanych w XVIII–XX w. Nitsche 1964: 40). 83. a ich rozmieszczenie nie wykracza poza obszar zakreślony dla potamonimu Przyrwa. Rososzki (1596). Leksem urwa. a postać Rozoga uważa za powstałą pod wpływem niemieckim. Najstarsze poświadczenia hydronimu Przerwa (1786– –1788 2 ×) odnoszą się do dziś nieistniejących obiektów w pow. suskim (HE XII 155–156). 2006. Rosoga 1783 MpPerMz. dł. psł. Z. rekonstruując pierwotną postać mazowieckiej nazwy Rozoga23 jako *Rosocha. pd. wykazujących słowackie cechy fonetyczne (rozwój psł. i Urwisko. Istnienie jednak hydronimów Urwa. Apelatyw rosocha notowany jest od XV w. Hydronim ten jest poświadczony już w XIV w. rozgałęziona gałąź’. zwykle pionowa ściana’ (por. rosocha (co ma uzasadnienie w widocznym na mapach rozwidleniu w pobliżu ujścia). Na tym obszarze odnotowany jest również potamonim o cechach fonetycznych wschodniosłowiańskich Rasocha (1849). Urwisko. Rostok (2 obiekty) oraz Rostoki. Rutzogo. Urwa. lecz także hydrograficznym.. dział wodny’). Roztoka. na obszarach górskich (co wiąże się z semantyką apelatywu). na oznaczenie Kanału Zaborowskiego w dorzeczu Bzury (HE XIV 36). Zapisany w XV w. notowanego 10 razy w źródłach od XVIII w. w znaczeniu ‛rozgałęziony pień drzewa.. Rosoga a. Rusow 1965 HW nr 522. Rozoga. Babik (542). por.. odnotowana w XVII w. Roztoczki (4 cieki). określającego 1 obiekt. natomiast większość zapisów pochodzi z w.). Odnotowano 3 obiekty o nazwie Rosocha (zapisy pochodzą z XIX i XX w. 260. ráztoka ‛potok płynący w dole. Obiekty tak nazwane rozmieszczone są prawie wyłącznie w zlewiskach prawobrzeżnych dopływów Wisły. *orz(ъ)socha (SEBor). 1962). RospSEMiG 330). 1845. Wyjątek stanowi tu nazwa oboczna Rostoka. Rozoża a. Ru(t)zogo 1341. sprawia. nasyp’ (SGPKar). Raztoka (1964. Rozogi 1343 KMaz II 213.. Rozoga a. Rutzogo a. J. iż należy wziąć pod uwagę apelatyw nie tylko w znaczeniu topograficznym. 23 Rozoga. grupy *ort-): Rastoka (1786–1788 2 ×. powstałe wskutek przedarcia się przez groblę. Hydronim Przerwa określa 6 obiektów rzecznych (nazywa też w 12 wypadkach wody stojące). HE IX 126). Rieger w objaśnieniach nazw z dorzecza Sanu wprowadza znaczenie hydrograficzne tego apelatywu ‛rozwidlenie potoku’ (RiegSan 138). *orztoka/*orztokъ ‛rozpłynięcie się. kilka w XVII. XIX i XX. także potok górski (por. jeden od ap. rozdzielenie się płynącej wody’ SEBor). Roztoki w formie plurale tantum (8 obiektów). W dorzeczu Soły spotykamy kilka obiektów o nazwach pochodzących od tej podstawy motywacyjnej.

. Podoły (1846. Dolce (1419). pastrug ‛rów. 1961–1970. otwór’. łuża ‛jama. niem. co padół). Radła (1965. por. dupina ‛wydrążenie. Nitsche (1964: 205) odnotowuje w znaczeniu ‛kąt między dwiema łączącymi się rzekami’. ściek wody’ SW. przepaść. od prądu wody. gw. m. Widełka (1965). por. nizina. prował ‛przepaść. Rypa (1882. pas pola lub łąki’ SGPRei. kotlina zalana wodą’). groapă ‛dół. Przepusta (1786–1788. Łożyska (1966. wąwóz’. zagłębienie’). rypa ‛wysokie. ukr. też ‛przerębla’ Spsł)24. Wąsosz (1960. psł. dół. co rynwa). dłużnica ‛długi. Dukla (1336. niem. HE XV 39. W badanym materiale odnotowano również potamonim Wyrwisko określający d. Wąwóz (1786–1788). Dupa (1965. Pastrug (2006.). Dołki (1963). dupa w pierwotnym znaczeniu ‛wydrążenie. tama. gw. por. gw. Doły (1786–1788. 1963. Podół (1963 2 ×. Rywa (1964. które są położone w prawobrzeżnej części dorzecza Wisły. z podwyższeniem artykulacji samogłoski przed -l-. jama. 1845). dziura zrobiona wyrwaniem. Forma Widełka jest wtórna. skaliste koryto. 1964). Hydronim Wyrwa pojawia się w XIX i XX w. padołek ‛dolina. długa rzeka’). Pozostałe hydronimy od podstaw o podobnej semantyce (w tym wiele w formie plurale tantum) to: Dłużnica (1963. a więc semantycznie jest on zbliżony do leksemu rosocha (zob. wąkop ‛dolina. dół’. wądół’). a wyrwisko ‛wyrwa. wąski. por.70 Widły. 1847. Połonki (2003. Zapad (1965. Wyrwa. Termin widły P. ma postać Widełki (1654) NMPol (kartoteka) i jest ona zapewne ponowiona z hydronimu. ale współcześnie dominuje pogląd o słowiańskim – polskim – pochodzeniu nazwy. *(v)ǫsoš-ьje) ‛miejsce spłynięcia dwu rzek’). też ‛bruzda’)25. gw. której wody używają tylko do pojenia bydła’ SGPKar). wklęsłość. wąwóz’). zagłębienie. Wądołek (1964). Wyrwisko. gw. szachta ‛zagłębienie. zapadlisko 24 Nazwa ma także inne etymologie. 1966. *dukъľa ‛wgłębienie. pierwszy zapis pojawił się w XV w. Kotlina (1786–1788 2 ×). por. rów’). Kotliny (1786–1788. 1965). Grapa (1844. gw. radło ‛rozwidlenie rzeki’). ‛dół na ziemniaki’. 1965. jama’ SESł). 1845. zachukr. grapa ‛parów’. widełki). Dule (1965 2 ×. umieszczona jednak w grupie leksemów hydrograficznych. ts. 1965. który można rekonstruować jako *Widełki (: dem. głównie w dorzeczu górnego Sanu (3) oraz w dorzeczu Wdy. Wąkop (1849–1854. Rynwy (1970. Babik 373–374. 25 Ze względu na znaczenie podstawy apelatywnej nazwa niejednoznaczna. Padoły (1786–1788. dolec ‛mały dół’). łożysko ‛koryto rzeki’). Padołki (1786–1788). Pozostałe odnotowano w XIX i XX w. Zapadliska (2006. rum. grobla’). Wcześniej notowana n. W dorzeczu Wisły wystąpiło 5 obiektów o nazwie Widły. wymuł’ (SW). stąd zmiana doły > dule). Łuża (1961–1970. wgłębienie’ SEBor). wąwóz’. Szachty (1515. wodnica ‛nazwa niektórych gatunków roślin’. rynwa ‛rynna. wyżłobienie. przepusta ‛szczerba’). Wyraz wyrwa ma znaczenie ‛rowek wyrwany zwłaszcza na stoku przez wody staczające się ze szczytu góry na dół podczas roztopów lub ulewy’. pol. wsi (por. por. Ze względu na semantykę podstawy do tej samej grupy hydronimów odapelatywnych należy również zaliczyć n. i określał nieistniejący już ciek w okolicach Siewierza.. rywa ‛rów’. Zapat (1453). HE XV 152–153). też dawne górnicze dukla ‛wąski szybik’.: 2 w dorzeczu Soły i 2 w dorzeczy Bugu. Prowały/Przewały (1786–1788. zapewne od ap. Rinne). tu w znaczeniu ‛wąska. w. identyfikując 5 dużych obiektów (o długości od 12 do 35 km). wąwóz. dyferencyjna w stosunku do n. zapad ‛dolina’). ale też ‛mała studzienka. Skawinki. Wodnica (1786–1788. padół. połonka ‛przerębel’). rypa ‛duża przestrzeń zarzucona zwaliskami skał’. np. powstała wskutek singularyzacji. ts. Schacht ‛szyb’). Dupiny (1733. przewał ‛dziura. gw. Dulec (1970.

26 Termin bełza nie ma poświadczenia formy apelatywnej w języku polskim. huk. miejsce. zapadzisko ‛miejsce zapadnięte. miejsce głębokie’ Bełk/Bełch. też ‛pagórek. SPWT 44). i określa obiekt w okolicach Tarnowa. wiła ‛meander’). płytsza część stawu na rzece. Do hydronimów od apelatywów charakteryzujących części koryta rzeki należą również: Brzeg (1965. otchłań’ Spsł I 220). plurale tantum Bełki charakterystyczne są głównie dla północnej Małopolski (lewobrzeżna część dorzecza Wisły). Spsł I 285. m. białego’. Pierwszy zapis pochodzi z XV w. Flader (1934–1937. forma z nagłosowym przez. 1966). gw. bezodnia ‛głębia. XX. co nie jest zjawiskiem rzadkim. Toponimy z tą podstawą zgrupowane są w płd. ap. Do podgrupy tej należą także: Bączal (1880. żłób ‛koryto drewniane. Zagłówki (1960). kał.zamiast bez. 94) notuje bewz ‛głęboka. zakręt ‛skręt. głęboka przepaść. pobrzeże. Hydronimy od apelatywów o znaczeniu ‘głębia. Wierchowina (1964). Wrotki (1786–1788. wierzchnia strona czegokolwiek’). Brzegi (1965). por. bezdeń’. to ostatnie znaczenie uznawane jest za dominujące w toponimach. przesmyk do ujścia’). Zapadzisko (1786–1788 3 ×. *Głąbia/Gąbia (1545). Zady (1964). żłabina. Ujście (1855). Topielisko (1961–1970.3. głębokie miejsce w rzece’. uchód ‛uchodzenie. Bezden 1261 NMPol I 126. Nitschego (1964: 72) w znaczeniu ‛błoto. Jurkowski (1971: 120. czoło przenośnie ‛przednia. Głęboczyzna (2006). ujście. Bucht ‛zatoka’).pochodzenia przyimkowego powstała w wyniku wymiany pierwotnego przyimka. też przylegający do nich teren’ Sstp). n. pozostałe – dopiero z w. otchłań wodna. Bezdeń (dziś nieistniejąca): Besgen (1166–1167) 1533.1. łuk. bączal ‛głębokie miejsce w rzece’. wir’. Uchód (1966. SPWT 47. głęboka woda’)26. 2006). też ‛moczarowate pole lub łąka. błoto’ (por. przepaść.(1881. Nazwy Bełch. Odnotowano również nazwę wodną od formy deminutywnej bełszek – potamonim Bełszek (1787) w dorzeczu Nidy.71 ‛bagno’). w prasłowiańszczyźnie rekonstruowana jest postać *bl̥´ zь/*bl̥´ za ‛coś błyszczącego. Uście ((1375) 1563). określany jako zachodniosłowiański. Wierzchowina (1786–1788 3 ×. bezdeń ‛otchłań’). por. Wirzchowisko (1369. . pozarastana dolina potoku ze stromymi brzegami. Zakręty (1845). Żłabina (1789. Wywierzysko (2006). trzęsawisko’ SGPRei). 1962. Czoło (1934. Wyraz ten. Zakręt (1786–1788. Przezdeń ((1352) 151927. złabina. od XV w. najczęściej na skutek podmycia przez wodę’). Wiła (1960. głęboczyna ‛głębia’ SW). wzgórze’). Zatoki (1889. topielisko ‛głębokie miejsce w rzece’). 27 Pierwotna jest zapewne forma Bezdeń. wód’). głębokie miejsce w wodzie. dolina. Zatoka (1643. flader ‛żyła w drzewie albo kamieniu’. niem. wierzchowina ‛górny początkowy bieg rzeki lub strumienia wraz z dopływami. ukr. Wyspa (1965). Potamonim od tej podstawy odnotowano 7 razy. gw. 1849–1954. *bezdъna ‛przepaść. wysza ‛wysokość. 2. por. Przepaść (2006). Termin ten notowany jest przez P. żłobina ‛wklęsłość na wierzchach gór’. Bełk. pochodzenia niemieckiego). Wśród określeń ukraińskich M. Bezednia (1970. części województwa lubelskiego i na pogranicznych terenach ukraińskich. Wysza (1786–1788. pazuchy ‛zatoka’). Zwrotnica (1786–1788). Bełza.1. por. Żłobina (1786–1788). Upust (1892. górna. i w gwarach ‛głęboka woda koło młyna’. bewza ‛głęboka woda’. wir’. też ap. psł.-wsch. bezodnia ‛niezgruntowane jeziorko’. ciemna. brzeg ‛brzeg nadwodny. buchta ‛zatoka utworzona przez zakręt rzeki’. por. rów’). Pazuchy (1788. wierzchowisko ‛górny bieg rzeki. ‛topiel wodna. wrotki ‛wrota’). bełza ‛głęboka przepaść. koryto rzeki’. zakół’). woda spadająca na turbinę koła młyńskiego’ oraz ‛grzęzawisko. ma kilka znaczeń: ‛huczenie. górny bieg’). Głęboczena (1789. bezdnia. Apelatyw bełk jest częstą bazą toponimiczną. 2006). łoskot’. Wierzchowiny (1786–1788). Buchta (1965.

staw’ SGPRei). niejednokrotnie są to nazwy oboczne. 1966 2 ×).72 2. gdzie poprzednio był staw’. Od apelatywu jezioro. Apelatyw *nakieł (< *nakъlъ). 1966 : jeziorek ‛jeziorko. Jeziorko (1786–1788). 1966).. Przewłoka. brodek) notowany od XIV w. Brodek. 1965 2 ×). 1789. Jezierzyska (1585.1. 2. ‛miejsce przeciągania łodzi z jednej rzeki do drugiej’ (Sstp). stawisko (wraz z formami pluralnymi) utworzono 8 potamonimów nazywających 46 obiektów. 1884. 1961–1970 2 ×. 1849–1754. 1890 2 ×. 1786–1788 3 ×. 1855. przez które można przejść lub przejechać na drugi brzeg’. często starorzecza.1. 1839. Wyraz przewłoka oznacza niskie miejsce między rzekami. Brodki/Bródki. 1849–1854 2 ×. 1848. Kołomyja (1414. (3 obiekty). ‛leśna struga z twardym dnem’ (Nitsche 1964: 159. 1964. mielizna. por. w prawobrzeżnej – 9. przewłoczeniem łodzi przez miejsce płytkie. 1965). Od leksemu staw ‛śródlądowy zbiornik wodny (naturalny lub sztuczny)’ (SEBor) i pochodnych stawek. zanikającym jeziorze’ Sstp). 1849–1854 2 ×. gw. 1964.. plurale tantum Jeziora ((1404) 1541. Stawisko (1568. 4 – w dorzeczu Sanu i 1 w dorzeczu Bzury. też gw.5. wcześniej. plurale tantum Brody. jako termin hydrograficzny zapewne ‛płytki strumień’. 1963. jezierzysko ‛zanikające jezioro. Stawiska (1802–1803. stawisko ‛miejsce. Inne nazwy od pokrewnych znaczeniowo leksemów identyfikują pojedyncze cieki: plurale tantum Haczyska (1849–1854. krótka mielizna o półkolistym brzegu’) oraz Nakieł (1565. 2006). Hydronimy od apelatywów oznaczających wody stojące Zastanawia występowaniew potamonimii leksemów limnonimicznych semantycznie związanych z wodami stojącymi. Większość tych nazw określa obiekty o niewielkich rozmiarach. które dotyczą rzek o niewielkich rozmiarach: Staw (1786–1788. 28 . 1961. 1965. nienotowany w słownikach języka polskiego i zrekonstruowany na podstawie kilkunastu nazw miejscowych i wielu terenowych (por. pluralia tantum: Stawy (1849–1854 2 ×. deminutywnych. Stawiski (1845. 1973. Podjeziorze (1964. Stawisko/Stawiska (1786–1788). 1845. 1881. Nazwa wodna Bród pojawia się w źródłach od XVI w. 2 obiekty o tej nazwie zlokalizować można również w dorzeczu Przemszy. 1940).1. 1839. głównie w dorzeczu środkowej Wisły: w części lewobrzeżnej – 12 obiektów. Jeziorek (1965. por. Apelatyw bród (dem. 1962. podjeziorze ‛miejsce nad jeziorem’). występuje Brodek (1 obiekt). Stawki (1643. Pozostałe to: Kałuża (1919). jest w hydronimii rzadki (jedynie 2 nazwy w dorzeczu Wisły). związany jest z żeglugą śródlądową i tzw. 1964 2 ×.1. Jurkowski 1971: 21). rozlewisko i bagnisko po starym. 1904. też ‛rowek przeorany pługiem dla ścieku wody’ SGKar).. 1855 2 ×. jego form pluralnych. Ogółem odnotowano 28 obiektów o nazwach: Bród. Stawik (1966). bo w XIV w. haczysko ‛piasek podwodny niebezpieczny dla statków. stawik. a także sufiksalnych utworzono 5 potamonimów określających 18 obiektów: Jezioro (1786–1788. stp. na określenie dwu obiektów w dorzeczu Wieprza i Bugu. NMPol VII 338–339). 1963). *nakieł ‛piaszczyste namulisko w zakrętach rzecznych’28). 1914). 1965. Hydronim Przewłoka został odnotowany w XV i XVI w. Stawek (XVI w. Hydronimy od apelatywów o znaczeniu ‛miejsce płytkie’ Bród.4. 1965 2 ×. 1786–1788 2 ×. posiada ogólne znaczenie ‛płytkie miejsce rzeki.

notowanej w XIV w. 1966. w okolicach Lubatowej (pow. w dorzeczu Sanu.73 1965. 1965. plurale tantum: Kałuże (2006). 29 30 . Nazwa wodna zrekonstruowana na podstawie n. błoto’. kołomyje ‛głębokie wyboje wypełnione wodą’). opowiada się natomiast za metaforycznym użyciem tego wyrazu w odniesieniu do toponimów. 2. rudnia ‛miejsce błotniste z którego wypływa rzeka albo jezioro’ i gw. pulchnymi kształtami kobiecymi. grząskie miejsce na bagnie’. 1961–1970. wschsłow. 1961. bagno. por. błotnica ‛Pratum palustre’ Sstp). grzęzawisko. 1970.6. że jedna nazwa jest transonimem albo że są to struktury paralelne. Hydronim Baba (głównie nazwa wód stojących) występuje liczniej niż inne nazwy geograficzne. wtórnie dyferencjacja za pomocą dodania suf. bachorze ‛błotnista nizina. Podstawa *bachor-/*bochur-. rudawa ‛odmiana bagna. gw. Badoń (1965. zapewne od rudawego koloru’ (SW) stały się podstawą kilku potamonimów określającym ponad 20 obiektów: Ruda (1383. opartym na skojarzeniu z okrągłymi. która również ma dyferencyjne n. *barъ ‛moczar. 1964. woda stojąca’ Spsł). 1966). Rutka (1848. (por. Rudnia (1888. m. 1786–1788 2 ×. okno ‛niezarośnięte miejsce na bagnie. też n. z którą związany jest hydronim *Barycz/Baryczka (1849–1854)31. Brak w jej spisie potamonimu Baba. Oczka (1962. W zestawieniu prezentowanym przez autorkę znalazło się 29 cieków z dorzecza Wisły o nazwach z tą podstawą. mokradło. badoń ‛bagno. okrągłe jezioro’). 34 Por. Borowina (1929–1936. 2005). 1965) w dorzeczu Przemszy i Brdy. Leksemy ruda ‛błoto. błoto’ (Nitsche 1964: 68). może też współcześnie notowany Bar (2006). *Bachorza/Bachorz (1880). obocznej nazwy Dulówki. niewysychające bagnisko’. Autorka kwestionuje istnienie terminu hydrograficznego w znaczeniu ‛trzęsawisko. 32 Rudawa (1254) to lewy dopływ Wisły. oznaczająca w terminologii fizjograficznej ‛bagno. 31 Od XV w.(1401)29. bagnisko. Bachorza (1297) 1552. 2006). rudka ‛błoto. też brus. 136532. że są to różne obiekty. która jest podstawą rekonstrukcji hydronimu. 1889. Błotnica (1487. natomiast równobrzmiąca Rudawa (1365) to nazwa odnogi Rudawy u jej ujścia do Wisły. 1849–1854). Błotnica 1577 NMPol I 228.1. Błoto (1854). Rudawka i Parva Rudawa. Bachórz. -ec. Rudka/Rudki (1965). Wolnicz-Pawłowska 2005: 169). otwór napełniony wodą w grząskim bagnie’ SGPKar). plurale tantum Rudki (1965). rudnia ‛miejsce wydobywania i przerobu rudy żelaznej’). Rudka (1888. bachorza. ukr. borowiPor. m. jest też dość powszechny w innych krajach słowiańskich. 152134. bagno). Rudawa (1254. oczko ‛małe. rudnia ‛wytwórnia potażu’. 1934–37. z cechami takimi jak miękkość. Bachórz (1961). Pozostałe nazwy wód płynących w tej grupie semantycznej to: Bagno (1847. por. Wolnicz-Pawłowska (2005: 151–171). Kolejną archaiczną podstawą jest *baryčь (por. gw. Czy rzeczywiście? Możliwe. krośnieński). W HE XVI 124–125 stanowią one odrębne hasła. w dorzeczu Rudawy. *bara : dial. m. galaretowatość w wypadku trzęsawisk (por. w dorzeczu Dunajca. który podaje Jurkowski (1971: 145). co sugeruje. w tym 3 obiekty o nazwie Baba (1365. Okno (2006 2 ×.1. NMPol I 54). 1880. tereny podmokłe Toponimom od podstawy baba poświęciła swój obszerny artykuł E. 33 Apelatyw notowany na tym samym obszarze co hydronim. Barycz (NMPol I 97). też ap. na którego powierzchni zbiera się ruda żelazna’. tkwi w następujących nazwach wodnych: *Bochur(z)/Bochurzec ((1448) 1574)30. Hydronimy od apelatywów oznaczających bagna. mokradło’ SGPRei33). 1564. 1888. notowana n. 1855. HE XVI 35–36. psł.

bagno’. deszczowe. bystrzyca ‛miejsce wartkiego. Checheł (1288. płn. z ap. por. ruchliwy’. Miękinia (1848. Brodnica (1966. bystrzec ‛wir na rzece’. Broku. też ‛gęsty las iglasty’36). Czeretnik (1713. 1438. kolorystyczne. Kaluga (1961–1970. *tymiano ‛bagno’ Nitsche 1964: 90). 1558. stawiarka. por. rwący nurt. też moczarka ‛gatunek rośliny rosnącej na podmokłym gruncie’). Duma (2002a i 2003b). 1970. *miękinia < *męg-ъk-yn̕ a lub *męk-ъk-yn̕ a ‛grząski. trzęsawisko’ SGPRei). mokradło’. jak i w dorzeczu Nidy. pokryty roślinnością wodną. psł.. *che(ł)cheł < *chъchъlъ. *bystrь dial. Do określenia prędkości przepływającej wody najczęściej używane są leksemy z podstawą bystr. Udolph 1979: 388–393. błoto’. 1417. Bystrzyca (1364. 1964.1. Obiekty tak nazwane spotykamy zarówno w dorzeczu górnej Wisły. Odrzeczownikowe derywaty z tą podstawą to: Bystrz (1786–1788. para ‛bagno’). por. Jaruga (1849–1954. sihlă ‛las’. szybkiego prądu na rzece lub potoku’ < psł. pol. moczarzysko ‛moczar’). pojawiają się więc nazwy od podstaw. miejsce mokre. gw. por. HE XVI 23. pęd wody. mokradło. brodnica ‛moczary. Polskim hydronimom z tym rdzeniem poświęcił dwa bardzo szczegółowe artykuły J. a w toponimii słowiańskiej ograniczony jest do regionu karpackiego. podmokły teren. kaługa ‛kałuża’). 1437. XVI. *Mokradło/Mokradl (1594)35. moczar ‛grunt bagnisty. chechło ‛mokradło. prąd’. że jest to gwarowa realizacja n. gw. Bystrzec (1379) 1606. 1965.74 na ‛rodzaj mułu leczniczego używanego do kąpieli błotnych. blask’. 1447. na którym w czasie mokrym woda zbierać się może’). rus. Wieprza. wyżar ‛na gruncie bagnistym lub torfowym. plurale tantum Bagniska (1883. Wydaje się jednak. 1456. sap. Tymiany (XVI w. chełchy ‛mokradła. Mocarzysko (1786–1788. Potamonimy od innych apelatywów o podobnej 35 Mokradło. psł. BER III 719). błoto rzadkie. kinetyczne. gdzie nurt jest z natury szybki. błyszcz ‛połysk. zapachowe. rum. mokrzawa ‛moczar. stawarka ‛szlam. bagno. str. Cechy wody postrzegane są różnymi zmysłami. Sierpienicy (→ Skrwa → Wisła): torrentem dictum Mokradl 1594 SHGPł 205. zązelić ‛łajać kogoś’ SGPKar). moczarka ‛trzęsawisko. bagno’). ld. Mokrzowa (1660–1664. bagnisko).1. syhla ‛bagno’. położony nad wodą’. Sigła (1965). Syhla (1882. czyli muł w stawie’ SGPKar). Pary (1961. gw. zęza ‛błoto. plurale tantum Kalugi (1966). sitowiem albo tatarakiem’ SW).. trzęsawisko’). kałuża. 36 Ap. błotnisty. <Mokradl> 1965 HW nr 580. por. opary ‛mgły unoszące się nad bagnami. niski mokry grunt. Chechło (1966). 1839. gw. Materiał z dorzecza Wisły potwierdza jego ustalenia. na której niedawno woda stała’). kalúga ‛bagno. ‛wartki. gw. por. . sihła ‛moczar na górze lesistej’. ukr. 1965. bystrz. 2. Stawarka (1845)/Stawiarka (1855). Moczarka (1786–1788. ziemia. Wyżar (1961–1970. prąd rzeki’ Spsł). bagnisko’ SW. gw. jaruga ‛jar głęboki. smakowe. plurale tantum Moczary (1849–1854. Bystrze (1965)/Byszcze (1966)37. por. łąki podmokłe’ SEBań). Bystrze. które określić można jako akustyczne. torf.7. Hydronimy od apelatywów oznaczających cechy wody W obrębie tej grupy panuje dość duża różnorodność semantyczna. W nazwach wód płynących dorzecza Wisły występuje niezbyt często. sigła/sihła jest karpatyzmem. Ząza (1965. czeretnik ‛bagno wśród lasu zarosłe trzciną. 37 Rymut wiąże n. *bystrьcь ‛rwący potok.w znaczeniu ‛szybki. miejsce od pożaru ziemnego wypalone. Opary (1976. miejscami wilgotnymi’). bystrze ‛nurt. rwący prąd wody’ Spsł)/Byszcz (1918). *bystrica Spsł). borówka’).

Spsł I 229). błoto ze słoną wodą’. uchodzi w okolicy wsi Mielnik: Rubinek. oraz od apelatywu smółka (: smoła): Smółka (1966). 42 Rubinek. plurale tantum Smółki (1971). utworzone od apelatywów. Rzawka (1847. Etymologicznie z podstawą biały związane są odrzeczownikowe hydronimy: Bielica (129339. a te cztery obiekty położone są właśnie w części mazowieckiej. Pianka (1961–1970). bagno’40). *soltъve ‛bagno. Słotwinka (1) notowane są w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły od Skawy przez Rabę. wlać coś lub wylać’ (SGPRei). por. 1881.: SHGCh 6. *(s)lei̯ . por. 43 Por. rzawka ‛rdzawa woda’ SGPKar. Rakieta (1965). sikadło ‛woda wytryskująca spod ziemi. które dotyczą obiektów w dorzeczu Sanu: Szum (1790). Ślina (1413)41. stp. ‛bańka. Czerniawa (2006). gw. ślina. 31. dł. Lit. ap.. sikawka ‛przyrząd do robienia lewatywy’. 1524. który w użyciu metaforycznym oznaczać mógł bezbarwną lub białawą.): Bąbel (1964. Struga a. również w dorzeczu Bugu (1). Szkło (1934–1937. pokrewne z ruda. Rubinek (2006. Iskra (1961– –1970). -nka 2006 HPol I 239. ok. Z powolnym ruchem wody związana jest nazwa Bujawka (XVI–XVIII w. 1961–1970 2 ×. szybkością: Sikawka (1593. błyszczący itp. šur. . *slina < pie. Sz(n)ur (1970. 1967. więc niebezpieczny’. słoćwina ‛podmokła łąka’. *bělina ‛coś białego. str.‛śluzowaty. Bugu (→ Narew → Wisła). Bielica p 1965 HW nr 651. bujawka ‛to. które w sposób metaforyczny konotują określone barwy (przezroczysty. Podstawy odnoszące się do właściwości mineralnych wody motywowały wymienione poniżej potamonimy. należą do nich: Papry (1966. 1961. uderzenia’.5 km. pd. Kożuszek (1961–1970). maślanka). bąbel m. co się buja. źródło’ (SEBor). 41 Dopuścić można związek z ap. str.: psł. rubinek – zapewne od koloru wody lub roślinności nadrzecznej)42. 1416. sikawka38). 0. białawy. z reguły spienioną (Babik 582). Pozostałe pochodzą od wyrazów. 1552. też ‛źródło słone względnie kwaśne’ jest jednym z częściej wykorzystywanych leksemów w tej grupie. huśtawka’) z dorzecza Narwi. rdzawą. kolorystycznych dominują leksemy związane z barwą rudawą. gęstą ciecz. rdza. Drwęcy od Gnilszczyzny do Mokrej (→ Wisła): Beliza 1293 PrUr I/2. też sur ‛prąd bystrej wody’). 80.: stp. oznaczającą często też tereny bagienne lub zawierające rudę żelaza: Rudawka ((XVIII w. bechnąć ‛gwałtownie rzucić. Dwie kolejne nazwy można uznać za metaforyczne. Maślonka (1791. gdzie rzeka chce wydrzeć koryto’ SW). Wśród hydronimów derywowanych od podstaw rzeczownikowych tzw. lecz bystra woda w miejscu. plurale tantum Maślanki (1849–1854). gw. Ostatni związany jest z wyrazem dźwiękonaśladowczym bech ‛o dźwięku powstałym wskutek nagłego ruchu. por. związanymi znaczeniowo z przymiotnikiem czarny. nr 609. szur ‛muł i piasek naniesiony przez wodę bieżącą i zakryty wodą. Bielina (1468. bielica ‛mokradło. Belis. 64. pd. 1847. 1964). psł. gw. belisbach [bez daty] SHGCh 6. 39 Bielica. na grząskich terenach’).. 1867. *solty. rudawka ‛woda rudawego koloru na bagnach. Do tej grupy należą też hydronimy z podstawami od substantywizowanych przymiotników na -awa: Czarniawa (1965). rudy).) 1977. psł. Od podstaw uwarunkowanych znaczeniowo właściwościami akustycznymi utworzono jedynie 2 nazwy. biel’ Spsł). Śćkło (1425). Po raz pierwszy 38 Por. 40 To apelatywne znaczenie związane jest z obszarem Mazowsza (por. 1859. Dunajec po San. Bech (1849–1854). Hydronimy Słotwina (7 obiektów). por. Apelatyw słotwina43. które konotują znaczenie związane z prędkością. plurale tantum Słotwiny (2). papry ‛płytka. słone źródło’ Spsł I 122.. kleisty’ SEBor. 1962). *soltwina ‛słona woda mineralna. Może więc istniał w tym okresie neosemantyzm sikawka o znaczeniu ‛strumień wytryskujący spod ziemi’.75 semantyce są nieliczne. też pomorskiej dorzecza. Czernawa (1938. Gwiazda (2006). pęcherzyk’).in.

linia wężykowata’. pow. Ług (1849. rz. Oprócz wymienionych formacji istnieje też kilka potamonimów od tej podstawy z cechami fonetycznymi wschodniosłowiańskimi: Sołotfina/Słotwina (1512). Ropienka ((1513) 1616). ropa naftowa’ i pochodnych. łęg ‛las lub łąka na błotach’). który wyznaczają geologiczne właściwości terenu – złoża ropy naftowej w regionie karpackim (dorzecze Wisłoki. Łęg (1846. 2006). łękawa ‛coś. Smuga (1961. Inne nazwy związane są ze składem chemicznym wody lub jej właściwościami cieplnymi i zapachowymi: Bździna (1892. gm Łącko. siara ‛siarka’. 2. ropa ‛gęsta żółtawa wydzielina gromadząca się w ranach. gw. 1855. *Łąg/Łąk (1511–1523. który należy do „karpackiego” zwartego obszaru występowania toponimów z tą podstawą (por. Związane są one z różnorodnymi obiektami topograficznymi znajdującymi się w pobliżu rzeki. Wisłoka. (kilkanaście lat wcześniej niż apelatyw) i dotyczył nieistniejącego już obiektu w dorzeczu Dunajca. 1964. Łąki (1849–1854. Solnisko (1786–1788. też ‛mleko wydzielające się z gruczołów mlecznych w pierwszych dniach po porodzie’). Wisłoki. 1970. 2006). *pъzděti. 2006). Obornik (1262. Hydronimy pochodzące od określeń terenu Potamonimy od rzeczowników określających teren i jego właściwości tworzą dość duży zbiór. Siara ((1363) 1636. obornik ‛mierzwa.1. 1966 3 ×. 1786–1788). 83. wygięcie terenu.). Pozostałe nazwy odnoszą się do mniejszych obiektów: Ropa (1849–1854 3 ×. pluralia tantum: Łągi (1849–1854). nowosądecki (HE XIII 231). ld. 1855. Łękawa (1884. łąg ‛łąka często podmokła. mokradło. zwykle w dolinie rzeki. 1849–1854. 2006. 1983. Hydronimy te nie wykraczają poza teren południowo-wschodniej Polski. kwaszenina ‛coś kwaśnego’). 2006.76 potamonim Słotwina/Słoćwina pojawił się w źródłach w XIV w. 2005. Najwcześniej notowany jest makrohydronim Ropa (1279) 1336. por. Kwaszenina (1511. Łęgi (1849–1854). łąka’). studnia’). wtórnie *bъzděti SEBor). ług ‛bagno. brak jednak takiej dokumentacji w odniesieniu do poniższych formacji. bagno’). 1511–1523. 1965. Sołotwina (1786. 1966. co ma kształt łuku. 1965. ryja ‛mokra łąka’ Nitsche 1964: 116).8. plurale tantum Smugi (1966 2 ×. ropianka ‛olej skalny. Łążki (1786–1788). 1965. też ‛łęk. 2006). Ropianka (1965. głównie w dorzeczu Sanu. Łążek (1918). łąka bagnista’). plurale tantum Łęki (1884. Szczawa (1578. kawałek pola. Łąkta (1847. lokalizowanego koło wsi Zabrzeż. krzywizna. porośnięta niekiedy krzewami’). podmokłe Łączka (1425. Cieplica (1789. gnój gęsty na nawóz’). nafta surowa’). łąka’). 1970. solnisko ‛step przesycony solą’). Smug (1418. pieczynia ‛słone źródło. 2006. plurale tantum Ługi (1961). wygięcie. 2006 2 ×). Hydronimy od apelatywów określających obszary łąkowe. smuga ‛łąka. 1969 2 ×. o dł. oraz z cechami fonetycznymi słowackimi: Słatwiny (1962) w dorzeczu Dunajca. miejsce niższe między polami. Udolph 1979: 261–268). XX w. łąkta ‛zakręt. Hydronimy. Liczne są również nazwy od ap. szczawa ‛mineralna kwaśna woda’). Ryja (1847. . bździć < psł. 1890.82 km. smug. Pieczynia (1907. Apelatywy różnicujące określane obiekty na podstawie cech topograficznych mogły być pierwotnie nazwami terenowymi ponowionymi na obiekty wodne. cieplica ‛miejsce i źródła ciepłych wód leczniczych’). 1965.1. plurale tantum Łączki (1849–1854). a także ojkonimy z tą podstawą skoncentrowane są na jednym obszarze. 1964. Łąka (1965). Sanu). Łęka (1849–1854. 1969). Sołotwa (1849).

gatunek gleby nieprzepuszczającej wody’). 1966. krzemionka ‛miejsce. 1965. 45 Część autorów monografii hydronimicznych widzi w tej nazwie derywat odapelatywny z suf. Cupel (1964. Krzemienica (1961. wrębek w lesie pod kątem’). ‛miejsce pełne kamieni’ SW). pochodzące od równobrzmiących apelatywów. Glinnik (1444. Kęt (1849–1854). Polany (1786–1788). Krzemionka (1890. cupel ‛cypel. 1965). 2006. 1568. plurale tantum Kamienie (1855). glinka ‛grunt gliniasty. krępa ‛sucha wyniosłość na bagnie’). plurale tantum Rędziny (1786–1788). Najwcześniej notowana jest Kamie44 Na podstawie materiałów toponimicznych wydaje się możliwe zrekonstruowanie apelatywu w tym znaczeniu.77 Hydronimy od apelatywów określających pole i jego części. Głaza (1786–1788. 1965. Wyrazy te stanowią pierwotne nomina loci. 1964 3 ×). . Obszar (1855). Ostrówek (1965. kącina ‛lichy kąt. głaza ‛kamień polny o znacznych rozmiarach’). Kamienica (: kamienica ‛kamieniołom’ Sstp. W grupie tej wyróżniają się frekwencją potamonimy: Kamianka (: kamianka ‛określająca strumyk lub miejsce kamieniste’). 1471. pluralia tantum: Polanki (1887). (1880). opusta ‛kawałek ziemi między bruzdami. uprawne’). Opaka (1262. ostrów ‛miejsce otoczone wodą. plurale tantum Kąciny (1786–1788. stronie’). desertum ‛pustynia’). łysiec ‛łysy’. łac. zaorany ugór’). 1973). układające się w szpiczasty klin’). Opusta (1855. Krępa (1390. -ka (por. Klinik (2006). Polana (1786–1788). 1404. 1974). Glinka (1704–17. napełniony zwykle wodą’). niezdatne do uprawy. Niwka (1447) 1511/12. par ‛odłóg. Ostrów (1610. 1893–1895). Gliniki (1964. zakącie ‛ubocze. 1966). bagieniec ‛pole powstałe w wyniku osuszenia bagien’). Duma 1999a: 92). 1964). pole ostro wchodzące między lasy albo wody. pluralia tantum: Obszary (1892). Polanka (1887). czernica ‛czarnoziem’). nietknięty lemieszem w oraniu’). Niwa (1961). Kamyk (1964). 2006). nagromadzony przez górskie wody stos kamieni. plurale tantum Kliniska (1849–1854. rędzina ‛grunt gliniasty zmieszany z iłem. por. Duża liczba obiektów o nazwie Kamionka skłania do uznania jej za derywat powstały w wyniku czystej onimizacji. glinką popielatą i marglem rolniczym’). celina ‛glina. 1963. tu: ‛pozbawiony roślinności’). 1966. (1443) 1453. dezerta ‛pustka’. 1849–1854. plurale tantum Pustki (1786–1788 2 ×. Krzemianka (1839. *opaka ‛miejsce strome. 1974). wyspa’ SW. 1965. Pólko (1966). plurale tantum Piaski (1839 2 ×. od ide.‛płynąć’ SEBor). Kąty (1849–1854 2 ×. brzeg potoku zasłany kamieniami’). Kamionka (: kamionka ‛kupa kamieni’45). gdzie kopano lub kopie się glinę. 1961. 1900. pole niezaorane’). plurale tantum Łysce (1786–1788. pierwiastka *sreu̯ . plurale tantum Pasy (1973). Zakącie (1849– –1854. por. 1965. gdzie występuje dużo kamieni’). Kamień (1854. dół po glinie wybranej na cegły. północne’44). plurale tantum Celiny (1539. 1961–1970). 1489. 1963. Dezerta (2006. opacze SEBań II 413. oznaczające miejsca kamieniste. krzemienica ‛grunt krzemienisty’ SW). Glinik (1847. Krzemienica/Krzemieniec. pustki Bagieniec (1786–1788 2 ×. Klin (1961). Hydronimy od apelatywów określających glebę. por. podłoże. plurale tantum Glinki (1786–1788. 1966. które ze względu na częstość użycia w hydronimii mogły stać się również terminami hydrograficznymi oznaczającymi strumienie czy potoki o kamienistym korycie i brzegach. Kamieniec (: kamieniec ‛miejsce kamieniste. *o(b)strovъ ‛wyspa’. 1886. polany. Par (1964. pole’). klinisko). wzor ‛pole zaorane. plurale tantum Niwy (1964. 1583. miejsce kamieniste Czernica (1781. Glinianka (1965. 1964. psł. gw. Rędzina (1846. 2006). pustka ‛miejsce puste. 1597. glinianka ‛miejsce. Wzor (1562–1565) XVIII. gw.

Skała (1848. dł. sanskryckie tárman ‛szpic słupa ofiarnego’. 1844). Τάρταρος ‛kraj umarłych’.. -ów 2006 HPol I 82. Skarpa (1960. zawale ‛lekkie nachylenia gruntu’). Górka (1846. groniczek : gronik). Poniwca (→ Wisła): Gronik 1977 Geoportal. dział. pluralnych. Do tego zbioru zaliczyć można jeszcze nazwę Bęben (1963. stronie ‛jedna strona góry’). 2. 1845. określeń zbiorowych derywowanych sufiksalnie na gruncie apelatywnym). wzniesienia. goraj ‛miejsce górzyste’). Gruń (1965. Międzygórze (1965. Ubocz (1849–1854.. porośnięte lasem’). wyższe i suche. góra’). 46 47 . Groniki. notowane od XV w. Międzydroże (1961–1970. pochyłości. 1965). ziemia pokazująca się spod śniegu wśród odwilży’). 48 Wyraz powstał w wyniku apelatywizacji oronimu. Równia (1985. Stronie (1845. też nazwę wsi Kamienica. równia ‛równa płaszczyzna. grąbka ‛wzgórze. 1844. góra’). gw. 1961. Podstawa brzoza w hydronimii (podobnie jak w ojkonimii) jest dość częsta na terenie całej Polski (por.1. gw. Przysłop (1786– –1788. tatra ‛wysoka skała’ SL48). koplina ‛miejsce wyniosłe. 1965. międzygórze). przysłop ‛miejsce na grzbiecie góry. Wisły w historycznej ziemi dobrzyńskiej. pot. 1962. Cieki o nazwie Kamianka (7). równina’). podobnie jak Kamionka (38). pagór ‛wzniesienie. grąd ‛miejsce wśród bagien. 1961. Grąbka/Grąpka (1429. Groniki. bezdeń’. Połom (1884). 2. Grąbka (1786–1788). *ter-. międzydroże ‛miejsce. bęben. ubocz ‛pochyłość góry. również udokumentowane od początku XV w. Potok Groniki 1989 Geoportal. Mp-50(Skoczów). 1964.9. Górki (1849–1854. *tr̥ tra ‛głaz. por. skała’ Słownik starożytności słowiańskich VI 34–35. (NMPol IV 285). pluralia tantum: Góry (1965). 197747. Hydronimy od apelatywów określających góry. przypór ‛strome miejsce’). pierwotnie może ‛otchłań. jak i krzewów. Tatra (1937. Przypór (1846. grec. która w sposób metaforyczny określa wzniesienie. 1855). Przegibek (1877–1905. bylin oraz traw. dem. Potok Gronik 1995 Geoportal. W odmianie zredukowanej i zreduplikowanej kontynuowane może przez psł. wierzchowina’). d. pd. Skałka (2006). Inne nazwy związane z określeniami terenowymi Leżaje (1888. notowaną od 1434 r. tu może w przenośnym znaczeniu ‛wypukłość terenu’).20 km. przegibek ‛miejsce w górach leżące na pochyłości. rozmieszczone są na obszarze całego dorzecza. plurale tantum Kopliny (1964. wolne od śniegu. przełęcz’). Goraj (XX w. po współczesność. pozostałe obiekty o tej nazwie (9) położone są głównie w dorzeczu górnej Wisły po Dunajec. groń ‛szczyt.78 nica (1235)46. wzgórze skaliste. skarpa ‛pochyły nasyp’)/Szkarpa (1962. 1965).1.. Mp-10(Ustroń). gronik : groń). Nazwa Tatry jest przedsłowiańska. Mp-25(Ustroń). gw. wzniosłość ziemi’ SW). stromizny Góra (1507. Potamonim Kamieniec pojawia się jako nazwa 10 obiektów w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San. Hydronimy od podstaw botanicznych Wśród potamonimów florystycznych spotykamy formacje utworzone zarówno od nazw drzew (pojedynczych. plurale tantum Grądy (1966. leżaj ‛legowisko zwierząt’). Zawale (1786– –1788 2 ×. Groniczek (1786–1788 2 ×. zapewne od ide. Pagor (1933. 1965). stromy pagórek. Gronik (1786–1788. SPWT 76). przestrzeń między dwiema drogami’). przełęcz’). Apelatywy hydronimiczne z tą podstawą są zróżnicowaPor.

dąbrowa. Dębina (1845. plurale tantum Graby (2006). plurale tantum Jedliczki (1786–1788. Jaworzyna (1846. Dębinka (1964. 2005. dem. 2006). gdzie rosną jawory. 1885. SGPRei). Wszystkie te obiekty zgrupowane są w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po dorzecze Sanu. miejsce zarosłe jaworami’). bukowiec. 1965. 1964. dębica. Dąbrowa (1379. brzeźnik. 1961–1970). Jaworznik (1827). Dąbrówka (1538. utworzono 4 hydronimy określające 15 obiektów: Bucznik (1786–1788. brzezinka/brzezinki. Brzezina (1786– –1788 3 ×. 1880). lasu Bukowiec 1964 HE XIII 21. 1962. 1845. Jedlina (1786–1788 2 ×. 1531. 1964.(nazywających ponad 40 obiektów) tylko jeden pochodzi od wyrazu podstawowego: Dąb (1414–1425). brzozowiec. 1966). Dąbie (1965. m. 1965 2 ×. Na 13 potamonimów z podstawą dąb. 1849–1854 2 ×. 1846. Jaworzyna/Jaworzyny (1846).tkwi w 5 hydronimach nazywających 10 obiektów. 1985. Buczyna (1786–1788). Podstawa grab. pozostałe (9) występują w części lewobrzeżnej po Pilicę. jedliczka ‛jodła’). dębczyna. po postaci derywowane sufiksalnie o znaczeniu ‛las lub lasek brzozowy’: brzezie. . plurale tantum Brzezinki (1525). buczyna. 1965. brzeźnica. Bukowina (1786–1788. 1964. brzezina/brzeziny. Wyraz jodła i pochodne uformowały 4 potamonimy (dla 6 obiektów): Jodła (1520). brzeźnica (Sstp). plurale tantum Jaworzniki (1415). 2006).1965. 1845. 2006). 1962. od form deminutywnych utworzono dwie nazwy: Dąbek (1457) i Dębczak (1964). 2006). plurale tantum Lipki (1643. 1328. 2006). 1964 3 ×. dębinka. 1965 4 ×). Brzezinka (1844. 188450. Bukowiec ((1444) XVI w. por. Pozostałe hydronimy pochodzą od rzeczowników motywowanych: dąbie. Podobnie jak w wypadku innych nazw florystycznych rzeczowniki motywujące hydronim oznaczają miejsca. Brzezie (1965). 1880. Grabnik (1849–1854 2 ×). 1880. 1963. 1966. gdzie rosną graby: Grabówka (1510. 1524. 28. 2006). jedlina ‛las jodłowy’). 1878. dębina. miejsce pod dębami (Sstp. Dębnica (1459. Dębica (1585). 1973). Na badanym obszarze odnotowano następujące potamonimy motywowane tymi podstawami: Brzoza (1448. Bukowiec (1961) oraz n. jedlnia ‛jodła’). 2004). Rzeczowniki związane z podstawą lipa tworzą gniazdo 5 potamonimów: Lipa (1885. Brzozowiec (1519). dębowiec. 1847. n. 2006). Od wyrazów motywowanych przez podstawę buk-. 1786–1788. 1966) określający trzy obiekty. dąbrówka. Brzeźnica (1317. Brzóska (1530. także środkowej aż po Narew (6). Dębowiec (1931). Jelnia (1965. Większość cieków o wymienionych nazwach znajduje się w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San (27). takich jak: bucznik. plurale tantum Grabniki (1849–1854). wsi Bukowiec 1580 NMPol I 451. stały się podstawą nazw kolejnych 10 obiektów: Jawornik (1526. 1470–1480. Cieki położone są głównie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły. jaworzyna ‛gaj jaworowy. Lipka (1503.79 ne: od formy niemotywowanej brzoza. 1564–1565. 1884. bukowina o znaczeniu ‛las lub lasek bukowy’ (SGPRei). Rzeczownikowe derywaty oznaczające miejsca. Dębczyna (1965 2 ×). Brzeźnik (1849–1854. Od apelatywu jawor utworzono jeden potamonim Jawor (1849–1854. 1961. 1786–1788). 1322. 1936–1937. 1989).49. poddębie. 1836). 1902). 1938. gaj dębowy. 2006 5 ×). plurale tantum Brzeziny (1786–1788). 2006). przez deminutywną brzoska/brzózka. Odnotowana także n. Poddębie (1567). lasek. oznaczających las. Grabina (2006 2 ×). Lipnik 49 50 Por. dębnica. Brzózka (1967). 1542).

gw. Postać Liszcze to wynik przejścia e >i. rokita). 1886. gatunku wierzby’). flumine Jablon (1435)1456 SHGMz(MK 3. Rokita (1802–1803. giętkie gałązki. lub od ap. 1456). Laskowiec (1629. Wiśnia (1565). 206v). ponad 80 km) miał natomiast kilka objaśnień. gw. Apelatywy określające inne drzewa lub ich skupiska stały się podstawą pojedynczych nazw wodnych. głównie singularnych: Chojna (1343). Smreczyna (1964. -i 2006 HPol I 89. Jabłonka a. Osina (1849–1854). Jabłonka. Sośnica (1786–1788. Ośnica (1518. *višn̕ a lub od archaicznego przym. 1942)51. od ap. zostały włączone do grupy florystycznej53: 51 Pierwotna jest raczej postać Leszcze.> li. 2004. 1849–1854). Trześn(i)a. Jabłonia> 1965 HW nr 469. takimi jak: olszyna ‛olcha.92 km. *višn(jь)jь ‛wiśniowy’. 52 Jabłonka. leszczyna i pochodnych utworzono 5 nazw wodnych (dla 8 obiektów): Liszcze (1847. oznaczających ogólnie roślinność i miejsca związane z tymi ogólnymi określeniami.. oraz Wiśnia (1966). Pochodzenie nazw dwu obiektów w dorzeczu górnej Wisły: Wisznia (1519). 30. plurale tantum Osiny (2006). Olszyna (1786–1788. *vyšnij ‛górny’ w odmianie prostej. bo już w XV w. Świrek (1849–1854. Mrózka (1990: 53). ispina ‛drzewo ispy. Wisła. Jabłonna 1882 SG III 344. Najwcześniej. w których podstawą jest – jak się wydaje – apelatyw wiśnia. Soślina (1960. Rozwadowski (1948: 269) odnajdywał tu stary rdzeń indoeuropejski. las olchowy’. Z wyrazem olsza/olcha i pokrewnymi. Jabłonka. dem. Yablon 1428 MkM I nr 681. szczyp ‛jabłoń’ SGPKar). sośnina ‛las sosnowy’). nie budziło wątpliwości. Leszczynka (2006). psł. z wahaniem lu. 1965). 2003. gaj. Sanu (dł. wisznia. 1877–1905. uchodzi koło wsi Milewo: super r. soślina ‛sosna’). dziś Wisznia. ośnica ‛osa. 1961–1970 2 ×. Wierzba (1964). olszowiec ‛las olszowy’ (SGPRei). Topola ((1440) 1511/1512). dziś Stara Wiśnia.80 (1786–1788. Hydronim Wysznia (1358). smreczyna ‛świerk’). Do omawianej grupy formacji należą także potamonimy z apelatywem osika i pokrewnymi w podstawie: plurale tantum Osiki (1786–1788. 102v–103). wiklina. młode wici’). plurale tantum Jasiony (1855). Rokitka (1847. borczak ‛sosna’. Liszczyna (1787). podobnie w n. pd. torrentis Jablona 1521 SHGMz(MK 32. Czrześnia (1333. Potamonimy od apelatywów typu las. dł. odnotowano nazwę Lupka (1483. osika ‛topola’). Olszowiec (1961. Borcok (1786–1788. борче ‛sosenka’). rokitka). Sosna (2006). HE XVIII 123). mn. 2006). Sosenka (1919). plurale tantum Lipinki (1855. świerk). fluvii Jablony 1496 SHGMz(MK 9. ten sam co w n. związanych jest 6 potamonimów (dla 18 obiektów): Olsza/Olcza (1846). ld. którą zowią Jablona (1565) Lumaz II 85. pd. <Jabłona> a. Sośnina (1849–1854. laskowiec ‛gaik leszczynowy’). 1983). 1855. Olszynka (1937. por. *višn̕ a ‛drzewo owocowe’ (SEBor). modrzew). Ispina (1786–1788. Rieger (por. Jabłonna a.. Szczyp (1883. iwina ‛drzewo iwy. Smerek (1529. Liszczyna. . leszcz ‛leszczyna’. Wisłoki (HE XV 158). Obiekty o tych nazwach zgrupowane są głównie w dorzeczu górnej (zwłaszcza prawobrzeżnej) Wisły. 1966. Jasionowiec (1511. Gaci (→ Narew → Wisła). 53 Podobnie jak w opracowaniu R. 1971). 1965 2 ×). 1965). Babik uznał nazwę za rodzimą. 1965. Iwina (1891. 1886.. podając trzy możliwe motywacje: od przym. plurale tantum Olszyny (1881. Jabłoń a. Smyrek (1962). w l. dziś Wiśnia. szczep. sośnica ‛sosna’ SW). bułg. Cisowiec (1786–1788). 1786–1788. jeden znajduje się w dorzeczu Biebrzy. (1660–1664). *višь ‛roślina błotna’ z suf. 1884). 173v). Na uwagę zasługują potamonimy. za tą propozycją opowiadał się również J. J. jesionowiec ‛skupisko drzew jesionowych’ SGPRei). bór. 17v). -ьn̕ ь (Babik 620). gąszcz. Modrzewie (1961. wtórnie singularyzacja nazwy. rz. i dial. fluvium Jablonya 1472 SHGMz(MK 6. Z. olszynka. Brnia (→ Wisłoka).w nagłosie). бор ‛sosna’. plurale tantum Leszczyny (1846. w dorzeczu Bugu. Jabłoń (1428)52. osika’). pd. Od rzeczowników leszcz. Gać a. 1965. stp. od gw. na rzece.

na końcu’: rъtъ ‛coś wysuniętego ku przodowi. 1964. dem. Rzepnik (1576. *bestwina. Rogoż (1961–1970. Gąszcz (1786–1788. trzcina. rzece Gielnizi (1565) Lumaz II 74. Łomżyczki (→ Narew → Wisła). kosina ‛roślina ścieląca się’). Malenie ((1446) 1456. Łączeń (1963. bliżej nieokreślona roślina lub jej owoc). podlesie). Porąbka (1983). kruchynia ‛gęstwina’). Lasek (1786–1788 2 ×). Dzierzęga (1426. Paprotka (2006). Gózdek (2006. Przylasek (1786–1788. Kalina (1786–1788. gózdek : gózd ‛las’. występujące w Polsce. runek ‛rumianek’). związanego z psł. psł. sit ‛trzcina’). Rzeżucha (1961–1970). Ciernówka (1802–1803. Podlasie (1786–1788. gwoździec ‛lasek’). Narwa (1965. Sita (1965. 1855). zawiłek żółty’). rzece Gielniczi. *gozdъ Spsł). zboża w podstawach potamonimów reprezentowane są w nazwach: Bylina (1937). 1791.. Kicz (1883. kozielec m. Rzepka (2006. *bъzdъ ‛bez – Sambucus’. Włosień (1786–1788. Kocierz (1934.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 67. rzepnik ‛gatunek rośliny’). przylądek’ SEKasz III 325–327. por. 1964). kapuśnik ‛pole pod kapustę albo po kapuście’). Lesiska (1961). rogoża ‛sitowie’). 1849–1854. Malennik (1965. w tym na Kujawach. uchodzi koło Konarzyc: na rzece Galnizi. Kozielce (1964. gw. Gielnica. NMPol I 125. dem. Podlesie (1884. dzierzęga ‛rzęsa wodna’ SpXVI). czubek czegoś’. *malenie ‛malinowe zarośla. brusznica’). darń.).81 Bór (1885). str. Chmielnik (1554). oraz na Mazowszu. tatarka ‛gryka’). włosienica ‛gatunek trawy’ SW). nierozwiniętymi pąkami’). Włosienica ((1285) 1643. 1564–1565. Bestwina. kotyski. Gwoździec (1786–1788. Pasternak (1846. makowisko). 1963. pluralia tantum: Lasy (1889). Szerszego omówienia wymaga mazowiecka n. Bestwiny. kasz. rząska ‛rząsa. Narty to częsta nazwa lasów oraz wsi w Wielkopolsce. 55 Toponimy typu Bestwin. por. z młodymi.in. gw. porąbka : poręba ‛zagajnik’ SGPKar). kotyszki ‛gałązki rokity. kobylak ‛szczaw koński’). zbiorowisko malinowych krzewów. darnina’). pasternak ‛gatunek rośliny’).. 1965). *bъzъ. W „Słowniku staropolskim” odnotowany został ap. świadczą o istnieniu ap. kicz ‛pałka. Sady (1848–1854). dem. ‘kraniec. 56 Giełczanka. Łopień (1884). ruta). palczatka ‛roślina z rodziny traw’). gw. plurale tantum Malinowiska (1786–1788. Od określeń krzewów i krzewinek utworzono 15 hydronimów: *Bestwina/Bezwina (1786–1788)55. Ruty (1849–1854. maliniak’). Narty (1966. trawy. Trzcionki (1786––1788). Ostróżek (2006. pluralia tantum: Trzciny (1971). pluralia tantum: Kotyska (1938. ‛kozioł. porost trawy. Jagódka (2006). rośliny uprawne. malinowisko ‛miejsce. Malinka (1724). Kruchynia (1786–1788. dem. 1875. 1849–1854. ostrężyna ‛jeżyna’ SW). samiec kozy’. gielnica ‛tasznik pospolity’ (też w tym 54 Apelatyw nart jest derywatem od wyrażenia przyimkowego *na rъtě ‛na szpicu. Borzyna (1847. Kapuśnik (1786–1788. 2006). włosiń ‛trawa twarda rosnąca na brzegach bagien’ SW). NMPol VII 351. Laski (1938). 1961–1970 2 ×. 1966). ale też ‛gatunek rośliny. rzepka : rzepa). gw. ostry szpic. przylasek ‛mały lasek przy wielkim’). Byliny. Giełczanka 1839 MpKwat V 2. Kosina 1849–1854. nart ‛las’54). pluralia tantum: Runki (1964. . narwa ‛narost. włosień. łączeń ‛gatunek rośliny’). później Giełczanka56. Giełczanka 1965 HW nr 470.in. por. palecznica ‛roślina z rodziny traw’). Palczawka (1849–1854. Nart. Gaik (1961–1970). Owies (1786–1788). Palecznica (1351. stp. Rzoska (1961. pd. gdzie rosną maliny’). Porąbki (1786–1788. plurale tantum Makowiska (1895. zarośla malinowe’). ciernówka ‛jeżyna’). rodzaj rośliny wodnej’ z zanikiem nosowości). rogoż. borzyna ‛borówka. pęczek rokiciny’). por. 1936–1939. malennik ‛maliniak. Tatarka (1409. nȯrt m. ostróżek : ostróg). Maliniak (1964). Kobylak (1964. Lit. a także w Czechach i Rosji. Borek ((1349) 1570. 1980. podlasie ‛teren położony pod lasem’). Gaj ((1765) XVIII w. Kocanek (1704–1725. *Ostrężyny/Ostrężny (1786–1788. Malina (XVI w.

lastawka ‛jaskółka’). kania ‛ptak drapieżny z rodziny sokołów’. por. wyszulec ‛wisz. pluralia tantum: Chrusty (1963). gw. leszcz58). 58 Oprócz gatunku ryby ap. ter. Łochów. plurale tantum Wisy (1966. Korzeń (1894. Karasie (1966. Słąka (1962. Kierzek ((1442) 1456. węgrowski). owadów. Trudno więc orzec. (1970).1. strącze ‛strąki’). nurka ‛nazwa dzikiej kaczki’). 59 Obie nazwy notowane są w jednym dokumencie. plurale tantum Leszcze (1786–1788. 60 Notowana jest również n. 1839). też ‛nazwa grzyba’).1. niedojrzały owoc na drzewie’. sera’. Liczną grupę stanowią nazwy wodne utworzone w wyniku onimizacji mian ptaków: Ceranka (1787). Gawron (1786–1788). leszcza oznacza w gwarach też leszczynę. Łastawka (1893. które można łączyć ogólnie z roślinnością: Chmyz (1961–1970. pow. którym pokrywają strzechy’). lepka. gielń ‛kawał chleba’.10. Według informacji mieszkańca tego terenu tasznik pospolity rośnie nad brzegami bezimiennego dziś strumienia. Korzeczek (1855. które określają. ptaków i ssaków. czy jedna z nich jest ponowieniem. Strącze (1786–1788. krzaczasty. i dial. badyle. poświadczonej od 1414 r. krzew liściasty. są one notowane głównie wśród cieków górnej Wisły: plurale tantum Jaźwice (1962. 1966. Podstawami nazw wodnych stały się określenia zarówno zwierząt żyjących w wodzie. kukawka ‛kukułka’). Kukawka (1882. lit. kruczek ‛czarny gołąb. Niewiele jest hydronimów pochodzących od nazw gatunków ryb. Cietrzew (1786–1788). nazwy ryb. 2006 3 ×. Brzóza (gm.82 samym znaczeniu igielnik57) i właśnie ten wyraz może być podstawą motywacyjną hydronimu utworzonego w procesie czystej onimizacji. Nurka (1929. Hydronimy od podstaw zoologicznych Potamonimy od nazw zwierząt stanowią mniej liczną grupę niż nazwy pochodzące od określeń botanicznych. z osadzonymi owocami przypominającymi szpilki. grzyb’). żółtawy’ SESmocz 167. *Jastrząb/Yostre (1402). Gielnica z podstawą *gl̥ tnь/*glьtnь. giełka ‛gałka np. 57 . turkuć podjadek’). Wyszulec (1845. Sikorka (1889). Jaskółka. wikle ‛chaszcze‘). miętus ‛ryba’). Słomka (1889. gałąź leszczynową bądź kij leszczynowy. Wikle (1847. chleba. gw. Miętus (2006. karaś). chmyz ‛drobny chrust. por. stp. wis ‛zarośle. niedorodne zboże’). Późniejsza postać hydronimu pozostaje w związku z nazwą leżącej u źródeł strumienia wsi Giełczyno. korzyczek ‛korzeń’). 2. 1966). a rzeka przepływa przez rezerwat ptaków w okolicy os. choć niewykluczona jest również geneza bałtycka. 1964). wiszar. 1938). 1883. a więc nie można wykluczyć motywacji florystycznej. (NMPol III 124–125). Kilkanaście potamonimów trudno jest zakwalifikować do określonego zbioru semantycznego. Kruczek (1784. lipień ‛ryba łososiowata’). Dropa (2006. *glěnъ ‛śluz. Lipień (1846. Dzięciołek (1979)60. istnieje relacja dopływ → recypient. słęka ‛ptak Nazwa związana z charakterystyczną wysoką łodygą. Rzetelska-Feleszko (1978b: 67) wiąże n. pochodzą one od apelatywów. Cieciorka (1534 2 ×)59. Krzaki (1786–1788). leszcz. też psł. Kania (1664. a między obiektami. lepka’ (Spsł). zachwaszczone’). jak i na lądzie. dropa ‛ptak. chwasty. ciągnąca się substancja’ i *glьjь ‛ziemia gliniasta. Leszcz (1786–1788. owad. Od określeń płazów i gadów pochodzą potamonimy: Żaba (1964) i Jaszczurka (2006). Dzięciołek. dial. łastawka. gel̃tas ‛żółty. słonka. zielsko czepne. gielnik ‛kawałek chleba. o niejasnej etymologii’. E. czy powstały równocześnie od apelatywu. jaźwica ‛gatunek ryby’).

gw.‛poruszać się szybko’. Kolejnym hydronimem zoologicznym. 1965. 1890. Do tej grupy można zaliczyć również dwa potamonimy w formie plurale tantum: Jastrząbki (1965) i Kawki (1966)61. ter. 2. Żabnik (1848.(HE X 121). Hydronimy od podstaw kulturowych. Pełch (1418. 1960. Siemiechowianka62. Tur (1963). orz. Narwi. co jest uwarunkowane bytowaniem dzikich świń nad brzegami rzek. krajobrazem kulturowym dominują formacje utworzone od leksemów oznaczających różne typy sztucznych obiektów wodnych. pilch (z realizacją sonatu l̥ ̕ najpierw jako oł. Świnka (1531. Żabieniec (1786–1788. gdzie lęgną się żaby’. J. gdzie zbierają się gawrony’ SGPRei). Muszka (HE XIII 224). od apelatywów deminutywnych: Byczek (1963). Udolph (1990: 296–300) wywodzi hydronim. średniowieczny wariant n. Maciora (2006). rz. os. Rymut dopuszcza też motywację przez n. żabnik ‛miejsce. 197264. 1880). szczur’63). świnka w funkcji nazw rzecznych. muszka : mucha). Pozostałe hydronimy pochodzące od nazw zwierząt to: Jeleń (1934–1937).‛kręty’. Z.2. 2006). Podstawami kolejnych potamonimów są nomina loci określające miejsca bytowania zwierząt: Gawroniec (1937. Rozwadowski 1948: 293). Konik (1839. Najstarsze poświadczenie ma n. Babik (490–491) podważa tę hipotezę i opowiada się za rodzimą motywacją. Wśród hydronimów od apelatywów entomologicznych wyróżnia się wczesną dokumentacją nazwa Muszka (1326. pilch ‛gryzoń. Wieprz (1236). od *er-/*or. Niedźwiadek (1964). J. Niedźwiedź (1564–1965. 1983. Mucha (1961–1970. 1965. Babik (609) powraca do tradycyjnego łączenia nazwy z bałto-słowiańskim apelatywem oznaczającym samca świni. dziś Orz.83 z rodziny bekasów’). Suka (1892). Notowana jest też w tym samym czasie równobrzmiąca nazwa terenowa. W grupie tej zwraca uwagę częste występowanie apelatywów: wieprz. Udolph zalicza n. ząbr/ząbrze ‛żubr’ SEBor). Hydronimy od terminów hydrograficznych oznaczających obiekty sztuczne Wśród potamonimów związanych z tzw. Wieprzyk (1961). natomiast E. Bilut (tamże) i Z. Żuk (2006). Potamonim Wieprz (1786–1788) identyfikuje również mniejszy obiekt w dorzeczu Skawy. Zwierzyniec (1963). iż pierwotnie były to nazwy terenowe ponowione na obiekty wodne. 1980). gdzie jest dużo żab’ SGPKar). wieprzyk. Wilczyniec (1846 2 ×. Gawroniec 1972 (HE X 45). ogier’ i zaproponował etymologię staroeuropejską. wałach’ Sstp). Wydra (1849–1854). Udolph (1990: 224) odrzucił sugerowany przez M. Mrówka (1893). Babik (500) wiążą n. or̕ь ‛koń. gawroniec ‛miejsce. 1564). gdzie gromadzą się wilki’). Pszczółka (1859). 1970. żabieniec ‛miejsce. Vasmera związek ze słowiańskim ap. 1972. związanych z działalnością człowieka 2. 61 62 . do staroeuropejskich od ide. *vipro.1. ld. K.: Komar (1965). 1965. podobnie jak i inne z tą podstawą. jest mazowiecki Horz (1406. jak i deminutywnych (w równych proporcjach). Pozostałe notowane są w XIX i XX w. 2006). Koza (1880). 1966). 64 Tu też jest notowana n. dem. który był przedmiotem wielu analiz etymologicznych. Żabiniec (1789. Niewykluczone. 1961. gw. 1965 2 ×. Wilga (1964). określająca najdłuższy (348.2. z ap.1. 63 J.1. W starszej literaturze nazwę tę łączono z apelatywem wieprz (por. rumak. od ide. horz ‛koń. wilczyniec ‛miejsce wśród lasu.67 km) obiekt w tej grupie. plurale tantum (?) Zebrze (1786–1788. W podstawach 25 hydronimów utworzonych od nazw ssaków spotykamy zarówno rzeczowniki w formach podstawowych. Z. później eł). *pel-/*pol.

1962. częściej w prawobrzeżnej części niż lewobrzeżnej. 1976). wraz z formą deminutywną rowek. obiekt w dorzeczu górnej Wisły. notowany od XV w. kanał prowadzący wodę. Pszczynki.66).57 km. czy Młynówka (1938). dziś Sołokija. Młynówka (1965). z których dwa mają dokumentację dziewiętnastowieczną. stał się także podstawą potamonimów. pochodzące od apelatywów wariantywnych. prowadząca wodę na koło młyńskie’. 1965. którym wodę z potoku skierowują do młyna lub tartaku’ (SGPKar). dziś Giełczewka. 40.45 km. Rybniczek (: dem. Przykopa (1786–88). a pozostałe współcześnie. Krzepopa (1965). 1880. Młynówki spotykamy głównie w dorzeczu górnej Wisły przez dorzecze Raby. rz. rybniczek). Rozmieszczenie geograficzne cieków tak nazwanych (ogółem 28) nie wykazuje cech charakterystycznych.. Większość dotyczy obiektów położonych w górnym dorzeczu prawobrzeżnej Wisły. 1966). Utworzono od niego nazwy (singulare i plurale tantum) 24 cieków. o dł. oraz od formy deminutywnej. rz. Kanał. W dorzeczu Wisły motywuje on nazwy wód stojących. (NMPol VII 180). dziś Gróbka. (Sstp). w XIX – 4. 66 Obiekt ten został omówiony w dwu monografiach. kanar ‛kanał’. 184865. rów do odpływu lub dopływu wody’ (SW) występuje dość licznie w hydronimii. o dł. por. Cieki o tych nazwach spotykamy głównie w dorzeczu górnej Wisły. Staropolski apelatyw wątok ‛rów naturalny lub przekop. także nazwy wód płynących. por. zapisane w XIX i XX w.in. rów’ m. pd. canalis ‛rura. choć w kilku wypadkach Młynówka jest nazwą oboczną (zapewne odcinkową) większych rzek. Krzykopa (1964.: Młynówka (1854). Odnotowano 4 cieki o n. notowanych w w. Wcześniej notowane są potamonimy od wariantu przekopa: Przekopa (1470–1480. Jurkowski 171: 65). 1993. z zagęszczeniem w części prawobrzeżnej (ponad 20 obiektów). Przykopa. Hydronim Rów został odnotowany już w 1466 r. i dotyczył lewego dopływu Wisły koło Ciechocinka. Apelatyw kanał (z łac. Rów. rz.27 km. Apelatyw rów ‛przekop. występują one w dorzeczu Sanu i jeden w dorzeczu Narwi. Pojawiają się również nazwy od postaci deminutywnych: Kanalik (1961 2 ×) i Kanałek (1965.XVI w. ‛rów napełniony wodą ściekową. Krzypopa (1964 2 ×). Dunajca.: HE IX 51 i HE XVI 115. pozostałe współczesną. Są to zazwyczaj niewielkie cieki. Podobne znaczenie co młynówka ma apelatyw młynka.84 Młynówka. 1962). por. Nazwy te mają starszą dokumentację niż Młynówka (zob. zapisano dwie takie nazwy. Sanu. śląskiego ap. wśród dopływów Bugu i Biebrzy oraz Bzury i Brdy. który stał się podstawą hydronimu Młynka (1789. to ze względu na znaczenie podstawy jest on raczej pierwotny w stosunku do n. notowanych od XVIII w. pozostałe w XIX i XX w. Rybnik. staw z rybami jest apelatyw rybnik (por. m. podłużny dół wykopany w ziemi’ (SEBor). Rybnik i 1 o n. Hydronim Młynówka określa ponad 100 obiektów. 89. 50. XVIII (5) i XIX (14). sztuczne koryto. np.. wyżej). większość jednak ma dokumentację współczesną... także w dorzeczu środkowej Wisły. W zestawieniu zwraca uwagę nazwa Kanar (1975). plurale tantum Przekopy (1423). kanał wodny sztuczny’ (SW) jest ostatnim w tej grupie terminem Choć hydronim jest notowany dopiero w XIX w. Apelatyw przykopa oznacza ‛rów krótki. Najczęściej reprezentowanym apelatywem w tej grupie terminów jest młynówka ‛sztuczna odnoga rzeki albo strumienia. a od XIX w. natomiast w XVIII w. zapisanej w XV w. ‛kanał murowany. która wywodzi się od gw. Wątok. 65 . Odnotowano 28 obiektów o nazwie Kanał. Młynka. takie jak: Przypopa (1965). Ogólnosłowiańskim terminem oznaczającym staw. 2006) i plurale tantum Młynki (1849. plurale tantum Krzypopki (1965). Występują też hydronimy. o dł..

in. bal’). zagłębienie w ziemi. studzienkę kanalizacyjną. gw. gródza ‛ogrodzenie. gw. Burzowiec (3. burzowiec ‛kanał burzowy’). hodowli. Wągroda (1971. Rozmieszczenie hydronimów w południowo-wschodniej Małopolsce zbieżne jest z zasięgiem gwarowym apelatywu.2. Stoła (XVI w. Wisły. tu może ‛tama. gw. 1983. aquaeductus). plurale tantum Stoły (1528). notowane współcześnie to: Fosa (7). Wątok i 2 w plurale tantum Wątoki. stosowany obecnie głównie w melioracjach’. 47–48. rolną. Cerchła (1895). 67 Por. 2. Pozostałe nazwy kulturowe od leksemów hydrograficznych: Akwadukt (1966. Jaz (1965. pszczelarstwa. Rymut łączył n. rywa ‛rów’). sztolnia ‛rów. Kozieniec (1786–1788. przykop. w głąb czegoś’ (Boryś 1975: 154–155). 2006. Nazwę Wątok (określającą obiekt o dł. Hydronimy od apelatywów związanych z gospodarką leśną. stp.85 będącym podstawą większej liczby hydronimów. kopań ‛naczynie wydrążone w drzewie. oraz Kineta (2006). karpa ‛pniak. też ‛płot. kadłub pierwotnie ‛pień wydrążony wstawiony w ziemię do ujęcia wody źródlanej’). Ulga (1962. o które może zaczepić łódź czy sieć rybacka’). 1960.1. też ‛nazwa osiedla powstałego na miejscu wytrzebionego lasu’67. miejsce ogrodzone’). XX. gdzie drewno spławiają’. ulga ‛kanał przeciwpowodziowy’). cerhla ‛polana na miejscu wytrzebionego lasu’. Karpa (1965. ‛miejsce płytkie. kłoda w rzece czy w stawie. ogrodnictwa. kopanina ‛dół. który jest zapewne archaicznym derywatem odczasownikowym. Cerhel (1786–1788). 2006). grobla zwracająca wodę na koło młyńskie. gródź ‛ogrodzona łąka. (1964). akwedukt ‛wodociąg nadziemny doprowadzający wodę ze źródeł górskich. Zastawa (1796–1802. por. Limirzyska (1845. HE XII 81). jaz m. śrdniem. miejsce ogrodzone’). doprowadzalnik ‛rów doprowadzający wodę’ SGPRei). plurale tantum Sadzawki (3). łac. pol. sztoła. miedza’. też gw. wągroda ‛ogród’. lemierzysko ‛miejsce po wypaleniu węgli’). w której drzewa uschły po wycięciu na pniach obrączkowatych pasów kory’). do uprawy roli. por.. którymi woda płynęła na zasadzie naturalnego spadku. Karczunek (1959). Na specjalną wzmiankę zasługuje hydronim Kineta. ld. karcz. Terminologia polskiego pasterstwa górskiego. K. stoła. kanał’. czerśl ‛część lasu. wciec < psł. Wrocław 1975. których znaczenie odnosi się do pozyskiwania nowych terenów przez karczowanie i wypalanie lasów. Herniczek-Morozowa. por. Doprowadzalnik (2006. sztucznie pogłębione dno morza. dziś Kanał Jadownicki. pochodzące z w. brodło). Jak ustalił Z.2. Kopań (1786–1788. karczowisko’). też dren. Brodło (1848. Kadłub (1786–1788. Tamy (1965). binduga ‛miejsce przy rzece. *vъtekti ‛wpłynąć do wewnątrz. pluralia tantum: Kadłubki (1964). ap. W dorzeczu Wisły spotykamy 6 obiektów o n. plurale tantum Kopaliny (1847. W. dyl ‛tarcica. dwa obiekty w dorzeczu Przemszy. Czerszla (1962. Dyl (1961–1970. kineta (z niem. Kopanina (2006. gruba deska. Inne hydronimy mające po kilka referentów. Są to: Barć (1561). dotyczą obiektów położonych w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po Wisłok. gw. Künette) jest terminem oznaczającym rodzaj wykopanego rowu. Gródza (1965. od ap. 1855. rowek w studzience kanalizacyjnej. Babik (2005: 184). pozostałe zapisy. Cyrhla (1846). ap. też ‛szyb górniczy’). bindinge ‛połączenie’). jaz’). Riwa (1855. ‛sztuczna tama. Gródź (1961–1970 2 ×. łączące głębsze wody’). Binduga (1966. 1966. . Gnojnik (1849––1854). Śluza (5). zastawa ‛rodzaj zbiornika na ryby’). hodowlaną Nazwy wodne tej grupy utworzone zostały od rzeczowników. płot przez rzekę do wstrzymywania i łowienia ryb’. w dorzeczu Dunajca. niecka’). 23 km) odnotowano po raz pierwszy w 1890 r. Kineta z antroponimem Kinet (por.

zbiornik wody’). gw. przesieka ‛wycięty las’). Zapłocie (1965. 2003. przegon ‛miejsce przeprawy bydła przez rzekę’). poręba ‛miejsce po wyrąbanym lesie’ Sstp). potasz. pluralia tantum: Smolarki (1786–1788). 1961. 2006 2 ×). plurale tantum Pasieki (1964). plurale tantum Rżyska (1880. gdzie zimowały i kociły się owce’). 2006. Rymut jako podstawę hydronimu gwarowego podaje czasownik moczyć ‛czynić mokrym. solisko ‛miejsce. Szychta (1867. 1846. potaż ‛węglan potasu. Barć. kozieniec ‛pomieszczenie dla kóz. 1786 2 ×. Sztolnia (1964. skotnia ‛wygon. Spławie (1964. spławie ‛duża skrzynia zbita z desek. 1961. płuczka ‛miejsce. pożoga ‛pożar’). Skotnia (1965. szczególnie ogrodzone’). używana do transportu ryb na rzekach’ SGPKar). skotnica ‛droga dla bydła na pastwisko’). dem. paciorka ‛część międlicy do otłukiwania konopi’. K. pasternik ‛pastwisko’). milerz/mielerz ‛stos drzewa. Paleniska. droga koło lasu do pędzenia bydła’). pastewnik ‛pastwisko. gw. Łowisko (1884. wygon ‛pastwisko’). pluralia tantum: Łazki (1849. z którego wypala się węgle. Łaz (1849–1854. 1846. trzebież ‛karczunek’). rudnik ‛kopalnia rudy’). gdzie sypano sól dla owiec’). sztolnia ‛poziome lub lekko nachylone wyrobisko korytarzowe prowadzące ze stoku w głąb góry’). 1964. Pasternik (1849–1854. Pastewnik (1846. Pasieka (1883. 1972. pasionek ‛pastwisko. Otoka (1931.: Milerz. 1971. łowisko). Najstarsze z tej grupy hydronimów wiążą się z gospodarką wypaleniskową i pszczelarstwem. Pastornik (1846). roślina z rodzaju wiciokrzewów’). Moczydło (1391. popiół z drzew palony i stopiony’). łazek : łaz). mraźnica ‛rodzaj zagrody dla bydła. plurale tantum Łazy (1884). Paciorka (1496. strąga ‛miejsce zagrodzone do dojenia owiec’). Skotnica (1486. Pasionek (1786–1788 3 ×. kałuża a. Rudnik (1565 2 ×. stog. 1964). otoka ‛obszar leśny z ulami. plurale tantum Wygoniska (1884) 1934. mielerzysko ‛kotlina okryta prochem węglowym. zagacie ‛zagony daleko w polu położone’). płachta ‛jama po wydobytym kruszcu’). wygonisko ‛pastwisko’ Sstp). Sadziska (1965. Wygon (1962. łaz ‛grunt uprawny na miejscu wyrobionym w lesie. plurale tantum Pastwiska (1786–1788. Łazek (1965 2 ×. wyrąbaniec ‛miejsce po wyrąbanym lesie’ SGPRei). 1886. urządzenie służące do płukania’). Płuczka (1788–1792. oraz z przetwarzaniem lnu. *sadzisko ‛sad owocowy’). Łan (1849. por. 1965. 1966. stos). Łaziska (1786–1788. nawrót (HE XVII 172). też ‛roślina’). por. ścierniówka ‛pole po skoszonym zbożu’). Płosa (1712. 69 J. 1964. 1839. łąka przeznaczona do wypasu bydła’). 1965. Trzebierz/Trębierz (1979. 1965). zapłocie ‛miejsce za płotem. Poręba (1847. nawrocie ‛partia gruntu opuszczona podczas orania’ SGPRei)69. szychta ‛wielki skład drewna pod gołym niebem’). pastwisko za płotem’). Matnia (1965 3 ×. stóg ‛bróg’). Mraźnica (1895. Żarnowiec (1787. żarnowiec ‛kamień młyński żarnowy’. Stog (1966. gw. Milerzyska. rąbanisko ‛wyrąbany las’). matnia ‛część sieci rybackiej. płosa ‛kawały ziemi ornej pośród wykarczowanych lasów’). mocznik ‛miejsce gdzie się moczy len’ SGPKar)68. Pastwisko (1973. 1964. pułapka’). 1965 2 ×. pasieka’). Soliska (1786–1788. gw.86 1938. Pożoga (1786–1788. dół z wodą do moczenia lnu i konopi. Zagacie (1961. 1931. po skończeniu węglenia’). też paciórka ‛pacierz’). ułożony na kształt stogu’). por. plurale tantum Milerzyska (1433. Milerz (1477. 1909. Potas (1846. Spaleniska (1786–1788). Moczydło. plurale tantum Paleniska (1597). 2006. (1960. 1855. Przegon (1511–1523. Wyrumbaniec (1789. Rubomiska (!) (1846. plurale tantum Przygony (1963). czyli wyciętym i wypalonym’). łazisko). Płachta (1513) 1518. 68 . jęczmieniu’). zwilżać’(HE XV 140). Ścierniówka (1885. rżysko ‛pole po pszenicy. moczydło ‛stawek. Nawrocie (1786–1788. Rieger jako podstawę motywacyjną podaje ap. miejsce w górach. plurale tantum Strągi (1786–1788. Stos (1962. Mocznik. 1973). Szkotnia (1963). Przesieka (1839. pastwisko). gw. gw.

granica (znanego od XIII w. mieszkalnym wyróżniają się pod względem liczebnym formacje związane z młynarstwem: Młynek (1961–1970. gw. 2 w XIX w. 2. statek wodny’). znajdowały się fabryki. praczka ‛miejsce. kaftan’). Pozostałe to: Brama (1884). spust ‛stawidła – zasuwa do puszczania wody na koło młyńskie’. Dworzyska (1965). Kazanice (1849–1854. 1915). Młynica (1961–1970. młynica ‛miejsce. a nazwa zapewne nawiązuje do produktów tam wytwarzanych. Pracz (2006). Ogółem w badanym dorzeczu odnotowano 12 obiektów o nazwie w formie singularnej Granica i 2 w formie plurale tantum Granice (1849–1854.1. określający obiekt w dorzeczu Przemszy. por..in. Korab (1791. młynisko ‛miejsce przy młynie’). Hydronimy od apelatywów oznaczających dzieła rąk ludzkich Wśród hydronimów utworzonych od apelatywów oznaczających budowle i obiekty o charakterze gospodarczym. jak kąpanie i pranie bielizny: Kąpalnia (1970. Laktoza (1973. Brożnia (2006. pokój’).) w znaczeniu ‛linia zamykająca lub oddzielająca określony obszar’ (SEBor). deska do prania położona w rzece’). które dawniej było łąką’ (SW). 1964. Pradło (1966. Frekwencją wyróżniają się potamonimy od ap. na którym kobiety przy rzece piorą’ SGPKar). Gajówka (1786–1788.3. Huty (1786–1788). odpływ. Nazwa wywodzi się od apelatywu osiek ‛miejsce. gdzie się miele. Nazwy od apelatywów związanych z osadnictwem i organizacją społeczno-gospodarczą Najwcześniej notowanym w tej grupie nazw jest dziś nieistniejący śląski hydronim Osiek (1360). pagórek’). Gbot (1855)/Chobot (1893. szałasisko ‛miejsce. Murowaniec (1962. urodzajne. por. 1965. 1979. później też w znaczeniu topograficznym ‛miejsce niskie.2. 1981–1982). Praczka (1965. Ceramika (1973). nazwa nieistniejącego dziś obiektu koło Kołaczyc 70 W Łyszkowicach. . Przystań (1961–1970). gdzie wznosiła się warownia leśna utworzona z nagromadzonych i pospajanych pni drzewnych’. kąpalnia ‛miejsce kąpieli’). Większość jest odnotowana współcześnie. plurale tantum Szałaszyska (1965. 2. Parcianka (1847. spuszczenie wody ze stawu’). murowaniec ‛budynek murowany’. kamera ‛komnata. Jagielnik (1787. koszary ‛czworoboczne ogrodzenie pod otwartym niebem dla owiec’. Chutka (1886. 1965. pradło ‛stołek. Koszarki (1846. gdzie się miele. ap. dawniej też ‛karczma’). jagielnik ‛młyn. Kosarki (1855). przez które płynie struga. 1965). gdzie pierze się bieliznę’. m. 1970.1.4. laktoza)70. plurale tantum Pradła (1961). izba. między szałasami’). hutka : huta). lecz z czynnościami życia codziennego związanymi z wodą. też praczka ‛kijanka do prania. kazanica ‛ambona’). gdyż rzeki od zawsze stanowiły element podziału terytorialnego. Papiernia (1877. korab ‛łódź. plurale tantum Młyniska (1885. koszara ‛owczarnia’). młynica ‛miejsce. 1965). cukrownia i zakłady farmaceutyczne. gdzie stoi młyn’). chobot ‛sieć na ryby. 1966. okręt. brożnia ‛szopa na zboże’).2. gdzie stoi młyn’). kurhan ‛mogiła. także ‛ujście. Kamera (1961. 1962. Młynnica (1788. Spust (1849–1854. 1965). parcianka ‛płótno. gw. dem. zastawiana tylko przy upustach’). przemysłowym. Młynisko (1964. w którym się przerabia proso na krupy jaglane’). najstarsze poświadczenie ma Granica (1532). pluralia tantum: Korhany (1965.87 Podstawy poniższych nazw nie łączą się bezpośrednio z gospodarką. pluralia tantum: Karczmiska (1849–1754).

Jedna nazwa odnotowana jest w dorzeczu Wieprza i określa obiekt o największych rozmiarach w tym zbiorze. położonymi głównie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San. chotarz ‛granica wsi. Siedlisko (1564). Podobną semantykę ma leksem grobla.’ (Spsł). Sokolałąka 1457 HMil 467. 1965). nawsie ‛część wsi środkowa lub ciągnąca się wzdłuż drogi. 1483) w dorzeczu Narwi i Bugu. duży kawał ziemi. gałęziami. Gacz 1425 MkM nr 42. chrustem. 2006). Klince (1847. 1965. to: Chotar (1512.88 we współczesnym powiecie jasielskim (HE XV 48). ale o podobnym znaczeniu. Gać lub Jabłoń 1881 SG II 433. 22. 1983). Nazwy wodne o tej podstawie zapisane zostały już w XV w. 1) (stare koryto w pobliżu ujścia do Narwi). plurale tantum Siedliska (1849–1854 2 ×). plac wiejski. błonie’ Sstp). rz. 1965). bez fug na boku. fluvii Sokolanka alias Gacz 1473 SHGMz(MK 6. ławka). 1964). Sokolałąka 1965 HW nr 468. Ło71 Gać.. gatka : gać) odnosi się do nieistniejącego dziś obiektu w dorzeczu górnej (śląskiej) Wisły. str. plurale tantum Deszczki (1849–1854). *gatь ‛droga (przez bagna. na Mazowszu. przejazdek : przejazd). z węgierskiego határ) i Dział (1786–1788 2 ×. Puiewska (!). nr 7415. notowany od XV w. Hydronimy utworzone od niego (oraz od form deminutywnych) udokumentowane od XIV wieku to: Grob(i)a (1394). Grodzisko (1543. Pozostałe pojawiają się później i dotyczą obiektów położonych w części środkowej i dolnej dorzecza Wisły. 1965 2 ×. Gać (XVI w. Pujowska Struga a. pniami. 1969. kliniec ‛jedna z desek o tej samej grubości.78 km. 1880. 1960. Gacka 1839 MpKwat V 2. plurale tantum Mościska (1962. 1891. 123). 1966. ława ‛kładka przez wodę’ Sstp). 1855 3 ×. dł. droga moszczona faszyną’ (Sstp). Jabłoń a. Grobla (1881. dem. Sokolalanka (1470)1471 SHGMz(MK 6.64 km (HE VI 16). pola. 2v).. 1964). Staragacz 1545 Matr IV/1.: Mostek (1786– –1788. Wszystkie jednak cieki tak nazywane są niezbyt dużymi obiektami. (SEBor). służących do pokrycia dachu’). gw. Gać: Gacz (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. grobelka). Plurale tantum Gatki (1788. słomą itp. równina będąca z zasady wspólną własnością. Ławka (1786– 1788. płynie przez Milewo. pluralia tantum: Mostki (1786–1788 2 ×. o dł. wyłożona kłodami. Wieś (1973). dem. Morgi (1961–1970). Apelatywem często wykorzystywanym w toponimii jest gać ‛grobla umocniona faszyną. chotar. Ława (1414–1425. Gródek (XVI w. Mosty (1788). 1974. Jabłonka a. Semantyka podstaw niżej przedstawionych nazw rzecznych jest związana z osadnictwem: Budzisko (1961–1970). Gać. też most. Gać (1414–142571. Pozostałymi hydronimami włączonymi do grupy nazw kulturowych są: Kawałek (1964). 1839. 1970). -ci 2006 HPol I 66. ld. grobia ‛wał ziemny’. Pujowoska Struga. jest to Granica (1960). dem. 1849–1854).. 1847. 1845. plurale tantum Ławki (1584) oraz Przejazdek (1469. 16. 2006. Pniewska Struga a. łąki. 1961–1970. Hydronimy o tych podstawach posiadają dokumentację od XVIII w. Hydronimy od innych podstaw leksykalnych. Zbliżone znaczenie mają podstawy poniższych hydronimów: plurale tantum Kładki (1961– 1970 2 ×. obszar terytorium gminy. 33–33v). Nawsie 1786–1988 2 ×. wypływa koło Starego Zakrzewa. . Wysoką frekwencję w tym mikropolu semantycznym mają apelatywy mostek. 1881. Osada (1849–1854). Narwi (→ Wisła). błota). Gać a. Gacz antiqua 1524 SHGMz(MK 41. 1786–1788). która usprawniana była przez przeprawy wodne. wsi. kładka). mościsko. Podstawy motywacyjne poniższych potamonimów łączą się z działaniami człowieka mającymi na celu ułatwienie komunikacji lądowej. por. db. por. plurale tantum Groble (1847) oraz Grobelka (1770. pastwiska’. też psł. 1846. Przedmieście (1849–1854). 1855 2 ×. por. 1888. Str. Mościsko (1784.

młyna Diabellek M. Wirtel (1544. Turoń (1786–1788). Ulica (1892). <Luko> 1965 HW nr 536. 251. superata ‛nadwyżka’). uchodzi koło Wiatrołowa: fluvius Luko (1331–1335). Figura (2003). 1964). tryb ‛dróżka. Nazwy te określają niewielkie cieki w dorzeczu Wisłoki i Dunajca. diabełek. Najwcześniejsze poświadczenie ma w tej grupie semantycznej hydronim Pkielnik (1245)75. Trybowka 1839 MpKwat IV 1. obrzędowością i wierzeniami ludowymi: Diabełek (1802–1803)73. Triebe ‛wygon. 265). ap. Tryb 1526 SHGMz(Z 27. rygiel. łokietnica ‛ryba na łokieć długa’ lub może ‛rzeka na łokieć szeroka’). stp. zapora. szatan. stroża rybna ‛królewskie gospodarstwo rybne na przedmieściu Krakowa’). że n. Hydronim Piekło określa 7 obiektów notowanych współcześnie. gw. 10. -i 2006 HPol I 298. stp. skręcać’. 75 Hydronim Pkielnik (dziś Piekielnik) jest pozostałością rodzimych. por. które mogły się stać motywacją toponimów. a tor. Łuka a. ćwierć korca’).5. pot. (Triebe) a. później jest notowany niezidentyfikowany Piekielnik (1786–1788) we wsi Rychwałdek w powiecie żywieckim (HE IX 83). por. ad fluvium Luko przed 1343 KMaz II 259. Nazwa Tryb zapewne od ap. co do zawarcia. Tryb a. Malec (2000: 283–284).27 km. i n. plurale tantum Okrawki (1849–1854. Rożniki (1848. łot. wiertel. Frekwencją wyróżniają się hydronimy od podstawy piekło i pochodnych. piekielnik ‛mieszkaniec piekła. też n. stopienie ‛sprzedaż’). Trupieniec (1880). wsi Łuka NMPol VI 394. Na MpGillyPr odnotowana jest n. Oś (1966. por. sąsiedztwo’). pastwisko’. Czarnego Dunajca (HE XIII 177). plurale tantum Szubienice (1786–1988). rz. regularnych kontynuantów psł. Superata (1961–1970 2 ×. 1454.. ukr. Zatwór (1961–1970. zaginać. Duma (1999a: 49) wywodzi n. rożnica ‛kawałki własnego pola drobnej szlachty położone w obcych wsiach’ SGPKar). Sobótki (1966). Milewska (PMT XV 129) wiąże nazwę z liturgicznym zawołaniem hosanna. Można przypuszczać. diabeł’ (SEBor). o dł. młyna. zatwór ‛wszystko. od *luk. Por. też tryba ‛wąska płosa pola. dominują tu raczej motywacje konkretne. Czarna 1783 MpPerMz. Stróża (1500. gdzie wypasane jest bydło’).76 km. wirtel ‛pewna miara na zboże. zasuwa. n. Trypówka a. por. – Dawniej Łuka. okrawek).por. Trybówka. których podstawy związane są z religią. zaparcia. ld. Stopienie (1964. Górnowicza (1988: 32) jest ona natomiast niejasna.. zawora’ SWil). Okrąg (1788. gw. Metaforycznym toponimom Piekło poświęciła krótki szkic M. okrąg ‛teren otaczający coś. Lukow 1335–1341 KMaz II 213.1. w. Tryp a. 1855) oraz plurale tantum Piekiełki (1532. iż w wypadku hydronimów były to metaforyczne znaczenia: ‛miejsce prze- 72 Trybówka. zamknięcia służy. 74 M. Stanowiski (1849–1854. w. Na uwagę zasługują hydronimy. (1802–1803) położonego między Nakonowem a Łagiewnikami. pobójka ‛miejsce po boju’). na którym się koło obraca’). *pъkъlъ. Zjawienie (1961). wypływa koło wsi Łuka. 73 J. por. Pobojka (1859. wskazując na różnorodne znaczenia wyrazu piekło. ponowiona z n. por. rz. . por.89 kietnica (1296. dł. Łuka 1928 Ley II 351. dla H. zagon. ld. 23. Możliwe więc. Omulwi (→ Narew → Wisła). rożnik. czart’ (SW). 2. tryb ‛dróżka. ścieżka’)72. Hydronimy metaforyczne Niewiele jest nazw metaforycznych w mikrotoponimii i hydronimii. Trupienie (1480). Zastawa (1996–1999). Hozanna (1882)74. Triebe 1922. Diabełek od ap. miedza’ SW i niem. Trójkąt (1965). szatan’ (Sstp). pkieł ‛piekło. ścieżka (prosto idąca)’ Sstp. genetycznie prus. ‛diabeł. Od formy deminutywnej piekiełko powstał potamonim Piekiełko (1585. oś ‛wał. Tryb (1526. Trybówka 1926. lukt ‛giąć. stanovysće ‛miejsce.2. Trybówka a.

. 1965. ukr. To znaczenie sprawia. figa m. że choć n. kłonica ‛drążek na osi wozu przytrzymujący drabiny lub skrzynię’ w znaczeniu metaforycznym na określenie rozwidlenia rzeki. bołotce : bołoto ‛błoto’). plurale tantum Świdry (1786). przepastne’77. Topór (1965). W funkcji metaforycznej wykorzystywane są również nazwy części ciała: Piszczel (1470–1480. plurale tantum Wstążki (1888). ‛osoba albo rzecz mała. ‛rodzaj naczynia z kory’). Hydronimy o innosłowiańskich cechach fonetycznych lub leksykalnych Poza zakresem tego opracowania pozostają nazwy obce w hydronimii dorzecza Wisły (niemieckie. Nitka (1963. Nazwy te reprezentują podobne czy też te same modele motywacyjne i słowotwórcze. cber. pojawia się n. huczok ‛mały wodospad’). 79 Cięciwa. Tu w odniesieniu do wymiaru ‛głęboki’. Izwor (1786–1788. <Zacięciwa> 1965 HW nr 549. Kłonice. cięciwa ‛struna lub sznurek naciągnięte na łuku. *Izwor/Izibor (1595. stp. że elementy innych języków słowiańskich. sznur. kazub m. co łączy je z mikrotoponimią. plurale tantum Huczki (1849–1854). 95v). str. czerpadło ‛chochla. Czerpadło (1849–1854. por. Czyanczywa 1502 SHGMz(MK 18. drobna’). dlatego włączane są do odpowiednich typów formalnych i wliczane do statystyk. Hydronimy wschodniosłowiańskie Od terminów hydrograficznych powstały następujące potamonimy: Bołotce (1877–1890. łemk. 2006). brid ‛potok’). dziś nieistniejąca. które za sprawą swojego kształtu konotują wtórne (choć nie zawsze) znaczenia topograficzne: Cber (1351. Warkocz (1961). 1481 SHGMz(MK 9. Siekierka (1963. części wozu. to prawdopodobnie istniała już wcześniej. Żyłka (2005. <Cięciwa> a. Zaczanczywa 1478. dla której tego typu nazwy metaforyczne są charakterystyczne (por.in. też podobne motywacje w nazwach jaskiń: Piekło. Huczek (1934–1937. Łuśnia/Luśnia (1884. Czarnej Strugi (→ Długa → Kanał Żerański → Narew → Wisła): fluminis Czyanczywa 1478 SHGMz(MK 9. 2003. m. hnyliszcze ‛bagno. Kociołek (2006). 78 Hydronim należy wiązać z ap. dziś Kołonice. Mrózek 1999: 144).. bałtyckie). 2006) oraz inne leksemy konotujące znaczenie ‛długi i cienki’: Cięciwa (1478. Dzieża (1881. 76 77 . ap. pd. 143v). 2006). oddalone od wsi. Grzywda/Hrywda (1881. Skrzynka (2005). notowana jest dopiero w XIX w. błoto’). na obszarach pogranicza były i są obecne w hydronimii badanego dorzecza. Izwór W wierzeniach ludowych rzeka jest „siedliskiem złych duchów” (Bartmiński 2007: 164). Kołonica (1883)78. 1974. dzieża ‛duże drewniane naczynie do rozczyniania ciasta na chleb’). Hnyliszcze (1939. zgoda). narzędzi gospodarczych. zdecydowano się je uwzględnić. 103–103v).in. Kazub (1882. Łańcuch (1965). Szyja (1786–1788.1. 1966.3. por. ukr. Bryt (1887. W związku z tym. Wężyk (1839). gdyż od XVI w. Figa (1888. linka’ SEBor)79. NMPol V 73.1. Na uwagę zasługują również metaforyczne użycia nazw naczyń. 2. ukr.1. luśnia ‛część składowa wozu’). 2. czerpak’). może też plurale tantum Portki (1849–1854). krzywda). Hydronimy te odnoszą się do niewielkich obiektów. Zgoda (2003. nić. ukr. izwor ‛źródło’). 2006). Ścięgno (2005). 1961. ceber ‛rodzaj dużego drewnianego wiadra’).90 bywania złych duchów’76 oraz często sygnalizowane w toponimii ‛miejsce trudno dostępne. 1889).3. w. Na zasadzie metafory utworzono od wyrazów abstrakcyjnych hydronimy: Fantazja (1787). Piekiełko. 2006). głównie wschodniosłowiańskich.

Zwir (1849–1854 2 ×. urwychwost ‛bagno’81). kiczurka). pol. wąwóz’). plurale tantum Medwedże (1949. Kulas(z) (1526)80. gw. pol. błotniste. biłohuzka. żabyny ‛skrzek żabi. ma ona charakter metaforyczny – określała miejsce grząskie. Jarocha (1867. Bereźka (1963). Riczka (1625. zasik ‛zasiek’). werchowyna. Janduła (1965. 1882). jandoła. gw. jaruha ‛parów. gw. czes. Werchowina (1898. Hatka (1965. ukr. które zostaje na polu po powodzi’). ukr. zvir. rus. ale też spotkać je można w dorzeczu Dunajca i Ropy oraz górnego Bugu i Narwi. pol. Kut (1849–1854. Zwór (1786–1788. Prowal (1786–1888. Rudnyk (1426. ukr. paportyna ‛paproć’). Łuh (1884). ukr. riczka). hatka ‛tama na rzece’. pol. cieplica ‛miejsce i źródła ciepłych wód leczniczych’). gw. błoto’. jaruha ‛rów. czerteż. Bereźnica (1376). jastrib ‛jastrząb’). 2. łemk. łemk. por. wierzchowina ‛źródło. ukr. Bukowec (1849–1854). 1849–1854. kałabanja ‛kałuża. ukr. Łodzina (1786–1888. blatník ‛miejsce moczarowate’). endowa ‛duże wgłębienie. Makarski. kulasza ‛potrawa z mąki jęczmiennej lub kukurydzianej’. zapadlisko’). notowaną trochę później. prowal ‛przepaść. Jastrib (1882. łemk. kaminnja ‛kamienie’). muryna ‛błoto. . czertiż ‛wyrąb. ukr. 1965). w. słowac. MakSk 95) 81 Apelatywu tego nie notuje jednak wśród terminów hydrograficznych M. Hawran (1849–1854. Hydronimy z cechami fonetycznymi czeskimi i słowackimi Nieliczne nazwy przejawiają cechy języków południowych sąsiadów: Blatnica (1679. Pierwotna wydaje się n. krynycja ‛źródło’).). 1934–1937). młaka ‛moczar. górny bieg rzeki’). Kiczurka (1849–1854. ustrik ‛miejsce zlewu dwu rzek i potoków’). W badanym materiale odnotowano następujące hydronimy od apelatywów związanych z obiektami terenowymi: Horaj (1965). Zarynok (1849–1854. 1964. kernycja. gatka : gać). ukr. jandowa. Kaminia (1849–1854. 1786–1788. ukr. i jak sugeruje W. kulesza ‛mamałyga’ (por. bereska). ukr. pol. ukr. ukr.3. gdzie wydobywano rudę’). 1895. ukr. zarinok ‛brzeg pokryty żwirem‘). ros. por. rudnik ‛miejsce. wodorost’). Jurkowski (1971). Żabiny (1786–1788. mokljak ‛miejsce błotniste’). zwiryneć). Rybnyk (1934–1836. pol. gw. Hydronimy od podstaw roślinnych to: Bereska (1880. ukr. 80 Hydronim ma związek z n. a podstawy zoologiczne reprezentowane są w nazwach: Białahus (1880.in. pluralia tantum: Syhły (1846). Horbek (1849– 1854. Moklak (1849–1854. Kiernica (1849– –1854. zworeć). 1849–1854. ap. janduła ‛czara’. ukr. ukr. ukr. Czerteż (1880. czes. horbok ‛górka’). czerteż. ukr. jandyła m. Murynia (1855. 1883. kotlina’). jar’). Zwieryniec (1933. polana’. ukr. por. Kałabania (1965. rybnyk). ukr. kut ‛chlew dla świń’). Paportyna (1849–1854. z ukr.1. błoto. Wilchy (1949. dem. ‛wgłębienie w szczycie góry’. 1965). Jaruha (1985 3 ×. ukr. hawran ‛gawron’). wilcha ‛olcha’). Makotra (1526) 1549. ukr. łemk. Dominują tu nazwy obiektów w dorzeczu Sanu. blatnice ‛teren mokry’). 1854. koszaryszcze ‛miejsce dla owiec’). białorzytka). zvor ‛potok’). Urwychwist/Urwychwost (1768–1788. ukr. ukr. 1965.zamiast -g. rozputtja ‛rozdroże’). ukr. ukr. ukr. por. plurale tantum Zasiki (1849–1854. pierwotnie ‛obszar wykarczowany’). karczunek. głęboka jama z wodą’). por. ukr. łuh). gw. Horodysko (1877–1905. ap. -h. łemk. 2006. dem. Łuch (1978 ukr. por. Młaka (1885. Teplica (1855. Zworec (1934. łemk. horodys’ko ‛grodzisko’).2. zwierynec. Rozpucie (1965. jaruha ‛głęboki jar. ukr. i brus. m. por. Blatnik (1846. plurale tantum Horbki (1966). Koszaryszcza (1786–1788. ap.91 (1849–1854. ukr. łodyna ‛szuwary’). makitra (< *makotra ‛kotłowina. Zwor (1635. ukr. kanał’).. Dial (1849–1854). Ustrzyk (1855. bienduga. bagno’). Podstawy apelatywne związane z kulturą materialną reprezentowane są przez nazwy: Bendiuha (1880. teplica.

-na. Mogą to być formacje odprzymiotnikowe powstałe w wyniku czystej onimizacji lub od zestawienia z przymiotnikiem w wyniku elipsy. Wśród potamonimów z omawianej tu grupy dominują formacje rodzaju żeńskiego (52%). zoologiczne – 3%. leksemy tzw. E. z których ponad połowa określa obiekty położone w części prawobrzeżnej dorzecza Wisły po San. Wisznia. lub utworzone w wyniku sufiksacji. na określenie cieku drążącego jamy. że były to również małe obiekty) – 85%. Formacje rodzaju nijakiego stanowią niewielki odsetek (5%). „Trzon” warstwy apelatywnej zawartej w hydronimach odrzeczownikowych stanowią terminy hydrograficzne oraz określenia wody. . poj. z elipsą rzeczownika. Jakus-Borkowa (1989: 141–149). krótszych niż 10 km (wśród nich są cieki. -y lub -ej). Trześnia. por.8%.: Jamna : przym. Jeśli chodzi o przymiotniki motywowane.: Bystrzyca. Inne bazy o charakterystyce topograficznej to: określenia terenu – 12%. Łęg. Jamna : jama. botaniczne – 12%. Jest to opracowanie synchroniczne oparte na materiale z „Hydronimii Wisły” i „Hydronimii Odry”. Szkło. materiałowo ogranicza się do nazw wód płynących z obszaru dorzecza Wisły i jest konfrontowane z ustaleniami wymienionych autorów. czy zostały one utworzone bezpośrednio od przymiotnika. Orz. np. lecz do końca XVIII w. b). Do tej grupy nazw rzecznych powstałych przez prze82 W odmianie prostej lub złożonej. których rozróżnienie w rodzaju żeńskim jest możliwe tylko w przypadkach zależnych (końcówka dopełniacza l. Hydronimy od przymiotników Semantyce przymiotników tzw. 2. 2003a. koryta i jego części – 49%. zapisano w dokumentach jedynie 24. Ustaliła ona udział procentowy i rangę poszczególnych przymiotników w tworzeniu hydronimów. XIX – 19. jamna82. to wachlarz możliwości jest większy. Wieprz. Najczęstszymi w hydronimii przymiotnikami biały – czarny oraz mniej produktywnym bystry zajął się J. Pojawiają się w źródłach od w. hydronimów odprzymiotnikowych. poświęciła swój artykuł bazujący na współczesnym materiale hydronimicznym. Jamna : jamna rzeka. Makrohydronimy (powyżej 50 km.2. Hydronimy odrzeczownikowe dotyczą głównie obiektów małych. Duma (2002a. 2.1.2% tych hydronimów. Hydronimy od przymiotników o charakterystyce topograficznej W wypadku hydronimów od przymiotników pierwotnych (niemotywowanych) nie jest możliwe ustalenie. a 56% stanowią nazwy mające dokumentację dopiero z XX w. ale zakładam. immanentnych. który na podstawie dostępnego materiału historycznego przeanalizował derywowane od nich potamonimy. właściwościowych.92 Wśród hydronimów odapelatywnych formacje odrzeczownikowe powstałe w wyniku czystej onimizacji stanowią 36%. z suf. czy od zestawienia zawierającego przymiotnik i termin hydrograficzny w wyniku elipsy tego ostatniego. Podstawy o charakterystyce kulturowej stanowią 24%. większą grupę tworzą hydronimy w plurale tantum (15%). nie licząc nazw odcinkowych czy okresowych wariantów nazw dużych obiektów) stanowią niewielki procent. zawierającym ponad 4 tys. XII. dla których brak danych dotyczących długości. Niniejsze opracowanie ma charakter diachroniczny. Jeziora. wiele jest też nazw rodzaju męskiego (28%). w w.2.

Osa a. Jeszona a. dziś Szreniawa. nr 6626. Babik (466). 1856). 96. Udolph widzi tu ide. Oprócz nazw pochodzących od przymiotników bezsufiksalnych do warstwy starszej zaliczyć można raczej rzadkie nazwy od przymiotników na -awy. rdzenia *ser-/*sorOjkonimom tego typu poświęciła obszerny artykuł I. natomiast J. Babik (562–563) uważa za motywowany archaicznym psł. sinaw(y). Jeschona. Wilga. osiką’. 1966. -sy 1971 UN 178.. Zielkowska a. słony’. pierwiastek *sal. Osa. Do tej grupy zaliczyć należy także hydronim Mrowa (1352). przymiotnikiem *solъ ‛związany z solą. nazwą soli. Kamiony (1849–1854). Miedźwiada (1440). Wśród wielkiej liczby potamonimów powstałych od przymiotników w wyniku czystej onimizacji w rozdziale II. płynie przez liczne jeziora. 1470–1480. 1373). Nową Górę. Płyćwa. *sernъ ‛biały. HE III). Szczepanki. apud flumen ossaw 1422 Woel 417. NMPol IV 113. Raciążnicy (→ Wkra → Narew → Wisła). 6. 88 Por. str. 1273). Hydronimy odprzymiotnikowe cechuje duża różnorodność semantyczna. Jesionna a. 1845. psł. poświęconym warstwie prasłowiańskiej. Zadębie. 1855. Lit. 85 J. 83 84 . 87 Elszka. <Młodawa> 1965 HW nr 351. który J. Lisie Kąty. Osa. -sy 1958 MPol nr 90. str. Rieger (HE III 48–49) objaśnia jako słowiański. Wisły.2 km. Szarnoś. Zilkowska Struga a. a J. także Srzeniawa (1244). dziś nieistniejąca. dł. Osa. 15. znalazły się: Błoga.. od Grudziądza: Ossa 1222 PrUr I/1. 11. Tana. *Brenna. Jasiona86 (1340–1341. ld. gb. uchodzi w Budach Kraszewskich: Damba torrens 1453 SHGPł 55 (tu?). 90 Młodawa. które mają pierwszy zapis w formie jednoskładnikowej. dziś Mrowla. 7. dł. Rozwadowskiego (1948: 294–295) uważany za słowiański.07 km. Duma (1999a: 76) odczytuje nazwę jako Jabłonia i umieszcza ją wśród derywatów fleksyjnych. 178 i in.‛potok. -<Ozze> p 1965 HW nr 751. Zadębie. ld. Brücknera (SEBr 554) i J. 7. Świekocin. psł. Kolejną warstwę stanowią hydronimy od archaicznych polskich przymiotników (bezsufiksalnych)83: Dęba (145384. Wisły. Sandeli (→ Drwęca → Wisła): Jessina 1336 Woel 217. rz. Udolph zalicza go do warstwy staroeuropejskiej (por. 86 Hydronim może być formacją bezsufiksalną od archaicznego przymiotnika. pd. *Kamiona/Kamionka (1537). Jabłona85 (1444). ld. Elszka -i 2006 HPol I 64. ld. 20. *Jesiona/Jessina (1336)87. 2004 GUGiK. 10.. Ryki l 1965 HW nr 626. siwawy’ + suf. Lubawka a. Wisłoka. 15–20. Babik 491–492. lecz w świetle zapisów może to jednak Jabłona od archaicznego przymiotnika *jabłona (: jabłoń). -awa: Młodawa ((1525) 1539. 91. Bajerowa (1957). por. co przekonuje i znajduje potwierdzenie w uwarunkowaniach geologicznych. 1351. Skawa. nurt’ (1990: 271–274).-zach. fem. uchodzi na płn. woda płynąca. Froel I 86. Perkun. J. rz. Nazwy typu Osa (122289. 9. Elszka. <Osse> a.93 niesienie przymiotników do kategorii nazw własnych zaliczyłam hydronimy. Potamonim ten był przez A. związany zapewne z ap. podobnie Z. -na.. na rzece Ossie 1565 Lumalb 145. Elszka a. Lit. wsie: Słup..67 km. Rządza.: SHGCh 31. Drwiena. W ujęciu syntetycznym dążę jednak do uchwycenia cech najbardziej charakterystycznych. Libawka a. -a 2006 HPol I 323. Sinaw (1350. Potamonim Soła (1272) Z. Świdra (→ Wisła): Mlodawa (1525)1539 Matr IV/1. 89 Osa. -sy 2006 HPol I 198. Rusawa (1361. <Dęba> 1965 HW nr 556. Wilka. nr 41. 41. mrówka88 (nazwa owada). Łączono go z przym. Tanew. Lubawka. Elske a. dł. *Kamiona (1210. choć dwa współczesne poświadczenia mogą pochodzić od nazwy owada lub od nazwy osobowej. młodawy)90. rusawy). -awa lub z *sernjavъ ‛białawy’. *morvь/*morvьjь ‛mrówka’ SEBor 340. pd.: SHGCh 5. może być także derywatem z suf. Jednak większość badaczy łączy Sołę z ide. a w wypadku nazw od przymiotników motywowanych – jeśli taki przymiotnik jest notowany na gruncie apelatywnym. 2003) rozpatrywać trzeba raczej w związku z archaicznym przymiotnikiem osa ‛porośnięta osą. Udolph (1990: 344–345) odnosi nazwę do ide. Ossa a. Neresna. <Ozza> a. źródło w jez.

. <Barłożna> 1965 HW nr 558. 1849–1854. pochodzi tylko jeden przekaz: Głęboki (1644). nora. Wodna (1935). Rzeczka mała Wieczfionka nazwana zdrojowa 1781 ZPrzasn 96. 93 Urszulewka. Jamna (1511. Do końca XVIII w. stokowy ‛ze stoku. 36. w Grzybowie: Wiewna 1435 SHGPł 324. 10 – żeńskie. odnotowano 50% tego zbioru. str. 151191.: SHGPł 324. wariant n. rosochaty ‛rozwidlony’. Rosochaty (1849–1854). których podstawy tworzą opozycje binarne. 149v). pd. Wieczfnianka. -kiej -ki 1971 UN 183. dł. Wirowa (1839). Głęboka (1434. w okolicach Krakowa i Skarżyska-Kamiennej. widłowy (: widły ‛rozgałęzienie rzeki’). Urszulewska Rzeczka. Strumienie i potoki tak nazwane są rozmieszczone przeważnie w części prawobrzeżnej górnego dorzecza Wisły od Soły po San. Zdrojowa (1781)95. por. Głębokie (1583). *sochaty. Skrwy (→ Wisła). studziany). Głęboki (1548–1549. Wodny (1786–1788). 1596. Stokowa (1966. por. 95 Wieczfnianka. Jamne (1880). Antonimiczny 91 Barłożna. W zbiorze nazw odprzymiotnikowych określających wymiary. W w. 5v). 1478). l. położone w lewobrzeżnej części dorzecza. studzianny). Przymiotniki od terminów hydrograficznych stały się podstawami następujących nazw rzecznych: Barłożna (1428. dł. Stradomka (w dorzeczu Raby).. koło wsi Izbiszcze: Widłowa. Studzianne/Studenne (1965. jest raczej ponowieniem z herbu Szreniawa. płynęła koło Szyszek na Mazowszu: a torrente Barlozna 1511 SHGMz(Z 20. 1443. jeziorny SpXVI)92. Maciczna (1884)93. 1786–1788). w trzech odmianach rodzajowych: 68 to formy męskie. odnotowano jeszcze dwa cieki o tej nazwie. źródłowy’).. str. . Maciczna 1965 HW nr 580. w tym jeden w łacińskim tłumaczeniu Profundum (1526)/Głęboki (1786). Stokowy (1890). a 26 – w XX. -ki 1972 UN 131.: Hłuboki (1511. Kolejne 20 poświadczeń pojawia się w XIX w. głównie w dorzeczu Sanu. lub pd.36 km. W XV w. XVIII (36 obiektów). Wieczfnianka 1893 SG XIII 299. 92 E. Sochaty (1786–1788. z XVII w. cechy koryta i wody na pierwszy plan wysuwają się hydronimy polireferencjalne oraz nazwy. Studziany/Studziennik (1786–1788.38 km. Sony (→ Wkra → Narew → Wisła). Wieczfnianka. -i 2006 HPol I 309. Orzyca (→ Narew → Wisła). do współczesności. Lit. Barłożna. Występują również potamonimy z cechami fonetycznymi wschodniosłowiańskimi. -i 2006 HPol I 303. 94 Widłowa. ld. <Wiewna> 1965 HW nr 541. 14. XVI pojawia się pięć nowych zapisów: Głęboka (1546). Najwcześniej poświadczony potamonim Głęboka (1414–1425) 1456 identyfikuje jednocześnie obiekt najdalej położony na północ w dorzeczu Wkry. Ujawniają się one w dokumentach od początku XV w. 1855). barłożny : barłóg ‛legowisko. Urszulewka. 6.. Hłubokyj (1949). Korytno (1786–1788. Jeziorna (1839. jaskinia’). Tworzy on nazwy 89 obiektów. P. korytny : koryto). Większość z nich pochodzi z Metryki Józefińskiej i dotyczy obiektów z obszaru dawnej Galicji. Równobrzmiący. 11 – nijakie. – Od przym. pd. 3.. Urszulewka 1983 PHP I 707. str. Widłowa (2006)94. -ej 2006 HPol I 309. Barłożna. Bilut hydronim Jeziorna umieszcza wśród sufiksalnych (HE X 72–73).94 ‛płynąć’. dziś nieistniejąca. 1562). w ziemi nurskiej na Mazowszu: in Barloszna fluvio iacentem ultra Narew (1443)1517 SHGMz(Kap. gw. łączy dwa koryta Narwi. por. Największy przyrost notowań można zaobserwować w w. 50. str. płynie we wsi Urszulewo: Maciczna 1884 SG V 882. rivulum seu struga Barlozna 1443 SHGMz(ADP 258). w rejonie Łętownicy na Mazowszu: Barlozna 1428 MkM I nr 718. str.. oznacza rozwidlony potok). dziś nieistniejąca. Narwi (→ Wisła). stare koryto. Jedną z częściej wykorzystywanych baz jest w potamonimii Wisły przymiotnik głęboki. dziś nieistniejące. późno notowany hydronim Szreniawa/Śreniawa (1965).

Obiekty o nazwach Sucha. 141v). mokry są nieliczne.: Suchy (1341). Długa 1775 ZWarsz 163. por. wyżej) pojawiają się też w części lewobrzeżnej w dorzeczu Kamiennej i Brdy. 1473). por.95 przymiotnik płytki nie jest spotykany w nazwach cieków omawianego dorzecza. Nazwy te. fluvio Dluga (1446)1456 SHGMz(MK 3. związane z przym. a jedyna żeńska postać to współcześnie zestandaryzowana nazwa Mała (2006) w dorzeczu Jeziorki. 1786–1788. takie pochodzenie ma być może n. Formy od przymiotnika w stopniu wyższym są rzadkością. Ostry. Mokry (1567. 97 Długa. Najwcześniej poświadczone mają postać żeńską Długa (142697. najliczniej w dorzeczu Dunajca (10). też Wostry.. który odnosi się do nieistniejącego już obiektu w dorzeczu górnej Wisły. Pojawiają się też derywaty od wariantów fonetycznych i słowotwórczych tego przymiotnika: Kamionna (1964). Mały pochodzi z XVI w. Kanału Żerańskiego (→ Narew → Wisła): Dluga 1426 MkM I nr 364. twardy. Antonimiczny przymiotnik krótki występuje w podstawie hydronimu Krótki (1786–1788). 1964) oraz *Mokra. zrekonstruowana na podstawie niem. w tym 12 w formie żeńskiej. i współcześnie. które się pojawiają w źródłach od XV w. rączy’ (SW) identyfikują 9 obiektów notowanych od XIX w. 48. 152496) w dorzeczu Narwi. Ostre. natomiast pozostałe – w XIX i XX w. notowanych w XVIII w. Potamonimy Ostra. Dluga 1522 SHGMz(MK 32. l. pierwotnie *Mniejsza. pozostałe z XVIII.58 km. 13 – w męskiej. który występuje jako określenie 12 cieków. mają realne odniesienie do długości obiektów wynoszącej ponad 40 km. Dłuska a.. Mocker (1297). Najstarszy zapis n. a cieki o nazwie utworzonej od archaicznej postaci przymiotnika typu Kamiona (zob. -ej 2006 HPol I 54. rz. dł. Pojawiają się one od XIV w. ale też ‛prędki. dziś Mukrz. 143v). 335). pd. w przeciwieństwie do pozostałych. 226v). Od przymiotnika krzywy utworzono nazwy 19 cieków niewielkich rozmiarów. które są rozmieszczone wyłącznie w prawobrzeżnej części górnego odcinka dorzecza Wisły. prawie połowa występuje w źródłach do końca XVIII w. które się pojawiają w źródłach głównie w XVIII w. Zonza 1965 HW nr 549. Długa a.. Długa (1565) Lumaz I 24. po współczesność rozmieszczone są wyłącznie w części prawobrzeżnej dorzecza Wisły po San. jednak nazwę Płyćwa . Brak jest nazw od synonimicznego przymiotnika duży. Kolejny na liście frekwencyjnej jest przymiotnik kamienny. W nazwach potoków pojawia się natomiast antonimiczny przymiotnik mały. Występują też formy od gwarowych postaci Wielga (1849–1854) oraz Wieli (1789). Sucha (1351). Długa. suchy – ogółem 26 obiektów.. Suchy. w dorzeczu Narwi i Raby. Najwcześniej pojawia się potamonim Krzywy (1359) w dorzeczu Wieprza. będący podstawą hydronimu Twarda (1367) w dorzeczu Pilicy. Opozycyjne semantycznie nazwy od przym. Adiectivum wielki (w rodzaju męskim i żeńskim) jest podstawą nazw 15 małych cieków (krótszych niż 10 km). dziś nieistniejąca. w dorzeczu Pilicy. . dziś Miazga. Świniarka a. Dluga 1502 SHGMz(MK 18. ostry ‛stromy’. górnej Wisły po San. 1 – w nijakiej. w XV w.: Kamienne (1532). lub pd. brak bliższej lokalizacji: torrentis Krzywey 1524 SHGMz(MK 32. Zambrzycy (→ Jabłonka → Gać → Narew → Wisła). kamienny jest przym. Suche rozmieszczone są od górnej Wisły aż po Brdę. Obiekty tak nazwane zgrupowane są w dorzeczu prawobrzeżnej. Miąsza (1511). w trzech formach rodzajowych. Kamienna (XVI). odnotowano dwa cieki o nazwie Krzywa (1501. Obiekty występujące w źródłach od XVIII w. Od przymiotnika długi pochodzą nazwy 9 cieków. Frekwencją wyróżniają się także nazwy od przym. <Krzywa> 1965 HW nr 469. Kamienista (1965). Semantycznie związany z przym. 96 Krzywa.. str. zapisanych od XVI w.

Rędzinna (1845). Rządzy (→ Narew → Wisła). urwisty ‛stromy. Obręczna (1849– –1854. Glinne/Glinny (1723). Glinny (1704–1725. Jasionka a. (1882). obręczny ‛obszar otoczony kolistym lasem. Jasienica 1965 HW nr 549. 1786–1788. 99 Tatarka. Pryczny (1902–1903. Cienka. Semantycznie bliski przymiotnikowi wąski jest również cienki – podstawa mazowieckiej n. 1519–1582). Tatarka. Piaskowa. Zgrupowane niżej hydronimy pochodzą od przymiotników znaczeniowo związanych z gruntem. Kołowa (1962). mokradłem. Nasielnej (→ Wkra → Narew → Wisła). str. brak bliższej lokalizacji: ad torrentem Colna 1529 SHGMz(Z 29. 1786–1788 2 ×). które stały się podstawą potamonimów: Babi (1845. rz. -i 2006 HPol I 295. Grzęska (1885. Drzężna (1425. 243). 243). obfitujący w ryby’: Rybna (1480. 7. Pyaseczna (1440)1456 SHGMz(MK 3. Cienka. kolny ‛okrągły.. 1881) identyfikuje tylko 2 obiekty. Urwisty (1786–1788. Określały one obiekty niewielkich rozmiarów. pryczny ‛przeczny’). Ze znaczeniem ‛błotnisty. pełen urwisk’). Pozostałe hydronimy od podstaw związanych z glebą to: Wapienny (XVI w. -ej 2006 HPol I 36. Przymiotnik szeroki stał się podstawą nazwy Szeroki i Szeroka (7 obiektów). a najwcześniejszej poświadczona jest Stara (1420). zaś antonimiczny przymiotnik wąski w nazwie Wąski (1786–1788. surowy ‛wilgotny’). Sony (→ Wkra → Narew → Wisła). piaskowy utworzono nazwy: Piaseczna (142699. Najliczniej reprezentowane są nazwy od przym. okolny ‛kolisty’). zwłaszcza do jego kształtu: Ciasne (1962).. Ciasny (1228). gw.. – Na podstawie dokładnego opisu w BorkCiech 78 wydaje się. że można Piaseczną identyfikować ze współczesną Tatarką. psł. Modzelówka 1885 SG VI 574. Piaseczny (1546. (1960). Stary (3) spotykamy w części prawobrzeżnej i lewobrzeżnej Wisły po Pilicę. Gliniasty (1446). właśnie w dorzeczu Pilicy.98. Przeczny (1786–1788 2 ×. Ługowa (1511. podmokły’ SESł). Woda była źródłem pożywienia i do tych właściwości nawiązują nazwy od przym. 1629). określających podłoże rzek. <Piaseczna> 1965 HW nr 558 (tu?). 1963 2 ×). często starorzecza. Kalna (XVI w. Jasienka a. . dł. które spotykamy głównie w dorzeczu Soły i Sanu. Podłużny (1966). notowanych od XVIII w. zataczający koło’). 1877–1905. Cienka a. Rybne (1704–1725). 1849–1854). Glinne (1596.69 km.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 70. ługowy ‛związany z bagnem. Równy (1855). 98 Cienka. Kolna ((1397) 1622. ld.09 km. 1787. rzeką’). Błotny (1893). Pyasecznicza (1440)1456 SHGMz(MK 3. Jasienica 1883 SG III 473. Równe (1882).. Rozogi (→ Narew → Wisła): Piaseczna 1965 HW nr 522. uchodzi koło Klembowa: [Cienka (Jasienica)] XVI AtMz 247. 30. kalny ‛mętny’). poprzeczny’). 1846). babi : baba). w dorzeczu górnej Wisły.. uchodzi koło wsi Modzele: Pyseczna 1426 MkM I nr 256.96 Nazwy typu Stara (5 obiektów). dł. Podstawy wymienionych poniżej hydronimów odnoszą się do cech koryta rzecznego. Struga Tatarka 1980 PHP. d. 1529101. Okolna (1961–1970. grząski/grzęski pierwotnie ‛błotnisty’). pd. 298v). Nazwy od przymiotnika stary mają opozycję w postaci jednostkowego (dziś nienotowanego) hydronimu Nowy (1786–1788). po współczesność. Stromy (1955). str. Surowy (1595. grząski’ łączy się kilka przymiotników. przeczny ‛przeciwny. skośny’). str. Lit. ld. wyjątkiem jest tu Stary. Wszystkie te hydronimy określają niewielkie cieki w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San. *dręždžьnъ ‛leśny’). Kośna (1560. rybny ‛pełen ryb. glinny. 100 Piaseczna. wariant nazwy Olszanka w dorzeczu Sanu określającej obiekt o długości ponad 20 km. notowanej od XVI w. 101 Kolna. <Kolna> 1965 HW nr 560. też gliniasty (9 obiektów): Glinna (1568. też okolic nadrzecznych. Błotna (1882). 1965. kośny ‛ukośny. 1880. Cienka 1839 MpKwat IV 3.. Rędzinny (1786–1788). Ścisła (1854). Błotne (1398). Od przymiotników piaseczny. 1965100).

Czarna 1965 HW nr 549. Notowane są od XIII w.66 km.37 km. rz. pojawiło się w źródłach 29 cieków. d. Dunajca. rz. 68. których podstawy wiążą się z brakiem czegoś (np. prawe ramię źródłowe Wisły104. pd. oraz Czarna (1235). . jak się wydaje. fluvium Plona 1474 SHGMz(MK 5. dziś Czarna. W dorzeczu Wisły proporcje te osiągają jeszcze wyższe wartości dla nazw od przymiotnika czarny (83 obiekty) w porównaniu z nazwami od biały (27). rz. Z. rz. pozostałe nazwy zanotowano później. Najczęściej używaną podstawą jest przymiotnik czarny – występuje ogółem w nazwach 83 obiektów. – 5. Plona (1521)1540 SHGMz(Cim. oraz Czarna (1473). Hydronimy od przymiotnika czarny rozmieszczone są na obszarze całego dorzecza Wisły. d.22 km103. Nidy.: Biała (1229). 32. rz. Wisły o dł.87 km. o dł.. od wsi Kołoząb: Plona (1440)1456 SHGMz(MK 3. 152). wtórnie Czorno Wisełka (1788). Płonka a. związaną z rdzeniem *pel-. może również derywaty od przymiotnika pusty: Pusta (1936). co przekonuje. 60. uchodzi na wsch.. najdłuższa – Wda. W zestawieniu liczbowym dla obszaru Polski. Płonka 1775 ZPłoń 12. okresowo była nazywana Czarną. L. 66 km. prezentowanym w artykule J. gb. potamonimy od przym. dziś Czarna Wisełka. kolejne 3 w XIV w. hydronimy kolorystyczne. Dumy (2003a: 399). pojawiają się w źródłach rzeki o takich nazwach: Czerna (1227). 103 Czarna. Płonna a.. – 9. zanotowano nazwy 3 kolejnych obiektów. uchodzący koło Połańca. po 4 w XVI i XVIII w. głównie w części prawobrzeżnej. Czarna 1526 SHGMz(MK 41. Kanału Żerańskiego (→ Narew → Wisła): Czarna 1473 SHGMz(MK 9. Pusty (1786–1788 4 ×). Zwra102 Płonka. dł. Wkry (→ Narew → Wisła). 213–216). pot. wśród których dominuje forma żeńska. ryb). ubogi (w ryby)’. 60. Nazwa Czarna odnosi się do 27 rzek krótszych niż 10 km. ld. w XVIII w. pd.(1540). określające obiekty większych rozmiarów. -ej 2006 HPol I 40. ld. jak i duże. Obiekty tak nazwane rozmieszczone są od źródeł Wisły aż po dorzecze Narwi. Babik (508–509) – za rodzimą. dł. Nidy i Biała (1736). pełni obecnie jedynie funkcję dyferencyjną: Czarna. Czarna (1457).97 Opozycyjną grupę w stosunku do powyższej. Do końca XVI w. płynie przez Płońsk. Bednarczuk (1993: 259) – za przedsłowiańską. Wisły o dł. 104 Szerzej o tego typu nazwach opozycyjnych w planowanej części 2. 105.14 km. stanowią nazwy.72 km. w XV w. oraz Czorna (1736). 47. biały to: Biała Nida (1961). Hydronimy te określają zarówno obiekty małe. a więc w tym okresie odnotowano jedynie około 45% zbioru. informującej o obecności ryb. 30v–31). o dł. Od XIII w. inne. nazwa odprzymiotnikowa. Płony (1962). – J. wtórnie Biała Wisełka (1884). z czego 64 mają formę rodzaju żeńskiego. Od przymiotnika biały pochodzą nazwy 27 cieków wodnych. Wskazać jeszcze warto 2 nazwy rzeczne. -i 2006 HPol I 212. Płonka. rz. Czarna 1783 MpPerMz. fluvio Plonya 1491 SHGMz(MK 6. w XIV w. 43. o dł. 49). por. Liczną grupę nazw od przymiotnikowych określeń cech wody stanowią tzw. rz. natomiast w części lewobrzeżnej wyłącznie między Pilicą a Zgłowiączką. od źródeł aż po Wdę.22 km. Opozycyjne nazwy od przym.. 87. o dł. pd. płony ‛lichy.44 km.04 km. por. Tyśmienicy w dorzeczu Wieprza. Czarna. źródłowy Wisły. Czarna 1775 ZWarsz 189. 265). Płona (1440102. nieurodzajny. 198. biały (111). 71. 238). <Płona> a. oraz 10 nazw w XX w. Jałowy (1934–1937). <Płonia> 1965 HW nr 557.(1767). które współcześnie mają formę zestawioną. poświęconej potamonimom odonimicznym i procesom transonimizacyjnym. czarny (221) występują dwa razy częściej niż od przym. Za takie uznać można: Jałowa (1598). ld. Udolph (1990: 322) uważa nazwę za staroeuropejską.). a pierwotna. Pilicy o dł. o dł. to: Czarna (1414–1425). pd. dziś Czarna Nida (ta forma notowana dopiero od XIX w. Wisły uchodzący koło Czerska.

siwawy’. rz. Krwawa (1965. Rudna (1839). 1900.: Czmynsko 1529. Czernka. rekonstruowana na podstawie n. Na podstawie istniejącego ojkonimu odhydronimicznego Szreńsk (notowanego od XI w. związane są kolejne hydronimy Ciemna (1504. uchodzi koło Szreńska: Przylepnica 1784 MpPerPł. Srebrna 1965 HW nr 352. Srebrna (1890)108. pd. złotny ‛złoty’). Najwcześniej odnotowany został hydronim Czerwony (1627). wodnej należy rekonstruować jako *Śrzona/*Szrona. Przylipnica a. -ej 2006 HPol I 263. jest złoty. występujący obok ojkonimu Złotne (1962). 1550). 1888109. 2006). też *Ciemna/Ciemnica (1787). Ćmińsk110. Z zabarwieniem wody. Nazywają one obiekty znajdujące się w lewobrzeżnej.. 108 Srebrna. uchodzi na zach. typu ciemny. Kolejne zapisy pojawiają się w w. psł.86 km. Historycy identyfikują obiekt z Pachniączką. Szronka/Szrenka (1965)105 łączy się semantycznie z przymiotnikiem biały. 1470). w dorzeczu Sanu. Piwny (1786–1788). Odnotowano też hydronimy od przymiotników powiązanych semantycznie: Krasna (1529. Krzeszowice).). Lit. szron. 1990–1993). który się stał podstawą hydronimiczną. 16 to cieki typu potok. od Skawy. Złoty (1965). m. Rudna ( Wisła). Rudawy (1596). XIX – 5 i XX – 2. Wcześnie zapisane zostały hydronimy od synonimicznego psł. Przylepnica 1839 MpKwat III 2. 2006. 1964. m. Czerwona zlokalizowane są w części prawobrzeżnej. od wsi Kędzierak: R.: ZMaz 361. Mieni (→ Świder → Wisła). wtórnie *Tьmьnica (szerzej: NalSand 79). pol. 109 Pierwotna postać n. z dominacją form męskich (8) nad żeńskimi. zapewne pd. por. Ćmińsko 1787 NMPol II 248. po San. Szronka a. Rdzawy (1786–1788).98 ca uwagę niezgodność rodzaju gramatycznego żeńskiego ze współczesnym określeniem typu obiektu: na 76 obiektów o nazwach Czarna. niżej) niż jako nazwa jednoelementowa: Złota (1888. oraz dwa od przym. 21. w dorzeczu Dunajca. Obiekty o nazwach Czerwony. str. dwa obiekty w dorzeczu Skawy. Wśród potamonimów kolorystycznych wyróżniają się liczebnością również nazwy od przym. która – choć wcześniej notowana – wydaje się wtórna. Do pozostałych nazw odprzymiotnikowych pochodzących od określeń barw należą: Rudy (1972). dziś obiekt bez nazwy107. pd. Orońsko).. dł. n. zielony: Zielona (1530. Biała. czerwony (11 obiektów). Srebrna 1890 SG XI 152. -y 2006 HPol I 225. Przylepnica a. Menia mała 1783 MpPerMz. XX w. W przebadanym materiale występują 2 hydronimy od przym. Kolejnym przymiotnikiem określającym barwę. śron (SEBor). m. por. Modra (1964). Mławki (→ Wkra → Narew → Wisła). w. różowy. krasny ‛czerwony. *sernъ ‛biały. Szrenka 1965 HW nr 554. który wydaje się wtórny w stosunku do nazwy wodnej. rdzawy ‛bagnisty.78 km. analogiczny proces: *Orana > Oronka. ale nieokreślonym bądź niedookreślonym. dziś Czerwony Potok. a jej nazwa jest wtórna w stosunku do n. Ciemny (1964) oraz Przylepnica. por. *čŕ̥mьnъ ‛czerwony’: Czyrmna (1379. 106 Zapis Czermna w HE XV 30 umieszczony został w haśle Czerna. Odnotowano też potamonim Złotne (1964. mazowieckiej części dorzecza Wisły. szkarłatny’). Czermna (1582)106 w dorzeczu Wisłoki oraz Czyrmna (1419). por. jasny. rumiany. która ma dokumentację z XIX w. pokryty rdzą’). 110 Nazwa miejscowa notowana wcześniej niż hydronim. dł. 105 . 13. Pierwotna postać nazwy wodnej to *Tьmьna. Rdzawa zrekonstruowana na podstawie n. Rdzawa 1262 i 1581 NMPol (kartoteka).. Przelipnica a. w dorzeczu Wisłoka i Świdra. AtKr 290. w NMPol II 215 zapis ten przypisany został rzece o n. Podstawa motywacyjna n. Srebrna. *Rdzawa/Rdzawka (1449. HE XII 161–162. też Ceglany (1849–1754). przez dorzecze Dunajca (5 obiektów). Przylepnica. srebrny: Srybny (1849–1854). ZMaz 361) pierwotną formę n. Mleczna (1387. z wtórnym sufiksem -ka (por. Częściej występuje jako element zestawień (zob. krwawy) w dorzeczu Sanu. Czerna (gm. por.. m. 107 Niestety. przym.

przejście ja. Wyróżniają się frekwencją przede wszystkim nazwy od przymiotnika bystry (ogółem 18 obiektów). 1934–1937) i antonimicznym jednostkowym hydronimie Szumny (1845). może też *Parny. w dorzeczu Pilicy. w formie żeńskiej (9). też gw.99 Jeskra (1396. w XIX w. może też ‛bystry. uchodzi koło wsi Niestum: Swyerza 1477 SHGMz(MK 6. por. rażący blaskiem oczy’111). Pławnica. rączy ‛szybki.> je-. Tu również należy nazwa Łomna (2003. Częstymi podstawami hydronimów stawały się także przymiotniki oznaczające ruch wody. Głucha (1962. 9. W XVI w. Świerza XVI AtMz 248. cтуден ‛zimny’). łatwy do złamania’. Obiekty tak nazwane rozmieszczone są w górnym prawobrzeżnym dorzeczu Wisły aż po San. Licznie reprezentowana jest podstawa zimny (9 obiektów): Zimna (1551). Gnojno (1965. Parner (1846. -y 2006 HPol I 213. z jednym wyjątkiem. Zimne (1846 2 ×). nieliczne zresztą. w dorzeczu Skawy. 114 O rozwoju znaczeniowym psł. parny ‛duszny. bułg. 1786–1788 2 ×). 111 . por. 113 Hydronim nieodnotowany w HE XVII. Pierwszy zapis (niepomieszczony w HE IX): na Dobrze (1700) z kartoteki J. czy też Silna (1863. może też ‛cichy. oraz Bystra (1496). jakości. -anka (HE XIX 65–66).. 1849–1854. niespokojny’. <Świerza> 1965 HW nr 555. jaskry ‛bardzo jasny. MakPrz 153 i NMPol III 356. oraz Jesny (1228)112. 115 Dziś Dobka. Najwcześniej notowane w tej grupie są mazowieckie hydronimy Bystre (1414–1425). zwłaszcza w dorzeczu Dunajca wraz z Popradem. por. luty ‛zimny. 1867). dziś Bystrzanka. w dorzeczu Dunajca. Cechy negatywne wyrażają podstawy następujących nazw rzecznych: Gęsty (1598). studzienny. smaku i zapachu – związane są nazwy około 30 obiektów. cichym miejscu’). odnotowano tego typu nazwy określające 6 kolejnych cieków. d. spokojny.> je-. dł. 112 Tu także widoczna zmiana ja. w dorzeczu Narwi. 1937. wyżej). str. gw. rozbijać’ Sstp)113. w XVIII w. – 3. 1846. Łydyni (→ Wkra → Narew → Wisła). *ľutъ ‛gwałtowny. spotykana prawie wyłącznie w górnym biegu prawobrzeżnej Wisły. łomić ‛łamać. potok płynący w odległym. Zimny (1786–1788 2 ×. Jakubowicz 2010: 358. 1839 2 ×). w. dziś Jaskrzanka.. uznać można hydronimy: Spokojna (1964). Wolna (1850) i Leniwa (XVI w.44 km. ld. niedostępnym. Bazy przymiotnikowe oznaczające cechy akustyczne wody tkwią w nazwach: Cicha (1470–1480. który dotyczy obiektu najstarszego (zob. Pławnica a. Za antonimiczne. – 1. przym. rekonstruowany z niem. w SG wzmiankowany jako „pot.. por. łamliwy. Włączyć tu można jeszcze nazwy od podstaw odnoszących się do nurtu wody. (1591). chłodny’. głuchy ‛przytłumiony. w dorzeczu Sanu. psł. 100). Głuchy (1786–1788 2 ×. Współcześnie nazwę Zimna (2006) odnotowano w dorzeczu Narwi. M. gnojny ‛zagnoPrzymiotnik w takiej formie notuje SEBor 206. O jakości wody mówią podstawy takich hydronimów. 1964). Domańskiego (udostępnionej przez Instytut Śląski w Opolu) wskazuje na odmianę rzeczownikową. silny). Potamonimy zawierające przymiotniki antonimiczne są nieliczne: Ciepła (1481). niewyraźny. 116 Pławnica. Biolik pomija pierwszy zapis i uznaje nazwę za derywat z suf. – 6 i w XX w. Wolny (1846). por. Świerza (1477)116. para ‛bagno’). gorący’. *ľutъ zob. męskiej (5) i nijakiej (2). Ze znaczeniem ‛zimny. chłodny’ łączy się podstawa hydronimu Studzona (1419. Czysta (1492). Wiaru. w dorzeczu Narwi. 1704–1725. studziony. jak: Dobra (1700115. Nazwa miejscowa Łomna posiada dokumentację z XV w. dziś Bystra. w dorzeczu Narwi. Z przymiotnikami odnoszącymi się do właściwości wody – jej temperatury. szybki. W nazwie widoczne płnpol. Cichy. łomny ‛kruchy. bystry’). dziś Jasna. srogi114). w tym regionie zapisana została także nazwa Luta (1581. takie jak: Rączy (1885. Świerza 2005 GUGiK. i wywodzona jest od n. z Łomny” (XIII 267). por.

Salna117 (1964). Borowy (1892). Zagórni (1964 2 ×. 1964). przym. (XVI w. Ostatni (1786–1788). dalej położony. tylny’). notowane od XIII w. dolinowy). skality ‛kamienny’). Synonimiczny przymiotnik solny tworzy 3 potamonimy: Solna (1791). też ap. 119 Por. piarżysty). -ny oraz nielicznych na -any. Jedyną nazwę od opozycyjnego przymiotnika odnotowano w części północnej. pełen gnoju’). Zadkowy (1786–1788. Blizna (1524).100 jony. Narożny (1519). Łysy (1786–1788. Bliżniejszy (1643. Podleśna. 1962). Słony (1889). może też Siarczysty (2006. Górski (1845 2 ×. HE XV 129. Nazwa zapewne pochodzi od przym. także w formie z podwojonym -n. Wschodnia (1970). Skalisty (1446. 1365. przepaść’ SEBor. Nadolny (1512). wschodni. Śrzedni (1786–1788 4 ×). gw. 1789. daleki’). Średni (1934–1937). Pośredni (1844). Wśród hydronimów. Przednia (1840–1854) oraz Zadni (1786–1788 4 ×. 1964). Laskowy Forma Salna (z a) jest sekundarna. 1880. 1962). Dalny (1786–1788). *piaróżny : piargi ‛rodzaj osypiska skalnego’. 1880). górzysty’). łysy tu ‛pozbawiony roślinności’). Wśród potamonimów odprzymiotnikowych związanych z florą obecne są formacje archaiczne (zob. Bliższy (1786–1788) oraz Dalnia (1786–1788. hiperpoprawna. podleśny : pod lasem). por. Częste są potamonimy od przymiotników związanych z ogólnymi określeniami terenów zadrzewionych: Borowa (1404. Blizny (1786–1788 3 ×). skalany ‛zmącony’). górzański ‛górski. słowac. Skality (1964. 1881). 1849–1854). garbowy).: Słona (1234. w dorzeczu Soły i Kadzielna (1884. 1645). 117 118 . związane są przymiotniki stanowiące podstawy następujących hydronimów: Dolinowy (1786–1788. 1273. siarczysty tu raczej ‛nasycony siarką’). Górzański (1961. zagórny : za górą. Pos(t)rzedni (1786–1788 2 ×. -owski. 1888. Mętna (1661–1664). Skalnity (1788. Górkowy (1786–1788). w dorzeczu Skrwy Lewej – Słodka (1462). wschodnia)118. tu w odmianie miękkotematowej. -na. Garbowy (1786–1788. 1936– –1939. gw. -aty. oraz wiele nazw od przymiotników derywowanych na gruncie apelatywnym przy użyciu sufiksów -owy. Dalszy (1786–1788). z suf. Pośrednia (1457. 1883. kadzielny ‛kadzidłowy’). 1464. skalnatý ‛skalisty’). 1849–1854) oraz Wyżny (1786–1788 2 ×). skalisty ‛kamienny’). 1965. wyżej). skalski : skała). 2006. W grupie tej umieścić należy także nazwy: *Gorzki/Garzki (1511–1523. Schodn(i)a (1382. Uboczny (1847). których podstawy wyrażają właściwości smakowe wody. zadkowy ‛zadni. Piaróżny (1846. zagórni119). Dolny (1786–1788 4 ×) oraz Górna (1849–1854. postrzedni ‛pośredni’). skalny). por. Cieki tak nazywane występują wyłącznie w górnym dorzeczu prawobrzeżnej Wisły od Raby po San. Relacje przestrzenne między ciekiem a innymi obiektami w terenie wyrażają przymiotniki motywujące hydronimy. -isty. 1565). Smarkate (1855). obiekty jednak nie są lokalizacyjnie powiązane: *Blizna/Blosene (1396. skalnity ‛skalisty’. laskowy). 1964. Górny (1786–1788. które należą do najwcześniej odnotowanych. 1846. Solny (1786–1788). ścieki wód po polach’ SGPRei. Skalski (1846. blizny ‛bliski’). gorzki). 1963). Laskowa (1866.. dalni ‛dalszy. Z obiektami terenowymi. Pozostałe nazwy należące do tego zbioru to: Średnia (1961. Skalany (1962. 1965. które się układają w pary antonimiczne. 1964). gw. gw. określającą obiekt w dorzeczu Bzury. por. 1847. Mętny (1520. schodnica ‛mały rowek. a forma Schodn(i)a powstała w wyniku fałszywej dekompozycji lub – jeśli uznamy ją za pierwotną – od schód ‛stopień. 1892. Bliski (1786–1788). obok których lub przez które płynie rzeka. Niżny (1786–1788. borowy). wyróżniają się nazwy od przymiotnika słony (8 obiektów).– Słonne (1849–1854. 2006 2 ×. Skalny (1789. Przedni (1786–1788 4 ×.

Ruciana (2006). (MakPrz 160–161). tj. Śliwowa (1786–1788. którą W. Stęczyński 298. por. śliwowy SGPRei)125. 1983).. Skrzypny (1786–1788). paprotny ‛paprociany’ SW. Ostowata (1961–1970). Olszana (1289. jagielny : jagły ‛krupy z ziarna prosa’). Grabowski (1508. 1884). Jaworski (1786–88 2 ×. Fastnacht identyfikuje obiekt z Pielnicą. Laskowski (1962. rokitowy). Klonowski (XX w. Zapis nowy w stosunku do dokumentacji w HE IX 84. rzepny ‛pochodzący od rzepy’ Sstp). 1884). 2006123). Śliwowa 1786–1788 HE XII 201.: por. też n. Turki (→ Wkra → Narew → Wisła): Lipna 1556 SHGMz(Z 33. 1849–1854. Mszana (1369). brzeszczany : brzost). Sitna (1452). 1786–1788). Pozostałe potamonimy tej grupy wywodzą się od przymiotników derywowanych od nazw krzewów i innych roślin (także uprawnych): Bzowy (1787). Rżona (1565. Łozkowy (1786–1788). str. <Lipna> 1965 HW nr 559. Sękowy (1884). jaworski). HE IX 60. 1786–1788). 1855. Olchowy (1551). łączny : łąka). por. Jedlna (1340–1341. dziś nieistniejąca. -ej -i 2006 HPol I 41. Inne włączone tu nazwy motywowane są przez przymiotniki związane z częściami roślin: Korzenna (1960).79 km. Rzepna (XVI w. Łączny (1786– 1788. Brzozowa (1366)120. zwłaszcza że n. najwcześniej hydronimy tego typu pojawiają się w XIII w. Różany (2003).. Dębowy (1786–1788 2 ×). leśny). mchem porosły’). pd. d. str. Olszowa (1409.. Leszczna (1884. m. uchodzi koło Wołomina: Rzona (1565) Lumaz I 103 (tu?). Lipowy (1493).09 km. gw. 1839. cisowy). 1764–1768. Rokitowy (1786–1788. Brzozowy (1786–1788). trciany ‛trzcinowy’). Cisowy (1786–1788). olchowy : olcha). Makarski uznaje za wtórną w stosunku do n. 125 Por. Czarna Struga 1965 HW nr 549. Łubowa (1966. Makowa (1367126. ter. Jedłowy (1786–1788). Leśny (1786–1788). Konopata (1971. pd. 5. Trciana (1373. Bukowa (1764–1768. obiekt jest potokiem i leży w dorzeczu górnej Wisły. w.. też n. Jasinowa (1849–1854). 1974. Nazwa terenowa Hala Lipowska (1962) notowana jest współcześnie. Wisłoki (→ Wisła). gw. Lasowa (1884). konopaty ‛koloru konopi’). Ziemniaczany (1964). Cisowa (1674. 1929). Lipowska (1844. Marchwiany (1965). loska ‛leszczyna’). Bukowy (1846. 535). Żytnia (1450). 1850121.. Czarna Struga. 1877–1905. Loskowy (1786–1788. Wir(z)bowa (1254). Długiej (→ Kanał Żerański → Narew → Wisła). gw. 126 Por. 1847. SHGSk III 33. uchodzi na płn. -ej 2006 HPol I 149. 1489. Lasowy (1849. meszny ‛mszany. Makowa 1438 NMPol VI 454–455. Jasienowy (1846).101 (1786–1788. 127 Czarna Struga. Lipna (1556122. XVI w. łubowy. por. 123 Lipna. Olchowa (1352. Wir(z)bowa. Leśna (1447. leszczny ‛leszczynowy’). Lipowa (1884. dł. dł. Smrekowy (1786–1788). klonowski ‛klonowy’). 1965). w. Przymiotniki od nazw drzew stały się podstawą następujących hydronimów: Brzeszczany (1962. Jagielna (1826. od Wyszowatki: Lipna. lipowski ‛lipowy’)124. Topolowa (1444). jasnopopielaty’ SpXVI). 1644. jest rodzaju żeńskiego. ukr. 122 Lipna. Grabowa (2006). Sosnowy (1786–1788. Różana (1965). makowy ‛otrzymany z maku. 1962. por. 8. ‛z łubu. tj. iż w łańcuchu derywacyjnym mogła występować jakaś nazwa terenowa lub miejscowa. [Czarna] XVI AtMz 247. Mszena. stp. krzaczysty ‛porośnięty krzakami’). paporoť). rżany ‛żytni’ Sstp)127.. 1524. z kory lipowej’). Krzaczysty (1786–1788 2 ×. pot. Paportny (1786–1788. 1884. Olszowy (1786–1788 3 ×. jedlny). dziś A. 1855 2 ×). 124 Nazwy przymiotnikowe na -owski znajdujące się w tej grupie sugerują. Jodłowa (1359). Meszna (1715. 120 121 . 1564–1565. 1964). dziś Wierzbienica i Olszana. Jak wynika z powyższego zestawienia. olszany ‛olchowy’ SGPRei). dziś Mszanka. Olchowate (1849–1854). Mszena (1254). laskowski ‛laskowy’).-zach.

. 133 Nazwy uważane też za staroeuropejskie (por. łasi lub ap. Woli (1849–1854). Kozia (1965). 1786–1788 2 ×). *Żabna/Sobińska Struga (1889). Nazwy te nie są stabilne. 1595. łaska). Łasia (1426)131. 131 Łasia. -asty. w dorzeczu Raby i Dunajca. Skrwy (→ Wisła).‛płynąć’. Najwięcej hydronimów pochodzi od nazw ssaków: Bobrowa (1300. <Łasia> 1965 HW nr 540. Zubrza (1358). o dł. Bobrownica a Bobrownicki a. 1567. Żmijowaty (1786–1788). dziś Granice..36 km. pojedyncze z -any. Pierwsza pojawia się na początku XV w. które mają wyższą frekwencję niż utworzone od ap. dł.. aż po dorzecze Wdy na północy. 1846). *Wilcza/Wilicza (1434). w tym również w forBobrownica. Orla (1417. Górnowicz 1985: 22. rzadko -na.: SHGSk II 63.. pojawiło się w źródłach ponad 70% nazw tej grupy. 394. Babik 486–487). 3. pot. XVIII. Borsuczy (1668. Rakowy (1962). jest to Jastrzębia. od ide. Bobrownica. wymienionymi wyżej) odnosi się do ponad 50 obiektów. 1375. 1988: 31). prawobrzeżnym. Komarowy (1965). Koni (1868). uchodzi koło wsi Turza Mała: Bobrowa 1534 SHGPł 15. Jastrzębi (1786–1788). uchodzi poniżej Dąbrówek i Bieżunia: Bobrowa 1539 SHGMz(Płoc. Zbiór hydronimów przymiotnikowych od nazw zwierząt (wraz z archaicznymi. <Bobrowa> 1965 HW nr 580 (tu źle zlokalizowana). 1983. Od przymiotników motywowanych nazwami ptaków i innych mniejszych istot utworzono pozostałe hydronimy: Gawroni/Hawrani (1562)132. – Zapewne od przym. ld. 1965). -y 2006 HPol I 16. 1534128. Narwi. często używane były tylko okresowo. Żurawia (1935. 130 Kobyli. 129 Bobrowa. uchodzi między wsiami Hoczew i Huzele: Kobili 1523 AGZ XVI nr 2896. około 30% stanowią warianty. kolejne – w XVI w. Lit. 132 W HE IX 28 odrębne hasło. 5. Kobyli (1523130. Łosia (1891).. 341). reprezentowane przez potamonimy określające 122 obiekty. graniczny (28). najczęściej w odcinku górnym. Bugu. Połowa wymienionych nazw została zapisana do końca XVIII w. Niedźwiedzi (1744.2. według AtKr 290 jest to dziś Przyłękówka. łasia (: łasica. najmniej – nijakich (2). 1847). granica (14). Jaskółczany (1786–1888).. dziś nieistniejąca?.: Udolph 1990: 222–224. 1539129. pd. 1516. pot. Wilcze (1962). kiedy to odnotowano 12 nowych obiektów o tej nazwie. Większość nazw ma formę męską (20). kolejny – w XIII w. Mają one najczęściej formę żeńską (25 obiektów).102 Jastrząbka. Liczebnością wyróżniają się cieki określane przez potamonimy od przym. str. Sokola (2003).: SHGPł 15. 1674).: Graniczny (1511. Hydronimy od przymiotników związanych z kulturą materialną Kulturowe nazwy rzeczne odprzymiotnikowe. co mało prawdopodobne (por. Turze (1849–1854). ale również w dorzeczu Wieprza. Psi (1786–1788). 128 . żeńską jedynie 8. 1715). Spotykamy je na całym obszarze dorzecza. <Bobrowa> p 1965 HW nr 553. Narwi (→ Wisła): riwlum Lassza 1426 MkM I nr 393. 1869. – 5. str.55 km. w dorzeczu Dunajca (HE XIII 76). Bobrownica 1983 PHP I 709. 1786–1788). Kozi (1505). w dorzeczu dolnej Wisły w powiecie kościańskim. do końca XVIII w. Jastrzęb(i)a (1198. Wkry (→ Narew → Wisła). niewiele mniej jest postaci męskich (24). 1596). w XIV w. dziś bezimienna.2. Pierwszy hydronim z tej grupy zapisany został w XII w. Kobyla (1844. 2. orli ‛związany z orłem’)133. Największy przyrost zapisów można zaobserwować w w. 1965).: Graniczny (1405). pd. pd. Sanu (→ Wisła). Lisi (1786–1788). Lit. Niedźwiedz(i)a (1254.. 15. str. Wilczy (1786–1788 2 ×). str. Dominują wśród nich formacje powstałe od przymiotników derywowanych paradygmatycznie oraz z sufiksem -owy. rdzenia *er-/*or. są mniej produktywne od kulturowych nazw odrzeczownikowych. Świna (1373).

Pilny (1786–1788. Mogilna 1885 SG VI 580. obiekt o dł. Młyński (1846. Szklarski (1787). Łazowa (1450. Cieki o tych nazwach występują w górnym prawobrzeżnym dorzeczu Wisły od Soły po San (12 obiektów). 2006). domaszny ‛domowy’). Wiejska/Wsiowa (1786–1788). Mostowy (1786–1788). 1847. 1886). dł. Gaćna (1334–1336. Hydronimy. łazowy : łaz). str. 1966. Mogilna (1839135. 1537.. Tartaczny (1965). Pasieczny (1468. 1877–1905). – Na MpKwat zaznaczony w pobliżu cmentarz żydowski. Występują także potamonimy od przymiotników określających różne budowle i przedmioty gospodarcze egzemplifikowane przez nazwy: Drążny (1786–1788. Dworski (1849–1854). Wieski (1564. Kościany (1985. Krajowy (1962). Spólny (1849–1854. Prawie wszystkie obiekty tak nazywane położone są w górnym prawobrzeżnym dorzeczu Wisły od Soły po San. okresowy wariant Trzebiochy. 1960. -ej 2006 HPol I 176. Święta (1466. żarnowy : żarna). psł. może też rozdzielny. Święte (1570. obroczny : obrok). Odrębną grupę stanowią nazwy od przymiotników o charakterze abstrakcyjnym. ld. gw.20 km (HE I 7–8). 1966. Łaźna (1532. Młynarski (1786–1788). Do tego zbioru włączyć można też jednostkowy hydronim Pograniczny (1786–1788.33 km. które przez użycie metaforyczne stały się hydronimami: BłędPotok przepływa obok cmentarza. Mogilna (1). Żarnowa (1534. 25. Żarowy (1964. pilny ‛tartaczny’). chlewny). Grodna (1479. Dzielny (1768–1788 3 ×). 1786). Wieśny (1964). Gatny (1966). moczydłowy : moczydło). Warężanki. Młyńska (1786–1788 4 ×. Paśny (1786–1788. Mogilna 1965 HW nr 518. Mostkowy (XX w. 1970). wsiowy ‛wiejski’). w dorzeczu Bugu (HE X 180–181). 1962). Domaśny (1964. ławny). 27. Młynne (1855. wieski ‛wiejski’). Mosteczna (1964). także w małopolskiej lewobrzeżnej części dorzecza od Prądnika po Radomkę (7). Gromadzki (1965). gb. Łazowy (1456. Młynna (1966. drążny ‛drągowy’).). ld. reprezentowane są przez następujące nazwy: Cmentarna (1970). Wiejska (1786–1788). Rozdzielny (1468). Kolejną grupę nazw odprzymiotnikowych jednorodną semantycznie. dziś Struga Młyńska. Obroczna (1564. Moczydłowy (1962. Podobne znaczenie co przymiotnik graniczny mają określenia działowy i dzielny. Wspólny (1786–1788). w dorzeczu Wisłoka. żarowy : żar). których podstawy łączą się z osadnictwem i organizacją społeczno-gospodarczą. XVI w. 1786–1788. 1882). Do innych nazw związanych z gospodarką należą: Bartna (1373). Fabryczny (2006). Bartne (1985 2 ×). 1970 2 ×.34 km. Bartny (1963). *gatьnъ ‛związany z drogą utworzoną na błotach. pasieczny). paśny : paść).). o dł. Dzierzbi (→ Skroda → Pisa → Narew → Wisła). ale nie morfologicznie. Foluszny (1846).103 mie żeńskiej – Graniczna (1786–1788 2 ×). uchodzi koło Porytego: Struga Mogilna 1839 MpKwat V 2. stp. Chliwny (1877). pozostałe – w XIX i XX w. groblą’ Spsł). łaźny ‛łazowy’). Wsiowa (1849–1854. tworzą nazwy związane znaczeniowo z doprowadzaniem wody do młynów: Młynarska (1849–1854). Pewną liczbę przymiotnikowych podstaw hydronimicznych można zgrupować wokół szeroko pojętej kultury duchowej: Piekielny (1849–1854. może od za grodem?). mogilny ‛grobowy’). (w)spólny). a w dorzeczu dolnej Wisły Młyńska. Zagrodny (1786–1788. Chlewna (1786–1788. z tamą. zagrodny. 1885. pograniczny). Gminny (1962). Mogilna. Wisły (HE I 20). Dalej na północ spotykamy tylko dwa obiekty: Młyński. grodny ‛grodowy’). 10. 134 135 . 1963. 1882. kościany)134. Żorowy (1990). które są podstawami hydronimów: Działowy (1786–1788). rz. Ławny (1786–1788. Wilkołaczy (1715). w dorzeczu Wdy – Graniczna (1964). Jeden obiekt odnotowano w dolnym biegu Wisły. 1884.

Tymczasem podstawowe znaczenia psł. bystryj ‛bystry’). ładny’). por. od stp. Wołczy (1889. ukr. szybki potok’)138. rzewny ‛tkliwy. Silska (1963). średni. Dopływ z Popiołek 2005 APHP (H-4). Dołgi (1965. dublenyj ‛wymoczony w dubyle wywar z kory olchy’). psł. od rdzenia *skeu̯ d-/*skeu̯ t-. Dalnej (1934–1936. mizerny’). wowk ‛wilk’). dziewiczy ‛czysty’ (SW). ploski). Sridnie140 (1849–1854). Szwarny (1846. Czornij (1849–1854). – Zapewne od przym. cz. łemk. chytryj. Bilut łączy hydronim z przym. obiekt położony w Puszczy Kurpiowskiej. natomiast J. za staroeuropejską. dawne gościnna woda ‛nieoczekiwanie. Krywe (1849–1854). do rzeki Zboinej (1565) Lumaz II 92. sutyj ‛bezrogi.91 km. chytryj tu w znaczeniu ‛bystry. przym. kruhły ‛okrągły. dubowy ‛dębowy’). Rabe (1849–1854. od przym. por. 1849–1854). por. Straszny (1786–1788. ukr. ukr. notowana od XVIII w. Rywna (1849–1854. por. *chytrъ odnoszące się do cech fizycznych rekonstruowane są jako ‛zręczny. błotnisty’). kolisty’). z uklepaną ziemią przygotowaną do osiedlenia. Udolph (w uwagach tłumacza) uważa n. dł. zbój. por. szuty. wapennyj).: Borek 1968: 270. lichy ‛nędzny. Przykre (1964). Dubowy (1525. bez włosów’). ukr. Kawny (1965. ukr. Wierny (1788). Przymiotniki zoologiczne tkwią w hydronimach: Medweży (1965). i podaje w wątpliwość związek z przymiotnikiem ze względu na jego wtórne znaczenie ‛szybki’(HE X 32). Dublen (1877–1905. smętny’. 139 Forma Gilaty powstała wskutek spolonizowania członu pierwszej nazwy (HE XVII 96). Rzewny (2006)136. Narwi (→ Wisła): Zbójna XVI AtMz 249. ukr. Płoski (1985. krywyj). dalnij ‛dalny’). dziewiczy. Hruska (1562. ukr. (1571). Tychy (1786–1788. – H. Nazwa miejscowa Zbójna. Lichy (1847. hruzki. ukr. a kulturowe – w nazwach: Silski (1849–1854. Przymiotniki o charakterystyce topograficznej motywowały potamonimy: Bełaja. rz. Dołhy (1786–1788). Krywyj (1934–1936.)137.104 ne (1460). natomiast Rospond z czas. jest wtórna wobec hydronimu. motywowało zapewne znaczenie ‛czysty’. ukr. szwarny ‛piękny. Krywy/Krzywy (1883). Urwiska (→ Wilga → Wisła). -ego 2006 HPol I 247. zbójny ‛właściwy zbójcy’ (Sstp). Mutny (1526. Zboina struga 1783 MpPerMz. hruzkyj ‛grząski. HollyŻyw 85). RospSEMiG 451. *revьnъ pierwotnie ‛ryczący’. 137 Zbójna. Czarnaja (1505). Przymiotniki florystyczne stały się podstawami następujących nazw wodnych: Berezowa (1515). łemk. boisko na określenie miejsca ubitego. Bieriezowaja (1529). silskyj ‛wiejski’). Krakowa-Podgórza: Rzewny. Zeleny (1645 2 ×. kremjanyj ‛krzemowy’). powódź’). Hydronim Dziewczy (1964)/gw.i zachodniosłowiańskich (por. ukr. Turorzem i Omołwią 1617–1620 Lumaz I 100. Rybnyj (1376). Bystryj (1949. . ukr. hillja ‛gałąź’. Gościnny (1965. dziś bez nazwy. nagle pojawiająca się woda. *Chytra (1788. K. szybki’. 140 Forma zruszczona. łemk. Borek wiąże podobne toponimy z ap. por. ukr. między rzekami Zboyna. w Borku Fałęckim. zelenyj). od przym. tychy ‛cichy’). pd. ukr. dziewczy ‛panieński’.. białoruskie w dorzeczu górnej Narwi. ukr. Szuty (1849– –1854. kalna). bagnisty. Lit. Wapenna (1849–1854. Wśród derywatów odprzymiotnikowych pojawiają się również potamonimy o cechach fonetycznych (rzadziej leksykalnych) innosłowiańskich. ukr. 136 Rzewny. rzecz. brus. tys ‛cis’). Milutka (1961).. niepozorny. Babik 359. dial. gw. ukr. mochnatyj). Tysi (1846.. bojkowskie i łemkowskie w dorzeczu Wisłoki i Dunajca. ukr. brus. riwnyj : riw ‛rów’). Mochnate (1849–1854. ukr. pd. 17. rjabyj ‛pstry’). Miła (2006). Najwięcej jest nazw o proweniencji wschodniosłowiańskiej: ukraińskie w dorzeczu Sanu i Bugu. Robotna (1880). Kremiany (1965. Kruhłe (1966. dowhyj). ukr. 138 E. Jakubowicz 2010: 221). bić. mutnyj ‛mętny’). hilljastyj ‛rozgałęziony’)139. pot. Gilaty (1877–1905. ukr. Do nazw metaforycznych włączyć można nazwę Zbójna (XVI w. wprawdzie tylko na podstawie materiału z języków południowo. Holly przywołuje też znaczenie ‛potok płynący od dawna’ (por.

– 117. Hlubokie (1846). Kontynuantem w gwarach polskich jest czasownik glibać się 141 Glibiąca. udokumentowano ponad 50% zbioru. pojawia się 20 nowych zapisów. Archaiczną podstawę zawiera mazowiecki hydronim Glibiąca (1503)141. Beli (1317). 2 obiekty o tych nazwach powiązane są ze sobą lokalizacyjnie: Drugi. 198) niż jednoczłonowych. w XIII w.: Śmierdząca. a ponad 70% obiektów tak nazwanych zlokalizowanych jest w części prawobrzeżnej po San. np. dziś Psarka. Niewątpliwie pochodzi od imiesłowu na -ący. 1844). żeńskie – 44%. w którym poddał analizie 50 nazw wodnych z obszaru całej Polski (por. także odcinki większych rzek – identyfikowane są przez nazwy w rodzaju męskim. dziś Sanka. -ny. dziś Wieluńcz. w XVIII w. Pierwszy (1786–1788). Duma. pojawiające się w pierwszych zapisach. Mutne (1662). dziś Żmiączka. co jest determinowane przez typ obiektu i jego rodzaj gramatyczny. w XX w. -ły. Wincenty (→ Pisa → Narew → Wisła): Glybyancza 1503 SHGMz(MK 18. jedynie 22 obiekty (niespełna 2%). określają głównie obiekty małe.105 Elementy słowackie spotykamy w kilku potamonimach z dorzecza Soły i Dunajca: Bela (1320. chodzić po czymś lepkim. Pod względem rodzaju gramatycznego hydronimy męskie stanowią 51% zbioru. – 16. bagno. – 240. por. też *glibъ płdsłow.. strumienie. – 48. w dorzeczu Narwi. 1750). mają prawie wyłącznie nazwy w formie rodzaju żeńskiego. Zlatna (1846. Małe strumienie poniżej 10 km stanowią 82% zbioru. Ponikła. w liczbie 50. *glibati ‛brodzić. Stupny (1846). Zwniąca. Nazwy imiesłowowe tych większych obiektów. mające długość poniżej 10 km. kilka odnosi się do cieków o długości 20–30 km. mniejsze – potoki. w XIV w. trzęsawisko’ (Spsł VII 102–103). Niniejsze zestawienie nie wnosi znaczących uzupełnień do jego ustaleń. Dziewięcioraki (1964).3. nijakie – 5%.4. w XIX w. Najwięcej potamonimów omawianego typu występuje w górnej części dorzecza Wisły po Sołę i Przemszę (202). Ciekąca. Do końca XVIII w. Najwcześniej poświadczona nazwa cieku z tej grupy została odnotowana w XII w. -ony.. Hydronimy pochodzące od imiesłowów na -ący. Wieląca. Hydronimy od imiesłowów Polskim hydronimom od imiesłowów na -ący poświęcił artykuł J. – 225. tu powyżej 17 km. dziś Szumionka. zapadając się’. 2006: 81–94). i gw. w XVII w. dziś nieistniejąca. w XVI w. W zgromadzonym tu materiale wystepują tylko 4 nazwy odliczebnikowe: Pierzwy (1786–1788. uległy jednak substantywizacji lub na ich miejscu pojawiły się nowe (nastąpiła renominacja). ‛błoto. dziś Radna. w XV w. -ty. <Glibańcza> 1965 HW nr 516. por stp. pirzwy ‛pierwszy w kolejności’ SEBor). 2. ld. większe rzeki powyżej 50 km to niewielki odsetek. 1334. 164). Hydronimy odprzymiotnikowe w dorzeczu Wisły określają ponad 1000 obiektów o różnej długości. – 68. . s. Hydronimy od liczebników Liczebniki częściej wykorzystywane są jako elementy nazw zestawionych (zob. 2. – 269. Większe cieki. str. a ten od psł. Szumiąca.

Przekopana. Wylewna (1849–1854). Stracona (1564). rekonstru142 Posechł. por. Woniąca (1965). Odnotowana forma z XV w. koło Ostrołęki: Posszechl (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. Oransko 1569. <„Posszechl”> 1965 HW nr 538. trzęsawisko’ (SGPRei). rzeka o długości około 20 km w dorzeczu Radomki. otchłań. oraz z działalnością człowieka dotyczącą samych cieków (Przekopana). psł. skryć się’. wznieć SEBor). Gniłe (2003). Przeschły (1596). także pokrewne glibawa ‛łąka błotnista. szlochać’). rozbrzmiewać’. Szumiąca (1892). by dalej znowu wytrysnąć’). Zapadła (1961–1970 2 ×). Łupiana (1660–1664. Orońsko 1787 NMPol VIII 148. Przekopana (1786–1788). str. prądzić ‛płynąć z prądem’). Zgniły (1934–1937). chełczyć ‛łkać. Od tejże podstawy utworzono inny mazowiecki hydronim Glibiący Stok oraz małopolskie nazwy Glbiączka i Glibiączka (zob.: Bełcząc145 (1937). stp. Wieląca (1480. poniknąć ‛zniknąć. w dorzeczu Narwi. m. . Prandzen 1546 NMPol IX (w druku). na co wskazuje obecność n. *Prądzona144/Rzeka Prądzyńska (1591. notowanej współcześnie. Ponikła (1561. Pransin 1400. Tylko 2 potoki identyfikowane są przez nazwy w rodzaju nijakim: Kryte (2006) i Zwolne (1855). brzdąc. *Zwniąca/ Swnocza (1370. Imiesłowy będące podstawą nazw wód płynących semantycznie wiążą się głównie z czasownikami oznaczającymi efekty dźwiękowe towarzyszące przepływowi wody. por. Mają w większości formę rodzaju żeńskiego: Bełcząca (1471. jest wtórna. śmierdzący’. 143 Jest to interesujący przykład nazwy opozycyjnej wobec zaginionego hydronimu Zimna Woda (zob. 1895. Postacie rodzaju męskiego przybierają nieliczne nazwy. 1890. 1964). zgniły ‛zesputy. Nalepa w recenzji pracy dotyczącej toponimii województwa sandomierskiego neguje jej słowiańskie pochodzenie. poschnąć)142. *zwniący. stęchły. jak zając. jak i terenu wokół nich (Karczowana). która wymaga osobnego omówienia.) oraz odhydronimicznej n. Wyczyszczon (1974). rekonstruowana na podstawie n. Śmierdząca (1321. Prądzona. gw. leniwy. nazwa oznacza strumień. m. chełstać ‛chlupać’). łupić ‛obdzierać z kory’). ponikać SpXVI. *zvьněti ‛głośno dźwięczeć. Obiekty określane przez hydronimy odimiesłowowe nie wykazują wyraźnego zgrupowania geograficznego. w tym zapachowymi. 1965). nie bez wątpliwości. Występują one wyłącznie w dorzeczu Sanu i Narwi. gnibiel. 1473. 145 Forma ta może świadczyć o chęci unikania formy imiesłowu przez nawiązanie do takich apelatywów. też ‛gnuśny. Gniły (1786–1788). niżej). a także z cechami wody. m.. Chełcząca (1300. od górnej Wisły po Narew i Brdę. wiłać się ‛wić się’). 144 Pierwotna postać n. Kopienny (1521). Zmyślona (2006). por. 92v). brzmieć. Orońsko146. która w ziemi ginie. Nieznana (1961). Wrząca143 (2006). w. 1888.106 ‛uginać’. Oransko 1470–1780. Woniąca. występują na całym badanym obszarze. w odniesieniu do wody zapewne ‛wolno płynący’. Wśród potamonimów odimiesłowowych frekwencją wyróżniają się nazwy pochodzące od gniły. Grzmiąca (1965). współcześnie Oronka. glibiel ‛przepaść. por. Formy żeńskie mają również hydronimy oznaczające obiekty typu potok. strumień. grząska’. 1877–1895. Punikła (1888). Wśród derywatów odimiesłowowych. Szumiący (1546). Zimna Woda. Wodząca (2006). Są to: Gniła (1536. Ciekąca (1789. 1900. wyróżnia się niezłożoną formą odmiany. Oranysko 1508. bełczeć). por. Chełszcząca (1965. 1961–1970). Inna mazowiecka odimiesłowowa nazwa dziś nieistniejącego strumienia Posechł ((1414–1425) 1456. Moszczona ((1431) 1786). dziś nieistniejąca. pd. ospały’ (SW). J. rzekę. 1561. ale również ‛o niezbyt przyjemnym zapachu’ (7 obiektów). umieszczona została nazwa *Orana/Oranka (1448). Karczowana (1961–1970). Ryty (1786–1788). 146 Por. Narwi (→ Wisła).

zawyty.107 uje pierwotną postać hydronimu w formie *Orana lub *Oran(i)a i wiąże go z ide. -oł-. por. hnyłyj ‛zgniły. to bliższy jest mi pogląd. Do tej hipotezy skłania się także L. a także pola semantyczne. Istnienie równobrzmiących apelatywów o znaczeniach. ukr. inne i historycznie. Takie przesunięcia semantyczne nie są notowane w słownikach. Cieślikowa (1991: 5–25). Kilka hydronimów z dorzecza Wisłoki i Sanu wykazuje cechy fonetyczne wschodniosłowiańskie. od ide. Udolph (1990: 219) również proponuje etymologię staroeuropejską. -ek. -ak. uroczysko (Geoportal). Zawynnyj ((1376) 1427. przym. a ich śladem mogą być hydronimy i rekonstruowane z nich znaczenia. z sufiksalnym *-ōn-. sprawia natomiast. -ina. że należy rozważyć możliwość tworzenia okazjonalnych neosemantyzmów kreujących hydronimy. Bołczaczy (1985. Jeżeli odpowiednie (homonimiczne) apelatywy są notowane w słownikach. -ec. Zadziele. rozwój poglądów teoretycznych oraz historię terminu w badaniach onomastycznych szeroko omówiła w części teoretyczno-metodologicznej pracy poświęconej staropolskim antroponimom utworzonym paradygmatycznie A. skłaniają do rozszerzenia bazy apelatywów. *er-/*or. zawiewać lub zawijać’). rdzeniem *or. Mrózek 1990: 29–50. i współcześnie paradygma147 Derywację paradygmatyczną jako proces tworzenia nazw pospolitych i własnych. W prezentowanym zbiorze hydronimów odapelatywnych powstałych w procesie czystej onimizacji zwraca uwagę polireferencjalność nazw od leksemów specjalistycznych oraz od przymiotników. part. Orane. Wśród nich jest wiele rzeczowników na -ica. J.(NalSand 134–135). np. Istnienie takich toponimów. -ik. Niektóre typy są sufiksalne historycznie. Kopertowska (1994: 213) oraz Z. -’e. Bednarczuk (1993: 255–256). . por. które raczej nie mogły motywować hydronimów.1. szumljaczyj ‛szumiący’). bełczący). 3. Hnyła (1935. ze względu na semantykę. -ka. iż hydronimy takie powstały w wyniku czystej onimizacji. -nia. które reprezentują. Uwypuklono występowanie najczęściej wykorzystywanych podstaw rzeczownikowych i przymiotnikowych. podobnie jak w mikrotoponimii (por. czyni tę hipotezę prawdopodobną. HYDRONIMY POWSTAŁE W PROCESIE ONIMIZACJI ROZSZERZONEJ Z UŻYCIEM FORMANTÓW NAZWOTWÓRCZYCH 3. ukr. oraz innych hydronimów odimiesłowowych. praet. Szumlaczy (1934–1937. głównie lokatywne. Derywaty paradygmatyczne Termin derywacja paradygmatyczna147 stosowany jest głównie w odniesieniu do zjawisk synchronicznych. z wschsłow. passivi orana. Prezentowane tu ujęcie diachroniczne utrudnia rozpoznanie derywacji paradygmatycznej w funkcji onimicznej. Babik (489) dopatrują się związku hydronimu z imiesłowem orany. 158). głównie terminów topograficznych. które podlegają toponimizacji.‛poruszać się szybko’. jak: Oronne (NMPol VIII 147). Natomiast D. pol. gniły’). jak Łupiana czy Przekopana. Psycholingwistyczne i socjologiczne uzasadnienia aktu nazwotwórczego. por. W powyższym rejestrze potamonimów z dorzecza Wisły pojawia się również wiele formacji od apelatywów derywowanych. zawywaty ‛zawiać. i odrzuca związek ze słowiańskim *orati. a współcześnie paradygmatyczne. ukr.

Nazwa Branew (1455–1480. Huczwa. Wybrane polskie i ukraińskie hydronimy na *-ū. rozdział I. Derywacja paradygmatyczna ma w hydronimii charakter marginalny. κυριακός ‛pański’). ukształtowanie terenu. *-ъve (por. HE XVII 33–34. budownictwo). Bernstein (1985: 269–291).> *-y. dlatego wyrazy te mają mały zasięg. Mełgiew. Babik 352).108 tyczne.> *-y. przedsłowiańskie. terminy pokrewieństwa. Nie ze wszystkimi jego propozycjami zawartymi w tym artykule można się zgodzić. *-ъve z zakończeniem -ew oraz -wa. Szkwa. Skrwa. *-ъve (< *-ū-) jest niejednoznaczna. W hydronimii dorzecza Wisły wyodrębniają się dwie grupy nazw rzecznych należących do formacji na *-y.włączono 5 hydronimów odnoszących się do 9 obiektów. sprzęty. odczasownikowych oraz pochodzących od wyrażeń przyimkowych. *kirikōi. Wskazaniem do ich wydzielenia i szerszego omówienia były wzmianki badaczy-slawistów o produktywności tej formacji w toponimii. to z grec. takich jak Płyćwa. dotyczy tworów odrzeczownikowych. Mogły powstać od odpowiednich niepoświadczonych żeńskich apelatywów na *-y. mniej jest nazw od podstaw kulturowych. natomiast J. W późnym okresie prasłowiańskim rzeczowniki na *-ū. Bernstein 1985: 269. *-ъve rodzaju żeńskiego były zróżnicowane chronologicznie. w których morfem ten pełnił funkcję strukturalną. Tanew (zob. *-ъve przeanalizował S. . J. 52). Riegera (1996: 149–154). J. wśród których frekwencją wyróżniają się bazy roślinne i zwierzęce. Produktywność tematów na *-ū. Większość hydronimicznych derywatów paradygmatycznych pochodzi od podstaw topograficznych. poj. wytwory człowieka – odzież. zwierzęta. gdyż głównie formacje z -ew (wtórnie -wa) zostały odnotowane w źródłach jako nazwy rzek. przedsłowiańskich: Hoczew. topografika – rośliny. też innosłowiańskie) należące do tej formacji. Narew. Wyróżnić można tu dwie grupy: rzeczowniki o starych. często ograniczający się do poszczególnych języków (por. por. Do pierwszej grupy należą potamonimy o podstawach archaicznych.ujawnia się w okresie rozpadu wspólnoty prasłowiańskiej i we wczesnych epokach rozwoju języków słowiańskich. s. oraz słowiańskie dewerbalne i denominalne abstracta. Żółkiew (zob. Domański (1995: 15–42) omówił szerzej 33 hydronimy (głównie polskie. Rozwadowski (1948: 14) umieszczał natomiast ten hydronim w warstwie przedsłowiańskiej. *cŕ̥ky ‛świątynia’. przedsłowiańskich podstawach pierwiastkowych i zapożyczenia (np. Słowiańskie rzeczowniki o dawnych tematach na *-ū. do drugiej – nazwy wodne z późnoprasłowiańskimi denominalnymi i dewerbalnymi podstawami. Wojtyła-Świerzowska 1992: 52–55). uznane w niniejszej pracy za archaiczne. w tym w hydronimii (por. Uszew. zwłaszcza jeśli chodzi o część podstaw uznanych przez niego za słowiańskie148. należących do wielu pól semantycznych (człowiek. Pełta. lub przez upowszechnienie się końcówki biernika l. co nie przekonuje. Przedstawił on zasób staro-cerkiewno-słowiański (11 rzeczowników) oraz rekonstrukcje ponad 50 formacji z różnych dialektów prasłowiańskich. Niektóre z nich trudno niekiedy odróżnić od formacji przymiotnikowych. Wojtyła-Świerzowska 1992: 52–55). Domański stara się etymologizować na gruncie słowiańskim. 1456) identyfikuje dwa cieki wodne w dorzeczu Sanu. 148 Wszystkie hydronimy tej formacji. *-ъve w wyniku czystej onimizacji lub przez włączenie podstaw werbalnych i nominalnych do typu deklinacyjnego na *-ū-.‛błoto’ i zaliczana do tematów na *-y. Do dawnych formacji na *-ū. (-ew) w funkcji formantu paradygmatycznego. też Babik 50). z germ. 50. Dość powszechnie jest ona wiązana z podstawą *brъn. Omulew. Motywacja hydronimów na *-y.były tematem szkicu J.

HE IX 90). co szumi. Duma 1999b: 87–94). Giełka. ld. 150 Tu też n. dial. de Golcewa (!) (1325–1327). choć ta może być utworzona według wzoru hydronimów na -ū152.: *Drenia/Drynia (XVI w.153. a n. Do tego zbioru może należeć także hydronim Słodew (1334) 1534. por. dreń ‛roślina dereń’). por. później również wiązano ją z tą podstawą. por. os. 6. rz. str. *gľ̥čь ‛hałas. dyskusyjny natomiast był sposób derywacji (por. ld. str. *-ьve. Obecność polireferencjalnych hydronimów na *-y. por. o dł. hałasuje’ i *permъši.27 km. Już J. ld. Zapis ten dotyczy dzisiejszej nazwy Przemsza. o dł. np. *solditi ‛czynić przyjemnym. Mądzelka (= ? Ponikiew). Formacje na *-i. objaśniana jako odantroponimiczna) i HE III 2. -szwi (1964). pot. Sony (→ Wkra → Narew → Wisła): Ponykwi (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. por. ld. *poniky. *permъšьve ‛to. <Ponikiew> (= ?Mądzelka 1) 1965 HW nr 558. pot. na Mazowszu.. *gl̥ čati ‛hałasować’. Babik (511–514) jako podstawę rekonstruuje apelatyw *permъši.109 Hydronim Ponikiew określa 3 obiekty: Ponikiew (1564). Polegają one na feminizacji rzeczowników rodzaju męskiego. 153 Według AtSd 168 nazwa notowana już w XVI w. gl̥ čьve ‛to. szumieć’ (Spsł)151. Soły (HE IX 87). co zarosło mchem’. Ponykwi 1426 MkM I nr 256. czasownikiem *ponikati. o dł. de Gelczwa (1350–1351). smacznym. dziś Ponikwa. łoskot’. co zarosło mchem’ są wtórne w stosunku do tworów twardotematowych i reprezentować mogą model archaizujący (por. Rozwadowski (1948: 292) łączył ją z ap. psł. 151 Nie można jednak kategorycznie wykluczyć pierwotności ojkonimu i jego pochodzenia od n. Przemeszew. *permъšati ‛pokryć się. miejsce bagniste. pot. 154 Hydronim Bączala zamieszczony w dwu monografiach: HE XV 12 (tu zła identyfikacja. Ponikiew 1581 NMPol IX (w przygotowaniu). Giełczyk RymSEN I 232. zarosnąć mchem’. 268v). jedna u źródeł. 8. Wisły. Hipotezę tę utwierdza istnienie późno poświadczonej n. w dorzeczu Dunajca (HE XIII 203). brъnъve ‛rzeka. Wojtyła-Świerzowska 1992: 53). Historyczne poświadczenie ma wtórna postać nazwy rzecznej Giełczwica (1425). Bączala (1376. bączal)154. ld. 5. dziś nieistniejąca lub obiekt bez nazwy. psł. Chociaż ojkonim Giełczew ma wcześniejszą dokumentację niż hydronim. *poniknǫti ‛znikać’ (por. huk. derywowany od czas. Gelczew (1416) NMPol III 124. słodkim’ (SEBor). m. Bzury. Nazwa rzeczna *Przemszew (< *Permъši) została zrekonstruowana na podstawie zniekształconego zapisu Przeweczwe (1306) 1445 Kkk I 157. *Giełcz. Ponikwy/Ponikiew149. 50. do których zaliczyć można *gl̥ či.79 km. 152 W pobliżu znajdują się obiekty o nazwach związanych z gniazdem odhydronimicznym Uszew. semantyka podstawy skłania do uznania nazwy wodnej za pierwotną. Ponykew (1442)1456 SHGMz(MK 3. mech. co znika pod ziemią’). Pierwotna postać nazwy wodnej *Giełczew jest odtwarzana na podstawie nazwy miejscowej Giełczew. 63v).84 km. Wśród innych. por. Gelczwicza (1409). -ьve o znaczeniu ‛to. dziś Giełczewka. Ponikiew. Z. *ponikъve ‛miejsce. Nad rzeką leżą dwie miejscowości o nazwach Giełczew i Giełczwica. pol. giełczeć ‛hałasować w zgromadzeniu. *ponikъve ‛strumień. niezbyt licznych hydronimów utworzonych w wyniku derywacji paradygmatycznej dominują formy powstałe wskutek zmiany rodzaju w stosunku do motywującego apelatywu (31). ld. 149 . dziś Słudwia. *-ъve uprawdopodobnia możliwość funkcjonowania na gruncie polskim niezapisanych kontynuantów *brъny. druga w pobliżu ujścia. Wieprza. ap. HE VI 13–14. gliniaste’ i *poniky. Gelczwya (1414). w którym znika pod ziemią strumień wody’ (wtórnie raczej ‛to. dziś Ponikiewka. Gelczew (1529). który znika pod ziemią’. oraz Ponikiew (1564)150. Skawy (HE XII 146–147). o dł. Nazwa ma związek z psł. gw.46 km.

Cienkiej (→ Rządza → Narew → Wisła): fluwys Borucza 1525 SHGMz(AG 1027). smarz ‛ślimak’. por. Zawoja (1846. wytryskać’). wątok). str. szperać). ząbrz/zębrz). rów/rowa. Wara (1391). Postać rodzaju nijakiego mają dwa hydronimy: Narosie (1891. bełk). rzeka. to.-wsch. od czasownika *vьrěti ‛wrzeć. przysuszyć?). zawonieć ‛zapachnieć’). Borucza. ap. Praszcza/Braszcza (1885. Pryska (1784. rozgotowane ziemniaki’).110 Bełka (1448. Ryj (1964. Głęboczka (1963. *Niewarcza/Newatcza (!) (1318. drugi – płynący w Mogilanach. Okleśna (1228. 159 Borucza. narosić) i Rozgnoje (1961– –1970. Wycieka (1786–1788.. beblić ‛mącić’. Borucza 1965 HW nr 549. trudno więc stwierdzić ostatecznie czy derywacja paradygmatyczna zaszła na gruncie onimicznym. iż chodzi o jeden obiekt. 160 Rechta. szarpanie’).13 km. bryzgać. Krzypok (1961). Wątoka (1849–1854 2 ×. 1965155. strużka) oraz jednego rzeczownika rodzaju nijakiego: Trzoń (XVI. Kilka spośród podanych apelatywów ma odnotowane gwarowe postaci w rodzaju żeńskim. <Rekta> l 1965 HW nr 712. też z XVII w. głęboczek ‛dół’). Zawonia (1966. co wrze’. Zembrza (1845. dnieć’). urwisko) powstała w wyniku derywacji dezintegralnej (ucięcie elementu sufiksalnego). przeciągły głos. Maskulinizacja dotyczy kilku podstaw rzeczownikowych rodzaju żeńskiego: Fos (1963. Babik (2002: 213) uważa ją za derywat od ap. Rieger (1969: 175) wiąże hydronim z psł. ld. Rymut wywodzi nazwę od czasownika (HE XVI 130). bełtać’. Nazwa Urwiz (1786–1788. okleśnić ‛wypróżnić. natomiast Z. wylew’). które towarzyszy wrzeniu. bez podania recypientów. trzenie ‛ucieranie. nie warczeć). uchodziła między Brdą a Łachą: Rechta 1280 Kuj 355. por. Wisły. pastrug ‛rów.. Odnotowano jedynie dwa przypadki zmiany rzeczownika rodzaju męskiego na rodzaj nijaki: Bełko (1966. od Płocka: Ubyedrza sive Jassennicza 1423 SHGPł 108.. rz. łupić) przez 155 HE XII 52 notuje dwa cieki o tej nazwie. dziś nieistniejąca. dziś Warzyca157. wypływ. gw. wątok/wątoka. -ta (< *-ъta). zawoj/zawoja (SGPRei). Za element motywacji hydronimu posłużyło może bulgotanie.. 1855. ukr. o żabach i sroce’)161. też ‛gatunek grzyba’156). więcierz ‛kosz z wikliny lub sieci do połowu ryb w jeziorach lub rzekach’). Nazwa Łup(i)a ((1330) XVI w. może gw. ubiedrze ‛wyższe miejsce łąki. brjaszcz ‛płytkie miejsce w rzece. wyczyścić. os. gotować’ (SEBor). Borucza (1525. Większość hydronimicznych derywatów odczasownikowych ma formę rodzaju żeńskiego: Biebła (1930. Smarza (1786–1788. Borucza 1783 MpPerMz. np. 157 J. dziś nieistniejąca. jeden – dopływ Głogoczówki. *var(a) oznaczającym wodę. Strużek (1596. (Podlasie) braszcz ‛strumyk’. por. Nakle (1847. brzeszczyć się ‛świtać. *nakieł). pochyłość łąkowa’)158. *varъ ‛wrzenie. gw. 1964. rów). beblać ‛mieszać w płynnej potrawie. Pastruga (1964. spławiać). rozgnoić). też psł. wądół’). Można przypuszczać. bełk). z reliktowym suf. 156 Nie można wykluczyć pochodzenia od n. pd. por. boruczeć ‛wydawać niski. Przysucha (1961. 15. Rechta (1280)160. której towarzyszyła zmiana paradygmatu. też bebla ‛gęsta potrawa. . skubanie. Szpera (1964. Borucza 1775 ZWarsz 144. zawoj ‛zakręt rzeki’. dł. Rechta a. Wśród derywatów odczasownikowych podstawy dwu hydronimów mają po kilka równoprawnych etymologii. rzechtać ‛chrapliwy głos wydawać. też jednostkowo rodzaju nijakiego Ubiedrza (1423. Rowa (1856. gdzie pluska woda po kamieniach’. zwinieć ‛wydawać z siebie dźwięk’). Smarza. Zwina (1786–1788. str. Rzekta (1437. wyciek ‛wyciekanie. uchodzący 6 km na płd. pienienie się. ld. -y 2006 HPol I 19. ryczeć’ SGPRei)159. pryskać ‛pluskać. ryja). fosa). 1963. wytrzebić’ SESł). Wisły. Spława (1983. 161 K. Więcierza (1365. też ‛gatunek rośliny’). 158 Jasienica. stp.

oddziela też nazwy prymarne od sekundarnych. trzęsawisko’ SESmocz 436. Pólwy omawia Z. ukr. Turosl 1839 MpKwat V 2. gw. ap. nie zaś historycznie”. zamil ‛odmiał. także jako bałtycki.99 km. proces ten obecny jest w nazwach: Rufa (1962. z … Turoszęm 1617–1620 Lumaz I 100. Thurosz (1565) Lumaz II 92. Hydronimy utworzone w wyniku singularyzacji stanowią rzadkość. Bednarczuk (1992: 253) w recenzji książki J. harkaty ‛warczeć. pd. jest pochodzenia bałtyckiego. nomina loci. *lupja o prawdopodobnym znaczeniu ‛koryto. Udolpha. ter. Motywacja odczasownikowa i proces derywacji paradygmatycznej wydają się jednak w wypadku tej nazwy bardziej prawdopodobne (zob. bystra (woda).in. bystry. Skarpiel (1966. rufy ‛rowy koło drogi’). mruczeć’). obłupywać’. ukr. por. Jako derywat paradygmatyczny można też objaśnić hydronim Turośl162. czerteż ‛obszar wykarczowany’). gdyż odwołuje się najczęściej do apelatywów poświadczonych współcześnie. *nechvorščь ‛różne gatunki piołunu’.. bystrzec lub od przym. mielizna nadbrzeżna’) i odczasownikowy Garka (1867. Apelatyw. Turosl a. pãlios ‛wielkie bagna. też s. garkať ‛krzyczeć. Babik natomiast (447) nazwę tę wiąże z ap. Babik (590) proponuje etymologię słowiańską od ap. (Turoschel) 1965 HW nr 517. „jest to hipotetyczne. -i 2006 HPol I 300. turosa ‛szum. 163 Mazowieckie n. Turośl 1892 SG XII 646. Derywaty sufiksalne Różnica między hydronimami powstałymi w procesie czystej onimizacji od apelatywów motywowanych a hydronimami utworzonymi na drodze onimizacji rozszerzonej (z udziałem formantów sufiksalnych i paradygmatycznych o funkcji nazwotwórczej) od apelatywów niemotywowanych może być nieostra. Pisy (→ Narew → Wisła): Turgawiten (!) 1341 KMaz II 251 (tu?). E. czas. jako formant toponimiczny kontynuuje tę funkcję i rozwija inne. 49). bagno’ SGPKar). Prześledzić to można właśnie na przykładzie hydronimu Bystrzyca. Turośl. od kasz. bystrzyca. w tym strukturalne. -ec. dla którego Z. Udolpha (1990: 152–157) i J. ukr. Do grupy derywatów paradygmatycznych należą także hydronimy o cechach wschodniosłowiańskich: odrzeczownikowy Czertezia (1849–1854. skłaniając się ku późniejszemu powstaniu nazwy i związkowi z czas.‛obdzierać. z formantem -sl-. lit. Dumę (1999a: 30) uznawana jest za staroeuropejską. pulwy ‛wilgotne łąki. łupić.90 km. rz. Hydronimy Bystrzyca. . skarpiele ‛oddzielne urwiska brzegu Wisły’) oraz Pulwa (1839. pogłoski. też ‛mały las’. pochodzącą od rdzenia *leu̯ p-/*leu̯ bh. Rzetelska-Feleszko (1978a: 78) w opracowaniu poświęconemu temu właśnie sufiksowi wyróżnia szczegółowe typy słowotwórcze. odgłosy’. ros. dość późno notowany. znanego z dialektów ukraińskich. dł. 31. natomiast L.111 J. Bednarczuk (1996: 127) nazwę tę uważa za bałtycką. szumieć’ z negacją lub od psł. Przyrostek -ica w warstwie apelatywnej tworzy m. identyfikuje ld. bystry (potok). gw. 55. wołać’. por. będący podstawą nazwy. 3. Potamonim Pulwa163. Bugu na Podlasiu o dł. W ciągu kilku dziesięcioleci poglądy onomastów dotyczące zakresu onimizacji apelatywów i toponimicznych funkcji niektórych sufiksów ewoluowały. np. Bystrzec mogą pochodzić od ap. χvarščëc ‛szeleścić. Zamiło (1877–1905. dolina rzeki’. bez nazwy 1783 MpPerMz. Hydronim Niechwarcz (1330) jest objaśniany jako słowiański. Babik (517–518). z sufiksami nazwotwórczymi -ica. Tę hipotezę zanegował L. Z. Turośl a.2. Badaczka umieszcza nazwę miejscową Bystrzyca wśród derywatów od 162 Turośl. choć jak stwierdza.

to hydronim uznawany jest za derywat sufiksalny. Odapelatywne derywaty sufiksalne. wskazuje na dwoistość motywacji takich formacji. Dane dotyczące prezentowanych tu hydronimów odapelatywnych derywowanych sufiksalnie zostały skonfrontowane z hydronimami powstałymi w wyniku czystej onimizacji od apelatywów sufiksalnych oraz w miarę możliwości z deproprialnymi hydronimami utworzonymi z udziałem danego sufiksu. są prezentowane w kolejności odpowiadającej ich produktywności. na płaszczyźnie przejściowej. Poszczególne przyrostki uznane za toponimiczne omawiane są według schematu: krótka geneza sufiksu. chronologię. Jama : jama. Wraz z uzyskaniem przez onim in statu nascendi funkcji identyfikacyjnej. Pozostaje pytanie. Kleszczowa (por. łączliwość i funkcje toponimiczne sufiksu. gdzie i kiedy dokonuje się w wypadku onimów sufiksalnych proces słowotwórczy – wybór formantu i powstanie nowej jednostki leksykalnej czy onimicznej? Uważam. tworzone z użyciem kilkudziesięciu przyrostków nazwotwórczych.112 pierwotnych przymiotników (por. bystrzyca ‛szybko płynąca woda’ lub sufigowanymi na gruncie derywacji nazwotwórczej od bystra z suf. determinowane przez powtarzalność niektórych hydronimów. 164 Podobne procesy omawia w odniesieniu do staropolskiego materiału apelatywnego K. z zasady nie są rekonstruowane apelatywy na bazie nazw wodnych. że nazwy typu Bystrzyca mogą być „nazwami prymarnymi mającymi odniesienia do ap. 1998: 16). nazw pochodzenia botanicznego) oraz tzw. Mimo że istnienie lub brak apelatywu sufiksalnego homonimicznego z hydronimem w słownikach niekoniecznie musi świadczyć o jego nieistnieniu w przeszłości. podsumowanie uwzględniające dane ilościowe. W niniejszej pracy stosowane jest rozstrzygnięcie bazujące na źródłach słownikowych. dyferencyjnej następuje stopniowa jego desemantyzacja. J. to taka nazwa włączana jest do grupy hydronimów utworzonych w procesie czystej onimizacji. czyli wysoką polireferencjalność. Jeśli brak źródłowego potwierdzenia takiego apelatywu sufiksalnego lub jest notowany w znaczeniu odległym od pól semantycznych wykorzystywanych w motywacji nazw wodnych. że odbywa się to raczej przed włączeniem tej jednostki do odpowiedniej klasy onimicznej. Duma (2002a: 17–26) natomiast. Jeśli jest notowany w słownikach lub opracowaniach równobrzmiący apelatyw sufiksalny o znaczeniu odpowiadającym okolicznościom powstania nazw wodnych. przeskoków motywacyjnych w derywacyjnym łańcuchu onimicznym (np. lokalizacyjnej. geografię. które mogą pochodzić od gotowych apelatywów lub powstawać w wyniku derywacji sufiksalnej. -ica”. wyłączanie z apelatywnych pól semantycznych. choć w podsumowaniu skłonny jest uznać je raczej za związane z rzeczownikiem bystrzyca niż z przymiotnikiem bystra. Stwierdza. Sygnalizowane jest niekiedy prawdopodobieństwo ich istnienia. udział w tworzeniu apelatywów. analizując potamonimy z podstawą bystr-. istnienie serii nazewniczej (np. Rzetelska-Feleszko 1978a: 77). Jamn-ica : jamna lub *jamnica. Jamna : jamna. prezentacja hydronimów według podstaw formalnych i semantycznych. . z wyjątkiem formacji archaicznych. Jamn-iczny lub Jamnicz-ny : jamny lub *jamnica164.

Mirzawa.1. *Radawa/Radawka. tworzy jedynie kilka derywatów odrzeczownikowych. музга ‛впадинa на поверхноcти земли. czerniawy ‛prawie czarny’. pol. muskać). *čŕ̥navo ‛mający kolor zbliżony do czarnego’ (Spsł). ros. *čŕ̥nava. Mozgawka (1787). Derywaty hydronimiczne z formantami rzeczownikowymi 3. -awa wyróżnić można dwa zbiory derywatów: denominalne i dewerbalne. 202. Wbrew powszechnym opiniom. czarniawy. Młodawa. Mtawa/Mołtawa. 6. яма наполненная водой’ (: *muzgati. mozga ‛ostrzyca. Wśród. koloru’. pd. Poniżej omówiono tylko nazwy uznane za słowiańskie. Sufiks -awa pochodzenia germańskiego jest spotykany w hydronimach warstwy najstarszej. Najstarszym. hydronimów z suf. Nidy.82 km. iż -awa jest typowym sufiksem hydronimicznym. zamieszcza Z. głównie odrzeczownikowych) i żaden z nich nie oznacza słabego nasilenia cechy (por. K. Kleszczowa 2003: 64–66). dopuszcza związek z *muzga/*muzgь – płdsłow. o dł. jak i przymotnikowe podstawy na -awy (fem. 197–198.: Moschawa (1241–1243).2. derywowana od nazwy miejscowości Mozgawa. podobnie jak J.1. nie tworzy on aż tak wielu nazw wodnych na badanym obszarze (ponad 20). 91). pol. która to funkcja jest charakterystyczna dla tej klasy derywatów współcześnie165. które go zawierają (wraz z mapką). W hydronimach pojawia się zarówno rzeczownikowy sufiks -awa. por.2. Srzeniawa. Włodawa. NalSand 126). *muskati. Przegląd dotychczasowych poglądów na temat jego pochodzenia oraz prezentację toponimów. W gwarach derywował odczasownikowe. HE XVI 93–94). 165 Obecnie zbiór przymiotników na -awy wzrósł do około 90 formacji i są to głównie derywaty odprzymiotnikowe (por. por. Kowalska 2011: 91–92). tzn. Osława. rz.113 3. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -awa Sufiks -awa znajdował się od dawna w kręgu zainteresowań badaczy i dość powszechnie uważany był za stary formant hydronimiczny. Babik (54–59). . też przym. oraz -aw(y). derywującego przymiotniki odrzeczownikowe i odprzymiotnikowe. Kleszczowa 1996: 277). roślina z rodziny traw’ (por. o dł. Mosgawa (1396) NMPol VII 268–269. 14. por. najwcześniej pojawiającym się w źródłach hydronimem w tej grupie. -awa). ‛древесный сок’. Sufiks -awa w staropolszczyźnie nie jest produktywny. Tyrawa/Tyrawka. pd. *mozgavь(jь) ‛содержащий мозг’ (ESSJ 20.49 km. Nalepa (por. trawa pod wodą rosnąca’ (SW). cytowany w HW (nr 134). mózg. Ta postać jest jednak wtórna. por. Grochowska 1975: 333–342). Zastanawia zapis „Muscawa” (Muzgawa). tworzącego na gruncie apelatywnym odrzeczownikowe nomina loci i actionis.: Dokawa. którego brak jednak wśród poświadczeń źródłowych zebranych w monografii serii Hydronymia Europaea. na bazie ojkonimu zrekonstruować można pierwotny hydronim *Mozgawa. W okresie prasłowiańskim przyrostek *-avъ tworzył przymiotniki o znaczeniu ‛słaby stopień intensywności jakiejś cechy. Mława/Mławka. por. W okresie staropolskim apelatywne derywaty przymiotnikowe na -awy są nieliczne (29 formacji. str. o podstawach przedsłowiańskich – 8 takich hydronimów z dorzecza Wisły znalazło się wśród nazw archaicznych. też odprzymiotnikowe i rzadko odrzeczownikowe nomina loci (por. np. Mierzawy (→ Nida). Należy jednak odróżnić go od sufiksu -awa. jest Mozgawa (1195). pol. odczasownikowych i odprzymiotnikowych (por. por. Rymut wiąże ją z ap. Odnotowana jest także n. Uznanie tej formy za pierwotną. muzga ‛gatunek lepszej trawy.: *čŕ̥navъ (*čŕ̥n’avъ).1.

jest Srawa rzeczywiście od wieków po prostu ściekiem. Cykawa 1961 HE XVI 27. ukr. ld. *smr̥ kati ‛pociągać nosem’ SEBor)175. Sidława (1936. Potamonimy odrzeczownikowe z przyrostkiem -awa to: *Bobrawa/Bobraw (1350. pola we wsi Borowiec 1964 (HE XIV 74). źródło takiej wody’. Rozwadowski (1948: 294): „Srawa […] pochodzi od tego samego pnia. -y 2006 HPol I 147.. 173 Por. też n. m. a Rzeżawa > Rzezawa – rozpodobnieniem fonetycznym (HE XII 170). uchodziła koło Bobina. ukr. Klykawa 1508 NMPol IV 496. por. ld. Za takim pochodzeniem opowiedział się także 166 Krzakawa. zboże) oraz Żyława (1648. n. por. wsi (w pobliżu Bochni) Rzezawa. Por. <Krzakawa> 1965 HW nr 539. pd. *klikati : *klikti : *kliknǫti ‛krzyczeć. *Klikawa/Klikawka (1883. kanałem”. Smugawa. może na określenie szczególnie powolnego. zdrój’ Jurkowski 1971: 43). bóbr). Lit. Kalawa (1965. Geoportal. rzęsa. str. *Muława/Muttawa (!) (1867. tarn. głośno wołać’ SESł)174. choć nie można wykluczyć ponowienia. 133. Polkawa (1848. sidło)171. wydłużone obniżenie terenu’ Sstp. szydło). dł. wypływający z Gałek. Iława (1644). por. Szeroko problemy identyfikacyjne i etymologiczne tej nazwy omawia Z. Srawa (1855). gw. smarkać < psł. 175 Historycy identyfikują szesnastowieczną Smarkawę z Krzyworzeką. lin. Łąkawa. Ternawa (1377) XVIII w. w Wieliczce. . Luciąży (→ Pilica). Smarkawa (1350. por. dziś nieistniejąca. łąka)167. *žirъ ‛pokarm’. krzak)166. Kobielnika (→ Krzyworzeka → Raba) HPol I 258.> -er. ‛rzęsa wodna’)169. Szydława (1855. *mr̥ chy *mr̥ chъve ‛marchew’. muł). psł. na Mazowszu: fluvium Crzakawa 1512 SHGMz(Siel. 174 Nazwa miejscowa Klikawa notowana wcześniej. psł. Rymut objaśnia przejściem -ir. Śmigawa (!) 1934. mogło więc dojść do ponowienia. 172 Por. zapewne pd. uznany został przez J. pot. psł. rz. Wisły. (1880. Krzakawa (1512. m. n. który opowiada się za późną genezą i związkiem nazwy wodnej z czasownikiem srać. ter. kał. Żyława to dopływy Zielawy (→ Krzna → Bug). HE XVI 58. w ziemi wyszogrodzkiej: Marchava 1501 SHGWy 33. plurale tantum Kalawy (1545). za pierwotną. Wisły w Wieliczce. 171 Por. AtKr 293. n. Zbożawa. żyła ‛woda zaskórna. dziś Strawa. lasu: in nostra silva densa Smarkawa (1350) ZDM I nr 59 (HE XII 181). a to z powodu źle zidentyfikowanych zapisów średniowiecznych. Łąkawa (XX w. lin̕ ‛gatunek ryby’). z jej odwiecznymi kopalniani. Rząsawy. n. ternyna). *Kalawa/Kolawa (1964).. Dumę za archaiczny (HE XIV 81.. ‛źródło.114 Rzeczki Mozgawę i Mozgawkę dzieli w linii prostej około 17 km. możliwe że współcześnie to Smarkówka. sączyć’ SW. pólko). SEBor)168. semantyka podstawy pozwala jednak uznać n. ter. Duma 1999a: 33–35).: SHGWy 33. Hydronim Srawa (1802–1803). leniwego nurtu rzeki)173. a ich ujścia dzieli odległość około 10 km. Sidława 1982 WUN III 207. tarnina. pierwszy zapis: Zyrzawa 1350. 167 Łąkawa. 2. Orza (→ Narew → Wisła). zanotowanego także w XIX w. 168 Marchawa. 1979. podał już J. Rzęsawa (1511–1523. dziś nieistniejąca lub obiekt bez nazwy. kal). pd. w znaczeniu topograficznym ‛pastwisko’)172. Zmianę Żyrzawa > Żerzawa > Rzeżawa K.(1970. smuga ‛dolina. 1–2. 169 Por.oraz metatezą. rus.: NalSand 95. który jest w srać. bot. Oba obiekty o n. Babik (574–576). a uchodzący pod Zakrzewem. 170 Nazwa ma związek z n.57 km. Smugawa 1964 HE XII 181–182. zapożyczone z germ. w. por. Za pomocą sufiksu -awa uformowano również nazwy odczasownikowe: Cykawa (1966. ld.. teren. Motywację równobrzmiącego hydronimu. smug ‛łąka między polami’ SGPKar)170. Kisieliny (→ Wisła). Liniawa.. uznaję obie nazwy za derywaty paralelne. Smugawa (1786–1788. Kolejne dewerbalne nazwy wodne były przedmiotem uwagi wielu badaczy i posiadały różne etymologie. ukr. cykać ‛pić pomału. Marchawa (1501. I 40). dziś Serafa. Rzezawa (1786. uchodzi w Biadolinach: Lonkawa XX w.

Dość zagadkowa pozostaje n. z suf. Lit. źródło w jeziorku na płn.33 km. też *prǫdъ ‛szybki nurt wody’ (SEBor). por.: SHGCh 56. de alte Mühle auf der Prenczawa 1555–1560 Froel I 178. natomiast Z. n. por. Gapa. Duma (1977: 71). dziś Morwawa.: Murmawa (1389) 1428 AGZ VIII nr 19. Jezioro Gulbińskie. Morwana 1565 Luukr II 251. związaną z ap. Mątawa. E. który. Odapelatywne hydronimy z suf. „Od dawna – z niejasnych przyczyn – podejrzewana o pochodzenie bałtyckie” – stwierdza Z.-zach. Rymut (por. także H. A. J. Pręczawa 1888 IX 38. dopuszczając też pochodzenie bałtyckie. 15. jak w pol. -awa”. 178 W okolicach Rymanowa są ślady osadnictwa niemieckiego. 1796–1802 MpSchröt XXI.. podają jako pierwszą etymologię słowiańską od „*mąt-. Podobny liczebnie zbiór tworzą hydronimy na -awa. machać ciałem lub częścią ciała’. mącić. Strawa > Serafa należy tłumaczyć tendencją do eufemizacji. m. zwrócił także uwagę na toponimy utworzone z jego użyciem. -ynia Por. W gwarach przyrostek ten występuje rzadko. omawiając głównie formacje apelatywne. Pręczawa. Kowalska (2011: 102) notuje 7 rzeczowników oznaczających nazwy miejsc. Hydronimem budzącym nieuzasadnione kontrowersje jest *Mątawa/Montau (1350)176. Pręczawa177. Przenzawa ok. od Bud i Jeziora Środkowego. <Prenczawa> a. str. 15. Laskowski (1962: 171–187). Górnowicz. Polskie formy adaptacyjne (fonetyczno-morfologiczne) pojawiają się od XIV w. W okresie staropolskim odnotowano tylko kilkanaście derywatów apelatywnych. Zmiany nazw Srawa > Strawa. powstałe w procesie czystej onimizacji od przymiotników na -awy lub zleksykalizowanych apelatywów na -awa. Pręczawa. ujście na płd. HE XII 172–173). rz. głównie odrzeczownikowych nazw żeńskich (Kleszczowa 1996: 262–263). płynie przez jez.115 K. które często ulegały konkretyzacji. tylko w odwrotnej kolejności (HE I 19). Babik (454) na podstawie rzekomej etymologii zawartej w „Nazwach rzecznych Pomorza między dolną Wisłą a dolną Odrą”. 1845 MpRey nr 48. Wśród odonimicznych hydronimów na -awa (których jest około 20) notowane są wyłącznie czyste transonimy ponowione z obiektów wodnych. Osy (→ Wisła). Jakus-Borkowa (Św 39). -wy 1971 UN 178. Dominują tu polireferencjalne nazwy Czernawa. Wisłoka (→ San). Tymczasem autorzy. w której można wyodrębnić suf. dł. 300. Babik (462) opowiada się za pierwotnością nazwy niemieckiej178. Pręczawa a. prope ripam fluvii Mormava … ex alia parte Mormawa 1518 AGZ XIX nr 3117. a podstawę łączyć z psł. 176 177 . <Prenczella> p 1965 HW nr 764. F. Przyrostek -awa użyty został do adaptacji nazwy niemieckiej Morbach (1376). czasownikiem *pręsti. 102. *prędǫ ‛wykonywać (szybkie gwałtowne ruchy). 29. *morava (HE III 46–47). dziś Mątawy. od Lisich Kątów: flumen Prenczellam 1533 Woel 748. ld.93 km. -y 2006 HPol I 222. dziś Mątawa. 16. Rieger uważa nazwę za słowiańską. Wisły. Pręczawa. pd. Rzetelska-Feleszko i J. Pręczawa 2005 AtPHP(E-3). Derywaty hydronimiczne z sufiksem -yni(a) Przyrostek *-yn̕ i (wtórnie z wyrównaniem do tematów na -’a) w okresie prasłowiańskim formował żeńskie odpowiedniki męskich apelatywów osobowych. Czarniawa i Rudawa. Sufiksowi temu w języku polskim na tle słowiańskim poświęcił w latach sześćdziesiątych artykuł R. Prenszawa Fl. Fastnacht 2007:132–142. To objaśnienie powtarza E. 3.2. miejscowych oraz terenowych. odnotowaną też w XIV w. o dł. poruszać. Sławski (1974: 139–141) wskazuje również na jego dużą rolę w „onomastyce słowiańskiej”. -awa. ld. 75.: Montaw 1374 NMPol VII 12.2. Rivulo Morvava 1786–1788 MJ XV 130. rzeczowniki abstrakcyjne od przymiotników.1.

Dopuścić również można pochodzenie odantroponimiczne od Nazwa stawu zestandaryzowana w formie Staw Krztyni. w XVI w. w lokalnym użyciu Krztyk. ld. najdłuższy obiekt w tej grupie (ponad 37 km). Rymut uważa ją za niejasną. możliwe że jest ona pierwotna. może w okolicy Nowego Sącza.ma różne objaśnienia. nazwa dla J. krtyk ‛grdyka’. *leu̯ bho. *ľutъ w znaczeniu ‛ostry. gm. -ynia. pd. *zьďǫ ‛lepić. Przyrwy. dziś Lubianka. Niejednoznaczną podstawę ma n. pd. zdun. chwatać?). Rymuta łączona była z ide. ld. Duma (1999a: 29) uważa nazwę za staroeuropejską od rdzenia *krut. Nazwa Lubienia (1363). który można odnaleźć w lit. Pilicy. Zielawy (→ Krzna → Bug). ter. dość późno pojawiający się w źródłach.‛miły. kręcić’ (HE XV 152). kojarzona z gw. odrywać’ (HE XVI 76. który widzi tu wpływ ukraiński i interakcje dwu systemów językowych. pot. dziś Cetynia. Rymuta m. Babik (435–437) wysuwa tezę o rodzimości hydronimu od psł.‛odzierać z łupin. psł. np. od pie. Sanu.. kret. Nazwy wodne od części anatomicznych są dość częste w toponimii. 181 Nazwa miejscowa Zdynia notowana od XV w. *u̯ ei-r ‛wirować. więc nie należy chyba odrzucać związku tych hydronimów z podstawą krzt. woj. łac. krztań. więc nie bez pewnych wątpliwości hydronim Lubynia włączam do słowiańskich. Z. o dł. krutùs ‛żwawy. w opozycji np. odrzuca natomiast związek z ap. *zьdati. (HE XV 164–165). kochany’ SEBor).in. stp. Podstawa lub. kret lub równobrzmiącej n. Babik (358–359). też może: psł. dziś Krztynia. też wier ‛szybki. utworzonych za pomocą suf. oraz staw Krztyk179 w przysiółku Krztyk. Fatynia (1448)/Chwatynia (1786–1788. może od podstawy *ľubъ ‛miły. przenośnie ‛wąski przesmyk wodny’ (HE XIII 122). krzet ‛kret’ (HE XVII 129). gwałtowny ruch obrotowy wody’. Zdynia (1359)181. Lutynia (1884). cetyna ‛igliwie świerkowe. Wątpliwości budzi tylko wielkość obiektu – około 6 km. krtań/grtań. *virъ ‛wirowanie’. dziki’. Citynia (1809)/Cietynia (1839.. ściany. Piszczel. Werenia (1660–1664)184. formować z gliny itp. z ap. os. Oto pozostałe. por. Z. pol. Riegera niejasna. też krztań ‛gardło. rdzenia *leu̯ t-/*lou̯ t-/*lut-. korować. por. J. w. 35 km. w rejonie Końskich (informacja własna). por. gardziel. *vьrěti ‛wrzeć’ (SEBor). naczynia’. bułg. dziś Lutnia. dziś Werynia. 184 Nazwa miejscowa Werynia notowana wcześniej niż hydronim. Kontrowersje etymologiczne wokół hydronimów na -ynia nie dotyczą tylko tej jednej nazwy. Cadyń 1963. których podstawy nie są zbyt jasne: Cadynia/Cadyna (1786–1788. dziś zapewne nieistniejąca lub niezidentyfikowana. może cedzić?)180. Czy słusznie? W hydronimii dorzecza Wisły znajdujemy jeszcze 3 nazwy wodne z tym rdzeniem: Krztoł (1357). por. przez K. co przekonuje. *leu̯ p-/*leu̯ bh. Apelatyw krztyk ma również gwarowe znaczenie ‛szyja’. przyjemny’ (< pie. pol. -u -ego 2006 HPol II 161. która może mieć pochodzenie przedsłowiańskie183 (por. Cadynka 1786–1788 HE XII 27. 179 . Bugu. głównie odrzeczownikowych. psł. rz. 180 Por. gałęzie rąbane’ SW)182.116 (w funkcji lokatywnej) to zaledwie kilkanaście nazw. W dorzeczu Bugu również znajdujemy n. Cadynia. rz. lutum ‛błoto’ Duma 2010: I 129. Nagłowice.(por. w dorzeczu Kamiennej. Babik (422) opowiada się za obecnością w podstawie ap. wir. krztoń ‛krtań’. ld. też n. łączona przez K. K. świętokrzyskie. 182 Przegląd i krytykę hipotez etymologicznych przedstawił Z. HE X 96). Krztówka (1531). J. Wyrynya 1503 HE XV 152. oraz sufiksu -ynia. dziki’. zid ‛budowla’ SEBor 736. gwałtowny. do *ľutъ ‛gwałtowny. Udolph natomiast podaje jako etymon rdzeń ide.: Szyja. współcześnie i dawniej rozciągały się tu lasy). grdyka’ SEBor 263) w przenośnym znaczeniu topograficznym. wśród których najstarszą i posiadającą bogatą literaturę jest Krtyna (1257)/Krtynia (1499). 183 Podobnie jak Lutynia w dorzeczu Warty. ruchliwy’ i pol.

-eczka. której nazwa jest wtórna wobec hydronimu (por. os. ter. n. Boryń 1963 HE XVI 60. Choć przyrostek ten ma charakter wielofunkcyjny. występowały głównie w funkcji deminutywnej. Świdra (→ Wisła). Lubynia (1565). Poniższe nazwy budzą mniej kontrowersji: Borynia (1435. grabieżca’. kłot ‛pniak. prędki’. Kleszczowej (1996: 118) są derywatami odprzymiotnikowymi od dębowy. Kostrzynia (XVI w. 162. Drwęcy (→ Wisła). dziś Lubienia. czasowniki. 185 . W okresie staropolskim suf. uznana za archaiczną. też n. 182. Hudynia (1882. -aczka. rów. 181v). 187 Kłotynia. – Tu też wieś Wodynie. Kłotynia. os. też strukturalnej. szczeciniaste’. Tworzyły one feminativa. Lubienia (1849–1854). Wodynia a. także odprzymiotnikowe (Kleszczowa 1996: 106–118). i były szczególnie produktywne w językach grupy północnosłowiańskiej (Sławski 1974: 99). – Por. podobnie przy -ica (wraz z rozszerzeniami). por. *kostrze ‛rośliny bardzo szorstkie. m. str. W. notowana od XV w. objaśniając ojkonim. tatь ‛złodziej.. deminutywną. Moszczenicy → Bzura → Wisła) HE XIV 52. por. 188 Nazwa Kostrzynia zidentyfikowana za AtŁęcz 138 z Mościenicą (pd. Tatyna (1849–1854. *Wodynia/Wodynka (1409)189. grabówka dla K. uchodziła między Gnilszczyzną a Mokrą (dziś Bacha): <Kłotynia> l 1965 HW nr 651. 29). III 37–38. substantywizowały przymiotniki. natomiast w opracowaniu A. Tatynia.117 n. *-ъka o identycznych funkcjach. Przeginia (zob. HE XVII 140. -ówka. też hudać ‛wydawać głos właściwy dudkowi’ SGPKar). ld. gw. Kolejne trzy nazwy wodne z tą podstawą określają obiekty położone w dorzeczu Sanu: Lubynia (1359) 1512. Lubienia byłaby chyba pierwotna (nazwa rzeki i nazwa miejscowa notowane w tym samym okresie). 182a). Makarski (1986: 101). str. Vodzynka 1476 SHGMz(MK 5. pd. Wodynka 1476 SHGMz(MK 5. kostrzewa ‛chwasty zbożowe’)188. Apelatywy dębówka. później wyodrębniły się formanty rozszerzone: -anka. Kłotynia (1965. -ja. zwłaszcza o większych rozmiarach. Wodynka 1965 HW nr 351. torfowiska w Łążynie 1972 UN 187. ter. -ączka. oprócz rdzenia indoeuropejskiego rekonstruuje również znaczenie hydronimiczne apelatywu..3. sufiks -ynia zawiera także. Kowalskiej (2011: 53) grabówka jest klasyfikowana jako rzeczownik odrzeNazwa miejscowa notowana po raz pierwszy w takiej samej formie i w tym samym czasie co nazwa wodna. dziś Lubenia185. jak i nazw własnych). ale por.1. W wypadku suf. Tata SSNO). który stanowi podstawę hydronimu. grabowy. Już w okresie prasłowiańskim wyabstrahował się złożony sufiks -iczka (< *-ič-ьka z nawarstwienia się *-ьka na deminutywne *-ica) oraz -awka (< *-av-ъka z nawarstwienia się *-ъka na *-ava). jako ‛niecka.. strus. we wsi Wodynie: Vodinka 1409 Czer nr 2020. badacze różnie wyznaczają granicę między podstawą a sufiksem (dotyczy to zarówno apelatywów. 186 Współcześnie odnotowano n. Niektóre spośród tych obiektów. hudki ‛żwawy. 189 Wodynka. wyżej). Hydronimy utworzone w procesie czystej onimizacji od rzeczowników na -ynia (< *-yn̕ i) są nieliczne: Kruchynia. Miękinia. *Lubien z suf. -ka pełnił funkcję strukturalną. -ka (wraz z rozszerzeniami). bór)186. kloc do rąbania drzewa’ SESł)187. Borynia 1961 i n. s.2. dziś nieistniejąca. choć wtedy n. Bijak 2001: 221). m.. 7. por. tworzył derywaty odczasownikowe. stp. -ułka. Łydynia (zob. n. dziś bez nazwy. w gwarach bardzo produktywny jest w funkcji lokatywnej (Kowalska 2011: 50–53). ściek’. 3. posiadają dość wczesną dokumentację i rozproszone są od dorzecza Skawy na południu (Cadynia) po dorzecze Drwęcy na północy (Kłotynia). Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ka i rozszerzeniami Przyrostek -ka wywodzi się z prasłowiańskich sufiksów *-ьka.

Mrózek 1990: 45–46). czy np. Z sufiksami w funkcji nazwotwórczej. Kleszczowa 1996: 106–123). Bzieniecz (1427) 1588 ZDM V nr 1365 (por. wyodrębniono przyrostek -ec i nie rozstrzygnięto kwestii pierwotności hydronimu i ojkonimu. z późniejszą zmianą w hydronimie -anka > -eniec. gdy w grę wchodzi kontekst onimiczny. ok. a więc przyrostkiem nazwotwórczym byłby -eniec. iż dopuścić można równoległe utworzenie wskazanych toponimów od tej samej podstawy za pomocą różnych sufiksów. Biorąc pod uwagę chronologię zapisów. z rozszerzonym suf. Trudności w objaśnieniu motywacji potęgują się. mogły się stać podstawą hydronimów. dla onimów odtoponimicznych. łąki’. Pojawia się pytanie. jabłonka ‛mała jabłoń’? Wydaje się. że funkcja toponimicznego sufiksu derywującego od rzeczowników niemających charakteru lokatywnego mogła być rozszerzana właśnie o znaczenie lokatywne. o dł. niwka ‛część pola. feminatywnej. dziś obiekt bez nazwy. nie wyróżnia się produktywnością w toponimizowaniu podstaw rzeczownikowych (por. Materiał gwarowy dotyczący derywatów lokatywnych z tym sufiksem dostarcza przykładów na deminutywa formalne.). Prześledzić te problemy można na przykładzie hydronimu zapisanego w XV w. niektóre z nich można uznać za neosemantyzmy powstałe na bazie deminutywów (por. Inaczej wygląda metodologiczne podejście w badaniach nad szesnastowieczną mikrotoponimią mazowiecką.118 czownikowy od grab. Jak należy traktować więc formacje deminutywne w hydronimii? W mikrotoponimii umieszczane są one wśród bezsufiksalnych i dlatego przyrostek ten w nazwach terenowych Śląska Cieszyńskiego w XVIII w. i mn. symilatywnej. I tak Jabłonka zapewne określała pierwotnie rzekę płynąca wśród jabłoni. równobrzmiące toponimy190 i brak stabilności nazwy. czystej onimizacji). W HE zignorowano najwcześniej zanotowaną formę Bzanka. ale też określające inne desygnaty względem podstawy. zdecydowano zaklasyfikować do grupy hydronimów sufiksalnych191 poniższe nazwy. botaniczne i zoologiczne apelatywy na -ka. gdzie jako podstawę podano ap. Mając świadomość. . 190 191 Ich obecność sygnalizowana jest w przypisach. Las Bziniec 1963 Mp-25(beł 2). czy w sposób wystarczający identyfikowałyby ciek nawet mały. Zbiór hydronimów na -ka omówiono w grupach z przyrostkiem nierozwiniętym i jego wariantami rozszerzonymi (w l. bez ‛krzew. gdzie wśród głównych funkcji sufiksu -ka wymieniono tworzenie nazw odrzeczownikowych od wyrazów pospolitych (por. 5 km. rz. poj. m. Kowalska 2011: 52). Mznter 234). Istnienie jednak różnych słowotwórczo postaci nazwy wodnej i nazwy miejscowej powoduje. Stosunek pierwotności pozostaje nieustalony również w NMPol. Takie właśnie rozstrzygniecie zaprezentowano w tej monografii. Ciemięgi ( Bystrzyca  Wieprz): Bzanka 1416 LKP 149. Notowana jest również n. W materiale staropolskim odnajdujemy apelatywy z przyrostkiem -ka w funkcji strukturalnej. w stosunku do funkcji deminutywnej czy strukturalnej. są tu również leksemy o różnorodnych relacjach między derywatem a podstawą oraz o niejasnej funkcji semantycznej (por. niemające znaczenia lokatywnego. por. Bzieniec. (współcześnie bez dokumentacji): Bzieniec. glinka ‛dół po glinie’. nowinki ‛pole po wykarczowaniu lasu’. deminutywnej. a część derywatów w zbiorze tu prezentowanym może stanowić wynik derywacji semantycznej (tj. Sambucus’. neutralne semantycznie. za pierwotną uznać należałoby nazwę miejscową. Bzenecz 1409 NMPol I 483 oraz n. np. ld. iż motywację pewną można ustalić (a więc i wydzielić sufiks toponimiczny) np. HE VI 7). -ówka. sygnalizującej podrzędność. ter. wapienka ‛gleba z dużą zawartością wapna’. por.

. HE III 2. Nazwa. Chechełka (1970. Bałwanka. dł. choć zanotowany później. Tymianka (1414–1425195. pola Debrzki 1965 HE XV 35. żywica). błoto’). obrzyd ‛obrzydliwość. d. 4. Stawka (1839. korytem rzeki należą: Bączalka (1880. Tymianka. oprócz trudności etymologicznych. Szczawinka (1934– –1937. prąd). też ‛łęk. barzyna ‛teren podmokły. HPol I 37). n. nie dotyczą tego obiektu. choć mogą to być tylko byty książkowe i kartograficzne. 197 Por. jezioro). wygięcie. ropa). grząski. W wykazie nazw zestandaryzowanych Ciśmionka to ld. por. Wel (→ Drwęca → Wisła). -i 2006 HPol I 4. 193 Bałwanka. z dorzecza Wisłoki. Szczawy (por. łękawa ‛coś. mleko). smuga). zamieszczony przez K. odnotowanej już w 1563 r. też n. Jabłonka (1496. n. Miałka (1965. 1786–1788. odraza’ SW. prud. też ‛wąwóz’ SGPKar). *tymiano ‛bagno’ Nitsche 1964: 90)194. 196 Nasuwa się wątpliwość co do odapelatywnej motywacji nazwy tego cieku (mimo niewątpliwego znaczenia związanego z hydrografią) w związku z istnieniem wsi o n. Kłopotnicy (por. Cimianka (1414–1425. Wcześniej notowana jest n. por. gw. m. garb ‛góra’). woda mętna’ SW). ter. miał ‛błoto rzadkie.47 km. Garbka (1934–1937. blosk ‛blask’ SGPKar. Etymologicznie hydronim łączyć należy z psł. Banczela 1427. staw). w HE XV 26–27. określa zapewne potok śmierdzący). Bałwanka. ter. ld.: Banczalka 1424. ap. Ostrówka (1238. muł. 198 Por. Ciemianka 1439 NMPol II 131. krzywizna. wraz z zapisami dla n. wstręt. Ropka (1519. Baczalka 1529 NMPol I 104. linia wężykowata’. wypływa z Jeziora Fabrycznego: Młynówka. Od apelatywów oznaczających cechy gruntu lub pobliskiego terenu utworzono następujące hydronimy: Bachorka (1781. n. Ciśmionki (1965). Brzeźniczka 1890 HE XVI 21. bachorza. Tymianki 1971 HE X 193. smród). rudawa). Hydronim zapewne pierwotny. wydrążenie’ SL. zapewne od drapaki ‛jeżyny’ SGPKar). Obrzydka (1886. przyp. trawiasty. Żywiczka (1983. 195 Por. wsi. Drapaczka (1974. lecz cieku w dorzeczu Wisłoka. ap. Brzeźniczka (1882. Smródka (1994. Smuszka (XIX w.119 Hydronimy z sufiksem prostym -ka (wraz z plurale tantum na -ki) stanowią ponad 50% ogólnej liczby nazw na -ka wraz rozszerzeniami. wisła ‛wszelki wylew wód na wiosnę’ SGPKar). Babik 592. Inwentarz nazw z tym przyrostkiem otwiera wymagająca szerszego omówienia Ciśmionka (1482). Bałwanka (2004. -i 2004 GUGiK. chechło). buczyna). Rymuta. blåsk. Mleczka (1405. 194 Por. którego współrzędne odpowiadają notowanemu w SG i HW potokowi Dobryński. gw. rz. *tismenь ‛cichość’ > *ciśmień (ta sama podstawa w n. 1960196). str. Morawka (1539. Wisełka (1965. bagno. Łękawka (1884. rozdół ‛głęboka dziura. ostrów). jasielskim. 192 Pierwsze zapisy podane w HE XV 12: inter Dobrzechowa fluuium et Banczela paludinem (1373) KMłp III nr 856. Jeziorka (1855. brzeźnica)198. . sprawia również problemy identyfikacyjne. Do formacji pochodzących od rzeczowników o znaczeniu topograficznym związanym bezpośrednio z wodą. por. co ma kształt łuku. bachorze ‛błotnista nizina. Bloszczka (1961–1970. Do tej grupy należy też potamonim w formie plurale tantum Debrzki (1965)197. ze zmianą sk > šč). zapewne od ap. gw. AtKr 290). (NMPol (kartoteka)). łąka’). bączal ‛głębokie miejsce w rzece’)192. nadwodny’ Spsł). błotnisty. Średniowieczna Ciśmionka zestawiana jest przez historyków ze współczesnym Glinczanym Potokiem. inter Banczala et Dobrzechowa fluuios (1376) XV KMłp III nr 883. bałwan)193. Jamiołka (1859. Rudawka (1892. psł. dawny ap. n. Rozdołka (1531. obiekt lokalizowany koło wsi Samoklęski w pow. jabłoń). bagno’ SGPKar). Prudka (1888. Tyśmienica. W grupie odrzeczownikowych hydronimów na -ka wiele jest nazw florystycznych: Buczynka (2006 2 ×. Teoretycznie więc mamy do czynienia z dwoma obiektami wodnymi. Barzynka (1965. por. *morava ‛teren podmokły. 38). m. szczawa)..

1882. str. jaworzyna ‛las jaworowy’ Sstp). ter. gałęzi używane jako osłona. Szuwarka (1934–1937. pierwotna jednak jest nazwa wodna. grobla. ter. 1962. wsi Leszczyna. bóbr). Jasionka 1665 NMPol IV 117 i Jasionka 1882 HE XV 55. nawiązującym do podstawy kosy lub kosić. kobyła). m. 205 Odnotowano również n. Czapelka 1966 HE X 33. Leszczka (XVI w. <Jasionka> 1965 HW nr 559. *Kosutka/Kosodka (1942. gawron). leszczyna)204. tatarak. 1787. 2006. Żurawinka (1970. por. Jasionka 1962 i n.. 201 Por. łochacze ‛borówki’ SW). sitowiana’ SW). osika ‛topola’ SW). niwka ‛niewielkie pole uprawne’ Sstp). Wierzbka (1893. stępa ‛urządzenie składające się z naczynia lub koryta i tłuczka. 1964 2 ×. Jaworzynka (1643.> k-). werba). Niweczka (1442. wschsłow. . Osiczka (1847. i n. Osiczynka (1966. czapla ‛ptak błotny’). jawor). pola Jasionka 1966 HE XVI 47. wiszar ‛sitowie. Turki (→ Wkra → Narew → Wisła): Jasyonk[a] 1513 SHGMz(Z 11. Sianożątka 1966 HE XVI 133. Krzanka (1965. gdzie spoczywa zając’ SGPKar).. Wiska (1964. kanał’ SW). krowa). Kosutka (1961–1970). Niezbyt licznie reprezentowane są hydronimy utworzone od apelatywów związanych z kulturą materialną i duchową: Berwinka/Bierwinka (1880. Łochaczka (1786–1788. leszcza ‛leszczyna’). też n. moczydło)210. stępora. Osiczyna 1961 HE XVI 102. 206 Tu też n. berwino ‛bierwiono’). Raczka (1936–1939. też n. 1546200. kruszenia’. przykrycie.in. Kotarka (1844. żurawina ‛borówka’ SW). też ‛potrzask na zwierzęta’ Sstp). kuźnica ‛warsztat wytopu i obróbki żelaza’ SW). 1891. 200 Mimo że n. może też kotara ‛kotlina’ m. chrzan z gw. pokrzywa). tzw. Trestka (1362.> -h. 207 Nazwa wsi Bobrka notowana w XIII w. grodziszcze). 594) (tu?). kosuty ‛koluchy – igły sosnowe. Jasionka (1513199. ter. por. Kostrewka ((1362) XVIII. 203 Forma urzędowa Kosodka jest tworem hiperpoprawnym. treść trzcina pospolita’ Sstp). kolki. 1965. Moczyłki 1964 HE XVI 91. Żarnówka (1480. Stolka (XVI w. łubin). n. 1965. wierzba. włosień.. 1882 2 ×202. gw. Krówka (1962. kotarz ‛obszar gruntowy danej wsi. obwód objęty granicą administracyjną’. stoła ‛rów. igliwie’ SW)203. dziś nieistniejąca. na surowym korzeniu nad rzeczką Leszczynką NMPol VI 71. 202 Por. sitowie Sstp). 208 Tu też n. (NMPol I 324) uznawana za wtórną w stosunku do hydronimu. 1990. Leszczynka (1565. rak ‛skorupiak’ lub coll. gw. gw. Podstawy związane z fauną motywowały hydronimy: Boberka (1534. Gatka/ Hatka209 (1961–1970. tama’). Włosianka (1885. Kuźnic(z)ka (1839. służące do obtłukiwania. świerkowe. Sianożątka (1931. 210 Por. między którymi rozciera się ziarno’ Sstp). Stępka (1786–1788. wsi Jasionka notowana jest już w XV w. ukr. 204 Por. 1783201. sianożęć ‛sianokos czyli łąka zdatna do koszenia trawy na siano’ SGPKar). Czapelka (1960.120 jemioła). łąka mokra. szuwary). m. ld. Sitówka (1961–1970. łopian). Pokrzywka (1883. ‛drobne ryby nie nadające się do jedzenia’ SGSych). przykop. n. gw. m. plurale tantum Moczyłki (1964. plurale tantum Jesionki (1965). Grodziszczka (1436. 1966206. 199 Jasionka. osiczyna ‛topola’ SWil)205. kostrzewa ‛chwasty zbożowe’ Sstp).: Jasszenka 1442. włosiń ‛trawa twarda rosnąca na brzegach bagien’ SW). ‛miejsce. Jesionka/ Jesiona (1965. pol. Gawronka (1965. Łoska (1638. zmianą g. gać ‛wiązki chrustu. 2006. ubijania. zmianą nagłosowego ch. Łopianka (1361. Łubinka (1964. Kobyłka (1960.. ter. łoza). jasion). 1965. żarnów ‛jeden z dwu kamieni w kształcie koła. Bobrka (1397)207. Jaworka (1511–1523. wis. 209 Forma Hatka z gw. Jassionka 1518 NMPol IV 117. założonej w 1565 r. jesion). 1966208.

1437217. Łubianka. który wylewa i zabiera grunty (?). Nazwy mające dokumentację z XV w. 1931. 213 Tu też notowana nazwa wsi Czerwonka 1880 NMPol II 229. 1478). -ka stanowią dość liczną grupę. 1786–1788. Czirwonka (1439)1456 SHGMz(MK 3. brany. super Czyrwonska 1473 SHGMz(MK 6. 1885 2 ×. łowienie ryb. plurale tantum Łubianki (1625)220 oraz od przym. 9. czyrwony/czyrzwony ‛czerwony. praszywy ‛parszywy’). w części lewobrzeżnej – tylko 2. 87–88). 224). 1892) określała może obiekty płynące w pobliżu cmentarza lub miejsc zbiorowego pochówku po epidemiach. 1880. 1428212. tarnobrzeskim. <Czerwońska> 1965 HW nr 543. 212 Czerwonka. K. pozostałe w postaci Czerwonka (1468213.. 2006). Łubianka (1965 2 ×). 23–23v). 217 Nazwa wsi. Hydronimy z przymiotnikiem biały w podstawie określają 8 obiektów położonych głównie w części prawobrzeżnej dorzecza od Dunajca aż po Bug: Białka (1415216. Wieprza o dł. Hydronim Bzdurka (2006). dziś nieistniejąca (?). pd. Łubionka (1786–1788)219. 1961–1970 2 ×. 219 W tym samym czasie notowana n. por. Łubienka 1934–1937 HE XVII 150. Nazwa Trupieńka (1791. HE XV 18. dziś nieistniejąca (?). co ze względu na późną dokumentację oraz obecność sufiksu -ka przy archaicznej podstawie budzi pewne wątpliwości.(por. występują głównie w formie Czyrwonka (1414–1425211 2 ×. 1965). szkarłatny.. str. por. Białka 1827 HE X 70–71. 48v). Pozostałe derywaty od przymiotników o znaczeniu ogólnotopograficznym stanowią: Boczenka (1880. obiektu wodnego. 1965 3 ×. głupstwo’ SW). n. Rymut łączy je z psł. Ubionka 1786–1788 HE XII 209. rdzeniem *brъn. też n. Wisły). brudny’ (SW): Parszywka (1786–1788 2 ×. w pow. też n. płynęła spod wsi Czerwonka: Czirvonca (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. pd. Białka/Białki (1848). czerwony. ld. Villa Byalka 1437 NMPol I 147–148. Krótkiego omówienia wymaga hydronim Branka (1885 2 ×. 211 Czerwonka. rudy. Orzyca (→ Narew → Wisła). Bardziej prawdopodobny wydaje się związek z podstawami brać. <Czerwonka> 1965 HW nr 539. 2006) i plurale tantum Czerwonki (1849–1854)215. 21 obiektów o takich nazwach znajduje się w części prawobrzeżnej od Dunajca po Drwęcę. m. 32. Orza (→ Narew → Wisła). szczególnie z lipy’ Sstp): *Łubianka/Lybyanka (1487). 1932. 1630214. wsi notowaną w tym samym czasie: Byalka 1415 NMPol I 147. Frekwencją wyróżniają się nazwy od przym. małych rozmiarów (por. stp. które określają obiekty w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły. Czerwonki 1980 i lasy Czerwonki 1966 HE III 10. 216 Por. str. Odnotowano również kilka nazw od przym. 220 Por. Derywaty odprzymiotnikowe z suf. choć niewykluczone jest pośrednictwo jakiejś nazwy terenowej. m. a Złodziejka (1786. 1934–1937) – zapewne strumień. boczny tu w znaczeniu ‛płynący z boku. bzdura ‛bagatela. choć notowana wcześniej. została ponowiona z n. 1809218. określający cieki w dorzeczu Trześniówki (pd.: Balka 1425. uchodziła koło Grodziska: Czirwonka 1428 MkM I nr 717. łuba ‛kora. Praszywka (1877–1905. . na rzeczce małej Czerwonczyczce (!) 1617–1620 Lumaz I 85. 1967.26 km określał prawdopodobnie obiekt niewiele znaczący. 1855. ter. branie ‛zbiór lnu. 218 Por. gniady’ (SEBor). wykopywanie studni’ (SGPRei). drobiazg. 214 Nazwa miejscow Czerwonka 1656 HE XVII 58. 1962. 1965 2 ×). łubiany (: łub. 215 Tu też przys. 1964. Łubienka (1849–1854).121 Kilka hydronimów powstało w wyniku metaforycznego użycia apelatywów. <Czerwonka> a. parszywy ‛mający parchy.

str. olszowy : olsza. też n. Olszewka/Olszówka (1775. m. też por. 233 Por. brak bliższej lokalizacji: Calinowka 1472 SHGMz(MK 6. 1980. m. makowy)234. też bzówka ‛jagoda bzu czarnego’ SW). str. klonowy).. 1509233. między ujściem Biebrzy i Gaci: Jaworowka (1439)1456 SHGMz(MK 3. 7). kalinowy). miły). -i 2006 HPol I 195. Płonka (1432. skowyrny. d. 1960). por. 234 Wcześniej notowana n. 1880. nazwę wodną uznaje się za pierwotną. por. nędzny. borowy. Czerniawka (1937. HE XVII i XVI). też n. Brzozówka (1428227. n. jodłowy). Zlotha. na której udaje się tylko olszyna. skowerny ‛wartki. niepłodny’). <Jaworówka> 1965 HW nr 468. 1976. str. cz. między Nasielną a ujściem do Narwi (→ Narew → Wisła). 2006235). ld. Czarnawka. por. 231 Mimo wcześniejszej dokumentacji nazwy wsi Jaworówka. Siarczanka (1964..122 na uboczu’)221. ld. Słomianka uroczysko 1921 Kond 185. Malinówka (1786–1788. Narwi (→ Wisła). <Głogówka> 1965 HW nr 561. 232 Kalinówka. dziś nieistniejąca. słomiany224). Por. ter. krasy. słony). laskowy : lasek). Jury lub Wiźnicy. Złotka (1457. 1965. Jaworówka (1439230. Psarki (→ Świślina → Kamienna → Wisła). złoty)225. Nieradka (2006. Bzowka (1489. rosochaty ‛rozgałęziony’). ługowy ‛błotny’ SW z zanikiem nagłosowego ł-). czerniawy). gatunek grzyba’ SW). 1961. 227 Brzozówka. obejmującego n. Łukówka (1965. Kalinowka 1511 NMPol IV 264. 1960. 5. Małka (1965. zgrabny’ SW). 228 Głogówka. Sołomianka 1890. siwy). cisowy). m. 224 Zarówno M. ale n. tatarak’ SW). Dębówka (1882. Czarnawka. w. Gołka (1839. 221 222 . 1839 2 ×. Jegłówka (1439. Klonówka (1565. por. Czerniawa.> -rk-. uważana za pierwotną. Głogówka (1448228. Wkry. 1882. jak i M. za pierwotne uważam hydronimy. HE XIX 172. z suf. Siarka (1890)/Szarka (1931. Przymiotnikowe podstawy florystyczne występują w ponad 50 hydronimach. jegłowy : jegla ‛świerk’ SGPKar). nowomiejskim: Glogowka 1448 SHGMz(Z 14–13v). 1964. czernica’ SW). piękny’). Rosochatka (1964. goły ‛niezarośnięty’). krasny ‛czerwony. brzozowy).82 km. n. czarny. Jabłonówka (1882. w dawnym pow. 1845. Głogówka 1961 HE XII 55 230 Jaworówka. ld. 1965. 1542231. za pierwotną mimo istnienia wcześniej notowanych równobrzmiących toponimów. dł. notowane w tym samym czasie (por. 225 Por. bzowy : bez. ter... dorodny. Biolik. 1964 2 ×. lądowy). wśród których znaczną grupę stanowią przym. Cisówka (1849–1854. Ugówka (1970. Czarnawka (przed 1554. 1938. pełen wiszu’ : wisz ‛sitowie. 223 Zapewne pierwotnie *Czernka. Skowyrka (1786–1788. Miłka (2003. Żelazówka 1965 HE XV 168. gderacz. Czerka (1965)223. borówka ‛jagoda. Narwi (→ Wisła). prędki’ SGPKar. Słomianka (1974. n. na -owy: Borówka (1839. pot. głogowy). Słonka (1786–1788. płony ‛lichy. Żelazówka (1965. nieurodzajny. ld. 1849–1854. w ziemi wiskiej na Mazowszu: Brosowka 1428 MkM I nr 608.. Kondratiuk uważają n. ter. ukr. Zarówno n. wsi Makówka 1516 NMPol VII 459 i n. 1881. pol. nierad ‛nieżyczliwy’. 231v). 1966 2 ×. bór Makówka 1559 Kond 120. też skowyra ‛pies.. Wiszowatka (1966. Kond 77. dziś nieistniejąca lub obiekt bez nazwy. siryj – hybryda polsko-ukraińska).: n. 1481. Laskówka (1961. Kalinówka (1472232.-ka (HE VI 10–11). str. 1998. <Kalinówka> 1965 HW nr 468. Jodłówka (1888. też olszówka ‛gatunek lichej ziemi torfowatej. wsi Boczenka 1900 HE X 16. 235 Olszówka. Siwka (1960. m. 226 Por. w. uchodzi na płd. por. łukowy). Lądówka (1961–1970. mały). dziś nieistniejąca. od wsi Kamieniec: Olszówka. siarczany). jak i Czerniawka należą do gniazda toponimicznego. Kraska (XVI w. dębowy). 1580229. Slothka 1467 HE XIII 290.: Czarnawa. jaworowy). szary. Makówka (1576. czarnawy)222. zapewne o charakterze żartobliwym). z uproszczeniem grupy spółgłoskowej -rnk. też n. w. por. wiszowaty ‛mokry. żelazowy)226. jabłonowy Sstp). 229 Por. Olszówka (1846. Jaworowka 1439 NMPol IV 145. od przym.

uchodzi koło Popielżyna Dolnego: Turca 1485 SHGMz(Z 117. 1487. Wirzbówka (1468. 1914–1915. 1867245. i Trzcianka (10 obiektów). brak jednak dokumentacji w SHGMz. turkotać. por. ter. baranowy Sstp). Świerkówka 1965 HE IX 122. tur. 240 Por.. 9). <Rżanka> 1965 HW nr 350. n. 264v). 57v). bobrowy). str. 1961–1970. 2003. str. 67v). 1888. Pozostałe. porośnięty trzciną’ Sstp). ld. turkot. Wkry (→ Narew → Wisła). i n. str.. 238 Rżanka. 1460. trzciany. Jaszczorówka (1786–1788. 245 E. str. – Zapis z HW wskazuje. że jest to n. os. różany : róża). dębiany ‛dębowy’ SW. Ów wymarły przodek bydła domowego najdłużej przetrwał na Mazowszu. Wiśniówka (1965). 55v). Rokitówka (1460. 18. 1965. m. Turka 1966 HE XVI 158. Turka 1965 HW nr 557. a wśród nich interesujące z powodu swojej niejednoznaczności są nazwy Turka. 241 Turka. Turka 1531 SHGMz(Z 31. 2006. trściany ‛związany z trzciną. 286). 1965). 1581239. także notowane od XV w. Uwzględnić jeszcze trzeba hydronim w formie plurale tantum Mszanki (1432. narośl na liściu dębu’ Sstp). rżany : reż ‛żyto’ Sstp)238. 1965. dziś nieistniejąca. lub etnicznej Turek. 1564. W średniowieczu odnotowano dwa obiekty o tej nazwie: Turka (1441)240 w dorzeczu Nidy oraz Turka (1485)241 w dorzeczu Narwi na Mazowszu. Bilut wiąże n. 239 Por. 2006) mogą mieć inną motywację: od n. wiśniowy. str. sosnowy Sstp). 87v). brak bliższej lokalizacji. super Bobrowka 1468. olszany : olsza). Frekwencją wyróżniają się nazwy Olszanka (11 obiektów). Wierzbówka (1427. por. Najbardziej prawdopodobny jest związek starszych toponimów z ap. 244 Tu również n. dł. Bobrówka (1476242. ld. też. 246) (tu?). 1855. 243 Bobrówka. 1965243. na Mazowszu: kole strugy Bobrowka 1476 SHGMz(MK 6. w formie dopełniacza lub od czas. też n. Gawarka (→ Struga → Wisła): flumine Vyazowka (1487) 1490 SHGMz(MK 6. Mniej liczną grupę hydronimów stanowią derywaty od przymiotników na -any: Dębianka (1435. 1859. gw. Pochodzenie od odpowiednich antroponimów z suf.. wsi Borsukówka. 1444. Jeżówka. n. 1931. <Wiązówka> 1965 HW nr 563. Trzcianka (1414–1425 2 ×. 242 Bobrówka. Olszanka (1414–1425. 1518. 1472 SHGMz(MK 6. -i 2006 HPol I 300. 1954–1960. 2006. Podstawy od przymiotników pochodzących od nazw zwierząt zawierają następujące hydronimy: Baranówka (1890. Huczwy (→ Bug → Narew → Wisła). łąki Trzcianka 1579 HE XVI 158.. notowane później (1855. Koniówka (1966. Wiszniówka (1883.. Sosnówka (1961–1970. historyczna. kaczorowy). 1472. na Mazowszu: <Bobrówka> 1965 HW nr 558. -ówka możliwe w wypadku wielu hydronimów tej podgrupy zoologicznej. trciany. wiązowy Sstp). jaszczorowy SW). m. 1966. świerkowy)236. Sony (→ Wkra → Narew → Wisła). Turka 1546 SHGMz(ZG 7. *mszany : mech). Wiązówka. d. pd. Różanka (1961–1970. zasiedlał nizinne obszary podmokłe i bagienne. Rssanka 1525 SHGMz(MK 41. Kolejną zwartą podgrupę w obrębie odprzymiotnikowych hydronimów topograficznych stanowią formacje związane z fauną. Wiązówka (1487237.76 km. turzy (Sstp). Pełty (→ Narew → Wisła). borsukowy SW)244. Kaczorówka (2003. rokitowy). Turka. 1961–1970. pd. rzecz. Turca 1507 SHGMz(MK 18. orzechowy). Wilgi (→ Wisła): Rzanka 1494 SHGMz(MK 18. w nawiązaniu do dźwięku wody.. jeżowy SW). wirzbowy Sstp). Świerkówka (1965. wiszniowy). Jeżówka (1578. dziś nieistniejąca. 2006. 1961. dziś nieistniejąca. notowane od XV w. Borsukówka (1536. dziś nieistniejąca. też dębianka ‛żołądź. <Bobrówka> p 1965 HW nr 544.: w siole Borszukowce 1557 NMPol I 305. z antroponimem Jeż (HE X 59).123 Orzechówka (1894. 236 237 . 1961. pd. Por. aż po współczesność. przym. Rżanka (1494. 483). 1966.

249 Hydronim raczej niezwiązany z archaicznymi nazwami typu: Mień. Nalewka (XVI w. 246 247 . Do tej mało licznej grupy należą następujące hydronimy: Domaczka (1855248. uchodzi na płn.. Święconka (1966. Żmijówka (1786. Pachniączka (1965 2 ×. 253 Pogorzałka. ogrodzony)252. od Wąbrzeźna: Kanał Zgniłki. błyszczeć. Jazówka (1964. Kopanka (1839. Kozinka (1965. Obok formacji od przymiotnika na -owy : lisowy (zob. Skupka (1900. mostowy). str. święcony). swojski’ SW). Śmierdziączka (1849–1854254. zgniły). kopany. ter.. Mostówka (1839. dł. pot. płynął w pobliżu Uścia Dolnego: Glbyaczka 1527 SHGKr I 744. lisowy SGPRei). Łupka (1507. pospólny ‛wspólny. Mieńka (1961–1970. Przyrostek -ka utworzył niewiele odprzymiotnikowych nazw kulturowych. też gniłka ‛owoc dzikiej gruszy uleżały. gniły. żmijowy). Zgniłka. Pospólka (1961–1970. ter Zakrążki 1984 HE XIII 282. Minina. pd.. plurale tantum Zakrążki (1964. Przysypka (1786–1788. bliżej niezlokalizowany. blasków. skupiać ‛zgromadzać. Ogrodzonka (2006. Zgniłka 2005 AtPHP(E-4). Klikawki (→ Wisła). rakowy). 255 Zgniłka. Lisówka (1960. trzaskany : trzaskać SW). z derywacją dezintegralną). 14. gw. 1960. Obrocznej (→ Lepietnica → Czarny Dunajec → Dunajec → Wisła). 12. Śmierdziączka/Smierdzączka 1889 HE III 79. ld. Netty (→ Biebrza → Narew → Wisła). ld. lśnić’ SW)249. w pobliżu Pieniążkowic: Ogrodzonka. przysypać ‛zasypać’ SGPKar). wężowy Sstp). Przerywka (1581. dł. powszechny’ SW. -i 2006 HPol I 328. -i 2004 GUGiK. Mianka. m. Wróblówka (1938.. Zgniłka. ld. Lisówka) występuje również hydronim od synonimicznej postaci lisi – plurale tantum Liszki (1881)/Liszka (1889. Jegrzni (→ Biebrza → Narew → Wisła). domaczy ‛domowy.-zach. Bachy (→ Drwęca→ Wisła). pogorzały)253. Derywaty dewerbalne o znaczeniu topograficznym i kulturowym reprezentują nazwy: Kąpaczka (1971. *Wężówka/Węsówka (1849–1854. ter. Tu też n. kąpaczka ‛naczynie do kąpania’ SGPKar). d. 254 Por. 250 Tu też n. zakrążyć ‛zatoczyć krąg. -i 2006 HPol I 187. 2006256. 257 Glbiączka. hydronim nieuwzględniony w HE XV. od Orzechówki: Pogorzałka. Wężówka 1966 HE XV 152. orłowy ‛orli’ SW). Zgniłka (2004255. Pogorzałka (2006. str. przeryty : przeryć ‛przekopać’).-wsch. lisi : lis). 1966. Wsiówka (1964 2 ×. też stp. kąpać. por. Szpakówka (2006. 2 km. -i 2006 HPol I 328. wołowy). zakołować’ SW)250. 252 Ogrodzonka. które w większości mają niezbyt bogatą i późną dokumentację: Gniłka (1961–1970. Brzeźnicy zwanej w dolnym biegu Gróbką ( Wisła). 1966.03 km. niewiadomy)251. 1981–1982. str. połyskiwać. też gw. dł. 1845. do kupy zbierać’ SW). łupać). 1888. Wśród derywatów odimiesłowowych zwraca uwagę Glbiączka (1527)257. nalewać). ulęgałka’ SW). uchodzi koło Woźnejwsi: Zgniłka. koziny).66 km. -i 2006 HPol I 215. 1964.124 koniowy)246.56 km. dł. dł. n. Niewiadomka (2006. -i 2006 HPol I 192. ok. Orłówka (1886. kopanka ‛niecka (naczynie)’ Sstp). uchodzi na płd. Rakówka (1787. od wsi Podmieście: Niewiadomka. n. wróblowy Sstp).85 km. pachnący). Babika (1999: 23–26). gw. przerywać ‛przerwać’). 2006. 17. 251 Niewiadomka.. Wołówka (1786– –1788. Koniówka HE XV 66. śmierdzący). wsiowy ‛wiejski’ SGPKar). który wywodzi go od imiesłowu W tym samym czasie notowana n. plurale tantum Trzaskonki (1845. 248 Por. 1965. mienić ‛odznaczać się grą kolorów. jazowy). Przyrytka (1965. ter. 8. wrzący ‛gorący’). szpakowy SW). kan. ld. pot. Nieco więcej jest formacji odimiesłowowych. Wrzączka (1995. 256 Zgniłka. a omówiony przez Z. Domaczka 1964 HE IX 63. źródło na płd. Wężówka (1938)247..

Przycznikówka (1845. Rozszerzony sufiks -ówka wyabstrahował się z rzeczowników tworzonych za pomocą przyrostka -ka od podstaw przymiotnikowych zakończonych na -owy oraz czasownikowych na -ować. też pokrewne glibawa ‛łąka błotnista. Zimnodółka (1964). otchłań’ (por. od n. Świnobródka (1931). Łomówka (1939. Współcześnie odnotowano również n. w Puszczy Różańskiej: fluvii dicti Dlothowka 1526 SHGMz(MK 41. żłobienia. gdzie tworzy liczne nazwy miejsc (por. rycia’ SEBor. Dłutowka 1783 NMPol II 357.*ostrъ. czas. d. w Krzemienicy. 1965)260. 1849–1854. glibać się ‛uginać’. też n. żwir’ SpXVI).. str. knieja)265. kan. jesiotr) z hiperporawną zmianą je. może dzisiaj Jastrząbka. Wśród hydronimów z suf. -i 2006 HPol I 279. pola Glibiączka 1966 HE XV 43. por. głąb). bania). (u)lgnąć. chodzić po czymś lepkim zapadając się’. trzęsawisko’ (Spsł) oraz pol. 261 Por. co nie przekonuje. 260 Oba obiekty tak nazwane znajdują się w dorzeczu Wieprza. też n. jesionek : jesion)264. Jasiorówka 1827 NMPol IV 120. strumień’. a także w gwarach.. krzta ‛odrobina. 262 Dłotówka. nieco mniej liczne są odrzeczownikowe. przecznik ‛coś poprzecznego’ SW). Wśród derywatów hydronimicznych najwięcej jest formacji odrzeczownikowych o znaczeniu topograficznym (ponad 70 obiektów): Baniówka (1786– –1788 2 ×. góry Bystrówka 1964 HE XII 27. SW notuje jedynie ap. rz. Glibiączka (1966). os. m. krzet ‛kret’. z derywacją dezinte- Por. niezbyt liczne odczasownikowe. jego produktywność wzrosła w okresie nowopolskim w języku ogólnym. to według historyków nazwa notowana już w XVI w. pd. Grudówka (1445. gw. 265 Choć cytowany w HE XVI 59–60 pierwszy zapis hydronimu pochodzi z 1787 r. glibiel ‛przepaść. wsi Jasierowka 1783.)263. 264 Por. psł. gnibiel. Dłotówka (1526. bagno. 2006. Może jednak od ap. *Jasior (: Jaś) HE X 97. por. Kniejówka (XVI w. Jesionkówka (1937. w którym tego apelatywu jednak brak (por. – Nad rzeką leży wieś Dłutówka. ostry. łom). Krztówka (1531. nurt. AtKr 291. też n.. serwatka. gw. Serwatówka (2005. zapewne na określenie rzeki. 263 Według E. Bystrzówka (1786–1788. odnotowano również kilka compositów. str.> ja-. grud ‛piasek gruboziarnisty. W okresie staropolskim utworzono z jego użyciem zaledwie kilka rzeczowników (por. uchodzi w Szczypiornie: Suchodółka. Rymuta z gw. pow. bystry)261. Mól wywodzi hydronim od apelatywu samocieczka. pol. 134).125 *glbiący : *glbieć (< *glьběti nienotowany w Spsł). Glibiący Stok). i zaimkowo-czasownikowych: Samocieczka (1546. -ka dominują derywaty odprzymiotnikowe (ponad 50%). Jest to derywat odimiesłowowy z suf. Istnieją nieliczne hydronimy w formie złożeń przymiotnikowo-rzeczownikowych z sufiksem -ka: Suchodółka (2006)259. Kowalska 2011: 53–54). krztonić ‛ksztusić się’ SGPKar). Jaziorowka (1565)/Jasiorówka (XVI w. -ka. łączoną przez K. HE XV 43). Bilut n. samotok ‛prąd. która żłobi swoje koryto)262. dł. *glibati ‛brodzić. Łukasik-Szulowskiej (1974). powołując się na artykuł W. <Dłotówka> 1965 HW nr 537. biel). Głębówka (1881.. 1965. HE VI 106). Wkry (→ Narew → Wisła). Grabownicy (→ Omulew → Narew → Wisła). też Glibiąca. mielecki258. por. synonimicznego do glnąć (< *glьnǫti). 258 259 . dłoto ‛narzędzie do drążenia. Jesionkówka 1962 HE XIII 95–96. Suchodółka. 18. H.36 km. Kleszczowa 1996: 120). kruszyna’. Por. bród). Brodówka (1845. grząska’ (zob. Bielówka (1786–1788.. jesiora ‛ość rybia’ SW (rdzeń ten sam co w psł. też n. bystrz. por. też *glibъ ‛błoto.

Sikorówka 1965 HW nr 30. gozdek)268. Mleczki Wschodniej ( Mleczka  Wisłok  San  Wisła). Kulikówka (1536. ok. gw. Targoszówki (→ Kocońka → Lachówka → Stryszawka → Skawa → Wisła). kanał). dł. też ślazówka ‛roślina z rodziny ślazowatych’ (SW)270. sierszeń. Karasiówka (XVI w. ter. d. wierzch). żytny SW). piskorz ‛gatunek ryby’)274. terenowa: Czepielówka/Czapielówka (1963. Młynkówka. uchodzi w Foluszu.. wąwozu Gozdkówka 1966 HE XVI 42. od XVI w. 268 Por. zawał). str. jez. por. Mostkówka (1965. chwoja ‛choina. pień)277. 276 Młynkówka. Podwałówka (1786–1988. . 266 Serwatówka. Jarzębówka (1847. Piskorzówka (2006. krzak). 1964.04 km. Skorosiówka (1966269. dł. płynie w pobliżu Targoszowa: Sikorówka 1889 SG X 607 (tu?). 270 Szlazówka. Sirszeniówka (1531. -i 2004 GUGiK. 7. m. Rzeczownikowe podstawy roślinne tkwią w następujących nazwach: Chwojówka (1966. w Klikuszowej: Łaniówka. a w wielu wypadkach również transonimizacji. Skorosiówka 1966 HE XV 132.. kacza). mostek). Bładnicy (→ Wisła). Podstawę przymiotnikową ma hydronim Żytnówka (1980. Serwatówka. psł. w Krzesławicach. gm. krośn. węgor). -i 2006 HPol I 250. 4. szlaz ‛korzeń ślazowy. uchodzi w Zarzeczu: Serwatówka 2005 AtPHP(J-11). Lepietnicy ( Czarny Dunajec  Dunajec  Wisła). Pniówka 1963 HE XII 138–139. podwale lub pod wałem). pot. Geoportal. 275 Sikorówka. pd. Wierzchówka (1965. Gruszówka (1961–1970. wełna). Sikorówka. wsi Kulikówka. -i 2006 HPol I 210. -i 2006 HPol I 168. ter. szerszeń SEBor). Ropy (→ Wisłoka → Wisła). Krakowa: Młynówka XX w. gołąb). wyż. pot. Gostkówka (1962)/Gozdkówka (1966. skorosina ‛lasy jarzębowe w górach’ SGPKar. młynek)276. 2 km. grusza). Targoszówka 1963 Mp-25(sus l). uchodzi koło Międzyświecia: Piskorzówka. Pniówka (1504. tuleja ‛lejek’ SW)267. n. potok zasilał zespół stawów. 273 Łaniówka. d. Kilkanaście nazw utworzono od podstaw zoologicznych.. ok. Tulejówka (2006. Młyn(k)ówka (2006. Szlazówka. -i 2006 HPol I 300. rzadziej czapel ‛gatunek ptaka błotnego’). czapla.. Welmówka (!) (1855. -i 2006 HPol I 146. 267 Tulejówka. sikora). Potasówka (2006)278. Kacówka (1847. malwa’. Szlazówka (2004. że nazwy zwierząt były często podstawą antroponimów.271. Kaczówka (1938). Kłopotnicy ( Wisłoka Wisła). 1963. por. 2 km. gw. Kanałówka (1961–1970. też n. ld. pd. Karasiówka 1970 HE VI 18. 272 W tym samym czasie odnotowano n. Sikorówka (1889275. plurale tantum Stokówki (1966. cz. W związku z tym. stok). 277 Por. Stawówka (1846.. str. bruzda ‛rowek między zagonami do ściągania wody’ SW).. dł.56 km. karaś ‛gatunek ryby’). 271 Tu też n. Sikorówka a. ślaz. stp. Dłubni (→ Wisła). -i 2006 HPol I 253. Węgrówka (1784. sosna’). dł. Zawałówka (1846. 269 Por. Poniższe nazwy ze względu na semantykę podstaw zaliczyć można do kulturowych: Bruzdówka (1786–1788. -i 2006 HPol I 286. NMPol V 469. której uległa inna n. sirszeń. węgorz. Dębowiec: Potasówka. łania)273. Łaniówka (2006. pot. dziś Węgorówka. też n. staw. str. *vľ˳na. kopalnia). Kopalniówka (1964. -i 2006 HPol I 219. skorusa Zborowski). Wyżówka (1965. pot. pd. pd. *Gołębiówka/Kolembiówka (!) (1855. 278 Potasówka. wyża ‛wysokość’ SW).126 gralną)266.. pol. Ewingi (→ Iławka → Drwęca → Wisła): Szlazówka.. Jedna nazwa pochodzenia botanicznego – Jarzębówki (1884) – ma pierwotnie formę plurale tantum. jarząb). 274 Piskorzówka. Krzakówka (1846.. pd. str. nie można wykluczyć derywacji odosobowej. kulik ‛niewielki brodzący ptak błotny’)272. uchodzi koło Bogaczówki: Tulejówka.

m. str. os. lub rosa). podkop’). a i te mogą być derywatami odrzeczownikowymi. Stawiczanka (1491. ok. liczne n. Pogniłówka (1961–1970. m. 2006288. koło Bronowa: Wałówka. też skale ‛kamienie nad rzeką. biel). z którego wypływa rzeka’ SW). Mątnówka (1885. 5. Można wskazać związek z przymiotnikiem luby ‛miły. Jegrzni (→ Biebrza → Narew → Wisła). rosić ‛pokrywać rosą. potok). Hydronim Lubówka (1855) jest jednym z kilku nazw o podstawie lub-. Wałówka (2006. też ‛nasyp ziemny’)279. skalany ‛kamienny’ SGPKar)289. wydział : wydzielić)282. szklany)287. głównie o charakterze topograficznym: Bielanka (1964. typu Kiełbasy. dł.. 6. ter. pd. Dewerbalnych hydronimów na -ówka jest niewiele. ruda). Ratwicy (→ Czarna Łada → Łada → Tanew → San → Wisła). Wałówka. stola ‛rów. dł. Stołówka (1934. kosy ‛ukośny. mątny ‛mętny’ SW). przyjemny’ (< psł. uchodzi na wschód od Biłgoraja: Kiełbasówka 2003 GUGiK 54. Skalanka (1846 skała. 282 Wydziałówka. Szumówka (1961–1970. dł. Tarasówka (1846. *ľubъ ‛ts. Wiechciówka (1470–1480. na borze). od Dawidowizny: Szumówka. Dwa hydronimy w tym podzbiorze utworzono od wyrażeń przyimkowych: Naborówka (1839. pd. pd. Tarasówka 1962 HE XIII 258.57. 279 280 . 287 Por. stawówka ‛gatunek kaczki ceranki’ SGPKar). Strużanka (1966. wał)280. Hydronim Zwadłówka (1965.. skośny’)285. Bzury (→ Wisła). Starówka (2006. stare koryto. Czarnówka (1839 2 ×. -i 2006 HPol I 111. rozdół ‛dolina’ SGPKar). n. Ponad połowę derywatów z tym przyrostkiem stanowią formacje odrzeczownikowe. 288 Szumówka. Wydziałówka (2006. 289 Por. rz. str. szumieć lub szum). por. Podgórkówka (1965. kiełbasa w odniesieniu do obiektów terenowych dłuższych niż szerszych. por. Bestrówka (1965. Nazwa Kiełbasówka (2003)283 powstała w wyniku metaforycznego użycia ap. Taras RymSEN 596 i n. która nie jest całkiem jasna. może wełna ‛fala’. ter.33 km. im. gw. wiecheć ‛wiązka słomy’ Sstp)281. Skalanka 1846 HE IX 103. ale też wełna. ter. Potoczanka (1965. -ówka o dość późnej dokumentacji reprezentują nazwy: Białówka (1964. rudnica. ap. pd. wilża ‛wilgoć’ Por. bestry ‛pstry. Rozdolanka (1966. zwadliwy SW) posiada równoległą nazwę łemkowską Zwadływka. Wisły.-wsch.. -i 2006 HPol I 269. 284 W HE XIV 23–24 brak zapisu pochodzącego z MpKwat. n. Wilżanka (1979. też gw. Rudzianka (1964. pod górką). wełnianka ‛gatunek wodnej rośliny. Szklanówka (1845. wraz z spotykanym nawet częściej wariantem palatalnym -’anka (< *-jan-ъka). gw. 2 km. 285 Za PHP przyjęto. ujście na płn. -i 2006 HPol I 287. stawik ‛mały staw’). Kiełbasówka. 286 Starówka. str. Wiecheć 1970 HE XVI 160–161. stary)286. rozlewisko rzeki’. Kossówka (1784. uchodzi w Ozorkowie: Starówka. kolorowy.. bardzo cienkie włókna drzewne’ SW). struga). 281 Identyfikacja z Gorzyczanką za AtSd 169. biały. słony). gw. w HE XIX 90 jest to odrębny obiekt. biały). zwada ‛spór’. n. czarny)284. plamiasty’ SGPRei). Słonówka (1966. płynie w Niepołomicach: Wydziałówka. wilż. Reprezentują je następujące nazwy: Rosówka (1962. grobla’. przym. pd.127 ale por. Borówki (→ Iłownica → Wisła). Szklanówka 1982 HE XII 200. rudnik ‛miejsce błotniste. n.’ SEBor). -i 2006 HPol I 321. że jest to górny bieg Kosodki. Wielnianka (1839. pogniły). Odprzymiotnikowe derywaty z suf. -i 2006 HPol I 305. Kolejnym dość produktywnym (tworzącym około 70 hydronimów) sufiksem rozszerzonym jest -anka (< *-an-ъka). taras ‛więzienie. Rudniczanka (1983. Kiełbasówka. 283 Kiełbasówka. krzywy.

1467. kosa ‛przylądek’ (por. Z kulturą materialną związane są rzeczowniki stanowiące bazy następujących hydronimów: Grodzanka (1470–1480. ryba). 290 291 . Kosonog). budowla naprędce sklecona’ SW). Wiśniażka (1880)/Wisznianka (1882. por.. długi). czółno’. bardziej prawdopodobne wydaje się jednak pochodzenie od przym. dziś nieistniejąca. Semantyka florystyczna obecna jest w rzeczownikowych podstawach poniższych hydronimów: Brzeżanka/Brzezianka (1373. Brzezyanka 1470–1480 NMPol I 394. od Płońska: bez nazwy 1783 MpPerMz. 293 Czyrmianka. pilśń. Bilut wiąże nazwę z ap. Do tego zbioru należą też nazwy w plurale tantum (związane z mnogością obiektów): Babianki (1949. rdzeniem *pьlz-. kacza ‛kaczka’ lub może kaczać ‛toczyć. las). Syroczanka (1961. oznaczającym coś mokrego. por. Dopuścić można też związek z ap. krypa ‛statek wodny podobny do galara. wsi Brzeżanka. siodło ‛siedlisko. baba) i Podgórzanki (1855. z której sypie się ziarno na kamienie młyńskie’ (SpXVI). może mieć natomiast podwójną motywację. Łazanka (1877–1905. 27. dobry)296. kacza ‛kaczka’). byłaby to wówczas nazwa o charakterze kulturowym. Seroczanka (1969. kosz w znaczeniu ‛skrzynka drewniana. cybula ‛cebula’). Żurawianka (XVI w. -i 2006 HPol I 214. pot. podgórze). Bzanka (1416. Żurawianka a.128 SL lub od wilga ‛gatunek ptaka’)290. ŻeleźnianPor. brzoza)291. kobyła). psł. -’anka tworzy również formacje odprzymiotnikowe: Długanka (1839. Żurawiańska a. ukośny’ (SEBor). syroka ‛sroka’). Krzewianka (1963. Kobylanka (1561. Małej Roztoki (→ Wielka Roztoka → Poprad → Dunajec → Wisła). Żurawianka 1839 MpKwat III 3. ap. 1966. por. łódź. rz. Żurawianka 1895 SG XIV 857.. Nazwa *Trzemeśnianka/Trzemeślanka (1965) pośrednio świadczy o istnieniu przym. hydronim Trzemeszna. gw. 1419292. dł. konopie). czerw’ SEBor)293. Sedlanka (1791. seroczka ‛sroczka’. pd.. debrza (HE X 41). pochyły. Rymut wiąże go z ros. łopuch). Bszanka (1419) XV NMPol I 483. zawale ‛lekkie pochylenie gruntu’ SGPKar). n. gród. Dobrzanka ((1450) 1456. na Mazowszu: in summitate riwlorum Czirmanka prope Nowigrod iacentes 1425 MkM I nr 176. Pilśnianka (1983)295. por. natomiast istnieje wieś Bzianka o odnotowanej w tym samym czasie nazwie. Łopuszanka (1961. 1966 2 ×. siedziba’ SGPKar). ter. -i 2006 HPol I 336. więc czy rzeczywiście od prasłowiańskiego rdzenia. Jaśnianka (1786–1788. Krzywianka (1980. taczać. Wierzbianka (1961–1970. Zawalanka (1966. źródło). a dziś nieistniejący hydronim Koszanka (1475). K. *čŕ̥mь ‛robak. wisznia lub wisz ‛sitowie. też ‛rodzaj koryta’ SW).. może też szeroki). str. śliskiego (HE XVI 105). 295 K. ale udokumentowany w antroponimii w XV w. debra. zwężająca się ku dołowi. płynęła koło Nowogrodu. 297 Podskalnianka. kleć ‛lepianka. Jedlanka (1458. os. 294 Żurawianka. 2006). bez). Jaworzanka (1963. Wkry?): Żurawianka. jawor). Wilżanka 1979 HE X 187. Płonki (→ Wkra → Narew → Wisła). debrze. Przyrostek -anka. Rymut wiąże nazwę z psł. Czyrmianka (1425. Lasanka (1961–1970. ap. łaz). Podskalnianka (2006)297. Źródlanka (1965. jasny). wierzba). 292 Potok dziś nie istnieje. Cybulanka (1971. żuraw)294. gw. tarzać’ SGPKar). w pobliżu Rytra: Podskalnianka. Kaczanka (1934. Apelatywy oznaczające zwierzęta zawierają w podstawie nazwy: Kacanka (1959. Pokrzywianka (1961. *trzemeszny : trzemcha. krzywy). jedla). Notowana też n. (n. 296 E. ap.. Rybianka (1552. uchodzi na zach. Żurawninka 1965 HW nr 557 (tu d. gw. gw. Konopianka (1961–1970. Klecanka (1888. Nazwa notowana współcześnie. Najwcześniej w tej grupie notowany. może też grodzić). rzeczny). krzew). kosy ‛krzywy. Rzecznianka (1964. Krypianka (1937. pd. por. który jest notowany dopiero na gruncie polskim od XVIII w. HE XV 67).43 km. tatarak’ SW).

krzepić ‛wzmacniać’). wsi Klewianka zapisana w tym samym czasie. m. krzyczeć. -iczka/-yczka: Czarniczka (1786–1788. żelazny). por. -’anka. plurale tantum Kiczonki (1678. pod łąką). ciekać. ale związek motywacyjny z ap. *Zalewianka/Zelwianka (!) (1929. poświadczony jest w nazwach: Jedlonka (1839. maczuga. Netty (→ Biebrza → Narew → Wisła): Osowianka. Por. -aczka: Bierzwiaczka (1846. węda ‛wędka’). gw. por. Pluskawka (1887. też ukr. rzęsa)304. Kowalska 2011: 55). czarnica ‛czarna jagoda. rajtać ‛głośno mówić. trzebić)303. 302 Tu też n. stare koryto. 298 299 . por. Stuczanka 1966 HE XIX 183. Trzebyczka (1443. Rzęsawka 1965 HW nr 351. Czasownik psł. łoś.129 ka (1839. urwiska Chlipanka 1965 HE XV 24. zalewać). klevìnis ‛klonowy’)302. goły ‛nagi. a -anka stanowi zapewne polonizację wcześniejszego *-enka lub rezultat akania (HE XIX 118). pęczek. Pukawka (1783. też ap. 300 Forma Łuplanka zawiera l epentetyczne. choć jest on dość produktywny w formowaniu apelatywnych odczasownikowych nazw miejsc (por. cieknąć). Sieniawka (1966. jeżyna’ też jest możliwy). karcz ‛pień’). plurale tantum Solniczki (1964. *lupiti jest kontynuantem *leu̯ p-. dziś Boberka. dziś nieistniejąca. Niewiele jest hydronimów odczasownikowych z sufikem -anka. bierzwa ‛kłoda’ SW). goławy ‛goły. szum’). czernica. chowanka ‛kryjówka’). od(e) wsi). Roślinne podstawy wykazują nazwy rzek: Bukowianka (1964. pijać. -onka. też Babik 450). omywać). łupić ‛obdzierać z kory’ Sstp)300. kitka na trzcinie lub leszczynie’). por. d. Biebrzy. niezarosły. Rzęsawka (1476. -arka – sufiks derywujący w badanym materiale wyłącznie formacje odrzeczownikowe: Bażantarka Osowianka. Odnotować trzeba obecność hybrydalnej nazwy Klewianka (1571. solniczka). pluskać). 303 Tu też n. J.. chlipać)299. gaj. 301 Por. NMPol IV 490. klẽvas ‛klon’. snopek. 304 Rzęsawka. mamy do czynienia w hydronimie Golinka/ Golionka (1936–1939. wraz z dubletem uformowanym przyrostkiem -inka. czarny. Rajtawka (1846. Do rzadkich hydronimów należą formacje od wyrażeń przyimkowych: Zabłoczanka (1931. -awka. Hydronim Mącznianka (1786–1788. mucha). od pie. stukać)301. co wskazuje na proweniencję wschodniosłowiańską. Omywaczka (1965. -i 2006 HPol I 199. kicz ‛wiązka. Inne warianty rozszerzone przyrostka -ka tworzą po kilka derywatów od podstaw rzeczownikowych. wariant fonetyczny -’anka. pukać. Trzebyczka. *leu̯ p. Nazwy wodne z podstawami werbalnymi to: Chlipanka (1965. niezalesiony’). też n. Goławiczka (1880. Sufiks -ʼonka. ciec. oraz w derywacie od wyrażenia przyimkowego Podłączonka (1839–1840. też ap. śmierdzieć). też łosica ‛skóra łosia’). rosocha). Stuczanka (1966. n. Świdra (→ Wisła): Rzassawka 1476 SHGMz(MK 5. mączny) może mieć charakter kulturowy.‛obdzierać. kosić?). łoskot. Udolph (1990: 153) uważa nazwę za staroeuropejską. Kosiczanka (1961. -anka. por. Łosiczka (1964. solny. przymiotnikowych i czasownikowych: -’aczka. bukowy) i Osowianka (2006. pijawka). *Łupianka/Łuplanka (1623. a nazwa mogła być utworzona na gruncie słowiańskim (por. lit. Krzepianka (1883. osowy : osa ‛osika’)298. str. za błotem) i plurale tantum Odewsianki (1855. Z realizacją gwarową sufiksu w formie -’onka (< -’anka). dawny ap. -’awka/-ewka: Muchawka (1839. jedla). Śmierdzionka (1888. Ciekaczka (1961. chować się. Pijawka (1963. zrywać. ld. Chowanka (1965. lub topograficzny – przez nawiązanie do koloru mętnej wody. puk ‛hałas. Karczewka (1890. uszkadzać’. 181v– –182v). ld. pusty’ SGSych). siano). Rosochaczka (1523. Wedonka (1848. plotkować’ SGPKar). związany z młynarstwem. Trzebiczka 1787 NMPol (kartoteka).

130
(2006 2 ×, bażant)305, Blicharka (1849–1854, blich ‛miejsce, gdzie się bieli płótno’), Krępiarka (1964, krąp ‛gatunek ryby karpiowatej’ SW)306, Młynarka (2006, młyn)307, Szynkarka (1839, szynk ‛karczma’)308, Szklarka (1962, szkło), Żeglarka (1407, żeglarz SEBor);
-inka/-ynka: Bobrynka (1965, bóbr)309, Charczynka (1962, charczeć ‛wydawać chrapliwe
dźwięki’, nazwa o charakterze dźwiękonaśladowczym), Kacynka (1964, por. kacza, może
też kocanka ‛roślina’ (?))310, Małynka (1900, mały)311, Narożynka (1885, na rogu lub naroże ‛narożna część czegoś’), Strużynka (1983), Rudzinka (1965, ruda lub rudy), Starzynka
(1931 2 ×, stary), Swarzynka (1965 swara, swarzyć)312, Trzebinka/Trzebuńka (1538, trzebić),
Wierzbinka/Wierzbienka (1959, wierzba); -ełka: Rzykiełka (1839, gw. rzyka), Oprełka (1963,
oprać < prać, oprały, na oznaczenie miejsca, gdzie dawniej prano); -iłka: Mościłka (1965,
mościć), Żywiłka (1965, żywić); -ulka: Krzywulka (1883, krzywy).
Pojedyncze hydronimy są tworzone przy użyciu rzadkich, nieproduktywnych przyrostków rozszerzonych: -ałka: plurale tantum Moczałki (1961–1970, moczyć, w znaczeniu ‛miejsce, gdzie się moczy len’, por. ap. moczałka ‛wiecheć’ SW), -eczka: Jabreczka
(1660––1664, gw. jabór ‛jawor’ SW), -elka: Zakręcielka (1883, zakręcić); -enka: Lewenka (1845, lewy); -nówka: Śloznówka (1786–1788, ślóza, śluza ‛upust’); -otka: Ślepotka
(1962, ślepy przenośnie ‛bez wylotu’; rzeka zanika w bagnach rozciągających się wzdłuż
koryta Radomki, por. też ślepota); -owianka: Suchowianka. (1966, suchy); -eska: Pyrgieska (1786–1788, por. pyrgać ‛skakać, rzucać’ SGPKar, może na określenie bystrego potoku, skaczącego po kamieniach); -uszka: Czarnuszka (1962, czarny, por. też czarnuszka
‛roślina’).
Ponad 30 hydronimów należących do typu derywacyjnego na -ka (z rozszerzeniami) posiada cechy fonetyczne i leksykalne wschodniosłowiańskie (łemkowskie, ukraińskie, białoruskie), powielają one omówione powyżej wzorce słowotwórcze i semantyczne. Hydronimy odrzeczownikowe z przyrostkiem -ka: Braszczka (1931, ukr. brjaszcz
‛płytkie miejsce w rzece, gdzie po kamieniach pluska woda’), Humeńka (1965, por.
ukr. humno ‛gumno’), *Moklaczka/Mathloczka (!) (1489, ukr. mokljak ‛miejsce błotniste‘), Namasterka (1849–1854, ukr. gw. ap. namaster ‛monastyr’), Ploska (1396, brus.
gw. ap. plosa ‛zatoka, kolano rzeki; jezioro utworzone przez rozszerzenie się koryta rzeki, czyste, niezarośnięte w jeziorze lub rzece; podmokła łąka z wodą, kałuża itd.’ Kond

Bażantarka, str., dł. ok. 2 km pd. Radomki (→ Wisła): Bażantarka, -i 2006 HPol I 6.
Bażantarka, str., dł. ok. 1 km, ld. Białej (→ Supraśl → Narew → Wisła), płynie w Białymstoku:
Bażantarka, -i 2006 HPol I 6.
306
Por. n. ter. Krępiarka 1962 HE XIII 119.
307
Młynarka, str., dł. 12,57 km, pd. Mnia (→ Wisła), wypływa na płn. od wsi Makowiec, uchodzi na
płd.-zach. od Karnkowa: Młynarka, -i 2006 HPol I 167.
308
Hydronim notowany wcześniej niż n. ter. Szynkarki 1970 HE XVI 153, gdyby ta była pierwotna, to
hydronim stanowiłby derywat paradygmatyczny.
309
Bobrynka, str., pd. Orzyca (→ Narew → Wisła): Bobrynka a. Bystrzyca p 1965 HW nr 542.
310
H. Górnowicz wiąże n. z psł. *kakati ‛cacare’ HE I 37, jednak ze względu na późne zapisy może
od ap. gw. kacza ‛kaczka’.
311
Choć n. m. Małynka zanotowano już w 1674 r., por. NMPol VI 497, to uznawana jest ona za wtórną, por. też Kond 121.
312
Swarzyna, str., dł. 11,95 km, pd. Okrzejki (→ Wisła), uchodzi koło Babic: Swarzynka a. Kobyla
Rzeka 1965 HW nr 336; Swarzyna, -i 2006 HPol I 281.
305

131
158)313, Rohatinka (1786–1788, pol. i ukr. rohatyna ‛włócznia’), Werbka (1965, ukr. werba ‛wierzba’), odprzymiotnikowe: Berezowka (1900, berezowy), Berezówka (1939, 1965
2 ×), Biłka (1965, ukr. biłyj ‛biały’), Jałówka (1882 2 ×314, 2006315, brus. jałówy ‛świerkowy’), plurale tantum Jałówki (1961–1970), Kawenka (1965, ukr. kalnyj (= kawnyj)
‛brudny, błotnisty’), Piszczanka (1907, piszczanyj ‛piaszczysty’), odczasownikowe: Niehrebka (1363, ukr. ne hrebti ‛nie grzebać’, n. określała rzekę o spokojnym nurcie)316. Niewiele hydronimów uformowały warianty rozszerzone: -’anka, -anka: Doszczanka (1890,
łemk. doszcz ‛deszcz’ RiegŁemk 45), Teliczanka (1533, rus. telica ‛cielę, młoda krowa,
byczek’), Wołosianka (1849–1854, ukr. wołos ‛włos’), Kałamanka (1963, por. ukr. kalamasza ‛rzadkie błoto’); -aczka: Braszczaczka (1961–1970, gw. (z Podlasia) ap. braszcz
‛strumyk, źródło’ lub breszczeć ‛szczekać’ SGPRei, ukr. brjaszcz ‛płytkie miejsce w rzece, gdzie woda po kamieniach pluska’), Kalnaczka (1882, ukr. kalnyj ‛bagnisty, brudny, nieczysty’); -ówka: Hradówka (1961–1970, brus. gw. h(o)rod ‛gród’), Serniakówka
(1786–1788, ukr. gw. sernjak ‛samiec sarny’), -arka/-anka: Jelarka, Jelanka (XIX w.,
wschsłow. jel, jełka ‛świerk, choinka’); -eszka: Kucieszka (1961–1970, brus. ap. kut, kutok ‛kąt, kątek’, nazwa może oznaczać rzeczkę wypływającą z kątów, zakamarków leśnych); -ynka: Horynka ((1538?) XVIII, ukr. hora ‛góra’).
Derywaty z suf -ka (i wariantami rozszerzonymi) tworzą zbiór ponad 500 hydronimów,
notowanych od XIII w. po współczesność. Do końca XVI w. pojawiło się w źródłach jedynie 11% tego typu hydronimów, a do końca XVIII w. ich udział wzrósł do 27%. W większości są to twory, które pojawiły się w dwu ostatnich stuleciach. Trudno stwierdzić, czy
rzeczywiście warstwa ta jest tak młoda, czy tylko późno zanotowana. Część tych nazw
wodnych występuje jako nazwy oboczne obiektów mających wcześniejszą dokumentację,
duża natomiast grupa określa cieki, które późno znalazły się w rejestrach urzędowych.
Najwcześniej pojawia się w źródłach małopolski hydronim Ostrówka (1238), określający potok płynący niegdyś w okolicach Ludźmierza (HE XIII 171). W w. XIV odnotowano 7 kolejnych nazw niezbyt dużych obiektów, rozrzuconych od dorzecza Wisłoki, przez
dorzecze Sanu (3), Pilicy, aż po dorzecze Narwi – Płoska, ld. Supraśli. W w. XV pojawiło
się 57 zapisów nowych hydronimów. Rysuje się tu tendencja wzrostowa podążająca wraz
z biegiem Wisły; im dalej od źródeł, tym więcej pojawia się nazw tego typu, co potwierdzają dane liczbowe: górny bieg – 4, dorzecze Sanu wraz z Wisłokiem – 4, dorzecze Wieprza – 6, dorzecze Bugu – 7, dorzecze Narwi – 13. W w. XVI występują 43 nazwy, również
najliczniej w dorzeczu Narwi, w XVII w. – 7, w XVIII – 37. Wiek XIX przynosi 122 nowe
zapisy, w tym 74 dotyczące obiektów położonych w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły
aż po dorzecze Sanu wraz z Wisłokiem (tu najwięcej – 19). Źródła dwudziestowieczne dostarczają 283 nowe nazwy, stanowi to ponad 50% ogółu derywatów z suf. -ka. W tym okre313
Nazwa może również oznaczać rzekę płynącą przez równinę, miejsca płaskie, równe, gładkie, por.
brus. ploski, rus. ploskij ‛płaski’, też pol. ap. płoska ‛mała płosa’.
314
Oba hydronimy stały się podstawą równobrzmiących n. m., por. Еловка 1559, Jałówka 1900
Jałówka 1882 NMPol IV 46.
315
Jałówka, str., ld. Tocznej (→ Bug → Narew → Wisła), wypływa na zach. od Niemojek, uchodzi
na płn.-wsch. od Patkowa: Dopływ z Niemojek AtPHP; Jałówka, -i 2006 HPol I 90.
316
J. Rieger wiąże n. rz. z ukr. n. os. *Ni(e)hreb, HE XVII 174. Notowaną w tym samym czasie
n. m. Niehrebka, por. de Nehrebca 1363 NMPol VII 364, W. Makarski uznaje za ponowioną z n. rzeki, por.
MakPrz 181.

132
sie również ogólna liczba hydronimów wzrasta w miarę oddalania się od źródeł Wisły: 31
nazw odnotowano między Dunajcem a Wisłokiem, tyle samo w dorzeczu Sanu wraz z Wisłokiem, 39 między Przemszą a Pilicą, a 57 w dorzeczu Narwi.
Rozmieszczenie nazw wodnych będących derywatami z suf. -ka w poszczególnych dorzeczach nie jest równomierne, tendencje wzrostowe w kierunku północnym rysowały się
już przez kilka stuleci. W dorzeczu górnej Wisły (prawobrzeżnej i lewobrzeżnej) od źródeł
do Soły i Przemszy odnotowano 33 hydronimy, między Sołą a Dunajcem – 58, w dorzeczu
Dunajca – 47, między Dunajcem a Wisłokiem – 51, w dorzeczu Sanu wraz z Wisłokiem –
73, w części lewobrzeżnej od Przemszy do Pilicy – 61, w dorzeczu Wieprza wraz z prawobrzeżną Wisłą po Bug – 36, w dorzeczu Bugu – 42, w dorzeczu Narwi – 107, w zlewisku
lewych dopływów Wisły od Pilicy po ujście Brdy – 27, dopływy prawobrzeżnej (mazowieckiej) Wisły wraz z Drwęcą – 12, w dorzeczu dolnej Wisły – 5. To zestawienie pozwala
stwierdzić, iż najwięcej nazw na -ka spotykamy na obszarze Mazowsza i Podlasia, a także północnej Małopolski, mimo że sieć rzeczna nie wykazuje tu takiego zagęszczenia jak
w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły.
Prawie 300 nazw, a więc powyżej 50%, dotyczy obiektów małych (poniżej 3 km długości), często już nieistniejących, 129 nazw określa obiekty od 3 do 10 km, 86 – od 10 do
20 km, a 49 – powyżej 20 km. Można stwierdzić, iż hydronimy na -ka nie identyfikują
obiektów dużych, powyżej 50 km; nazywają tylko odcinki takich rzek lub stanowią okresowe nazwy oboczne, por.: Dębówka, gb. Wisłoka; Kopanka, ramię źródłowe Liwca; Orzechówka, wariant z XIX w. n. rz. Wel; Olszewka/Olszówka, nazwa oboczna z XVIII w. dla
Raciążnicy; Brzozówka, wariant dziewiętnastowieczny nazwy Czarnej, pd. Pilicy. Najdłuższym obiektem w tym zbiorze jest Krówka (dawniej Plutwica), rz. o dł. 50,5 km, pd. Brdy;
nieco krótsze to: Mleczka, rz. o dł. 47,15 km, pd. Wisłoka; Karasiówka, rz. o dł. 38,85 km,
pd. Sanny (→ Wisła).
Hydronimy z suf. -ka to głównie twory denominalne. Najwięcej jest derywatów od
rzeczowników (260), wśród których dominują apelatywy semantycznie odnoszące się do
właściwości naturalnych terenu. Nazwy związane z ogólną topografią (87) i tzw. nazwy
botaniczne (84), z najwcześniej notowaną formacją Łopianka (1361), rz. dziś nieistniejącą, płynącą koło Olbierzowic w Małopolsce (współczesny pow. sandomierski, gm. Klimontów), tworzą zbiór najliczniejszy. Niewiele jest natomiast nazw zoologicznych (36); tu
wyróżnia się wcześnie notowana Bobrka (1397) w dorzeczu Wisłoki. Potamonimy związane z tzw. krajobrazem kulturowym również nie stanowią dużej grupy (52) w tym typie
nazwotwórczym, a notowane są od początku XV w., por.: Żeglarka, w dorzeczu Dunajca
i Grodziszczka, w dorzeczu Biebrzy. Hydronimy odprzymiotnikowe konstytuują zbiór 230
nazw wodnych, w którym proporcje liczbowe, jeśli chodzi o znaczenie podstaw, układają się podobnie. Najwięcej jest derywatów od przymiotników oznaczających właściwości
ogólnotopograficzne (110), związanych z roślinnością (82), dużo mniej z podstawami odzwierzęcymi (27). Formacje od przymiotników łączących się znaczeniowo z kulturą materialną i duchową mają udział marginalny (11).
Potamonimy dewerbalne wynoszą niewiele ponad 10% nazw z suf. -ka; odczasownikowe – 38 referentów, wśród których wczesnym zapisem wyróżnia się Niechrebka (1363),
w dorzeczu Wiaru, odimiesłowowe – 21, z najstarszą Glbiączką (1527).
W tej grupie derywatów odnotowano również 4 nazwy wodne od wyrażeń przyimkowych oraz 4 złożenia z suf. -ka.

133
Sufiks -ka (wraz z rozszerzeniami) pełni w prezentowanych hydronimach funkcje: substantywizującą, strukturalną, często też deminutywną.
Hydronimy utworzone w procesie czystej onimizacji od rzeczowników na -ka, wśród
których są deminutiva i nomina loci, stanowią zbiór 365 nazw. Przyrostek -ka wraz z rozszerzeniami jest bardziej produktywny w tworzeniu hydronimów odonimicznych (ponad
1200 derywatów) i pełni tu głównie funkcję dyferencyjną.
Nazwy rzek z sufiksem -ka i rozszerzeniami tworzą pokaźny zbiór w hydronimii dorzecza Wisły, a pośród derywatów sufiksalnych stanowią grupę najliczniejszą.
3.2.1.4. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ica i rozszerzeniami

Sufiks -ica powstał na gruncie prasłowiańskim. W tym okresie tworzył feminatywy, substantywizował żeńskie przymiotniki, używany był w funkcji deminutywnej (por. Sławski 1974: 98–99). W staropolszczyźnie należy do dość produktywnych, głównie w funkcji
strukturalnej, też deminutywnej, derywuje przede wszystkim od rzeczowników, przymiotników, rzadziej czasowników (Kleszczowa 1996: 49–59). W gwarach tworzy apelatywne
nazwy miejsc przede wszystkim od rzeczowników, też przymiotników, rzadziej od czasowników i wyrażeń przyimkowych (Kowalska 2011: 71–73).
Rozwój i zmiany tego formantu w toponimii zostały wszechstronnie przebadane przez
E. Rzetelską-Feleszko (1978a) w monografii dotyczącej tego sufiksu oraz w licznych artykułach. Autorka również poświęciła dwa szkice317 odapelatywnym i odmiejscowym nazwom
rzek z obszaru Polski, nie dysponowała jednak pełnym materiałem historycznym. Dokumentacja tu zawarta stanowi dopełnienie chronologiczne i uzupełnienie zamieszczonego tam zbioru.
W grupowaniu tych nazw, tak jak i wielu innych, napotykano trudności klasyfikacyjne. Aby nie
powiększać grupy nazw wieloznacznych czy też mogących mieć więcej niż jedną motywację,
konieczne były (również w tej grupie) dość arbitralne rozstrzygnięcia mimo świadomości niejednoznaczności motywacyjnej pewnych hydronimów, co pokazują poniższe przykłady. Nazwę rzeki Kiełcznica J. Duma traktuje jako derywat z suf. -nica od apelatywu kiełcz ‛karczowisko’, związanego z kulturą materialną, choć podaje też n. lasu, zapisaną w tym samy czasie co
n. rz. jako Kielczincza (!) 1511/1512, rekonstruowaną w formie *Kiełczęca (por. Duma 1999a:
81). Jeśli uznać zapis za błędny (przestawione litery: in > ni), to semantyka apelatywu w podstawie wskazywałaby raczej na pierwotność n. ter. *Kiełcznica. Z pewnym wahaniem hydronim zakwalifikowano do nazw ponowionych z n. terenowej. Kolejny przykład z opracowań
tego samego autora dotyczy problemów z ustaleniem granicy morfologicznej między podstawą
a sufiksem. Nazwa rekonstruowana jako *Polnica, a zapisana jako Polenicza (1372), dziś Wąglanka, str. o dł. 40,23 km, ld. Drzewiczki (→ Pilica), w monografii z serii „Hydronymia Europaea” objaśniana jest jako pochodząca od przym. polny, z suf. -ica (por. HE XIV 91–92), natomiast w polskiej monografii opublikowanej później umieszczona jest w grupie hydronimów
z suf. -nica (por. Duma 1999a: 81). Podobnie jest z n. Korytnica, którą wywodzi się od ap. koryto, z suf. -nica (por. Duma 1999a: 78) lub od przym. korytna, z przyrostkiem -ica (por. Rzetelska-Feleszko 1978b: 53). Bliższe jest mi stanowisko E. Rzetelskiej-Feleszko, która uważa, że
to właśnie przymiotniki rodzaju żeńskiego są przede wszystkim podstawą nazw na -ica, oprócz
nich również rzeczowniki, także często rodzaju żeńskiego (por. 1980b: 92–93).
317

Por. Rzetelska-Feleszko 1979: 91–99, 1980b: 89–107.

134
Szerszego omówienie wymaga hydronim polireferencjalny Babica. Znaczenie toponimiczne ap. baba analizowała E. Wolnicz-Pawłowska (2005: 151–171). Toponimów z tą
podstawą jest kilkadziesiąt i są one zróżnicowane motywacyjnie: odantroponimiczne, odhydronimiczne i odapelatywne. Sam apelatyw oprócz znaczenia podstawowego już w okresie prasłowiańskim miał kilka znaczeń przenośnych, związanych 1) z podobieństwem do
kształtów starej kobiety; 2) z lekceważącym stosunkiem do starych kobiet; 3) ze znaczeniem ‛znachorka’ (tu np. nazwy roślin leczniczych) Spsł I 170–173. W hydronimii trudno
jest ustalić zarówno znaczenie motywacyjne, jak i kierunek motywacji. Wśród 6 nazw wodnych Babica w dorzeczu Wisły każda może mieć inną motywację, a także sposób derywacji.
Hydronim Babica (1373), ld. Wisłoka, wywodzić należy od n. góry, por. Baba (1470–1480),
dziś Babia Góra, a od hydronimu chyba n. m. Babice (1390), dziś Babica NMPol I 45. Inny
hydronim Babica (1880), w dorzeczu Sanu, powstał w wyniku singularyzacji od n. m. Babice (1484) NMPol I 46 (por. też HE XVII 14–15). Nazwa Babica (1487), dla pd. Raby,
może być transonimem od nazwy wzniesienia Babica (1880) lub pierwotnym hydronimem,
utworzonym za pomocą suf. -ica, lub bezpośrednio od stp. babica ‛gatunek wierzby’ (Sstp).
W wypadku nazwy Babica (1880), dziś Krzeczowski Potok, najbardziej prawdopodobna
wydaje się odapelatywna derywacja sufiksalna z powodu braku w gnieździe innych toponimów, a w wypadku hydronimu Babica (1961), ld. Samicy, oprócz motywacji odapelatywnej dopuścić również można pochodzenie od n. m. Babica, notowanej w tym samym czasie
(por. HE XII 10). Są to przykłady wskazujące na trudności w jednoznacznym ustaleniu podstawy motywacyjnej, na jakie się często napotyka w badanym materiale.
Potamonimy z suf. -ica pojawiają się w źródłach z XII–XIII w., w tym okresie najczęściej w dorzeczu dolnej Wisły. Zagadkowa jest wielokrotnie analizowana etymologicznie
Węgiermuca. Współczesna postać powstała pod wpływem niemieckiej adaptacji nazwy
słowiańskiej na -ica, por.: Wangermucze (1342) i wcześniejsze zapisy Wangromadiszam
(1229), Wangromadniza (1245). E. Rzetelska-Feleszko i J. Duma (1977: 132) zestawiają
nazwę z kasz. vǫgroda ‛miedza graniczna’. H. Górnowicz uznaje n. za stare compositum,
(HE I 36), a Z. Babik rekonstruuje słowiańską podstawę związaną z ap. gromada w znaczeniu topograficznym (Babik 602–604).
Wśród derywatów od rzeczowników o znaczeniu ogólnotopograficznym zwracają uwagę
hydronimy odnotowane wprawdzie w XIX i XX w., ale utworzone od starych dewerbalnych
rzeczowników na *-y, *-ъve: Mątwica (1898, 1965, por. psł. *mǫty, *mǫtъve ‛mieszanina,
zamieszanie’, ale też mątew ‛rosochate drewienko do mieszania, kłócenia płynów’; mątewki ‛koniczyna; sporysz’, mątwica ‛młyn; koniczyna rozdęta’ Sstp), dziś Motwica, w dorzeczu
Wieprza i Mutwica w dorzeczu Sanu oraz Ponikwica (1887, por. psł. ap. *poniky, *ponikъve
‛miejsce, w którym znika pod ziemią strumień wody’), dziś Byczynka, ld. Przemszy.
Pozostałe nazwy zaliczone do omawianego zbioru to: Bezednica (1789, gw. bezednia
‛głębia wodna’ SGPRei)318, Błonica (1855, 1938, 1965, błonie, błonia ‛rozległa równina
trawą pokryta, obszerna, otwarta płaszczyzna; obszerne pastwisko’, też ‛łączka na moczarach; staw w polu’ SW), Bursztynica (1963, bursztyn), Dolica (1964, dół), Gardlica
(1470–1480, ap. gardło ‛część przewodu pokarmowego, też ujście lub początej rzeki, wir’
SW)319, Kalenica (1460, kaleń ‛błoto, bagno, bajoro’ Sstp), Kępica (1564–1565, kępa),
318
319

Por. jednak ukr. ap. bezodnica ‛źródło podziemne’ (Jurkowski 1971: 36).
Por. n. m. Garlica NMPol III 309, notowaną od XIV w.

135
Łoknica (1528)320, *Łużyca/Lucica (1620, łuża ‛jama, kotlina zalana wodą’ SWil), Moczydlica (2006, moczydło), Morawica (1391321, 1480, 1965, gw. morawa ‛miejsca nizinne, mokrawe, łąki i łęgi’ SGPKar), Ostrowica (1839, ostrów ‛kępa na rzece, jeziorze, stawie, wyspa trawą, chrustem, drzewem obrosła’ SW), Próchnica (2003, próchno), Przejmica (1511,
gw. przejma ‛przetok, tj. wąski pas wody pomiędzy dwoma przeciwnymi brzegami położony’ SGPKar), Studnica (1511, 1961, studnia ‛naturalne źródło’ SEBor), Topielica (1965,
topiela ‛toń, głębia, nurt’ SW)322, Wełnica (1965, wełna)323.
Podstawy rzeczownikowe związane z florą ma kilkanaście hydronimów. Najczęściej
wykorzystywaną bazą jest ap. jasień, stp. forma ap. jesion (SEBor), por. Jasienica (1335,
1446, 1460324, 1491, 1511, 1566325, 1849–1854, 1961–1970, 1964). Większość obiektów tak
nazwanych znajduje się w dorzeczu górnej Wisły, najwięcej w dorzeczu Sanu, jeden obiekt
o nowszej dokumentacji – w dorzeczu Narwi. Inne nazwy florystyczne z suf. -ica to: Chojnica (1965, chojna)326, *Gostwica/Gosuiz (1270–1279, gęstwa ‛gąszcz, zarośla’ Sstp)327,
Jelnica (1961–1970, jelnik ‛las jodłowy’ SGPKar), Jedlnica (2006, jedlnia ‛jodła’, jedlnik)328, Lipica (1787, lipa), Łopienica (1431, łopian), Łozica ((XVI–XVIII w.) 1939, łoza
‛drzewo lub krzew wierzby’ Sstp)329, Tarnica (1934–1937, stp. tarn ‛krzew ciernisty, zarośla cierniste’, tarnie ‛krzaki cierniste, zarośla’ SEBor), Trzcienica ((1378) XIX w., trzcina)330, Wirzbica (1417, stp. wirzba, od XV w. wierzba SEBor), Wierzbica (1965331, 1966).
Hydronimy od apelatywów należących do pola semantycznego „zwierzęta” są mniej
liczne: Baranica (1892, baran), Lipienica (1328, lipień ‛gatunek ryby’)332, Niedźwiedzica
(1839, 1964), Zambrzyca (1432333, ząbrz ‛żubr’).
320
M. Biolik uważa n. za bałtycką (HE XIX 115), co od dawna budzi wątpliwości. Z. Babik (444) łączy n. z psł. *lъkno ‛rośliny rosnące na bagnach’ SESł V 98, z suf. -ica i nietypową wokalizacją jeru.
321
Ojkonim Morawica notowany od XV w., por. NMPol VII 238.
322
Topielica, str., dł. 12,95 km, ld. Wkry (→ Narew → Wisła): Topielica 1965 HW nr 555; Topielica,
-y 2006 HPol I 297.
323
Wełnica, str., pd. Brdy od Modrej do Jeziora Długiego (→ Wisła), w okolicy Przechlewa, słup:
Wełnica a. Grosse Fischnitz 1965 HW nr 660.
324
Choć równobrzmiąca n. m. notowana jest wcześniej, to za pierwotną uważam n. w., por. NMPol IV 111.
325
Ojkonim Jasienica notowany już w 1300 r., por. NMPol IV 110, pierwotna jednak n. w.
326
Chojnica, str., pd. Jeziora Charzykowskiego, w okolicy Czerwonej Strugi i Jeziora Zielonego:
Chojnica 1965 HW nr 665.
327
Nazwa posiada wiele etymologii: E. Rzetelska-Feleszko (1978a: 25) wiąże ją z ap. gąstwa i wtórnym zanikiem nosowości, J. Udolph widzi tu staroeuropejski rdzeń *ghost-, co raczej nieprawdopodobne, K. Rymut i M. Majtan wywodzą ją od stp. g(w)ozd, gwost ‛gęsty las’ (HE XIII 62–63), a Z. Babik
(390–391) skłania się ku pochodzeniu odantroponimicznemu, co też nie przekonuje.
328
Jedlnica, str., dł. 11,05 km, pd. Białej Nidy ( Nida  Wisła), wypływa we wsi Brus, uchodzi na
płn.-zach. od Mzurowej: Jedlnica, -y 2006 HPol I 97.
329
Nazwa Łozica określa obiekt w dorzeczu Bugu, por. HE X 157. Ciek o tej nazwie znalazł się również w monografii dorzecza Narwi, por. HE XIX 117.
330
Por. też n. m. Trzci(e)nica, notowana od XIV w. NMPol (kartoteka).
331
Wierzbica, rz., dł. 33,38 km, ld. Skrwy (→ Wisła), uchodzi na płn.-zach. od Ulaszewa: Belicza
1416, Bielica 1575 SHGPł 325; Wierzbica a. Wierzbianka 1965 HW nr 580; Wierzbica 1983 PHP I 710;
Wierzbica, -y 2006 HPol I 312. Lit.: SHGPł 325; Rzetelska-Feleszko 1978b: 66.
332
Nazwa miejscowa Lipienica notowana również w XIV w. NMPol VI 130–131.
333
Zambrzyca, str., d. Jabłonki (→ Gać → Narew → Wisła): Zambrzicza 1432 MkM II nr 379 (tu?);
Zambrzyca I 1965 HW nr 469.

Branica a.20 km. do jez. most). wypływa na wsch. 104 i in. od ujścia Pisi: Brynica a. dł. płynie w pobliżu Gwiździn i Pacółtowa: Grobnica a. Brannicza 1421 NMPol I 330. Szczytno) (→ Wisła). rz. -u Brynica 2006 HPol I 23. 340 Zapis Brannycza 1439 ZDM II nr 541 został umieszczony przez K. Szabasówki (→ Radomka): Branica (1425). Brynica. Groblica. dziś nieistniejący. <Brennica >. Nazwy te pojawiają się w źródłach w XIII–XVI w. 18. rz. 341 Odnotowano również n. które licznie reprezentowane są w polskim materiale toponimicznym: Brennica (1228)336. db. Brynica a. dziś Kanał Branicki. od Bryńska Szlacheckiego. Brannica (1421)338.. Tyśmienicy (→ Wieprz). nie rozstrzyga o pierwotności. Pilica (1936–1939. ad Brenniciam 1291 Kuj 163–164. Kanał. Kanał. Branica. dł. *Branica/Brynniczka (1342)337. db. ld. 1983. Branica a. Brynica. 338 W tym samym źródle odnotowano n. Pszczynki. piła ‛tartak’.. kontekstu onimicznego) komplikuje ustalenie stosunków motywacyjnych. 66). zarówno lewobrzeżną.17 km. pd. NMPol I 370. niektóre ojkonimy pojawiają się w źródłach wcześniej niż hydronimy. <Brennica>. notowana od XIII w. Rzetelska-Feleszko (1978b: 48. -y 2004 GUGiK. *brъnьnъ. ld. grobla)334. pd. położonej nad tą rzeką. dł. Tymczasem według wydawców ZDM i AtSd 168 dotyczy on db. Lit. przym. Brynnica (1448). 1240. por. Bartniczka a. Hydronimy odprzymiotnikowe derywowane za pomocą przyrostka -ica stanowią zbiór dość znaczny. Mazowsze). Groblica. Brennica (1229)343. pd. dziś nieistniejąca lub może to dawna n. Branica (1425)339. udokumentowane w nazwach: Groblica (1971.136 Wśród derywatów hydronimicznych na -ica spotykamy także nieliczne podstawy związane z kulturą materialną. 19. Brenize 1341 KMaz II 250.: SHGCh 13. db. Podstawa ta jest dość częsta również w ojkonimii. Branica. kan. potrzask. ld. Drwęcy (→ Wisła). Bugu). dziś Jabłonica. Żarnica (1938. 1 – Brenica i 8 – Brynica342. 339 Równobrzmiąca n. a obiekty tak nazwane położone są na całym badanym obszarze od górnej Wisły (Śląsk). -y 2006 HPol I 257.. sieć’)335. pd. Brynica. Brennisie 1379 Woel 277. por. uj. obiekt dziś nieistniejący. omawiając obie nazwy. Brynica. m.. pd. ld. *brъnьna ‛z błota. por. Breńsko (1229) i n. słop ‛pułapka. 334 . 335 Słopica. str. dziś Stara Piwonia. 337 Od XII w. dziś Brynica. dziś Brynica. Brenica 1726 HE IX 9. płynie przez Czarny Bryńsk. por. od wsi Bartniczka: trans brenintiam (1229)1239 KMaz I 444. -y 2006 HPol I 23. Brynica. m. Kanał. notowana n. 15. E. Struga l 1965 HW nr 636. 32. Brennizzia 1378 Woel 271. Groblica 2005 AtPHP(F-4). HE XVI 18.. Brannica (1439)340.l 1965 HW nr 636. przez Wisłę środkową (Małopolska. NMPol I 371. 5. Kanał Brynica. Brynica (1572)341. Wisły koło Oświęcimia. wsi. -y 2006 HPol I 81. Pilicy.. 343 Brynica. pd. Istnienie gniazd toponimicznych (tzw. Bartniczka 1881 SG II 733. Brennizia 1289 Woel 78. Szczytno: Słopica. serbskim i chorwackim (Spsł). Branica 1784 MpPerPł. poświadczonego w apelatywach jedynie w cerkiewnoruskim. Drwęcy (→ Wisła). Brenniciam 1327 PrUr II 385. aż po dorzecze Drwęcy (dawna ziemia chełmińska). Kanał. Mościca (1786–1788. Brannycza 1474 NMPol I 330. dziś Tuchełka. 342 Ta liczba toponimów skłania do rekonstrukcji apelatywu *brъnica ‛miejsce z rozmiękłą. 22.l 1965 HW nr 636. Jabłonicy. wsi Brynica. Rymuta w haśle Branica. Brynica. tu też n. Brdy (jez. Białej Nidy. Brennizia. jak w wypadku n. -y 2004 GUGiK. Bugu. m. por. Czarnej Przemszy. żarna ‛urządzenie do mielenia ziarna’ SEBor). Słopica (2004. 9. 17. -cy 1972 UN 173. loco in quo Brennicza influit Drewancziam 1378 KMaz III 224. Kanała. dziś Brynica. notowana od XVI w. -cy 1971 UN 171. z gliny’. 336 Tu również n. jez. słownik „Nazwy miejscowe Polski” zawiera 7 obiektów o n. jak i prawobrzeżną (dorzecze Wieprza. Brynica. 20. Pierzchnianki.a. Drwęcy. pd. str. gliniastą ziemią’. Słopica. ld. ter. od ap. uchodzi na płn.: ad Brenycam ok. Branica 1781 ZDobrz 133. Frekwencją wyróżniają się nazwy od psł. który tu faktycznie istnieje). Branica. Groblica.78 km.. Bartniczka a. Brennicza. co może świadczyć o ich pierwotności.

Łukawica (1884). Łukawica. wygięcie. 133). m. ter. Istnienie wielu ojkonimów od tej podstawy oraz par ojkonimiczno-hydronimicznych. łękowate obniżenie terenu’. Bardziej prawdopodobne wydaje się pochodzenie od przymiotnika. co ma kształt łuku. Wszystkie Łukawice zlokalizowane są we wschodnich rejonach kraju.-wsch. *Mielczyca (1274. -sko powstałaby n. pd. Sanu. *-ъve. płynie przez Zakrzewo. Brdy. 5. Sołokii (→ Bug). pd. aby był to rezultat tej starej oboczności. 346 Por. ld. (NMPol VI 396). choć autorzy większości opracowań uważają tę późną nazwę za pierwotną (por.60 km. Łydyni (→ Wkra → Narew → Wisła). to należy uznać. Janki (→ Wierzyca). dziś Dyrbek. Łukawica. określająca 4 obiekty: Łukawica (1466). dalny ‛daleki’ SGPRei)346. *pľuty. *lǫkъ ‛wygięcie. dziś Krówka. notowana dopiero w 1974 r. Kostrzynia. Łukawica (1477). Łukawica. a pierwotność hydronimów później notowanych niż ojkonimy jest niekiedy wątpliwa. dziś Świnka. pd. por. *łukawa : łuk ‛łęk. Nieco szerszego omówienia wymaga n. iż nie była to baza wyłącznie hydronimiczna. dopuszcza hipotezę. Rzetelska-Feleszko (1978b: 70) wywodzi od rekonstruowanego przym. że oprócz stp. przym. najdalej na zachód płynie Łukawica. choć uważa łęk i łuk za „etymologicznie tożsame” (: psł. SEBor 299. Łukawica (1786). w. Rzetelska-Feleszko 1979: 98). Czyrwienica ((1449) 1456. Wyróżnić jeszcze trzeba dwa hydronimy od archaicznych podstaw o znaczeniu ‛płytki’: *Płytwica/Plutwica (1296. krzywizna. Pozwala to na wysunięcie hipotezy. str. ld. gw. i n. Dłużyca 1966 HE XV 38.zamiast nosówki wskazywałaby na wpływy ruskie (por. Do pozostałych derywatów hydronimicznych od podstaw o znaczeniu ogólnotopograficznym. ponowiona na nazwę wsi. HE XIX 111). dziś Kałuska. czyrwony)345. zapisanej już w 1528 r. Zakładając pierwotność nazwy rzeki. (obocznie Lizianka). Lizy (→ Narew).137 Breńsk 1348 KMaz II 296. może być ponowiona z n. Lit. niegłęboka’)344. linia wężykowata’(Sstp) mogły istnieć również postaci *łukawa. którą E. Dłużyca (1437. Łukawka NMPol VI 395–397). pd. *mělьka ‛płytka’). dziś Kałuska (w obrębie historycznego płd. Dalnica (1849– –1854. np. 347 Tu też n. Łukawica (1931). iż derywacja nazw rzek od nazw jezior jest dość częsta na obszarze Mazur i Pomorza (por. gw. To rozmieszczenie geograficzne oraz forma z -u. Czirvyenycza (1450)1456 SHGMz(MK 4. Łukawa. mogłaby się ona nazywać *Brenna lub *Breń (wtórnie Brenica) i od tych postaci za pomocą suf. <Czerwienica> 1965 HW nr 555. długi). formalnie jednak należy do zbioru transonimów. ap. 140–140v). szerzej o tej podstawie W. Boryś. wsi Dalnica i n. Jeśli jednak weźmiemy pod uwagę fakt. kałuża po deszczu’ (HE I 30–31). *łukawica. krzywizna’). . pd.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. należą: Bannica (1549. *plytъva ‛płytka. Pozostałe obiekty znajdują się w dorzeczu Sanu i Bugu. ld. 345 Czerwienica. m. związanym z cechami wody. *łukawka. Sanu. form łękawa. to nie sądzi.. pd. bania). Mazowsza). koryta czy terenem. Ojkonimy Łukawa i Łukawka obecne są jednak także w środkowej Małopolsce oraz na pograniczu mazowiecko-małopolskim (por. jeziora. n. 1966347. a w postaci z -u. dziś Liska. Boryś (2007: 188–195) i Z. lasu Dalnica 1966 HE III 10. str. Kondratiuk 1974: 118.upatruje zapożyczenie z czeskiego (por. też nazwę cz. 304). pluta ‛bagno. W. Tanwi (→ San). pol. łękawica. Dobrzyca ((1422) 344 Górnowicz w podstawie widzi psł. Babik (2004: 23–50). związane ze starą alternacją *ǫ : *u. uchodzi koło Jarlut: Czirwyenycza (1449)1456 SHGMz(MK 4. że potamonim Brennica został tutaj przedstawiony tylko jako egzemplifikacja trudności klasyfikacyjnych. psł. łękawka ‛coś. psł. o dł. MakSk 105).

Geoportal. krokiew’ SGPKar. polny). też paciepny ‛ciepławy. *Jamnica/Gemincza (1422). gw. też n. 2006. Krztyni. Osobnica (1470–1780. rzadkie błoto’)351. Dumy jest to ld. 1456. poboczny ‛będący z boku’ Sstp). może dziś Wymakracz: Pyasecznycza 1493 SHGMz(ADP 387). Swornica (1786–1788. Strasznica (1505. 1886. Węgiermucy (→ Wierzyca → Wisła). 1439349. Muzga. <Dobrzyca>1965 HW nr 518. Golanki. poprzeczny). HE XIV 39. 355 Notowana jest n. 1965362. × Szoryca a? Skorzyca l 1965 HW nr 784. Krzywica/Krzywiec (1786–1788. Łaźnica (1963. 362 Por. Kraśnica (1786–1788. Nędznica (1963. Suszyca (1786–1788. Pyasseczna 1513 SHGMz(Ep. 34) (tu?). 360 Szoryca. Słonica (1960. 353 Dla J. co jest dość typowe dla Mazowsza wschodniego (szerzej o tym Bijak 1990: 36). 352 W tym samym czasie zanotowano n. *Łompnica/Lompnich (1244. kalny ‛mętny. 357 Piaseczna. Pyaseczna (1513)1517 SHGMz(Kap. P. m. 358 Rzeka w dolnym biegu płynie obok koryta Bzury. lub oboczna n. ale podane znaczenia raczej nie mogły motywować n. 1882.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. skory ‛szybki’)360. przeczny ‛poprzeczny’ Sstp). Kęsica (1965. m. posępny. wapienny. 117v–118). Łubnica (1528. n. może od durny ‛lichy. 1528. XVI. słotny’. nędzny). krótki’.34 km. Kęsica 1965 HE XV 63. osobny ‛oddzielny. zawierający dużą ilość 348 Muzga. Grabowskie. m. równy)359.. jamny : jama). – Nad rzeką powstało kilka wsi o nazwach zestawionych. Skrody (→ Pisa → Narew → Wisła): Dobrzicza (1423)1456 SHGMz(MK 3. 1859. 349 Dobrzyca. zapewne w znaczeniu ‛groźna rzeka’). błotny’. krzywy)354. 359 Nazwa miejscowa Rówienica notowana w tym samym czasie. łomna : łom ‛łom. Kalnica (1877–1905. *Polnica/Polenica (1372. por. 1880353. n. w. łaźny : łaz). *Skorzyca/Szoryca (1892. 1883. strumień nazwany Dobrzyca 1775 ZPłoń 12.15 km.. Świdry NMPol. Łomnica 1348 NMPol VI 357. str. str. 6. Dobrzicza 1446 SHGMz(AG 2042). 405). str. -y 2006 HPol I 56. 361 Por. m. mały’ SGPKar). Dopływ ze Skórcza 2005 AtPHP(E-3). paciepno ‛wilgotno’ SGPKar). czerwony’ SEBor).. Dobrzyca 1965 HW nr 556. Szoryca XX w. por. Korytnica (1242. Średnica 1966 HE XVIII 98. wysychająca’ Sstp)356. straszny. Ołudzy. ter. przełom. Narwi (→ Wisła). solidarny’ SGPKar). Raciążnicy (→ Wkra → Narew → Wisła): Dobrzica 1439 SHGPł 61. n.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. paciep ‛pole położone ku północy’. Średnica (XVI w. miejsce wydrążone’)355. (1423) 1456348. 350 Por. Niewodnica 1533 NMPol VII 446. studzony ‛zimny’). 1882. ld. z jednym członem ponowionym z n. PMT VIII 91. niewodna ‛uboga w wodę. dobry). słony : sól). 351 Wcześniej zanotowano n. rz. sworny ‛zgodny. por. 356 Notowana jest również n. 1493357. przym. zob. *Słonica/Slawiscza (!) (1376). 354 Por. por. odrobina’ SGPKar)352. dziś Żebrówki. m. Pobocznica (1960358. Studzienica (1367. *Rowienica/Rowenicz (1360. ter. Paciepnica (1961. brak bliższej lokalizacji: Szoryca 1892 SG XII 21. Durnica (2003. piaseczny). 4. ale według AtKr 292 jest to oboczna n. dł.. Przecznica (1934–1937. m. kęsy ‛kusy.. Kalnica 1552 NMPol IV 270. dł. por. *Kalnica/Kalnitz (1365).. średni ‛środkowy’. też ap. Mużgi.). ld. krasny ‛barwny. średnica ‛obrączka żelazna. łubny ‛łubowy’ : łub). suchy)361. Surowica (1966. str. -i 2006 HPol I 181. 1961. Dobrzyca. też kęs ‛kawałek. Suszyca 1961 HE XII 198. 21. surowy ‛wilgotny’ SGPKar). Jamnica (1409) 1472 NMPol IV 49. 1964. pd. *Wapienica/Lopnitz (1571. Borzymy-Dobrzyca. ld. też wapienica ‛lichy gatunek ziemi. 1966. też kaleń ‛kałuża. Krzywica 1961 HE XII 95. . samotny’ Sstp). ((1358) 1434. Studzianica (1931). Lit. korytny ‛korytowy’ SGPRei : koryto). Lit.138 1465. Jamnica (1324350. Poprzecznica (1849–1854. Piasecznica ((1335) XVI. Niewodnica.

. *rokitna. Coprzyvnycza 1512 SHGMz(PT 1. Lescznicza 1473 SHGMz(MK 6. Księte) (→ Brynica → Drwęca → Wisła): Rokitnica lp 1965 HW nr 638. str. jemielny)372.. znojny ‛nużący. Koprzywnica (1256). Koprzywnica (1402). dł. Leśnica. Wilgi. 99v).. fluvio Lescznicza (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. 311). n. może pochodzić od ap. leszcza ‛leszczyna’ lub leszcz ‛ryba’)373. 374 Por. wsi Leśnica 1610 NMPol VI 78. Dębowica (1418. por. str. Koprzywnica (1414–1425). Wolnica (1847. Gaci (→ Narew → Wisła): super fluvio Leśnica 1411 HMil 285. dziś nieistniejąca. -ica. bez nazwy 2005 AtPHP(F-4). gostynińskim. choć może również pochodzić bezpośrednio od rzeczownika koprzywa. 1430367. Koprzywnica (1426). str. HE XVIII 148–149 i MakPrz 326. pd. z suf. Pisi (jez.. <Koprzywnica> a. Rokitnica. wapennyj z odpodobnieniem -nn. <Pokrzywnica> 1965 HW nr 538. -ica. pd. *koprzywna. Leśnica (1254374. <Leśnica> 1965 HW nr 469. 1965369). str.139 skały wapiennej’ SGPKar). rz. 369 Rokitnica. też gw. od XVIII w. lokalizowana w pow. Raciążnicy (→ Wkra → Narew → Wisła). Świśliny (→ Kamienna). pokarm’ (SEBor). -nica. chrostny : chrost ‛chrust’)370. ukr. Jemielnica (1294. traktowana jako derywat od przym. 1965366). m. dziś nieistniejące. Hydronim rekonstruowany na podstawie n. żeleźnica ‛gatunek rośliny’ SW)363. w par. fluvii dicti Koprziwnycza 1484. dziś Biała Przemsza. dł. 153). Żeleźnica (1934. Śliny (→ Narew). z suf. Lit. n. z suf.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 69. str. pd. lub w ziemi nurskiej: Dambyenycza torrens 1493 SHGMz(ADP przyp. Koprzywnica (1327). 1775368. może ld. Inne różnorodne podstawy florystyczne pojawiają się w następujących nazwach: Chrostnica (1348. dębowy). str. też n. z suf. Zyrawycza (1406). m.15 km. Pokrzywnica..: Rzetelska-Feleszko 1978b: 68. Dębienica (1493. 366 Koprzywnica.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 67. Cisownicy (→ Młyński Rów → Motława). kudłaty’ SW). n.. stp. ld. Osy między Lutryną a Gardęgą (→ Wisła): <Koprzywnica> lp 1965 HW nr 761. Rzetelska-Feleszko (1978b: 52) – jako odprzymiotnikową od jemielny. Luciąży (→ Pilica). jako odrzeczownikową. dziś Pokrzywianka. chrostny). -y 2006 HPol I 137.. lasu i góry Żeleźnica 1934 HE XII 236–237. d. wsi Krośnica 1765 NMPol V 335. 370 Por. włosaty ‛mający wiele włosów. pd. Prawie wszystkie nazwy zapisane zostały w średniowieczu i dotyczą obiektów położonych na obszarze całego dorzecza Wisły: Koprzywnica (1242). ale też psł. 387). zroszony’ SW). brak jednak dokładnego datowania.34 km. *žirъ ‛tłuszcz. z domieszką ropy’)364. por. dziś Strawa. Podobnie hydronim Rokitnica. Rokitnica 1965 HW nr 556. dębinny)371. natomiast E. 373 Leśnica. 10. Wapielnica (1849–1854. Trębki. dł. Leszcznica (1414–1425. karma. zwilgotniały. 26v). żyr/żer ‛pastwisko’. ld. 372 Jest to kolejny przykład różnego podejścia do granicy morfemów: H.63 km.> -ln-). Lescznycza 1428 MkM I nr 717. w. por. rokita ‛gatunek wierzby’. Ruża (→ Narew → Wisła): Koprzyvnicza 1416. 365 Koprzywnica. wolny). Wśród hydronimów od podstaw roślinnych wyróżnia się frekwencją Koprzywnica. Znojnica (1891. Włosacica (1483. 368 Rokitnica. wapienny.. z suf. Lit. 371 Dębienica. 91). *leszczna : laska. por. Koprzywnica (1450. – Nazwa historyczna sprzed 1800 r. określający 4 cieki wodne (1377. uchodzi między Drozdowem a Kiełkami: Rokitnica 1775 ZPłoń 139. Por. -nica (HE I 16–17). 363 364 .. 367 Por. *żyr(z)awa ‛rzeka o tłustej wodzie. 16. *Žyr(z)awica/Żurawica (1849–1854. notowanej w XV w. żeleźny ‛żelazny’ SGPKar. -nica lub od przym. 1494 SHGMz(MK 6. Lit. Krośnica (1356. Rokitnica 1528 NMPol (kartoteka). 1564 SHGMz(Siel 2. pd. pd. zalany. -y 2006 HPol I 235. Badacze skłaniają się ku pierwotności n. Górnowicz interpretuje n. Koprzywnica (1416)365. 2.

Sienica (1546. lipny ‛lipowy’. 160). w którym się proso na krupy jaglane przerabia. leśny) 377. podaje również ap. W zestawieniu hydronimów o motywacji kulturowej interesująca jest n. dziś zapewne nieistniejąca.. <Kolnica> a. Wątpliwości te spowodowały poszukiwania innego objaśnienia n. brak jednak dokładnego datowania. pd. m. 378 Por. n. drzewo owocowe dziko rosnące’ (SGPRei). bies ‛zły duch. 387 Kolnica. m. ale też psł. XVI w. <Okolnica> 1965 HW nr 558. Kolnica (1448. kopiec’ SEBor). str. Izdebnica 1532 HE IX 40. uchodzi między Gacią a Łomżyczką: <Leśnica> 1965 HW nr 470. olszany ‛olszowy’). czart’ (notowanego od XV w. AtŁęcz 138. Sennycza. por. por. ld. por. Rymut wiąże ją z n. por. pd. Klimaszewnica. Sony (→ Wkra → Narew → Wisła): Colnycza fl. Lipnica (1334378. Narwi (→ Wisła). K. NMPol IV 497). gromadny ‛gromadzki. wsi Nowa Lipnicza (1369)1585 NMPol VI 142. 384 Por. 375 376 . *(s)u̯ eid. ap. płynący przy chatach’)385. ten jednak typowy dla kaszubszczyzny. Sufiks -(n)ica rzadko tworzy derywaty od antroponimów. domowe zwierzęta’ SGPKar). *lipьnica ‛lasek lipowy’ ESSJ). 388 Identyfikacja za AtKr 289. 1964 2 ×). 1928. 380 Por. też n. szatan. też siennica ‛stóg siana. gdzie ryby chowają. HE XVIII 98). stodoła’ SGPKar). płaz. 385 Por. też jagielnik ‛młyn. lipowy). na określenie rzeki i wsi na Mazowszu. – Nazwa historyczna sprzed 1800 r. ‛mucha. Świdnica ((1450) 1490. Narwi (→ Wisła). 1849–1854 2 ×. miejsce.*świdna : świd. str. Lipnice 1964 HE XII 104.(por. Spsł I 245. kolna : kół ‛pal’ lub koło)387. SGPKar). należący do wsi’). sienny : siano. 379 Por. Osetnica (1405. 1566380. osa’. Syennycza 1483 SHGMz(MK 6. 1621. sadzawka’ SW). Sennycza 1428 MkM I nr 611. 1961 2 ×. dziś nieistniejąca. Gromadnica (1567–1868. wyjątek stanowi n. dziś Korzkiewka388. Leśnica. Mogilnica (1247.381. n.52 km. graniczny). SEBor). między Gacią a Łomżyczką: Sennicza 1379 KMaz I 92–93. 25. ter. też świdwa ‛gatunek rośliny’ Sstp)383. wsi Lipnica 1511–1523 NMPol VI 142. 386 W tym samym czasie zanotowano n. por. która jednak nie jest notowana w SSNO.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 68. Lipnica 1775 NMPol VI 142. 86). dł. por. Biesz. Zanotowano również n. m. 383 Hydronim Świdnica bywa też zestawiany z rdzeniem ide.384. 1963). rodzaj żarn’ SGPRei). Bieśnica. <Siennica> 1965 HW nr 470. AtSd 168. tj. leśnica ‛leśniczy. 1786–1788. 1964386.140 XVI w. Okolnycza 1516 SHGMz. HE IX 146–147. Podstawą hydronimu Historycy datują zapisy nazwy tego obiektu na XVI wiek. mogilny : mogiła ‛naturalna lub sztucznie usypana kupa ziemi. Siennica (1379382. 382 Siennica. 1965376. 381 Historycy datują zapisy nazwy tego obiektu na XVI wiek. Lit. ale znaczenia te raczej nie mogły stać się etymonem hydronimu. Żabnica XVII w. 1490. Jagielnica (1890. nie musiała ona być jednak pierwotnie nazwą wodną (por. n. w zebranym materiale nieliczne przykłady pojawiają się późno. odnotowana w XV w. -y 2006 HPol I 117. *osetny : oset). Lipowica (1965. *Rybnica/Rypnicz (1348. os. flumen Colnycza 1493. rybny. Olszanica (1848. str. (1448)1457. też ‛gad.375. Kolnica. Jagielnica HE XVI 47. nad rzeką Sieniczą (1565) Lumaz II 103.*owadny od owad gw.. ter.. 1434379. Bieśnica (1352) 1519. Izdebnica (1532. nawiązującego do ap. izdebny : iz(d)ba). 377 Notowany również gw. Białuchy (HE XVI 15). ‛strumyk izdebny. Nieliczne przymiotnikowe podstawy odzwierzęce tkwią w hydronimach: Owadnica ((1445) 1458. bieśnik ‛człowiek złośliwy’ (SW. ld. n.. też rybnica ‛rybnik. XVI w. jagielny ‛jaglany’. Sennycza 1435 SHGMz(MK 335. podobnie jak żeński odpowiednik bieśnica. kamieni. i ter. Żabnica (1565. Jeszcze mniej liczne są hydronimy od przymiotników związanych z kulturą materialną i duchową: Granicznica (1486.

pd. Zminica/Zmiennica notowana w 1432 r. Wisły. Przylepnica. n. przym.. też n. wściekły. 1362400.92 km. Moszczenica. m.. pędzona : pędzić)395. który był’)393.. I. wsi Będzienica zanotowaną w 1880 r. przylepny ‛przylepiający się.78 km.. Drgycz 1518 NMPol II 424. Wyrazy związane z polem semantycznym piekło. Przelipnica a. m.45 km. dł. Rosica (2006)391. gm. dł. Skrzypnica (1490.141 mógłby być psł.. Běsna (Spsł). wodnej. Wydawcy ZDM w przypisie 3 identyfikują tę rzekę jako „prawoboczny dopływ Wieprza”. może n. notowane są nieliczne formacje odczasownikowe: Drgica (1525. 1424401.: SHGCh 81. Kręcica. m. NMPol I 132. 402 Por. choć nie jest to powszechny sąd. opalony)394. 9.(1960. HE X 43–44. kręty). który ginie w ziemi). 90.. trząść się’)389. 19. 399 Por. Pędzenica (1367. NMPol VII 257. dł. opętany przez diabła. gwałtowny. Pisi (→ Brynica → Drwęcy → Wisła). Stracenica (1844. Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. określający 9 obiektów. pd. stracony : stracić ‛zgubić. zaginioną n. Moszczenica 1325–1327 NMPol VII 259. uchodzi w Płocku: Kasica (!) 1965 HW nr 577.. 396 Przylepnica. skrzypny ‛skrzypliwy’ od dźwięku wody : skrzypieć). 389 Odnotowana kilka lat wcześniej n. diabelski’. Lit. *Zwonica/Szwonica (1786–1788. 393 Por. Przylepnica (1784. Vlewnycza 1529 SHGMz(Siel 1–2. ulewna : ulewać)397. Pasica (1961–1970. inaczej Bańkowski 1977: 156. też n. 173). Szrenka 1965 HW nr 554. Geoportal. co upoważnia do łączenia hydronimu z tym przymiotnikiem. Rosica. 960). też ‛zniknąć’. Wkry (→ Narew → Wisła). oznaczała potok. 1350399. 391 Rosica. ‛dziki. Moszczenica Wyżna). Przylipnica a. por. Szronka a.. n. 1499402. 400 Por. 173). Lit. Od XV w. Pędzienica 1386 NMPol VIII 371. uchodzi koło Szreńska: Przylepnica 1784 MpPerPł. dial. pd. . běsný ‛szalony. Rosica (Struga) XX w. położonych od dorzecza Dunajca na południu aż po dorzecze Bzury na północy. str. też n. tor. pd. str. wściekły. rz. przym. Przylepnica a. 1461. dziś nieistniejąca. drgać ‛poruszać się szybko a nieznacznie. 392 Por. Mławki (→ Wkra → Narew → Wisła). m. notowaną od XV w. W języku polskim przymiotnik nie był odnotowany w słownikach. w okolicach Warpalic. MakSk 197. szalony’. 397 Ulewnica. wypływa koło Chomętowa. -y 2006 HPol I 237. notowaną od XIII w. por. *běsьnъ ‛diabelski. Osiek: Stobenicz? 1437–1438 GZ 90. NMPol VII 259. *Rosica/ Kasica (!) (1965. por. zwonić ‛dzwonić’). Przylepnica 1839 MpKwat III 2. Narwi (→ Wisła): Vlewnycza (1435)1456 SHGMz(MK 3. <Ulewnica> 1965 HW nr 538. Nieco liczniejsze są derywaty odimiesłowowe: Będzienica (1880. 1775. por. raczej wtórna w stosunku do n. 21. paść ‛karmić np. fluvio Vlewnycza (1435)1456 SHGMz(MK 3. Moszczenica 1877 NMPol VII 258. 398 Por. str. Opalenica (1965. ld. diabeł były dość często wykorzystywane metaforycznie w toponimii. Wśród nazw odimiesłowowych frekwencją wyróżnia się hydronim Moszczenica.. bydło na łące’ SW). Moszczenica (1348398. 390 Rosica. 394 Opalenica. wsi Drgicz. wymieniona w pobliżu Jeziora Warpalskiego. str. rosić ‛też o moczeniu lnu w rzece’ SGPKar)390. Ulewnica (1435. 395 Por. n. uchodzi koło Giżyna: Rosica. m. będący ‛ten.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 73. Nazwa ta pojawia się w źródłach od XIV w. lepiący’ SW)396. Sufiks -ica derywuje również hydronimy od podstaw werbalnych. m. 401 Zapis Mosczenicza 1424 ZDM VII 145 umieszczony był w haśle Kurzelówka (HE XIV 43) oraz wśród dopływów Wieprza w haśle Moszczanka (HE VI 25). Zminica (1448. Moszczenica (dziś Moszczenica Niżna. m. zabłądzić’. n. -y 2006 HPol I 236. zminąć : minąć ‛od krętego biegu rzeki’)392. n. -y 2006 HPol I 225. dziś Moszczanka. natomiast przykładów dostarcza materiał czeski. Opalenica p 1965 HW nr 644. Moszczenica 1392 NMPol VII 259. trujący (o grzybach)’. m. por.

psł. oraz *Stobienica/Stobenicz (1437–1438. tu w znaczeniu ‛potok. 13. Bystrej (HE VI 3–4). też Jurkowski 1971: 39). źródło’. por. Lachnica 1965 HW nr 581. n. *kľučь ‛coś zakrzywionego’ SEBor (zob. Koluśnica (2006. kamyszek. Sufiks -nica jest bardziej produktywny w gwarach niż -ica. szawiać ‛ruszać. Nazwa Szewnica (1436). uchodzi na wsch. Nalepa 1968: 88–96). też ‛droga piaszczysta’ SGPRei. Sławski 1976: 24405) związane są dwa hydronimy: Stobnica (1359). jak i hydronimów – były przedmiotem zainteresowania badaczy (por. z suf. Kłopotnica ((1363) 1525. przym. Kamesznica (1882. m. od Tłuchówka: Lachnica 1884 SG V 53. *stobъ o niezbyt jasnym znaczeniu etymologicznym (może ‛słup. 1972). rz. Derywuje głównie od podstaw rzeczownikowych. chwiać się’. płynie w Kamieniu Kmiecym.‛ruszać się. W okresie staropolskim tworzył derywaty odrzeczownikowe i odczasownikowe. 1960. dł. Por. – Nazwa niejednoznaczna. zdrój. pd. z błędnym L. Lachnica (1884. Frekwencja hydronimu pozwala hipotetycznie przyjąć istnienie apelatywu hydronimicznego *moszczenica ‛rzeka. Mielnica ((1291) 1293409. pd. rdzeniem *šev-/*šav-/*šov. Wiązać ją należy z psł. por. z którego wydobywano szuter’). kłoda’. w dorzeczu Brdy (→ Wisła). por. Skrwy (→ Wisła). kłopot ‛hałas’)407. 406 Apelatyw klucz w znaczeniu topograficznym to ‛miejsce zakrzywione. w. Z psł. Babik (568–569). również posiada „parę” w postaci równobrzmiącej n. ap. Rzetelska-Feleszko 1978b: 72. 1966. -cy 1972 UN 180. Marianka. Odrzeczownikowe nazwy o podstawach ogólnotopograficznych poświadczają hydronimy: Isepnice (1704–1725)/Isepnica (1786–1788. ap. pd. miel ‛płytkie miejsce.w zapisie)408. -i 2006 HPol I 47.in. upadek’ (Spsł). Wśród około 100 hydronimów na -nica wyróżniają się te. z psł. 409 Mielnica.59 km. *Prątnica/Prantenitz (1321. przestrzeń dookoła lasu’ lub olsza). bardzo mętna woda’ SGPKar. Szewnica (1447) 1457 NMPol (kartoteka). Podsumowania dyskusji wokół znaczenia podstawy tych toponimów dokonał Z. Bochotnica (1350–1351) NMPol I 240 uważana jest za pierwotną. 47. pol. dziś nieistniejąca (?). Osusznica (1565. Melnizam vero descendendo fluit (1291)1293 Perl 433. ap. w dorzeczu Drwęcy. czas. osuch ‛sucha kępa. boczne koryto rzeki’ Sstp. Kowalska 2011: 74–75). Rozszerzony sufiks -nica powstał z połączenia przyrostka -ica z przymiotnikami na -ьnъ i pełnił funkcję strukturalną oraz lokatywną. młoda gałązka. niekiedy od przymiotnikowych oraz od wyrażeń przyimkowych.. m. psł. kolucha. Moszczenica 1961 HE XIII 157. gw. Oleśnica (1419. muł. której brzegi łączy most’. isep m. klucz406). koło Małych Swornychgaci: ad lacum qui dicitur Planzno per quem Melniza fluit. olesie ‛błoto wśród lasu. por. przys. por. Wisłoka (HE III 75–76). Występuje w funkcji strukturalnej i lokatywnej (por. wywołanym np. zapewne od łacha ‛odnoga rzeki. mimo wcześniejszego odnotowania równobrzmiącej n. ‛piasek wyrzucony na brzeg przez rzekę’ SESł. m. miał ‛rzadkie błoto. -nica. por. ta została jednak odnotowana później. zakręt drogi lub rzeki. przez uderzenie.142 1884403. 407 Por. pd. 403 404 . n. Jasieniu.. Badacze łączą podstawę n. pomykać’404. rzadziej czasownikowych. koluchy ‛igliwie sosnowe’ SGPKar). lub od stp. których podstaw należy szukać w zasobie prasłowiańskim. kameszek SW). Łachnica. Kłopotnica (1363)1525 NMPol IV 529. *prǫtъ ‛cienka. Fiszora (HE X 165–166). stp. 408 Marianka. rózga’. jednak także stp. mielnica ‛młyn’. witka. natomiast odprzymiotnikowe nie są udokumentowane w tym okresie (Kleszczowa 1996: 59–63). Może od gw ap. moszczony : mościć). *stoběnъ). por. wysepka na jeziorze’). 405 Nazwy o tej podstawie. *bachati ‛o silnym urywanym dźwięku. Bochotnica (1661). pręt ‛długi i cienki kawałek Por. Klucznica (1786– –1788. 1504. mielizna’ Sstp. str. a jest ich kilkadziesiąt na obszarze Polski – zarówno ojkonimów. i gw.

. Czarnej (→ Pilica → Wisła). Krzny Północnej (→ Krzna → Bug → Narew → Wisła) HE X 124. co drze. *Gozdnica/Gosnycza (1419)416. Prantnicz 1453 Woel 193. powstałe wskutek przedarcia się przez groblę. <Świerza> 1965 HW nr 555. Wisły. Prątnica a.. *G(w)ozdnica/Gosnicza (1470). ld. Sikornica 410 Wólka. Wulka. pławy ‛łąka niska’ SGPKar)417. str. dł. psł.421. łąka). str. Podstawy oznaczające rośliny z sufiksem -nica uformowały hydronimy: *Dzierzężnica/Zyrsantnica (1336. miara długości’ SEBor)410. rzyć ‛tyłek’. niedźwiedź)419. 199.. str. to co się drze. -y 2006 HPol I 185. Przerwanica lp 1965 HW nr 784. XVI w. drapie. Pęcherek a.143 drewna. wiązania ogarów’ SW.. d. Przerwanica (1892).-wsch. Swornica. n. str. dł. 9. szpara’ SEBor). źródło na płd. uchodzi koło wsi Niestum: Swyerza 1477 SHGMz(MK 6. Korzenicy (→ Pszczynka → Wisła). wyrwa). ld. 101–102. Wel (→ Drwęca → Wisła). -y 2006 HPol I 270. dziś Gwoźnica415. 415 Por. -ki 1971 UN 171. Łydyni (→ Wkra → Narew → Wisła). Świerza 2005 GUGiK. okoń)420. Wąwelnica (1303. *Plewnica/Plevenisse. 418 Por. wyrwa. koło wsi Grzawa: Swornica. Pławnica (1965. <Prantenitz> a. Stawnica (!) (1965. *pelva. Wyrwanica (1964. Szczełknica (1965. tor. cz. Szczerbnica (1789.. -i 2006 HPol I 320. swora ‛sznurek lub rzemień do sworowania. robić bruzdy’ Babik 557). stprus. pd. u roślin trawiastych małe listki’. Wólka 2005 AtPHP(F-4). 100). dziś Wieprznica NMPol (kartoteka). Tyśmienicy (→ Wieprz → Wisła). -y 2006 HPol I 282. nasyp’ SW)411. Prątnica: Prantenitz 1321. *pelwo ‛plewa’ SEBor). -y 2006 HPol I 213. nowe koryto rzeki. piskorz). uchodzi koło Młocka: Stawnica a. koło wsi Nowe Bojszowy: Swornica. Łydyni (→ Wkra → Narew → Wisła). gw. gm.. *Gozdnica/Gośnica (1470. koło mta Skórcz: Szoryca struga powstająca z Przerwanicy i Milicy 1892 SG XII 21. wsi Małachów: Niedźwiednica. dial. ‛to co łączy’). Sopotnica (1846. ‛wyłom. Zembrze. Pławnica. str. staw (?))413. Lit. 420 Okonnica. Szorycy (→ Węgiermuca → Wierzyca → Wisła). 419 Niedźwiednica. dł. Pokrzywnica (1787. rak). uchodzi na płn. Racznica (1412. ld. Swornica (2006 2 ×414. Piskornica (1440. plewa ‛odpadki pozostałe po wymłóceniu zboża.. Sławnica (!) 1965 HW nr 555. 5. Stawnica. . Pławnica a.in. z powodu nieprzyjemnego zapachu wody). wymieniona w pobliżu jez. dzierzega ‛rzęsa wodna’ SpXVI). n. dł. *deręga ‛to. por. ok.*vǫ-vъlь ‛suche miejsce wśród wód i mokradeł’ Boryś 1975: 165). -y 2006 HPol I 281. metalu’. ter.44 km. dł. Pranthenycz 1338. pot. Pęcherz a. str. -i 2004 GUGiK.03 km. głęboka dolina’ od *skorditi ‛bronować. sopot ‛źródło’ SGPKar)412. wsi Biebrznica (1664). *szczelka ‛szczelinka’. HE VI 27 dotyczy Piskornicy. a apelatywy zoologiczne – następujące nazwy rzek: *Biebrznica/niem. por. psł. Wólka [db. Okonnica (1965. [Świerza] XVI AtMz 248. bóbr)418. Bebernitz (1650. 2 km. Szczawnica (1470–1480). bez bliższej lokalizacji. luka’ SEBor). od Jeziora Górnego i wsi Tyliczki: Wólka. por. 489. Brzozie: Okonnica lp 1965 HW nr 638. ld. 413 Stawnica. pd. ld. ‛kij. Pranthnicz 1452. 6. dł. 421 Zapis Piskornycza 1440 Matr IV/3. n. obdziera’ Spsł. szczerba m. <Pranthenycz> a. stp.39 km. str. Gwosznycza 1504. 416 Obiekt identyfikowany przez historyków z rz. AtKr 290. 7. 412 Por. Łącznica (1289.69 km. wsi Gwozdziecz 1462. Pęchra a. Skrodnica (1867)/Skoradnica (1893. rz. 411 Przerwanica. Gb. Sopotnica 1846 HE XIII 234–235. *skorda ‛bruzda > zagłębienie > wyżłobiona.] a. Rzytnica/Żytnica (1888. psł. pd. 12. Dorzyk. pokrzywa). 21. -cy 1971 UN 171. Prątnica. później Gośnica.79 km. psł.. Niedźwiednica (2006. nr 737 umieszczony w haśle Piskornica. Pelvenissa (1258. 138. Wólka. dziś Gwoźnica Dolna i Górna NMPol III 455. gw. 483. przerwa ‛wyrwa. od wsi Prątnica. 417 Pławnica. 14. 414 Swornica. Wólka. *ščelь ‛szczelina. laska. g(w)ozd ‛las’ Sstp). uchodzi koło Nadrzek.: SHGCh 90.. <Pranthnicz> p 1965 HW nr 635.

płytki). Łosinica (1559)430. 279–282.. Penzy (→ Narew → Wisła): Kyselnycza fl. który również cytuje ten sam rkp. 1470–1480. 1965. Turnica 1966 HE XVIII 107. 422 W HE XII 175 hasła Sikornica i Sikorznica utworzone na podstawie jednego zapisu z 1569 r. 1435 SHGMz(MK 4. Biolik zestawia go (za J. kosy ‛krzywy’). nalewać. Lit. przysiółek’ SEBor). Gilwonitz 1400 NMPol III 525. łoś. – Por. 425 Odnotowana również n. 1900. Od ap. s. Wieprznica (1425. Kobila 1378 NMPol V 17. 407. plac wiejski. gw. Osownica (1532. str. szczmiel ‛trzmiel’ SEBor). gdzie się trzyma zboże’ Sstp).. Supraśli (→ Narew).144 (1569422. Płytnica (1962. Bukownica (1365 bukowy). dziś nieistniejąca. HE XIX 115–116. cytowane raz za rkp. pile ‛kropla’. nawsie pochodzi hydronim Nawieśnica. kisły ‛kwaśny’ od smaku wody)427. służące zwykle za pastwisko’ (SGPKar). lit. por. Od przymiotników zoologicznych utworzono nieliczne derywaty: Bykownica (1427. osowy : osa ‛osika’). Turnica (1367) XVI. wiązowy : wiąz ‛gatunek drzewa’). 426 Zapisano też n. 1964. Z pewnym wahaniem umieszczam tu również hydronim Pilnica (1915). oznaczający 5 niewielkich obiektów wodnych (dziś nieistniejących) w trójkącie Wadowice–Skawina– Myślenice (por. Kond 116. mokra łąka’). a omawiany hydronim określa małą rzekę. wsi Iłownica. mały). Do grupy nazw kulturowych należą też: Grobnica (1965. Rakownica/Reknica (1936–1939. (1414–1425) 1456428. ciec. notowaną od XV w. ld. m. Sąsiecznica (1889. Biolik podaje jako podstawę tej nazwy przym. Wiązownica ((1409) 1614. wyróżnia się produktywnością ap. raz za SHGKr III 17. niezabudowana domami i nieuprawiana. więcierz). pil̂ stu. sąsiek ‛miejsce ogrodzone. Malnica (1414–1425. Crac. Pilnica (1961–1970) HE XIX 148. równinna. grób). 429 Możliwa też derywacja od n. Hydronim raczej pochodzi od ap. 423 Por. położoną w puszczy. też n. *sedlo ‛siedlisko. sączyć się kroplami’. *Szczmielnica/Śćmielnica (1379. piła ‛tartak’ (SW). Sitnica (1348. który ma tylko znaczenie słownikowe ‛mięso łosie’ (SW). rudkowy : rudka. Udolphem) z rdzeniem ide. -nica reprezentowane są przez hydronimy: *Iłownica/Gylobenicz (1347425). Przymiotniki florystyczne tkwią w podstawach następujących hydronimów: Borownica (1565. Iłownica. Żernica/Żyrnica (1895. nawieś ‛puste części wsi. Udolph (1990: 298) opowiada się za przedsłowiańskim pochodzeniem nazwy. będąca z zasady wspólną własnością. cienki drąg drewniany’ SEBor). Babik (612–613) – za rodzimym. por. Kobylnica (1548. 428 Por. borowy). 430 M. iłowy). ld. por. 280–282. NMPol IV 466. n. zapisany w 1786–1788 w Metryce Józefińskiej. żerdź ‛długi. m. . wsi Wiązownica. płynąć’. ter. Rieger (2004: 121) i Z. bykowy).: Rzetelska-Feleszko 1978b: 68. ruda ‛torf. pilu ‛kapać. sikora ‛gatunek ptaka’). M. błonie’ (Sstp). Notowane jest również uroczysko o n. może więc n. wieprz)424. <Kisielnica> 1965 HW nr 471. 13). Kisielnica. od ap. tur)423. bagnisko. Kisielnica (1435. przedział w stodole. ze złożonym sufiksem -nica. Kośnica (1786. 1888. ale opatrzony skrótem ZK 407. n. Rudkownica ((1198) 1262. czmiel. Babik 308). odnotowaną w 1435 NMPol (kartoteka). por. Złożony sufiks -nica nie jest raczej dodawany do nazw archaicznych i bałtyckich (por. sit ‛sitowie’ SGPKar). J. pìlti ‛lać’. 424 J. in Gylownita 1300 NMPol III 525. stanowiących podstawy motywacyjne hydronimów na -nica. 1802–1803. nawsie.‛lać. pil̂ t. łot. HE XII 175). *pl̥ -/*pel/*pol. 427 Kisielnica. łosina. kobyli)429. Siedlnica (1253–1258. Kobyle. nawsie ‛część wsi środkowa lub ciągnąca się wzdłuż drogi. Pośród rzeczowników związanych z kulturą materialną. m.. por. Acta terr. Iłownica (1525426. psł. Formacje odprzymiotnikowe z suf. Więciernica (1349.

kruszyć. Wilczenica (1500. 250v). 439 Niestępówka. <Winnica> a. str. 33. n. 23. mały). uchodzi koło Zarzeczewa: inter fluvios Chelmenicam 1228–1235 Koz VI 52.42 km.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 72. uchodzi koło wsi Gołyszewy: ciek bez nazwy 1784 MpPerPł. 708). gw. 10. szumiący potok). 433 Skępnica.. -ki 1972 UN 180. str. Otwiernica (1886. historyczna sprzed 1800) p 1965 HW nr 584. Struga a. pd. 360v). [Wilczenica (Winnica)] XVI AtMz 249. por. zapewne określała rzekę o bystrym. Niestępówka. za płotem) oraz od zestawienia Złotopolnica (1965. 642). Gazdzownice (!) (1802–1803)/Goździenica (1839)/Gozdownica (1881. mostowy)431. kruszyć). dł. Dębe) (→ Wisła): a fluvio Nyewstampowska 1494 SHGMz(Z 16. Mielno i rz. ‛wydrążyć’ Sstp). 145v). 377). sączyć).. Drożdżenica (1967. -i 2006 HPol I 186.. Wodzienica (1966. Drwęcy (→ Wisła). Lepietnica (1234. <Niewstępowska>. Nazwy odczasownikowe reprezentowane są przez potamonimy: *Głobnica/Maius Głobnica ((1410) XV.. Zapłotnica (1961. Vylczenycza 1505 SHGMz(Z 15. -anica: Pierzchanica (1531. z kępy)433. podobnie od przymiotników o znaczeniu kulturowym: Jazownica (1839.: SHGCh 117. -awica/-ewica: Pijawica/Pijewica (1538. luby?). (!) 1802–03 MpGillyPr..95 km. Narwi (zb. <Winnicka Struga> a. Vilczenycza 1528 SHGMz(Z 29. Gozdawica 1965 HW nr 581. płynie koło Chełmicy. Lit. podobnie jak derywaty od wyrażeń przyimkowych: *Skępnica (1421. dł. – Nazwa miejsowa Chełmica notowana wiek później. dziś nieistniejąca. Chelmnica 1320–1339 NMPol II 31. długi). Vinicza 1510 SHGMz(Z 20. Zmorznica (1529. Mostownica (1846. zmorzyć ‛znużyć. Wisły (Jezioro Włocławskie). 65). pd. Lit. Mokownica a. dł. jazowy : jaz). prędkim nurcie.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 73. Mostownica 1892 HE XII 122. Ruziec: Scampnicz 1421 SHGCh 117. Makowica a. Makownica. otwierać). <Rębkowska> a. Nazwa historyczna sprzed 1800 r. która płynie z szumem po kamienistym podłożu. jeden z dopływów Osy od Lutryny do Gardęgi (→ Wisła): <Chełmienica> lp 1965 HW nr 761. gb. 112). Muchownica a. Niestępówka a. wilczy)439. dziś nieistniejąca?. 18. Sączenica (1783–1784. -i 2006 HPol I 31. Syroczenycza 1482 SHGMz(MK 9. dł. <Wilczenica> p 1965 HW nr 546. pierzchać ‛uciekać. Lit. rz. Gozdownica 1881 SG II 760. ukr.145 rakowy). Stanowią one typ marginalny. gozd)437.. str. pijać.12 km. Wisły (Jezioro Włocławskie). *drożdż). Por. woda). 438 Szyroczenica. n. 1965436. od Sierpca: Gazdzownice Fl. nad rzeczką Niestępówką 1886 SG VII 116. Vynycza (1530)1531 SHGMz(Z 14. Hydronim Piątnica (1434. kruszyty). W materiale hydronimicznym występują też nazwy z innymi rozszerzonymi wariantami sufiksu -ica: -owica: Małowica (1350. Świnka. Makownica 1839 MpKwat II 2. <Złotopolnica> (n. tu też może należy Lubnica (1875. wygłobić m. str. gw. lepietać ‛mówić wiele i prędko’ SGPKar. Dłużenica (1323. Skępnica p 1965 HW nr 645. Chełmica a? <Chełmienica> 1965 HW nr 584 (tu?). -enica: Chełm(i)enica (1228–1235435. zmęczyć osłabić’ SW)432. Gozdownica a. szyroki ‛szeroki’)438. Por. 239). -elnica: Kruszelnica (1624. <Seroczenica> 1965 HW nr 539. ter. znikać’ SW). 431 432 . pd. Orza (→ Narew → Wisła): Syroczemycza (1448)1456 SHGMz(MK 4. Makowica 1884 SG V 935. Szyroczemica ((1448) 1456. str. Świnka. – Pierwszy zapis z mazowiecką hiperpoprawną zmianą n’ > m’. Gozdzienica 1839 MpKwat III 2. Zmornica 1964 HE XVI 173. Winnicza 1514 SHGMz(Z 11. 435 Chełmiczka. chełm ‛wzniesienie’ Sstp). -y 2006 HPol I 76. 437 Gozdawnica.. 434 Świnka.in. między jez. Skrwy (→ Wisła). Syroczenicza (1448)1479 SHGMz(MK 9. 79). n. Gozdawnica. złote pole)434. piąty) jest jednostkowym derywatem od liczebnika. -i 2006 HPol I 294. Vilczenycza 1500 SHGMz(Z 12. pd. zmordować. str. drozd ‛gatunek ptaka’. Kruszenica (1467. uchodzi na zach. Chełmiczka. ld. pd. ter. Świnka 2005 AtPHP(F-5). por. Makownica a. Gozdawnica a. 436 Chełmienica. 19. wypływa z Jeziora Chalińskiego.52 km.

Lubownica p 1965 HW nr 651. 10 spośród nich dotyczy dopływów dolnej Wisły z obszaru Pomorza i Kujaw. nieco mniej jest natomiast derywatów z -nica (26%). Wpływy języka południowych sąsiadów obserwujemy w dwu nazwach z dorzecza górnej Soły: Słanica. *ľubъ ‛miły. dąb. por. 442 Lubownica. Kamieńczyk: Piewicza 1538. Drwęcy (→ Wisła). gw. pozostałe warianty rozszerzone stanowią zbiór marginalny. Najwcześniej w źródłach. – Odnotowano n. Lit. słowac. Lubicz: de rivolo … Lubownycza 1321 PrUr II 251. Wietcisy. Piiewicza 1580. 441 Kotownica. MakSk 157. żąć’. *mǫtъve.. ros. bo już w XII w. 443 Por. -ewnica: Rzezewnica (1965.. *tismenь ‛cichość’. 444 J. Sony (→ Wkra → Narew → Wisła). slaný ‛słony’) oraz Czerwenice (1844. por. W dorzeczu Wisły obecne są hydronimy na -ica.. W. stupen ‛stopień’ (n. gdyż podstawy są zniekształcone lub pozostają niejasne i z tego względu nie mogą być analizowane i wliczane do ogólnych statystyk. w których można zauważyć cechy fonetyczne lub leksykalne charakterystyczne dla innych języków (lub dialektów) słowiańskich. także w dorzeczu górnej Narwi: Pohanica (1859. 446 N. rzezarnia ‛bójnia’ SGPKar). Lubownica (1321. ukr... W kolejnym stuleciu pojawia się 18 nowych hydronimów. Narwi (→ Wisła). między Gnilszczyzną (dziś Lubianka) a Mokrą (dziś Bacha). Lubiel. Babik i (za Vasmerem) opowiada się za słowiańskim pochodzeniem hydronimu od psł.146 por. który różnie był etymologizowany446. pojawiła się nazwa Rutkownica.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 70. triostyna ‛trzcina’. Nazwa ta była różnie. pohybeľ ‛śmierć’). *mǫty. Rieger uważa n. słowac. Tu również należy hydronim Tyśmienica (1425). co świadczy o zasięgu tego języka po dorzecze Wieprza (Babik 591–592). 445 Por. Wcześniej zanotowano n. červený ‛czerwony’). Makarski wiąże ją natomiast z ukr. w dawnym pow. dowhyj ‛długi’)443. pol. pijawica ‛tęcza’)440. w których da się wyodrębnić sufiks -ica. Pohanica 1859 HE XIX 151–152. gm. oznaczałaby więc rzekę płynącą po stopniach). a 3 znajdują się w części prawobrzeżnej od 440 Plewica. dawne dębie ‛dęby’). Pohyblica (przed 1554. Są to głównie wpływy wschodniosłowiańskie. Dotychczasowe propozycje badaczy krytycznie omawia Z. Plewica (która jednak wtórna). por. ap. które znalazły odbicie w nazwach obiektów w dorzeczu Sanu: Dołżyca (1512. HE XVIII 88–89. ukr. dziś obiekt bez nazwy. trosćin̕ a).. wtórną w stosunku do hydronimu. z fonetyką ukraińską. por. (1704–1725. pd. 94. rzezanka ‛sieczka’. -ownica: Kotownica (1965)441. n. por. określająca ld. Dominują wśród nich nazwy z przyrostkiem -ica (63%). przyjemny’ (SEBor)442. W wyekscerpowanym materiale znajduje się również grupa kilkunastu nazw wodnych. brudny’)445. str. Trościanica (1576. m. m. por. str. Mątwica). Piewicza 1542. Mutwica (1934–1937. HE VI 41–42. n. Plewica 1781 NMPol VIII 508.: SHGCh 71. za niejasną. m. Lit. . poganyj ‛nieczysty. być może niedaleko Młyńca. m Stupnica (1389). Plewica 1547. Piewicza 1542. pozostałe określają głównie cieki części górnej prawobrzeżnej po Dunajec. psł. rzezać ‛rznąć. między ujściem Suszy i Barłożny: Kotownica 1965 HW nr 558. -esznica: Dębiesznica (1451. por. Tyśmienica notowana w 1409 r. w dorzeczu dolnej Wisły na Pomorzu. Hydronimy odapelatywne derywowane za pomocą suf -ica (wraz z wariantami rozszerzonymi) są formacją produktywną – ponad 300 referentów. zapewne ld. kasz. wtórna wobec hydronimu. Stupnica (1494)444. tor. m. Piievicza 1580 SHGMz. d. ukr. rz. zaklasyfikowanie ich do odpowiednich grup znaczeniowych nie jest natomiast możliwe. Dołżyca 1561 NMPol II 397. w par.

Transonimy na -ica (ponad 200 hydronimów) to w połowie ponowienia z innych toponimów. rzadziej czasowniki i imiesłowy oraz jednostkowo liczebnik.2. Kleszczowa 1996: 139–146). liczebników oraz tworzeniu derywatów od rzeczowników (funkcja strukturalna). -ik a jego wariantem rozszerzonym -nik nie jest ostra. XIV zapisano 39 nowych nazw. motywowane są głównie przez ojkonimy (ponad 60%). wśród których najczęstszym typem były dewerbalne i denominalne przymiotniki na *-ьnъ. -ik tworzy deminutiva.1.147 Przemszy po Pilicę. W toponimii funkcja deminutywna suf. W hydronimii suf. podobnie jak wśród apelatywów. gw. Wśród nazw rzecznych od rzeczowników ogólnotopograficznych charakteryzujących. Sławski 1974: 90–91). wapno). nieliczne z nazw osobowych oraz odtoponimiczne derywaty sufiksalne. rzadziej od rzeczowników. Współcześnie suf. często hydronim może mieć podwójną motywację: od przym. od podstaw zoologicznych: Wróblik (1849–1854. Hydronimy z tym przyrostkiem określają cieki wodne o niezbyt dużych rozmiarach. Mznter 235). rzadziej przez inne hydronimy (ponad 20%). -ik tworzy głównie derywaty od przymiotników. jak i rozszerzonej. w XV – 72. bagno). rzadko rzeczowniki o charakterze lokatywnym. Toponimiczna funkcja sufiksu -ica przejawia się w substantywizowaniu przymiotników. wyjątkowo od czasowników. Nazwy rzek powstałe zarówno w procesie czystej transonimizacji. botanicznych i zoologicznych o niejednoznacznej budowie słowotwórczej (por. Wapnik (1849–1854. Granica między suf. a prześledzenie danych z poszczególnych mniejszych dorzeczy nie pozwoliło wyłonić żadnego centrum. Do końca tego stulecia zapisano ogółem w źródłach 50% nazw z tego zbioru. W w. Apelatywne podstawy hydronimów utworzonych za pomocą przyrostka -ica stanowią: rzeczowniki. natomiast częstsza jest funkcja substantywizowania przymiotników (por. Stronik (1855. tur). Z nawarstwienia się suf. Kleszczowa 1996: 139). Odnotować tu także należy hydronim pluralny Rejczyki (1964. W staropolszczyźnie formant -ik tworzył derywaty odprzymiotnikowe. przymiotniki. strona). w XVI – 42. -ik jest słabo reprezentowana. czystej transonimizacji (ponowienia innych onimów na -ica) i transonimizacji rozszerzonej. XIX – 47 i XX – 88. -ik i od rzeczownika z suf. Niedźwiedzik (1934. XVIII – 25. *-ikъ na formacje na *-ьnъ wyabstrahował się przyrostek *-ьnikъ (por. poniżej 10 km (ponad 63%). Obiekty identyfikowane przez nazwy na -ica rozmieszczone są dość równomiernie na całym obszarze dorzecza. Hydronimy na -ica (wraz z wariantami rozszerzonymi) mogły powstawać w procesie czystej onimizacji (od apelatywów na -ica) oraz onimizacji rozszerzonej (sufiksacji). pozostałe w następnych wiekach: XVII – 4. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ik i rozszerzeniami Sufiks *-ikъ w prasłowiańszczyźnie miał dwie podstawowe funkcje: deminutywną i substantywizującą przymiotniki. z suf. -nik. głównie od przymiotników na -ny (jedyny wyjątek to młodzik). wyrażenie przyimkowe i zestawienie. wróbel).5. najdłuższa jest Tyśmienica (ponad 70 km). Nazwy od apelatywów na -ica tworzą zbiór ponad 100 referentów. 3. dlatego też podział derywatów ma charakter raczej arbitralny (por. Również w wypadku niektórych nazw wodnych można dopuścić powstanie w procesie czystej onimizacji od równobrzmiących rzeczowników motywowanych. Wyróżnia się też grupa rzeczowników tzw. Turzyk (2003. rzadziej lokalizujących. rejce ‛jednorazowa po- . niedźwiedź). odrzeczownikowe i odczasownikowe. znajdują się: Bagnik (2006. imiesłowów.

3 kolejne nazwy odnotowano w XVI w. zimnik ‛nazwa pola ornego ze źródłem’ (SGPRei). Piasecznej (→ Świder → Wisła): in rivulo Corithnik 1525 SHGMz(MK 41. 9 w XIX i 10 w XX. Do topografików zaliczyć należy także derywat dewerbalny Pęcznik (1961. z największym skupiskiem między Sołą a Dunajcem (11). E. 1964. większość płynie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły (28). kwaśny. Bystrzyk (2006. por. 1892. Leśnik (1534. 1845. dalni). w znaczeniu ‛wypływający z ziemi’). z -ik w funkcji uniwerbizującej. -ik to: Cer447 Korytnik. jamny). prawie połowa z nich to nazwy o charakterze topograficznym. n. sprawny). zimny. notowany w XVII w. bystry). 1883. 4 – w XVII. zapewne potokiem spławiano drewno) o charakterze kulturowym. dziś Czerska Struga. Narwi. zadni). i położonych wyłącznie w dorzeczu Soły w okolicy Żywca. Żeleźnik 1786–1788 HE IX 148. Derywaty odprzymiotnikowe stanowią grupę dominującą (70 hydronimów). Pozostałe nazwy należące do tej grupy to: Biernik (1786–1788. por. 449 Por. dziś Kobylanka. n. Zadnik (1786–1788. W dorzeczu górnej Wisły po Sołę znajdują się 4 obiekty o nazwie Zimnik (1715. 2 – w powiecie świeckim. okrzewić się ‛okryć się krzewiem’ SW). 5 – w XVIII. czyrny). spotykana w dorzeczu dolnej Wisły wśród dopływów Mątawy.. 51). Pozostałe nazwy odprzymiotnikowe o charakterze kulturowym z suf. bierny). <Korytnik> 1965 HW nr 352. bez dokładnej lokalizacji). łaźny ‛łazowy’. gw.. . smolny). Pojedyncze strugi spotykamy również w dorzeczu Wieprza. za górami leżący’ SW). por. kwaśnik ‛gatunek rośliny’ SW). por. też n. *zimnik o zrekonstruowanym znaczeniu ‛zimne źródło’. korytny)447. żeleźny ‛żelazny’ SGPKar)449. *odrzewny ‛okryty drzewami’. Można także przyjąć motywację od ap. ziemny. Łącznik (XVI w. Możliwa wydaje się tu również motywacja metaforyczna. Jakus-Borkowa (Św 68) wywodzi ją od przym. pol. Żeleźnik (1786–1788. zagórny ‛za górą. 448 Por. dziś nieistniejąca. 450 Por. Najwcześniej odnotowany został hydronim Czyrnik (1351. tu ‛płynący przez wieś’) – 6 obiektów zapisanych w XVIII w.148 dróż odbyta na spławie jakiej rzeki’ SGPKar. W grupie hydronimów utworzonych od podstaw związanych z kulturą materialną wyróżnia się odprzymiotnikowa nazwa Granicznik. Łaźnik (1878. też ap. wodnik ‛duch wodny’ (SGPKar). 2006). Niższą frekwencję ma hydronim Wieśnik (: wieśny ‛wiejski. 1962. ter. Najwcześniej notowany jest Granicznik (1487) w dorzeczu Sanu. -ik od przym. Średnik (1880. w części lewobrzeżnej Wisły w pobliżu Alwerni (obiekt zaginiony. odnoszący się do wsi’ Sstp. 1786–1788. pęcznieć ‛wskutek wilgoci powiększać objętość’). który zapewne miał pierwotnie postać Bystryk (: bystry). Korytnik (1525. Ziemnik (1786–1788. określająca 32 obiekty. ponad połowa z nich współcześnie nie jest notowana. leśny).. wodny (w zestawieniu wodna struga). od ap. Ze względu na frekwencję i geografię na uwagę zasługuje gw. wsi Bustryk NMPol I 465. ap. Dwa hydronimy wiązać można z podstawami botanicznymi: Odrzewnik (1357. też ap. Smolnik (1596. m. nazwa Wodnik (1960 4 ×). a wtórnie nastąpiła niejasna zmiana na Bustryk450 (HE XIII 194). Zagórnik (1567)448. d. oraz Czyrnik (1478). Są to potoki i strugi niewielkich rozmiarów. Jamnik (1786–1788. średni). która derywowana jest za pomocą suf. łączny : łąka). łaźnik ‛przełaz w płocie’ SGPKar). dziś Bustryczański Potok (w dorzeczu Dunajca). posiadający dublet Czyrnica (1365). Zagórnik 1581 NMPol (kartoteka). Kwaśnik (1973. także w dorzeczu Dunajca (6). str. Sprawnik (1961–1970. Dodatkowych informacji wymaga hydronim Bustryk (1846). Dalnik (1786–1788.

Sachetnik (1786–1788. por. Jedlicznik (2006. jaśle m. XV w. -ka 1971 UN 124. 32. ropa). jedlec ‛jodła’ SpXVI). 336.in. topola nadwiślańska’ SGPKar). Jabłonki (→ Gać → Narew)453. <Górznik> a. 10). ‛kraty drewniane a. Prątnik 1437 HMil 335. plurale tantum Jasieniki (1849–1854. uchodzi na zach od wsi Ręczaje Polskie: Gorznyk 1505 SHGMz(MK 18. *połom). o dł. wśród których przeważają derywaty odrzeczownikowe od podstaw o charakterze topograficznym. ŚwidOdnotowano też n. dł. Promnik. rz. 26. Rogoźnik (1234. 458 Sczemielnik. góra)454..48 km. Czarnej (→ Kanał Żerański → Narew → Wisła). też ‛rzepik. <Czyskówka> 1965 HW nr 549. ter. 454 Górznik. Połomnik (1544. <Pradnik> 1965 HW nr 469. 451 452 . też gw. bagienna’). wariant leksykalny n. 1964.149 kiewnik (1965.. *Prądnik/Promnik (1617–1620). wypływa koło wsi Piastów. Promnik. Sczemelnik (1422)1456 SHGMz(MK 3. oraz Prądnik. jarząb ‛jarzębina. 2006. Szczawnik (1516. Górznik (1505. rodzaj kapusty’ SW). Rzepiennik (1347) 1609 NMPol (kartoteka). Prątnik a. którymi zastawia się dopływ i odpływ wody w stawie. ld. 11 km. 8.: SŹr XL 189.‛łopian’ SEBań)456. Górznik. Prądnik (1400). Sczmelnik (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. strzemielina ‛trzmielina’ SW z derywacją dezintegralną).. o dł. strumień’ Sstp). pd. szachta ‛zagłębienie. -a 2006 HPol I 222. identyfikujący 4 obiekty. na Mazowszu: Sczmyknyk (!) 1377 lub 1379 KMaz III 235. Jasienik (1491. Łaskarzew. Lit. Wisły (HE XVI 114–115). 83).. Wśród derywatów z suf. cerkiewny). 1347. 457 W tym samym czasie zanotowano n. ld. Ruża (→ Narew → Wisła). Spólnik 1876 HE XIII 237. Skrzypnik (1848. które należą do najwcześniej notowanych. 32. Rzepiennik (1344457. por.: Jarzębnik (1542. -nik. rz. 112). jasień). szerzej NMPol V 7–8. 1786–1788 2 ×. łuża ‛jama. Jabłonki (→ Gać → Narew → Wisła): Prandnyk (1437)1456 SHGMz(MK 3. W badanym materiale odnotowano 76 hydronimów z rozszerzonym suf. Promnica 1965 HW nr 340. spólny ‛wspólny’. Wisły452.(XVI w. płynie przez Stanisławów. jedlica). str. 35. psł. spólnik ‛współwłaściciel. siatki druciane. uchodzi koło Rudy Tarnowskiej: na rzece Promniku 1617–1620 Lumaz 182. <Scz[e]m[i]elnik> 1965 HW nr 520. dł. por. fals. 11 km. -a 2006 HPol I 77. płynie przez Ostrożeń Pierwszy. rogoż. Spólnik (1846. m. -a 2006 HPol I 222. *kober. gw. 456 Nazwa raczej o charakterze topograficznym. Sczmyelnyk 1468 SHGMz(MK 5. ld. 209). -nik zwracają uwagę dwie dość liczne „serie tematyczne”455: hydronimy od nazw roślin. Wisły. 1965. Świdnik/Świdnik Wielki. grób’). sitowie’). Sczemielnik (XIV w.48 km. nazwy tego typu określały zapewne potoki płynące wśród skał wytartych i wygładzonych przez wodę). brus ‛kamień’ SGPKar.15 km. Łużnik (1787. sąsiad’ SGPKar)451. szczególnie podczas spuszczania wody i odławiania ryb’ SW). Prądnik (1437) 1456. Kowalska 2011: 66–67. Promnik. dł. rogoża ‛roślina wodna. pd. co wyrabia kobierce’. Czyskowka 1524 SHGMz(MK 32.458. pd. szczawa). 455 Podobnie jak w apelatywach gwarowych. 229v). Rokitnik (1961). str. jasień). Jeziernik (1487. Jedlecznik (1786–1788. rz. dół. jezioro).) w dorzeczu Nidy. ld. Sopotnik (1886– –1888.. kotlina zalana wodą’).90 km. pd. skrzyp ‛roślina wodna. Promnik a. str. o dł. Kobiernik (1565. 1964. 1847. Górznik (Górnik) Geoportal. 238–238v). sopot ‛źródło’). por. niezwiązana z ap. kobiernik ‛ten. Prądnik. Ropnik (1964.. Inne terminy hydrograficzne i leksemy ogólnotopograficzne reprezentowane są w potamonimach: Bruśnik (1487. Jasielnik (1888. płynął koło Radogoszczy i Żyźniewa. rz. Belnianka (AtSd 168). Frekwencją w tej grupie wyróżnia się hydronim Prądnik (: prąd ‛potok. Lubrzanki w dorzeczu Nidy (HE XVI 115). Niektóre z nich cechują się dość znacznymi rozmiarami: Prądnik (1228). str. rzepień ‛rodzaj roślin należący do astrowatych’. Guźnik (!) a. 453 Prądnik. jasielny : jasło.

też ‛zagłębienie. kumora. niewystarczająco objaśniony przez E. też gw. Przyrostek -nik tworzy także na gruncie hydronimicznym nieliczne derywaty odprzymiotnikowe: Matownik (2006. 463 Ten sam zapis Ochodnik (1366) KMłp III nr 648 umieszczony został w dwu hasłach: Ochodnik i Ochotnica HE XIII 166. 461 Zadybka. objaśniany jako stare złożenie z *vŕ̥t(ěti) ‛wiercić’ i ide. jastrząb). Zadybka 1965 HW nr 336. busieł ‛bocian’ SGPRei). pobida ‛zwycięstwo’). szumieć. i ukr. 1961. którego granice zakreślono przez obejście’). kłoda). pd. Kumornik (1786–1788. spadać). -ki 1972 UN 142. Od wyrażenia przyimkowego utworzono tylko jedną nazwę Przystrużnik (1428. od ap. . świd ‛coś czarnego. bania. bałto-słow. też ochodza ‛obszar ziemi. ‛las’ SGPKar. złoty. ap. uchodzi koło wsi Kurzelaty: Piecznik XVI AtSd 169. ld. Trzebnik (1965 2 ×. 13. Złotnik (1596. grube drewniane koryto w foluszu’ SGPKar)462. Pstrążnik (XX w. dł. oraz hydronimy od określeń zwierząt. urodzajny’). Sikornik (1786–1788. ap. ukr. ap. sikora). Spadnik (2006. stp. Rzeczownikowe podstawy związane znaczeniowo z kulturą materialną oraz duchową posiadają nazwy: Kłodnik (1336. Przyrostka tego można się doszukiwać w kilku hydronimach: Banczyk (1849–1851. donosić. Żorawnik (1534. rzeka’. *-ъpъ (BER I 212). por. Badaczka uważa nazwę za złożenie od psł. Świdnik (1786–1788. 459 460 Odnotowana też n. też złotny tu w znaczeniu ‛czysty. też kumor ‛komar’). komora. piskorz). Żurawnik (1902–1903). stępa ‛przyrząd do tłuczenia jęczmienia. łąka przy drodze. jasny. do innego zbiornika wodnego). trzebić). która donosi. Derywaty odczasownikowe stanowią również niewielki zbiór (6 nazw): Donośnik (1961. pstrąg). czy obejść wkoło’ Sstp. świepioto ‛barć leśnych pszczół’ Sstp). matowy (?)). Formację tę łączyć trzeba z ap. dereń’ Sstp)459.: SNGŚl XIII 68. pole gminne’). dostarcza wodę np. 2 ×. Tymczasem odrębny obiekt o nazwie Ochodnik jest raczej „bytem książkowym”. piec)461. Gostyni (→ Wisła): Stępnik (1722) MPszcz. nawsie ‛pusta część wsi służąca zwykle za pastwisko. *upē > *upăs > słow. Piskornik (1849–1854. por. co nieprawdopo- dobne. bułg. Pobiednik (1596. Lit. rzadziej w toponimii. pd. kozieł). gw. Moszczony (→ Liwiec → Bug). Stępnik (1722. szumnik przen.54 km. Kozielnik (1786–1788. 1965. Ochodnik (1336463). wertep ‛miejsce zapadłe’. ochodzić ‛obchodzić. żuraw). nawieś. pot. znanym w językach południowosłowiańskich w znaczeniu ‛wir wodny’. Jastrzębnik (1886. Zadybka. -i 2006 HPol I 323. Zadybka. stp.. n. wydra). m Świdnik 1374 NMPol (kartoteka). Klemensiewicz 1964: 202–203). przy strudze). 462 Stępnik. powstałym na skutek pomyłki w HW. możliwa również motywacja topograficzna od jakiegoś skrzyżowania cieków). Świepietnik (1577. Złożony sufiks -czyk w nazwach pospolitych tworzy prawie wyłącznie formacje od rzeczowników osobowych i ma głównie funkcję deminutywną (por. Bilut460.. krzyż. Krzyżnik (1614. XX w. użyta przenośnie na określenie rzeki.. Szeroko jest używany w antroponimii. stp.: Busielnik (1966. Nawieśnik (1786–1788. gw. Interesujący etymologicznie jest hydronim Wartopnik (1477). 2 ×. z suf. 4. Swarzyny (→ Okrzejka → Wisła). pieczara’ (zapożyczony do rumuńskiego). por. który szumi’). 1849–1854). por. *var(a) ‛woda’ i topić. *upo-s ‛woda. Wydernik/Wydrnik (1885. -nik. str. pobieda. 1786–1788. Piecznik (XVI w. Sumnik (1786–1788. na podstawie hydronimu można również zrekonstruować znaczenie ‛potok.150 nik Mały (1372. vъrtop (< *vr̥ topъ). żóraw.

*glemień ‛glina. pd. Nazwy rzeczne powstałe w wyniku czystej onimizacji od apelatywnych określeń miejsc z przyrostkiem -ik.151 por. derywatów botanicznych i zoologicznych (Kleszczowa 1996: 41–49). -awiec. w dorzeczu samego Dunajca (33). Z. Do zbioru derywatów hydronimicznych z suf. dł. 90 hydronimów. -eniec. tworzył deminutiva od rzeczowników i czasowników oraz dewerbalne nomina agentis (Sławski 1974: 99–101). d. zwłaszcza między Sołą a Dunajcem (27). -yk tworzą zbiór ok. stanowiącego słowiańską realizację ide. *glěmy.. Starego Wisłoka (→ Wisłok San)467. wtórnie Glemieński. solny). pd. oraz Glemieniec (1849–1854). Solniczyk (1548465.. też lit.6. ap. glemięza ‛błoto. Rymut łączy n. łot.. też nazw. Ten typ słowotwórczy najczęściej reprezentowany jest przez formacje lokatywne. 7. -aniec. Dunajczyk (1972. pd. dziś Glimieniec. -czyk (ponad 30). Hydronimy te identyfikują głównie obiekty małe o długości poniżej 10 km (ponad 80%). (48). por. Żylicy ( Soła)466. w XVIII – 32. szlam’ SEBr. HE IX 29. Formacje hydronimiczne z przyrostkiem -ik (wraz z rozszerzeniami) pojawiają się w źródłach od XIII w. str. Wskazuje on na źródło powstania tego sufiksu w formach zuniwerbizowanych typu *korvinъ gnojь > krowiniec. Morawy: Dunajczyk. Łydyni (→ Wkra → Narew → Wisła). pojawia się 8 poświadczeń nowych nazw wodnych. -ik (-yk). spotykamy je również w dorzeczu Wieprza (2). w XVI – 21. str. gliemas ‛lepka ciecz’ SESmocz 189. Babik (1999: 26) łączy nazwy z hipotetycznym ap. -a 2006 HPol I 59. 3. płdpol. odrzeczownikowe. Do końca tego wieku pojawiło się w źródłach 49% nazw rzecznych. ten od psł. Są to głównie formacje odtoponimiczne o charakterze relacyjnym bądź deminutywnym. por. rzadziej odimiesłowowe i odczasownikowe.83 km. -nik. gliẽme ‛ślimak’. glěmene. we wsi Dołżyca: Solniczyk 1548 SHGSk III 144. -ec i wariantami rozszerzonymi -owiec. W staropolszczyźnie derywaty z tym przyrostkiem są bardzo liczne. -ka 1972 UN 131. 466 K. budowa (?). Bugu (2). pier464 Dunajczyk. Apelatywnym formacjom na -iniec poświęcił artykuł B. -iniec zaklasyfikowano 156 nazw od wyrazów pospolitych. *-ьcь substantywizował przymiotniki niemotywowane i motywowane. Zazwyczaj są to formacje odprzymiotnikowe. 465 Solniczyk. 467 J. Budowczyk (1786–1888. Niewiele jest potamonimów powstałych w wyniku transonimizacji przy użyciu suf. pol gliwieć. Odnotowano wtedy 2 hydronimy: wspomniany już Prądnik oraz Rogoźnik w dorzeczu Dunajca. pot. por. z rdzeniem *gli-. .2. Kreja. Kreja 1995: 7–27). dunaj464). Rieger wiąże n.1. Osławicy (→ Osława → San → Wisła). w XVII – 6.. Sporo jest tzw. w dorzeczu Sanu wraz z Wisłokiem (29). ale – jak się wydaje – dość archaiczne podstawy: Glemieniec (1715). Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ec i rozszerzeniami W okresie prasłowiańskim suf. Banczyk RymSEN I 18). 12. śluz’. w XIV w. z ap. nie analizując budowy i motywacji tej formacji. we wsi Konopki. Narwi (8) oraz w części lewobrzeżnej aż po Brdę (choć tu doliczyć się można jedynie kilkunastu cieków). pot. w XV – 9. które położone są przeważnie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły. Szerszego omówienia wymagają dwa hydronimy posiadające późną dokumentację. Dunajczyk. a wśród nich odzwierzęce (por. gléimė ‛śluz’. gléwieć ‛(o serze białym) stawać się oślizgłym’ HE III 14–15. pozostałe w XIX (31) i XX w.

470 Por. Do grupy florystycznej należy też hydronim Gruszniec (1808. drzewami’ SW). Ścieklec (1964). moczar). . głębie ‛głąb’)468. Nozgryce. Polaniec (1786–1788. Piesiec 1931 HE XIX 147. półłanie : łan).>*nozr. o cechach wschsłow. W dorzeczu Sanu odnotowano hydronim Nozdrzec (1554. 1962). wołoś ‛wół’ SGPKar). rozbijającym tę grupę (SEBor 367). Inne hydronimy o podstawach ogólnotopograficznych to: Brodziec (1914–1915. por. którego najstarszy zapis jest raczej zniekształcony. grusza). Jasieniec (XIX–XX w. obłaz ‛droga boczna’ Sstp. Wołosiec (1937. Rowiec (1496. Jabłoniec (1882. silnie połyskujące się i mieniące się w promieniach słońca’. ostrów ‛kępa na rzece. m. dąbrowa). n. późniejsze bowiem mają formę Gruszec (1875). Jaworzec (1965. poświadczonego w językach bałtyckich. jastrząb). Gliniec (1235. pies)472. metaforycznie określającym miejsce o widlastym lub równoległym układzie potoków. Myszołowiec (1786–1888. Morawiec471 (1966. Łękawiec (1450. gw. to używana jest n. Połaniec (1786–1788. przykopa). gród). Piesiec (1931. 473 Zagrodziec. w. gw. płynie w Międzybrodziu Bialskim: Zagrodziec. dolin. też n. grab). m. łękawa ‛coś co ma kształt łuku. -dźca 2006 HPol I 323. bród). trawnik’ (SEBor). osina ‛osika. natomiast Z. Nazwa wsi Ścieklec notowana już w XII w. *nozdra/*nozdrь ‛otwór nosowy. Nozgrycia). Zagrodziec (2006. SNGŚl III 44. Murawiec (informacja własna). Rymut zestawia n. Grabiec (1849–1854. krępa). glemięza. Łukawiec (1470–1480. tj.152 wiastka *gl-ei-/*gl-ēm. też gw. Ostrowiec (1786–1788. Głębiec (1897. 469 K. murawa ‛gęsta trawa pokrywająca jakąś przestrzeń. ściekać (HE XVI 153–154). Wśród derywatów odrzeczownikowych do cech wody i koryta odnoszą się: *Głębiec/Klembetz Bach (1764–1768. marudzić’. germańskich i w greckim. Wcześniej niż hydronim notowana jest n. korzeń)..‛coś śluzowatego. głębior ‛staw’). myszołów). kleistego. Przykopiec (1960. Korzeniec (1536. mającego głównie paralele bałtyckie (Spsł VII 99). *stьklo ‛szkło’)469. Babik (2005: 192) z ap. *glěmyždžь ‛ślimak’. zakop ‛kamień graniczny w miedzy’ SGPKar lub od wyrażenia przyimkowego za kopcem) oraz Stawarzec 468 Hydronim wchodzi w skład gniazda onimicznego. stawie. Łosieniec (1839)/Osieniec (1966. nozdrze. wąwozów (por. ścieżka na urwisku’ SW). *nasrā (na gruncie słowiańskim rozwój fonetyczny *nosr. rów). 471 Choć zapis w UN brzmi Morawiec. NMPol (kartoteka). W „Słowniku prasłowiańskim” znaleźć można rekonstrukcję zachsłow. wyspa porośnięta trawą. psł. por. *Stьklьcь/Śćklec/Śklec (1254. trzcina). Krępiec (1961. nozdrze’ z ide. polana). krzywizna’ Sstp). ter. powolny’ (SGPRei). Głębce (1751) oraz n. szkło (pochodzenia germańskiego) i etymologicznym znaczeniem hydronimów o tej podstawie ‛szklane. Obłaziec (1615. wygięcie. pot. Soły (→ Wisła).> *nozdr-. który wiązać należy z ap. łąki i szczytu Głębiec 1836 HE IX 30. glina). Przyworzec (1973. glemiędzić ‛ociągać się. por. dające typowe dla szkła refleksy świetlne. 1786–1788). glemięda ‛człowiek ociężały. Nozdrzec (1436) NMPol VII 545. Głęborzec (1467. też ‛manowiec górski.. oraz zoologicznego: Jastrzębiec (1845. głębia. lepkiego’. jasień). 1849–54). por. z czas. Trzciniec (XVIII–XIX w. nozdrza ‛otwory zewnętrzne nosa’470. topola’ SW). zagroda)473. Podstawy kilku hydronimów włączyć można do mikropola botanicznego: Dąbrowiec (1786–1788. Zakopiec (1786–1788 2 ×. Jastrzębiec/Jastrzębice (1846). 472 Por. jabłoń). przywora ‛przegroda’ SL). ld. Krzywiec (1559). też n.. jawor). ap. 1964. z udźwięcznieniem grupy spółgłoskowej i wstawnym -d-. Moczarec (1855. którą uznaję za ponowioną z obiektu wodnego. Podzbiór o podstawach kulturowych tworzą nazwy: Grodec (1470–1480.

też n. rozmokłe drogi. głębia). Wśród rozszerzonych wariantów suf. wyborny’ SGPKar)474. 1565. Bobrowe. moszczony). Piaskowiec (1715. por. Obrowiec (1786–1788. Załamaniec (1529. Lipowiec ((1535) XVII. Spadowiec (1895. wielkolud’ SW). 1964. zarośla’. Łukowiec (1966). też spadać). por. por. Malinowiec (1526. Rudawiec (1786–1788. Sporą grupę (20 hydronimów) stanowią nazwy od przymiotników związanych z drzewami i krzewami: Borowiec (1891. śliwa). 476 Notowana też n. bobrowy)477. skarpa skalista’ SW). Łęgowiec (1715.. też olejowy). strumień’ Sstp. mąka). Olejowiec (1964. gw. załamany)478. pustka. olszany). m. 2003. chrustowy). chlapanina’ SW). rudawy). 478 Załamaniec. rosnąca na mokrych miejscach. bazy 474 K. Rożaniec ((1614) 1887. łęgowy). Mąkowiec (2006. przym. . olej ‛płynny tłuszcz’ SW. Szczytowiec (1966. Dąbkowiec (1786–1788. Glinianiec (1849–1854. ter. szczytowy). szlam na dnie stawów’ SW niż od stawarz ‛kopacz stawów’ SW). 1849–1854. błonie) i Miodowce (1786–1788. notowaną od 1564 r. suche gałęzie. 479 Zanotowano też n. promny ‛przedni. też ap. Wierzbowiec (1965. 1660–1664. pora deszczów. obr ‛olbrzym. -ec najliczniej reprezentowany jest -owiec (19 hydronimów). studzony : studzić). łozkowy ‛wierzbowy’ SGPKar). Czerwieniec (2006. Starzec (1884. Do nazw odprzymiotnikowych zaliczono takie topografika. dąbkowy ‛dębowy’ SGPRei). NMPol I 234. który derywuje głównie od rzeczowników. wierzbowy). gliniany). Olchowiec (1849–1854.153 (1786–1788. Świrkowiec (1893. borowy). 477 Por. Olszaniec (1855. Nielicznie reprezentowane są hydronimiczne derywaty odimiesłowowe: Moszczaniec (1447. mokry. olchowy)476. świerkowy). też pustkowie). Kaniowiec (1786–1788. piaskowy). jaworowy). Trzcieniec (1406. różany ‛od koloru wody lub otoczenia’). przepor ‛skaliste wzniesienie spadziste. 1849–1854475). pot. por. Promniec (1888. por. ostra. muł. Pustkowiec (2006. 1786–1788. Oprócz form liczby pojedynczej występują w badanym materiale także odrzeczownikowe i odprzymiotnikowe hydronimy z pluralną formą zakończoną na -ce: Błońce (1849– –1854. leskowy. miodowy. Śliwowiec/Śliwowic (1847. stary). Rymut jako podstawę hydronimu wymienia przymiotnik. ciecz. Studzieniec (1453. kania ‛grzyb’ lub ‛ptak’). Może jednak nazwę należałoby rekonstruować jako *Prądniec >Promniec. raczej od stawarka ‛osad. por. XVI. d. smrek ‛świerk pospolity’ Sstp). Leskowiec (1715. Olchowiec 1849–1854 HE XVII 179. Osikowiec (1786–1788. grabowy). a formacje od wyrażeń przyimkowych z tym sufiksem dokumentuje tylko hydronim Poniwiec (1760. miodowiec ‛gatunek rośliny’). czerwony). Mokrzyc (1845)/Mokrzec (1883. trzciany). Przeporowiec (1965. Niewielki jest udział odprzymiotnikowych podstaw zwierzęcych – wystąpił tylko jeden hydronim Bobrowiec ((1406) 1530. osikowy). lipowy). prąd ‛potok. Bazy roślinne zawierają następujące nazwy: Smrokowiec (1358) 1528. 475 Notowana też n. Wołosatego (→ San → Wisła). 1965. Łozkowiec (1786–1788 2 ×. też mokrza ‛płyn. Poniwiec 1887 HE IX 87.: Głębowiec (1786–1788 2 ×. Prądnik > Promnik od ap. chrust ‛trawa szeroka. por. jak: Chrustowiec (1786–1788. Grabowiec (1786–1788. m. w pobliżu wsi Stuposiany: Zalamanyecz 1529 SHGSk III 258. Malinowiec 1849–1854 HE XVII 157–158. laskowy ‛leszczynowy’ SGPKar). spad ‛spadanie’. m. Jaworowiec (1964. po niwie)479.

karczować’). tarn ‛tarnina’). kosić). Piskorzeniec (1959. ukr. nozgri ‛nozdrza‚ zejście się dwu potoków‘ RiegŁemk 88). Rybieniec (1965. por. młynek) tkwi apelatyw związany z kulturą materialną. czereśnia). może na określenie potoku z progami. riwnja. Stawliniec (1965. -owiec Terebow(i)ec (1529. Werbowec (1849–1854. łemk. zlewać). ukr. Wilczaniec (1844. Roweniec (1849–1851. łemk. struga lub gw. gw. Wśród nazw wodnych z suf. Ściekleniec (1786–1788. borona ‛brona’). ukr. woda). Głębieniec (1846. kozlja. gw. . 483 Zapis Cziechavyecz (1532) odnosi się według SHGKr I 398 do jeziora. ściekły : ściekać). Śliwa. Strasznowiec (1786–1788. *rovьn-). cieknięcie’). wypędzać. Kutec (1849–1854). Rozszerzony przyrostek -eniec ma dość duży udział w formowaniu hydronimów. Broniec (1883)/Boroniec (1877–1905. Muchawiec (1770. Kania. ap. ciek ‛cieczenie. wilgi). ukr. trzaskać). Skalaniec (1962. Struganiec (1966. *Zliwaniec/Slywanietz (1789. Tarnawiec (1786– –1788. Ozierce (1966. ap. lis). Sokół. ukr. Młynkowiec (1962.154 zwierzęce: Koniowiec (2006. ukr. močar. rosocha). zimny). triostyna ‛trzcina’). astriab ‛jastrząb’). sokół)480. wowk). piskorz). Tysowiec (1890. 1934–1937. co odzwierciedlają następujące nazwy: Babieniec (2006. ap. czarny). Wodzieniec (1966. 2006. gw. głównie od rzeczownikowych podstaw o charakterze topograficznym: Rosochaniec (1961. sowa. Śkleniec (1715)/Szkleniec (1786–1788. jedynie Astrabiec dotyczy obiektu w dorzeczu Wisłoki. koń). Sokołowiec (1961. hnyłyj). a w podstawie n. Kuźnianiec (1965. moczar). Krywec (1559. pol. łąka. polować’ SW). sul ‛próg’ SGPKar. Hnylec (1552. Łosiniec (1880–1902. mucha). 482 Za AtSd 168 istnienie hydronimu można datować na XVI w. ukr. śpieszyć. ryba). Czereseniec (1786–1788. terebyty ‛trzebić. 481 Potok spływa ze zbocza góry Dzielec. Odnotowano dwie nazwy w formie plurale tantum: Nozgryce (1985. kuźnia). krywyj ‛krzywy’). Trzy hydronimy można uznać za formacje dewerbalne: Kosieniec (XVI w. Sowieniec (1845. tyś ‛cis’). por. kot). Zimnowiec (1847. Sufiks -awiec tworzy hydronimy: *Ciekawiec/Cziechavyecz (1532483. Wołczyniec (1786–1788. por. ukr. ukr. zwłaszcza odrzeczownikowych. ukr. skała). Hydronimy od przymiotników zwłaszcza o semantyce topograficznej reprezentowane są przez nazwy: Czarnowiec (1545. krzywy).482. por. Moczarec (1849–1854. Suleniec (1890. os. staw). Zbliżoną liczebnie grupę hydronimów kreuje przyrostek -aniec. Są to głównie nazwy dopływów Sanu. w tym od apelatywów zwierzęcych: Kocieniec (2000. wilczy) i czasownikowych: Snowaniec (1787. brus. gw. Trześcianiec (1961–1970. też sowieniec ‛pułap pod szczytem stodoły’ SW). Sroczyniec (1786–1788. sroka). śklenić się ‛błyszczeć’ SGPKar). ukr. straszny). tj. z naturalnymi przegrodami kamiennymi w poprzek koryta). też łąkawiec ‛gatunek motyla’). głębia). pol. ruda lub rudy). także od podstaw przymiotnikowych: Krzywaniec (1788. Rudzieniec (1965. kozlaty). które wykazują cechy fonetyczne i leksykalne wschodniosłowiańskie: Astrabiec (1965. Wilgowiec (1786–1788. snować się ‛wolno się poruszać. a -iniec – nazwy: Komorzyniec (1451). czeresznja. ukr. -ec pojawiają się również takie. ukr. w tym jeden zoologiczny Lisiowiec (1964. kremin ‛krzemień’). Krymianec (1849–1854. szklić się ‛lśnić się’. baba tu w znaczeniu ‛wzniesienie’)481. Łąkawiec (1964. rowin ‛równina’ < psł. werba ‛wierzba’). trześcina ‛trzcina’ (SEBor)/ Trostyniec (1966. oziero ‛jezioro’) oraz kilka z wariantami rozszerzonymi: -yniec Kuzlatyniec (1786–1788. ukr. strugać ‛wyprowadzać. Trzaskaniec (1555. wić się’ SW). 480 Nie można wykluczyć w niektórych wypadkach motywacji odantroponimicznej od n. łoś).

Zwierzyniec.1. ścieżka’)484. Mokradzina (1930. Gwoździec (2 ×). hydronimiów i antroponimów. XIX zarejestrowano 37 hydronimów. Dębowiec. Dulec. sufiks -ina „jest jednym z najproduktywniejszych sufiksów słowiańskich”. a zoologiczne – 14. Żabieniec (2 ×). Sławski. ter. zapisano 49% hydronimów. Derywaty hydronimiczne z przyrostkiem -ec od innych nazw własnych reprezentuje około 70 nazw rzecznych. zwraca również uwagę jego funkcja strukturalna i kolektywna (Kleszczowa 1996: 177–183). oraz kulturowej: Burzowiec (3 ×). Laskowiec (3 ×). Dominują tu nazwy rzek z podstawami o charakterze ogólnotopograficznym. dla obiektów w dorzeczu górnej Wisły – od źródeł do Soły (21) oraz między Sołą a Dunajcem (12). Bystrzec (2 ×). Bukowiec (5 ×). W zebranym materiale z dorzecza Wisły 49 hydronimów utworzono za pomocą przyrostka -ina. 484 W tym samym czasie pojawia się n. – zapisano wtedy ogółem 10 hydronimów: 4 w części lewobrzeżnej. Jasionowiec.2. XIX i XX. błoto. jaźwa ‛nora borsuka’). odnotowano wtedy dwie nazwy: Gliniec w dorzeczu Raby (część prawobrzeżna) i Sklec w dorzeczu Szreniawy (część lewobrzeżna). W okresie prasłowiańskim tworzył rzeczowniki od rzeczowników (w tym collectiva). Jaźwina (1564–1565. Żabiniec (3 ×). przymiotników i wyrażeń przyimkowych. Gawroniec 2 ×). Kamieniec (×10). rzadziej od czasowników (Sławski 1974: 120). Wyrumbaniec. dróżka ‛mała droga. Droszczynka/Droszczyna 1786–1788 HE XII 42. głównie od rzeczowników (30). Przerwaniec (4 ×).. Pojedyncze cieki położone są w dorzeczu Bzury (Trzciniec) i Narwi (Muchawiec). Wiek XVI przyniósł zapisy 14 obiektów położonych głównie w części prawobrzeżnej (zwłaszcza wśród dopływów Sanu). z czego 4 w dorzeczu Wieprza. wśród których dominują formacje lokatywne głównie od rzeczowników o semantyce topograficznej: Bagieniec (2 ×). Z zestawienia tego wynika. Hydronimy utworzone w procesie czystej onimizacji od apelatywów na -ec stanowią grupę około 50 nazw. a tworzone są one od ojkonimów. Olszowiec (2 ×). zwłaszcza w nazwach miejsc. XIV pojawił się jedynie jeden hydronim Smrokowiec. W gwarach należy do produktywnych. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ina Jak stwierdza F.7. przymiotników. większy przyrost obserwować można w XV w. Wyszulec. w obrębie których frekwencją wyróżniają się derywaty tautologiczne i kolektywne florystyczne (Kowalska 2011: 61). pozostałe w części prawobrzeżnej. Żarnowiec. 3. wilgoć’ lub od mokroć ‛wilgoć. podstawy botaniczne zawierają 24 hydronimy. mokradź ‛wilgotne powietrze. W w. że do końca XVIII w. Wysoki przyrost zapisów obserwujemy w następnym stuleciu – 43 nazwy. w lewobrzeżnej – jedynie Jasieniec w dorzeczu Skrwy. Trupieniec. Podobną repartycję miał w okresie staropolskim. W XX w. *Bochurz/Bochurzec. W w.155 Najstarsze zapisy hydronimów z suf -ec pochodzą z XIII w. mniej liczne od czasowników. pojawiają się zapisy 45 obiektów. Kozieniec (3 ×). Odnotowano także 9 nazw od podstaw związanych z kulturą materialną i duchową. a wiek XVII – 4 kolejne nazwy. . Brzozowiec. Od podstaw ogólnotopograficznych powstały następujące nazwy wodne: Droszczyna (1786–1788. też -iny. pozostałe dopiero w w. prawie wyłącznie w górnej części prawobrzeżnej. Murowaniec. Cisowiec. -owina.

Duma (1999a: 121) umieszcza wśród derywatów z suf.. gw. też choszcz ‛gatunek skrzypu’)489. Rybina (1889. Rokicina (1564–1565. Wydrzyna (1350. rz. przegon ‛głęboka bruzda ukośna lub poprzeczna w kierunku spadu dla ścieku wody’ SGPKar). *chotь ‛chęć’. tyczyć ‛wyznaczać bieg’). 493 Łosina. por. 491 Apelatyw rokicina jest notowany w Sstp w znaczeniu ‛wierzba rokita’. (NMPol VII 188)..73 km. Podobnie jest z hydronimem Poddębina (1959). zlew’ (Rozwadowski 1948: 267) lub *sъvislь ‛grzbiet szczytu’ NalSand 177–178. Winina (1419. przejściem chw. pławy ‛łąka niska’ SGPKar). Majtan (HE XIII 139–140) wiążą n. Tuczyna (dziś Mniszek). Bardziej przekonuje propozycja Z. Raczyna (1855. *olb. ap. Płaszczyna (2006. Zwraca uwagę znaczna liczba derywatów od nazw zwierzęcych. w znaczeniu ‛spływ. chęć i chcieć. -ina (< *s-vislina). 487 Por. pol. świerk). ld. historycy natomiast identyfikują Foszczynę z Dębówką. *Łbina/Elbynge (1292. -ina od wyrażenia przyimkowego pod dębami. choć może to być formacja motywowana przez ap. os. Zbiór derywatów odczasownikowych tworzą nazwy: Cedzyna (1357. m. żółw). tycz. Solina (1376. Biją w Łeb SSNO I 164. rzeka’. Olbynka. dziś Łubinka NMPol VI 383. gogol ‛gatunek dzikiej kaczki’). Najprawdopodobniej są to formacje kolektywne. też NMPol VI 383). żerdź’. też rybina ‛marna. łeb w jakimś metaforycznym znaczeniu niż od n. por. licha ryba’ SW). *Plewina/Plewnina (1885. rokita)491. 1786–1788. stawy’. *tukъ ‛tłuszcz zwierzęcy’ SEBor 652. Foszczyna (1532. 492 Chyba jedynie ap. plewa). *chotěti ‛chcieć’. tę zaś wywodzi od n. kura). Tuczyna (1425. O ile kierunek rekonstrukcji nie budzi zastrzeżeń. ld. który J. Jastrzębina (XX w. Świrklina/Zwirklina (1789. która notowana dopiero w XV w. 486 Możliwe dwie motywacje: od ap. ld. też n. Wisłoki (AtKr 290). Solanki (→ Soła → Wisła). Łeb. co potwierdzają poniższe nazwy: Chwoszczyna (1360).. 488 K. HE I 4–5).‛teren podmokły. Tyczyna (1365. Pławina (1789. zwierzyna Sstp. archaizmem chocieć (SEBor) na oznaczenie rzeki szybko płynącej (por. Babika (445). który za pierwotną uważa postać *Łbina (nagłosowe samogłoski to protezy). 490 H.. może w nawiązaniu do wolno płynącej wody. Rymuta Foszczyna to dziś nieistniejący ld. Występuje też nazwa wsi: Ilbina (1268). Męcina (1377. Należą do nich: Gogolina (1438.> f-. wisła ‛płynąca woda. też męcina ‛płyn zmącony’ SW). łosoś). w okolicy wsi Błażkowa (HE XV 42). poddębie. paruum Elbinam 1299. por. *Plsz485 Płaszczyna. 1. Kilka derywatów hydronimicznych z -ina uformowano od podstaw roślinnych. których niewiele zawiera staropolski materiał apelatywny492. wróbel). Prutu (→ Narew → Wisła). tu w znaczeniu ‛rzeka obfitująca w ryby’)487. Wisłoki ( Wisła). ryba. męcić. Swiślina (1389)486. *świerkla490. z rdzeniem ide. jastrząb). rak). chwast. płynie koło Zwardonia: Płaszczyna. <Łosina> 1965 HW nr 546. wydra). więc hydronim może być również derywatem bezsufiksalnym. Kurzyna (1564–1565. tycza ‛palik. str. rzeka. obiektu wodnego. Wróblina (1508. ta jednak ponowiona z n. dł. pot. łoś)493. psł. Dla nazwy wodnej Chocina (1291) trudno ustalić jednoznaczną motywację. por. płaszcz)485. lub procesu przecedzania w tzw. .. Żołwina (1788. z gw. Rymut i M. łeb)488. Łososina (1287. to bardziej prawdopodobne wydaje się raczej pochodzenie od ap. płuczkarniach pozyskiwanej rudy). łączona jest z psł. 489 Według K. notowaną w 1257 r. cedzić. -y 2006 HPol I 211. ale rdzeń ten nie jest poświadczony w innych hydronimach (por. por. Olbinka 1470–1480. Borek rekonstruuje apelatyw *świerkla na podstawie materiału toponimicznego (1975: 275– –279). 1333. mącić. z suf. 21v–22v). os.156 szaruga’ SW). sól). Łosina (1453. brak bliższej lokalizacji: in fluvio Lossyna (1453)1456 SHGMz(MK 4. wino ‛winorośl’). Dwa hydronimy można włączyć do grupy związanej z kulturą materialną: Przegonina (1482.

nazwa o charakterze dźwiękonaśladowczym).. tyle samo w XIX w. Wiślina (2 ×). Rymuta Skarzyna to rz. Łączyny (1965. skarżyć’ – w tym wypadku nazwa miałaby charakter dźwiękonaśladowczy. *-ьn̕ a powstał z nałożenia się na przymiotniki z *-ьnъ przyrostka *-ja. (Kleszczowa 1996: 195–197). tu jednak rzadziej. -iny reprezentowane są przez nazwy: Dalniny (1786–1788. ale też nazwy czynności..8. wyrkać. Kolejne 8 pojawiło się w w. *Browina/Prowina (1255496. Brdy. por. tu zapewne w przenośnym znaczeniu ‛bez ryb’). m. NalSand 92)495. Browina. Lit.. Fribbe p 1965 HW nr 713. stp. – Por. ad Blssczinkam / Blssczynkam 1466. 495 Według K. łąka). notowaną w 1328 r. dł. Łososina w dorzeczu Nidy. dalni ‛daleki. Skarzyna (1470–1480. Przyrostek -ina pełni w nich funkcję deminutywną. 496 Fryba.. 1909.. dziura’). 3. por. i Browina. Tążyna (1474. środkowej i dolnej Wisły zarówno prawobrzeżnej. rz. browy). in Plsczynka 1480 MPszcz. przybierać’). Rozszerzony sufiks -owina utworzył dwa hydronimy: odrzeczownikowy Wilkowina (1440. Kamiennej (AtSd 169). pol. Fryba. jazwa ‛nora borsuka. m.: daselbe floss und wassir genant Plessen 1423. występują one dość równomiernie w dorzeczu górnej. W gwarach przyrostek ten tworzy wiele odczasownikowych. parskać śliniąc się przy tym’ SGSych). Derywaty pluralne z suf. Prusina (1690. -nia często pojawiają się nazwy miejsc (także otwartych przestrzeni). ber ‛rodzaj prosa’. Zawaliny (1902.. 1 – w XVII w. por. ujście na zach. Formacji odonimicznych z sufiksem -ina jest natomiast zaledwie kilka i są to wyłącznie derywaty odhydronimiczne. d. oddalony’). NMPol I 357–358. Chocina. tężeć ‛wzbierać. W staropolszczyźnie wśród kilkudziesięciu formacji odczasownikowych i odrzeczownikowych z suf. *Jaźwiny/Jzwiny (1855. chudy ‛nieurodzajny’. Pssczenke 1463. od494 Zapisy nazwy rzeki (niezamieszczone w HE IX 92–93) pochodzą już z XV w. przym. a więc potok wydzielał nieprzyjemną woń wskutek butwienia. Nowo utworzony sufiks złożony formował rzeczowniki od podstaw czasownikowych i rzeczownikowych. Hydronimy na -ina powstałe w procesie czystej onimizacji od rzeczowników o znaczeniu topograficznym (w tym wielu kolektywnych związanych z florą) tworzą zbiór prawie 100 nazw. a pozostałe w XX w.in. Wisły w ziemi chełmińskiej. zgrzytać. Fryba a. psł. źródło na płn. d.: SHGCh 13.2. pd. głównie jednak określające pomieszczenia zamknięte (Sławski 1974: 138–139). odnotowano wówczas 4 obiekty o nazwach: Łbina w dorzeczu Dunajca... Zaprzelina (1844. 135). d. Rozmieszczenie obiektów nie wykazuje zróżnicowania geograficznego. XIV. zawał). prusać ‛kichać. qui vocatur prowina 1255 Woel 26. dziś nieistniejąca (HE XVI 53–54.157 czyna/*Blszczyna/Plessen (1423494. historycy natomiast łączą ją z Kamionką. odhydronimiczną n. obiektów itp. plsceć < *blszczeć ‛błyszczeć’. Wisły. dial. *skrъgati. 40. -y 2006 HPol I 65. od Chełmna: aque. plszczenie < blszczenie SEBor). gnicia podłoża). Jaźwiny (1954–1960). wyrkotać ‛terkotać’. tworzącego abstracta.48 km. wilk) i odczasownikowy Wyrkowina (1786–1788. . łoś). 5 – w XVI w. W grupie derywatów odprzymiotnikowych znalazły się: Chudzina (1883. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -nia i rozszerzeniami Prasłowiański suf. 7 – w XVIII w. in fluvio Blssczynka 1467.: Skawina. Łosiny (1855. 9 – w XV w. jak i lewobrzeżnej. *skrъžǫ ‛skrzeczeć. Odapelatywne hydronimy na -ina pojawiają się już w XIII w. zaprzały : zaprzeć ‛zapleśnieć’ SGPKar. przym. od Ostaszewa. nomina loci.1.

pastwiska. 501 Tu też wieś Łętownia. Ze znaczeniem pierwotnym należy raczej wiązać podstawy hydronimów oraz licznych nazw miejscowych z łęt-. *tukъ. kocieł ‛kocioł’. brus. Lit. 1783. dziś nieistniejąca. brodami (a więc płytkiej). <Promnica> 1965 HW nr 580. który odnotowany jest w języku polskim w XVII w. Promnia (1572. Kożuch RymSEN). określający 3 obiekty: Łętownia (1364)501. pd. *skr̥ bъ ‛troska. jazgarek ‛gatunek ryby’). dziś Uszewka. Autorzy powyższych monografii serii HE wywodzą nazwę od ap. dziś nieistniejąca. -nia derywuje 28 formacji określających obiekty rozproszone po całym dorzeczu Wisły. rz.: SHGPł 244. Tucznia/Tuczna (1470–1480. a więc może pierwotnie ‛rzeka obfitująca w ryby’. Brodnia (1484. Gróbki (HE XII 110). NMPol VI 340. Łętownia (1433)502. kożuch. Kożusznia (1971. brzost ‛gatunek wiązu’. koło wsi Petrykozy. może też Łętowice. ap. Bazy związane z krajobrazem kulturowym występują w następujących hydronimach: Grodnia/Horodnia (1881. gw. lichy ‛nędzny. też nowsze ‛okrągława zapadlina terenu’ SEBor). też ukr. gw.158 rzeczownikowych oraz odprzymiotnikowych rzeczowników o charakterze lokatywnym. Łętowo. oraz mazoBrodnia. skarb ‛skarbiec’ < psł. może też od nazw. ze zwierzęcymi: Jezgrznia (1515. 500 Por. mokry. Skrwy (→ Wisła). *lǫtъ rekonstruowane jest znaczenie ‛łyko z młodej lipy’. bród)497. Wyraz ma zasięg północnosłowiański. mokrz)498. dial. prąd)499. *sǫpolьje ‛pole graniczne’). koryto). por. przechód ‛przejście’).. Mokrznia.. Łętownia. -i 2006 HPol I 177. Lichnia 1964 HE XIII 129. tuča ‛dolina potoku’). ld. zmartwienie’ SEBor). miejsce obronne’. dla psł. SEBor. na Mazowszu: Promnia 1572 SHGPł 244. Nazwy odrzeczownikowe reprezentowane są przez potamonimy: Błotnia (1849– –1854. NMPol VI 340. 8. str. tuk ‛tłuszcz’ na określenie cieku obfitującego w ryby. też n. 498 Mokrznia. badyle’ rozwinęło się z wtórnego ‛pręty obdarte z kory i łyka’ (notowanego w rosyjskim). – Prawdopodobna wydaje się motywacja od ap. Łętów. gród ‛zamek. Wieprza (HE VI 22–23). ter. Łętowe. 502 Ojkonim Łętownia zapisany w XVI w. rak). piskorz ‛gatunek ryby’. *brodьn’a. polskie ‛nać. Racznia (1962. Mokrznia (2006.. por. na Mazowszu: torrentem Brodnya 1484 SHGMz(MK 9. ap. por. Sanu (HE XVII 146–147). pot. jednak psł. Łętownia (1790). dziś Łętowianka. Komornia (1961–1970. bród na określenie rzeki z brodem. 1497 SHGMz(MK 216–2216v). Sąpolnia (1775. łęt ‛łodygi kartofli. jazgarz. którą się łowi brodząc po wodzie’ (Spsł). ld. NMPol VI 339–341. por. dł. 497 . Łętownica. Piskornia (1963.. Hydronimiczny suf. komór ‛komar’ lub od komora). też grzbiet górski’ SGPRei). por. kotarz ‛granica wsi. Przechodnia (1961–1970. Brodnya 1495. pd. nieużytki. cały obszar gruntów użytkowych. wśród których przeważają nazwy pomieszczeń zamkniętych. 164–164v). Wśród derywatów z sufiksem rozszerzonym -ownia wyróżnia się frekwencją hydronim Łętownia. Strumienia Błędowskiego (→ Biała Przemsza → Przemsza → Wisła): Potok Błędowski 2005 AtPHP(F-10). Pradnia (1966. też brzuch). mizerny’)500. Izolowanym derywatem odprzymiotnikowym w tym zbiorze jest Lichnia (1847. występuje jednak sporo określeń przestrzeni (Kowalska 2011: 43–50). gw. ld. Wisły. niepozorny. horod ‛gród’ lub od grodzić ‛ogradzać’). Kocielnia (1470–1480. stp. bez zwartego centrum. notowana od XIV w. pradło).44 km. Skarbnia (1565. *bredьn’a ‛rodzaj sieci rybackiej. duży kawał ziemi. nać kartoflana’. por.. Kotarnia (1844. pd. piskory ‛błota leśne’ SGPKar). Z podstawami roślinnymi związana jest może nazwa Brzuśnia (1511–1523. Korytnia (1961. por. błoto). por. psł. 499 Promnica.

. Duma (1996: 130) objaśnia jako utworzoną za pomocą suf. dalni). ciurać ‛lać się ciurkiem lub płynąć cieniutkim strumieniem’.9. kurpie. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -̕ ak. por. Średniak (1964. plony ziemi’ SEBor)503. m. terenowe: Łętowina. Korytniak (1970507). też nazwę cz. m. -enia. lub postoły’ SWil (ze wschodniosłowiańską realizacją nosówki). 3. -ak i rozszerzeniami Sufiks -’ak (< *-jakъ).2. a obiekty przez nie określane są rozmieszczone na obszarze całego dorzecza Wisły od Soły po Skrwę i od Przemszy po Bzurę. od którego został utworzony hydronim Łutownia (Łotownia) (XVI– XVIII w. jak i kulturowe: Graniczniak (1936–1939. W badanym dorzeczu odnotowano także około 20 nazw wodnych od rzeczowników na -nia. Zbliżoną liczebnie grupę tworzą hydronimy odczasownikowe: Chlipak (1965. wraz z wariantami rozszerzonymi -ownia. Ryjak. d. pola i zagajnika Chlipak 1965 HE XV 24. . por. bełk). 1855. Debrzak (1786–1788. płód ‛owoc. Stronak (1847. Łętowo (Mznter 94). ruda ‛miejsce bagniste’ lub od *rudzienny ‛zawierający rudę’. Nie należą one do częstych. Wśród hydronimów z suf. leszcza ‛leszczyna’. Rzetelska-Feleszko 1978b: 53). śmietana) oraz dwa związane z florą: Leszczak (1962. chlapać’ SGPRei)506. ruda). Chlistak (1965. ap. Dalniak (1964.1. Łętownica. reprezentuje je 28 odapelatywnych potamonimów utworzonych przez sufiksację. Jeden hydronim o charakterze topograficznym pochodzi od wyrażenia przyimkowego: Zdolinak 503 Płodownia. łut ‛kora zdarta z lipy młodocianej. -ak (< *-akъ) w okresie prasłowiańskim miał 3 funkcje: substantywizowania przymiotników. pol. Chrząstownia : n. *ryti. lasu. -enia z podwojonym -n-. Chrząstowice. aż do współczesności. na Mazowszu: pratis super Plodownya 1480 SHGMz(MK 6. wsi Rożnowice Chlistak 1965 HE XV 24. 506 Por. -ak spotykamy kilka derywatów odrzeczownikowych o charakterze ogólnotopograficznym: Bełczak (1964. dziś nieistniejąca. z końcówką -’a. debrz. niezdara’ SGPRei). łapcie. utworzonych w wyniku czystej onimizacji. botaniczne i zoologiczne (Kleszczowa 1996: 124–125). chlistać ‛rozlewać. zlewać). zaimków i liczebników. Hydronimy z przyrostkiem -nia. por. ryć SEBor). którą J. Wariant -enia derywował nazwę Rudziennia (1791. 124). Rowczak (1961–1970. Pozostałe nazwy rzeczne z przyrostkiem -ownia mają charakter topograficzny: Grabownia (1964. rokitny).(1849–1854. Ciurak (1936–1939. średni). jak i łyko były wykorzystywane do celów gospodarczych – do wyplatania obuwia. koryto i od przym. ciemny). -’ak. ja natomiast widziałabym tu raczej suf. Zlewak (1990. graniczny) i Pancerniak (2006. Śmietaniak (2006.). debrza). grab). 507 Możliwa podwójna motywacja: od ap. -ennia od ap.. Orzyca (→ Narew → Wisła). korytna (por. str. koszy itp. 504 Zanotowano również n. Stronak 1847 HE XIII 242. rowek). psł. a także tzw. pancerny). oraz jedną odonimiczną z tym przyrostkiem. też ciurak ‛niedołęga. Wśród derywatów odprzymiotnikowych spotykamy zarówno topograficzne: Ciemniak/Cimniak (1786–1788. w gwarach wyróżnia się jego funkcja lokatywna (Kowalska 2011: 78). której włościanie używają do wyplatania obuwia zwanego chodaki. notowane są od XIV w. chlipać)505. tworzenia odrzeczownikowych nazw osób i dewerbalnych nazw wykonawców i narzędzi (Sławski 1974: 89–90). w dorzeczu górnej Narwi. *rъjǫ. zarośla). 505 Notowana także n. por. Płodownia (1480. <Płodownia> 1965 HW nr 543. Rokitniak (1786–1788. W okresie staropolskim tworzył głównie rzeczowniki osobowe. też leszcz ‛ryba’) i Zaroślak (1786–1788. strona)504.159 wieckie n. gw. Zarówno kora. por.

klucz ‛zdrój. kruszyna ‛nazwa krzewu stosowanego w medycynie’)508. Widłok (1786–1788. lewobrzeżnej – Czartok. W staropolszczyźnie przyrostek ten nie był zbyt produktywny.: Dębczak. . przypór ‛skaliste wzniesienie. w. w dawnym pow. utworzono hydronimy: Kruszynie (1961. Kowalska 2011: 80–81). Nie był odnotowany w okresie staropolskim.10. krzewów (Sławski 1974: 85–86).1.: Pisiak (2004). widły. -ak notowane są od końca XVIII w. w XX w. -’ak. Moklak. Od podstaw rzeczownikowych. Pasternak. przejawiająca się m. por. Kleszczowa 1996: 339–343). Derywaty hydronimiczne z sufiksem -’e i rozszerzeniami Sufiks -’e (< *-ьje) i rozszerzony -owie (< *-ov-ьje) w funkcji hydronimicznej nie występuje często. 3. świeckim Graniczniak. odczasownikowe i odimiesłowowe nazwy miejsc (Kowalska 2011: 92). XIX w.160 (1846. por. W hydronimii dorzecza Wisły spotykamy jedynie 2 derywaty od apelatywów o semantyce topograficznej: Przyporniak (1888. odprzymiotnikowe. – 5. głównie prawobrzeżnej. -ak z przymiotnikowymi tematami na -n-. Korytniak. -’ak. Osicze 508 W tym samym czasie notowana jest n. którą egzemplifikują nazwy: Czartok (1963. -ak. W dorzeczu Narwi płyną: Rowczak. -’ak. Przyrostek -ak występuje też w gwarowej postaci -ok. w postaci rozszerzonej -owie używany był do tworzenia przede wszystkim odrzeczownikowych nazw zbiorów roślinnych (Kleszczowa 1996: 281). por. szkarpa ‛stok. Ogółem odnotowano 26 hydronimów odapelatywnych z suf. aż po Wisłok. Większość obiektów tak nazwanych położona jest w dorzeczu górnej Wisły (20). czart). widłak ‛gatunek rośliny’). szczególnie od nazw drzew. Maliniak. Kobylak. skarpa skalista’ SW) i Kobylniak (1786–1788. w gwarach formował odrzeczownikowe. ter. Poświadczenia chronologiczne formacja ta ma od XVIII w.2. w tym od rzeczowników oznaczających rośliny: Moczarze (1965. aż po współczesność. Przyrostek -niak powstał z połączenia sufiksu -’ak. Gajniak (1962). hydronimy z suf. W opracowaniach synchronicznych polszczyzny rzeczowniki odrzeczownikowe. Szkarpie (1964. Pancerniak (o niezbyt jasnej motywacji). szkarpy ‛wąwozy o urwistych brzegach’ SGPKar. pochyła ściana’). W zebranym materiale odnotowano jedynie 20 nazw z przyrostkiem -’e oraz 2 z -owie. – 6. Zbójniczak (1934). głównie o znaczeniu topograficznym. skarpa. Sporadycznie sufiks ten wykorzystywany jest w transonimizacji do tworzenia hydronimów odtoponimicznych relacyjnych.in. odczasownikowe i od wyrażeń przyimkowych na -’e traktowane są jako derywaty paradygmatyczne (por. nieliczne przymiotnikowe i derywaty od wyrażeń przyimkowych o charakterze lokatywnym (por. moczar). W słowotwórstwie apelatywnym już od okresu prasłowiańskiego szczególnie rozwinięta była jego funkcja kolektywna. Kruszynie 1966 HE XV 70. i odantroponimicznych o charakterze dzierżawczym bądź pamiątkowym. Niewiele jest hydronimów powstałych w procesie czystej onimizacji od apelatywów z suf. kobyła). w tworzeniu określeń zbiorowych od nazw przedmiotów nieożywionych. W gwarach tworzy derywaty odrzeczownikowe.: Bosak (1839). -niak. źródło’). – 15. też ap. z doliny). w części środkowej. Kluczok (2006. Ciurak. por. -ak. Jak wynika z powyższego zestawienia.

11.. -owie) oraz zwierzęta: Jastrzębie (1846. Podlipie (XVI w. 1786–1788. Podcichanie : Cichany. głównie z udziałem przyimków między oraz pod: Międzybrodzie (1962). rezultatów. po współczesność. ter. płynie koło Budźbowej. jastrząb). Przybysławic: Piskorowie. od jodła z rozszerzonym suf. iż sufiks -ek nie rozwinął tu produktywności.)511. jaszcz ‛jazgacz. łuk ‛łęk. Narwi (→ Wisła). Podchełmie (1539). -owie)510.2. wsi Bobrek (1369)1662 NMPol I 233. Osicze 1965 HE XV 98. Międzywodzie (2006). 512 Wcześniej notowana n. Podbrzezie (1847). łękowate obniżenie terenu’). Zwodzie (1828). podobnie jak w mikrotoponimii (por. 514 Jastrząbek. por. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ek i rozszerzeniami Sufiks -ek (< *-ъkъ. nazwy lokatywne). Jastrząbek/Jastrzębiec (1965. Występuje też n. wykap ‛źródło w górach’ SGPKar). substantiva odprzymiotnikowe i marginalnie odliczebnikowe.161 (1965.. Podepczarze (1847. brak bliższej lokalizacji: <Jastrząbek> a. -a 2006 HPol I 210. ter. pd. ryba). AtLu 44. d. 1965. koło. Hydronimy z suf. terenowe lub miejscowe. cz. 513 Wieś Bobrek 1877 NMPol I 233 zapisana kilka lat wcześniej. W staropolszczyźnie spotykamy go głównie w funkcji strukturalnej. może też od wyrażenia przyimkowego za kręgiem). Międzysnoże (1786–1788). bóbr).1. Międzypotocze (1965). 511 Hydronim Podlipie notowany już w XVI w. Rybie (1964. od piskorz z suf. por. Nie są one zbyt liczne. W dialektach sufiks ten występuje częściej w funkcji lokatywnej niż w języku ogólnopolskim (Kowalska 2011: 81–84). zakole’. za działem). 509 510 . pczyć ‛pstrzyć’ SW). Od podstaw rzeczownikowych o semantyce topograficznej powstały nazwy: Łuczek (1853. Kilkanaście nazw wodnych powstało od wyrażeń przyimkowych o charakterystyce topograficznej. którą raczej jestem skłonna uznać za wtórną. Podgrabie (1786– –1788). Piskorowie (2006. Wykapek (1788. 1880513. Po przeanalizowaniu wszystkich hydronimów na -ek do zbioru derywatów sufiksalnych zaliczono około 20 nazw. *-ьkъ) w okresie prasłowiańskim formował deminutiva. jastrząb)514. r. str. podobnie jak hydronimy od apelatywów na -’e powstałe w wyniku czystej onimizacji (około 30 nazw) oraz hydronimy odonimiczne z tym przyrostkiem (jedynie kilka nazw od wyrażeń przyimkowych zawierających udokumentowane n. Podgaje : Gaj). mniejszą – konstrukcje odprzymiotnikowe (nazwy nosicieli cech). deminutywnej. Zakrążek (1965. Materiał hydronimiczny pokazuje. Jaszcze (1855. Podlądzie (1974). zakrąg ‛zakół. Dużą liczbę derywatów stanowią w tym okresie formacje odczasownikowe (nazwy czynności. stanów. Jodłowie (1786–88. Jeden derywat pochodzi od wyrażenia przyimkowego zawierającego apelatyw związany z kulturą materialną – Zadziele (1846. Zabawskiego Rowu (→ Kisielina → Wisła). <Jastrzębiec> 1965 HW nr 548. Podstawy związane z fauną tkwią w następujących hydronimach: Bobrek (1487512. notowana współcześnie.. równobrzmiąca n. pczarz (?). Piskorowie. -’e odnoszą się do obiektów znajdujących się w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San i są notowane od XVI w. także od wyrażeń przyimkowych (nazwy lokatywne) (Kleszczowa 1996: 126–139). osika)509. Mznter 235). a także nomina agentis (Sławski 1974: 93– –94). gatunek ryby’ SW). 3.

Zbieżek (1965. Bzdziążek. Jeden hydronim powstał od wyrażenia przyimkowego – Zastawek (1849–1854. str. kosić. koszony). -iszcze Geneza sufiksów *-isko. relacyjne. 16. malina). Bżdziążek 1880 I 520. Kostrzynek : Kostrzyń. Łężysko (1539. w XIX – 7. Jarzyska (2006.1. za stawem). ryczeć). Mokra 1885 SG VI 623 lub od gw. pd. sucha gałąź’ SGPRei). uchodzi koło Miastkowa: a torrente vulgariter dicto Bdzanzek (1377–1379)1519 KMaz III 235. przekop). choć nie tylko. wałęsać się. Dominują hydronimy odrzeczownikowe. Najstarszym hydronimem z suf.2. gw. bystrz ‛wartki prąd wody w rzece. 3. Ciurek (1964. -isko są formacjami odrzeczownikowymi i odczasownikowymi. Dwerniczek : Dwernik. pogórze ‛teren górzysty’ SW). również jeden od rzeczownika związanego z kulturą materialną Przekopek (1961–1970. bystry. a na wiek XX przypada 8 nowych zapisów. krynica). Zasadniczą ich funkcją było tworzenie nominów loci od rzeczowników lub czasowników (Sławski 1974: 95–97). Bzdziążek. Szczawniczek : Szczawnik517. ter. Olszyniska (1961. przymiotnikowego *-ьskъ. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -isko. nieliczne – w części lewobrzeżnej w dorzeczu Przemszy i Radomki. silny blask’ SGPRei) oraz Susek (1786– –1788. Koprzywiska (1846. Ruża w dorzeczu Narwi na Mazowszu. bździągać ‛chodzić bezczynnie. niektórym tu zamieszczonym można przypisać więcej niż jedną motywację. ciurać ‛lać się ciurkiem lub płynąć cieniutkim strumieniem’). który występuje zarówno w liczbie pojedynczej (-isko).. por. Materiał hydronimiczny przynosi niewiele nazw z tym przyrostkiem (18). mokry518). Kolejne 4 zarejestrowano dopiero w XVIII w..91 km. pojawił się jeden nowy ciek Bobrek. -ek. olszyna). wypływa koło Mikołajek. W tym samym okresie zanotowano n. por. w większości należącymi do klasy nazwy miejsc (Kleszczowa 1996: 160–163). wilk)515. próżnować’ SGPRei)516. Wisłoczek (2 ×) : Wisłoka. mokry możliwe są rówież inne motywacje: od n. -iczek – Głębiczek (2006). Staropolskie apelatywne derywaty z suf..12. jar). 518 Oprócz derywacji za pomocą sufiksu -iska od przym. Są to nazwy o podstawach związanych z topografią terenu: Kryniczysko (1532. Ryczek (1884. Soły. Rdzyska (1786–1788. też suszek ‛suchy owoc. -ek. formowane głównie od makrohydronimów. pochodzącym z XIV w. ld. Ruża (→ Narew → Wisła). jak mnogiej (-iska). Bzdziążek 1965 HW nr 520. też ap. por. *-išče nie jest pewna. 515 516 . Niewiele więcej zanotowano odonimicznych hydronimów z suf. Od przymiotników utworzono jedynie 2 nazwy: Bystrzek (1966. powstały one na gruncie prasłowiańskim i nawiązywały do suf. m. dotyczącej potamonimów odonimicznych. Wśród transonimów zwracają uwagę nazwy odhydronimiczne. suchy. ap. -onek – Kosionek (1839. jest derywat odczasownikowy Bzdziążek. 517 Szerzej o transonimach w planowanej części 2. W XV w. dł. Mokrzyska/Moczyska (1885. także nieliczne odosobowe o znaczeniu dzierżawczym. Maliniczek (1885. łęg). koprzywa). i mające charakter deminutywny: Bużek (3 ×) : Bug. Jego genezę i geografię na bazie leksyki gwarowej omawia obszernie A. Niewiele więcej jest derywatów odczasownikowych: Bzdziążek (1377–1379.162 Wilczek (1846. Wilczek 1846 HE XIII 270. Obiekty o takich nazwach występują głównie w części prawobrzeżnej dorzecza Wisły aż po Narew. mokrzysko ‛teren mokry’ (: mokry) SGPRei. pd. Pojedyncze nazwy były derywowane za pomocą rozszerzonych sufiksów: -anek – Pogórzanek (1786–1788. zbiegać). Tworzy on głównie nazwy odtoponimiczne. W tym okresie sufiks -isko miał także funkcję strukturalną. Kowalska (2011: 20–34). -żka 2006 HPol I 30.

tworzy derywaty odprzymiotnikowe i odrzeczownikowe (Sławski 1974: 123–124). wapno). gw. Kleszczowa 1996: 73. 1966. Żłobiska 1964 HE XII 293.163 rdza). młynek).). zamoście lub za mostem). -szczyzna. spotykamy je głównie w górnym prawobrzeżnym dorzeczu Wisły po San. Rozmieszczenie geograficzne rzek nie wykazuje cech charakterystycznych. Potamonimy na -isko stanowią odzwierciedlenie na płaszczyźnie językowo-onimicznej zmian w sieci hydrograficznej. wyżej). Kowalska 2011: 38).: Dunajczysko. oraz w dorzeczu Bugu (Brzyszcze) i Narwi (Branisko). Kleszczowa 1996: 184–187). mniej odrzeczownikowych i nieliczne odczasownikowe (Kowalska 2011: 63– 65). Derywaty hydronimiczne z sufiksem -izna Funkcje sufiksu -izna są podobne do funkcji -ina. pojawiają się wtedy również postaci rozszerzone przyrostka -czyzna. -owszczyzna. Wapniska (1786–1788. np.. następne 4 – w XVIII. -isko (por.1. dziś Werbia (w dorzeczu Bugu). też Kleszczowa 1996: 160). Apelatywy na -isko/-iska o charakterze topograficznym. np. Często są to derywaty od tzw. a więc w momencie powstawania charakteryzowały one miejsca będące pozostałością po głównych nurtach dużych rzek. rozlewisko i bagnisko po starym. za bagnem519). Odonimicznych nazw wodnych z tym sufiksem odnotowano ponad 30. odnogi bądź ramiona. Gacisko (1965.: jezierzysko ‛zanikające jezioro. rzeczysko ‛dawne koryto rzeki’ Sstp (por. Sławski określa go jako odmiankę -ina. brana ‛jaz młyński’ SESł). Okniska (1786–1788. w XIX w. 3. Już w staropolszczyźnie odnotowane zostały nomina loci oznaczające brak. i kulturą materialną: Branisko (1414–1425. W gwarach odnotowano w funkcji lokatywnej ponad 80 formacji. w dorzeczu Narwi. dziura w czymś’ SEBor). ber ‛gatunek prosa’). pojedyncze – w części lewobrzeżnej (Młyńczyska).2. – również 4. okno ‛otwór. bierwiono’ SW). utworzone od terminów hydronimicznych (zob. i III. Sufiks -iszcze traktowany jest jako wariant suf.3. najczęściej odprzymiotnikowych. żłób)520. rozdział III.2. Tromiska (1961. Zdecydowana większość (ponad 70%) to derywaty od makrohydronimów. Zamościsko (1895. terminów hydronimicznych. Najstarszy hydronim z sufiksem -isko – Branisko pojawia się na początku XV w. Temu mikrotypowi hydronimicznemu niewątpliwie dały początek staropolskie apelatywy na -isko. 519 Możliwe również powstanie nazwy od wyrażenia za bagniskiem w wyniku derywacji paradygma- tycznej. Zabagnisko (2006. Żłobiska (1964. Nowinisko (1964.13. określające stare koryta rzek. 520 Tu też notowana n. -owczyzna (por. W badanym materiale reprezentowany jest tylko przez jeden derywat: Brzyszcze (1966. a także kulturowym stały się podstawami około 80 hydronimów. nowina). por. tram.: Jezierzysko. największy przyrost tych formacji nastąpił w ostatnim stuleciu – 9. także odczasownikowych. kolejne 2 – w XVI w. zanikającym jeziorze’. które następowały przez wieki. gać). Młyńczyska (1786–1788. odrzeczownikowych. potoczysko ‛dawne koryto rzeki’.1. . w tym nazw zestawionych (zob. Jest typowy dla słowiańszczyzny północnej. trom ‛belka. W okresie staropolskim odnotowano kilkadziesiąt derywatów odprzymiotnikowych. F.4. Wiślisko. pozostałość po czymś. Rzeczysko. ter.

chlipać ‛płakać. na Mazowszu (por. stary). ld. brud’. Zarówno w zbiorze nazw pospolitych. głośno chłeptać wodę’ SGPKar. 3. W staropolszczyźnie sufiks -acz tworzy derywaty odrzeczownikowe i odczasownikowe. ld. Z tych czasownikowych formacji wyodrębniły się przyrostki -ačь oraz -ičь. wyszczać. Słupno. a od rzeczowników nieosobowych – nazwy atrybutywne (por. Rosochacz (1564–1565. Tu też pastwiska i pola Debrzczyzny (1965). Gnilszczyzna (1965. Sporadycznie występuje też jako formant hydronimiczny. Gweszczyna 1965 HW nr 648. chlupać ‛bryzgać wodą’ SGPKar.1. dzwenity)523. w dorzeczu Wisłoki521 (HE XV 35).2. natomiast wśród transonimów sufiksalnych odnotowano 5 formacji odantroponimicznych z suf. Nereśli (HE XIX 178). rzadziej topograficznej i kulturowej (Safarewiczowa 1956: 64). Dzwynadz 1529 NMPol II 519. W nazwach miejscowych pojawia się od XVI w. Starowi(e)zna (1784. bagnisko’ Spsł. Gównacz. pluga ‛deszcz rzęsisty. str. najczęściej występuje w funkcji spadkowo-dzierżawczej. Do hydronimów utworzonych tym przyrostkiem zakwalifikowano jedynie 3. psł. może to dziś Lubianka: Gnilszczyzna a. 521 522 . łkać. Gnilszczyzna. barzyna ‛bagno’. debrz. ukr. też Klupocz (1962.: Barzyzna (1786–1788. głównie określenia wykonawców czynności. wąwóz’). choć tu jego produktywność jest mniejsza (por. nazwa o charakterze dźwiękonaśladowczym). Garbacz. Debrzczyzny (1965. gniły). pot. klupać.. na obszarze Polski spotykany głównie w części północno-wschodniej. por. pd. czas. które oprócz podstaw werbalnych łączyły się także z nominalnymi (Sławski 1974: 102). Cieki identyfikowane przez te nazwy spotykamy od Wisłoki po Wdę. Okonin. stary). debrza ‛rozpadlina. por. jak i nazw własnych nie należy on do przyrostków produktywnych. w okolicy jez.> -o-)524. ale też plugacz ‛diabeł. por. -izna. Kilka mikrotoponimów odrzeczownikowych z -acz pojawia się w XVI w. gw. Derywaty hydronimiczne z sufiksami -acz oraz -icz Prasłowiański sufiks *-čь tworzył od pierwiastków i od tematów werbalnych na -i-. rosocha). w warstwie fonetycznej widoczne są elementy wschodniosłowiańskie związane z położeniem obiektów w strefie gwar bojkowsko-łemkowskich: Starycz (1877–1905. Widlacz (1965. Chlipacz (1965. Klupocz 1962 HE IX 49. widły). Mznter 240). *zvьněti ‛głośno dźwięczeć. brudas’ SGPKar). wymokrzyć ‛wypuścić z mokrzem. 524 Tu też odnotowana n. 523 Występuje również n. Podobnie w mikrotoponimii. *bara ‛moczar. -anomina agentis i nomina instrumenti. Drwęcy (→ Wisła). Zwiniacz (1537. potok dziś nieistniejący. z -ocz w wyniku przejścia -a. Kleszczowa 1996: 68–72).. w dorzeczu Drwęcy522.14. Dźwiniacz.164 Formant toponimiczny -izna (wraz z rozszerzeniami) przebadała w ojkonimii H. Lagacz Mznter 241). Lubaczówki (→ San). W wyniku czystej onimizacji od apelatywów na -izna powstał tylko jeden hydronim – Głęboczyzna. w pow. <Gweszczyna> a. W hydronimii Wisły występuje również kilka derywatów odnotowanych od XVI w. szlochać.: Chełmacz. str. -szczyzna. Jest to przyrostek typowy dla toponimii wschodniosłowiańskiej. dziś nieistniejąca.. gw. ter. str. barzysty ‛bagnisty’ SGPRei). aż po współczesność: 3 odrzeczownikowe i 4 odczasownikowe: Plugacz (1971. których nazwy raczej wtórne HE XV 35. m. Wymokracz (1839. żywieckim (HE IX 3). gw. rozrobić z wodą’ SW). brzmieć’. W okresie staropolskim zapisano tylko kilkanaście apelatywnych derywatów odczasownikowych i odprzymiotnikowych z sufiksem -icz (Kleszczowa 1996: 72). Safarewiczowa.

525 Rudnicha. dziś Wielki Werbycz. 526 Pytlocha. Wysznicz (1949. śmierdzieć). pytel ‛rodzaj młyna. dł. wydarty : wydrzeć). sokół). w dorzeczu Sanu.165 Werbicz (1447. -chy 1972 UN 140. biały. W dorzeczu Wisły znajdujemy 5 hydronimów utworzonych za pomocą suf. pd. lepetaty ‛pluskać (się). pd. a przy użyciu suf. bystry). -y 2006 HPol I 199. por.. trawa’). śmierdzieć) i Wydartuch (1964. 3.15. 10. -u-. Czernucha (1931. sieno). Korzenicha (1961–1970)/brus. Dąbrówka 2005 GUGiK. Plutocha. korzeń. uchodzi we wsi Brzozowo-Łęg: Plutocha. rzeka). Tu włączyć można jeszcze hydronim mający tylko współczesną dokumentację. uchodzi koło wsi Oborczyska: Ostracha. może też ukr.już w okresie prasłowiańskim tworzył serię przyrostków hipokorystycznych rozpoczynających się od -a-. rz. rodzaj sita’. Obiekty te położone są w dorzeczu Narwi. rudy). też gw. Przyrostek -ocha utworzył: jedną nazwę odrzeczownikową – Pytlocha (1965. karań). rz.03 km. Geoportal. pd. lepetucha ‛ktoś. Dąbrówka (Płotucha) XX w. sinij.. -i-. 17. czarny) oraz jeden dewerbalny: Lipietucha (1970)/Lepietucha (1977. (Smoczyński 1963: 99–100). w dorzeczu Liwca (→ Bug). W staropolszczyźnie kilka derywatów tworzy jedynie sufiks -ch oraz -uch. Pytel RymSEN)526. Omulwi (→ Narew → Wisła). por. pol. 4 odprzymiotnikowe – Bystrocha (1519. które miały dość ograniczoną produktywność i nie zawsze zasięg ogólnosłowiański (por. też pluta ‛zła pogoda’)527. -uch powstały 2 hydronimy dewerbalne: Śmierdziuch (1786–1788. którym wówczas dysponował. n. -icha od rzeczowników topograficznych: Komosicha (1784. ap. Karanicha (1963. 12. z przyrostkiem -acha – Ostracha (2006. wisznia ‛wiśnia’). zapachu wody: Bździoch (1663)/Bździuch (1786–1788. Smoczyński.1. jest to Rzeczycha (1409. które się pojawiają dopiero od XVI w. por. werba ‛wierzba’). . Derywaty hydronimiczne z innymi sufiksami (mało produktywnymi) Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -chFormant z podstawowym -ch. ap. ukr. Przy użyciu suf. uchodzi koło wsi Domaszew: Pytlocha 1965 HW nr 340. ukr. komosa ‛roślina łąkowa. kto dużo mówi. też gw. nie był pełny i nie zawierał zbyt wielu nazw wodnych. koło wsi Bokiny: Rudnicha. pozostałe należą do rzadkich i jednostkowych (por. gw. Rudnicha (2006. gdzie gleba jest biała’ SGPRei). pluć. ap. brus. też nazw. oraz 2 odczasownikowe – Trzebiocha (1750. -y-. bździć. Potamonim posiadający najwcześniejszą dokumentację odnotowano w dorzeczu Sanu. ukr. -ucha – 3 derywaty odprzymiotnikowe: Białucha (1848. ciepły). Wyróżnił dwa typy semantyczne toponimów: topograficzne i dzierżawcze. Słowiańskie appellativa i propria z -ch. Plutocha (1972. szumieć’. smród’ SGPRei).88 km. trzebić ‛wycinać’). Kleszczowa 1996: 66–68).opisał P. Okrzejki (→ Wisła). dziś Wiśnicz. Siniocha (1962. Narwi (→ Wisła). str. oraz Śmierdzioch (1839. Ciepłucha (1930. 18. -y 2006 HPol I 241.84 km. bździoch ‛człowiek pierdzący. ostry)528. Sokolicha (1839. Kamienicy (→ Dunajec). -e-. rudno)525. dziś Śmierdziucha. choć ta jest raczej wtórna. 527 Plutocha. gaduła’). Przyrostek -och uformował 2 hydronimy od czasowników odnoszących się do cech. stare koryto. sino ‛siano’. str. Wisłoka (→ San). Sieniocha/gw. pd. łąki Rudnicha 1973 UN 158. Sieniucha (1965). Rudocha (1786. ld. nieistniejący dziś pot. dł. może też ukr. białucha ‛miejsce. ap. gw. Sławski 1974: 70–6).. pd. lecz materiał. dł. Orzyca (→ Narew → Wisła). Pytlocha. siny. 14. -y 2006 HPol I 228. – Por. 528 Ostracha. -y 2006 HPol I 211.2.

niski < *nizъkъ). że pozostałe derywaty z suf. uchodzi koło Rudy Tarnowskiej: in medietate fluminis Okrzeya 1470–1480 DB III 178.. -uch. w kształcie łuku’ lub *slukъ ‛wilgotny’).166 Ogółem wystąpiło 21 derywatów odapelatywnych utworzonych za pomocą sufiksów z podstawowym -ch-: -icha/-ycha. psł. 13. na rzece Okrzey 1564–1565 Lusand 241. skrajny). *-jь. Sołokija. 73. *-jь jest Otocz (1331–1335. Okrzejka a. por. dziś nieistniejąca. K. te natomiast o młodszej dokumentaOkrzejka. Kopa. *Przeryja/Przerie (!) (1380.. grabowy). -dra -ego 2006 HPol I 291. Przedstawione poniżej nazwy opisywane były w opracowaniach diachronicznych jako derywaty utworzone za pomocą suf. także w tworzeniu nazw miejsc w gwarach (Kowalska 2011: 110). 532 Świder Wschodni. kierz)529. aż po współczesność.: Kowalczyk 2001: 74–75.w tworzeniu apelatywów. Swider 1839 MpKwat V 5. nr 7627. fluvium dictum Ochaz 1341 KMaz II 213. Do derywatów należy n. wśród których najczęściej pojawia się hydronim Macocha (5 obiektów). wsi Sołokija. Rymut (za nim S. Rozwadowski 1948: 301). W hydronimii również uaktywniały się sporadycznie. pławić ‛moczyć. starorzecze. Można przypuszczać. -eja. Ott[o]czsna 1379 KMaz III 242 (zakole. zarośla’ Sstp i sufiksem -eja. Kleszczowa 1996: 320). wierzeja (RymNmiast 169–170). -ja utworzone od rzeczowników są pierwotnie przymiotnikami w odmianie prostej. uchodziła na płn. które w wyniku derywacji semantycznej stały się hydronimami – 12 nazw. wypływa we wsi Wola Okrzejska. Kopia 1552 SHGMz(AG 6885). Nizia (1885. 529 . -ocha. 531 Otocz. Świdra (→ Wisła). Copya. 530 Odnotowana także n. pd. -acha. 139. NMPol VIII 68. W tej funkcji występuje również suf. d. otok ‛rzeczka. uchodzi koło Stoczka Łukowskiego: ubi fluvii Szwider et Copiia 1538 Matr IV/3. odczasownikowym z suf. rz. Sołokije 1839 NMPol (kartoteka) i n.: kolej. płukać w wodzie’). Lit. dawniej koleja (: koło). w staropolszczyźnie miały marginalny udział w tworzeniu formacji rzeczownikowych (Kleszczowa 1996: 104). dł. z suf. ap. -ja. Są one notowane od początku XV w. por. 183. Derywatem odrzeczownikowym z suf. -je: Krzywie (1849–1854. -je – Pławie (1786–1788. dł. płynie przez Okrzeję. Okrzeja (1470–1480. krzew. Okrzejka. 250. odczasownikowym z suf. Podobna jest liczba transonimów – 11 nazw. głównie odantroponimicznych. w. Sufiks -ja tworzył też derywaty odprzymiotnikowe: Grabowia (1786–1788.. Kopya (1565) Lumaz I 138.56 km. Świder Wschodni. kierz ‛krzak. potok’)531. -i 2006 HPol I 192. -ja – Kopia (1538. – Ojkonim Okrzeja zapisany w tym samym okresie. Okrzeya 1965 HW nr 336. 7092. -ija i ukr. -och. str. lasu Sołokija HE X 153–154. Świdra). pd Wisły. Wkry wg Kowalczyk). fluvium Kopia 1546 Matr IV/1. kopać)532. zapisywana jako Zołokia (1790)530.65 km. Skrajnia (1965. *sъlǫčь ‛krzywy. natomiast współcześnie pojawiają się w opisach synchronicznych jako derywaty paradygmatyczne (por. Rospond) wiąże nazwę z ap. por. ri[vulum] Otoczsh 1379 KMaz III 242. sołokwa ‛bagno’ (Jurkowski 1971: 169) w podstawie. Niewielki jest udział formantów z podstawowym -ch. Sławski 1974: 86–89). przeryć ‛przekopać’). Otocz 1965 HW nr 654 (tu?). -je. nr 19311.są odziedziczone z prasłowiańskiego (por. od Zielunia: fluvium dictum Otatz (1331–1335). ślaz) i zawierająca cechy wschodniosłowiańskie n. Słucza (1414. -ucha. str. Tu zalicza się także hydronim Ślezieja (1988. fluvio Okrzeia 1534 RymNmiast 169. Wkry (→ Narew → Wisła). Świder 1965 HW nr 351. krzywy). Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -jSufiksy zawierające w podstawie -j. por. *niz-. której pochodzenie nie jest pewne (por. uważając ją za utworzoną analogicznie do nazw miejscowych typu Opole (: pole) i apelatywów z suf. 191 (tu jako gb. por.

‛igliwie drzew szpilkowych’).in. Hołubla (1539. W nazwie wodnej Suchania (1965. dł. Dzirzba (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. podobna do sierpa’)537. Hołobia. Sokolicha a. por. n. 533 534 . d. -nia. sprzed 1800 r. 539 Tu też równobrzmiąca n. Sierpia (1966. psł. Ch(w)oroszcza (1510.. 81). Dzersbya (1421)1456 SHGMz(MK 3. Igla (1960. Nazwa historyczna. Łopusza (1786–1788. ld. krąg. uchodzi koło Senisławic: Dobrula. nieistniejący ciek w dorzeczu Krzny. chworost ‛chrust. Suchania 1965 HE XV 141. Dzierzbia. W hydronimii są również bardzo rzadkie. 51v). gąszcz’). por. wsi Bobrza 1390 NMPol I 238–239. Krzywula (1970). oba w dorzeczu Bugu. 535 Dzierzbia. brak jednak dokładnego datowania. ukr.. W apelatywnym zasobie staropolskim jest słabo reprezentowany. 79v). też wschsłow. dobry)538.73 km. tu może w znaczeniu ‛rzeka półkolista. pierwotne znaczenie ‛brunatny’ SEBor). tu w znaczeniu ‛rzeka okrężna’). 9. też nazw. Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -lSufiks *-uľa jest innowacją prasłowiańską.są rzadkie. -i 2006 HPol I 56. nozdrze metaforycznie ‛miejsce o równoległym lub widlastym układzie potoków’ RiegŁemk 88). odnoga Wieprza. Hołubla 1877–1905 HE XVII 91. por.. ukr. zarówno w staropolszczyźnie. Werbia (1963. igła m. podobnie w toponimii. str. ld. Pozostałe to: Mentula (1885. sierp. str.. mętny). Dzyrzbya 1476 SHGMz(MK 6. Niektóre mają jedynie reprezentację jednostkową (por. wypływa w Krzczonowie. Nazwa Nozgrycia (1855. też przym. *bobrъ/*bebrъ i *bьbrъ ‛bóbr’. łopuch. 1949. pd. 19. bobrzy)533. chruszcz. nozgri. BełPor. Bobia. dł. 537 Por. por. występuje prawie we wszystkich językach słowiańskich w funkcji formantu ekspresywnego. w. pol. dziś Krzywulka. Lit. Skrody (→ Pisa → Narew → Wisła): Dzierzbia 1416 HMil 37. Kleszczowa 1996: 263–264. łopucha. pd. pd. Bobrza (1351. -ań lub z jego kontaminacją z suf. Hydronim Krzywula określa 3 obiekty: Krzywula (1839). Bobia (1965. por. brak bliższej lokalizacji: <Bobia> 1965 HW nr 548. też odprzymiotnikowe i odczasownikowe (por. jak i w gwarach. ślepy). oznaczająca trzy obiekty. łopuch). oraz jedną z suf. ld. Brdy. i Dobrula (2006. ld. w dorzeczu Sanu. bób)534. Wisły. dzierzba ‛ptak z rodziny wróblowatych’)535.14 km.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. Dzyrzba alias Dzyrbenycza 1472 SHGMz(MK 6. Narwi (→ Wisła). Najwcześniej odnotowanym hydronimem jest Złotula (1429. -el (< *-ъľь) – Kręgiel (1664. złoty). ukr. 1965. Dzierzbia (1416. -la – Ślepla (1449. str. augmentatywy). tak jak kilka poprzednich ma cechy fonetyczne wschodniosłowiańskie. Suchań)539 mamy do czynienia z wariantem (żeńskim) suf. Podobnie jest w wypadku n. werba ‛wierzba’). tworząc rzeczowniki odrzeczownikowe (deminutywy. Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -ńApelatywy z sufiksami zawierającymi -ń. Bucowskiego Kanału. hipokorystyki. ter. Czyżówki. Dzierzbia 1965 HW nr 518. chrust ‛suche gałązki’. Sokolicha 1839 MpKwat V 2. hołub ‛gołąb’)536. 213). ter. łemk. suchy. Udala. Kraski na lewobrzeżnym Mazowszu. 536 Notowana też nazwa cz. które zmieniły deklinację na miękkotematową: Biebrza (1314–1335.167 cji to derywaty paradygmatyczne. ld. Sławski 1974: 110). Kowalska 2011: 111). Odnotowano również jedną nazwę z suf. oraz Krzywula (1849–1854). -i 2006 HPol I 62. też n. w hydronimii obejmuje 6 derywatów odprzymiotnikowych. gw. Wisły na zachód od Nowego Korczyna. 538 Dobrula. ap. wsi Wapowce Hołubla. Sierpia 1966 HE XVI 134.

Przyrostek -eń uformował hydronimy: Lubień (1889.. wieli ‛wielki’ Sstp) oraz Stemżeń/Strumżeń (1965.168 czonia/Bełczona (1786–1788. Sławski 1974: 76–80). a suf. 1 km. np. Strumień. podstawa zniekształcona). W okresie prasłowiańskim tworzył nieliczne rzeczowniki dewerbalne. ostry ‛prędki. XV 72. też twardosz ‛przyklęk. Twardosz (2006. *-jo-. pot. łupież. 542 Twardosz. -a 2006 HPol I 301. Łączeń. topić). gw. okrzewić ‛pokryć krzewami. paszczyska ‛miejsca wśród lasu pokryte błotem’ (SGPKar). (SEBor). skrzywić). czasownik sipieć ‛chrypieć’ SGPKar. może też okrzesać SW). Włosień (zob. koło wsi Kobielnik: Twardosz. mokry teren’ SW). Wieleń/Wielenia (XVI w. -unia – w potamonimie Skrzywunia (1963.na podstawy z formantami *-cho-. może też czasownik paść. Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -szSufiksy ze spółgłoską -š. 544 Por. W apelatywnym zasobie staropolskim występują przyrostki: -isz/-ysz. por. rączy’ SW). agentis. nieistniejący ciek w Desznie (woj. paszcza ‛otwór gębowy zwierząt’. muł. roślina z rodziny przyklękowatych’ SW)542. płacież (Kleszczowa 1996: 295–296). ale ten notowany od XVII w. bełch. ok. Powstały z nawarstwienia się suf. luby?). rzadko odprzymiotnikowe (Sławski 1974: 69–70). ich produktywność później zanika – tworzyły w języku ogólnym i gwarach niewiele derywatów (Kleszczowa 1996: 264–265. W hydronimii dorzecza Wisły tworzy derywaty: Paszczor (1421)543. wyżej). Kobielnika (→ Krzyworzeka → Raba → Wisła). brus. Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -żPrzyrostek -eż (< *-ežь) nie wykazuje dużej produktywności na gruncie apelatywnym.. roślinami’. W hydronimii spotykamy niewiele derywatów sufiksalnych tego typu: odrzeczownikowe: Kalisz (1965. Sipura RymSEN)544. -asz. terenowych Krzywoń 1964 HE XII 95. gw. Łokusza (1442. Topis(z) (1961. sip ‛sęp’. też nazw. oraz Sipor (1567.: Badoń. por. gw. -usz. w okresie staropolskim odnotowano jedynie 4 derywaty odczasownikowe: drapież. łąka). bełk)540. też n. Sufiks -oń występuje w nazwach wodnych: Bystroń (1859. ptasie mleko. twardy. Kowalska 2011: 98. abstracta (Sławski 1976: 24–25). Hydronimy utworzone od rzeczowników na -ń w wyniku czystej onimizacji stanowią grupę około 40 nazw. Sipa. w dorzeczu Leśnej (→ Bug). dziś Sipurka. i rus. 543 Por.również zostały odziedziczone z prasłowiańszczyzny. *-ja. Sufiks -or (< *-orъ) w prasłowiańszczyźnie uformował kilka formacji odrzeczownikowych. Oba hydronimy posiadają równobrzmiące odpowiedniki w n. ap. -osz. kradzież. odczasownikowy Okrzesza (1563. *-cha i miały głównie funkcję hipokorystyczną (por. dł. -osza. Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -rPrzyrostki z podstawowym -r. Kleszczowa 1996: 272–273). 540 541 . Sufiks Obok cieku pole Bełczoń 1786–1788 HE XII 14. 107–108). Sipurki 1889 HE X 151. por. kał ‛bagno. świętokrzyskie). krzywy)541. odprzymiotnikowe: Ostrusza ((1348). które ogółem tworzą zaledwie kilkanaście wyrazów (por. ld. a od pierwiastków werbalnych nomina actionis.w prasłowiańszczyźnie stanowiły nowszą grupę. bystry) i Krzywoń (1786–1788. 1964. m. Wśród transonimów odnotowano kilka ponowień z obiektów wodnych i miejscowych oraz nieliczne pochodzące od nazw osobowych.

kret. Poniżej zgrupowano hydronimy z sufiksami. też n. z suf. Rymut upatruje tu podstawę odantroponimiczną.. dziś nieistniejącą. por. Jakus-Borkowa (Św 65) uważa jednak hydronim za niejasny. może z formantem -ja. os. Istnienie n. Nazwa sprawia wrażenie dość archaicznej. W wydzielaniu przymiotnikowych derywatów sufiksalnych wśród autorów monografii toponimicznych panują spore rozbieżności. Śmierdząchy. im. woda’. Warka). iskrzyć). od przedsłowiańskiej bazy *u̯ er-/*u̯ ar. śmierdzący. lecz obecność kilku hydronimów z rdzeniem krzt. np. dziś Wietcisa545. nasuwa przypuszczenie. Krztówka. dziś nieistniejący pd. Rzadki przyrostek -uża tkwi w n. które mają marginalny udział w tworzeniu nazw wodnych. *-ja (HE IX 90–91). -sla (por. kałuża Sławski 1974: 70). 49). dziś Śmierdziączka. z suf.może świadczyć o istnieniu znaczenia topograficznego podstawy. 319). Podobnie jak podlaska Myśla zapewne odczasownikowa (: *myti ‛myć’). krzet (zob. krakowski (Smoczyński 1963: 84). czasownikiem krztonić ‛ksztusić się’ SGPKar (por. Sufiks -ca tkwi w n. mogą to być derywaty odczasownikowe. 52. str. W hydronimii dorzecza Wisły przyrostek -eż reprezentowany jest jednostkowo przez nazwę Iskrzyż (1965. *-or-jь) utworzył hydronim Łękórz (1964). ter. a -oł (< psł. ale zarówno podstawa war. i n. iż może to być stara formacja na *-y. <Lubędza> 1965 HW nr 539. pow. ld. s. Wisły koło Połańca. szerzej na s.2. niełatwo poddaje się analizie nazwotwórczej. E. w.. n.2. jak i sufiks -uża wskazują na pochodzenie słowiańskie (por. Krztynia. 545 546 . żyła. *Przybęda (: przybyć). oraz Żylca (XVI w. nazwa została uznana za hydronimiczny derywat sufiksalny. Narwi (HE XIX 62). s. choć te bywają łączone z ap. 3. w której pierwotny sufiks uległ przekształceniu fonetycznemu (-eż > -yż). niewątpliwie związana z czasownikiem śmierdzieć. derywują zwykle jedną lub dwie nazwy. HE XIII 122). Rąbieże (pierwotne nomen acti uległo zmianie w nomen loci Mznter 240). określający rzeczkę w okolicach Nowego Sącza. *-ъve lub może doszło tu do nałożenia się sufiksów -ch oraz -ew. Niejasne pozostają dwie nazwy na -ędza: mazowiecka Lubędza (1445. pd.‛wilgoć. żyła wodna ‛ciek wody podziemnej’).169 ten rzadko występuje w funkcji toponimicznej. Lubędza.(por. Odosobniony przyrostek -orz (< psł. kruszyna’. Wietwca (1198) 1262. 116). Wara. Nazwa Śmierdząchew (1415). gw. Cześć badaczy wyodrębniając formacje odapelatywne wspomina o trudnościach klasyfikacyjnych Zob. Przybędza (1962). Orza (→ Narew → Wisła): Lubandza (1445)1456 SHGMz(MK 3. dziś Żylica. 547 Por. dziś nieistniejąca?. a na gruncie apelatywnym nie są również produktywne. w dorzeczu Soły. ter. źródła siarczane we Wrząsowicach. od n. K. luby?)546 i małopolska Przybędza (1710. przybyć?)547. *-olъ) uformował hydronim Krztoł (1357). Derywaty hydronimiczne z formantami przymiotnikowymi Sufiksalne formacje przymiotnikowe zostały wydzielone dość arbitralnie: jeśli w słownikach nie był poświadczony przymiotnik homonimiczny wobec hydronimu. m. Waruża (1890). lubić. K. Rąbież. Rymut wiąże podstawę z rzeczownikiem krzta ‛odrobina. W mazowieckiej mikrotoponimii średniowiecznej wielokrotnie pojawia się n.

bardziej prawdopodobna motywacja ap. -ej 2006 HPol I 31. może przedsłowiańską.. co wynika z ograniczonej bazy materiałowej w latach sześćdziesiątych XX w. Krapna 1499 NMPol V 306. Nazwa wsi Krempna. *-ьna. też bułg. błoto. Bieliczna (1855. który w swojej monografii poświęconej systemowi mikrotoponimicznemu do „adiektywnych derywatów sekundarnych” zalicza tylko formacje odonimiczne. Dębrna (1964. szczególnie w górach. Mrózek (1990: 86–93). co przekonuje. a dane chronologiczne – niepełne. 552 Dla J. Dźwierstna (1511/1512. Poławne/ Poławny (1523. *zvŕ̥stъ ‛żwir’ ze zmianą *zv. Obszerną monografię poświęconą zachodniosłowiańskim toponimom na *-ьn. por. Biliczne 1886 NMPol I 177. *-ov-. Pirsna (1228)553. bagno’)549. 548 . kalec ‛kał. str. bania). Banny (1849–1854). Kalczna (1847. psł. Kisielny (1889). Moczarne (1849–1854. moczar). kępa). połom.‛wypływać. ścieżka na urwisku’ SW). *pьrstь ‛pył wodny’ z suf. Borek (1968). por. Udolpha (1990: 238) uważana za przedsłowiańską. niejasna. *-ьsk-) mogły częściej powstawać w wyniku derywacji semantycznej niż formy rzeczownikowe. dł. sypać. Riegera n. szlam. Kleszczowa 2003: 34–59).1. 16. debra ‛mały wąwóz utworzony przez wodę. Inne rozwiązanie zastosował R. *-in-. por. ld.170 (Mznter 242–253548. W poniższych zestawieniach pojawia się także 8 hydronimów mających fonetyczne cechy wschodniosłowiańskie. puława ‛miejsce niskie. obfitujące w wodę’ Łesiów 1972: 13)552. od ide. niewiele jest derywatów odczasownikowych (12). mniej męskiego (35 obiektów zgrupowanych na obszarze górnego prawobrzeżnego dorzecza aż po San). jar. krępa)551. Sufiks -ny (wraz z odmianami rodzajowymi) jest najbardziej produktywny w tworzeniu nazw odrzeczownikowych (89). pryskać’ (HE XIV 62). 553 Nazwa różnie etymologizowana. kołująca. uznana jednak w słowniku ojkonimów za wtórną w stosunku do n. Połomny Choć E.> dzv-). błonia). 550 Chełmna.. manowiec górski. krępy ‛silny’. Kępny (1786–1788 × 2. bielica ‛mokradło. Połomna (1472.2. 551 W HE XV 69 nazwa wywodzona jest od przym. Kisielna (1855. też n. krępa ‛grąd. Z. Chełmna (2006. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -n- Przymiotnikowy przyrostek -n. że hydronimy w formie przymiotników tworzonych z udziałem produktywnych przyrostków (*-ьn-. czy słusznie? Por. rzeki. wsi Biliczna 1794. 549 Por. parów’). prezentowane tam hydronimy są jednak nieliczne. który tworzył formacje denominalne i dewerbalne. wszelka nieczystość. mniejszy – czasownikowe (por. kałuża’ SW). choć notowana wcześniej.08 km. prъst ‛ziemia’. Duma 1999a: 123–136). gw. 238) zwraca również uwagę. Obłazny (1786–1788. nie odapelatywne. Suchej ( Bzura  Wisła): Chełmna.2.opracował H. nieliczne formy rodzaju nijakiego reprezentują odmianę prostą na -no (4) i złożoną -ne (8). HE XVIII 26. por. chełm)550. Przez J. 3. wyniosłość sucha’ (Nitsche 1964: 92). Bieliczne. połomny ‛dający się nagiąć’ Sstp). błonie. Krępna (1855. Rzetelska-Feleszko (1997: 235. Babik (503–504) przyznaje zaś pierwszeństwo etymologiom rodzimym od słow. najliczniejszą grupą w tej klasie derywatów są przymiotniki na -ny. Duma uznaje ją za dwuznaczną. W staropolszczyźnie kontynuował tę funkcję i był bardzo produktywny. Największy udział w ich tworzeniu w tym okresie mają podstawy rzeczownikowe. kisiel). Błonna (XVI w. które dominują. obłaz ‛droga boczna. też stp. Derywaty od rzeczowników o znaczeniu ogólnotopograficznym to nazwy: Banna (1599. *pers-/*pors. Potamonimy na -n. odprzymiotnikowych (2) i od wyrażeń przyimkowych (12).jest kontynuantem prasłowiańskiego *-ьn-. J.występują w trzech rodzajach: najwięcej jest nazw rodzaju żeńskiego (68).

Themeszna. Wąwoźna (1365. fałszywy’ Sstp w metaforycznym znaczeniu. studnia’). jamny : jama) mogą być derywowane złożonym suf.: łąki Jesionna 1964 HE XV 56. Inne hydronimy o cechach wschodniosłowiańskich to: Jelna (1532. 51 i 112–112v). przebiegły. hydronim Bieliczna) i udział suf. Kond 206–207. borówka’. Łopuszna (1429. rogoża). Trawny (1591. ukr. por. gw. psł. Szczawniczny (1890 ap. Powojno (1576. pagórek’). źródło wody kwaśnej’ SW). grzem ‛grom. Łopuszna 1400 NMPol 366. Strzemeschnycza 1453. 554 555 . ukr.171 (1532). Snozny (1786–1788. -iczny. sapa ‛błoto wielkie. łoskot. niezbyt głębokie. nieistniejący. Roztoczny (1962. także kresowe afina. wąwóz). snoza). Należą do nich: Borsuczny (1551. Słocinna (1382. por. szczawnica ‛szczawa. afyra (afora) zapewne pochodzenia rumuńskiego ‛czarna jagoda. kernycja ‛źródło’). Włączyć tu jeszcze należy hydronimy o leksykalnych i fonetycznych cechach wschodniosłowiańskich: Kierniczne (1786–1788. rodzaj śliwy’ (SW): Trzemaszny (1564). w sąsiedztwie wsi Surowica: Borssuczny 1551 SHGSk I 50.. Skorodny (1786–1788. 1556–1557. łopucha ‛jakaś roślina. Nieco mniej jest hydronimów związanych z podstawami zwierzęcymi. w dorzeczu Sanu. wtórnie Czeremoszna. ruta ‛roślina z rodziny rutowatych’ SW). dzierzęga ‛rodzaj wyki. Podstawy związane z roślinnością tkwią w poniższych nazwach: Cisna (1373. obdziera’ Spsł. też sopić). Rutny (1564. Aforny (1546. może łopian albo rzodkiew świerzepa’ Sstp)555. Rosochna (1883. Ruczajna (1961–1970). 558 Borsuczny. borsuk)558. <Strzemeszna> a. chwast polny’ SGPRei). Sopna (1964. rosocha). powoj ‛byliny pnące z rodziny jaskrowatych’ SpXVI). pot. Tisna (1855. pogłoski. afyna ‛czarna jagoda’ SGPKar). Kupna (1849–54. trawa556). pd. 150). Lit. m. łemk. Strzemesnastruga 1502 SHGMz(MK 18. Oklejna/Uklejna (1886. szczawica). cis). Strzemeszna (1444). turosa ‛szum. psł. zawał). jel ‛świerk’). Jesionna (1964. tis ‛cis’). Trzemeszna (1416)557 i Czyremoszna (1488). Koprzywna (1436. rokita). -ny. Porzyczny (1786–1788. zajem ‛zajęcie. skoroda nazwa rośliny). dziś nieistniejąca. <Strzemesznica> a. śląskie grzym.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 73. 1965. drapie. czeremucha.. 1421. brus. 63v). 557 Strzemesznica. Babik 590–591). Zawalna (1895. Dzierzeźna (1327. Hwozdna (1529). Wcześniej notowana n. słocin ‛roślina z rodziny miedlinowatych’ SW). *koldędzь ‛źródło. ukr. łemk. zajmowanie’ SW. jesion)554. dzięrzega ‛rzęsa wodna’ SpXVI. porzecze ‛teren nad rzeką’). *deręga ‛to. Smereczny (1786–1788. krynica. ciek w dorzeczu Sanu oraz Turosna (1516. smerek). co drze. <Strzemiesznica> a. str. gw. Zajemna (1826. 1474 SHGMz(MK 6. Rogoźna (1470–1480. <Trzemeszna> 1965 HW nr 538. *jamnica (por. Teplicznyj (1949). Hwozna (1961–1970). rostoka). Szczawiczny (1846. por. ap. Strzemesna (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. łomot’ SGPKar) i Jamniczny (1786– –1788. koprzywa). ter. Kołodziazny (1786–1788. też zajemny ‛wzajemny’ Sstp). trawny ‛podstępny. Produktywnością w tworzeniu hydronimów wyróżnia się rzeczownik trzemcha ‛czeremcha. pot. <Strzemeszna Struga> a. por. HE XIX 195–197. Narwi (→ Wisła): Czrzemesna 1416 SHGMz(AG 3426). nazwa z fonetycznymi wpływami ukraińskimi. ukleja ‛ryba z rodziny karpioW tym samym czasie zanotowano równobrzmiące n. to co się drze. por. Rokitna (1599. kupa ‛wyniosłość. drzewo z rodziny migdałowatych. w. Nazwy wodne Grzemiczna/Grzimiczna (1788. wilgotne pole’ SW. Strzemesznycza 1427 MkM I nr 447. rozważyć jednak można istnienie nienotowanych podstaw *grzemica/*grzymica. 1888. 556 Dopuścić można tu również motywację przez przym. odgłosy’) w dorzeczu Narwi (por. Hwoźna (1560). Od gwarowego leksemu ukraińskiego pochodzi n.

Chąśna/Kąśna (1344).. szpiklerz ‛spichlerz’ SGPKar). 568 Równobrzmiąca n. pogorzel)565. złodzieje’ Sstp. Stępne (1521)562. d. uznana za wtórną wobec n. 1326566. Pozostałe w tej podgrupie to: Babny (1934–1936. Pławna W tym samym czasie odnotowano n. Litowiczny (1965. XVI w. 1460. Stępny (1786–1788)563. gw. Żabnicy (Soła) i Hotarny (1884). dziś Jastrzębianka. gw. brodło). Por. chyża ‛chata’ SW. chąsa ‛banda... Świnna (1562. <Pogorzel> a. rosiaty ‛pstry’ z odpodobnieniem -nn. Peredelna (XVI–XVIII w. też kotarz (z węgierskiego határ) ‛granica wsi. płynęła w dawnym pow. notowana od XVI w. ukr. ponowny podział’). łemk. Łapszanki ( Niedziczanka  Dunajec (zb. Świno (1881). Stepna (1444)1456 SHGMz(MK 3.172 watych’). por. duży kawał ziemi. ukr. jest stp. worota. d. lasku Stępne 1786–1788 HE IX 112. ukr. ap. som ‛sum’ SGPKar). Leksykalne i fonetyczne cechy wschodniosłowiańskie zawierają następujące nazwy z dorzecza Sanu: Kutny (1786–1788. litowys´ko ‛miejsce w lesie. Koryczna (1886. <Pogorzelna> 1965 HW nr 546. Składny (1786–1788. chotarz. Do odprzymiotnikowych zaklasyfikowano tylko 2 hydronimy: Łazowna (1965. dziś nieistniejąca lub obiekt bez nazwy. dziś Kotarne. wywołanym przez uderzenie. *bachati ‛o silnym urwanym dźwięku. str.> -ln-). Lokalizacje obiektów pokrywają się z geografią występowania apelatywu gwarowego (por. SGPRei IV 42–43). 566 W tym samym czasie odnotowano n. Złodziejka. por. rus. np. też grzbiet górski’ (SGPRei): Chotarny (1846). ukr. tur). nieużytki. psł. Brolna (1550. w. str. Nazwa rzeki zapewne metaforyczna. 565 Pogorzelna. NMPol IV 398.. spust). Kąpielniczna (1890. Somna (1380. Spusna (1786–1788. dziś nieistniejący d. Kotarne 1964 HE XIII 114–115. 562 K. m. garwolińskim: fluvium Jaglna 1526 SHGMz(MK 41. Brodówki (→ Niestępówka → Narew → Wisła): torrente Pogorzelna 1534 SHGMz(Z 22. pastwiska. 225). pol. ter. dziś nieistniejąca. służące do obtłukiwania. łazowy ‛mulisty. pd. dziś Chotarny Potok. m. stępa ‛urządzenie składające się z naczynia lub koryta i tłuczka. Sromowce))560. koryto?). × <Stepna> 1965 HW nr 544. peredeł ‛nowy. litowyszcze. stadnycja). baba). pd. ubijania. 559 560 . cały obszar gruntów użytkowych. Muszynki ( Poprad  Dunajec)559. czy słusznie? 563 W tym samym czasie zapisano n. Derywaty odczasownikowe reprezentują następujące nazwy: Baszna (1388. Kotarny (1786–1788). Sąpolno. ld. pereďel. chiża). 133). gdzie przebywało bydło’). Szpiklerny (1786–1788. Pogorzelna (1534. Chotarny 1846 HE XIII 33. upadek’ Spsł)568. W grupie ponad 20 hydronimów od podstaw kulturowych warto na początku odnotować nazwy od gw. z ap. też potrzask na zwierzęta’ (Sstp): Stępna (1439)561. miejsce kąpieli’ Sstp). 296). jagły ‛proso’)564.. m. 1839. kruszenia. grodek). korzec. Grodeczna (1419. Basnia 1531 NMPol I 99. por. por. płynęła w ziemi różańskiej: Stephna (1439) 1456 SHGMz(MK 3. Worotni (1491. Stadniczny (1786–1788. 332). zwłaszcza dla łososi’ SW). psł. Narwi (→ Wisła). Borek (1968: 77) natomiast opowiada się za pierwotnością ojkonimu. dziś nieistniejąca. <Jaglna> 1965 HW nr 351.. świnia). Wyrazem motywującym hydronim *Chąśna/Kąśna (1344)567. Frekwencją wyróżniają się także hydronimy od ap. Jaglna (1526. por. rosiany. Sampohl 1326. ostęp ‛jednostka podziału w lasach’ SW. hydronimy: Zbójno. HE XV 139. Sępolno 1565 NMPol (kartoteka). H. Świdra (→ Wisła). ap. 567 W tym samym źródle zapisana n. w znaczeniu ‛złodziejska’. por. kut ‛chlew dla świń’). ap. też n. str. wrota ‛stała zagroda dla ryb w wodzie. 1613. skład ‛szeroki zagon zorany’ SGPKar). 564 Jaglna. Rymut wiąże n. por. gw. chotar. błotny’ SW) oraz Rosielna (1849–1854. ter. Określają one obiekty położone w dorzeczu Tanwi i Wisłoka. kąpielnik ‛sadzawka. Sąpolna (1240. *sǫpolьje ‛pole pograniczne’). Chyżne (1527)/Hyżny (1882. 561 Stępna. Turna (1421. gw.

bez dna). Uszczawne 1704–1725 HE IX 126–127. ruszać’. ukr. nasilny ‛gwałtowny.. Potoczny (2005)569. pochylać. 1472 SHGMz(MK 9. 23. Sufiks -n. Uszczawny (1890)576. uchodzi w Bystrej: Wędźno. Nasielna. Nosilina 1546 SHGMz(Z 7. noszącym datę 1065. szawiać ‛ruszać. potoczyć. przym. ter. wsi Skomelna (1581). rozkopać). Nassylyna 1462. Nazwa miejscowa występuje w tzw. płynęła w par. pod chyłem : chył ‛wychylenie. ukr. poszewny ‛pochyły’. *Nasiedlna/Nosil(i)na (1436). 521). sprzężność ‛gwałtowność’ SGPKar). przed polem). stp. W nazwach występuje wschodniosłowiański pełnogłos. potok i potoczny ‛toczący się. psł. Uszczawne (1704–1725. haj ‛młody las’).: Nasilzco (1065) XIII. która wariantywnie określana była jako Przedpolna (1884. falsyfikacie mogileńskim.. Borek 1968: 240. 457v). Por. psł.’. 13v).. 576 Tu też las Uszczawny 1890 HE IX 127. Szewna (1438)571. Skomielna (1365. dłuższym jest Lubienka (ponad 40 km). rivuli dicti Noszylnya 1448 SHGMz(Z 14. z suf.69 km. wygięcie. Zgłowiączki. Przedzielna (1475. łączone z czas. Stoczek. chwiejący się grunt’ HE XVIII 93.‛chwiać się. por. dziś Nasielna574. zginać’ SEBor. ale powstałym zapewne w XII w. 572 Wędźno. od Hałuszowej: Potok Potoczny XX w. za kępą). ld. stupać ‛iść’ SW). kołujący’. uchodzi na płn. Potoczna (1786–1788. pd. siodło od XIV w. Zgórna (1522. miasta Nasielsk (por. Podhajny (1786–1788. po stawie). por. uciążliwy.5 km. 577 Zgórna. pławić). która uważana jest za pierwotną w stosunku do n. często już nieistniejące: Podchylne (1965. Zakępny (1786–1788.. ciekły’ SW). psł. RymNmiast 158). 0. 574 Nasielna. *skomliti ‛ts. -na (tak Borek 1968: 152). pot. Stupne (1846. w. z góry)577. 8). też n. Nazwę wodną wywodzić można od wyrażenia przyimkowego na siedle. o miodzie ‛płynny. sioło. RospSEMiG 243. dziś nieistniejąca. przedzielić). Połężny (1787.99 km. Wędźno (2006. garwolińskim. Podgrabna (1890. pd. Wschodniosłowiańskie cechy fonetyczne ujawniły się w nazwach: Zesilny (1849–1854. Tu również włączyć należy dwie nazwy: Kołona (1439) w dorzeczu Wisłoki i Kołonna w dorzeczu Narwi. 1961–1970. *sedlo ‛wieś’. połączyć’. str. skomlić od XVIII w. pol. dł. Wkry (→ Narew → Wisła). Rzeka Nasielna jest jednym z większych obiektów w tej grupie (ponad 20 km). Nosidlzk (1155) XV NMPol VII 354. pod grabami). . Bystrzanki (→ Skawa → Wisła). skowyczeć’. pierwotnie ‛błota i trzęsawiska. ‛piszczeć. ap. AtKr 293). przepływa przez Nasielsk: Noszilina fluvius 1436 Zakr II nr 2068. może od wędzić ‛łowić na wędkę’ SGPKar)572. 569 Potoczyny. Przężna (1961. <Nosilnia> 1965 HW nr 560. torrens nosylnya 1511 SHGMz(Z 11. dziś Skomielna Czarna NMPol (kartoteka). kłonić573. str. ld. Geoportal. Rozkopna (1438. krzywizna’ SW). ok.jest także produktywny w tworzeniu hydronimów od wyrażeń przyimkowych. por. sprzężony. Nasielna a. Przeźno (1783–1784. wołów. dł. 2178. Potoczyny. pomykać’. Nasielna 1885 SG VI 924. 575 W tym samym czasie notowana też n.173 (1971. dł. 570 Historycy identyfikują Skomielną z Bogdanówką (por. -a 2006 HPol I 307. ‛rodzaj zagłębienia między dwoma wzniesieniami’ (SEBor). pochodzenie dźwiękonaśladowcze SEBor)570. -yn 2006 HPol I 219. w dawnym pow. por. por. pot. 573 Por. por. pol. Wczesną dokumentacją wyróżnia się n. Postawne (1846. 571 Hydronim wywodzi się od archaicznej słow. Pozostałe hydronimy określają obiekty małe. też dawne gw. stp. sprząc ‛złączyć w jednym zaprzęgu parę koni. na obszarze historycznego Mazowsza: fluvii Zgorna 1522 SHGMz(AG 6885). Krośnicy (→ Dunajec → Wisła). po łęgu). tu z przejściem *ē > i). skomleć. -ej 2006 HPol I 182.. u szczawy)575. *kloniti. nieznośny’ (Sstp). 3. ale też *sedъlo ‛siodło’. seło ‛wieś’. *klon’ǫ ‛chylić. dokuczliwy. podstawy *šev-/*šav-/*šov.

Dąbrowski (1847. w czasie. iż w ojkonimii formant ten cechowała znaczna ekspansywność (por. Św 11. przytaczając tylko potencjalne znaczenie psł. os. -n. por. -na. XIX (30). Rzeczka płynie w pobliżu historycznej granicy Mazowsza i Podlasia. las. Stanowi «pomost» między klasą nazw pospolitych a klasą nazw własnych topograficznych [= geograficznych – U. podobnie jak nazw terenowych (por. od wyrażeń przyimkowych utworzono 6 nazw. do 10 km (83%). Żurawinki (→ Płonka → Wkra → Narew → Wisła). od nazw miejsc oraz od nazw geograficznych. Mątawy ( Wisła). ap. *bachati. które odnoszą się do obiektów wodnych od dorzecza Dunajca. głębia). Mznter 243). terenowych. grzęski ‛grząski’ lub stp. Staropolskie przymiotniki z przyrostkiem -ski są derywatami od rzeczowników osobowych. Kleszczowa. Górnowicz (HE I 2) łączy go z takimi toponimami. Do zbioru odapelatywnych derywatów hydronimicznych z suf. SEBor.na obszarze całej Słowiańszczyzny przebadał wszechstronnie S. Bochotnica. Bachorze. znak graniczny’ Sstp)580. Głębiecka (1962. grząski. Za pomocą przyrostka -ski/-ska uformowano następujące hydronimy: Bachorski (1849–54). uchodziła naprzeciw Wronina: rivulum dictum Belczanszka 1395 KMaz I nr 124. Przymiotnik. Duma 1977: 20. Boch (1453). -sk. Dubrawski (1786–1788. rz. grań. Bilut zapis Granska (1440)1456 SHGMz odczytuje jako *Grząska i łączy z przym. por. w języku polskim zaświadczony późno. Hydronimy z suf. jak: Bochynia. kiedy odmiana prosta nie była już żywotna. grań ‛granica. kin ‛koń’). por. B.pojawiają się już w XIII w. 1969: 387).to w większości niewielkie obiekty. 580 E. najdłuższe – Kisielina i Sępolna – mają powyżej 40 km. dawniej grzęski ‛taki. tak jak i czasownik grzęznąć. dubrowa ‛dąbrowa. Obie motywacje są prawdopodobne i obie 578 579 . 69v) (tu?). bagienny’. HE X 112–113. H. Rospond i wykazał. bagnisty’ ma tylko odpowiedniki wschsłow.: SHGWy 4–5.]” (2003: 24). boch (pochodzenia niemieckiego) ‛tułów wołu’ SpXVI oraz n. grzęźnie. w której niem. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -sk- Jak stwierdza K. por.174 W tej grupie derywatów powinien się znaleźć również hydronim (dziś nieistniejący) *Bochna/Bochnau578 (1790–1802). a także osobowych. grząski. Są to formy o odmianie złożonej. Cieki identyfikowane przez nazwy z suf. Sąpolna. przymiotnikowy formant -ski „jest sufiksem wyjątkowym. Bełcząska (1395. Bełcząska. ukr. Lit. do końca XVI w. KipielNazwa uważana często za niejasną. odnotowano 54 nazwy. w XVII–XVIII w.. dąbrowa). Hydronimy powstałe w procesie czystej onimizacji od przymiotników na -ny (z odmiankami rodzajowymi) to grupa około 200 nazw.2. Rzetelska-Felszko. występujący w postaci zniemczonej. *głębiec.‛zagłębienie moczarowate’. co świadczy o późniejszym powstaniu tych hydronimów. 3. zagajnik’ SW. -n.. 14 w żeńskim i 1 w nijakim (bądź w liczbie mnogiej). od przymiotników – 5. obwód. Formacje toponimiczne z sufiksem -sk.2. W większości są to derywaty odrzeczownikowe. Wśród hydronimów odonimicznych przyrostek -ny nie jest produktywny. obręb. Gnojski (1963. z hiperpoprawną zmianą o > a). -au zastąpiło pierwotny suf. od imiesłowów – 2 i od czasowników – 2. Kiński (1889. rivulum dictum Belczan(s)ka (1506)1517 SHGMz(Kap. ld.2. 50. P. Granska (1440.zaklasyfikowano 53 nazwy: 38 w rodzaju męskim. Przym. *gręzъkъ ‛grząski. Bochna (1425) SSNO.: Pirsna. ukr. w którym się zapada. miejscowych. bełczący)579. przym. też psł.. rdzenia *boch. pd. co dopuszcza związek z ap. tworzy jedynie kilkanaście derywatów od n. Największy przyrost zapisów ma miejsce w w. gnój). czas. por. aż po dolną Wisłę.

których źródłem jest „dublowanie przyrostków przymiotnikowych” (por. ukr. mają potwierdzenie w realiach terenowych. ukr. Przyrostek -ski już w okresie staropolskim miał warianty rozszerzone. słotwina. Cebula) z dorzecza Sanu morfem -aw. Klinkowski (1786–1788. ukr. Czemerowski (1786–1788. klinek). nie dzielić). wtórnie Nadlasowski. na dole)584. na górze)585. Malinowski (1847. Mznter 244) i łączył głównie z podstawami zakończonymi na spółgłoskę. zwłaszcza mikrotoponimii. Sołotwiński (1376. Rylska (1564. łan). Relska (1455). też przym. ostrysz ‛odosobniony pagórek’ SGPKar). Łukowski (1376. kołatka). iż hydronim pochodzi od nienotowanej n. przy rzece). Kleszczowa 2003: 23). Nadolski (1845. lub pd. Dla K. łuk lub może też od n. w. Niedzielska (1234. towarzystwo’). str. łęg. krzywak ‛laska u góry zakrzywiona’. por. w której na podstawowy przymiotnik sufiksalny nałożył się drugi przyrostek. jak i w hydronimii widać jednak jego ekspansję w zakresie podstaw samogłoskowych. sołotwyna). . -ewo (por. kymak ‛pień drzewa’). Łuka). Nad Lesowski (1846. *Wierzchniów. czemerycja ‛czemierzyca.] 1998: 495). zwykle w dolinie rzeki. nurt’ SW)581. Mochnacki (1849–1854. 110v). l. Świerczyna RymSEN). Solski (1511. HE XII 111. wierzchni ‛górny’). z góry). Kimakowski (1937–1937. 584 Tu też zanotowano n. 582 Nagłosowe Ł. Nagórski (1847. cybulja ‛cebula’.zamiast -ow. Cisowski (1849–1854. Świerczynowski (1990. funkcjonuje jako drugi człon nazw miejscowych. obszar). Wierzchniowska (1786–1788. występującą współcześnie 1961 HE XIII 161–162. Nagórze. rozszerzony przyrostek -owsk-/-ewsk. Chwastowska (1961–1970. Krzywacki (1786–1788. stawek). Morfologia” (Grzegorczykowa. 585 Por. gw. Łoński (1974. m. może też n. ter. Odnotowano następujące odrzeczownikowe nazwy wodne z suf. Kleszczowej -w-/-ew. Stawkowski (1630. mostek). pol. Jako formant złożony (podobnie jak -ański) traktowany jest przez autorów „Gramatyki języka polskiego. Laskowski. porośnięta niekiedy krzewami’ SW). Łoje-Gręzko NMPol VI 352. Od wyrażeń przyimkowych wywodzić należy hydronimy: Naborowska (1855. cis). płynęła koło Klukowa: torrentem Kypielskie 1533 SHGMz(Z 22. por. 583 Por.. zakręt w znaczeniu ‛potok silnie meandrujący’). mochnaty ‛mechaty’). os. od wykręt. ukr. Wróbel [red.był bardzo produktywny. spilka ‛kompania. Mostycki (1786–1788. toń. łąg ‛łąka. Zgórska (1882. m. os. W toponimii. wir. kipiel ‛topiel. lub m. w. Młynek 1961 HE XIV 50. młynek)583.175 ska (1533. rodzaj bylin’). W hydronimie Cybulawski (1934–1737. Wykrętowski (1786–1788 2 ×. -owski/-owska: Bielowski (1512. chwast). także przymiotnikowy. często podmokła. nad lasem). Wyodrębnił się na bazie derywatów od toponimów głównie odantroponimicznych na -owo. Wtórnie n. Obszarski (1845. ryła : ryć). sól). krzywaczka ‛kłonica’. mostyk. na borze). Łostryszowski582 (1961. malina). ukr. ukr. Łąski (1786–1788.(= u̯ -) jest protezą. Nietypowa słowotwórczo jest n. m. dziś Naborówka. <Kipielska> 1965 HW nr 559. Przyrzecka (1786. Turki (→ Wkra → Narew → Wisła). Kałatkowski (1786–1788. Spilkowski (1786–1788. ukr. Nadole 1961 HE XIII 161. biel).i inne elementy znajdujące się między podstawą a -ski to morfemy konektywne. 581 Kipielska. Młynkowska (1961. też n. Zarówno w mikrotoponimii. jednak n. świerczyna ‛drewno świerkowe’ lub może też nazw. krzywy). Możliwe.wynika zapewne z hiperpoprawności językowej.

czy z antroponimami. W hydronimicznych derywatach sufiksalnych przyrostek -ski wykazuje podobną produktywność. W powyższym zestawieniu dominują hydronimy od podstaw topograficznych. w wypadku derywatów odtoponimicznych można mówić o funkcji przynależnościowo-lokalizacyjnej. -ski pojawiają się od XIII w. nielicznym tylko podstawom można przypisać charakter kulturowy. . co uwarunkowane jest jego podstawową funkcją tworzenia przymiotników przynależnościowych w odniesieniu do apelatywów.. suchy. czy konkretna nazwa wodna jest derywatem odapelatywnym (powstałym w procesie onimizacji rozszerzonej). zadudnić). rzadziej inne. potok). Pożarnicki. gw. suchyj). por. Do końca XVI w. w części lewobrzeżnej odnotowano tylko dwa obiekty w dorzeczu Pilicy. Monografię sufiksu -ow. Głębczański (1962. Pozostałe złożone przyrostki o jednostkowej reprezentacji to: -nicki – Olszanicer Bach (1847)/Olszanicki (1886. berdo ‛wzgórze’). w XIV udokumentowane są 3 nowe nazwy – Łukowski i Sołotwiński w dorzeczu Sanu oraz Bełcząska na Mazowszu w dorzeczu Wkry. -erski – Zadudnierski (1964. głębocz ‛miejsce ukryte w głębi’. ukr. Niewiele jest hydronimów utworzonych od przymiotników na -ski w wyniku czystej onimizacji (około 50). -iski – Suszyskie (1421. płynie między Pakoszówką i Strachociną: Dolański.: Granska. czy w podstawach toponimów mamy do czynienia z apelatywami. ok. Brenia ( Wisła). Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ow- Przymiotnikowy przyrostek -ow(y)/-ew(y) kontynuuje swoje funkcje derywacyjne odziedziczone z prasłowiańszczyzny w okresie staropolskim. Pożarnicki (1592. – Niedzielska (w dorzeczu Dunajca). dół)586. jak i nazw własnych. genetyczną i dzierżawczą (por. rz. Uboczańska (1962.2. 34. odnotowano jedynie 11 nazw tego typu. Zarębczański (1786–1788. Kleszczowa 2003: 75–86). a także odantroponimicznych.176 Inne warianty rozszerzone podstawowego przyrostka mają niewielką frekwencję. o dł. -ego 2006 HPol I 56. pierwotnie też ‛las wyrąbany’). dziś Zgórska Rzeka. pozostałe pojawiają się głównie w XVIII. zarębek ‛dawna miara pola. Rozmieszczone są zwłaszcza w części prawobrzeżnej dorzecza od górnej Wisły aż po Wkrę na Mazowszu. ld. Hydronimy z suf. Sufiks -ański/-ańska tworzy hydronimy głównie (z jednym wyjątkiem) od rzeczowników spółgłoskowych.41 km.3. ukr. co dokumentują następujące nazwy: Berdiański (1880. *głębiec. Dolański (2006. ubocz). a nowo powstałe przymiotniki pełnią przeważnie funkcje: materiałową. Najdłuższy obiekt omawianego typu. olsza). to Zgórska. Autor wskazuje na trudności w rozstrzygnięciu. XIX i XX w. czy odantro586 Dolański. tworzy zarówno przymiotniki od rzeczowników pospolitych. Tworzy on ponad 400 hydronimów głównie odtoponimicznych. Rusawy (→ Różowy → Sanoczek→ San→ Wisła). Nieckula (1971) i od tamtego czasu nie powstało pełniejsze opracowanie dotyczące tego przyrostka w toponimii. 3. 24 morgi’ SW. pot. Łoński. pożar). Potoczańska (1847.na podstawie materiału ojkonimicznego z obszaru Wielkopolski i Małopolski przedstawił w latach siedemdziesiątych F. pd. Podstawami przymiotników odapelatywnych są głównie rzeczowniki konkretne.2. Jego ogromną ekspansywność widać natomiast w derywacji odonimicznej. Takie wątpliwości towarzyszyły klasyfikowaniu badanych hydronimów i nie zawsze można orzec. głęboczki ‛bardzo głęboki’). por.

<Mościskowa> 1965 HW nr 558. Rypienicy (→ Drwęca → Wisła). 11 nazw rodzaju żeńskiego oraz jedną rodzaju nijakiego. gw. stawek)591. lin ‛ryba słodkowodna z rodziny karpiowatych’ (SW). por. cyrhla. Jeśli przymiotnik motywujący hydronim był notowany w słownikach języka polskiego. por. <Szczawianka> a. <Stawkowa> 1965 HW nr 558. Stawkowa 1515 SHGMz(Z 21. Struga. Pozostałe odrzeczownikowe nazwy wodne rodzaju żeńskiego to: Klenowa (1884. Stawkowa (1514. <Sarnowski> 1965 HW nr 559 (tu?). stawisko). NMPol VI 119. Zastajowy (1786–1788. przypór ‛skaliste wzniesienie spadziste.2. dziś nieistniejąca. Gronikowy (1786–1788. ld. por. Sczawianka 1534 SHGMz(Z 32. por. 591 Szczawianka. żaba).. dziś Struga. huculskie zastajka ‛szałas pastucha w górach’). Buczkowy (1965. ukr. dziś zapewne obiekt bez nazwy.. Babik 429–430. czy też od rzeczownika z toponimicznym sufiksem -ow-. a także hydronim o fonetyce wschodniosłowiańskiej Dubcowa (1877–1905. kłyk ‛pień drzewa bez gałęzi’ SESł). Liuonam (!) 1323 Kuj 303. Liuonam (!) 1326 KMaz II 182.zaliczono: 36 nazw rodzaju męskiego (w odmianie prostej i złożonej). 22. Udolph na podstawie najstarszych zapisów. też nazw. 589 Mościskowa. kleń). zapewne ld. buczek). str. Lekcja taka była od dawna kwestionowana. Linowna 1352 Kuj 322. u wału). 588 H. Stawiskowa (1963. 609). Cieki te miały niewielkie rozmiary. a także czy mamy do czynienia z derywatem od przymiotnika na -ow-. 587 . a właściwa brzmi Linowa588 (por. Po przeanalizowaniu hydronimów. Dilownica 1345 Kuj 312. choć notowana już w 1304 r. światełko. Bryja RymSEN). Cyrhlowy (XX w. Jeśli potencjalnego przymiotnika rekonstruowanego na podstawie hydronimu leksykony nie zawierały. Rodzaj gramatyczny żeński bądź męski ma związek z typem nazywanego obiektu. Żabowy (1964. co wskazuje na związek hydronimu z ap. -gi 1971 UN 183. Wśród nazw rzek z suf. Szczawianki (→ Sona → Wkra → Narew → Wisła): Moscziskowa 1514 SHGMz(Zakr 11. 372) pierwszy zapis opatruje wykrzyknikiem i za pierwotną uznaje formę Linowna. <Linowna> 1965 HW nr 644. -owa najwcześniej notowany jest hydronim *Linowa (1323)587.‛kapać’ (1990: 142). rz. snoza). dziś nieistniejąca. Formacje rodzaju męskiego reprezentowane są przez hydronimy: Bryjowy (1786–1788. oraz jedna nazwa od wyrażenia przyimkowego Uwałowa (1847. J. str. chyba utworzona równolegle.2. Przyporowy (1786–1788. Światełko RymSEN). mościsko)589. dub. Stawkowa 1514 SHGMz(Z 11.. Derywaty od wyrażeń przyimkowych są reprezen*Linowa/Linowna. Sony (→ Wkra → Narew → Wisła): ad torrente Moscziskowa ad t. III. też ‛nazwa osiedla powstałego na miejscu wytrzebionego lasu’). bryja ‛rzadkie błoto’ SGPRei. to hydronim uznany został za derywat sufiksalny utworzony na gruncie onimii. – N. związaną z rdzeniem ide. (ale w kopii z XVI w.. 609).. 590 S(i)arnowa. a do grupy derywatów odapelatywnych z hydronimicznym sufiksem -ow. Linne. Snozowy (1786–1788. *leiu̯ -/*līu̯ . też nazwisko Bryj. pd. ap. uformowanego na gruncie apelatywnym. 136). cerhla ‛polana na miejscu wytrzebionego lasu’. Mościskowa (1514.177 ponimicznym (powstałym w wyniku transonimizacji rozszerzonej). a także ich kontekstu onimicznego. odczytanych jako Liwona. Lit. dubec´ ‛dąb’). <Dylownica> a.). przypor. 319). Kłykowa (1414–1425. skarpa skalista’ SW). gronik). 450). str. to hydronim uznany został za formację powstałą w wyniku czystej onimizacji (zob. S(i) arnowa (1505. m. część z nich współcześnie nie istnieje lub ich nazwy nie są notowane. wypływa z jeziora koło wsi Linne.: Borek 1968: 129.). Borek (1968: 129. Babik 429–430). początkowo duży zbiór formacji z -owzostał dość ograniczony (większość nazw przesunięto do grupy hydronimów powstałych w procesie czystej onimizacji). dem. Światełkowy (1786–1788. Turki (→ Wkra → Narew → Wisła): ad strugam Syarnowa 1505 SHGMz(Z 11. uznaje nazwę za staroeuropejską. uchodzi koło Dylewa: Liuona. sarna)590. pd.

Świrków (1788. por. Tartaków (1849–1854. dąbek. rohoża).178 towane przez 3 nazwy: Zakopcowy (1786–1788. HE IX 13). Jesionów Wielki (1589)/Jasionów (1643. gw. jesion). kleń ‛gatunek ryby’ lub łemk. Szyndłów (1786–1788. w tym związane z roślinnością: Dempków (1786–1788. Odnotowano również kilka hydronimów od podstaw kulturowych. Kabatek (→ Dunajec → Wisła). szanta ‛roślina z rodziny wargowych’ SW). Odmiana ta już w czasach najdawniejszych w przydawce była zjawiskiem raczej rzadkim. pd. tartak). 3. pod górą) oraz Przylaskowy (1529. Osików (1786– –1788. Rohożow (1643. -owa 2006 HPol I 96. Niekiedy autorzy monografii widzą w nich derywaty dzierżawcze od nazw osobowych. wilk).). Biolik w podstawie nazwy wodnej widzi Por. co jest możliwe (zwłaszcza K. 597 W tym samym czasie odnotowana n. Wydaje się jednak prawdopodobne. klen ‛klon’)596. od XVI w. Rymut. Lehr-Spławiński. Przymiotnikowy sufiks -ów był wyznacznikiem rodzaju męskiego odmiany niezłożonej. M. Szantów (1786–1788. ok. że toponimiczny suf.5 km. Osików 1847 HE XIII 170–171. dł. Wilków (1786–1788597 2 ×. pol. W nazwach wodnych z suf. 598 Por. Urbańczyk 1964: 325). Kleniowa 1846–1901 HE XIII 106. Matonogów (1786–1788. 594 W tym samym czasie występuje n. Dominują formacje utworzone od rzeczowników w znaczeniu ogólnotopograficznym: Miękiniów (1569. HE XII 221. w niektórych ujawniają się wschodniosłowiańskie cechy leksykalne: Kłokuczków (1965. Jedynym w tym zbiorze hydronimem rodzaju nijakiego jest nieistniejące dziś mazowieckie Orlikowo (1443)599 w dorzeczu Narwi. -in. 599 Notowana również miejscowość Orlikowo powstała nad tą rzeczką. Pólków (1961. 595 Współcześnie odnotowano też n. dachówka’ SW. i świadczą o toponimizacji formantu. ukr. Klemensiewicz. most). uchodzi między Kabatkami a Zawodziem: Jaworów. ter. medwiď ). ukr. ter. ukr. notowanej tylko w XIX w. -ów występuje tu w funkcji strukturalnej. matonóg ‛chwast kąkol’ SGPRei). 596 Por. Jaworów. 592 593 . Jasionów/Jasieniec (XIX w. też n. którą K. Rychłów (1846. por. Mrózek 1990: 192. za kopcem). syngel). m. Mostków (1964. Mostów (1786–1788. Miękiniów 1961 HE XII 117. mostek)598. ukr. położony nad wodą’)592. -ów trudno rozgraniczyć derywaty odapelatywne i odantroponimiczne. Jeśli poniższy hydronim uznamy za derywat odapelatywny. Rychły RymSEN). Mostków 1964 HE IX 73. kłokiczka ‛drewniana grzechotka’). rogoża. dębek). pot. Rymut (HE XII 129) łączy z czasownikiem odryjać ‛ryć naokoło’ SW. ter. 1847594. łajka ‛łajanka’. szyndel. ale też nazw. Podgórowy (1962. pólko). Niezbyt jasna pozostaje podstawa nazwy wodnej Odryjów (1847). ruchliwy’ SW.. por. rychły ‛prędki. to ujawnia się tu dodatkowa funkcja przyrostka tworzącego hydronimy od przymiotników. jabłoń). przy lasku). z fauną: Kleniów (1846. też n.. 1965. Jabłonów (1786–1788. Poniższe nazwy rzeczne z tym sufiksem w większości (z wyjątkiem dwu) posiadają dokumentację dopiero od XVIII w. świerk)595. m. por. spotykana jest wyłącznie w przymiotnikach z formantem -ów. Łanów (1877–1905). Świerków 1990 HE IX 122. gw. też n. NMPol VIII 142. Można też do nich zaliczyć nazwy: Łajków (1786–1788. podmokły teren. W średniowieczu taką formę miały przymiotniki dzierżawcze od nazw osobowych oraz od rzeczowników osobowych (por. szybki. ‛pies’ HE XVII 142–143) i Medwedziw (1849–1854 ukr. też dial. ter. Wilkow 1786–1788. pol. *miękinia : miękki + -ynia ‛grząski. wtórnie Wilkówka. osika). Jaworów (2006)593. szyngel ‛gont.

Podstawy motywacyjne o znaczeniu kulturowym mają nazwy *Dziechcin/Diechtin (1775. dotyczącej małopolskich i wielkopolskich ojkonimów (1971). ujawniła się dodatkowa właściwość tego przyrostka – derywowanie nazw od wyrażeń przyimkowych (por. Białej (→ Supraśl → Narew). z wyjątkiem dwu: jaskółczyn ‛należący do jaskółki’ i szałwin ‛związany z szałwią’ (Kleszczowa 2003: 62–64). też przym. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -in- Przyrostek -in. smereczny). iż do sufiksacji nie doszło na gruncie apelatywnym. Przylaskowy. od bałt. Jak wynika z powyższego przeglądu. Nieckula 1971: 369–370). Węgorzyn (1965. co świadczy o toponimizacji formantu. babin) oraz nazwa motywowana wyrażeniem przyimkowym Zaszronin (1439. ale nie jest to przyrostek produktywny w nazwach wodnych. przym. pd. Ze znaczeniem topograficznym podstawy związana jest odrzeczownikowa n. przyrostek -ow. Babin (1880. dziś Dziechcinka oraz Pradlin (1449. kostra. Notowane są od XV w. Wśród wymienionych formacji zwraca uwagę utrzymanie form odmiany niezłożonej. orlik. M. od ap. na którym kobiety przy rzece piorą’ SGPKar).w hydronimii nie jest zbyt produktywny (48 nazw). dziegieć. dużo więcej odnotowano antroponimów dzierżawczych od nazw osobowych. ale w użyciu metaforycznym. w badanym materiale odnotowano 3 takie hydronimy: Zakopcowy. w. i określają obiekty położone głównie w dorzeczu górnej Wisły po San. Funkcja toponimiczna formantu została przebadana w monografii F. Wszystkie te nazwy wodne mają formę rodzaju męskiego.4. Popradu w dorzeczu Dunajca. HE XIX 143). smrek ‛świerk’. oprócz podstawowej funkcji tworzenia nazw od rzeczowników apelatywnych i antroponimów. rdzenia *lid-.179 antroponim Orlik (por. występującego licznie również w nazwach miejscowych. Wyjątkowo występuje w rodzaju nijakim hybryda bałtycko-polska Lidzino (1965). . zaadaptowana przy użyciu suf. drobna kra na potokach’ SGPKar). -ino. d. łemk. Ruchlin (1888. kostrzewa ‛roślina trawiasta’ Sstp). Te dwa staropolskie przymiotniki wyznaczają dwa wyraźne pola semantyczne podstaw hydronimicznych: pole związane z fauną: Czerwin (1847. zwłaszcza -ów. stać na deszczu’ : lýti ‛lać’ SESmocz 350. za szreniem < szreń ‛stwardniała. Jak wynika z powyższego przeglądu. pradło ‛stołek. Na kilkanaście staropolskich przymiotników z tym przyrostkiem większość stanowią derywaty od rzeczowników osobowych. gw. z suf. a także w wielu wypadkach oderwanie form rodzajowych od kontekstowych terminów hydrograficznych. nazwy z przyrostkiem -in tworzą zbiór niewielki. lýdyti ‛karczować las. lit. Biolik (HE XIX 108) wywodzi n. W toponimii. -owo. bardziej prawdopodobne wydaje się jednak pochodzenie n. Ich późna dokumentacja i występowanie w odmianie prostej świadczy pośrednio. -in o funkcji strukturalnej.2. por. węgorz) oraz pole związane z florą: Kostrzyn (1436.2. dziś Smereczek. 3. Podgórowy. czerw ‛robak’). smerek. por. 360. lecz hydronimy zostały utworzone przy użyciu toponimicznego suf. Nieckuli. Smereczyn/Smereczny (1846. wtórnie Pradła. zamieszczonych w „Słowniku staropolskich nazw osobowych” (250). ruchla ‛świnia’ SW).w okresie staropolskim tworzył na gruncie apelatywnym niewiele derywatów (15). baba. rz. dziecheć ‛smoła z brzozy’ SESł). Było to zdeterminowane dominującą dzierżawczą funkcją tego sufiksu. zmarznięta po odwilży skorupa na śniegu. Udział sufiksu -in w tworzeniu hydronimów odonimicznych jest nieco większy.

pochodzenia rumuńskiego: Strunżana (1965. wiąże ją z podstawą *tynь. Ten przymiotnikowy przyrostek tworzy także kilka hydronimów odonimicznych. Gahury ( Wisła). sikorka601).6. Ma to związek z typami identyfikowanych obiektów. Studzianka (Geoportal). 603 W tym samym czasie zanotowano n. co nieco osłabia motywację odapelatywną hydronimu. studzianka)603. K. ukr. Derywaty hydronimiczne z rzadkimi sufiksami przymiotnikowymi W badanym dorzeczu odnaleźć można pojedyncze hydronimy o charakterystyce przymiotnikowej z innymi sufiksami. -any. z wyjątkiem n. Są to derywaty od rzeczowników konkretnych o znaczeniu materiałowym. Zarębczany (1786–1788).2. ukr. brak natomiast takich przykładów wśród nazw terenowych ze Śląska Cieszyńskiego (por. Rymut natomiast łączy nazwę z ap. notowanych w XIX w. co egzemplifikuje mazowiecki materiał mikrotoponimiczny (por. ter. która jednak wtórnie zmieniła postać na męską. -a 2006 HPol I 25. Stodołczany (2006. barwinek). Pagorzany (1786–1788. koza)600. tu również dominują formy męskie. Soły. łemk. Mrózek 1990). też z *tymiano ‛bagno. 4. lasu Tynionka (1877–1905). ter. W przedstawionym materiale właściwie brak form żeńskich. *szczytówka : szczytowy). tymianek. Szczytowczany (1786–1788. Możliwa też motywacja odonimiczna. W grupie tej zwraca uwagę nazwa utworzona od ap. Niejednoznaczną motywację ma n. która teoretycznie mogła fundować hydronim (HE IX 125). Sufiks -owaty uformował nazwy: Barwinkowaty (1786–1788. o dł. 3. Można go również uznać za sufiks wyposażony w funkcję toponimiczną. z podwojonym -n-. n. Hydronimy na -any. pot.2. a współcześnie n. Skawy. 602 Tu również n. ter. W dorzeczu Wisły ów formant hydronimiczny jest słabo reprezentowany. 604 Bucznik.180 3. szum wody’). Studzianczane 1786–1788 HE IX 115. d. błoto’. W okresie staropolskim zanotowano niewiele formacji tego typu. 1839–1840 MpFran(6/XII). Sikorczany Wierch. berdo ‛wzgórze’). głównie materiałowe. Sikorczany (1964)602. pot.72 km. dziś Tynianka. uchodzi na zach. nieliczne żeńskie mają starą dokumentację. Odapelatywne przymiotniki z sufiksem -any stały się podstawą ponad 20 hydronimów powstałych w wyniku czystej onimizacji i kompozycji. Sikorczana (1846. por. pd. 600 601 . Berdowaty (1786–1788. Sikorczana Mlaka 1846 HE IX 128. Sikorczana. Dunajca i Sanu. od Wisły-Obłaźca: Bucznikowaty B. Postać Kozianny traktuję jako derywat z suf. *tynja.2. Udolph (1979: 417). n. por. Mznter 253). określająca dopływ Mostyszy w dorzeczu Dunajca (HE XIII 243). -ana zgrupowane są wyłącznie w części prawobrzeżnej dorzecza Wisły po San. Tymionczany/Tynionczany (1786–1788). a połowa z nich miała w tamtym okresie dublety słowotwórcze (por. m.5. pagor). Sikorczany 1964 HE IX 103. głównie o charakterze topograficznym: Kozianny (1849–1854. strunga ‛mała brama w zagrodzie’). którymi są potoki płynące w terenach górskich i podgórskich w dorzeczu Soły. tylko przez 9 nazw. nie znając najstarszego zapisu. Studzianczany (1786–1788. J. przytaczając jednocześnie n. Szypowaty (1934–1937. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -an- Przymiotnikowy formant -an(y) (< *-ěn-) tworzył w okresie prasłowiańskim przymiotniki odrzeczownikowe. Kleszczowa 2003: 60–61). ter. Bucznikowaty (1839–1840)604. Sikorczana 1846. stodółka). Bucznik.2.. szypot ‛miejsce z szumiącą wodą. dzierżawczym.

to suf. -iwy: Trostiwy (1849–1854.181 Niewiele więcej jest nazw wodnych od przymiotników z sufiksem -aty. ponowiona z notowanego w tym samym czasie ojkonimu Skaliste (tu o zaliczeniu do transonimów zadecydował rodzaj gramatyczny). do której zaliczono 1757 potamonimów.. w dorzeczu Świdra. . W XVIII w. która się utrzymuje w wiekach późniejszych. -ica oraz -ka konkurują ze sobą. błoto’ SW). aż po współczesność jest suf. derywującego nazwy 48 obiektów. Pojedynczą nazwę wodną od ukraińskiej podstawy utworzył suf. iłki ‛zawierający w sobie ił’ : ił ‛szlam. glina. przy czym mniej niż połowa spośród nich funduje powyżej 10 derywatów. od n. oraz -ow-. przym. w późniejszych stuleciach natomiast wzrasta produktywność sufiksu -ka. Sporadycznie spotykamy hydronimy od przymiotników na -isty powstałe w procesie czystej onimizacji: Kamienista. n. -sk-. Wśród sufiksów rzeczownikowych produktywnością w hydronimii odapelatywnej dorzecza Wisły wyróżniają się 4 przyrostki: -ka. -owaty oraz utworzone za pomocą tych sufiksów stanowią grupę marginalną. w dorzeczu Raby. Powstały one z udziałem ponad 30 sufiksów. Jednostkowo ujawnił się też hydronimiczny sufiks -isty: Iłczysty (1786–1788. tworzącego hydronimy nazywające 53 obiekty. W w. -ica – 336. Jamielne. Najczęściej używanym od XIII w. Urwisty. a jedyną odtoponimiczną nazwą jest Wołosaty. Skalisty. -n-. Mozaikę formantów hydronimicznych konstytuuje ponad 40 przyrostków hydronimicznych o zróżnicowanym stopniu produktywności. Nazwy wodne utworzone za pomocą sufiksów przymiotnikowych stanowią zbiór znacznie mniejszy niż derywaty powstałe z udziałem przyrostków rzeczownikowych.). który derywuje nazwy 123 obiektów. ukr. XVI udział obu przyrostków w tworzeniu odapelatywnych nazw rzek jest podobny. Nazwy wodne o charakterystyce rzeczownikowej reprezentowane są przez 1508 jednostek nazewniczych. Udział innych sufiksów jest marginalny. -ik oraz -ec utrzymuje się na podobnym poziomie. Hydronimy sufiksalne są drugą co do liczebności wśród odapelatywnych nazw wodnych klasą. a wykresy 1 i 2 obrazują tendencje rozwojowe 4 najbardziej popularnych przyrostków rzeczownikowych i przymiotnikowych. derywujący nazwy 557 obiektów. Wykres 1 obrazuje aktywność nazwotwórczą sufiksu -ica i jego przewagę nad sufiksem -ka w średniowieczu. uzyskał on przewagę. notowanej również w XVI w. z suf. Produktywność suf. m. Nazwy o charakterystyce przymiotnikowej to 249 derywatów tworzonych przez 8 sufiksów i tylko 3 spośród nich kreuje więcej niż 10 hydronimów. Tabela 1 przedstawia rozwój produktywności poszczególnych formantów w ciągu wieków. Hydronimy od przymiotników na -aty. utrzymuje się na podobnym poziomie w poszczególnych stuleciach. O ile produktywność suf. -isty i derywacją dezintegralną. oraz Jemielisty (1525). trosť ‛trzcina’). -ik – 157 i -ec – 156. -owaty powstałych w procesie czystej onimizacji (8 obiektów notowanych w dokumentach w XIX w. Wśród nazw odonimicznych ujawniły się tylko 2 z takim sufiksem: Skaliste (1846).

ͲowͲ XVIII XIX suf.ͲinͲ Wykres 2. -ec Wykres 1. -ka XV XVI suf.ͲskͲ XVII suf.182 300 250 200 150 100 50 0 XII XIII XIV suf. -ica XVII suf.ͲnͲ XV XVI suf. -ik XVIII XIX XX suf. Produktywność sufiksów rzeczownikowych 35 30 25 20 15 10 5 0 XIII XIV suf. Produktywność sufiksów przymiotnikowych XX .

-żsuf. Hydronimy z sufiksami rzeczownikowymi suf. -nia suf. -or suf. -owsuf. -jsuf. -awa suf. -lsuf. -ak suf. -ek suf. -‘e suf. -ynia suf. -icz suf. -ec suf. -chsuf. -ędza suf. -szsuf. -ca suf. -atsuf. -sksuf. -iwy Razem XII XIII XIV XV XVI 3 29 76 177 151 27 1 18 2 2 4 7 39 8 1 8 1 4 57 72 9 10 9 5 43 42 21 14 5 5 5 7 4 6 4 1 2 3 1 1 1 1 3 1 1 1 1 3 1 2 3 2 1 2 2 1 2 1 XVII XVIII 1 1 XIX XX Razem 182 295 568 1508 37 25 32 43 7 4 2 6 5 3 4 4 4 1 2 122 47 31 37 7 4 7 5 3 6 7 3 3 5 2 3 1 283 88 48 45 8 9 6 15 8 11 8 11 8 1 557 336 157 156 49 28 28 26 24 22 21 21 18 16 9 9 7 6 4 3 2 2 2 2 1 1 1 1 2 1 2 1 1 1 1 1 4 3 4 3 2 1 1 1 1 1 1 1 1 3 3 13 26 35 3 59 63 47 249 2 1 9 3 1 18 3 2 3 25 4 6 1 1 1 20 13 18 1 4 2 1 30 15 10 4 2 1 18 13 10 2 3 1 32 89 203 186 30 241 1 358 615 123 53 48 10 9 4 1 1 1757 . -oł suf. -ka suf. -ik suf.183 Tabela 1. -nsuf. -insuf. -isko suf. -ńsuf. -ica suf. -ansuf. -iszcze suf. -órz Hydronimy z sufiksami przymiotnikowymi suf. -istsuf. -ina suf. -acz suf. -izna suf.

Zbrzyca. Pozostałe nazwy można podzielić na kilka podgrup ze względu na sposób substantywizacji.2. Zwlecza (1434) poświadczają metatezę przyimka po zaniku jeru oraz uproszczeniem šč > č.184 3. Sarnowiec Wielki (→ Brda → Wisła): Sbritze Fl. polegający na zaniku części przyimka. wir). Zbrycza (!) a.? Sbritze l 1965 HW nr 675. Zbryca (!) a. zaś w opracowaniach hydronimicznych nazwy od wyrażeń przyimkowych omawiane są wśród compositów (por. Tomaszewska (1996: 22–23). a także pod i za: Międzykłody (1961). rów. Derywaty zachowujące paradygmat rzeczownika. Podstaw (1880). Podgórki (1786–1788). Migrąd608 (1962). III. Odstawek (1962). zarówno singularny. Puzynina 1998: 451–453).2. 1830. 48. Zanotowano też n. Migrąd 1964 HE XIII 148. 609 Nagłosowe z. 1965).? Dybrzyca a. łęg). Do derywatów od wyrażeń przyimkowych włączyć można również hydronim Zbrza (1551. Zbrzyca. mraźnica). Zafladry (1888. Zamost (1786–1788). dotyczy to sposobu derywacji i klasyfikowania tych struktur syntaktycznych bądź jako compositów.3.byłoby pochodzenia przyimkowego. to: Międzygroń (1962). Derywaty od wyrażeń przyimkowych Derywaty od wyrażeń przyimkowych zarówno na gruncie apelatywnym. Zadział (1786–1788. dł. Duma (1999a: 141) wywodzi od n.> ӡ̕̕ br̕. jak i pluralny: Na Kąty (1962). Na Piaski (1934). Mogłyby to być również derywaty od odpowiednich apelatywów (bez przyimka). Trzy nazwy zmieniły paradygmat rzeczownika z męskiego na żeński: Przyłęga (1882. Nie można jednak i w wypadku prezentowanych w tej grupie hydronimów wykluczyć pośrednictwa nienotowanych nazw terenowych jako ogniwa derywacyjnego. Późniejsze formy nazwy Zlecza (1345). Duma 1999a: 139). dolina’ Spsł)609 i *Zbrzyca/Sbritze Fl. z D(e)brzy > *Zbrzy. rz. natomiast derywaty sufiksalne (aby nie mnożyć podziałów) zostały umieszczone w grupie potamonimów sufiksalnych (zob. psł. bądź jako osobnych formacji605. stawek). Pisownię rozdzielną mają nazwy zachowujące w podstawie paradygmat rzeczownika.77 km. wyrażenia *vъz lěšča ‛koło leszczy. Podzaręba (1849–1854. jednocześnie jest to najdłuższy ciek w tym typie nazw – ponad 20 km. *dъbrica ‛jar. 1964 3 ×).. 608 Tu dodatkowo nastąpił skrót morfemiczny *Międzygrąd > Migrąd. parów. Międzyrowy (1961–1970). gw. *dъbr̕a ‛wąwóz. Przywirza (1470–1480. 607 J. psł. 605 606 . zaręba ‛zacios na drzewie’). leszczyny’. Za Stawka (1845. Międzypotoki (1786–1788. Podkopalina (1961). Podmrasznice (1846. W dorzeczu Wisły odnotowano 114 derywatów od wyrażeń przyimkowych powstałych w procesie derywacji paradygmatycznej.1 i 2. Zbrzyca a. gdyż rdzeń *dъbr(a) miał nowszy wariant *dьbrь (Spsł 148–149) i Z. Grzegorczykowa. parów’ Spsł)610. (ok. Najstarszym potamoniem utworzonym od wyrażenia przyimkowego jest *Wzlecza/ Zlecza (1345) w dorzeczu Pilicy607. ok. por. Na Stawki Przegląd ujęć i interpretacji tego typu derywatów daje S. 610 Zbrzyca.może wskazywać na afrykatyzację ď > ӡ̕̕ > z (ďbr̕. ter. W formie pluralnej wystąpiły hydronimy zawierające głównie przyimek między. który tkwił w podstawie. jak i onimicznym traktowane są różnie. a hydronimy od wyrażeń przyimkowych zawierających onim przedstawione zostaną w planowanej części 2 dotyczącej transonimizacji606. gw. por.). -y 2006 HPol I 327. por. Zamagura (1849–1854). podobnie jak w n. przepływa przez jez. Podrzeczka (1961–1970).> zbr̕-). fladra ‛kawałki materiału odstraszające wilki’). 1845 MpRey nr 31. Na gruncie apelatywnego słowotwórstwa synchronicznego wyróżnia się tę formację jako odrębną klasę (por.

Z Leszczyn (1965). ukr. Aktywność poszczególnych przyimków w strukturach nazewniczych przedstawia się następująco: pod – 33. odnosi się raczej do Brzozówki. Pod Kopaniem (1786–1788). element nominalny jest tu zestawieniem: Nad Kobylą Wodą (1447). Pod Polanką (1786–1788). Pod Trześnią (1786–1788). w wiekach późniejszych powstają nowe nazwy. 1971).185 (1789). umieszczony w haśle Brzozówka w HE XIX 28. Pod Posuchą (1966). Pod Hale (1934. Z Bani (1964). Na Środku (Wsi) (1954–1960). Na Zagrodach (1964). Pod Zimną Wodę (1990). koło. od. W Solniskach (1846). również głównie w części prawobrzeżnej po San. Od Smrecznej Polanki (1786–1788). meże. Jurkowski 1964: 46. pozostałe rozdzielnie: Do Gronia (1965). popod. XX. W Kale (1966). ukr. Na Stoc(z)ech (1414–1425)611. Struktury te są dość liczne (64 nazwy) a najczęściej wykorzystywany jest w nich przyimek nad (12) i pod (16). Za Horbem (1965. a jedynie 4 w części lewobrzeżnej dorzecza Wisły po Pilicę. Dwie nazwy pisane są łącznie: Podbrzeziem (1983). Pod Brzeszki (1786–1788). Spod Bryszcza (1786–1788). poświadczono jedynie 5 takich nazw identyfikujących cieki rozmieszczone w części lewobrzeżnej dorzecza Wisły od Zabierzowa po dorzecze Pilicy w Małopolsce. tyn. udokumentowany jest jeden obiekt w dorzeczu Sanu. na – 15. Za Pasieki (1847). Na Przygórzu (1786–1788). ukr. między (wraz z ukr. Na Kamieniu (1964). Za Młyńskiem (1962). Pod Kamień (1786–1788 2 ×). które dotyczą w większości obiektów w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San (XVIII w. Pod Grabnikami (1786–1788). 1 nazwę odnotowano w dorzeczu Wieprza. tynnja ‛ogrodzenie’ lub tyna ‛błoto’). Pod Mastercem (1786–1788). u. ukr. pozostałe. Hydronimy od wyrażeń przyimkowych pojawiają się w źródłach od XIV w. Z Lasu (1965). Spod Przegibu (1964). z rekcją podyktowaną przez przyimek. Koło Mocedliska (1846). Od Dolisk (1786–1788). Za Karczmą (1849–1954). Za Zastawy (1949). Pod Olszanką (1849–1854). Pod Suchym Działem (1643). horb ‛garb’). Zbrzyca. Od Polany (1786–1788). Pod Sosnami (1786–1788). Z Budziny (1964). Ponad połowa nazw przyimkowych (63) została zanotowana dopiero w w. XIX – 20). przy. medże) – 13. Podpodziałem (1931). Na Bialisku (1964). por. Pod Łazem (1849–1854). Odrębną podgrupę stanowią nazwy od wyrażeń przyimkowych. Medże Potoki (1934–1936. potik ‛potok’). – 25. Z Gaju (1961–1970). do. Pod Jaworzynę (1934). w. Za Tynią (1849–1854. W XVII w. 5 w dorzeczu Narwi. 1965). Pod Olesie (1965). . 1965. dil ‛dział’). Meże Potoki/Medżepotoki (1985). Do Roztoki (1934). Na Wapiennicy (1786–1788). Cztery potamonimy są bardziej rozbudowane. Za Wodu (1965). łemk. a w części prawobrzeżnej tylko w dorzeczu Narwi na Mazowszu. Na Przykopie (1964). Pod Uboczą (1786–1788). Od Lasu (1786–1788. Nad Drągiem (1965). spod. Pod Sihla (1846). Na Podbrzeżu (1845). W Smugach (1961–1970. Od Szkoły (1974). Wśród hydronimów od wyrażeń przyimkowych są również nazwy posiadające wschodniosłowiańskie cechy fonetyczne i leksykalne: Zahrabnik (1849–1854. por. Pod Kopaniami (1964). Do końca XVI w. W Jamie (1786––1788). takie jak: nad. 1949 2 ×.. Na Granicy (1965). Spod Leszczynek (1786–1788). medże ‛między’). hrabnyk ‛grabnik’). ukr. Klimaszownicy. Pod Diłem (1965. W Ciemnym (1962). Za Potik (1965. 1973). W Rudym (1961–1970). U Gościńca (1931). za – 17. Za Mostem (1965). Na Węgorzach (1988). występują sporadycznie. Na Dolinkę (1882). Pod Płaziną (1965). d. Za Dworem (1965). Spod Kadłuba (1965). Pod Grapa (1846). 611 Zapis z HW nr 464 Na stocech. Przy Drodze (1972). z po 7.

Turzałąka). Na uwagę zasługują dwie nazwy hybrydalne: średniowieczna hybryda bałtycko-polska Puzistok (1416). z pierwszym członem utworzonym od przymiotników określających cechy wody czy też koryta i drugim członem pochodzącym od rzeczowników. ale ich powstanie. Rzetelska-Feleszko 1999: 265). rzeka. najczęściej od hydroleksemów typu woda. Nazwy w formie zrostów nie stanowią typu produktywnego w toponimii. zanim stały się propriami musiały przez pewien czas pozostawać w strefie przejściowej w celu weryfikacji i regulacji ich funkcjonalności przez istniejący system onimiczny. dół: Białowoda (1880). zabawa’ i pol. uzupełnianej o dodatkowy składnik leksykalny o walorach odróżniających. oprócz identyfikacji. błoto’ VanagasLHŽ 270. Nazwy jednoskładnikowe o dużym walorze funkcjonalności są częstsze. liczebnikowo-rzeczownikowej: Trzywody (1965). Nazwy wieloskładnikowe to głównie przeniesienia gotowych apelatywnych struktur syntaktycznych do kategorii nazw własnych. w mniejszym stopniu – wobec obiektów powstałych wskutek działalności człowieka (26%). Czarnowoda Traktuję te nazwę jako zrost. część nazw współcześnie nie jest notowana.1. szlam.4. Zrosty W dorzeczu Wisły odnotowano ogółem 8 potamonimów o strukturze zrostów. tok ‛ciek. 612 . i od pol. Kreacja zestawień o „potencji onimicznej” miała więc charakter złożony – identyfikacyjno-dyferencjalny. osad. w tym w hydronimii. por. też w części środkowej dorzecza w pow. Rudawy (1). 3. pùžas ‛ryba. Struktury te. opatowskim. Szadykierz (1966). Najczęściej są to formacje o charakterystyce przymiotnikowo-rzeczownikowej: Białystok (1414–1425 3×). stok612 oraz hybryda niemiecko-polska Szpilpotok (1965). choć niewykluczone. ale composita znacznie uzupełniają ten zasób. na Mazowszu w dorzeczu Narwi (5 obiektów) oraz później. w XIX– –XX w. Turzałąka (1436). podobnie jak pozostałe średniowieczne mazowieckie hydronimy tu wymienione (Białystok. pochodząca od lit. uwarunkowane było potrzebami dyferencjalnymi w sferze obiektów wodnych. Złożenia Wśród ponad 20 hydronimów w formie złożeń dominują postaci z interfiksem -o-.. niem. 3. przeciwdziałając homonimii nazewniczej i zwiekszając funkcjonalność identyfikacyjną (por. w dorzeczu górnej Wisły: wśród dopływów Sanu (3). Spiel ‛gra. ap. jazgarz’ lub pū͂zas ‛męty. W fazie prenominacyjnej odbywał się proces wyboru podstawy motywacyjnej.186 Przyimki najczęściej wyrażają relacje przestrzenne wobec obiektów o charakterze topograficznym (74%). oraz rzeczownikowo-rzeczownikowej: Koniecpole (1849–1854). pojawiają się w źródłach od XV w.4.4. Kluczwoda (1887).2. Wszystkie te cieki są niewielkie. Bystrotok (1963. muł. kleń. że jest to zestawienie (por. 3. płynięcie’). Mrózek 1990: 93–95). Hydronimy komponowane Hydronimy komponowane stanowią pokaźny zbiór nazw tej kategorii onimicznej. potok. Wisłoki (1).

gdzie toną konie’ (por. ta jednak notowana dopiero współcześnie. Swynoryja (1888. ukr. 315–315v). 1786–1788). 614 Dziś Potok Kaszowski. Ulatówka. a człony określające – przymiotnikami. 25. Ulatówka 1890 SG XI 703. jak w krynica/krzynica ‛źródło. żyzną glebę. rzadko imiesłowami oraz liczebnika613 H. Krzyworzeka (1965). brězgati ‛zaczynać świtać. 1516. 3. -ki 1972 UN 140. Identyfikacja średniowiecznej Krzynowłogi z Ulatówką za AtMz 248. czornyj ‛czarny’ i tecz). W dorzeczu Sanu odnotowano 2 hydronimy o fonetyce ukraińskiej: Balotecz (1934–1937. aż po dorzecze Narwi. Koniotopia (1570)614.10 km. Swiniarka 1839 MpKwat IV 1. też Łesiów 1972: 12). 23. liczebnikowo-rzeczownikowe.związany zapewne z psł. reprezentowanych najczęściej przez struktury dwuczłonowe: przymiotnikowo-rzeczownikowe (dominujące) lub rzeczownikowo-przymiotnikowe. por. tecz ‛rzeka. Zestawienia Potamonimy zestawione stanowią w dorzeczu Wisły zbiór ponad 1000 jednostek nazewniczych. Zimnowoda (1895) i inne. Za złożenie motywowane przez dwa rzeczowniki uznać należy stary hydronim Krzynowłoga (1397)618. rzadko przymiotnikowo-przymiotnikowe i rzeczownikowo-rzeczownikowe oraz zestawienia z wyrażeniem przyimkowym. Konotopa (1401. 615 Badacze dopuszczają istnienie apelatywu konotopa ‛bagno na drodze. a więc strumień. Krzynowłoga XVI AtMz 248. Mazowsza vlyga ‛bagno’. część rzeki od głównego koryta oddzielająca się i znowu później łącząca się z rzeką’. rz. Jedno złożenie ma postać plurale tantum: Suchodoły (1849–1854). Rzeczowniki stanowiące człon konstytutywny tych zestawień są najczęściej terminami hydrograficznymi. przykry cierpki smak’. przymiotnikową: Krzynowłoska. Ulatówka. ukr. X <Krzynowłoga> a. włoga ‛wilgoć. wilgotność’. wtedy rz.187 (1882). Świniarka al. 617 Może od czas. Dobrowoda (1468. imiesłowowo-rzeczownikowe. potok’) i Czornotycz (1786–1788. we wsi Ulatowo-Słabogóra: riwlum Crzinowloga (1397. Ulatówka 1965 HW nr 542. choć motywacje łączące pierwsze człony z czasownikami są w ich wypadku niezbyt pewne i nie całkiem przekonujące. Świniarka a. Suchorzeczka. wilgotna. nowo ryty : ryć). pojawiła się n. wiercić (się) i od ap. super fluvio Krzinowloska 1427 MkM I nr 514. przybrała n. identyfikacja za AtKr 291. jak: Szadokierz (1966). gw. inne to: Świnoryja (1970). *Wieladebrza/Wielebrza (1786–1788). a do złożeń czasownikowo-rzeczownikowych zaliczyć można 2 nazwy: Braskołacha (1939)616 i Wiartodół (1532)617. HE XIX 26.(1965).4. też czas. dziś Rzeczyca. <Krzynowłoska> 1965 HW nr 542. w dorzeczu Bugu. SEBań I 783. nabywać przykrego smaku’ (Spsł). 618 Ulatówka. żyzna gleba’. *brěskъ/*brězkъ ‛przedświt. -i 2006 HPol I 302. Sudół (< *Suchodół. miejsce. rozwidnienie. który płynie przez podmokłą. R. z formantem paradygmatyczno-interfiksalnym615. . dł. spotykamy je często w dorzeczu górnej Wisły. por.3. 616 Człon pierwszy Brask. 1445)1456 SHGMz(MK 3. Orzyca (→ Narew → Wisła). wtedy byłyby to potamonimy powstałe w wyniku czystej onimizacji lub derywacji paradygmatycznej. rzadziej środkowej. brěskati. bagna. 1970). z fonetyką wschodniosłowiańską). łacha ‛odnoga. wsi Krzynowłoga. strumień’ oraz od *volga ‛nasycenie wodą. Twardorzeczka/Twardorzycka (1786–1788). dół. HE III 84. człon drugi od ap. 1519). Górnowicz (1988: 31) uznaje hydronim za ponowiony z n. Suchodół (1470–1480).. Nazwy te nie wykazują zauważalnego zróżnicowania geograficznego. zdrój. Odnotowano także jedno złożenie przysłówkowo-czasownikowe: Noworycie (1533. – Złożenie od *krin-. por. z płn. pd. W XV w. Frekwencją wyróżniają się nazwy w postaci złożeń rzeczownikowo-czasownikowych: Konotop (1342613).

W zestawieniach hydronimicznych jest również dostrzegalna polireferencjalność i ta cecha została uwzględniona przy prezentacji materiału. częściej pojawiają się struktury z członem Potok (Potoczek. przymiotnik (A) + przymiotnik (A) + rzeczownik (S).1. a z prawej – poza dorzecze Sanu. w pow. Występują również zestawienia o bazach: rzeczownik (S) + imiesłów (P) lub imiesłów (P) + rzeczownik (S). Zestawienia dwuczłonowe Zestawienia typu S + A lub A + S W formacjach o tym modelu wyróżnione zostały 2 podgrupy na podstawie semantyki podstaw rzeczownikowych: zestawienia z rzeczownikiem o charakterystyce topograficznej S(top. Pojedyncze nazwy odnotowano w dorzeczu Wieprza. Wśród zestawień trójskładnikowych (które nie są zbyt częste) dominują formacje od podstaw: rzeczownik (S) + wyrażenie przyimkowe zawierające rzeczownik (p + S). nieco inny jest jednak zestaw baz apelatywnych. W nazwach wcześniej notowanych dominuje szyk: przymiotnik + rzeczownik. też Potik) na drugim miejscu. łąkta ‛zakręt. Geograficzne rozmieszczenie hydronimów komponowanych z podstawą potok nie wykracza poza dorzecze Białuchy z lewej strony Wisły. natomiast od XVIII w. dziś Kleczanka (około 20 km).) + A zróżnicowaniu semantycznemu podlegają również przymiotniki: topograficzne – A(top.) i kulturowe – A(kult. Potoczek występuje na pierwszym miejscu w nazwach zestawionych oznaczających 95 obiektów. nieistniejący dziś ciek płynący koło Niegowici. Największy przyrost zapisów nazw zaobserwować można dopiero w XIX i XX w. oraz Babi Potok (1292) w dorzeczu Dunajca. Dominują jednak obiekty o bardzo małych rozmia619 Podobnie konstruowane są zestawienia mikrotoponimiczne. pojawiają się hydronimy o szyku odwrotnym.4. rzeczownik (S) + rzeczownik (S). . wygięcie terenu. Pograniczny Potok (1890). Młyński Potok (1875). Jaworowy Potok (2006) w dorzeczu Dunajca i wspomniany już Czarny Potok w dorzeczu Wieprza (oba po około 18 km).3. Najwcześniej zanotowane są hydronimy Łąkiecki Potok (1262. (70%). i w dorzeczu Bugu: Korytnicki Potok (1883). np.) i kulturowej S(kult. Najdłuższymi ciekami są: Czarny Potok (1893). W obrębie modelu S(top. rzeczownik (S) + liczebnik (N) lub liczebnik (N) + rzeczownik (S). por.) + A Człon Potok.) + A i S(kult. Najliczniejszą formacją wśród hydronimów komponownych są zestawienia dwuskładnikowe (dwuczłonowe) o podstawach: rzeczownik (S) + przymiotnik (A) lub przymiotnik (A) + rzeczownik (S). Czarny Potok (1935).188 mi. 3.). Podstawy motywacyjne zestawień są w większości homogeniczne z już omawianymi podstawami hydronimów jednoskładnikowych619.) Model S(top. Mrózek 1990: 95–105. łąka’). wielickim. przymiotnik (A) + przymiotnik (A).

Potok Krzywy (2006). furczeć?). Podskalny Potok (1934). *bar?. Niżny Potok (1985). Dziwczy Potok (1786–1788). Potok Baniskowy (1888. w okolicy Zabierzowa (pow. Olszowianki  Paleśnianka  Dunajec (HE XIII 69). co do których brak danych o długości. Pareisty Potok (1786–1788. Potok Górski (1893–1895. 1427. 1965). 1786–1788. Potok Bański (2006). też nazw. 2006). Ropiany Potok (1786–1788). karczunek. 1532. Dopustny Potok (2006). Mokry Potok (1964. 1568. Górkowski Potok (1964). Belski Potok (1630). a pojawia się po raz pierwszy w XV w. Potok Kałowski (2006. Jedynie 2 (dziś nieistniejące lub bez nazwy) położone są w części lewobrzeżnej: Głęboki Potok (1596). notowanych już od XV w. pilny ‛tartaczny’). Banny Potok (1544). po współczesność). Dulni Potok (1786–1788). Bystry Potok (XX w. por. chrzanowski). por. Kotylniczy Potok (1977). *baryčь : psł.189 rach. 1961. Mały Potok (1965). 1965. Głębowski Potok (1961. paryja). Cichy Potok (1965). Długi Potok (1881. Dólny Potok (1849–1854). nora borsuka’). 1545). por. Łęgowy Potok (1534.. Częstością użycia wyróżnia się ponadto nazwa Suchy Potok. Dziki Potok (1963. w większości poniżej 10 km. Bulówki  Macocha  Soła (HE IX 33). Kamiański Potok (1882). Brzyskowy Potok (1482). Furczański Potok (2006. pol. 1985). Międzygórski Potok (1962). Człony określające w zestawieniach hydronimicznych z członem Potok najczęściej pochodzą od przymiotników o znaczeniu topograficznym odnoszącym się bezpośrednio do cech wody czy koryta. pd. Czyrzwony Potok (1386).. 2003. Krwawy Potok (1558. Potok Gorzki (1962). 1990. jaźwa ‛nora. 2006). 1786–1788. Gorzki Potok (1786–1788). Potok Południowy (2006). Górny Potok (1849–1854. Groniski Potok (1846–1879). Antonimiczny potamonim Biały Potok identyfikuje tylko 7 obiektów. często dziś nieistniejące. 1965. Potok Mały (1786–1788). ld. 1963. 1881. ukr. 1964. Kryniczny Potok (1554). Ropny Potok. baniska ‛baseny wodne charakterystyczne dla górskich potoków’). ld. w okolicy wsi Płaza i Regulice (pow. Łukowy Potok (1570). bagnisko. Potok Kątny (1786–1788). Dalny Potok (1962).(1518). 1962. Mątny Potok (2006). polana’. Najwyższą frekwencję użycia ma zestawienie Głęboki Potok. oraz Głęboki Potok (1551). 1995). Polny Potok/Potok Polny (1897). Głęboki Potok (1468). por. Glinczany Potok (1965). czerteż. czerteż ‛wyrąb. Kamienny Potok (1446. 1964). głębia). Czertezowaty Potok (1786–1788. woda stojąca’ Spsł). 1881). Miedziany Potok (1446). wraz z jednostkową postacią Potok Suchy. Potok Czerwony (1893). kał. 1964). Czysty Potok (1965). udokumentowana od XVIII w. Duży Potok (1961. Potok Przedni (1786–1788). Krzywy Potok (1482. Cieki tak nazwane spotykamy prawie wyłącznie w dorzeczu prawobrzeżnej Wisły od źródeł po San. 1537. 1883. gw. Łąkowy Potok (1849–1854). 1786–1788. Podgórny Potok (2006). 1985). Czerwony Potok (1591. Glinny Potok (1496. 1985). Pilny Potok (1789.). 1786–1788. Jaźwin Potok (przed 1554.: Głęboki Potok (1409) XVIII.). Zestawieniem o wysokiej frekwencji jest także hydronim Czarny Potok (38 obiektów notowanych od XIV w. por. *bara ‛moczar. 2006). Płytki Potok (1788). Przedni Potok (1965). 4 ×). Baryczyński Potok (1532.). 1789. pierwotnie ‛obszar wykarczowany’). występujący również w zestandaryzowanej formie Potok Czarny (2 obiekty odnotowane w XX w. Osławy → San (HE XVII 78). Potok Kępkowy (2006). Parny Potok (1965). Porębowy Potok/Potok Porębowy (1786– –1788). Górski Potok (1881). Różowy Potok (1877–1905). które identyfikuje 48 obiektów. Potok Bliźni (1964). Rudawy Potok . Ciemny Potok (XX w. krakowski). 1965). Gliniany Potok (1881). i nazywająca 11 obiektów. Potok Stary (XX w. Kałowski). Głęboki Potok (1483). Większość podstaw przymiotnikowych w połączeniu z członem Potok ma charakter ogólnotopograficzny: Babi Potok (1292.

Potok Laskowy (1786–1788. szybać ‛rzucać’). Olszowy Potok (1436. Szybowy Potok (1574. 2006). 1965 3 ×. 1964. koziny ‛kozi’). Skalny Potok (1889. mokradło.). Złoty Potok (1470–1480. Potok Rybi (1824). nazwa w szyku odwrotnym Potok Graniczny udokumentowana jest natomiast od XVIII w. 1964. moczar ‛grunt bagnisty. litworowy : litwor ‛roślina dzięgiel’). Potok Makowy (1786–1788). potok stanowią nieco mniejszą grupę. 1889). Wyżny Potok (1985).). Stawowy Potok (1849–1854. 1893. pies z zachowaniem ruchomego e). Turzy Potok (1531. Potok Osinny (1786–1788). Lissowski Potok (1532). gw. Litworowy Potok (1985. 1965.190 (1625). Laskowski Potok (1962). Świński Potok (1964. bagno. Korciepczany (!) Potok (1965. 1786–1788 2 ×. 1962. Potok Studzienny (2006). Niedźwiedzi Potok (1877–1905. Słupny Potok (1629). 1786–1788). 2006).). Złotny Potok (1786–1788 2 ×. Potok Malinowy (2006). dziadowski ‛nędzny. gatunek głogu’). aż po współczesność i identyfikuje 12 obiektów w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San oraz jeden w dorzeczu Przemszy. 1786–1788 2 ×). co odzwierciedlają następujące nazwy: Borowy Potok (XVI w. 1789. Rybi Potok (1965). Niedźwiedny Potok (1518). Potok Sosnowy (1893). zapewne od ap. Cisowy Potok (1962. Potok Stawowy (1939). Potok Leśny (1897. 2006). szybki. Potok Jaworowski (XX w. 2003). 1786–1788. Potok Wielki (1772. Wilczy Potok (1709. 2006 2 ×). Są to: Dworski Potok (1964). Przymiotnikowe podstawy od określeń zwierząt dość często występują również w zestawieniach z członem Potok: Jarzębczy Potok (1965). Foluszo- . por. 1570). Wielki Potok (1556. Średni Potok (1786–1788 2 ×. gw. Świniarski Potok (1995). Potok Szeroki (1849–1854. 1961. Różany Potok (1964). Sarni Potok (1966). Jaworowy Potok (1358. Słapny Potok (1889. Lisi Potok (1390). XX w. 1888. Zadni Potok/Potok Zadni (1786–1788). 1965). Hydronim Graniczny Potok pojawia się od XVI w. Szeroki Potok (1772. Złocki Potok (1884). po XX w. Ślepy Potok (1965). 1965). Potok Kozi (1962). Jagielny Potok (1532). 1552). torka ‛tarnina’). Pozostałe hydronimy z członami określającymi od przymiotników kulturowych dotyczą głównie cieków w dorzeczu prawobrzeżnej Wisły po San. Żółty Potok (1965). Potok Śrzedni/Śrzedni Potok (1630). z dołu). 1964 2 ×. Kawi Potok (1966). Kobyli Potok (1348). 2006). gw. Malinowy Potok (2006). Grabowy Potok (1786–1788). w wodę’). por. Potok Torkowy (1788. Potok Niedźwiedzi (1962. 2006). Jastrzębi Potok (1482. 1787). Potok Stawiski (1964). Koziny Potok (1510. plurale tantum Podleśne Potoki (1558). Bziany Potok (1884. 1938. Kukułkowy Potok (2006). Potok Średni (1965). Dziadowski Potok (1715. Potok Osi (1786–1788. Wolny Potok (1544). Licznie reprezentowane są zestawienia hydronimiczne z członem Potok i określeniami od przymiotników związanych z roślinnością. jelnik ‛las jodłowy’). 1569. Studzienny Potok (1789). pol. 1995). 2005). w odniesieniu do 7 obiektów rozmieszczonych na tym samym obszarze. 1511. Potok Moczurawy (1847. Zielony Potok (2006). Straszny Potok (1965). Kozi Potok (1530). *jedlnik. trzęsawisko’). bez). 1892. 1965). 1964). wśród nich najczęściej wykorzystywany jest przymiotnik graniczny (19 razy). 2006). Rynny Potok (2006). Borczy Potok (1965. osa ‛osika’). Słony Potok (1965). Połączenia członów od przymiotników o znaczeniu kulturowym z ap. Potok Grabowy (1786–1788). Wapienny Potok (1518. por. 2006). pokryty roślinnością wodną. Potok Jodłowy (1786–1788). borek). 1934. Jedlniczany Potok (1531. marny. Stara Potoka (1786–1788). Piesi Potok (1964. Wilczy (Potok)/Wilków Potok (1965). Zimny Potok (1450. Potok Jaworski (1961). Potok Żurawiński (1892). ubogi np. Zadni Potok (1963). Bukowy Potok (1568). Rybny Potok (1961). korcipka ‛czeremcha. Zdolski Potok (1895. słop).

Gorąca Rzeka (1881). Szubieniczny Potok (1965 2 ×). Stawia Rzeka (1890). Zimny Potoczek (1787). Łanny Potok (1955). pd. Wiejski Potok (1893). 1965). (1522. Zimna Rzeka (1550). przewrotny ‛podstępny. 1970 2 ×). Podstawami kilkunastu hydronimów zestawionych jest deminutywny apelatyw potoczek z przymiotnikami. grodowy’). 1965). Szatani Potok (1964). Zadni Potuczek (1787). stołek. ławka). Przedni Potoczek (1965). Rzeka Pasterniczna (1786–1788).191 wy Potok (1895). obłudny’). przym. Potok Mostkowy (1786–1788). określająca obiekt w dorzeczu Sanu. str. Jazowa Rzeka (1561). Średni Potoczek (1964). Jodłowy Potoczek (1469). grodecki ‛grodzki. Pusta Rzeka (1964). Czerwony Potoczek (1964 2 ×). Młyński Potok (1849–1854). 1985). Główna Rzeka (1965 2 ×). Potok Cegielny (1882). bo już w XVI w. Sielski Potok (1889). np. oraz jeden w dorzeczu dolnej Wisły. Zestawienia członu Rzeka z innymi członami przymiotnikowymi reprezentowane są przez następujące potamonimy: Babia Rzeka (1966). Stara Rzeka identyfikuje często tylko odcinki rzek. Modrzewska Rzeka (1996–1999). przyrząd ciesielski’). 2006). Niedźwiadna Rzeka (1802–1803). stare koryta. Miejscowy Potok (1849–1854 × 2). Mostów Potok (2006). Kotłowy Potok (1962). Czerwona Rzeka (1849–1854). Potok Wzorowy (2006. 1849–1854. Stara Rzeka (1977). Górska Rzeka (1849–1854). 1891). wśród dopływów Wdy (powiat świecki): Potok Młyński (1964). Bełkowa Rzeka (1965). 1982).(1545). Najwcześniej. i określa 9 niewielkich obiektów w środkowej lewo. nawsie). oraz o charakterze kulturowym: Graniczna Rzeka (1433). Stoliczny Potok (1965. Kościół- . Złota Rzeka (1880).. Nawiejski Potok (1532. Mostkowy Potok (1962. Gnojski Potok (1881). Szeroka Rzeka (1965). W zestawieniach pojawia się również człon o charakterystyce kulturowej: Potoczek Graniczny (1786–1788). Młynny Potok (1964). Rzeka Mała (1849–1854). Górna Rzeka (1966). głównie o charakterystyce topograficznej: plurale tantum Ciskowe Potoczki (1964). Kozia Rzeka (1996–1999).86 km. Dobra Rzeka (2006). z fauną: Kobyla Rzeka (1965). Hydronim Stara Rzeka określa ponad 50 cieków położonych od górnej Wisły po dopływy Wierzycy na północy. Grodecka Rzeka (1490. 24.i prawobrzeżnej części dorzecza Wisły. Potok Gromacki (1895). o dł. ramiona źródłowe. Dzika Rzeka (1849–1854). Kościelny Potok (1883). Potok Działowy (2004). wzorzysty?). Wsiowy Potok (1884. Dalnia Rzeka (1965). Biała Rzeka (1965). Ławeczny Potok. Wielka Rzeka (1565–1567. Najwcześniej notowaną nazwą wodną tego typu jest Babia Rzeka (1406). Czarna Rzeka (1511. Zaklęty Potok (1888). Poza tym głównym skupiskiem odnotowano 2 hydronimy zestawione w dorzeczu Bugu: Młyński Potok (1875) i Pograniczny Potok (1890). Gromacki Potok (1847). wykrętny. Mała Rzeka (1961–1970. Obiekty o nazwach Stara Rzeka i Nowa Rzeka nie tworzą par powiązanych lokalizacyjnie. 1786–1788). gw. 1889). Sucha Rzeka (1965 2 ×. odnotowana została ta nazwa jako określenie dopływu Uszwicy. Rzeka Leśna (1849–1854). rzadko można spotkać tak nazwane większe obiekty rzeczne. Hydronim Nowa Rzeka z antonimicznym członem Nowy pojawia się od XIX w. Złota Rzyka (1849–1854). 1883. Wielga Rzeka (1470–1480). Mały Potoczek (1786–1788. Liwca (→ Bug). Termin hydrograficzny rzeka występuje w hydronimach zestawionych nazywających ponad 120 obiektów. por. Rzeka Graniczna (1508–1509. Szczytowy Potoczek (2006). Krzyżowy Potok. Łanecki Potok (1965). stolica ‛stolnica. 1964. Potok Młyński (1586. W tej grupie wyróżnić można hydronimy z członami przymiotnikowymi związanymi z roślinnością: Lasowska Rzeka (1964). Przewrotny Potoczek (1974. Wśród wielu przymiotników o semantyce topograficznej i kulturowej stanowiących podstawy członu określającego najczęściej używany jest przymiotnik stary.

dziś nieistniejąca lub obiekt bez nazwy. m. Kamiona Struga (1387). XX – pozostałe: Biała Rzeczka (1966). Bystra Struga (2006). Struga Tęczowa (1980). -na. Dobrska621 Struga (1426). 1965). 2006). Zestaw łączących się z nim członów przymiotnikowych nie wykracza poza już wymienione. Ruda Rzeczka (1961–1970). Łabędzia Struga (1444). Rzeka Półwiejska (1786–1788). 1966). określenie 4 cieków. Złota Rzyczka (1849–1854). oraz Rzeczysko Młyńskie (1556). Rzeka Wsiowa (1849–1854 4 ×). Wirzbska Struga (1450). chełbotać ‛kołysać się. Chełna620 Struga (1802–1803). Czarna Struga (1859. od chełbać się. s. Wąska Rzeczka (1961–1970). w XVI w. str. Świdra (→ Wisła). <Krzywa Struga> 1965 HW nr 351. 1964. Bebrowa Struga (1295. która identyfikuje 7 obiektów.192 kowa Rzeka (1963). pd.> -łn. Występują również nazwy o odwrotnym szyku: plurale tantum Rzeczyska Stare (1643). Czerwona Struga (1966). 622 Krzywa Struga. Wsiowa Rzeka (1849–1854). które zawierają ten element. in rivulo Krziwa Struga 1525 Matr IV/1. Kozia Rzeczka. Dobra nie jest notowana. Graniczna Struga (1965). 82). Najwcześniej notowana jest nazwa dawnego koryta Wilgi Stare Rzeczysko (1531). plurale tantum Łaźnie Rzeki (1964. Stara Rzeczka (1961–1970. Apelatyw rzeczysko ‛dawne koryto rzeki’ jest podstawą hydronimu jednoczłonowego. koło wsi Iwowe: in rivulo Krzywastruga. 1965). która identyfikuje 9 obiektów w dorzeczu górnej Wisły. Wielka Rzyczka. Wielka Struga (1358. Człon rzeczownikowy Rzeczka jest składnikiem ponad 20 hydronimów.nastąpić mogło na gruncie gwarowym. nr 4860. 1966). 2006). zapisano w źródłach jeszcze dwa obiekty o tej nazwie. 621 Budowa słowotwórcza członu wskazywałaby raczej na pochodzenie od przymiotnika odmiejscowego. Pozostałe hydronimy z tej grupy to: Bezimienna Struga (1988). W hydronimach zestawionych. 1893). w dorzeczu Wisłoka. Zielona Rzeczka (1961–1970. Sucha Rzeczka. Leśna Rzeczka. Długa Struga (1469). 6625. lecz odpowiednia n. por. nazwa starego koryta Skawy. Uproszczenie grupy spółgłosek -łbn. Orla Struga (1965). Krzyżowa Struga (1387). Głęboka Struga (1887. Sępia Struga (1802–1803). Wilcza Struga (1973). Mała Rzeczka. wystąpiły człony określające od przymiotników związanych znaczeniowo z topografią: Babia Struga (1342). Cicha Rzeczka (1976). Najwcześniej udokumentowanym hydronimem z tej grupy jest Krowia Rzeczka (1491). Młynarska Rzeka (1964). Biała Struga (1435). oraz Struga Młyńska. Krzywa Struga (1525622. Wśród członów przymiotnikowych o znaczeniu kulturowym wyróżnia się Młyński. Kamienna Rzeczka.. pozostałe – w XX w. ld. Sucha Struga (1478). Kamienna Struga (1888). odnotowano 4 nazwy: Krzywa Rzyczka. Śluzna Rzeka (1965. 1965). HE XIV 18. Górna Rzeczka. oznaczającego kilka obiektów (por. z suf. Borkowa Struga (1961). 63). mniej licznie – w dorzeczu Sanu. Termin hydrograficzny struga częściej był podstawą jednoczłonowego hydronimu Struga (118 obiektów) niż zestawień z członami przymiotnikowymi (47). Mała Rzeczka (1970). Stara Struga (2004). Zimna Rzeczka (1963. Mała Struga (1965. Krzijwa Struga 1525 SHGMz(MK 41. Osławy (→ San). Krajna Rzeczka (1961–1970). Polna Rzeczka. Szeroka Struga (1961–1970). Złota Struga (2006). w w. W odniesieniu do starych koryt częściej jednak używa się nazwy zestawionej Stare Rzeczysko. Przewoźna Rzeczka. śluza). por. . bóbr). Młyńska Rzeka (1965). współtworzący z członem Struga nazwę Młyńska Struga. Średnia Rzeczka. w XIX w. Obiekty o tych nazwach rozmieszczone są głównie w dorzeczu Narwi. poruszać (o płynie w naczyniu)’. Czarna Rzeczka. Borowa Struga (2006). Występują też dwie nazwy zestawione z członem od deminu620 Człon pierwszy zapewne pierwotnie brzmiał *Chełbna. Swoja Rzeka. 1930. 1914–1915. łaz).

Świnia Woda (1965). Długa Woda (1963). 1998). Krzywy Stok (1470). Ciepły Stok (1783–1784). por. oraz Graniczna Struga. Glinny Stok notowanej już w XV w. Sucha Woda (1846). 1965 2 ×). jędrzejowskim. Sucha Strużka (1890). Szeroka Woda (1849–1854. str. *Glinny Stok/Glinny Stoczek (1576)623. 1949. Dworski Stok (2006).. o dł. a rzeczki tak nazwane rozlokowane są w dorzeczu środkowej i dolnej Wisły od Kamiennej i Wieprza na północ. Cicha Woda (1855. gw.193 tywnego apelatywu strużka: Stara Strużka (1888). Struga Młyńska (1532).. Zimna Wódka (1970. często są to obiekty dziś już nie istniejące. Ciemna Woda (1847). 1965). 22. Kamiony Stok (1491). rz. Łasicowa Woda (2006). także z florą i fauną: Błotna Woda (1849–1854). oraz notowana współcześnie Mała Struga. Dzika Woda (1965). Kamienny Stok (1414–1425. Bebrowa Struga w dorzeczu Wierzycy. koryta. Rzycka Woda (1964. Łubiany Stok (1421). Kanału Troszyńskiego. Dobra Woda (1576. ld. Słona Woda (1964 2 ×. por. Zachodnia Woda (1845). 1966. Brudny Stok (1449). Pozostałe zestawienia z członem Woda zawierają w większości człony określające od przymiotników o znaczeniu topograficznym. Najliczniej występującym zestawieniem jest Zimna Woda. Lipowa Woda ((1414) 1456).). Odnotowano również plurale tantum Zimne Wody (1478). Czarny Stok (XV w. 2006 2 ×). por. Obiekty o tej nazwie mają niewielkie rozmiary. Apelatyw stok stał się podstawą kilkunastu hydronimów jednoczłonowych. Żółta Woda (1961). Głęboka Woda (1995). Kolejne hydronimy zestawione o wysokiej frekwencji to Biała Woda (6 obiektów) i Czarna Woda (7). w pow. w dorzeczu Nidy (HE XVI 269). Długi Stok (1425). m. NMPol III 153. (1887). dziś nieistniejąca. Groniowa Woda (1964). 1974). Czerwona Woda (1786–1788. Mała Woda (1786–1788). 1791. rzycki : rzyka ‛rzeka’). Bobrowy Stok (1414–1425). oraz 3 zestawienia od deminutywu wódka: Zimna Wódka/Aqua Frigida (1443). Obszana Woda (1880). Górny Stok (1997). Stary 623 Postać pierwotna zrekonstruowana na podstawie n. Leśna Woda (XVI w. . Większość wymienionych obiektów ma niewielką długość. Rokitnicy (→ Utrata → Bzura). najdłuższym jest Zimna Woda (1405). Przemszy i kanał w dorzeczu Dunajca. Jedno zestawienie hydronimiczne ma w podstawie przymiotnik o znaczeniu kulturowym: Huciańska Woda (1995). d. Apelatyw woda nie występuje jako podstawa hydronimów jednoskładnikowych ze względu na słabą potencję identyfikacyjną. HE XIV 97. sporadycznie – o semantyce kulturowej (ogółem 28 obiektów).65 km. w dorzeczu Uszewki. 1965). Wyróżniają się tylko dwa cieki o długości powyżej 20 km: Wielka Struga. Najwcześniej notowana Zimna Woda (1376) oznaczała nieistniejący dziś obiekt w okolicach Rakowa. Wyjątkami zlokalizowanymi na innym terenie są 2 nieistniejące dziś cieki z nazwami o starej dokumentacji: Wirzbska Struga (1450). 2006). zapewne w dorzeczu Szreniawy (HE XVI 172). Zestawienia hydronimiczne z członem Struga notowane są od XIII w. Martwa Woda (1435). Siwa Woda (1965). Czyrwona Woda (1414–1425). 1965. związanym głównie z cechami wody. Grupę tę reprezentują następujące nazwy: Biały Stok (1510). 1965. nazwa określająca 38 cieków rozmieszczonych w górnej i środkowej części dorzecza Wisły (małopolsko-mazowieckiej). pd. Żelazna Woda (1965). Zdrojowa Woda (1961). jest natomiast dość produktywny jako podstawa członu utożsamiającego w hydronimach zestawionych (93 obiekty). Częściej jest spotykany w zestawieniach z członami od przymiotników o charakterze topograficznym. d. w okolicach Starego Sącza. Polańska Woda. 1880). Pocieszna Woda (1965). Brdy. Czysta Woda (1965). 2 ×.

Wilcza Jama (1786–1788. <Wiszowate> 1965 HW nr 518. Sucha Rostoczka (1638). Wielgi Bełk (1597). 1964). dziś nieistniejąca. Głęboka Debrz (1348. Skrody (→ Pisa → Narew → Wisła). pluralia tantum: Ciepłe Stoki (1414–1425). Grabowo: Wiszovathistok (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. por. Czarne Stoki (1884). Przymiotniki związane z fauną ujawniły się w hydronimach: Kozi Bród (1856). a w lewobrzeżnej części dorzecza Wisły odnotowano 1 wśród dopływów Przemszy. ‛mokry. stok. płynęła koło wsi Milewo-Sokolałąka w par. Czarne Błoto (1965). 1892). Zimny Dół (1511– 1523. przym. h. Stary Wątok (2006). wzniesienie na polu lub łące’). parowa (< parów)). dotyczą obiektów położonych na wschodnim Mazowszu w dorzeczu Narwi (21). hrudok ‛teren podwyższony. Wielki Grud (1928. Lit. Zimny Bród (1962). Debrz Bąbenna (1545. Wielki Groń (1786–1788). Wilczy Łuk (2006). głębia. Wiele hydronimów z tym członem posiada wczesne zapisy: Czyżowska Debrz (1533). które łączą się z przymiotnikami o charakterystyce ogólnotopograficznej: Biały Brzeg (1557). Sucha Żłobina (1965). z największym zagęszczeniem w zlewni Wisłoki. str. Gromacki Jarok (1846. Zimny Stok (1538. Nieliczne mają charakterystykę kulturową: Graniczna Paryja (1963). 1523. Stare Koryto (1964). 175v). 625 Mały Stok. z zastąpieniem brus. Głęboki Dół (1849–1854). Siwy Dół (1966). Głęboki Strumień (1965). Wielka Debrza (1965). Kozi Przeskok (1961–1970). 1580). rozgałęzienie rzeki’ i ap. Czerwone Stoki (2006). Głęboka Snoga (1846. Głęboka Dolina (1965). wiszowaty ‛pełen wiszu’ (: wisz ‛zarośl. Głęboka Paryja (1964). Kamiony Bród (1358). ciernisko’. Roztoka Mała (2006). Hydronimy te. Zimna Roztoka (1962). 1965). snoza). Wiszowaty Stok (1414–1425)624. dziś zapewne bez nazwy.. 10). Złota Krzywula (1915). Sucha Rostoka (1537). Mała Dolina (1936). Jastrzębia Debrz (1531).194 Stok (1436. Sucha Dolina (1786–1788). mały jar’). nieurodzajny’ SW VII 630 i od ap. hrud ‛grąd’. bęben ‛pagórek. gw. Oprócz wymienionych członów zestawień o dużej produktywności w podstawach hydronimów dwuskładnikowych występują leksemy hydrograficzne o niższej frekwencji. Mała Debrza (1965 2 ×). Wilczy Dół (1589). Wiszowate... 1930). Stokowe Błoto (1961– 1970). – Od przym. Wielka Dolina (2006). por. Lipska Debrz (1569). gw. super Malysthok in Mylowo 1480 SHGMz(MK 6. wzdrój (< psł. 626 Nazwa Jezierwa określa stare dorzecza. d. brus. Jurkowski 1964: 47. rivuli Wyschovathe (1435)1456 SHGMz(MK 3. gw. które mają charakter wód stojących (*jezierwa : jezioro). Wyżnia Jama (1849–1851). str. Puchały: super Malestoky 1428 MkM I nr 692.lub dwuczłonowych powstałych od tego apelatywu jest zlokalizowana w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły od Soły po Wisłok. <Mały Stok> a. a związane z florą jedynie w nazwie Snózka Bukowa (1990). 133v). Wielki Bród (1915).: Pałucki 1961: 55. pd. głębokie miejsce w wodzie. 624 . Szerokie Błotko (1974). Kolne Jezioro (1963). jarok ‛potok. 4 w dorzeczu Nidy oraz 1 dopływ Kamiennej. Małe Stoki (1428)625. Stary Bród (1789. riwli Wischowathe dicti 1426 MkM I nr 318. Lit. Jezierwa626 Biała (2006).polskim g-). sitowie’). pojawiające się przeważnie w źródłach z XV– –XVI w. 1856).: Pałucki 1961: 52. widłowy : widły ‛widły. <Wiszowaty Stok> a. Suchy Jar (1961). zarośla. Wielki Stok (1436). pagórek’. 1529. Większość nazw jedno. Usytuowane poza tym regionem mają nowszą dokumentację: 1 ciek płynie w dorzeczu Wieprza. płynął koło wsi Wiszowate. Do apelatywów występujących często w funkcji członu zestawień hydronimicznych należy również debrz. Ciemna Łacha (1893). 2006). Jurkowski 1964: 48. Osiczna Debrz (1545). Widłowa Parowa (1971. zielsko. Wielgi Wzdroj (1428. par. <Małe Stoki> 1965 HW nr 469. Rostoka Wielka (1855. *vъz(d)rojь)). debrza ‛dolina. Ławeczna Debrz (1279). Kołomyi (→ Gać → Narew → Wisła). Średni Wątok (1964).

1954–1960). zbiorowiska drzew. przym. Główny Rów (1936–1939. Lipczy Rów (1965. Pochodzą one od wyrazów określających drzewa (też ich części). Nowy Rów (1962. Typ S(kult.195 Święty Strumień (2005). Rów Melioracyjny (1964 4 ×). Rów Zatyli. Kossowy Rów (1892. Rów Mokry (2006). Rów Źródłowy (1987). Rów Główny (1966. Graniczny Rów (2006). 1966. (1929). Kamiony Rów (1435).) + A(top. Łączkowy Rów (1965). Rów Komasacyjny (1970). dolny zapewne na określenie śmierdzącego potoku) oraz Mała Bołczonka (1788. Apelatyw rów poza obiektami sztucznymi może określać także obiekty naturalne. 1978). Kościelny Rów (1966). Czarna Kłoda (1961–1970). (1965). rośliny nadbrzeżne: Czarna Kępnica (1336). Krzywy Dąb (1961–1970). Czarna Olsza (1966). Rów Wschodni (2005). Młyński Rów (1933. Szeroki Rów (2006). Rów Graniczny (1961. też w szyku odwrotnym.) + A(kult. 627 628 Zanotowano również n. ap. obrzyd ‛obrzydliwość. ter. Prosty Rów (2006). Młynarski Rów (1965). Szeroka Olszyna (1786–1788). mocny’)627. wstręt. grabarz tu ‛kopacz głównie stawów’. 1970). jest mniej liczny. Człony utożsamiające zestawień: Obrzydka Dolna (1888. 1965 3 ×. Sucha Olszówka (1445). . 1965. Łozowy Rów (1961–1970). Szeroka Łąka (1849–1854). Rów Stary (1975). Czarny Lasek (1961). bełczeć. Skośny Rów (1961–1970. Szyroka Łąka (1849–1854). mały i czas. 1970 2 ×. Stara Gajka (1962). Młynowy Rów (1954–1960). 2006). Mateczny Rów (1954–1960). Średni Rów (1970).) reprezentuje w zmiennym szyku 38 nazw: Biały Rów (1967. Więzienny Rów (1977. Czerwony Rów (1971. 1971). 2006). Rów Tartaczny (1997). lipczy : lipka). 1965). Rów Skośny. 1974). Stara Wiśnia (2006). Rów Leśny (1961). Odmienny semantycznie typ reprezentują rzeczownikowe podstawy członów utożsamiających wchodzących w skład poniższych hydronimów zestawionych. por. 1970. Suchy Rów (1981–1982). gw. Wielgi Rów/ Wielki Rów (1965).) + A Najbardziej produktywny w tej podgrupie człon odapelatywny Rów 628 (ponad 90 referentów) występuje w zestawieniach hydronimicznych z członami określającymi od przymiotników o charakterystyce topograficznej oraz kulturowej. miąszy ‛gruby. odraza’ SW. Tartaczny Rów (1961–1970). Łozowski Rów (1961–1970). rów – rowa i rowek: antonimiczne Mała Rowa i Wielka Rowa (1966) oraz Jegłowy Rowek (1961–1970. Dwa cieki identyfikują pluralia tantum: Czarne Źródła (1961) i Kacze Doły (1965). Mieszy Dąb (1938. 2006 3 ×). Duży Rów (1966. 1965 2 ×). grabarka ‛rów’). Model S(kult. Zagówni Rów (1965). Żelazny Rów (2006). Rów Kryniczny (1954–1960). 2006). z geminatą -ss-. kosowy. -ka. Rów Mateczny (2006). z suf. 1971).). dokumentuje go 13 hydronimów: Grabarski Rów (1965. Typ S(kult. jegłowy : jegla ‛jodła’) i Lisi Rowek (1966). miąższy. Szeroka Łoza (1849–1854). Maciczny Rów (2006). Miąszy Dąb 1966 HE XV 85–86. 1934. Głęboki Rów (1961–1970 2 ×). Wielka Łąka (1847). Poprzeczny Rów (1961–1970). Rów Maciczny (1983). Zadni Lipnik (1786–1788). -onka) zostały utworzone sufiksalnie. Czarna Olszyna (1786–1788). z suf. Czarny Rów (1987. Czarny Pniak (1846). Stary Rów (1820. Mokry Rów (1936–1939). por. Podstawami członu utożsamiającego poniższych zestawionych nazw wodnych są rzeczowniki pochodne od ap. : kos). Wielki Rów (1964). plurale tantum Rowy Melioracyjne (1964).

płynący w dorzeczu środkowej Wisły. z zagęszczeniem między Dunajcem i Wisłokiem (18 obiektów) oraz w dorzeczu Narwi (19). 629 Gocławski. Wodny Wieśnik (1786–1788). 6. dł. db. 1966. Kanał Wystawowy (2006)629. . Wielki Kanał (1965. Składnikiem dość aktywnym w tworzeniu zestawień hydronimicznych jest apelatyw przekopa. Kanał Boczny (1965). Skośna Przykop (1964). -u -ego 2006 HPol I 73. Lewa Ręka (2006). Złota Nitka (1965). Młynna Przekopa (1426). 1966 5 ×). 1965). Kanał Domowy (2006). Kinową w Warszawie. jak i lewobrzeżnej aż po Wdę i Wierzycę na północy. zlokalizowanych między Kanałem Wystawowym a ul. Szatrycha Głęboka (1961–1970. główny. Kanał Główny (1929.. Żelazny Mostek (1961–1970). 1965. Świnia Gać (1965)630. w okolicy jez. Kobyla Szyja (1972). Przekopa Borowa (1786–1988). Gęsia Szyja (1961). Kanał Energetyczny (2006). Mały Kanał (1965. Kanał Wystawowy: Kanał Wystawowy.. ap. 1966 3 ×). Kanał Bagienny (1965). Długa Noga (1565). Nowy Kanał (1965 3 ×). przedni’). Kolejowy Kanał (1979). Mleczny Worek (1786–1788). str. Liny. którym woda z potoku kierowana jest do młyna lub tartaku’ (11 nazw) i warianty: Górna Krzypopa (1964). Duża Fosa (1964). 2006). Nowa Grobla (1854). Wilczy Pasionek (1786–1788). Średnia Przykopa (1964). -u -ego 2006 HPol I 322. Zimny Kanał (1961. kan. Kanał Gocławski. Przechlewo: Świnia Gać [l] 1965 HW nr 663. celny ‛znaczny. Kilku hydronimom zestawionym można przypisać motywację metaforyczną: Czartów Zdrój (1961–1970). występuje zaledwie raz jako człon nazwy zestawionej. 3 nazwy odnotowano w XIX w. odnotowanej współcześnie – Młynówka Górna (2006). Celna Grobla (1583. Kanału Wystawowego do Jeziora Gocławskiego (→ Wisła): Gocławski.63 km. Górny Stawek (1965). 630 Świnia Gać. Kanał. Kamienny Mostek (2006). Wieprza (20 km). Krzywy Róg (2006). gb. iż termin hydrograficzny młynówka. namiot z płótna’ SWil). Kanał Jasionowy (1966). Wielka Krzykopa (1964). por. Przekopa Graniczna/Przykopa Graniczna (1786–1988). Wielki Przekop/Wielka Przekopa (1938). Stara Ruda (1963). Duży Kanał (1965. Kanał Młyński (2006).: Bystry Kanał (1961–1970).(1965). Ślepa Śluza (1964). Kanał Stary (1965). Główny Kanał. por. Główna Fosa (1964). Krzywa Noga (1839). pd. Źródlany Staw (1964). Stary Kanał (1965.. 1964. Pozostałe hydronimy zestawione z członami od apelatywów o charakterystyce kulturowej reprezentują następujące nazwy: Babia Ława (2006).(1936–1939). przykopa ‛sztuczne koryto.196 Najwcześniej notowanym zestawieniem zawierającym leksem rów jest Kamiony Rów z XV w. Apelatyw kanał wystąpił ponad 40 razy w funkcji członu utożsamiającego hydronimów zestawionych. Przykopa Młynarska (1846). Kanał Więzienny. Kanał Zadni (1965).. Lipczynki (→ Brda → Wisła). Kanał Południowy (2006). także związane z kulturą materialną: Kanał Burzowy (2006). bardzo produktywny w funkcji hydronimu jednoskładnikowego (określa ponad 100 obiektów). gm. Czarny Kanał (2006). Towarzyszą mu człony od przymiotników o znaczeniu topograficznym. Kanał Dolny (1965). Długością wyróżnia się obiekt o nazwie Rów Mokry. Wielka Krzypopa (1966). słup. Odnotować trzeba. 1966). Kanał Górny (1965). Młyńska Przypopa (1965). Wielka Fosa (1964). Stary Wał (1964. pozostałe współcześnie. – Nazwa Kanał Wystawowy wzięła się od przedwojennych terenów wystawy krajowej. pozostałe niewielkie cieki rozmieszczone są w całym dorzeczu Wisły zarówno w częsci prawo-. Kanał 1965 HW nr 356. Przegon Szałaśny (2006). dziś bez nazwy. szater ‛sieć na cietrzewie’ lub szatr ‛szałas. 1970). 1966 2 ×). ld..

też HE XIX 170–171) i został zaadaptowany do języka polskiego przez dodanie suf. 194 (nr 2302). błotnisty’) odnosił się do obiektu w dorzeczu Nurca (→ Bug). skaistùs ‛jasny. zu dem Bache Czorny Strumien CdSil VII/3. pd.: SNGŚl II 58. 632 Bełczący Stok. r̕abyj ‛pstry’. SESmocz 554. uchodzi w mieście Strumień. płynęła między Krajewem i Grzymałami: rivulo dicto Belczanczystok (1436)1456 SHGMz(MK 3. ukr. Kiniański Potok (1965. kyrnyćka ‛kryniczka’). glibawa ʽłąka błotnista. odnotowano hybrydę bałtycko-polską *Skiej(s)tów Stok (1425). ld. ld. por.197 W grupie zestawień przymiotnikowo-rzeczownikowych spotykamy ponad 20 potamonimów o cechach fonetycznych i leksykalnych wschodniosłowiańskich. rublenyj). ukr. ukr. Nigra Kempnica (1336)/Czarna Kępnica. także stp. Hydronim Hruska Rzeka (1560. Zeleny Potok (1645). -ów. Lichyj Potik (1949). ukr. Podseredni Potok (1643). <Glibańczy Stok> 1965 HW nr 518. górnej Wisły z obszaru Śląska. określającą nieistniejący dziś ciek w dorzeczu Wissy (→ Biebrza → Narew). Rublony Potok (1511. W XVI w. Człon pierwszy związany jest zapewne z lit. a Rabowa Struga (1471. skorodyty ‛bronować’). dziś nieistniejąca. 112v–112). Zestawienia typu P + S lub S + P Formacje o charakterystyce imiesłowowo-rzeczownikowej stanowi kilkanaście potamonimów. dziś Dzialski Potok. por. 631 . XIII odnotowano nazwę Chorni Strumen631 (czes.. gw. rubyty ‛rąbać’ im. natomiast w dorzeczu górnej Wisły pojawiła się hybryda niemiecko-polska Kleine Bistra (1593). czysty. *glibъ ʽbłoto. w dorzeczu Nidy. Prątnika (→ Jabłonka → Gać → Narew → Wisła). bagnisty. Rastiw Potik (1949. ukr. *glibati ʽbrodzić. Maior Strużnik (1279) 1336/Wielki Strużnik (1482). bagno. przejrzysty’ (por.. Podstawy apelatywne tych formacji reprezentują pod względem semantycznym te same typy co nazwy polskie: Czerwenyj Potik (1938. hranycznyj ‛graniczny’ + potik). raby) dotyczy cieku w dorzeczu Wieprza na granicy Lubelszczyzny i Podlasia. notowane od XIV do XX w. perednyj). W w. d. wtórnie elipsa członu stok. <Bełczącystok> 1965 HW nr 469. Strumień 2005 AtPHP(E-11). psł. ukr. dł. *skorodny. Raby oraz *Niger Torrens (Nigri Torrentis 1441)/Czarny Potok. Skorodny Potok (1786–1788. ukr. 192). W tym typie hydronimów zwracają jeszcze uwagę średniowieczne. d.: Chorni Strumen (1293)1709 SUr VI 109 (tu?). 633 Glibiący Stok. dem. stok. kan. biel. dalnij ‛dalny’ + potik). Wełyki Most (1786–1788). dziś Bysterka. hruz’kyj ‛grząski. okresowe nazwy hybrydalne łacińsko-polskie: Kobyła Magna (1254). brus. dziś obiekt nieistniejący. grząska’ SGPRei. trzęsawisko’ Spsł. i łacińskie kalki kancelaryjne: Alba Aqua (1481. Lit. kin ‛koń’). skoroda ‛roślina’. str. glibać się ʽuginać’. rast ‛nazwa wielu różnych roślin’).83 km. str. Dalnij Potik (1965. skáistas. Magnum Potok (1382). Staryj Potik (1935–1937). -nia 2006 HPol I 276. Glibiący Stok633 oraz Ponikły Strumień. dziś nieistniejąca. też Wisłoki. Perednyj Potok (1376. Strumień. czerwenyj ‛czerwony’ + potik ‛potok’). Krywyj Potik (1935–1937). horni ‛górny’). – Od im. biała woda). Wisły. chodzić po czymś lepkim zapadając się’. które oznaczają niewielkie obiekty położone głównie w dorzeczu Sanu. 9. hruzki. ukr.. gw. *glibiący i od ap. Hranycznyj Potik (1934–1936. Na Mazowszu w XV w. Zielona Kyrniczka/Zielona Kryniczka (1965. wśród których najwcześniej poświadczone są 3 średniowieczne mazowieckie nazwy nieistniejących dziś obiektów rzecznych: Bełczący Stok632. ukr. łemk. Skrody (→ Pisa → Narew → Wisła): Glibyanczysthok 1478 SHGMz(MK 6. z cechami fonetycznymi czeskimi.

636 Szumiąca Woda.. Zmarzły Potok (1962). szumieć’). cz. str. por. Trzeci Rów (1966) dotyczy strumieni w dorzeczu Biebrzy. ld. Gniły Rów (1962). Ponikły Stok. ld. -ej -y 2006 HPol I 287. 635 Kopany Rów. Łączą się z członami utożsamiającymi pochodzącymi od terminów hydrograficznych potok. kanał. Trzeci. 145v). Śmierdzący Rów (1960). dziś nieistniejąca. nadanymi zapewne administracyjnie. Ławy (→Wissa → Biebrza → Narew → Wisła). poniknąć ʽzniknąć. uchodzi na wsch. Ponikły Stok. ograniczone do liczebników porządkowych 0–3. 28). Tarty Mostek (1961–1970). tworzącymi serie nazewnicze z elementami powiązanymi ze sobą lokalizacyjnie. Zestawienia typu S + S Hydronim zestawiony o dwu członach rzeczownikowych to typ rzadki.. mta Tychy: Potok Zerowy. Biebrzy (→ Narew) oraz Brdy. Przykopa Pierwsza. 634 .. Zgniły Potok (2006). Podstawą jednego ze składników Ponikły Stok. par. Potoku Bijasowickiego ( Wisła). Ponyklystok 1470 SHGMz(MK 5. ponikłymi stokami nazywano rzeczki występujące okresowo. por. rzeka. Drugi Kanał (1966 3 ×). Kopany Rów (1849–1854. bieżyć. płynęła koło Jastrząbki. Trzeci Potok (2006 2 ×). potoczek. d. przykopa. Kanał Nawadniający (1965). Zestawienia typu N + S lub S + N Liczebniki rzadko stają się podstawami nazw rzecznych.: Bieżący Rów (1965. Hydronimy z członami Pierwszy-. Drugi Rów. Jako człony dyferencyjne hydronimicznych zestawień odapelatywnych pojawiają się w ponad 20 potamonimach. super rivulo Ponikly stok vulgariter dicto 1437 HMil 142. Szumiąca Woda (2006)636. pot. Wincenty (→ Pisa → Narew → Wisła): <Ponikły Stok>1965 HW nr 516. Woda i in. rzekę. ponikać.. zapewne koło Ławska: Ponyklystok (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. Ściekły Potok (1962). słowac. koło wsi Skrzynia: Kopany Rów. črkat ʽbrzęczeć. Jedna „trójka”: Pierwszy Rów. -ego -u 2006 HPol I 119. rów. Drugi Potoczek (1965). Dymiąca Woda (1984). biegę). Śniadowo: Ponykly-sstok 1472 SHGMz(MK 6. Wdy (→ Wisła). 637 Zerowy. notowany współcześnie i powstały w wyniku działań administracyjnych. identyfikujący dwa niewielkie dopływy Ropy. Rów. Rybnego Potoku (→ Jaworzynka → Skawica → Skawa → Wisła). -u -ego 2006 HPol I 327.. gw. Pierwszy Kanał (1966 3 ×). Jastrząbki (→ Ruż → Narew → Wisła). str. Pierwszy Potok (2006 2 ×). Hydronimy zestawione z członami o charakterystyce imiesłowowo-rzeczownikowej (ogółem 24 obiekty) występują głównie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San. r.są nazwami współczesnymi. też dawne biec. Stracony Potok (1963). d. od Markowych Szczawin: Szumiąca Woda. Stok Burzący (1966). Burczący Rów (1971). która w ziemi ginie. Nieliczne są zestawienia z liczebnikowym członem drugim: Potok Zerowy (2006)637. Drugi Potok (2006 2 ×). Obrosły Potok (1531). Pierwszy Potoczek (1965). Potok. pot. Zestawienia liczebnikowo-rzeczownikowe identyfikują głównie obiekty w dorzeczu górnej Wisły po San. pd. Pozostałe hydronimy to głównie zestawienia z członami Potok. – Por. nazwa oznacza ʽstrumień. pd. dziś nieistniejąca. Drugi-. Ponikły Stok 1965 HW nr 465. Śmierdzący Potok (1962). Przykopa Druga (1964). by dalej znowu wytrysnąć’. Odnotowano również hydronim z leksykalnym elementem słowackim: Czerczaczy Potoczek (1985 × 2.. Pierwszy Rów (1970). <Ponikły Stok> 1965 HW nr 520. 2006635). Większość stanowią formacje z pierwszym członem liczebnikowym: Druga Rzeka (1966 2 ×).198 Stok (1414–1425. str. skryć się’. Ogorzały (!) Potok (1564). 1965634). 8). uchodzi w Bijasowicach. dziś nieistniejąca. pojedyncze również w dorzeczu Liwca (→ Bug). 1472.

szczyt góry. Potok za Górą (1962) . 2004. Małyj Bystryj (1949). grzbiet. choć nie tylko. gw. grunta górne’ SW). gw. Formy pluralne reprezentują 2 hydronimy: Doliny Solce (1786–1788). Potok zza Skałki (1995). . ukr. Potok pod Olszynki (2006). rzadko inne apelatywy: Kruk Rzeka (1961–1970). 2006 2 ×). Mały Suchy (1566). mają głównie charakter topograficzny. zoga. Potok z Grunia (1985. Potok od Szluza (1849–1854). na którym znajdują się koszary’). Kanał Niedźwiedzie (1980). por. Mrózek 1990: 109–114). Potok na Podoły (1964). por. Raztoka Oraczyny (1964. Rów pod Polami (1961). Zestawienia typu A + A Zestawienia z dwoma członami przymiotnikowymi mają tylko kilka poświadczeń (najstarsze z XVI w.4. Wełykyj Bystryj (1949. Zestawienia typu S + S(dopełniacz) Odapelatywne zestawienia genetywne to w hydronimii również model rzadki. Potok pod Cyrlą (2006). gw. Rów pod Wsią (1971). Jako człon pierwszy najczęściej występuje Potok.3. Rów Potok (1961). 3. Czarny Wodny (1786–1788). Potok pod Jawory (2006). kawnyj ‛brudny’). bystryj ʽszybki’). zelenyj). Potok pod Kosarzyska (2006. z najbardziej aktywnym przyimkiem pod. Wierch Rzeki (1961–1970). Zestawienia zawierające proste wyrażenia przyimkowe z odapelatywnym składnikiem rzeczownikowym stanowią grupę ponad 20 nazw. żoga ʽziemia wypalona. Zestawienia typu S + (p + S) Formacja ta w hydronimii nie jest tak liczna jak w mikrotoponimii (por. wełykyj ‛duży’. rzadziej kulturowy: Dół pod Zogą (1987. maior ʽwiększy’). Potok pod Studnię (1964). antonimiczne Mały Suchy Potok (1995) i Wielki Suchy Potok (1995). gw. Zestawienia wieloczłonowe Zestawienia typu A + A + S Hydronimy trójskładnikowe reprezentuje nazwa o starej dokumentacji Mały Zeleny Potok (1645. Mały Olszowy (1786–1788). natomiast składniki lokalizujące od wyrażeń przyimkowych. Zestawienia typu S + A + S Model ten poświadcza jeden współcześnie notowany hydronim Kanał Nowa Ulga (2006).199 jest termin hydrograficzny kanał: Kanał Kaczor (2006). ukr. oraczyna ʽgrunt orny. z dorzecza Dunajca. Potok na Bagnach (1964). Potok od Gaja (2006). Kanał Kopanka (2006). z dorzecza Wisłoka. kosarzyska ʽteren. 2003. łac. Potok od Lasu (1845). zalesiona góra’).2. udokumentowany jedynie współcześnie. Rzeka przez Wieś (1964). łemk. na której nic się rodzić nie chce’). ap. a używany głównie na oznaczenie kanałów: Kanał Ulgi (1965. Rzeka na Granicy (1964). groń ʽwzgórze. Potok spod Góry (1849–1854). Kanał Łęg (1963.(2006). Kanał Granicznik (2004).) i odnoszą się do obiektów w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły: Maior Głęboki (1518. Potok pod Łąki (2006). 1965). Potoczek pod Borami (1964). Strużka podle Kaplicy (1608). Trzy spośród nich wykazują cechy fonetyczne wschodniosłowiańskie: Kawna Wielka (1849–1854. Potok za Kopce. oraz nazwy współczesne: Mały Głęboki Potok (2006).

Struktury takie spotkać można w mikrotoponimii. charakterystycznego dla lądowych nazw terenowych (por. Composita Zrosty Złożenia Zestawienia typu A. z dorzecza górnej Wisły. P. Niekiedy wraz z onimizacją równolegle przebiegały także zmiany paradygmatyczne. kiedy to zapisano 61% nazw zestawionych. Mrózek 1990: 114). jest izolowanym przykładem tego modelu. w dorzeczu Narwi. np.. Rów przez Krzywe (1954–1960). charakterystyczne dla hydronimii. Rów spod Górnych Łąk (1964). Kreacja hydronimów w formie wyrażeń syntaktycznych była procesem złożonym i rozciągniętym w czasie w fazie prenominacyjnej. imiesłowów i liczebników stanowią struktury dominujące wśród hydronimów komponowanych (92.. gdzie identyfikują obiekty lądowe (por. których efektem są formacje komponowane. to jednak ich produktywność nasila się w XIX (153 jednostki nazewnicze) i XX w. Choć zestawienia pojawiają się w hydronimii od XIII w. lub sufiksacja składnika rzeczownikowego. N + S Inne typy zestawień Razem XIII 6 6 XIV XVI 2 XV 5 3 15 65 94 17 73 XVII 4 XIX 2 5 XX 3 8 Razem 10 27 9 92 150 656 1087 1 2 3 3 43 52 100 11 99 160 710 1176 5 XVIII . kobyłka ʽkopa siana’).5%). Wielka Rowa (: rów). zmianom onimizacyjnym towarzyszyły dodatkowo zjawiska dyferencyjne. Rzeka od Małego Młyna (1954–1960). Zestawienia typu (p +S) + S Rzadkie w hydronimii zestawienie z inwersją składnika lokalizującego pojawia się tylko raz: Na Dolinie Rowek (1961–1970). Produktywność hydronimów komponowanych w kolejnych stuleciach ilustruje tabela 2. np. Mała Bołczonka. Rzeka pod Kaczorem (1964).200 Szatrycha pod Słomianką (1961–1970). Formacje dwuskładnikowe z członem utożsamiającym rzeczownikowym i z członami określającymi (dyferencyjnymi) od przymiotników. Obrzydka Dolna. inne występują sporadycznie. Zamieszczony powyżej rejestr ponad 690 potamonimów w formie zestawień odnoszących się do 1139 referentów obrazuje zjawisko powtarzalności nazw. Zestawienia typu A + (p + S) Nazwa zestawiona Wielki pod Brzezinami (1786–1788). jak: Głuchy Dół pod Kobyłką (1786– –1788. str. Zestawienia typu A + S + (p + S) i S + (p + A + S) Wśród zestawień hydronimicznych zawierających wyrażenie przyimkowe rzadko się pojawiają formacje bardziej rozbudowane. (699). Mrózek 1990: 122–123). Tabela 2.

201 Ogółem odnotowano 1176 referentów o nazwach komponowanych. Kanał Główny. Kanał Dolny. Wielka Struga. Dominującą grupę stanowią nazwy obiektów niewielkich rozmiarów. Zestawienia hydronimiczne są modelem ciągle produktywnym. Dyslokacja nazw zestawionych najbardziej częstego modelu S + A i A + S jest konsekwencją gęstej sieci hydrograficznej prawobrzeżnej części dorzecza Wisły po San. por. Kanał Górny. z największym nasyceniem w dorzeczu Sanu wraz z Wisłokiem i w dorzeczu Dunajca. Pewne zagęszczenie zauważyć można także w dorzeczu Narwi (9%).. co do których brak danych dotyczących długości (71%).: Graniczna Struga. Udział innych typów nazw komponowanych jest marginalny. Stara Rzeka. odnotowano jedynie 30% całego zasobu nazw komponowanych. . wśród których dominują zestawienia z członami przymiotnikowymi. większość ma dokumentację dopiero z XIX i XX w. a do końca XVIII w. Pierwsze zapisy źródłowe poszczególnych hydronimów pojawiają się w XIII w. współcześnie często określając kanały i rowy położone w środkowej i dolnej części dorzecza. często dziś nieistniejące lub takie. Na tym obszarze pojawia się 65% nazw zestawionych.

poświadczono zaledwie 24% tego zbioru. derywaty paradygmatyczne (odrzeczownikowe i odczasownikowe). staroeuropejskie). Rzeki o nazwach przedsłowiańskich rozmieszczone są głównie w części środkowej – małopolsko-mazowieckiej. Stanowią one niewielki odsetek zbioru wszystkich nazw odapelatywnych – tylko 1. w samym dorzeczu Narwi odnotowano 28 takich hydronimów. W analizowanym zbiorze hydronimów odapelatywnych wydzielono trzy warstwy chronologiczne: nazwy przedsłowiańskie (tzw. tworzą niezbyt liczną grupę potamonimów – 87 nazw. CHARAKTERYSTYKA HYDRONIMÓW ODAPELATYWNYCH W UJĘCIU SYNTETYCZNYM 1. Liczba obiektów równa liczbie haseł słownikowych wynosi 6162. Nazwy archaiczne (przedsłowiańskie). jest liczona osobno. odnotowano 83% nazw.3%. Istnienie nazw równobrzmiących (polireferencjalność) oraz nazw obocznych. powstałe w procesie derywacji semantycznej (czystej onimizacji). Aby przedstawić pełny obraz chronologiczno-statystyczny i stratygraficzny potamonimów dorzecza Wisły. lecz do końca XVIII w.. Nazwy rzeczne od rzeczowników pojawiają się w XII w. iż nagromadzenie nazw uznanych za archaiczne występuje na obszarze areału mazowiecko-podlaskiego. Hydronimy od rzeczowników (w tym pluralia tantum) powstałe w wyniku czystej onimizacji są zbiorem około 1000 nazw określających 2394 referentów (36% ogółu nazw). nazwy (pra)słowiańskie oraz polskie. CHRONOLOGIA. nazw odcinkowych dla jednego cieku (polionimia) powoduje.IV. prezentują jednak podstawową „siatkę” hydronimiczną. zestawienia). W nowszej warstwie nazewniczej (pra)słowiańskiej i polskiej wyodrębniono nazwy odrzeczownikowe i odprzymiotnikowe. do końca XV w. iż te 3 typy danych statystycznych są zróżnicowane. . od Wieprza po Narew (46) i od Nidy po Bzurę (13). reprezentujące najstarszą warstwę nazewniczą i określające rzeki o największych rozmiarach. zrosty. STATYSTYKA. W danych statystycznych. co może świadczyć o bałtyckości niektórych podstaw. tabelarycznych liczby odnoszą się do referentów jednostkowych. STRATYGRAFIA W niniejszej monografii przebadano około 4000 potamonimów odapelatywnych odnoszących się do 6646 referentów. każda „jednostka nazewnicza”. derywaty sufiksalne. Znaczące jest to. powstała w określonym czasie i przypisana jednemu obiektowi. Większość pierwszych zapisów źródłowych potamonimów archaicznych pojawia się w dokumentach średniowiecznych. też odimiesłowowe i odliczebnikowe. derywaty od wyrażeń przyimkowych oraz nazwy komponowane (złożenia.

. W XV w. Odnotowano 107 potamonimów nazywających 114 referentów. W zbiorze tym przeważają hydronimy o motywacji topograficznej. Hydronimy te występują licznie również w części lewobrzeżnej. które nie wykazują żadnego centrum dyslokacji. typowe dla mikrotoponimii. W podstawach przeważają przymiotniki o charakterystyce topograficznej (89%). która jest najwcześniej notowanym hydronimem. Composita to 739 nazw określających 1176 referentów. W XI w. odnoszących się do 1058 referentów. mają one poświadczenia od XIV w. odnotowano jedynie 47 nazw na określenie 60 referentów. zarysowuje się przewaga derywatów z sufiksami rzeczownikowymi (29). co nie dziwi. które w kolejnych wiekach przejawiają wysoką produktywność: nazwy odrzeczownikowe i odprzymiotnikowe powstałe w wyniku derywacji semantycznej oraz sufiksalne derywaty rzeczownikowe. (60%). między Przemszą a Pilicą. Potamonimy utworzone w wyniku derywacji paradygmatycznej od rzeczowników i czasowników stanowią typ marginalny w hydronimii dorzecza Wisły. W tej grupie nazw dominują również podstawy o znaczeniu topograficznym. Najwięcej tego typu nazw występuje w górnej prawobrzeżnej części dorzecza Wisły po San (zwłaszcza powyżej Dunajca). wzrasta znacznie udział nazw odrzeczownikowych (123). która trwa aż do końca XVI w. aczkolwiek 25% compositów zawiera choć jeden człon o charakterystyce kulturowej. Wiek XVII jest ubogi w źródła drukowane i tym samym w nowe poświadczenia. po odczasownikowych i odrzeczownikowych derywatach paradygmatycznych. dość marginalnym typem nazewniczym są formacje od wyrażeń przyimkowych. choć większość zapisów pochodzi z XX w. natomiast nie słabnie produktywność typu sufiksalnego. Przeważają motywacje od apelatywów o charakterystyce topograficznej. Od XIII w.203 Pośród potamonimów tej grupy dominują w podstawach rzeczowniki o charakterystyce topograficznej – 76%. 10%. natomiast rzeczowniki o semantyce związanej z kulturą materialną stanowią jedynie 24% (572 referenty). w szybszym tempie . a do końca XVIII odnotowano jedynie 26%. gdyż sieć hydrograficzna jest tam bardzo gęsta. do końca XVIII w. – 12 nowych hydronimów reprezentujących oprócz grupy archaicznej trzy zbiory. Koncentrację tego typu nazw obserwować można w dorzeczu górnej Wisły po Sołę i Przemszę oraz w dorzeczu Sanu. Hydronimy z sufiksami rzeczownikowymi to 1159 nazw identyfikujących 1508 referentów. pozostałe w dwu ostatnich stuleciach.. Drugą co do frekwencji grupą. kulturowe stanowią ok. Hydronimy z sufiksami przymiotnikowymi stanowią zbiór 230 nazw określających 249 referentów notowanych od XIII wieku. większość została odnotowana dopiero w XX w. Do końca XVIII w. Szczegółowe dane liczbowe dotyczące przyrostu pierwszych zapisów hydronimów dla poszczególnych typów nazw odapelatywnych przedstawia tabela 3. po hydronimach powstałych w wyniku czystej onimizacji. Zestawienie chronologii poświadczeń otwiera Wisła. Polireferencjalność charakterystyczna dla hydronimii odapelatywnej widoczna jest zwłaszcza wśród nazw powstałych w procesie czystej onimizacji oraz w potamonimach w formie zestawień. a w kolejnym stuleciu tendencje wzrostowe rysują się także wśród potamonimów odprzymiotnikowych (125). zapisano 56% nazw. są derywaty sufiksalne. ujawnia się 6 nazw przedsłowiańskich. Nazwy od przymiotników oraz nieliczne od imiesłowów i liczebników to grupa 549 potamonimów. W XVIII w. dane źródłowe dokumentują obecność jedynie 42% referentów. największy przyrost zapisów nastąpił dopiero w XX w. a podstawy o nawiązaniach kulturowych stanowią około 11%. Hydronimy te notowane są od XIII w. w XII w. Kolejnym.

Dominującym sposobem tworzenia hydronimów odapelatywnych jest czysta onimizacja. przymiotnikowymi Derywaty od wyrażeń przyimkowych XII XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX 4 20 17 29 4 4 12 48 123 134 17 1 20 52 73 125 17 2 9 8 5 76 177 151 3 3 Composita Razem 29 6 12 4 Razem 1 87 248 472 1336 2394 272 236 262 1058 4 14 18 60 27 182 295 568 1508 13 26 35 3 59 63 47 249 1 3 1 1 25 20 63 114 17 73 100 11 99 160 710 1176 93 233 512 554 76 890 1264 3005 6646 6 1 1 XX wzrasta natomiast liczba hydronimów odprzymiotnikowych (272) i odrzeczownikowych (248) powstałych w procesie czystej onimizacji. co również ma miejsce w XIX w.4%. Potamonimy 1 6 przedsłowiań(Wisła) skie Potamonimy odrzeczownikowe Potamonimy odprzymiotnikowe Derywaty paradygmatyczne Derywaty z suf. composita 20. w wyniku której powstało 50.204 Tabela 3.6% nazw (w tym pluralia tantum). a drugą co do liczebności grupą stały się zestawienia hydronimiczne (656). W XX w. odnotowano ogromny przyrost zapisów. dopiero wtedy pierwsze poświadczenia dokumentacyjne ma 3005 nazw (45%). rzeczownikowymi Derywaty z suf. natomiast nikły udział procentowy mają derywaty paradygmatyczne (2. których udział wzrastał stopniowo od wieku XV. XI odapelatywne n.e. Obfitość zapisów ujawniających się współcześnie świadczy.e. Hydronimy sufiksalne stanowią 27%. W tym okresie utrzymuje się przewaga nazw utworzonych od rzeczowników (1336).. z przewagą jednak hydronimów odrzeczownikowych (472). Przebadane hydronimy odapelatywne tworzą zbiór 6646 jednostek nazewniczych pojawiających się w ciągu całego prawie drugiego tysiąclecia n. jak się wydaje. głównie o słabości bazy materiałowej oraz o ograniczonej we wcześniejszych okresach archiwizacji nazw małych cieków. W prezentowanym zestawieniu formacji odapelatywnych nazwy należące do najstarszej warstwy nazewniczej to 1.3% wszystkich hydronimów odapelatywnych. Stanowi to nieco mniej niż połowę wszystkich potamonimów dorzecza Wisły. Wśród wymienionych typów nazewniczych przewagę mają formacje o charakterystyce rzeczownikowej – 4111 nazw (62%). formacje przymiotnikowe to zaledwie grupa 1307 . Potamonimy I w.6%).

Sanu.83 km. a 1228 potamonimów ma postać wyrażeń syntaktycznych (18. Dunajca. Wisłoka. inna realizacja sonantów oraz jerów. wyrażonego lub niewyrażonego w nazwie. o dł. iż pogranicze południowe i wschodnie w hydronimii dorzecza Wisły można uznać za zdominowane przez cechy językowe polskie. pierwsze zapisy nazw cieków wodnych z cechami innosłowiańskimi stanowią jedynie egzemplifikację występujących modeli hydronimicznych. takie jak: wschodniosłowiański pełnogłos. Bela (1320). dziś Białka. W tej pracy nie zajmuję się kwestią kontaktów językowych. Pogranicze polsko-wschodniosłowiańskie jest zróżnicowane. przejście pierwotnego g > h. na pograniczu południowym. Bugu. W części lewobrzeżnej. struga. w większości wschodniosłowiańskich (białoruskich. por. Perednyj Potok (1376). o dł. Uwarunkowane jest to głównie rodzajem gramatycznym terminu oznaczającego ciek (rzeka. pd. por. Grapa. ld.] 1998: 397–477). na pograniczu południowo-wschodnim. płynąca głównie na terenie Słowacji. W prezentacji potamonimów należących do różnych typów nazewniczych uwzględniono również ponad 200 nazw innosłowiańskich. Ponad połowę zbioru stanowią jednoskładnikowe i dwuskładnikowe hydronimy rodzaju żeńskiego (3441 referentów = 51%). dziś Białka.205 referentów (19.65 km. pot. Nazewnictwu obszarów pogranicznych poświęcony został dość obszerny rozdział w kompendium „Polskie nazwy własne”. potok. w którym przedstawiono: krótką historię sąsiedztw. Problematyka ta opracowywana jest z niejednolitą intensywnością w zakresie różnych klas onimów i nieprędko zostanie wyczerpana. a także pojawianie się leksemów charakterystycznych dla omawianych języków i dialektów. Narwi. dolnej Wisły. rz. z pogranicza południowo-wschodniego w dorzeczu Sanu: Niechrebka (1363). masculina zyskują przewagę (niekiedy nawet znaczną) nad femininami w dorzeczach górnej prawobrzeżnej Wisły. w tym oronimy i hydronimy) należące do tych obszarów (Rzetelska-Feleszko [red. .6%). Paryja. Wiagr (1097). i Bela (1334). samogłoski a i u odpowiadające polskim ę. Rozkład nazw rodzaju żeńskiego i męskiego nie jest równomierny. Ich niezbyt liczna reprezentacja jednak sprawia. Wolnicz-Pawłowska 1998: 399) oraz większą liczbą hydronimów o cechach wschodniosłowiańskich. zwłaszcza ukraińskich. charakteryzuje się istnieniem szerokich pasów przejściowych (por. Wisły. Bereźnica (1376). nielicznych czeskich i słowackich z obszaru współczesnej Polski. Sołotwiński (1376). strumień). w XIII w. biorąc pod uwagę głównie cechy fonetyczne. obecnymi w podstawach nazw rzecznych (np. masculina to grupa nieco mniejsza (2488 referentów = 37%).85 km. Stosunkowo dużo jest hydronimów w plurale tantum – około 6%. więcej jest nazw rodzaju żeńskiego.4%). Formy innosłowiańskie lub postaci zawierające elementy fonetyczne niecharakterystyczne dla rozwoju języka polskiego pojawiają się od XI w. samogłoska i jako ekwiwalent polskich a i e. 74. Wiek XIV przynosi nowe nazwy z pogranicza południowego w dorzeczu Dunajca: Beli (1317). założenia metodologiczne i stan badań oraz nazwy własne (antroponimy. dziś Biały Potok. Aforny. 9. określane bywają jako obszar stykowy z naturalną granicą – Karpatami. Ze względu na specyfikę językową i pozajęzykową pogranicza polsko-czeskie i polsko-słowackie są dość stabilne. o dł. ponieważ różne były losy kontaktów językowych polsko-ukraińskich i polsko-białoruskich. Strunżana. kan. odpowiedniość o-/je-. Południowo-wschodnia część (na wschód od Popradu) została wzbogacona elementami niesłowiańskimi – wołoskimi. 15. toponimy. Sanu. Nazwy innosłowiańskie wydzielono. charakteryzuje je niewielka liczba hydronimów o cechach tych języków. ą. łemkowskich). dziś Strumień. także w dorzeczu Wieprza. Wiar (1367). czeską nazwę z obszaru Śląska Chorni Strumen (1293). neutra stanowią niecałe 4%. ukraińskich. Syhla).

Określenia nazwy topograficzne.20 km. 74. o dł. ustalił „semantyczne determinanty motywacyjne” i wyróżnił motywację: topograficzną. 32. w opisie mikrotoponimii Śląska Cieszyńskiego problematyka motywacji jest natomiast ujęta szerzej. lecz w wypadku dwu ostatnich przykładów możliwy jest alternatywny rozwój ich form na gruncie rodzimym (por. a także z pogranicza wschodniego z dorzecza Narwi – Ploska (1396). Wolnicz-Pawłowska (1998: 458) wymienia Wiar. woda. wśród dopływów Wisłoki (10%). o dł. Odnośnie do epoki prasłowiańskiej autor wymienia wśród cech różnicujących nazwy wodne kolor wody. z wykorzystaniem paradygmatu pragmalingwistycznego. rz. . podłoża. SEMANTYKA PODSTAW APELATYWNYCH Kategorie semantyczne ustalone przez W. Rozpatrując nową warstwę hydronimów. pozostałe w dorzeczu Sanu. Zawynnyj (1376). dziś Tarnawka.01 km. dziś Płoska. szatę roślinną. funkcjonują często w postaci polskiej lub spolszczonej. 2. płynąć’ (Rymut 1998: 271). W rozdziale „Nazwy wodne”. Hydronimy o cechach innosłowiańskich identyfikowały z reguły obiekty niewielkie. o dł. pojawia się 6 nowych zapisów: dwa w dorzeczu Wieprza – Tyśmienica i Rabowa Struga. Większość poświadczeń nazw innosłowiańskich pochodzi z w. kulturowe. 337–338). a słowackie w dorzeczu Soły (6%). Po wnikliwej analizie materiału anojkonimicznego R. dzierżawcze odnoszą się do rodzaju motywacji wykorzystanych w tworzeniu toponimów. z tendencją do poszerzania się w kolejnych warstwach nazewniczych. Zarysowane tu pokrótce problemy kontaktów językowych odbitych w hydronimii pogranicza południowego i wschodniego wymagać będą dalszych badań. W jego ujęciu (i jest to pogląd dość powszechny) semantyka podstaw hydronimów przedsłowiańskich. Mrózek (1990: 135–146) dokonał rekonstrukcji motywacji nazw terenowych. XIX (32%) i XX (35%). a te. także w dorzeczu Dunajca wraz z Popradem (3%). Bugu (4%).206 wtórnie Słotwina. przynależnościową. mniejszą uwagę zwraca na znaczenie podstaw apelatywnych.47 km. charakter terenu. K. Narwi (6%). kulturową. obok Wiaru. wskazuje natomiast na pojawienie się nazw wodnych odonimicznych (Rymut 1998: 273). Taszyckiego w klasyfikacji nazw miejscowych (1957: 228–268) znalazły zastosowanie także w odniesieniu do innych klas onimicznych. pot. rz. Te kategorie znaczeniowe zostały użyte w opracowaniu mikrotoponimii mazowieckiej (Mznter 264–280). 9. poniżej 10 km (87%). tzw. że baza semantyczna i pola semantyczne wykorzystywane w kreacjach hydronimicznych są zróżnicowane chronologicznie. zamieszczonym w opracowaniu „Polskie nazwy własne”. metaforyczną oraz sytuacyjno-okolicznościową. Z tego skrótowego przeglądu wynika. staroeuropejskich należy do indoeuropejskiego pola semantycznego ‛rzeka. W XV w. Cechy czeskie znaleźć można w nielicznych hydronimach z dorzecza górnej Wisły. Rymut szkicowo omówił semantykę warstw chronologicznych polskiej hydronimii. należy Tyśmienica. Babik 248–249. Wśród nazw z pogranicza wschodniego przejętych do polszczyzny jako zapożyczenia E. część zanikła wraz z określanymi obiektami. które przetrwały. Nieliczne zachowały swą pierwotną postać do dziś. Nazwy wschodniosłowiańskie najliczniej występują w dorzeczu Sanu wraz z Wisłokiem (62% ogółu nazw innosłowiańskich). San i Tanew. Ternawa (1377). Do najdłuższych obiektów. niekiedy były wariantami okresowymi lub nazwami odcinkowymi większych rzek.

ide. Metafora oglądu a przestrzeń hydronimiczna Tradycją w prezentacji kognitywnych tez teoretycznych i analiz jest odwoływanie się do metafor1. Ma to związek z koncentracją uwagi kreatora w danej chwili. z odległością. Były one wykorzystywane jako bazy archaicznych. Tabakowska 1995: 58–79. od pierwiastka *(e)rei̯ . Langacker 1995: 155–212. słuchu. Adaptacja wybranych elementów teorii nurtu kognitywnego do analizy hydronimów odapelatywnych posłuży do odtworzenia pierwszego etapu procesu kreacji onimicznej oraz rekonstrukcji fragmentu językowego obrazu świata zawartego w hydronimii. w pełnym lub zredukowanym polu widzenia.207 Oprócz wymienionych powyżej semantycznych wyznaczników opisu podstaw i ich motywacji w polskich pracach onomastycznych pojawiały się też tezy bliskie językoznawstwu kognitywnemu. „podmiotu konceptualizacji”. Konceptualizacja odbywa się w pełnej konfiguracji „sceny”. z perspektywą – usytuowaniem obiektów w przestrzeni. W określonym momencie percepcji pole to może być zawężone do mniejszego obszaru. nadbudowanymi konotacjami).1. Rutkowski (2004: 160) w opisie medionimów. 1 Metaforę przestrzeni geograficznej i mapy zastosowali np. 2. Kurek 2002. który posłuży do kreacji nazwy własnej konkretnego obiektu. Przedmiotem oglądu jest ciek widziany na różnym poziomie szczegółowości. w pełnym obszarze. drugiego planu (tło). pierwiastki o znaczeniu ‛płynąć’ s. *rěka < ide. 44. oznacza ‛to. właściwość obiektu poddawanego proprializacji lub otaczającej go przestrzeni.‛płynąć. Skowronek. Myszka 2005). W niniejszym szkicu posłużono się zmodyfikowaną „metaforą oglądu” nawiązującą do podstawowego typu percepcji jakim jest postrzeganie wzrokowe2. 2 Por. Bazowymi. zostaje wybrany jeden. tym bardziej szczegółowy jest obraz. rzeczownik z przyrostkiem *-kā. smaku. dotyku) pełnego pola obserwacji: wyodrębnionego obiektu przeznaczonego do nazwania wraz z otaczającą rzeczywistością. np. im dalej – tym obraz jest bardziej ogólny. 4 Por. Skowronek. *roi̯ -kā. z jakiej dokonuje oglądu lub doświadcza określonych fragmentów przestrzeni – im bliżej danego obiektu. jego różnorodnych parametrów i elementów. Kaleta 1998b. Do kreacji onimicznej potrzebna jest tylko jedna cecha. jak i innych zmysłów (powonienia. Usytuowany jest w określonej przestrzeni geograficznej z jej elementami składowymi określonymi apelatywnie. ciec’. Rzeka – „obszar wydzielony z otoczenia ostrym konturem” (Tabakowska 1995: 80) przeznaczony do nazwania – ma zespół apelatywnych cech kategorialnych. z wydzielonymi elementami pierwszego planu (figura). płynąć4. Spośród różnych elementów realnej przestrzeni poddanych obserwacji (niekiedy też z towarzyszącymi im skojarzeniami. . 3 Etymologicznie rzeka < psł. ciecze’ (SEBor). dający początek procesowi kreacji onimicznej. co płynie. Założenia tego paradygmatu wykorzystywane są coraz częściej do opisów różnych klas onimicznych (por. W pierwszym etapie procesu kreacji hydronimów dochodzi do rejestracji za pomocą zarówno wzroku. która pozwoli uchwycić początkowy etap tworzenia odapelatywnych nazw wodnych. która jest wybrana na potrzeby i z udziałem określonej społeczności komunikacyjnej – kreatora. znaczenie. najbardziej ogólnymi strukturami pojęciowymi wśród podstaw potamonimicznych są apelatywy rzeka3. z którego zostaje wyabstrahowany jeden czynnik. Rutkowski 2004.

kanał. Oglądowi semantycznemu poddano ponad 6. stary. Z analiz tych wyłączono hydronimy przedsłowiańskie ze względu na ich archaiczność i – w większości wypadków – hipotetyczność lub nieprzejrzystość podstaw. jego kształcie i właściwościach podłoża oraz brzegu. ruch. por. jakość i czystość. niemniej tendencja ta jest dość żywa w hydrologii i wynika z konieczności identyfikacji cieku. krynica. struga.: biały. Ostatnim elementem jest perspektywa i jej części składowe. wielkość. ani współczesnemu (wyłonionemu w ankietach). w.208 najstarszych hydronimów. np. właściwości akustyczne towarzyszące płynięciu. Dopływ spod Czarnolasu (AtPHP). dobry. Analiza ta nie przyniosła spodziewanych rezultatów.5 tys. takie jak potok. temperatura. ale także młodszych. graniczny. Kamień spod Przewodowa. od(e). Są to nazwy sztuczne i pozostają poza moim zainteresowaniem. strumień. rośliny nadbrzeżne. Uwaga kreatora ogniskuje się na cechach koryta cieku. Węższe zakresowo leksemy hydronimiczne. . typowe podstawy nazewnicze. zimny. zapach. poziom wody lub jej brak. górny. czyli rekonstrukcja „rzeczywistości potamonimicznej” Prezentowany tu ogólny szkic diachroniczny językowego obrazu świata zawartego w hydronimii7 jest jedynie środkiem umożliwiającym pełniejszy opis semantyczny i kwantytatywny podstaw nazw wodnych. pod. skomponowane przez wyrażenia przyimkowe zawierające takie przyimki. Obiekty wodne postrzegane są za sprawą swoich charakterystycznych cech wszystkimi zmysłami. których nazwy nie są im znane: typ obiektu + spod + nazwa miejscowa. Potamonimy dorzecza Wisły stanowią zbiór na tyle duży. Tak ogólnie zarysowana przestrzeń hydronimiczna jest poniżej przedstawiona poprzez charakterystyczne. a także obiekty kultury materialnej i duchowej. głęboki. Uznać je należy za detale pierwszego planu. Wyodrębniane są takie parametry jak: głębokość. „Światy za nazwami”. lub jako grupa imienna złożona z leksemu hydronimicznego i przymiotnika charakteryzującego. z. młynówka. Myszka (2005: 281–292). Leksemy nazywające typ i cechy obiektu występują samodzielnie. przyczyną takich wyników badań była analiza dokonana na zbyt małej próbie.2. jak: do. w modelu stosowanym przez hydrografów w odniesieniu do cieków nie mających nazwy lub dla takich. 5 Apelatywne podstawy hydronimów prezentowane są w kolejności występowania na liście frekwencyjnej. 6 Przyimek spod bardzo często używany jest współcześnie. suchy. zwierzęta bytujące w pobliżu rzeki. spod6. są bardzo często używane w procesie kreacji hydronimicznej5. 2. na. Następnie wybierane są elementy najbliższego otoczenia. wielki. barwa. Kamień spod Nowosiółek. uchwyconych z większą lub mniejszą szczegółowością. Jak się wydaje. obraz zawarty w mikrohydronimii regionalnej nie okazał się bliski ani stereotypowi ludowemu (przedstawionemu w SSSL I). tworząc hydronimy jednowyrazowe. usytuowanie kreatora i obiektu oraz przestrzenne relacje cieku do innych obiektów – elementów „sceny”. tła – właściwości nadbrzeżnych gruntów. solny. Uściślenie wprowadzają przymiotniki określające cechy cieku wodnego. między. przy. ruczaj. 7 Próbę interpretacji hydronimów (na podstawie nazw rzek powiatu strzyżowskiego) z wyzyskaniem językowego obrazu świata przedstawiła A. za. stok. czarny. Dopływ spod Obręcznej. nad. przy uwzględnieniu kryterium frekwencyjnego. iż można oczekiwać bardziej owocnych rezultatów. określające typ wybranego obiektu hydrograficznego. mętny.

Zestawienia przymiotnikowo-rzeczownikowe stanowią 47% referentów z tą podstawą. Większość hydronimów została utworzona przez wielokrotne użycie podstaw. też wschsłow.209 nazw (referentów) i wyodrębniono bazy występujące rzadko oraz częściej. obiekt zaginiony. Hydronimy te notowane są od XII w. composita: Krzyworzeka. . a ich występowanie ogranicza się do obszaru Śląska (pozostającego w zasięgu dorzecza Wisły) i szeroko pojętej Małopolski. które są wykorzystywane dość często. łącznie ponad 300 notowań) w formach: Rzeka. Potok zza Skałki. na północy po Pilicę i Huczwę w dorzeczu Bugu. Sporządzona lista rangowa motywów nazewniczych zawiera ponad 300 gniazd apelatywnych i leksemów. których nazwa zawiera ap. Rzeczyna. pd. złożeniu hybrydalnym Szpilpotok oraz dominujących zestawieniach z członem przymiotnikowym (75% tego zbioru) i mniej licznych zestawieniach z wyrażeniem przyimkowym typu Potok od Lasu. elementy składowe zestawień liczone są osobno. od XIII w. leksemy z rangą 101–200 kreują 6–12 nazw. w wyrażeniach przyimkowych (tu tylko z przyimkiem między. Czarny Potok i Potok Czarny oraz Graniczny Potok i Potok Graniczny. należą one jednak (nie we wszystkich wypadkach) do pól semantycznych. Rzeczysko. Leksemy z rangą8 od 1–100 użyte są z częstością9 12– –596 razy. Suchorzeczka. Jako nazwa wodna pojawia się on w formach: Potok. określająca dawne koryta. Nowa Rzeka. – 8 9 Ranga – kolejność na liście frekwencyjnej. Obiekty. Stare Rzeczysko. Rzeczka. a najczęściej spotykaną nazwą jest Stara Rzeka (51). potok (i pochodne). Poza tym obszarem występują dwa cieki: Potoki (1453). poniżej 10 km. Potoczanka. Sygnalizowana w rozdziale III polireferencjalność hydronimów jest pochodną wielokrotnego wykorzystywania tych samych podstaw motywacyjnych i modeli nazewniczych. Częstość – liczba wystąpień w hydronimach. Rzeki. W przeważającej większości są to obiekty niewielkie. W zbiorze tym 13% stanowią hydronimy o odapelatywnych podstawach jednostkowo użytych w potamonimach. usytuowany w dorzeczu Jeziorki na południowym Mazowszu koło Grójca i współczesny Potok (Dopływ spod Lichtajn). rzeka (wraz z derywatami. w derywatach sufiksalnych: Potoczny. z tendencją wzrostową w XIX i XX w. Rzeczki. dlatego też dominującą grupę stanowią zestawienia z członami określającymi. a z rangą powyżej 200 – występują z częstością 3–6 razy. derywat sufiksalny Rzeczycha. Drwęcy (HPol I 219). najliczniej – w dorzeczu Sanu (wraz z Wisłokiem) oraz w dorzeczu Dunajca. Międzypotocze. Sporo jest w tych dwu grupach apelatywów o semantyce kulturowej. Potoczańska. rozmieszczone są głównie w części prawobrzeżnej górnego dorzecza Wisły. 3% to podstawy użyte przynajmniej 2 razy. Potoczek. z nielicznymi wyjątkami. Baza ta była produktywna przez stulecia. Drugie miejsce na liście frekwencyjnej podstaw zajmuje ap. Nazwy pochodzące od leksemów określających typ obiektu wymagają uszczegółowienia. z wykorzystaniem tych samych lub różnych wykładników nazwotwórczych. Wśród odapelatywnych baz potamonimicznych najczęściej używany jest wyraz potok (wraz derywatami) – prawie 600 wystąpień. które zostały wykorzystane w hydronimach 3 i więcej razy. głównie o semantyce topograficznej. Wśród zestawień wprowadzających uszczegółowienie najczęściej pojawiają się nazwy Głęboki Potok i Potok Głęboki. Potoki. Twardorzeczka oraz Stara Rzeka. medże) Międzypotoki. archaicznych podstaw słowiańskich o charakterystyce topograficznej oraz wyrazów zawierających cechy innosłowiańskie. Potoczki.

woda (30). a w ich obrębie – w kolejności na liście rangowej. zgrupowane w głównych typach semantycznych (topograficzne i kulturowe). zimny (77). Głębiczek. Jakus-Borkową (1989: 147) są inne: udział przym. długi (26). . także w dorzeczu Narwi. w XIV w. dobry (16). Jako podstawa hydronimów pojawia się od XIV w. Trzecie miejsce na liście rangowej baz hydronimicznych zajmuje gniazdo leksykalne związane z przymiotnikiem głęboki (< psł. stok (92). dół (21). rostoka/roztoka (60). Pozostałe bazy apelatywne (wraz z derywatami od form podstawowych) spośród 100 najczęściej używanych. Głęboka/Głęboki. ujawniający się w 108 potamonimach od XIII w. T y p y o b i e k t ó w w o d n y c h (n a t u r a l n y c h i s z t u c z n y c h): kanał (94). Pojawiają się one głównie w dorzeczu górnej Wisły po San. średni (29). na pozostałym obszarze – z mniejszą częstotliwością. Głęboka Debrz (1348) w dorzeczu Dunajca. po przymiotniku czarny jeden z podstawowych „kolorów ziemi” i wody. Grzegorczykowa 2003: 233–258) jest najczęściej wyodrębnianą w hydronimii cechą cieków. na pozostałym obszarze pojawiają się rzadziej. Do końca XVIII w. iż w zestawieniu potamonimów dorzecza Wisły przymiotniki głęboki i czarny tworzą podobną liczbę derywatów. głównie nazw przymiotnikowych). Potamonimy z tą podstawą notowane są od XIII w.. Wymienione hydronimy są często jedynie okresowymi nazwami obocznymi. *glǫbokъ : *glǫbъ ‛głęboki’). d. jezioro (25). pozostałe zapisano w dwu kolejnych wiekach. krzywy (50). zwłaszcza podłoża. biały (83).. mały (37). łacha (22). szeroki (25). Tych pięć gniazd leksykalnych wyczerpuje listę podstaw. w którym występują związki żelaza (por. pojawia się pierwsze zestawienie Babia Rzeka w dorzeczu Sanu i 12 innych hydronimów. w dorzeczu Wisłoka. staw (18). czarny (19%) jest znacznie wyższy niż przym. bystry (41). na początku XV w. na całym obszarze dorzecza od górnej po dolną Wisłę. zaś proporcje w nazwach wód płynących Polski ustalone przez E. czerwony (55). nowy (18). odnotowano jedynie 12% nazw z tej grupy.210 Rzeczyna. Hydronimy z tą podstawą występują najczęściej w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San. Wierzycy. Głębokość – prototypowy wymiar wnętrza przedmiotów (por. słony (20). Identyfikują przeważnie obiekty małe. zawierające 180 referentów. bania (19). krynica (17). Głęboczka. snoza (14). przedstawia poniższe zestawienie. debrz (23). które były wykorzystywane ponad 100 razy w hydronimach. zdrój (22). Pozycję czwartą wśród najczęściej funkcjonujących podstaw ma przymiotnik czarny i jego derywaty (176 referentów. – Rzeka. górny (16). Piąte miejsce w zestawieniu frekwencji podstaw zajmuje apelatyw kamień i pochodne. głęboki (7. gwarowymi. dla dłuższych są nazwami odcinkowymi.: Głąbia. Tokarski 1997: 83–84). słotwina (18). C e c h y o b i e k t ó w w o d n y c h: stary (99). używanymi w kontaktach lokalnych. z pewnym zagęszczeniem w dorzeczu Dunajca. i jest wykorzystywana aż po współczesność. Głęboki Potok. po współczesność.6%). por. jak się wydaje. przerwa/przyrwa (14). wielki (63). rów (66). przekopa/przykopa (49). Głębiec. suchy (63). rudy (51)10. Sanu z Wisłokiem oraz Narwi. złoty (29). 10 Jest to. (z)gniły (17). poniżej 10 km (86%). jama (15). por. Najdłuższym ciekiem wśród hydronimów należących do tego gniazda onimicznego jest Rzeczyca (36 km) w dorzeczu Bugu. Warto zwrócić uwagę.

takimi jak stawy. las (52). osa/osika (18). młyny. Według wierzeń ludowych woda płynąca jest siedliskiem złych duchów (piekło). baba (21). kał (17). 11 . ciemny (12). pola. dział (20). olcha/olsza (59). P o d s t a w y f l o r y s t y c z n e: dąb (65). pokrzywa/koprzywa (24). granice. Przymiotnik ten występuje jedynie jako człon określający w zestawieniach z członami utożsamiającymi od nazw obiektów sztucznych. jodła/jedla (27). granica (86). szeroka. wikliniarstwo. wieś. urwa (13). dno. łuk (13). drogi. wierzba (17). cis (14). struga. P o d s t a w y z o o l o g i c z n e: bóbr (24). która zbliżona jest do ludowego stereotypu rzeki. wyodrębniane są jej części: koryto. kręta. Opisywana jest ze względu na czystość i barwę wody z kategoryzacją pozytywną i negatywną. jastrząb (16). smug (19). buk (31). rzeki odbywa się podobnie do jej systematyzacji w warstwie proprialnej. wilk (24). glina (35). drzewa. malina (14). *brъn. trzcina (17). jasion/jesion (37). zestawiana z innymi zbiornikami wody stojącej. Z apelatywnych podstaw wykorzystywanych (często i nieco rzadziej) w kreowaniu hydronimów wyłania się bardzo konkretna rzeczywistość. w jaki płynie: bystra. brzoza (48). doliny. łąg/łęg (16). tur (16). wielka. wykorzystywana jest w celach praktycznych – kąpiel. źródło. SSSL I 153–355). zdrój. Porządkowanie apelatywnego obrazu świata wody. jeziora. granicą oraz szlakiem. gród (15). jej ruch i właściwości akustyczne. lipa (34). górny i dolny bieg.211 duży (14)11. bród (35). Rzeka jest też źródłem wody i pożywienia – ryb i ptaków wodnych. zwierzęta. młynarstwo. rokita (14). nawsie (20 i 14). łąki. stok. sposób. a także ich cechy. O k r e ś l e n i a o b i e k t ó w t e r e n o w y c h: góra (27). i kulturowego: grody. O k r e ś l e n i a d o t y c z ą c e k u l t u r y m a t e r i a l n e j i d u c h o w e j: młyn (95). kopać (15). W tradycji ludowej rzeka jest różnicowana i konkretyzowana za pomocą określeń: źródło. pranie. konfrontowana z pozostałymi składnikami krajobrazu naturalnego: góry. ropa (14)12. świnia (21). skała (21). a obraz potamonimów odapelatywnych stanowi fragment rzeczywistości interpretowanej i porządkowanej językowo. most. ryba (21). gać (15). zadni (13). dolina (17). krzywa. Wisłoka i Sanu. piekło (15). niedźwiedź (21). 12 Podstawa ta pojawia się na zwartym obszarze w hydronimach dorzecza Wisłoki. arterią komunikacyjną łączącą świat lokalny z odległymi rejonami (por. kobyła (14). grab (23). jawor (33). bór (29). wytwarzanie przedmiotów codziennego użytku (wyroby lniane. lasy. laska/leszczyna (18). łaz (21). głęboka. mosty. mościć (25). Stanowi element podziału terytorialnego – jest barierą. żaba (16). nurt. krynica. ujście. mętny (13).(19). Postrzegany jest jej rozmiar i kształt: długa. strumień. wir. łąka (16). koza (17). jednostkowo w dorzeczu Dunajca. przetwórstwo gliny).

V. Rieger zestawił hydronimy z dorzecza Sanu podlegające przeobrażeniom słowotwórczym. Mrózek 1999: 154–158). kodyfikacyjnej (nazwy . Sičaková (2011: 78–87) w teoretycznym opracowaniu hydronimów słowackich. J. Duma (1999a: 170–177). Krško (2003: 16) opowiada się za użyciem terminu polionimia na oznaczenie zjawisk niestabilności nazewniczej powstających na różnych płaszczyznach: diachronicznej (zmienność nazwy podczas wielowiekowego istnienia). kilka stron poświęciła elipsom. Przegląd poglądów i terminów związanych z problematyką zmienności nazw zestawili J. E. skupiając się raczej na etymologii i klasyfikacji semantyczno-nazwotwórczej. zwrócił uwagę na zastępowanie sufiksów przymiotnikowych przez rzeczownikowe (por. Na pograniczu tworów wariantywnych i paralelnych sytuuje nazwy zestawione z wymianą składnika topoleksemowego. Diachroniczne badania źródłowe pozwoliły opisać szczegółowo ten proces w odniesieniu do nazw miejscowych (por. Ustalenia tych autorów wykorzystane są w niniejszej pracy. analizując hydronimię powiatu świeckiego. Badacze polscy różnie definiują terminy dotyczące zmian nazewniczych. który występowanie dwu (i więcej) obocznych postaci toponimu określa odpowiednio terminami dymorfizm i polimorfizm (BańMorf 7–8). Autorzy monografii hydronimicznych poszczególnych dorzeczy poświęcają opisowi zmian niewiele miejsca. niekiedy także hydronimicznym). BańMorf). POLIONIMIA – ZMIENNOŚĆ. a samo zjawisko nazywa „podwójnością aktów nazewniczych”. Bańkowski (głównie opierając się na materiale ojkonimicznym. Stosunkowo obszernie omówił zmienność hydronimów J. R. J. Krško (2003: 14–22) we wstępie do hydronimii dorzecza Turca oraz L. zajmując się nazwami rzecznymi lewobrzeżnego Mazowsza. zmiany fonetyczne i graficzne określa natomiast terminem wariantywność. Biolik (2000: 15–24). Majtán (1980: 45) stosuje terminy wielonazwowość albo tautonimia na określenie zmian leksykalnych. PARALELIZM HYDRONIMÓW Różnorodne zmiany nazewnicze to zjawisko typowe dla toponimii. Synchroniczny opis zmian w mikrotoponimii przedstawiony został dla Śląska Cieszyńskiego (por. a proces uniwerbizacji na przykładzie nazw wodnych Warmii i Mazur przeanalizowała M. Mrózek (1990: 154–156) na gruncie synchronicznym używa w odniesieniu do mikrotoponimów określeń wariantywność. WARIANTYWNOŚĆ. socjalnej (typowe dla hydronimów nazwy odcinkowe funkcjonujące w różnych społecznościach). RiegSan 220–222). paralelizm nazewniczy wymiennie z dubletami nazwowymi. paradygmatycznych oraz liczby. dialektalnej (zapisy gwarowe). M. uniwerbizacjom i adideacjom. Najszerzej problemem tym zajął się A. brak natomiast obszerniejszego opisu tego typu przeobrażeń w hydronimii. słowotwórczych. Jakus-Borkowa (Św 88–90).

które ujmowałoby kompleksowo zjawisko zmienności i – jak stwierdza J. Sičakovej (2011: 78–81) wielonazwowość. Zjawisko polionimii dotyczy ponad 1000 obiektów w dorzeczu Wisły. W odniesieniu do zjawisk synchronicznych używa terminu hydronimy paralelne funkcjonujące w tym samym czasie w obrębie jednej wspólnoty komunikacyjnej oraz używane w tym samym czasie. M.213 standaryzowane). Šramka (1988: 27–29) – następuje desemantyzacja nazwy (zerwanie ze znaczeniem podstawy onimicznej). Zmiany te są bardzo różnorodne. Dumy (1999: 191–199). Isła. czy uda się podobne zjawiska omówić i sklasyfikować nawet po zebraniu materiału hydronimicznego z całej Polski”. 1 . indeks nazw. Brak owej stabilności najpełniej ilustruje w tej monografii. Duma (2000c: 337) – „nie ma pewności. słowotwórczym. Dla L. Pomijane są również innojęzyczne warianty nazw obiektów (niemieckie czy bałtyckie). W niniejszym rozdziale koncentruję się na tych stadiach funkcjonowania i ewolucji hydronimów odapelatywnych. Do zjawisk diachronicznych stosuje natomiast określenie hydronimy nieparalelne. synonimia onimiczna. ale przez różne grupy społeczne (tzw. ale nie zawsze stabilność. Mimo pełnej świadomości trudności klasyfikacyjnych i interpretacyjnych postaram się przedstawić wybrane zagadnienia wariantywności odapelatywnych nazw wód płynących dorzecza Wisły w ciągu wieków. nazwy odcinkowe większych cieków). występują czasami „łańcuchowo”1 i nie poddają się tak Zmiany łańcuchowe – niestabilność nazwy przejawiająca się w istnieniu wielu form różnych morfologicznie (dotyczących tego samego obiektu). ale z zachowaniem pierwotnej podstawy motywacyjnej. będący wariantem fonetycznym (rzadko). Wariantywność odnosi do zmian fonetycznych. Zmiany fonetyczne w hydronimii badanego obszaru jako niezwiązane z systemem nazewnictwa nie stanowią przedmiotu rozważań. ideologicznej (niezbyt częste w hydronimii). czyli nazwy jednego obiektu funkcjonujące w ciągu wieków (choć w konkretnej sytuacji onimicznej była to zapewne tylko jedna nazwa). substytucyjnej (odpowiedniki innojęzyczne w społecznościach mieszanych). podobnie jak w opracowaniu J. pojecie polionimia jest używane w szerszym zakresie – w odniesieniu do wszelkich zjawisk niestabilności hydronimów. po postaci „wyjściowej” pojawia się hydronim stanowiący tytuł artykułu hasłowego. dziś Skierniewka. głównie mniejszych cieków. W sytuacjach. morfologicznych i syntaktycznych nazwy zawierającej tę samą podstawę. „termin” inspirowany pojęciem łańcuchy derywacyjne (por. Słowotwórstwo gniazdowe. Skarżyński. Nazwy oboczne. które jako nazwy obce wymagają osobnego opracowania. stabilizacja relacji nazwa – obiekt i pełna proprializacja. gdy pierwszy zapis nazwy wodnej nie był równobrzmiący z formą późniejszą lub współczesną. Nie ma opracowania hydronimii podobnego do monografii A. dziś Zawadka. w których na skutek ingerencji czynników zewnątrzjęzykowych lub wewnątrzjęzykowych dochodzi do zmiany formy nazwy. Kraków 2003). emocjonalno-ekspresywnej. W niniejszej pracy. np. polionimia to zjawiska związane z istnieniem nazw jednego obiektu utworzonych od różnych podstaw leksykalnych. Łupia. II i III. traktowane były w analizach jako odrębne hydronimy. czyli hydronimy utworzone od różnych podstaw leksykalnych (identyfikujące jeden obiekt). operującej materiałem historycznym pozwalającym prześledzić zmiany nazewnicze w ciągu wieków. leksykalnym lub nazwą oboczną. Bańkowskiego. kiedy – w ujęciu R. Rozważania te dotyczą fazy postnominacyjnej. Polionimia jest niekiedy sygnalizowana w poszczególnych częściach rozdziału I. red.

dodanie członu dyferencyjnego). badając wycinkowo hydronimy paratetyczne (2000). w znacznej większości znajdujących się w dorzeczu górnej Wisły (dopływy Dunajca.1. dyferencjacje (sufiksacja. co niewątpliwie ma związek z większą liczbą źródeł i zapisów dotyczących tego okresu. paradygmatu. jak i propriów zajmowało się wielu badaczy. por. nazwami jednowyrazowymi” (BańMorf 14).: Głęboki/Głęboki Potok (1577). Buttler (1981: 215) wymienia pięć zabiegów prowadzących do uniwerbizacji: derywację sufiksalną. zmian łańcuchowych. Poświadczone są one głównie w XIX i XX w. Podobnie na problematykę tę patrzy M. które wynikają z braku stabilności nazwy i niejednolitych sposobów zapisywania hydronimów zestawionych w różnych typach źródeł. wymiany sufiksów. skróty morfemiczne. uniwerbizacje (elipsa. 1. jako tworzenie z wyrażeń dwu. abrewiację i kompozycję. zestawionych z dwu (przynajmniej wyrazów). Potok Niedźwiedzi (2003) > Niedźwiedzi (2006). Występuje także w zestawieniach z członem przymiotnikowym o charakterze kulturowym: Graniczny Potok (1965) > Graniczny (1966). Termin uniwerbizacja w obu opracowaniach rozumiany jest szeroko. np. kiedy to przez kilka wieków. rzadziej z członami od przymiotników pospolitych. transformacja w zrost i złożenie. struga w nazwie zestawionej. uniwerbizację definiuje jako „wszelkie sposoby zastępowania nazw-paratez.lub kilkunastokilometrowych. a niekiedy w ciągu jednego stulecia forma nazwy dokumentowana na osi czasu nieustannie się zmienia. Zmiany okresowe dokumentują poniższe zapisy: Czarny Potok (1877–1905) > . Elipsa substantywizująca w hydronimach dotyczy najczęściej zaniku terminu hydrograficznego typu potok.lub kilkuwyrazowych jednego wyrazu. Biolik. Podobne typy uniwerbizacji wyróżnia i analizuje na apelatywnym materiale polskim i czeskim E. Zmiany te dotyczą głównie obiektów kilku. sufiksacja substantywizująca). elipsę (substantywizującą. Są to zmiany trwałe (niezbyt liczne) oraz okresowe. dodanie sufiksu czy odwrotnie – elipsie towarzyszy zmiana rodzaju lub wtórne dodanie sufiksu. zwłaszcza nazw małych obiektów. derywację dezintegracyjną wraz z adideacją. które miały charakter trwały i okresowy. Częściej zachodzą w zestawieniach z członami odantroponimicznymi. deadiektywizującą). A. zmianie rodzaju towarzyszy przekształcenie w zestawienie. Soły. UNIWERBIZACJE Uniwerbizacją zarówno apelatywów. Bańkowski. Szczepańska (1994: 83–84). rzeka. dotyczy następujących nazw: Krzywy Potok (1786–1788) > Krzywy (1887). Potok Cegielny (1882) > Cegielny (1965). Kilka przykładów dubletów udokumentowanych jest jednak w wiekach wcześniejszych. Omawiane są zmiany najczęstsze. zawierających przymiotnik pospolity o charakterze topograficznym. Obserwować tu można duży brak stabilności. Raby). Charakterystyczne dla historii mikrohydronimów jest występowanie tzw. Przegląd wariantywności hydronimów nie wyczerpuje całej problematyki polionimii. analizując zmiany morfemiczne w toponimii (a właściwie ojkonimii) polskiej. tj.214 łatwo porządkowaniu. D. co świadczy o żywej już wtedy tendencji do elipsy.. Rybny Potok (1961) > Rybny (1964). Elipsa w zestawieniach hydronimicznych. rodzaju. 1. sufiksacja substantywizująca. zmiany liczby. Gorąca Rzeka (1881) > Gorąca (1965). Sanu. Jastrzębi Potok/Jastrzębi (1511). Średnia Rzeczka (1961–1970) > Średnia (1963). większy niż w toponimii. Wyróżnia on następujące typy uniwerbizacji: elipsa.

że dominują zestawienia z członem potok. Czerwony Potok (1591) > Czerwony (1962) > Czerwony (Potok) (1965) > Czerwony Potok (2006). okresowe: Kanał Główny (1965) > Głównik (1971) > Kanał Główny (2005). który był modyfikowany i weryfikowany.2. w mazowieckich hydronimach odapelatywnych dziś nieistniejących. 1. najczęściej niewielkich rozmiarów. Biały Potok ((1446) 1504) > Bi(e)lanka (1962). co ma związek z dostosowaniem do rodzaju terminu topograficznego niewyrażanego w nazwie (ale zapewne funkcjonującego w sferze asocjacyjnej). Szeroki/Potok Szeroki (1849–1854) > Szeroki (1965) > Szeroki Potok (2006). Suchy Potok (1704–1725) > Suchy (1786–1788) > Suchy (1962) > Suchy Potok (1964) > Suchy (1984) > Suchy Potok (2006). -ica. Stracony Potok (1963) > Stracony (1964) > Stracony Potok (2006). Mamy tu do czynienia nie tyle z brakiem ciągłości nazewniczej. który uległ elipsie. -ik. Potok Czerwony (1893) > Czerwonka (1964). w hydronimach określających obiekty w dorzeczu górnej Wisły. Okresowemu zanikowi terminu hydrograficznego w zestawieniach towarzyszy niekiedy zmiana rodzaju gramatycznego. np. Suchy Potok (1890) > Suchy (1885) > Suchy (Potok)/Sucha (1965) > Suchy Potok (2006). Biała Woda (1880) > Biały (1962) > Biały Potok (1964) > Biała Woda/Biały (Potok) (1965) > Biały Potok (1985). Uniwerbizacje zestawień z członami rzeka. Szybowy Potok (1574) > Szybowiec (1786–1788) > Szybówka (1888). -ec. Do substantywizacji służy przede wszystkim suf. Uniwerbizacja przez elipsę członu charakteryzującego typ obiektu i sufiksację substantywizującą ma również charakter trwały i okresowy. Łubiany Stok ((1421) 1456) > Łubianka (1425) > Łubiany (1426) > Łubiany Stok (1427) > Łubianka (1468). innego niż ten. rzadziej -ówka. a inne terminy hydrograficzne występują rzadziej.215 Czarny (1931) > Czarny (Potok) (1965).) > Leśniówka (1786–1788) > Leśna (1961) > Leśniówka (1964). rzeczka. także w związku z istniejącymi równobrzmiącymi nazwami miejscowymi lub terenowymi. por. kilkakrotnie użyty został również suf. -nica i -ka spotykamy w XV w. Najwcześniejsze przykłady uniwerbizacji substantywizującej z użyciem suf. W formie tej dodatkowo wystąpiła fałszywa dekompozycja i zanik S-. uznanego za przyim- . -ka oraz jego rozszerzone postaci -anka. Zmiany takie rzadziej zaobserwować można w zestawieniach z przymiotnikiem odapelatywnym. Siwa Woda/Siwy (1889) > Siwa Woda (1937) > Siwa Woda/Siwianka/ Siwa (1965). 2 kowe. gdyż pierwotna podstawa motywacyjna jest zachowana. gdzie sufiksację (niekiedy wieloprzyrostkową) poprzedza lub towarzyszy jej elipsa członu rzeczownikowego. Inne przykłady tej transformacji to: Biała Woda (1839) > Białka (1882). co wynika przede wszystkim z tego. W kolejnych przykładach obserwować można wielokrotne zmiany formy nazwy przy zachowaniu tej samej podstawy. Czarny Potok (1893) > Czarna (1965). Dokonują się one głównie w XIX i XX w. struga poświadczone są jednostkowo. niekiedy zmiana rodzaju: Leśna Woda (XVI w. W badanym materiale wśród przykładów zmian trwałych dominuje elipsa członu potok. Najczęściej zjawisko to zachodzi w hydronimach typu X-(ow)ski + termin hydrograficzny > X-(an)ka z przymiotnikiem pochodzenia odonimicznego. Niedźwiedzi Potok (1877–1905) > Niedźwiedzik/Niedźwiedzi Potok (1886) > Niedźwiedzi (1962) > Niedźwiedzik/Niedźwiedzi (Potok) (1965) > Niedźwiedź (1980).: *Skiej(s)tów Stok (1426) > Skiejstownica (1436) > Kejstówka2 (1565). ile raczej z niestabilnością modelu nazewniczego.

) > Pewlica (1704–1725).: Białybrzeg/Biały Brzeg (1557) > Białobrzeg (1644) w odniesieniu do obiektu w dorzeczu Sanu. *Pewel/Pewel Wielka (XVI w. Pewel (Ślemieńska. Żółkiewka. Liw (1483) > Liwiec (1503) > Liw (1511) > Liw (1524) > Liwiec (1526) > Liw (1535) > Liw (1553) > Liwiec (1565). Mień. n. Nie są to gniazda w rozumieniu J. m. por. Mała). por. por. wtórnie Jasło. n. ani w ujęciu staroeuropeistów – tworzone wokół archaicznych rdzeni (por. co odzwierciedlają zapisy: Hoczew (1511) > Hoczewka (1630). n. m. stanowiący centrum gniazda. por. Uszew (1570) > Uszwica (1839). por. m. Kontekst ten wiąże się z istnieniem gniazd onimicznych. n. Kubra (Nowa i Stara). m. Zjawisko dyferencjacji hydronimu w stosunku do ojkonimu odnotować można wśród potamonimów warstwy najstarszej. Isłża (1241) > Iłżeczka (1564–1565) > Ilża (1839) > Iłżanka (1863). n. n. choć ostatecznie ojkonimy i mikrotoponimy uznane zostały za ponowione. Kościelna. por. Radawa.3. por. por. Bańkowski – najczęściej poświadczonym sposobem przekształceń paratez zestawionych z przymiotnika (niedzierżawczego) i rzeczownika (BańMorf 27). m. Jasieł (1570) > Jasiołka (1855). Dobrowoda (szerzej o tym zjawisku w podrozdziale 2. Jan(i)a (1303) > (Janka) Jonka (1882). n. *Radawa/Radawka (1877–1905). m. lecz wzorowane na gniazdach słowotwórczych. m. m. kontekst onimiczny. n. m. z hydronimem pierwotnym jako centrum. Żółkiew. Leśna). Sawa (2 ×). Tyrawa (1546) > Tyrawka (1554) > Tyrawa (1565) > Tyrawka (1849–54) > Tyrawa (1884) > Tyrawka (1892). Hoczew. 2. por. Kubrzenica (1998). por. Tyrawa. określających duże obiekty. a mianowicie: hydronim pierwotny w stosunku do toponimów. Jasieł. Mława. n. Włodawa (1742) > Włodawka (1839). Z rzadka odnośniki te wyrażały pewne wątpliwości co do pierwotności hydronimów. Jania (Stara. Marginalność tego zjawiska w hydronimii wynika z faktu. Mień (1440) > Mianka (1839). i transonim odhydronimiczny (ojkonim lub mikrotoponim) oraz relacje między nimi wymuszające polaryzację hydronimu. m. Mława (1459) > Mławka (1570). Strabla. por. W opisie zmian dyferencyjnych analizowane są dwa elementy gniazda. Przekształcenie zestawienia Dobra Woda (1576) w złożenie z suf. Rawa (2 ×). Sawa (1465) > Sawka (1491). . m. Istnienie gniazd onimicznych było sygnalizowane w rozdziale III przez umieszczenie w przypisach równobrzmiących nazw miejscowych lub terenowych wtórnych w stosunku do hydronimów. DYFERENCJACJE Dyferencjacje w hydronimach odapelatywnych są specyficznym typem wymiany sufiksów wymuszonej przez tzw. por. por. Udolph 1990). por. por. Rawa (1616–1620) > Rawka (1789). m. konstruowane z toponimów w procesie transonimizacji. m. n. n. Uniwerbizacja przez transformację w złożenie jest – jak stwierdza A. Iłża. np. n. iż zestawienia przymiotnikowo-rzeczownikowe stanowią produktywny hydronimiczny model nazewniczy. Strabla (1576) > Strabelka (1997). Stwierdzenie to dotyczy ojkonimii. m. m. n. Kubra (1565) > Kubrzenica (1660–1661) > Kubra (1795) > Kubrzanka (1808) > Kubra (1975) > Kubrzanka. „gniazdo Wisły” (Rozwadowski 1948: 282–292). Uszew. n. n. Włodawa. n.216 1. por. m. w hydronimii odnotowano natomiast tylko izolowane potwierdzenia tego procesu. Liw. Żółkiew (1455–1480) > Żółkiewka (1786) > Żółkiewianka/Żółkiewka (1965). m. por. -ka Dobrowódka (1964) dokumentuje jednocześnie dyferencjację hydronimu w stosunku do odhydronimicznej n. *Zgowiądź/Zgowiędza (1252) > Zgowiętka (1255) > Zgłowiączka (1785). por. Rozwadowskiego. dotyczącym dyferencjacji). m. n.

n. Kalina. Dukla (1373) > Dukielka (1402). n. Wśród hydronimów archaicznych 16 podlegało dyferencjacji. 3 Okresowo dyferencjacja (lub renominacja na bazie n. Jeskra (1396) > Jaskrzanka (1784). Ponikiew. por. n. n. por. n. por. Rzyki (1889) > Rzyczanka (1934). m. Konopata. Sufiksacja dyferencyjna dotyczy zarówno nazw warstwy najstarszej. m. Jasienica (1531) > Jasionka/Jasienica (1965). n. por. Głębokie. m. por. Olszowa (1409) > Olszowianka (1962). por. Kemmenicz ((1351) 1400) > Kamionka/Kamienica (1565) > Kamienica (1572–1574) > Kamionka (1882). -ka (-anka): Baszna (1388) > Baszenka (1565). n. Dołżyca (1512) > Dołżyczka (1786–1788) > Dołżyca (1881) > Dołżycki (1885)3 > Dołżyczka (1966). por. m. n. m. *Bystra > der Kleinen Bistra (1592) > Bystra (1786–1788) > Bysterka (1965). n.217 por. *Klikawa > Klikawka (1883). m. por. Kamienica. por. m. por. Siary. Mszana. m. Łukawa. n. n. m. Do dyferencjacji najczęściej używany jest również suf. por. n. najczęściej przy użyciu suf. Bączal (1880) > Bączałka (1964). n. m. m. Meszna. m. por. Jodłowa (1359) > Jodłówka (1564). Biała (1368) > Białki (1462). por. Zmiennica. Baszn(i)a. Pełch. por. Mozgawa. Rzyki. por. n. m. n. n. por. por. m. Jodłowa. Łętownia (1433) > Łętowienka (1526) > Łętownianka (1965) > Łętowianka (1966). m. Morawica. Dukla. Dołżyca. por. Rdzawka (1888) > Rdzawka (1962) > Rdzawianka (1964) > Rdzawka/Rdzawianka (1965) > Rdzawka (1980). które ten proces wymusza. m. *Mozgawa > Mozgawka (1787) > Mozgawa (1938) > Mozgawka (1961). Bystra. n. por. z dodatkową pluralizacją. Choroszcz. n. n. por. por. Kasina Wielka. n. Ostrusza. Czerna (1848) > Czernka (1881) > Czerniówka (1964) > Czernka (1991) > Czernka (2006). m. Zgowiądź (1155) > Zgowiętka (1282) > Zgłowiączka. m. por. Olszowa. ter. n. Relsko. m. Rdzawa. Moszczenica. por. por. n. Biała (1787) > Białka (1880). nastąpiło zrównanie nazw obu obiektów. n. n. n. n. m. n. n. m. por. m. Bączal. Ch(w)oroszcza (1510) > Choroszczanka (1963). m. n. m.. por. n. m. Morawica (1391) > Morawka (1470–1480) > Morawka/ Morawica (1787) > Morawka (1938). -ka. n. W hydronimie i ojkonimie Zgłowiączka po pierwotnej dyferencjacji. Chlewna. por. Meszna (1715) > Meszynka/Meszenka (1786–1788) > Meszna (1786–1788) > Mesznianka (1965). por. Mszana (1365) > Mszana/Mszanka (1855) > Mszana/Mszanka (1885) > Mszanka (1934). n. Rylska (1880) > Rylski (1888) > Rylsk/ Rylska (1889) > Rylka (1962). m. n. Chlewna/Chlewianka (1786–1788) > Chlewna (1845) > Chlewianka (2006). a wspólnym jej ogniwem jest istnienie ojkonimu równobrzmiącego z pierwotnym hydronimem. Krępa. Jaskra. wsi) z użyciem suf. m. Siara (1388) > Siarka (1855). Łętownia. Krępa (1480) > Krępianka (1517). Biała. należących do różnych typów nazwotwórczych. m. Ostrusza (1564) > Ostruszka (1765) > Ostrusza (1880) > Ostruszanka (Ostrószanka) (1961) > Ostrusza (1965) > Ostruszanka (1980). Olszana. por. por. Głębokie (1846) > Głęboczanka (1962). Moszczenica ((1348) 1584) > Moszczanka (1855). n. por. por. Pełch (1418) > Pełchówka (1863). m. Ponikiew (1564) > Ponikiewka (1786–1788). rzadziej -ica (2) oraz -ec (1). . m. m. Kalina (1786–1788) > Kalinka (1963). m. m. por. n. -ski. por. por. n. Konopata (1971) > Konopatka (2006). Drwiena (1262) > Drwinka (1881). która miała miejsce już w XIII w. Olszana (1293) > Olszanka (1882). n. m. m. m. Kasina (1425) > Kasinka (1786–1788) > Kasina (1855) > Kasinka/Kasinianka (1964) > Kasinka/Kasina (1965) > Kasinka (1980) > Kasinianka (2006). n. Klikawa. Biała (Błotna). n. *Łukawa/Łukawka (1791) > Łukawa (1965) > Łukawka (1983). Czerna. por. m. Rylsk. Jasienica. Drwinia. por. por. jak i nazw warstwy nowszej. m. Zminica (1448) > Zminnica (1563) > Zminica (1569) > Zmienniczka (1965).

-ka. kontekstu onimicznego.: Jabłoń ((1435) 1456) > Jabłonia (1472) > Jabłona (1521) > Jabłona (1565) > Jabłonka (1839) > Jabłonka/Jabłonna (1882) > Jabłonka (2006). Brynica (Mokra. Sucha). n. np. Kamienna. oraz -ka/-ówka. m. Czarna (1964) > Czarnianka (1965) > Czarna (2006). por. m Czarna. Nur. por. m. Rdzawka/Rdzawianka. o dł. n. Mierzawa. Potok Mały i Wielki. Jamna (1511) > Jamnica (1565) > Jamninka (1849–1854) > Jamnenka (1929–1936) > Jamninka (1931). -ka. n. Czarnej Nidy ( Nida). -ka udokumentowano efemeryczne. Hydronim Bobrza. gdyż nie wszystkie mikrotoponimy należące do danego gniazda onimicznego są ujęte w opracowaniach. m. n. m. Nozdrzec. Dziechcin (1934) > Dziechcinka (1962) > Dziechcin/Dziechcinka (1965) > Dziechcinka (2006). Ruże. n. > Jaworniczek (1786–1788) > Jawornik (1877–1905) > Jaworniczek/Jawornik (1882) > Jawornik (1931). *Kamienna > Kamionka (1537) > Kamienna (1930) > Kamienna/Kamionka (1965) > Kamienna/Kamionka (1966) > Kamienna (1983). m. -ik. por. m. Dzirzbia/Dzirzbienica (1472) > Dzirzbia (1476). -anka. Materiał hydronimiczny dostarcza przykładów na dyferencjację wielokrotną. m. jest przykładem dyferencjacji wielokrotnej (która ostatecznie się nie utrwaliła) przy użyciu suf. m. Jamna (Dolna i Górna). m. Bączala > Bączalka. n. a także na wahania w wyborze właściwej formy. m. por. n. m. pd. n. m. n. Meszenka/Mesznianka. 50. por. por. Jeziora (1660–1661) > Jeziorka (1820) > Jeziorna (1880) > Jeziorna/Jeziorka/Jeziora (1882) > Jeziorka (1980). choć do końca nie można go wykluczyć. por. m. n. Czernka/Czerniówka. Okresowym zmianom dyferencyjnym przy użyciu suf. m. Jawornik (1544–1545) XVIII w. por. Krzywczyk (1966) > Krzywiec (1974) > Krzywczanka (1980). Są to: -ec – Nur (1424) > Nurzec (1500) > Nur (1557) > Nurzec (1566). Skawa (1333) > Skawina (1364) > Skawa (1470–1480) > Skawina (1786) > Skawa (1787). Bobrzanka (1983) > Bobrza (2006). Jaworzyna (1962) > Jaworzynka (1985) > Jaworzyna (2006). por. por. -ówka odnotowana w kilku nazwach. Skawa. n. m. późniejsze zjawisko zrównania form hydronimu i ojkonimu: Bączala ((1376) XV w. w gb. n.218 Trzeba zwrócić uwagę na istnienie równoległych postaci z sufiksami -ka/-’anka: Kasinka/Kasinianka. np. por. -anka. m. Blizna. Potok/Potoczka (1465) > Potoczka (1529) > Potok (1966). por. -ek – Nozdrzec (1554) > Nozdrzeczek (1886). Krzywiec. m. Poryte-Jabłoń. Bobrza. n. -ica. n. por. n.) > Bączalka (1880). por. Jeziora. m. Zjawiskiem z pogranicza dyferencjacji jest deminutywizacja za pomocą suf. Branew. -ec wraz z -ica – Ruz (1240) > Róziec (1781) > Różec (1972) > Ruziec/Ruzica/Różec (1965) > Ruzica/Ruziec (2004) > Ruziec (2006). Nie jest tu udokumentowany udział tzw. Dzierzbia. por. Zmiany okresowe z udziałem sufiksów -ica. n. Inne przyrostki pojawiają się w funkcji dyferencyjnej sporadycznie. por. -anka podlegały następujące hydronimy: Blizna/Blizenka (1524) > Blizna (1888). m. rz. -ek. n.75 km. por. Bobrza (1787) > Bobrek/Bobrza (1839) > Bobrek (1856) > Bobrza/Bobrzyca (1880) > Bobrza (1961) > Bobrzanka (1966) > Bobrza. n. *Branica > Bryniczka (1342) > Bryniczka (1965) > Brynica (1966). Jaworzyna. m. por. por. por. Mierzawa (1966) > Mierzawka (1966) > Mierzawa (1980). Jawornik. por. por. Dziechcin > Dziechcinka. n. n. -ina dokumentują zapisy następujących hydronimów: Branew (1515) > Branwica (1808) > Branew/Branwica (1880) > Branwica (1929–1936) > Branew (1971). por. obecne na ma- . n. W wypadku dwu zmian dyferencyjnych z użyciem suf.

Słony (1889) > Słomianka/Słonianka (1962). Młyńska (1786–88) > Młynówka (1961). Sinaw(a) (1350) > Sinówka (Sinowa Struga) (1936–1939) > Sinowa (1964) > Sinowa Struga (1965). -ica. Piaseczna/Piasecznica ((1440) 1456). 4 Nazwa zawiera l epentetyczne. Słona (1289) > Słonka (1520). Ropa/Ropianka (1965). Olszowy (1877–1905) > Olszówka/Olszowy (1886) > Olszowy Potok (1965) > Olszowy (2006). . Łososina (1961) > Łososianka/Łososinka (1964) > Łososina (1964). Podlegają jej nazwy w formie przymiotników niemotywowanych. Biała/gb. Leniwa (1867) > Leniwka (1963). *Śrzona > Szronka/Szrenka (1965). Jasiona (1351) > Jasienna (1846) > Jasienianka (1962). -ny. lub językowe związane z ekspansją przyrostka -ka. Mrówla/Mrowla/Mrówka (1965) > Mrówka (1966) > Mrówka (1980) > Mrowla4 (2006). np. zestawionej (niekiedy jest to poświadczone) i uniwerbizację suf. i̯ aźv́ iηka. Smarkawa (1350) > Smarkowa (1964) > Smarkówka (2006). W wypadku formacji z wahaniem -awa/-owa można założyć istnienie pierwotnej n. Leszczna (1965) > Leszczka (1972) > Leszczna (1983) > Leszczka (2006). Kamiona (1349) > (Kamienica) Kemmenicz ((1351) 1400). Leniwa (1970) > Leniwka (1970) > Leniwa (1980) > Leniwka (2006). Płona (1474) > Płonia (1491) > Płona (1521) > Płonka (1775) > Płonka (2006). Śmierdząca/ Śmierdzionka (1965). 3. ale niekiedy też tylko okresowy: Borowiec (1891) > Borowcówka (1964). Młyński (1885) > Młynówka (1893). Pozostałe zmiany dokonywały się w XIX–XX w. też -ik. SUFIKSACJE SUBSTANTYWIZUJĄCE O ile w ojkonimii sufiksacja substantywizująca dotyczy nazw paratetycznych (por. jak niewielkie rozmiary obiektu. Przebiega ona głównie z udziałem sufiksu -ka (efemerycznie -ki). W przypadku kilku hydronimów substantywizacji towarzyszy ucięcie sufiksu przymiotnikowego. Głęboka (1846) > Głębówka (1881). Grodnia. Studzona (1419) > Studzienna (1848) > Studzianka (1961) > Studzienna (1963) > Studzienna (1965). Smuga/Smużka (1965) > Smuga (1972). -ski. i występowały w nazwach cieków od górnej Wisły po środkową jej część. Strzemeszna ((1414–1425) 1456) > Strzemesznica (1427). Horodnia (1881) > Horodnianka (1900). Jzwiny (1855) > Idźwinka (1964)/gw. Białka (1965) > Białka (1971) > Biała (1980). mają warianty z dodanym suf. -ica oraz sporadycznie -ec. też -ja. z suf. -any. to w hydronimii udokumentowana jest w hydronimach odprzymiotnikowych i odimiesłowowych. z XIV– –XV w. -ka. -ina. por. Proces ten miał zasadniczo charakter trwały. -owy. Szumiąca (1902) > Szumionka (1963) > Szumiąca (1971) > Szumionka (2004). Najwcześniejsze poświadczenia. Punikła (1888) > Punikułka (1965).. Leśna (1934) > Leśnianka/Leśna (1962) > Leśnianka (1964) > Leśna (1965) > Leśnianka (2006). -nica. Przyrostek -ka (wraz z rozszerzeniami) brał udział w urzeczownikowieniu (niekiedy tylko okresowym) następujących hydronimów: Biała (1845) > Białka (1847). dotyczące obiektów wodnych w dorzeczu dolnej Wisły i Narwi: Jastrzębia (1198) 1290–1291 > Jestrzębnica (1305). *Brona > Bronka (1576) > Bronka/Bronia (1880) > Bronka (1963) > Bronka/Bronia (1965) > Bronka (1972). Zmiany tego typu mogły mieć przyczyny pozajęzykowe. Smugawa (1786–1788) > Smukawa (1889) > Smugawka (1964). BańMorf 21–25).219 pach. który w nowszych czasach można uznać za typowo hydronimiczny. Zarębczany (1786–88) > Zarębki (1855).

Źródliska (1889) > Źródlisko (1965). Forma ta nie była stabilna. powstała w wyniku kilku nakładających się zmian z udziałem kontekstu onimicznego. m. pojawiły się następne warianty: Sucha (1855) > W(ielki) Suchy/Suszanka (1877–1905) > W(ielk)a Sucha/Suszanka (1934) > Suszanka/Wielka Suszanka (1964) > Suszanka. Wstążki (1888) > Stążki/Wstążki (1890) > Stążki (1892) > Stążka (1963). Reprezentują ją jedynie nazwy: Mutny (1526) > Mutnik (1885). -iska (> -isko). w. Rostoki (1537) > Roztoki (1881) > Rostoka (1888) > Roztoka (1889). Czas pokaże. 4. Niestabilność ta jest związana z istnieniem n. Łęgi/Łęg (1966) > Łęgi (1980) > Łęg (2006). Najstarsze przykłady zmiany formy pluralnej na singularną zaświadczone są w XV w. 350) nazw. w XIX i XX w.) > Wapienik (1855) > Wapnik (1892) > Wapenik (1897) > Wapiennik (1962) > Wapnik (1965) > Wapiennik (2006). się upowszechni.220 Współczesna n. Wahaniu liczby towarzyszy i jednocześnie przerywa je ostatecznie dodanie suf. a formy pluralne (pluralia tantum) stanowią w badanym materiale jedynie 5% (ok. por. gb. substantywizacji z użyciem suf. Baranie (1886) > Baraniec (1891) > Potok Baranie (1965) > Barani Potok/Baranie (1965). Wielka Sucha. powiązanie z liczbą obiektów. Świdnice/Świdnica ((1450) 1490) > Świdnica ((1503) 1519) w dorzeczu Liwca. choć nie zawsze. -ki (> -ka). Wielka Sucha (1984) > Wielka Suszanka (2006). Grodzisko (1881) > Grodziska (1888) > Grodzisko (1890) > Grodziszczanka (1960) > Grodzisko/Grodziska (1965) > Grodziszczanka (1980). Wielka Suszanka. Wapienny (XVI w. Suszonka (1786–1788). -anka. Kamiony (1849–1854) > Kamieniec (1881) > Kamionka (1966). Raby. Limierzyska (1855) > Limierzysko (1884) > Limierzyska (1962) > Limierzysko (1965) > Limierzyska (1980) > Lemierzysko (2006). W nazewnictwie wodnym dominują formy singularne (singularia tantum). Mała Sucha (powstałej w wyniku dyferencjacji) oraz n. pd. utworzonych od podstaw topograficznych. Małe Stoki (1428) > Mały Stok (1480) w dorzeczu Narwi. Błonia (1882) > Błonie (1966). ZMIANY LICZBY Zmiana liczby w hydronimii dorzecza Wisły nie jest zjawiskiem częstym i ma raczej charakter marginalny. por.: Jaworzniki (1415) > Jaworznik (1417) w dorzeczu Nidzicy. por. Kryniczki (1890) > Kryniczka (1892) > Kryniczki (1929). Pojedyncze zmiany dokonały się z udziałem sufiksu -ina. 4. Znacznie mniej jest przykładów na substantywizację za pomocą przyrostka -ik. Obejmuje nazwy (często okresowe warianty leksykalne) obiektów niezbyt dużych (do 20 km). Singularyzacja dotyczy niewielkiej liczby hydronimów.2. (okresowo) Jałówki (1961–1970) > Jałówka (1966). ogólnie rzecz ujmując. Są to: Bagniska (1883) > Bagnisko (1965). głównie nazw na -ice (> -ica). por. Mostki (1885) > Mostek (1965). czy forma zestandaryzowana z 2006 r. 4. Czerna (1504) > Czyrnina (1504) > Czerna (1555). oraz -ec. -’anka/gw.1. -onka. Stawiska (1855) > Stawisko (1884) > Ze Stawisk (1965) > Stawisko (1965). rozmieszczonych na obszarze całego dorzecza od Dunajca przez Bug. Pozostałe zmiany dokonały się w XIX–XX w. i ma charakter trwały. Pierwotny hydronim Sucha (1351) uległ w XVIII w. Studziany/Studziennik (1786–1788). Narew po Brdę. Zmiana liczby pojedynczej na mnogą może mieć związek . Hydronimy w formie plurale tantum miały.

Koniotopia (1570) > Konietopy (1881). Tuczyna (1470–1480) > Tuczyn (XVI w.1.. choć jest przykład na taki rozwój już w XIV w. Zmiana rodzaju męskiego na żeński nie jest zjawiskiem częstym ani trwałym. 5. Przyłęga (1882) > Przyłęgi (1965). Pluralizacja objęła kilkanaście nazw niewielkich obiektów. Rylska (1880) > Rylski (1888) > Rylska (1889). później w dublecie Struga/Strug (1786–1788) oraz w hydronimach przymiotnikowych: Bystra (1704–1725) > Bystry/Bystra (1786–1788) > Bystra (1844). Średni/Średnia (1965) > Średnia (1965). Rastoka (1845) > Raztoki (1962).. odnoszących się prawie wyłącznie do niewielkich obiektów w dorzeczu górnej Wisły po San. . W hydronimii dominuje paradygmat żeński. nazwy odprzymiotnikowe: Bystry (1591) > Bystra (1595) > Bystry (1888) > Bystry (1962) > Bystrzański6 (1964) > Bystry (1965). Roztok (1888) > Rostoka (1902) > Roztok (1931) > Roztoczka (1962) > Roztoka/Roztok 5 6 Pluralizacja została poprzedzona wymianą członu dyferencyjnego zestawienia oraz elipsą. Zmiany rodzaju dokonały się lub miały miejsce tylko okresowo. dlatego też zmiany w obrębie rodzaju żeńskiego są rzadkie. por. Olszyna (1886) > Olszyny (1888). Bystre. 5. Wahania rodzaju towarzyszą często innym procesom. nazw rodzaju męskiego jest nieco mniej. Głęboki (1849–1854) > Głęboka (1880) > Głęboki (1881). Gronik (1977) > Groniki (1989) > Gronik (1995) > Groniki (2006).: Roztok (1877–1905) > Roztoka. Przyczyną wahań rodzaju jest wpływ nazw o rodzaju gramatycznym dominującym na danym terenie oraz dostosowanie do rodzaju terminu hydrograficznego nieużytego w nazwie. głównie przymiotnikowych.2. por. Kalenica (1460) > Kalnice/Kalenica (1965). Borowy (1938) > Borowa (1962) > Borowy/Borowa (1965) > Borowy (1980). w dorzeczu Raby. Okresowo renominacja na bazie n. lecz tkwiącego w świadomości użytkowników. m. Dublety odnotowane w XX w. Roztoka (1877–1905) > Roztoki (1881) > Roztoki/Roztoka (1965). Bystry (1931) > Bystra (1934–1937) > Bystra (1962) > Bystry/Bystra (1965) > Bystra (1980) > Bystry (2006). -ka. Zmiany te dokonywały się w XIX i XX w. w kilkudziesięciu hydronimach singularnych. Zmiana rodzaju żeńskiego na męski najwcześniej odnotowana jest w hydronimie rzeczownikowym. Stawisko (1786–1788) > Stawiska (1846). W formacjach rzeczownikowych zmianie uległy hydronimy Kostrzyn/Kostrzyna (1436) > Kosztrzyn (1455–1480) i Śmierdzioch/Śmierdziucha (1889).) > Tuczyna (1786) > Tuczyn (1839).221 z poszerzeniem zakresu użycia nazwy na małe dopływy głównego cieku. Sumnik (1786–1788) > Sumniki (1934). Cieciorka (1534) > Cieciorki (1786–1788). ZMIANY RODZAJU Ponad 50% badanych hydronimów ma formę rodzaju żeńskiego. Sucha Rostoka (1537)/Dalsza Rostoka (1537) > Roztoki (1877–1905)5. dotyczą obiektu z dorzecza Wieprza – Rudka/Rudki (1965). np. Stabilizację form rodzaju żeńskiego wspomaga deminutywizacja za pomocą suf. głównie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły. Gliniec (1235) > Glińce (1365) > Gliniec (1900). Poświadczają ją już od XVI w. 5. zwłaszcza w dorzeczu Sanu. Pozostałe przykłady to: Bech (1849–1854) > Bechy (1880).

Zmiana rodzaju nijakiego na żeński jest zauważalna od XIX w. -ja. Zmiany rodzaju męskiego na nijaki egzemplifikują następujące nazwy: Bystry (1880) > Bystre (1877–1905) > Bystry (1931). Zdarza się. ZMIANY PARADYGMATU Zmiany paradygmatu dotyczą niewielkiej liczby odapelatywnych nazw wodnych. Glinne (1596) > Rzeka Glinna (1786–1788) > Glinny (1786–1788). Są one słabiej udokumentowane w hydronimii niż w ojkonimii. por. tendencje maskulinizacyjne w hydronimii udokumentowane są już od w. Debrz (1786–1788) > Debrza/Debrz (1965) > Debrze (1965).4. Szumny (1845) > Szumne (1964). że stabilizowanie rodzaju trwa przez cały okres funkcjonowania nazwy. Równe (1965) > Równy (1980). przebiega z udziałem suf. Strug (1786–1788) > Strug/Struga/Struha (1890) > Strug (1931) > Struga (1934–1937) > Strug (1962). Lasowy (1884) > Lasowa Rzeka (1964). Feminizacyjna zmiana: Mokrzyc (1845) > Mokrzec (1883) > Mokrzcza (1963). (1855) > Słona/Słony (1889) > Słony Potok (1964) > Słony (1965). 6. a niekiedy nawet nazw równobrzmiących (homonimów kategorialnych).5. 5. Bystre/ Bystra (1880) > Bystry (1891) > Bystra Woda (1895) > Bystra (1937). Rybne (1704–1725) > Rybny/Rybne (1786–1788) > Rybny (1846) > Rybne/Rybny (1964) > Rybny (1965) > Rybny Potok (2006). Słonne (1849–1854) > Słonny Potok (1965). Głębokie (1849–1854) > Głęboki Potok (1914). Słona B. Poświadcza to wiele przykładów: Bukowa (1764–1768) > Bukowy Potok/Bukowa (1789) > Bukowy (1934) > Potok Bukowy (1962) > Bukowy (1965) > Potok Bukowy (2006). -ec oraz członu rzeczownikowego. Sucha (1846) > Suchy (1962) > Potok Suchy (2006). odnoszących się natomiast często do dużych obiektów. Krzywa/Krywa (1883) > Krywy (1937) > Krzywe (1891) > Krzywy Potok (1964). 5.: Cichy (1591) > Cicha (1595) > Ciche (1855) > Cichy (1937) > Ciche (1962) > Cichy (1965). Zmianie rodzaju może towarzyszyć dodanie suf. XVI: Poławne/Poławny (1523). . Czarny (1564) > Czarna Rzeka (1845) > Czarny (1934) > Czarna Rzeka (1961). por. Glinne/Glinny (1723) > Glinny (1786–1788). 5.3..: Barani (1880) > Baranie (1886) > Baraniec (1891) > Baranie (1965) > Barani Potok/Baranie (1965) > Baranie (1983). brak tu terenu.222 (1965) > Roztoczka (1965). Kruszynie (1966) > Kruszyna (2006). Głęboki (1955) > Głębokie (1964) > Głęboki Potok (1965). choć dotyczą tych samych formacji. Zmiany rodzaju nijakiego na męski. Wielokierunkowym zmianom rodzaju w hydronimach przymiotnikowych towarzyszy często dodanie (trwałe lub okresowe) członu powstałego od terminu hydrograficznego. Niekiedy wahania rozstrzygane są przez urzędowe dodanie członu rzeczownikowego: Graniczna/Graniczny (1965) > Graniczny (1966) > Graniczny Potok (2006). np. Zjawisko zmiany paradygmatu obejmuje nazwy obiektów na obszarze całego dorzecza. Zimne (1846) > Zimny (1885) > Zimne (1949) > Potok Zimny (1962) > Zimne (1964) > Zimny (1965) > Zimne (2006). na którym zmiany te dokonywałyby się z większą częstotliwością.: Smarkate (1855) > Smarkata (1889) > Smarkata (Rzeka) (1965) > Smarkata (1966).

. Ten typ zmian dotyczy również innych formacji: Gać/ Gacia (1965). Płona (1474) > Płonia (1491) > Płona (1521) > Płonka (1775). por. 1472) > Nosilnia (1511) > Nasielna (1885). Huczow. 1368?) KMaz III 112. Narew. dziś Narew8. 7. Pełty (1380). i związana jest ze zmianami w systemie słowotwórczym na poziomie apelatywów i w systemie nazwotwórczym w obrębie poszczególnych klas onimów. Nareff 1282 HE XIX 129–131. BańMorf 77. Wśród nazw miejscowych przejście to zaświadcza większa liczba przykładów (por. występującego w hydronimach pierwotnie przymiotnikowych z formantem -na (< *-ьna). Towarzyszy mu sufiksacja dyferencyjna: Słucza (1478) > Słucz (1565) > Słuczka/Słucz (1965) > Słuczanka (1966). Zjawisko odwrotne występuje sporadycznie. BańMorf 81): Dłubna (1275) > Dłubnia (1325) > Dłubna (1406) > Dłubnia (1443). Wcześniej jednak zapisane formy z -ew. Najczęściej spotykaną wymianą jest zastąpienie przyrostka -ica. poświadczone są jedynie postaci wtórne. por. WYMIANY SUFIKSÓW Zmiana przyrostków odbywa się bądź w obrębie sufiksów „ekwiwalentnych”. Uszwica: Uszwa (1269) > Uszew (1380) > Uszwia (1383) > Uszwa (1402) > Uszew (1450) > Uszwa (1463) > Uszew (1470–1480) > Uszwia (1470–1480) > Uszwa (1564) > Uszew (1570) > Uszwica (1839) i innych: Słodew ((1334) 1534) > Słodowia Struga (1793) > Słudwia (1880). W hydronimii zmiana jest słabiej udokumentowana ze względu na tendencje dyferencjacyjne (sufiksacja) w stosunku do równobrzmiących ojkonimów. Ewolucja paradygmatu nastąpiła w mazowieckim hydronimie Jabłoń ((1435) 1456) > Jabłonia (1472) > Jabłona (1521). podobnie jak w ojkonimach odhydronimicznych. podobnie jak w ojkonimii. ale ograniczającej się tylko do mianownika: Jaworowy Potok/Jaworów Potok (1786–1788). por. *Nasiedlna > Nosilnia (1448) > Nasilina (1462. BańMorf 78–79).223 Wśród femininów na -yni. wtórnie -ynia. Znaleziono też jeden przykład dubletu odmiany prostej i złożonej przymiotnika. Nareva (1159). Ponikwy (1456) > Ponikiew ((1442) 1456). choćby zapisy n. Odnotowano jeden hydronim w formie pierwotnej: Przegini (1136)7. Bańkowskiego. wtórne postaci na -ew/-wia (por. BańMorf 76–93). dziś Pełta9 (por. 9 Tu również wcześniejsze zapisy dokumentują formę z -ew: Połtew (1366!.) niż w ojkonimii (XV–XVI w. *-ъve dokonała się zmiana -y > -ew’/-wia. bądź wiąże się z wzajemnym wypieraniem sufiksów o podobnej formie. Ponikiew (1564) > Ponikwa (1887) > Ponikiewka (1962) > Ponikwa (1965) > Ponikiewka (1984) > Ponikwa (2006). mających tę samą funkcję. Pierwotne formy na -y: Nary ((1376) 1486). por. wahania tych form trwały jednak przez kilka wieków. Tucznia > Tuczna (1480). -nica przez Cytowany także przez A. BańMorf 94). Minor Pełty ((1380) 1473). odnotowane są później lub równolegle z postaciami na -ew. ale różnej funkcji (por. Proces ten ma wcześniejsze poświadczenie w hydronimii (XIV w. W grupie hydronimów na *-y. 7 8 . W materiale hydronimicznym dominują. Uczow ((1400) 1606) > Huczew (1405) > Uczow (1661–1665) > Huczwia (1717) > Huczwa (1839). też BańMorf 78). Kostrzyn (1578) > Kostrzyń (1883). gdyż obiekt zmienił nazwę na Rudno. Odnotowano kilka przykładów zmiękczenia tematu. jest to zapis efemeryczny. por.

przez kilkanaście hydronimów: Baranica (1926) > Baranówka (1965). n. Branica (1425) > Branka (1463)10. -ca > -ica: Żylca (XVI w. -ka > -anka: Kryniczka/Kryniczanka (1965) > Kryniczka (1967). Krzemienica (1880) > Krzemieniec (1965) > Krzemienica (1987). obiekt położony w dorzeczu górnego Wieprza. Maliniczek (1931) > Maliniczek/Malinianka (1965) > Malenianka (1965) > Maliniczek (1980) > Malinianka (2006). m. -nia. BańMorf 101). Są również przykłady wymiany rozszerzonych wariantów suf. Korzeniec (1786) > Korzenica/Korzyniec/Korzeniec (1883) > Korzenica (1933). > Studzieniec (1565) > Studzienica (1586). -ówka). por. struga). Sufiksy te wchodzą w relacje także z innymi. W XIX w. Stracenica (1880) > Straceniec (1890). co wynika z ekspansji tego ostatniego (por. Łukawiec (1884) > Łukawica (1884) > Łukawiec/Łukawica (1965) > Łukawiec (1980). -ka i jego wariantów rozwiniętych dochodzi do wymian polegających na skrótach morfemicznych. Promniec (1888) > Promnica (1964) > Promnice (1965) > Promniec/ Promiec (1965) > Promnice (1980) > Promnica (2006). Świślina/Świślana/Świślanka (1965) > Świślina (1966) > Świślanka (1966) > Świślina (1980). co pokazują zapisy poniższych nazw wodnych: Olszowiec (1983) > Olszówka (2006). który zastępuje -ec. Krzemieniec. -ula. polegających na rozszerzeniu suf. Tężyca (1893) > Tążyna (1962). Chełmica/Chełmienica (1965) > Chełmiczka (2006). Koprzywnica (1426) > Koprzywianka (1439) > Koprzywnica (1450) > Koprzywianka (1477) > Pokrzywnica (1791) > Pokrzywnica/Pokrzywianka (1839) > Pokrzywianka/Pokrzywnica (1887) > Pokrzywianka (1961) > Pokrzywnica/Pokrzywianka (1966). zmiana -anka > -ówka: Olszanka (1965) > 10 11 Wymiana sufiksów mogła mieć także charakter dyferencyjny. oraz do zjawisk odwrotnych.). o czym świadczą następujące przykłady: -owa > -ica: Linowa (1326) > Linica (XIV w.: -anka > -ka: Jaworzanka (1963) > Jaworka (1970). Do wymiany dwukierunkowej dochodzi również między sufiksami -ec oraz -ica. spotkać można także dublety: Krzywula (1880) > Krzywka/Krywula (1883). Stronik (1855) > Stronik/Stronka (1965). -ka z nawiązaniem do bardziej frekwencyjnego typu przyrostkowego. Pokrzywnica (1787) > Pokrzywianka (1893). Tendencja ta poświadczona jest już od XV w. -ka > -ówka: Wierzbka (1893) > Wierzbka a. Wśród hydronimów utworzonych za pomocą suf. -ucha. związanych z typem obiektu (potok. Pokrzywianka/Pokrzywka (1966). co może wynikać z tendencji maskulinizacyjnych lub feminizacyjnych. -ana. Koprzywnica (1356) > Pokrzywnica (1783–1784) > Pokrzywianka (1965).224 -ka (także w formach rozszerzonych -ówka. opartego na przymiotnikach na -owy. -anka). . Zjawisko to obserwować można od XVI w. Białucha/Białka (1888). rzeczka. -awka > -ka: Rudawka (1867) > Rudka (1915). Forma z cechami fonetycznymi ukraińskimi. Wierzbówka (1965). -ka (-anka. -awa > -ownica: Iława (1644) > Iłownica (1849–1854). w następujących nazwach: Studzienica (1456) > Studzienice (1564–1566) XVIII w. -ik. por. -(n)ica > -ina: Brzeźnica (1880) > Brzezina (1929–1936) > Brzezina (1965) > Brzeźnica/ Brzezina (1965) > Brzeźnica (1980) > Brzezina (2006). -ina. Wymiany takie mają charakter trwały i okresowy.) > Żylica (1962). Poniższe przykłady są również egzemplifikacją ekspansji suf. Łętownia (1884) > Łętówka (1893) > Łętownia (1914). sporadycznie -ek (-iczek). np. -anka > -eniec: Bzanka (1416) > Bzieniec ((1427) 1588). Werbka11 a. -ice. Branica (Radzyńska). Mogilnica (1427) > Mogiłka (1855).

W XIX w.). uzależniony od preferencji opracowujących spisy. Zmiany takie notowano już od XV w. Długi (XX w. Zapisy dokumentują też dublety z wahaniem suf. koćeľna.) > Czarna Struga (1965). połączonej ze zmianą rodzaju. Głęboki/ Głęboki Potok (1985). Mimo zróżnicowania funkcji dochodzi do wymiany. Gogulina (1438) > Gogolna (1504) > Gogolina (1537) > Gogolina (1570) > Gogolna (1602) > Gągolina (1789) > Gogolna (1802–1803). mapy czy atlasy. W przymiotnikowym hydronimie (dziś nieistniejącym) doszło do wymiany sufiksów -na/-ska/-ity.) > Sucha (1880). Na wymianę sufiksów zawierających -n.225 Olszówka (2006). która powoduje zatarcie wartości funkcjonalnej sufiksu i zanik związku hydronimu z daną formacją słowotwórczą (por. odbywają się poza lokalną wspólnotą komunikacyjną. Kocielnia (1470–1480) > Kocielina (1886) > Kocielina (1966) > gw. -na. Przedzielna (1961–1970) > Przedzielnia (2006). Pryczny (1983) > 12 Zapisy z 2006 r. por. -nik/-ów – Kobiernik (1565) > Kobierów (1565) oraz -nik/-ak – Nawieśnik (1964) > Nawieśnik/Nowieśnik/Nawiesiak (1965) > Nawieśnik (1984). Szewna ((1438) 1687) > Szewnia (1934–1937). Rybina/Rybna (1965). Ostrowica (1888) > Ostrownica (1937). dublety Cisowy/Tysowy Potok (1786–1788) w dorzeczu Sanu. por. BańMorf 94). -ów > -ec: Jasionów/Jasieniec (XIX w.(-ina. Podobne zjawisko nastąpiło z udziałem rozszerzonych wariantów suf. związanej z ekonomią językową. Sucha (1565) > Sucha Struga (XVIII w. w następujących hydronimach: Nosilina (1436) > Nosilnia (1448) > Nasilina (1462. 8. 1472) > Nosilnia (1511) > Nosilina (1546) > Nasielna (1885).: Czarna (XVI w. Młyńska (1885) > Młyńska Struga (1959) > Stary Młyński/Młyński (1965) > Struga Młyńska (1971). Młynarski (1965) > Młynarski Potok (2006). Łętownia (1505) > Łętowina (1884) > Łętownia (1885). Krasna (1915) > Krasna Rzeczka (1961–1970) > Krasna (1965) > Krasna Rzeczka (2006). Czerwony (1962) > Czerwony Potoczek (1964) > Czerwony Potok (2006). . Współczesne zabiegi. Mokry (1964) > Mokry Potok (2006). zarejestrowano nieliczne procesy: Głęboki (1849–1854) > Głęboki Potok (1881). Goździenica (1839) > Gozdownica/Gozdawnica/Gozdawica (1965) > Gozdawnica (2006). Sosnowy (1855) > Sosnowy Potok (1883). Czarny (1964) > Potok Czarny (200612).: Olchowy (1551) > Potok Olchowy (1633). Reknica/Rakownica (1936–39) > Rakownica (1964) > Rakownica/Raknica (1965) > Rakownica (2006). Kamienna (1704–1725) > Kamieńska (1786–88) > Kamenity (1846). dokumentują przeobrażenia związane ze standaryzacją nazw wodnych. pozostające w sprzeczności z ekonomią. a większość zmian odnotowano w XX w. koćeľina. Niekiedy charakter zmian jest okresowy.) > Długi Potok (1962). Kisielna (1855) > Kisielina (1938) > Kisielna/Kisielina (1965) > Kisielina (2006). Jest to proces odwrotny do elipsy terminów hydrograficznych w nazwach zestawionych. Pilny (1786–1788) > Pilny Potok (2006). -nia) zasadniczy wpływ ma – jak się wydaje – podobieństwo formy. -ica. por. Biały Potok/Biały (1789) w dorzeczu górnej Wisły koło Ustronia. Pierwsze tego typu zmiany i wahania odnotowano jednak o wiele wcześniej. ROZWÓJ NAZW JEDNOCZŁONOWYCH W ZESTAWIENIA W hydronimii badanego obszaru częste jest zjawisko dodawania do jednoczłonowej nazwy przymiotnikowej członu rzeczownikowego określającego typ obiektu. Dodawanie członów wynika głównie z działań urzędników sporządzających spisy i wykazy oraz działań standaryzacyjnych.

. niekiedy tylko okresowo Kanał (1849–1854) > Nowy Kanał (1849–1854) > Nowy Kanał (1931) > Kanał (1934–1937). Okresowe wahania między nazwą jednoczłonową a dwuczłonową. W compositach może następować wymiana członu rzeczownikowego. ZMIANY KOLEJNOŚCI I WYMIANA CZŁONÓW W NAZWACH ZESTAWIONYCH W zestawieniach dwuczłonowych formacje przymiotnikowo-rzeczownikowe (ponad 70%) dominują nad rzeczownikowo-przymiotnikowymi. Zbożawa (1965) > Zbożowa Struga (1979). Święta (1882) > Święta Struga (1936–1939). obrazują trzy przykłady. Stary (1889) > Stary Potok (2006). Przeobrażeniu może ulegać także postać przymiotnika. Kościółkowa Woda (1966) > Kościółkowa Rzeka (1963) > Kościółkowa Woda (2006). a więc w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San. Zmiana kolejności członów wynika głównie z potrzeby dostosowania do grupy dominującej. przebiegający nieco inaczej niż omówione wcześniej.: Gliniany Potok/Glinny Potok (1881) > Glinny (1931) > Glinny (Potok)/Gliniany Potok (1965) > Glinny Potok (2006). Rzeka Graniczna (1786–1788) > Graniczna Rzeka (1965). Czerwona Rzeka (1849–1854) > Czerwona Rzeka/Czerwony Potoczek (1965) > Czerwony Potoczek (1966). poświadczają zapisy: Czarna Rzeka (1963) > Czarna (1965) > Czarna Rzeczka (1967). Słona (1565) > Słona Woda (1845). Rybna (1964) > Rybny Potok (2006). Szeroki (1891) > Szeroki Potok/Szeroki (1965) > Szeroki Potok (2006). w których dodawany jest człon przymiotnikowy w celu dokładniejszej identyfikacji: Czerna (1786–1788) > Mała Czerna (1844) > Czerna (1855). Rakowy (1964) > Potok Rakowy (2006). którym jest termin hydrograficzny: Rzeczka Graniczna/Przykopa Graniczna (1786–1788) > Graniczny Potok (1881) > Graniczny Potok/Graniczna (1965). Rozwój (i wahania) nazwy jednoczłonowej w dwuczłonową. Zmiany te zachodzą na obszarze. Przeobrażenia o kierunku odwrotnym egzemplifikuje kilka nazw: Głęboki Strumień (1965) > Strumień Głęboki (1966). Rzeka Wsiowa (1849–1854) > Wsiowa Rzeka (1965). co odzwierciedlają przykłady: Potok Graniczny (1786–1788) > Graniczny Potok (1965). Skośny Rów (1965) > Rów Skośny (1965). Inwersji członów towarzyszy niekiedy okresowa elipsa: Potok Rybi (1824) > Rybi Potok (1962) > Rybi Potok (1964) > Rybi (1965) > Rybi Potok (1995) lub wymiana członów odróżniających: Rostoka Wielka (1855) > Wielka Rostoka (1965) > Sucha Roztoka (2006). Stok (1531) > Stok Grzmiącki (1568).226 Przeczny Potok (2006). Raczy (1980) > Raczy Potok (2006). Czarny (1564) > Czarna Rzeka (1845) > Czarny (1934) > Czarna Rzeka (1961). 9. Tartaczny Rów (1961–1970) > Rów Tartaczny (1997). Wsiowa Rzeka (1849–1859) > Wsiowa Woda (1881). Suche (1846) > Suchy Potok (1965). Skorodny (1849–1854) > (ukr. Struga (1965) > Młyńska Struga (2006).) Skorodnyj Potik (1934–1936) > Skorodne (1963) > Skorodny (2006). który charakteryzuje się dużą liczbą zestawień. Potok Gorzki (1962) > Gorzki Potok (2006). Zimna Rzeka (1550) > Zimna Woda (1848) > Zimna Rzeka (1964) > Zimna Woda (2006). którym towarzyszy niekiedy zmiana rodzaju. Żelazna Woda (1965) > Woda Żelazna (1983). Gać Antiqua (1524) > Stara Gać (1545) > Gacka (1839) > Gać (1881). Potok Głęboki (1786–1788) > Głęboki Potok (1965). wykorzystywane są wymiennie przymiotnikowe derywaty paralelne. np. Czarny Potok (1881) > Czarny (1931) > Czarny Potok (1965).

Zjawisko adiektywizacji dokumentują następujące zapisy. por.16 km. pd. sprawia.. że stanowi ona pojedyncze ogniwo w łańcuchu derywacyjnym. por. m. później Mroga (1884) > Mroga (Mrożyca) (1888) > Mroga (1960). Granicznica (1486) > Graniczna (1508). m. -ica. Śledzić można też zjawisko odwrotne do redukcji. Ropka (1519) > Ropa (1849–1854). 11. Bystra (1496) > Bystrzański (1786–1788) > Bystrzanka (1855) > Bystrzanka/Bystra (1880) > Bystrzanka (1886). *Banica > Baniczka . Glemieniec. 1549) > Kuliaszny (1565) > Kulaszny Potok (1902) > Kulaszny (Potok) (1965) > Kulaszny (2006). Bystra. np. powstałego od pierwotnego hydronimu.227 10. Renominacje odnotowane później wraz z całym łańcuchem zmian hydronimu dokumentują zapisy: Bannica/Banniczka (1549) > Bannica (1565) > Banniczka (1786–1788) > Balniczka/Balnicki (1965) > Balniczka (1966). n. o dł.: Glemieniec/Glemieński (1786–1788). Bucznikowaty (1839–1840) > Bucznik (2006). Piasecznica (1493) > Piaseczna (1513). -ka. -ica. łańcuchowe to ciąg wariantów hydronimu związanych z jedną podstawą motywacyjną. Obserwować je można od XV w. por. Renominacja pojmowana jest jako ponowny akt kreacji nazwy. Rokitnica ((1441) 1456) > Rokita/Rokitna (1883) > Rokitnica (1889). Ojkonim staje się podstawą motywacyjną hydronimu. Przeobrażenia polegające na wyrównaniu motywowanego przymiotnika do rzeczownika stanowiącego jego podstawę można uznać także za przejaw tendencji redukcyjnych powiązanych z tendencją do substantywizacji. Do zaniku jednego członu złożenia doszło okresowo w n. Rosochna (1883) > Rosocha (1885) > Rosocha/Rosochna (1965) > Rosocha (1980). iż zagadnienie to traktowane jest jako wariantywność i omawiane w tej części pracy. ZMIANY REDUKCYJNE Oprócz przykładów ekspansji niektórych sufiksów zarejestrować można także tendencje redukcyjne (skróty morfemiczne) stałe lub okresowe. Kulasz (1526. Najwcześniej. Zapis z redukcją dokumentuje użycie funkcjonujące w lokalnej społeczności. Korytnia (1961) > Korytnica (1965). Tyśmienicy ( Wieprz): Białka ((1424) 1538) > Biała ((1425) 1536) > Białka (1430). Późniejsze to: Białka (1848) > Biała (1963). n. -na. Przeobrażenia tego typu poświadczone są od XVIII w. Sosenka (1919) > Sosna (1937) > Sosenka (1966) > Sosna (1980). Nieskuteczność tej ponownej nominacji oraz fakt. Piekielny (1962) > Piekło (1964) > Piekielny Potok (2006). też -iska. m. dokonujący się na podstawie ojkonimu należącego do tego samego gniazda. a więc formalnie nowo powstała nazwa jest transonimem.. bo już w XIII w. okresowe Jamy (1786–1788) > Jamiska (1934–1937). rz. dodanie przyrostka. Błońce (1849–1854) > Błonia (1882). por. Białka. Ropa/Ropica ((1279) 1336) > Ropa (1363). 35. poświadczony jest dublet z suf. Tryb (1526) > Trybówka (1839). n. por. Piella (1419) > Pielica (1565) > Pielnica (1786–1788). -ce. Balnica. Pluskawka (1963) > Pluskawka/Pluskawa (1965) > Pluskawka (1983). Kamionka ((1408) 1510 > Kamiona (1493)) > Kamionka/Kamiona (1965). -ówka. -ec. Mozgawka (1787) > Mozgawa (1938) > Mozgawka (1961). tj. ZMIANY ŁAŃCUCHOWE I RENOMINACJE Zmiany tzw. najczęściej -ica. Wara (1391) > Warzyca (1965). a dotyczą suf. Kamień (1965) > Kamienna (1970) > Kamień (1980). Świnobródka (1931) > Świnia (1961–1970) > Świnobródka (1963). Najwcześniej poświadczona jest okresowa zmiana w n.

*Zwniąca/Swnocza (1370) > Zmiączka/ Zmiączki (1845) > gw. Jasieniczanka (1965) > Jasienica/Jasieniczanka (1983) > Jasienica (2006).228 (1786–1788) > Banica (1880) > Banica (1965) > Banicka Rzeka (1985) > Banicki Potok (2006). Turze (1849–1854) > Turzański (2006). Cichawoda (1846) > Cichowiański Potok (1887) > Cicha Woda (1964) > Cicha Woda/Cichy Potok/Cichowiański (1965) > Cichowiańska Woda/Cicha Woda (1973) > Cicha Woda (2006). formacji przymiotnikowych i nazw zestawionych wraz z włączeniem się kontekstu onimicznego. Brzuśniański (1786–1788) > Brzuśnik (1846) > Brzuśnianka (1962). wymuszane zarówno przez system hydronimiczny. por. por. n.47 km. o dł. 31. Wieprza. Bystry (1591) > Bystra (1595) > Bystry (1888) > Bystry (1962) > Bystrzański (1964) > Bystry (1965). Podobnie w n. Ewolucji nazwy Brok. por. hipotetyczną formę hydronimu *Czarna. Rozwojowi pierwotnego hydronimu *Giełczew. m. związanej genetycznie z n.) > Żabnicka Rzeka (Żabniczanka) 1962 > gw. Te działania odbywają się wśród modeli produktywnych. n. pd. *Prądzona > Rzeka Prądzyńska (1707) > Prądzonna (1902) > Prądzona (1936–1939). Prądzona. Jamnica (1324) > Jamniczka (1786–1788) > Jamnicki Potok (1882) > Jamnica (1885) > Jamniczka (1962) > gw.) > Ochotnica (2006). tendencje regulacyjne i weryfikacyjne. n. m. towarzyszył cały wachlarz zmian: sufiksacje (-ica. m. rz. -ec. Jasienica. por. n. -ek. Makowa ((1511– 1513) XVIII) > Makówka (1542) > Makowski (1786–1788) > Makówka (1884) > Makowa (1885) > Makówka (1877–1904). m. . m. Ochotnica (Dolna i Górna). n. Żabnica. zabńicko vu̯ oda > Żabniczanka (1964) > Żabnica (1965) > Żabniczanka (1980) > Żabnica (1984) > Żabniczanka (2006).27 km. o dł. 79. ter.)/Jasienica (1954) > db. Powstała ona w wyniku renominacji na bazie odhydronimicznego ojkonimu Czersk. Bugu ( Narew). n. dziś Czerska Struga. Przykłady zmian łańcuchowych – poza brakiem stabilności – są dowodem na ścieranie się hydronimicznych modeli nazewniczych. *Giełczew > Gełczwica (1425) > Giełczew (1450) > Giełczówka (1786) > Giełczew (1839) > Kiełczewka (!) (1859) > Giełczew (1881) > Giełczwianka/Giełczewski/Giełcz (1965) > Giełczwianka (1967) > Giełczew (1972) > Giełczewka (2006). por. -anka). Ochodnik (1336) > Ochotnica (1416) > Ochotnica/Ochotniczanka (1962) > Ochotniczanka (1964) > Ochotnica (1965) > Ochotnica (1980) > Ochotnicka (XX w.61 km. Bystre. 50. n. Żmiąca. n. Banica. Forma zestandaryzowana pojawiła się w XX w. n. Małe Ciche. por. m. ld. n. mta Brok. m. m. Turze. poświadczają zapisy: Jasienica (1566) > Jasionka (1855) > Jasienicki. Czyrnik13. por. rz. por. por. Jamnica. które ostatecznie nie doprowadziły do jego dyferencjacji. ld. m. -ka. -ówka. m. n. m. Makowa. Jasieniecki (1882) > Jasienica (1934) > Jasionka (gb. por. Brzuśnik. por. m. Żabnica (XVI w. Czersk może wskazywać na pierwotną. a więc formacji na -ka (wraz z rozszerzeniami). por. n. dziś Giełczewka. Wahania form hydronimu. -ica (wraz z rozszerzeniami). Zmiany dotyczą zarówno makrohydronimów. -ik -ak. por. Brdy: Czyrnik ((1351) 1400) > Czirsenitze (1365) > Czirsenitz (1382) > Czernica (1664) > Czernica (1888) > Czernica/Czerska Struga (1936–1939) > Czerska Struga (1965) > Czerska Struga/Czernica (1965) > Czerska Struga (1972) > Czerska Struga (2006). jak i relacje w obrębie toponimicznych subsystemów lokalnych. rz. źm’ock’i potok > Żmiączka (1965). 13 Istnienie odhydronimicznej n. jamnicka. Brzuśnik. Proces ten został zamknięty (ale czy zakończony?) standaryzacją w formie z suf. jak i mikrohydronimów. redukcja i renominacja związana z obecnością odhydronimicznego ojkonimu Giełczew. o dł. -ka.

Ta zmienność hydronimów wynika z kilku przyczyn. mające na celu polaryzację homonimii kategorialnej. Podobnie wyglądały wahania form hydronimu Kamienica. przejawiającej się w występowaniu nazw obocznych. Ścieranie się innych modeli hydronimicznych w nazwach wraz z tendencjami redukcyjnymi poświadczają następujące zapisy: Biały Stok (1516) > Biała (1890) > Białka (1961–1970) > Biała (1963).08 km. Sitnica za pomocą suf. można mówić o wahaniach typów nazewniczych i niestabilności morfologicznej.229 towarzyszyły okresowe zmiany w zestawienie z członem wielki. -nica > -anka: Sitnica (1765) > Sitanka (1855) > Sietnica al. por. Jastrzębie (1846) > Jastrzębiec (1936) > Jastrzębi (1962) > Jastrzębie (1965) > Jastrzębi (1984) > Jastrzębi Potok (2006). Zapisy poświadczają istnienie w zasobie hydronimów dużej polionimii. powrót do formy pierwotnej. kiedy każdy kolejny chronologicznie zapis dokumentuje inną formę nazwy z tą samą podstawą motywacyjną. w. Dyferencjacja w stosunku do ojkonimu oraz renominacja na podstawie ojkonimu w badanej grupie hydronimów ma związek ze zmianą wielkości i rangi obiektu zamieszkanego w stosunku do obiektu wodnego oraz zmianą stosunków hierarchicznych w przestrzeni onimicznej i pozaonimicznej. Zebrana dokumentacja wymaga niekiedy uzupełnienia brakującego ogniwa w łańcuchu derywacyjnym. Moczarec (1886) > Moczar (1892) > Moczar/Moczarec (1965) > Moczarnik (2006). Bystrzec (1379) 1606 > Bystrzek (!) (1558) > Bystrz (1786–1788). Kolejny przykład jest dowodem na wielokrotne próby dyferencjacji hydronimu w stosunku do n. m. okresowe dodanie suf. Krzywiec/Krzywica (1786–1788) > Krzywica/Krzywa (1961) > Krzywica (1980) > Krzywa (1983) > Krzywica (2006). o dł. por. mające na celu odróżnienie od n. Kamiennica (1391) > Kamiona (ok. uwikłanego w zależność z wtórną nazwą miejscową Kamienica. Sitanka (1889) > Sietniczanka (1937) > Sitanka (1964) > Sitniczanka (1965). co związane jest ze wzrostem znaczenia . Nazwa zestandaryzowana nie jest dyferencyjna wobec ojkonimu. Na powstawanie wariantów morfologicznych mają wpływ zarówno czynniki pozajęzykowe. Dunajca. W zmianach określanych jako łańcuchowe. Powoduje także renominacje na podstawie ojkonimu genetycznie powiązanego z hydronimem. -isko i powrót do formy pierwotnej: Brok (1421) > Magnus Brok ((1414–1425) 1456) > maioris Brok (1425) > Wielgi Brok/Wielki Brok (1448) > Brok (1519) > Brok/Broczek/Broczysko (1880) > Broczysko (1907) > Brok (1962–1965) > Brok/ Broczek/db. Roztoka. Dochodzi wówczas do ponownej kreacji hydronimiu z inną motywacją. Powstanie nazw obocznych odnoszących się do tego samego obiektu ma źródło w braku pamięci nazewniczej u lokalnych i pozalokalnych użytkowników. Roztoka/Roztocki (1846) > Roztoka Mała/Roztoczka (1888). stąd rekonstrukcje na podstawie wcześniej notowanych odhydronimicznych nazw miejscowych. 33. rz. m. Hydronimy (z wyjątkiem makrohydronimów) w stosunku do ojkonimów cechuje słabsza archiwizacja i mniejsza stabilność. 1480) > Kamionka (1486) > Kamienica (1487) > Kamienica/Kamienna (1965) > Kamienica/Kamienica Nawojowska (1983) > Kamienica (2006). Broczysko (1965) > Brok (1971) > Broczysko (1971) > Brok (1974). W wielokrotnych zmianach formy nazwy ma też udział kontekst onimiczny. Roztoka. są dowodem na niezadawalające efekty polaryzacyjne. Wahania form n. jak i językowe. -ek. wariantów morfologicznych i leksykalnych określających jeden obiekt wodny. Wymusza on niejako zmiany dyferencyjne. gdyż obiekt w XX wieku uzyskał nową nazwę Składziszczański Potok. pd. w załamywaniu się tradycji nazewniczej.

wzbogacająca i tak dominującą grupę hydronimów sufiksalnych z tym formantem. sporządzanych w wyniku eksploracji terenowej.230 nazw miejscowych jako głównych punktów odniesienia w konstruowaniu „mapy”. w których dominują nazwy typowe dla kontaktu ogólnego. także indywidualnego. natomiast w UN-ach. Są to dowody ciągłej weryfikacji formy nazw własnych przez system nazewniczy. obecne w hydronimii odapelatywnej. standaryzując nazwę. zmianę hierarchii ważności w lokalnych składnikach przestrzeni. Lubaś 1980: 27–28). intensywniejszy proces – jak to wynika z pobieżnego oglądu – miał miejsce w grupie hydronimów odonimicznych. W wąskich wspólnotach komunikacyjnych używane są różne nazwy niestandaryzowane. W wykazie źródeł. Pelcowa 1994: 105). Nie zawsze nazwy stosowane przez mikrowspólnoty były znane kartografom sporządzającym mapy katastralne. renominacje i zmiany łańcuchowe w hydronimii świadczą o przedłużeniu drugiego etapu nominacji. . wykazy urzędowe. Przez te mechanizmy. które charakteryzują podobne zmiany (por. językowym związanym z używaniem danej nazwy w różnych typach kontaktu komunikacyjnego (ogólnopolskim. nie zawsze lokalne określenia przedostawały się do wykazów. nazw obocznych o różnych motywacjach oraz układów gniazdowych – gniazd toponimicznych łączących się z funkcjonowaniem w tzw. Wyodrębnić tu można mutacje nazw związane z istnieniem ciągów linearnych – wariantów leksykalnych. w której funkcjonują urzędowo zatwierdzone nazwy. Typowe dla hydronimii odapelatywnej są dwukierunkowe zmiany na linii hydronim jednoczłonowy – nazwa zestawiona. mapy. dokonywano arbitralnych wyborów spośród wielu wariantów. a wśród wariancji sufiksalnej – ekspansja przyrostka -ka (wraz z rozszerzeniami). polegającym na zmianach struktury nazwy pod wpływem wzmożonej produktywności niektórych form sufiksalnych. łączy się ona z apelatywnym słownictwem gwarowym. Przedstawione i scharakteryzowane tu różnorodne przeobrażenia mają charakter językowy i pozajęzykowy. Tu przedstawiono wariantywność prawie 400 hydronimów odapelatywnych. występują – jak się zdaje – nazwy wodne typowe dla kontaktu lokalnego. znajdują się dokumenty historyczne. Ewolucji podlegały hydronimy odnoszące się do ponad 1000 obiektów wodnych dorzecza Wisły. zwłaszcza mikrohydronimii. Hydronimy odapelatywne ulegają przeobrażeniom pozajęzykowym. w jakich używane były hydronimy: płaszczyzną ogólnonarodową. Wielokrotne dyferencjacje. kontekście onimicznym. które stały się podstawą słownika „Nazwy wodne Polski”. Niekiedy. płaszczyzną lokalną z umiarkowaną wariantywnością oraz płaszczyzną indywidualną (por. lokalnym) oraz wewnątrzjęzykowym. w którym system nazewniczy reaguje na kontekst onimiczny. Istnienie wielu form hydronimu z tą samą podstawą ma też niewątpliwie związek z wariantywnością związaną z typem kontaktów. podobnie jak w zapisach gwarowych (tu uwzględnianych w mniejszym stopniu).

następnym środkiem o wysokiej 1 Chronologia przedstawiona w tabelach 1. Cytowane są pierwsze (odczytane i datowane) zapisy hydronimów wyzyskane z opracowań innych badaczy oraz wybrane artykuły hasłowe zredagowane przez autorkę i podane w formie przypisów. 3 ma charakter względny i odnosi się do pierwszych poświadczeń źródłowych nazw. Onimizacja właściwa (czysta) jest najczęstszym zabiegiem tworzącym badane potamonimy (50. a w wypadku niektórych nazw równobrzmiących – czy są one paralelne. fazy aktu nominacyjnego. utworzone w ten sam sposób dla różnych denotatów. . których powstanie można odnieść do okresu prasłowiańskiego. nie zawiera jednak pełnej dokumentacji źródłowej. a w ich obrębie wykładników nazwotwórczych i podstaw motywacyjnych. Analiza hydronimów przebiega z uwzględnieniem warstw chronologicznych. kwestie polireferencjalności.2%).6%). czy hydronimy najstarsze powstały w procesie czystej onimizacji.ZAKOŃCZENIE 1. Z zakresu teorii onomastycznej omówione i sprecyzowane zostały zagadnienia onimizacji i transonimizacji w hydronimii. tworzą podobną pod względem liczebnym grupę (1. jest to. Monografia prezentuje materiał diachroniczny na przestrzeni tysiąca lat. czy też może niektóre są odhydronimicznymi ponowieniami. Podobne dylematy towarzyszyły wyodrębnianiu derywatów sufiksalnych w warstwie nazw polskich. Zgodnie z założonym głównym podziałem nazw własnych na nazwy odapelatywne i odonimiczne w niniejszym opracowaniu przedstawione zostały potamonimy dorzecza Wisły utworzone od nazw pospolitych powstałe w procesie szeroko pojętej onimizacji. (pra)słowiańskich oraz polskich dokonano na podstawie kryterium chronologicznego. gdyż ten może być odległy w czasie w stosunku do pierwszego odnotowania. z podziałem na trzy warstwy. też sufiksu rzeczownikowego -ka. polionimii i kontekstu onimicznego. których kreację wiązać należy z czasem historycznym1. zwłaszcza w zakresie sufiksów przymiotnikowych. UWAGI PODSUMOWUJĄCE W niniejszej pracy przedstawiono językoznawcze rozważania nad nazwami wód płynących dorzecza Wisły. 2. Wyodrębnienia grup nazw przedsłowiańskich. czy też są formacjami sufiksalnymi utworzonymi z użyciem archaicznych przyrostków nazwotwórczych. których zbiór może być pomniejszony. a niekiedy nie do ustalenia. a część nazw – klasyfikowana jako derywaty powstałe w procesie czystej onimizacji. Potamonimy przedsłowiańskie stanowią 1. a nazwy. Dyskusyjne.3% przebadanych nazw odapelatywnych. Dominują nazwy warstwy młodszej. nie do momentu ich powstania.

co w konsekwencji skutkuje polireferencjalnością hydronimów. Istnienie kontekstu onimicznego. Transonimizacje odhydronimiczne to. często bardzo rozbudowanych. a więc genetycznie i lokalizacyjnie powiązanych składników „mapy toponimicznej”. jak pokazuje liczba odwołań. również z roślinnością i gatunkami zwierząt. konceptualizacja przestrzeni hydronimicznej odbywała się głównie w sposób konwencjonalny.232 produktywności jest sufiksacja towarzysząca onimizacji (27%). głównie topograficznych. gwarowych. podobnie jak i warstwa hydronimów z tego okresu. które nawzajem na siebie wpływają. rozwarstwione chronologicznie i należące do różnych rejestrów polszczyzny. ciągle żywe i produktywne na obszarze Słowiańszczyzny. W każdym z trzech produktywnych sposobów kreacji hydronimicznej wyróżnić można dominujące podtypy: w nazwach powstałych w wyniku czystej onimizacji (derywacji semantycznej) są to formacje od rzeczowników rodzaju żeńskiego na -a (36%). oparta na znaczeniach konkretnych. Datowany i zlokalizowany materiał hydronimiczny wprowadza uściślenia chronologiczne i geograficzne wielu leksemów.7%). w derywatach sufiksalnych – potamonimy z suf. właściwościami samych obiektów wodnych. Jak wynika z zaprezentowanej listy rangowej podstaw motywacyjnych. które znajdują swoje kumulatywne odbicie w dyferencjacjach. -ka (31%). które nieustannie są ze sobą konfrontowane. Świadczy ono o istnieniu wewnątrzysystemowych układów i zależności między składnikami przestrzeni toponimicznej. Kontekst onimiczny obejmuje wzajemne relacje między hydronimami a innymi klasami toponimów. trudny jest do wydzielenia. Udział derywacji paradygmatycznej w wymienionych zabiegach kreujących odapelatywne nazwy wodne jest marginalny (0. Odapelatywne hydronimy przedsłowiańskie i prasłowiańskie stanowią 2. niewiele rzadziej stosuje się kompozycję (20. zróżnicowanej chronologicznie i niejednorodnej systemowo. Ta zależność była sygnalizowana w przypisach przez odwołanie się do ojkonimów lub mikrotoponimów pochodzących od nazw wodnych uznanych za pierwotne. za pomocą istniejących pojęć.5% badanych nazw. Odtworzone zostały nazwy pospolite niewątpliwie prasłowiańskie oraz słownictwo innowacyjne. w mniejszym stopniu na apelatywach związanych z kulturą materialną i duchową. zjawisko dość częste. w compositach – zestawienia przymiotnikowo-rzeczownikowe (76%). z rzadka kulturowych i metaforycznych. Słownictwo hydronimiczne bazuje przeważnie na leksyce związanej z topografią. Analiza motywów nazewniczych pozwoliła zrekonstruować fragment rzeczywistości językowej zawarty w potamonimii. współczesnych. .4%). renominacjach oraz w powstaniu gniazd toponimicznych. Nazwy pospolite tkwiące w podstawach nazw wód płynących stanowią wycinek leksyki apelatywnej. Przeważającą część hydronimicznych podstaw apelatywnych stanowią rodzime wyrazy pospolite odnotowane w słownikach. cechami otaczającej przestrzeni. Dostrzegalna jest tu znaczna homogeniczność podstaw wynikająca z powtarzalności motywów nazewniczych oraz wielokrotne wybory typowych modeli nazewniczych. Zbiór apelatywów prasłowiańskich. powoduje różnorodne zjawiska polaryzacyjne. Przy użyciu metody historyczno-porównawczej zrekonstruowany został zasób wyrazów pospolitych tkwiących w tzw. hydronimach staroeuropejskich. Apelatywy utrwalone w potamonimii można podzielić na zrekonstruowane oraz udokumentowane w słownikach historycznych. podobny jest udział leksyki archaicznej (indoeuropejskiej i prasłowiańskiej) w apelatywach hydronimicznych. Z apelatywnych podstaw motywacyjnych nazw rzek wyłania się obraz potoczny i potoczna kategoryzacja.

w którym onimy stanowią komponent marginalny. Na szczycie „piramidy onimicznej” znajdują się nazwy archaiczne. Dniestru. postulowanych przez hydronomastów. Oprócz zaniku tzw. realizowanych w różnych ośrodkach naukowych w kraju. Sklyarenko 2005: 278–282). wyrażający się w istnieniu wariantów morfologicznych i leksykalnych. cechują ją wibracje wewnętrzne. K. PERSPEKTYWY BADAWCZE Plan prac badawczych nad hydronimią został dość szczegółowo zarysowany wiele lat temu przez pomysłodawców i twórców opracowań nazw wodnych Polski: H. Analiza potamonimów od nazw własnych i onimiczne wibracje w hydronimii. a część nadal jest kontynuowana. z uwzględnieniem opozycji binarnej. zlewnie Zalewu Szczecińskiego i Wiślanego. Ukończenie pełnego słownika hydronimów Polski (obejmującego dorzecze Wisły. Riegera. każda z nich ma własne źródła. Borka. najbardziej oddalone od zasobu apelatywnego pod względem czasu powstania i struktury. finansowany przez Narodowy Program Rozwoju Humanistyki. Narzędziem wykorzystywanym w jego tworzeniu jest pakiet aplikacji TLex (skrót od TshwaneLex). zmianach polaryzacyjnych. Poniżej – kolejne warstwy chronologiczne onimów prasłowiańskich i polskich.233 Diachroniczna perspektywa. zbiorowej pamięci upatrywać można źródła polionimii w istnieniu lokalnych nazw obiektów wodnych. I choć uczeni (co można stwierdzić z perspektywy czasu) zbyt optymistycznie wyznaczali cezury czasowe zakończenia poszczególnych etapów badań. . służący tworzeniu słowników dostosowanych do indywidualnych potrzeb użytkownika i wyposażony w wiele specjalistycznych funkcji. tworzące zhierarchizowany układ wertykalny według stopnia onimizacji i stadium desemantyzacji. Ta przestrzenna metafora – jak się wydaje – lepiej oddaje relacje między tymi dwiema kategoriami wyrazów. swoje apelatywne pola semantyczne wykorzystywane w kreacji onimicznej. której podstawę stanowią nazwy pospolite. J. które pozwolą usprawnić ekscerpcję. Oprócz regionalnych monografii. Rymuta. analizę materiału hydronimicznego w różnorodnych badaniach przekrojowych i syntetycznych. Prezen2 Projekt badawczy nr 11H 12 02588. przejawiające się w tworzeniu nowych nazw danego obiektu oraz brak stabilności form nazewniczych. „Piramida onimiczna” jest dynamiczna. Najbliżej podstawy usytuowane są nazwy z ciągle obecnym znaczeniem leksykalnym. obrazuje się też w formie piramidy. Relacje między nomina appellativa i nomina propria ilustruje się często w postaci koła podzielonego na dwie nierówne części. Zależności między tymi dwiema kategoriami wyrazów. Przymorze oraz fragmenty zlewni: Niemna. czyli proces szeroko pojętej transonimizacji staną się przedmiotem drugiej części syntezy nazw wód płynących dorzecza Wisły. polegające na transonimizacjach. zastosowana w analizie hydronimii odapelatywnej. ukazała załamywanie się tradycji nazewniczej. Onimy to różne klasy nazw. Z kolei nazwy pospolite wykazują zróżnicowaną zdolność do onimizacji (potencję onimiczną). 2. a nazwy własne funkcjonują powyżej tej podstawy (por. a także wędrówki nazw z klasy propriów do klasy apelatywów (apelatywizacje). działaniach standaryzacyjnych i kodyfikacyjnych dokonujących się od XVIII w. część planowanych opracowań została ukończona. Dunaju i Łaby) pozostaje nadal podstawową potrzebą i głównym celem badawczym. w Pracowni Toponomastycznej Instytutu Języka Polskiego PAN powstaje „Elektroniczny słownik hydronimów Polski”2. Odry.

zwłaszcza jeziorna. a także nazw źródeł i wodospadów. zróżnicowanych metod badawczych wymaga opracowanie hydronimów z obszaru Warmii i Mazur. Rieger 1993: 247–252). Specjalnych. który cechuje gęsta sieć wodna. Odrębne studia powinny dotyczyć nazw wód stojących (ale w powiązaniu z potamonimią). Podobnie winny być prowadzone badania dotyczące nazw niemieckich. a także wyraźna odrębność nazewnicza w stosunku do pozostałych regionów Polski. Materiał hydronimiczny może przynieść też interesujące. z hydronimem jako centrum. . Tak zwany kontekst onimiczny powinien ukierunkować badania na obecność niekiedy dość rozbudowanych gniazd onimicznych. uzupełniające dane z zakresu historycznej i gwarowej fonetyki i fleksji. Innosłowiańskie nazwy wodne z terenu Polski (tu przedstawione tylko jako egzemplifikacja typów nazewniczych) zasługują na osobne. która będzie kontynuowana. bardziej szczegółowe opracowanie i przebadanie mechanizmów adaptacyjnych w ścisłym związku ze stosunkami ludnościowymi (por. Badania nad potamonimami odonimicznymi wraz z rozmieszczeniem geograficznym różnych typów nazewniczych dopełnią obrazu nazw wód płynących dorzecza Wisły.234 towany tu opis odapelatywnych nazw wodnych nie wyczerpał problematyki związanej z analizą systemu potamonicznego dorzecza Wisły. Diachroniczne nazwotwórstwo gniazdowe może stanowić dopełnienie apelatywnego słowotwórstwa gniazdowego i łańcuchów derywacyjnych.

Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich (w granicach wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny).. Bernardyńskiego we Lwowie. Warszawa 2008. Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich. Bernstein S. wyd. K. 293–323. Studia etnolingwistyczne. red. Mława. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku. red. Babik – Z. Bańkowski. Onom XXXVII. AtŁęcz – Atlas historyczny Polski. AtMz – Atlas historyczny Polski. I: Mapa. Indeksy.. 2007.. 2005. Onom L. Warszawa. H. I–IV. red. 1977. II: Komentarz. 2002. Neue Folge. Kraków 2001. oprac. 1992. W. 2004. red. Górski.‛płytki’ w hydronimii polskiej. Georgiev. 1–2. Warszawa 1966. 1999. Babik Z. H. Pałucki. Pałucki. pod kier. Alternacje. Indeksy. 205–218. O nazwie Drohiczyn inaczej. 250–261. [rec. Onom III. 1985. Bańkowski A. Bijak. 1972. (w:) Uwarunkowania i przyczyny zmian językowych. Babik Z. red.. Bednarczuk L. Rutkowski. Bednarczuk L. Babik. Rzeczowniki zbiorowe od nazw drzew w toponimii polskiej. Wrocław 1982. plany. II: Komentarz. Województwo lubelskie w drugiej połowie XVI w. Onom XLVIII. Warszawa 1998. I–. Zmiany morfemiczne w toponimii polskiej. AM – Altpreussische Monatschrift. 281–286. Bartmiński J. Babik Z. Z badań nad hydronimami dorzecza górnej Wisły. AtLu – Atlas historyczny Polski. JPol LVII 155–156.. 1–42.] 1996: 17–134. M. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku.] J. Plany..BIBLIOGRAFIA – ŹRÓDŁA I LITERATURA AGZ – Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tzw. Babik Z.. Udolph J. Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Kraków 2001. Areały i procesy językowe w przedhistorycznej Polsce. 1850–. 181–198. I–XXII. Die Stellung der Gewässernamen Polens innerhalb der alteuropäischen Hydronymie. Warszawa 1993. II: Komentarz. Bańkowski A. 2003. Polskie nazwy miejscowe typu Dębe. Stereotypy mieszkają w języku. Kraków. Prasłowiańskie *plūtu. Sofia 1971–. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku. AtSd – Atlas historyczny Polski. Tematy imienne. Ze studiów nad hydronimią Wielkiego Księstwa Litewskiego. Toruń 1955–1967. Komentarz i mapa. V. AtPHP – Atlas podziału hydrograficznego Polski... 1996. ASPK – Akta stanów Prus Królewskich. Czarneckiej. I: Mapy. JPol LII. Babik Z. II: Komentarz indeksowy. I: Mapy. plany. Lublin.. Orło. S. 1957. Indeksy. Bednarczuk L. Wojciechowski. Warszawa 2005. Lwów 1868–1914. Onom XLVII. 1994. W. BER – Bălgarski etimologičen rečnik. H. Heidelberg 1990.] U. Biskup. 23–50. Onom XLIX. Język na Pograniczach 11. Warszawa 1973 (i kartoteka). Bajerowa I. . Scritti scelti. Rutkowski. [rec.. BańMorf – A.. 13–18. 139–150.. Nazwy miejscowe południowej części województwa mazowieckiego. AtKr – Atlas historyczny Polski. (w:) Rymut [red.. wcześniej: Neue Preussische Provinzial-Blätter..

. Cieślikowa A. Językoznawstwo X. Borek H. Buttler D. Z teorii nazwotwórstwa toponimicznego. (w:) Rymut [red. 33–47. (w:) Słowiańskie composita onomastyczne (Toponimia. Kształtowanie się klasy przymiotników w epoce prasłowiańskiej. (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata. Językoznawstwo.. Biolik M. Warszawa.. 188–195. Borek H. 1975. Kraków. 133–141... Borek H. Kraków 1960–2012. 1989. 1975. 275–279. Kraków. Borek H. (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata. I.. Majtán. 1989. (w:) Nazwy własne a społeczeństwo. 31–38. Górny Śląsk w świetle nazw miejscowych.. 1985.236 Bibliografia onomastyki polskiej do roku 1958 włącznie. Borek H. R.. 2009. Bijak U. Zmiany nazw wodnych w dorzeczu Wisły. Klasyfikacja semantyczna nazw wodnych. Borek H. Kurkowska. red. Wybór studiów z okazji 45-lecia pracy naukowej. Kraków 1927–.. Łask. Sędzik. 16–24. (w:) Rymut [red. Chrematonimy odhydronimiczne. red. Poznań. Bijak U. PF XXV. Etymologie słowiańskie i polskie. 1987. 67–71. Nazwy zestawione typu Boguty-Augustyny na Mazowszu i Podlasiu. Onom XLVII. Borek H. Łobodzińska. Stan i zadania hydronomastyki słowiańskiej. Czy termin flisacki samica funkcjonował też jako nazwa własna podgdańskiego odcinka Wisły?. 5–11. Nazwy miejscowe odzwierciedleniem wizji świata. Nobis. Borek H. Przybytek.. O metodach rekonstrukcji apelatywów z nazw toponimicznych. Homonimy onomastyczne. H. SlOcc 36. Przybytek [wersja elektroniczna]. Slovenská onomastická konferencia. red. 2001. II. 1988a. Zierhoffer. Boryś W. Borek H.. 43–51. Lublin. O derywacji odapelatywnej w toponimii. 331–351. Kraków. BorkCiech – A. Hydronimia staroeuropejska. Hydronimia dorzecza Pregoły z terenu Polski. Hydronimy komponowane i ich uniwerbizacja (na przykładzie nazw wodnych Warmii i Mazur). Językoznawstwo racjonalne. Wrocław. 187–220. [red. K. Wrocław–Warszawa– –Kraków. Staropolskie odapelatywne nazwy osobowe.. (w:) IX. Onom XXVIII. K. Różne sposoby interpretacji. Biolik M. K. Bratislava.. Zeszyty Naukowe Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Gdańskiego. red. Borek H. Nazwy relacyjne w toponimii. Prace Językowe VIII 113–119. Borkiewicz-Celińska. … od roku 1981 do roku 1990 włącznie. 1982. Zachodniosłowiańskie nazwy toponimiczne z formantem -ьn-. Kraków. Taszycki przy współudziale M. Wrocław. 51–62. 2000. R. Potrzeby i zadania nazwotwórstwa w toponimii słowiańskiej. S. 2007. Osadnictwo ziemi ciechanowskiej w XV wieku (1370–1526)... Bijak U. Rymut i in. Rymut... 1987b.. Bilut E. oprac. 2006. Biolik M.. oprac. Tendencje rozwojowe w zasobie słownym powojennej polszczyzny. Turasiewicza.... Proces onimizacji. Prefiksacja imienna w językach słowiańskich. red. seria 6. Brocki Z. Rozprawy Slawistyczne UMCS 22. 1968. Wyraz *świerkla na podstawie toponimii. Poznań 3–5 września 1985. R. K. 2011. Berlin 1835 i n. 1983b. Warszawa. … od roku 1971 do roku 1980 włącznie. 237–246. zostavil M.]. I–XXV. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1970. Biolik M.. 1990. [red. Kwoki. Olsztyn. R. 1981. Borek H. BiulPTJ – Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego. 1987a. … od roku 2001 do roku 2010 włącznie i dalej. 1979. Chłądzyńska J. W. 31–54. Boryś W. Babika i T. Bijak U. Onom XXXV.] 1989: 151–166. Onomastyka a inne działy językoznawstwa zajmujące się słownictwem. 2010. 1990. 5–22. … od roku 1991 do roku 2000 włącznie. Nazwy miejscowe południowej części dawnego województwa mazowieckiego. Rozważania o toponimii. 1983a. K. Biolik M.] 1989: 7–15. oprac. 2002. PF XXXII. Z Polskich Studiów Slawistycznych. (w:) idem. 1993. 1988b. 63–72. JPol XCI. 2006.. O nazwie wodnej Wkra. Rymut i in. Wybór zagadnień. Rymut. W. Wrocław. (w:) V Ogólnopolska Konferencja Onomastyczna.. oprac. Bobrowski I.. przy współudziale Z.. Warchoł. 263–272. (w:) Współczesna polszczyzna. K. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. . Karasia i A.. 113–119. Rymut.]. Varia). Przybytek. CdB – Codex diplomaticus Brandenburgensis. red. … od roku 1959 do roku 1970 włącznie. t.

Duma J. 45–67. M. Hydronimia górnej Drwęcy od Jeziora Drwęckiego do Kanału Elbląskiego. Czopek-Kopciuch. E. L. Eggers. Pichra itp. Nazwy rzek lewobrzeżnego Mazowsza (z całym dorzeczem Pilicy). Becker. Duma J. 1991. Borawski. S. Sposoby fonetycznych adaptacji niektórych starych nazw rzecznych do języka polskiego. 50–57. B.w świetle ich rozprzestrzenienia w gwarach bułgarskich i macedońskich. Zakrzewski. -wa. Szewczyk. Dąbrowski. Bydgoszcz–Pieczyska. Weber. Jak odczytać nazwę rzeki Wełna?.. 15–17 czerwca 1998. 2000a. Cieślikowa. 21–30. Duma J. Bydgoszcz. D. Prace ofiarowane Profesorowi Januszowi Riegerowi. Duma J. red. 15–17 czerwca 1998. Materiały z XI Ogólnopolskiej Konferencji Onomastycznej. (w:) Analiza. Bydgoszcz–Pieczyska. Metody w onomastycznych badaniach różnych kategorii nazw własnych. (w:) Metodologia badań onomastycznych. red. M.. S. Abramowicz. red. hrsg. O współczesnych słowotwórczych analizach onomastycznych. Majtán. (w:) Onomastyka polska a nowe kierunki językoznawcze. Udolph. red.237 Cieślikowa A. -ew.. liber secundus. Kraków. Materiały z Międzynarodowej Konferencji Onomastycznej. 85–107. Czachorowska. M. Biolik. 1988. Opole. 2000b. 79–80. synteza i rozpoznawanie sygnału mowy dla celów automatyki. Zielona Góra. Bogdanowicz. Onimizacja. 1996. Ł. 1995. Onom XXIX. v. Warszawa 1935. Wolnicz-Pawłowska. Schmid zum 70. Olsztyn. Cieślikowa A. Drw II – M. Szulowska. (w:) Nazewnictwo na pograniczach etniczno-językowych. Seminár „Onomastika a škola”.. L. apelatywizacja a derywacja. Białystok. red. J. Duma J. wyd. Onom XL. Cieślikowa A. 99–108. wyd. (w:) Onomastyka polska a nowe kierunki językoznawcze. Cruc – Lites ac res gestae inter Polonos ordinemque Cruciferorum. 46–57. Abramowicz.. 37–470. Prešov 25. 2005. 2001. . 101–148. 278–281. Duma J. Z. 15–42. Onom XXXII. 2000c.. Ł. Wrocław.. w centralnej Polsce. 5–19.. DługoszAnn – Dlugossii Joannis. 41–47. J. 47–56. Z. (w:) 12. Poznań 1890–1892. Czachorowska. str-. red. Domański J. Nazwy rzeczne na -y. Pichna. Ruščák. M. Slovenská onomastická konferencia 6. Hydronimia górnej Drwęcy od źródeł do Jeziora Drwęckiego. Zborník referátov. lingwistyki i medycyny. 335–343. (w:) Region w świetle nazw miejscowych. O pewnej zgodności zachodzącej między występowaniem przedsłowiańskich nazw w dorzeczu Pilicy i Bzury a przebiegiem szlaków bursztynowych. Cieślikowa A.. Jednostkowość w onomastyce a system języka. 1988. J. Bydgoszcz. red. Warszawa. Onom XLI. red. 1984. Frankfurt am Main. J. Białystok–Supraśl. red. októbra 1995. Gajda. 2003.–26. Czy istnieją modele nazewnicze w toponimii i oronimii schyłku XX wieku?. 38–48.. Szewczyk. Drw I – M. 1999b.. (w:) Onimizacja i apelatywizacja. Richter. 2007. 2009. Rozprawy Slawistyczne UMCS 22. (w:) Florilegium Linguisticum. (w:) Kontakty językowe polszczyzny na pograniczu wschodnim. 2000. 87–94. red.. Materiały z XI Ogólnopolskiej Konferencji Onomastycznej. Różne typy nazw rzecznych a problematyka osadnicza współczesnych ziem polskich. wyd. I–II. Białystok. W. Karwasińska. Cieślikowa A.. zdr. Derywacja paradygmatyczna w staropolskiej antroponimii. Prace Językoznawcze II. III. 67–70. Cieślikowa A. M. Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae.. F. (w:) Rozprawy o historii języka polskiego. Homonimia w świetle onimizacji i deonimizacji (apelatywizacji). 1994.. zr-. Cieślikowa A. 26–27 X 1999. Biolik.. 1999c. Czopek B. Cieślikowa A. red. Dacewicz (Studia Slawistyczne 1). 2006. 1996. Cieślikowa A. Warszawa.. Świat zwierząt w polskich hydronimach. Warszawa 1964–1974. E. Profesor Henryk Borek i Jego nowe spojrzenie na nazwy własne. (w:) Toponimia i oronimia. M. Warszawa. Prešov. E. liber primus. I. Duma J. -wia. Duma J... Nazwy rzek Pisa. Festschrift für Wolfgang P. Przyczyny zmian grup spółgłoskowych sr-. Nazwy miejscowe dawnej ziemi chełmskiej i bełskiej (w granicach dzisiejszego państwa polskiego). A. Biolik. Kraków. Geburstag. Nazwy własne w historii i we współczesności języka polskiego. 1999a.

[red.. Przedsłowiańskie a słowiańskie nazwy własne.. Białystok. Anusiewicz. 1988. Köln–Wien. Duridanov I. 51–64.. Grzegorczykowa R. Z. Wojtyła-Świerzowska [tyt. Warszawa.. 233–258.. .] 1998: 361–464. Etimologičeskij slovar’ slavânskich âzykov.. Nazwy barw. Nazwy wodne w dorzeczu Warty od Prosny po ujście do Odry (z wyłączeniem dorzecza Noteci). E. red. Nazwy rzek polskich ze słowiańskim przymiotnikowym określeniem barwy wody. (w:) Onimizacja i apelatywizacja.. 2011. Laskowski. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Wprowadzenie do semantyki językoznawczej. 1975. oryginału: The Origins of the Slavs. Gniazda i rodziny słowotwórcze a tzw. Abramowicz. 2003a..‘szybki. ESSJ – O. Duma J. Prace Językoznawcze IV. SFPiS 17. Językoznawstwo VII.. Sanok. Rzeczownik. I: Feminina. Językoznawstwo XIII. Morfologia. 333–342. 2000. Wrocław. red... Olsztyn.geoportal. Bogdanowicz. JPol LV.. Z geografii typów formalnych w nazwach rzecznych Pomorza. red. Olsztyn. Duma J. Warszawa. Bogdanowicz. Grochowski M. 2002.. nazwisk. (w:) Onimizacja i apelatywizacja. Geschichte der Graudenzer Kreises. 29–37. Gołąb Z. Danzig 1884–1885. Froel – X... 1998. Warszawa. 2003b. Przymiotniki z suf. Dąbrowska (Języka a Kultura 13). 51–64. 385–410. Grzegorczykowa R. 2010. Biolik. Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340–1650. Froelich. 2002b.. 2002a. Grzegorczykowa R.]. przeł. 1975. Białystok. Abramowicz. Gajda S. M. Z. K. 2 zm. J. 1973. czysty’ na obszarze Polski.. nazwy wymiarów. Grzegorczykowa. II: Nazwy jezior. BiulPTJ LXVII. Grochowska A. (w:) Grzegorczykowa. Duma J. Wróbel H. Nazwy rzek zawierające rdzeń *bystr. 1981. 2. Gramatyka współczesnego języka polskiego. GUGiK – Materiały robocze Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii z lat 2003–2005. Synteza hydronimii dorzecza dolnej Wisły. 51–62. 81–94. Waszakowa. Duma J. System antroponimiczny imion. Laskowski R. red. JPol LXXVII. wyd. Warszawa. Moskva 1974–. M. R. 2003. red. 2006. Wróbel [red. A. Biolik. (w:) SOE I. (w:) Metodologia badań onomastycznych. Puzynina J. -awy we współczesnym języku polskim. I–. I–II. Rzetelska-Feleszko E. red. 395–403. Grodziński E.‘szybki. Prace Językoznawcze V. 29–41. 15–28. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Gniazdo derywacyjne głowa w toponimii. czysty’ na obszarze Polski. 2006. E. O pochodzeniu Słowian w świetle faktów językowych. Na materiale onimicznym z pogranicza południowo-wschodniej Polski. Columbus (Ohio) 1992].gov. M. Gala S.. predykaty mentalne. Die Hydronymie des Vardarsystems als Geschichtsquelle. wykorzystane przez Komisję Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych przy standaryzacji hydronimów Polski. Gdańskie Studia Językoznawcze IV. (w:) Językowy obraz świata i kultura. Obraz świata. Imiesłowowe nazwy rzek typu Chełszcząca.. Fleischer M.. Grzegorczykowa R. Trubačev. Nazwy rzek zawierające rdzeń *bystr. 58–62.238 Duma J.. Górnowicz H. Słowotwórstwo onomastyczne i słowotwórstwo gwarowe..pl [portal udostępniający dane geoprzestrzenne – różnego typu mapy oraz rejestr nazw geograficznych]. Duma J. (w:) Metodologia badań onomastycznych. 1998. 2003. Grzmiąca na tle przymiotnikowych polskich nazw rzecznych. Aufl. 156–159. Geoportal – http://maps. Gala S.. Duma J. A Linguistic View. 2004. Fastnacht A. Polański. Strukturalizm i poststrukturalizm w polskim językoznawstwie synchronicznym (refleksje metodologiczne). 17–26. 45–71. 1997. 2007.. Wrocław–Warszawa–Kraków 1993. 1978. K. Diachronia i synchronia czy panchronia w językoznawstwie?.. I: Nazwy rzek.. Encyklopedia językoznawstwa ogólnego. 112–116. homonimia nazewnicza. 1991. Zarys ogólnej teorii imion własnych. Problemy ogólne słowotwórstwa. I. Warszawa.. II: Masculina i neutra.. red. Znaczenia przenośne polskich przymiotników wymiarów. Ujęcie z punktu widzenia teorii systemów i konstruktywizmu. przezwisk. (w:) Studia z semantyki porównawczej. Greszczuk B.. Greszczuk B.

Wiesbaden–Stuttgart 2004.: J. 1: Wody płynące. red. I: Hydronimy. HE XII – K. HenErcl – Casp. II: Nazwy wód stojących). Wiesbaden–Stuttgart 2003.. cz. Gewässernamen im Flußgebiet der Narew von der Quelle bis zur Einmündung der Biebrza. Marburg 1958. Onom LII. Majtán. Wiesbaden– –Stuttgart 1990. I: Wykaz nazw w układzie hydrograficznym. Biolik. Teil II: Die stehenden Gewässer (Nazwy wodne dorzecza Sanu. Stuttgart 1998. Die Namen der fließenden Gewässer im Flußgebiet des Pregel (Nazwy wód płynących dorzecza Pregoły). II: Nazwy wód stojących). . (w:) Rymut [red. Stuttgart 1995. Wrocław 1965. I. 2010. Kraków 1870. P. 199–208]. Gewässernamen im rechten Zuflußgebiet der Weichsel zwischen Dunajec und Wisłok (Nazwy prawobrzeżnych dopływów Wisły między Dunajcem a Wisłokiem). Rymut. Teil II: Die stehenden Gewässer (Nazwy wodne dorzecza Narwi od źródeł do ujścia Biebrzy. I: Nazwy wód płynących. Stuttgart 2005 [rec. I: Nazwy wód płynących. Rieger. Mól. HE III – J. Gewässernamen im Flußgebiet des Dunajec (Nazwy wodne dorzecza Dunajca). Gewässernamen im Flußgebiet der oberen Weichsel von der Quelle bis zu Soła und Przemsza (Nazwy wodne dorzecza górnej Wisły od źródeł do Soły i Przemszy).] 1989: 141–149. Jadacka H. Onom XXXV. Teil I: Die fließenden Gewässer (Nazwy wodne dorzecza Narwi od źródeł do ujścia Biebrzy. Rymut. HE XIX – M. Stuttgart 2005. E. v. HPol – Nazewnictwo geograficzne Polski.239 GZ – Das Grosse Zinsbuch des Deutschen Ritterordens (1414–1438). Hydronymia povodia Nitry. Bilut. Majtįn. P–Ż. Rymut. HE XV – K. Zwoliński. Gewässernamen im linken Zuflußgebiet der Weichsel zwischen Przemsza und Pilica (Nazwy lewobrzeżnych dopływów Wisły od Przemszy do Pilicy). Stuttgart 2001. HE XVI – K. HE X – E. Slovenská onomastická konferencia. Hladký J. Rymut. HE XIV – J. Biolik. II: Von den See’n. z rkp. Warszawa. HE XIII – K. Rieger. zostavil M.. Stuttgart 1996. 1987. Jakus-Borkowa E. 1990. Drogi słów na przestrzeni wieków. HollyŻyw – K. Językoznawstwo XIII. 2007. G. Gewässernamen im Flussgebiet der Narew von der Quelle bis zur Einmündung der Biebrza. Rechte Zuflüsse zur Weichsel zwischen Soła und Dunajec (Nazwy wodne prawobrzeżnych dopływów Wisły między Sołą a Dunajcem). Warszawa. Gewässernamen im Flußgebiet des Wieprz (Hydronimia dorzecza Wieprza). Stuttgart 1985. Wiesbaden–Stuttgart 1988. 2001. System słowotwórczy polszczyzny (1945–2000). Wykaz nazw w układzie hydrograficznym. Onom XL. Nazwy terenowe Żywiecczyzny. H. A–O (Nazwy wodne dorzecza Sanu. red. Strömen…. Stuttgart 1999. Königsberg 1595. E. Jakubowicz M. 136–142. Stuttgart 1996.. wyd. Trnava. Terminy geograficzne mikropola „wody stojące” a hydronimy ogólnopolskie. Beigabe. Teil I: Die fließenden Gewässer. Apelatywne określenia wód bieżących a toponimia Pomorza Gdańskiego. Biolik. Duma. Stuttgart 1993 [rec. Gewässernamen im Flußgebiet des Wisłok (Nazwy wodne dorzecza Wisłoka). HE I – H. HW – Hydronimia Wisły. Bratislava. Teil I: Die fließenden Gewässer. 2004. Domański. 175–182. HE XVII – J. Rymut.. Wolnicz-Pawłowska. Königsberg 1595. HO – Hydronimia Odry. Opole 1983. Semantyka przymiotników właściwościowych w hydronimii polskiej. 356–370]. hrsg. Warszawa 2006. Górnowicz. Gewässernamen im Flußgebiet des San. P. HE IX – K. HE VI – H. 1991. 2: Wody stojące. Borek... P–Ż. (w:) IX. HMil – Herbarz Ignacego Kapicy Milewskiego (Dopełnienie Niesieckiego). Kowalczyk-Heyman. A–O). Rieger. źródła. 67–90.. Hennenberger Erclerung der grossen Preussischen Landtaffel. Gewässernamen im Flußgebiet des San. Cieślikowa. Gewässernamen im Linken Zuflußgebiet der Weichsel zwischen Pilica und Brda (Nazwy wodne w zlewisku lewych dopływów Wisły od Pilicy po ujście Brdy). Holly. HE XX – M. 1989. Stuttgart 2000. Jakus-Borkowa E. HE XI – M. Gewässernamen im Flußgebiet der unteren Weichsel (Nazwy wodne dorzecza dolnej Wisły). Jakus-Borkowa E. przedmowa A. Thielen. HE XVIII – J. M. Gewässernamen im Flußgebiet des westlichen Bug (Nazwy wodne dorzecza Bugu). Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. wodospady. cz. I: Nazwy wód płynących).

1964. Katowice. Kaleta Z. Studia i szkice słowotwórcze 4. I–II. V kodeksu jako rkp.]. I. I–IV. K... 1996. M. (w:) E. 97–116.. 1991. Kreja B. KMaz III – Nowy kodeks dyplomatyczny Mazowsza. KMaz I – J. Wrocław. Kaleta Z.. Ewolucja nazwisk słowiańskich. Staropolskie nazwy osobowe motywowane przez nazwy miejscowe.. O pożytkach płynących z interdyscyplinarności badań mediewistycznych. red. Staropolskie kategorie słowotwórcze i ich perspektywiczna ewolucja. Wiesbaden. Kraków 1876–1905. Kondratiuk.. KMłp – Kodeks dyplomatyczny Małopolski. Warszawa. Rzeczowniki (Prace Naukowe UŚ w Katowicach 1748). 1981. . Zagadnienia ogólne. Indeks osób i miejscowości. (w:) Najnowsze przemiany nazewnicze. Kwartalnik Historyczny XXXVII. (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata. 1998b. PF XL. 1981. Katowice. Wrocław.. Kkk – Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej św. oraz Materiały do t. I. Studium teoretyczno-porównawcze. wyd. Onom XLIX. oprac. Gdańsk.. Kaleta Z. Kuraś. Krahe H. Kraków. K. 1998. Gdańsk. Semkowicza. Kochanowski. (w:) B. Biolik.. 51–58. Studia z polskiego słowotwórstwa. Olsztyn. K. Wajs.. Nazwy miejscowe południowo-wschodniej Białostocczyzny. Kreja. 2004. Onom X. 241–253 Kaleta Z. Warszawa. K. Kraków. Kraków 1913–. Ukraińska terminologia hydrograficzna. Kopertowska D. I. Kleszczowa K. red. Kond – M. Nowik. Jakus-Borkowa E. Kowalczyk E. Apelatywne nazwy miejsc w dialektach polskich. Jeszcze o nazwach miejscowych typu Białystok. Polskie nazwy miejscowości z -ż. Jurkowski M. 7–27. II: Dokumenty z lat 1248–1355. Warszawa 2000. Hydronimy w utworach J. 2006. Lehr-Spławiński T.. Jurkowski M. wyd. Wrocław– –Warszawa–Kraków. Staropolskie derywaty przymiotnikowe i ich perspektywiczna ewolucja (Prace Naukowe UŚ w Katowicach 2176). JPol – Język Polski. Wacława. Kondratiuk. Kleszczowa K. Unsere ältesten Flussnamen. Przegląd formacji rzeczownikowych (Prace Naukowe UŚ w Katowicach 1574). (w:) B. 73–78. W. Zbiór ogólny przywilejów i spominków mazowieckich. Kuraś. 2002. Rzetelska-Feleszko [red. Polskie ojkonimy z suf.. Jakus-Borkowa. Organ Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego. E. Wrocław 1985. Formacje na -iniec typu babiniec.. Słowackiego. Górnystok. Kwartalnik Historyczny CVIII. Kreja B. Warszawa 1919 [uwzględniono corrigenda w rec. -ca. Kleszczowa K. Strukturalizm i poststruktualizm w badaniach historycznojęzykowych. 1998a. Słowotwórstwo języka doby staropolskiej. Rymut i in. krowiniec w języku polskim (na tle słowiańskim).. J. wyd. Kęsikowa U. 1923. Kleszczowa K. Wrocław 1974. wyd. Piekosiński. 223–240. [red. F. 2001.. Kowalczyk E. 87–107. Kleszczowa K. Poznań. F.240 Jakus-Borkowa E.. 2003... Ponikłystok. 2003.. Warszawa. Kowalik-Kaleta Z.. Słowotwórstwo nazw miejsca we współczesnym języku polskim. Oznaki i skutki wygasania produktywności formantu. Kreja. Urbańczyk S. 24–56. Staropolskie nazwy osobowe motywowane przez nazwy miejscowe.. Kielce. KondBałt – M.w części wygłosowej. Onom XLVI... Katowice. 1996. Sułkowska-Kuraś. 2003.] 1998: 15–91. Gramatyka onomastyczna w ujęciu kognitywnym.. Słowotwórstwo apelatywne pochodzenia proprialnego. KMaz II – Nowy kodeks dyplomatyczny Mazowsza. 1964.. III: Dokumenty z lat 1256–1381. Piekosiński. w Bibliotece Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Klemensiewicz Z. 511–524. 1995.. Nazwy miejscowe województwa radomskiego. BiulPTJ LXVII. 2001. Kraków 1874–1883. 45–49. Pacuski. Wrocław 1989. S. Gramatyka historyczna języka polskiego. (w:) Metodologia badań onomastycznych. Piętka. 21–25. 2011. 1964. 1994. Kreja B. H. Derywacja sufiksalna (Gwary Dziś 5). Kowalska A. 1971. 134–166]. Dzieje granicy mazowiecko-krzyżackiej (między Drwęca a Pisą). Sułkowska-Kuraś. 2011. Elementy bałtyckie w toponimii i mikrotoponimii regionu białostockiego. S.

Prace Naukowe UŚ 4. Katowice. Hoszowski. wyd. . Spracovanie hydronymie Slovenska. Słownictwo odantroponimiczne w gwarach polskich. (w:) Alternative Linguistic: Descriptive and Theoretical Modes. Łesiów M. L. LKP – Lubelska księga podkomorska piętnastego wieku. 2002. Banská Bystrica. Łukasik-Szulowska W. Lumaz – 1565: Lustracja województwa mazowieckiego 1565. O pochodzeniu i praojczyźnie Słowian. Lumalb – 1565: Lustracja województw malborskiego i chełmińskiego 1565. Bratislava. M. [red.]. Lehr-Spławiński T. 1995. red.. Szymczak-Rozlach. 1960. Ley II – G. 2005. 1980. S. 2006.. septembra 1976). 25–30. Nazwy miejscowe południowej części dawnego województwa krakowskiego. 1974. Viewing in Cognition and Grammar. 45–54. O pomereľskom (drevnekašubskom) âzyke do poloviny XV-ogo stoletiâ. I–II.. wyd. A. Rozmieszczenie geograficzne prasłowiańskich nazw wodnych. Lorenz. Kucharzyk R. Hydronymia povodia Turca. W. Laskowski R. Leyding-Mielecki.. Vztahové modely slovenských hydroným. Lublin 1934. Kraków. Skarżyński. Językoznawstwo XI.Warszawa 1989. 69–209. Krško J. 139–164. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu.. Warszawa 1965. Terenowe nazwy własne Lubelszczyzny. 1968. Kwaśniewska-Mżyk K.. zostavil M. Wrocław 1968. S. Lubaś W. Majtán. Wawrzyńczyk. A. SFPiS 7. Nazwy jarzębu ‘sorbus’ w polskiej toponimii. Slovenská onomastická konferencia. W. S. Poznań. red. Kraków. Lumaz – XVII: Lustracje województwa mazowieckiego XVII wieku. Davis. Darmstadt 1980. Gdańsk 1961. (w:) Rozmaitości językowe. I–II... 1974. Typ kontaktu językowego a wariantywność nazw własnych we współczesnej polszczyźnie. XI. M. Wrocław– –Warszawa–Kraków. Slovenská onomastická konferencia (Zemplínska šírava 20. Mittelniederdeutsches Handwörterbuch. 1906. Hoszowski. 143–148.. Hoszowski. 3: Współczesne języki słowiańskie. (w:) Języki zachodniosłowiańskie w XXI wieku. (w:) VII. 65–82. zostavil M. Bratislava. wyd. Kwaśniewska-Mżyk K. Szpiczakowska. Langacker R. JPol XLII. 1962. Białkowski. 99–108. S. Kuj – B. Gieysztorowa. 111–531. Lübben – A. Archiwum Komisji Historycznej IV 1888. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu.. 155–212. II: 1660–1661. 2010.. K. Kwaśniewska-Mżyk K. Językoznawstwo VII. 1981. Lumalb – 1570: Lustracja województw malborskiego i chełmińskiego 1570. Warszawa 1967–1971. 2003. Lupłoc – 1565–1789: Lustracje województwa płockiego 1565–1789 r. Wolińska. 261–268. Indeksy do cz. Szacherska. 7–13. 1987. Gdańsk 1962. Ulanowski. Lubaś W. z. M. 1988. Majtán. 5–22. Kraków. 1. Lubaś W. 171–187. ed. 69–209.. 1905. by Ph. Sucheni-Grabowska. 1946. Izvestija Otdeleniâ Russkogo Âzyka i Slovenosti Imperatorskoj Akademii Nauk X. Językowy obraz Podkarpacia (na przykładzie mikrotoponimii Dukielszczyzny). (w:) IX. 2009. Wyraz dąb i pochodne w toponimii polskiej.. A. 93–97. 3. Lupom – 1565: Lustracja województwa pomorskiego 1565. wyd. Lor X – F.241 Krško J. Rymut i in.. I. O. wyd. Banská Bystrica. Nazwy czeremchy w polskiej toponimii. (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata. I. wyd. O kategoriach onimiczno-apelatywnych w polszczyźnie. Słownik nazw miejscowych okręgu mazurskiego. Krško J. z. Lehr-Spławiński T. Rocznik Slawistyczny XXI. Kurek H. Społeczne warianty nazw własnych we współczesnej polszczyźnie. Lublin. Kontynuanty prasłowiańskiego przyrostka *-ynji w języku polskim.. wyd. Zborník materiálov. Dokumenty kujawskie i mazowieckie przeważnie z XIII wieku. M.. 1972. II: Nazwy fizjograficzne (zlokalizowane). Gdańsk 1961. Appellativa określające wodę płynącą w nazwach dorzecza Warty i Wisły. Żaboklicka. Lubaś W.. Poznań 1959..–24. I: 1617–1620. Lübben..

Obce elementy w południowośląskiej toponimii i mikrotoponimii. 47–62. Folia Linguistica 27). Berlin 1802–1803. 1783. http://oldmaps. Wrocław. Kraków.cz. M. Warszawa... Hruševskogo. Mp-100 – Mapa taktyczna Polski w skali 1 : 100 000.). 1985. memoria und die Herausbildung der sozialen Bindungen und der Identitäten (bis zum Ende des 18. Maßstab 1 : 28 800. tzw. Majtán M. I–III. poł. wyd.242 LuPrus – 1624: Lustracje województw Prus Królewskich 1624 (z fragmentami lustracji 1615 r. Malec M.. zostavil M. System mikrotoponimiczny Śląska Cieszyńskiego. Land. Hydronimia dorzecza Orawy. protokołów sądów miejskich. 2006. Wyd. Wierzbowski. 1993. Włodarski. Handtke. I–II.. de Perthées. [red. Majtán. Th. Matveev A. Varsoviae 1905–1919. przywilejów. ksiąg miejskich. Wrocław. Miklosich F. [Warszawa] 1839 [Topografičeskaâ karta Carstva Poľskogo […] 1839. Malec M. I–V/1. Majtán M.]. obrębówki (beł – Bełżyce 1962). Katowice. Kraj. memoria a kształtowanie się społecznych więzi i tożsamości (do końca XVIII wieku). 83–88. Slovenská onomastická konferencia (Zemplínska šírava 20. D. przez Wojskowy Instytut Geograficzny w Warszawie w latach 1924–1938. Homonimia i homonimy. Rymut K. (w:) Śląsk. 1990. MpMbl – Niemieckie mapy topograficzne w skali 1 : 25 000 (tzw. 1971. Imiona chrześcijańskie w średniowiecznej Polsce.. 43–49. 2011. MpRey – Topographische Specialkarte herausgegeben von G.. pid red. wyd. sostavlena […] pod rukovodstvom … General Maiora Richtera]. Nazwy miejscowości dawnej ziemi przemyskiej. Schlesien. 1981. 2002. Messtischblätter). ludzie. A. 1994. Lublin 1986. Reymann […] und fortgesezt von F. Majewska M.] 1996: 33–46. rkp. S. Makarski. Budowa słowotwórcza nazw wodnych dorzecza Wieprza. MpFran – Übersicht der Militär Aufname von Mähren und Schlesien. Mp-25(beł) – mapy w skali 1 : 25 000 wyd. [red. MPszcz – L. w latach 1950–1966 przez Zarząd Topograficzny Sztabu Generalnego w układzie powiatów. do 1944 r. septembra 1976). kościelnych itp. 1784. Jahrhunderts). Mrózek R. 2003. 2000. 1996. Zbiór nr 19 w Centralnym Historycznym Archiwum Państwowym we Lwowie: XV–Sanok.. Kamińska] (Acta Universitatis Lodzensis. MakSk – W. Musioł. Przymiotnik suchy w polskiej toponimii.. Lublin 1999. Warszawa. MJ – Metryka Józefińska..geolab. MpGillyPr – Special Karte von Südpreussen mit allerhoechster Erlaubniss aus der königlichen grossen topographischen Vermessungs-Karte. Moździoch S. 280–285. M. MakPrz – W. Bratislava. (w:) Rymut [red. Malec M. 1980. Rosik. wydawane od 2. contextuit indicesque adiecit T. Mrózek R. Sawicki. K. Warszawa 1918– –1930.. Lviv 1895–1900. . J. Zborník materiálov. Wien 1836–1852. Luukr – Žerela do istoriї Ukraїni-Rusi. MpPerMz – Mappa szczegulna woiewodztwa mazowieckiego zrządzona […] przez K. Mól H.. Gdańsk 1967. Nazwy miejscowości dawnej ziemi sanockiej. Wünsch] (Radices Silesiae – Silesiacae Radices 1). Raj i piekło w toponimii Polski. z lat 1785–1788. Moskva.. Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski. (w:) VII. Makarski. [praca zawiera zapisy historyczne nazw z urbarzy. Warszawa 1961.–24. Onomastické Práce 4. Krajobraz rzeczny jako źródło tożsamości ludności średniowiecznego Śląska. Malec M.. Nazewnictwo ziemi pszczyńskiej. 191–196. Spoločenské fungovanie vlastných mien. S. Językoznawstwo VII. Budowa morfologiczna staropolskich złożonych imion osobowych. (w:) Wpływy obce w nazewnictwie Polski. XIX w. de Perthées. Hoszowski. Heidelberg. red. V/2. Die Bildug der slawischen Personnen. Onomatologiâ. 1927.und Ortsnamen. MpKwat – Topograficzna karta Królestwa Polskiego.. Matr – Matricularum Regni Poloniae summaria. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. MkM – Metryka Księstwa Mazowieckiego z XV–XVI wieku. MpPerPł – Mappa szczegulna woiewodztwa płockiego i ziemi dobrzyńskiej zrządzona […] przez K. Leute. Malinowska E. rkp. Glogau 1844–1874.

Nalepa J. M. 1964. red.. Pisarkowa K. M. Nalepa J.. red. Pelcowa H. Geschichte des Kreises Strasburg in Westpreussen. Dorobek i perspektywy onomastyki polskiej.. 79–91. V. Koblížek. konaného 12. Skopje 1983. Trnava... Słowiańszczyzna północno-zachodnia. Mrózek R. Opuscula Slavica 2: Krytyczne i metodologiczne uwagi o nazwach miejscowych dawnego województwa sandomierskiego.. 2003a. Polska i inne kraje słowiańskie.. Współczesna lingwistyka a sfera onimiczna języka. Olsztyn. 1994. 330–339. Spólnik. Wrocław. Rozprawy Slawistyczne UMCS 22. O spȏsoboch tvorenia hydroným. Materiały z XI Ogólnopolskiej Konferencji Onomastycznej. 45–82. A. 157–161. 1968. Folia Linguistica 27). Onom – Onomastica. (w:) Seminář Onymické systémy v regionech. Mikrotoponimy jako językowe wyznaczniki przestrzeni kulturowej. Wrocław 1955–1993. Rymut. 2005. 150–162. (w:) Metodologia badań onomastycznych. 23–35. Pawłowski E. Językoznawstwo XIII. Böhlau. Ze studiów nad hydronimią Polski i Połabia: Bzura. Historia. (w:) Nazwy własne a kultura. Nowik K. Warszawa 1982. zostavil J. Studia Philologica. Plehn. Pojęcie homonimii w teoretyczno-terminologicznym kontekście lingwistyki i onomastyki. 2010. 2000b. PF – Prace Filologiczne. Warszawa 1885–. 121–126. Perlbach. Leipzig 1900. E. Z. Kraków. 24–49. 2003b. Šrámek. Nazwy miejscowe typu Białystok. Warszawa. Kraków 1994–. [red. 11–19. M. JPol LXXVII.. Warchoł. Kaleta. Ł. Mrózek R. Mikrotoponimia byłego powiatu ostródzkiego. Wydział Historii i Nauk Społecznych 25). PlehnG – H. Lund 1973. Ze studiów nad najdawniejszym pograniczem polsko-ruskim.. 2000a.. 1996. J. 1972. Nieckula F. 197–202. 105–111. Szewczyk. Zmiany. 197–204.. JPol LXXVI. Poznań.243 Mrózek R. Geographische Terminologie des Polnischen. . semináře „Onomastika a škola”. Nalepa J. red. (w:) Z hydronymie západného Slovenska. uspoř. Wajda. Szkic pola semantycznego zapachów w polszczyźnie. Myszka A.. Mrózek R. Koblížek. Wrocławska. E. Polacy nie przejęli od Ukraińcow nazwy rzeki San.. Ostr – M.. S. Mazowieckie nazwy terenowe do końca XVI wieku. Metodologiczno-terminologiczne aspekty rozwoju onomastyki.. Varia).–14.. Danzig 1881–1882. I–II. Wolff.].. 15–17 czerwca 1998. Pommerellisches Urkundenbuch. Composita w głównych subsystemach onimicznych (aspekt interpretacyjny). M. R. Mznter – A. Podstawy jedności i jej rozpad (Prace Komisji Historycznej – Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. 1971. Pochodzenie. I–VIII. Nazwy miejscowe z sufiksami -ov-. Warszawa. 1997. 1961.. Nalepa J. (w:) Onomastyka polska a nowe kierunki językoznawcze. Ze studiów nad hydronimią Polski i Połabia: Poprad. Nitsche P.na obszarze Wielkopolski i Małopolski. 281–291. Biolik. Nalepa. (Sborník příspěvků z V. 2002. 1996. Hydronimy a kontekst onimiczny. V. Stereotyp rzeki a językowy obraz hydronimów (na podstawie nazw wodnych powiatu strzyżowskiego). NalSand – J. JPol LII. Bartůňková. Pałucki W. red. Onom XXXVII. Mrózek R. Mechanizmy nazwotwórcze i zmiany leksykalne w gwarach (na materiale gwar Lubelszczyzny). Bezlaj i in. Bydgoszcz–Pieczyska. Zbiór studiów. Biolik. Perl – M. 31–39. 165–170. Czachorowska. 246–250. Onom XLVII. Onom VII.. Ponikłystok. Kraków 1996. red. ledna 1993 v Hradci Králové). 1993. oprac. red. Nowik K. L. red. 1991. Górnystok. F. 1995. Lublin. Olsztyn 1994. Mrózek R.. [red. Bydgoszcz. (w:) Uwarunkowania i przyczyny zmian językowych. Kamińska] (Acta Universitatis Lodzensis. Hladký. Zapożyczone nazwy drzew w toponimii polskiej. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu.. -in. 2009. Pismo poświęcone nazewnictwu geograficznemu i osobowemu oraz innym nazwom własnym. Ološtiak M. K. NMPol – Nazwy miejscowe Polski. Mrózek R. (w:) Wpływy obce w nazewnictwie Polski. Hradec Králové. (w:) Słowiańskie composita onomastyczne (Toponimia. 1996–2009 (i kartoteka). 1993. Osnoven sistem i terminologija na slovenskata onomastika. Baza g(v)ozdь w polskiej toponimii. 289–298. Rzetelska-Feleszko. Nazwy wodne Sądecczyzny.

septembra 2011.. I–II. O niektórych polskich i ukraińskich hydronimach na -*ū-. Rieger J. Wstęp do semantyki onimicznej: nomina propria i nomina appellativa – inkluzja czy ekskluzja?. Nazwy wodne dorzecza Sanu. Onom XXVII. Prešov 12. Olsztyn. 1999. [red. Archiwum Fotogrametrii.. Prasłowiańszczyzna – Lechia – Polska. 2. Wrocław. [red. Conrad. Rymut K. wyd. aprila 1974. Gdańsk 2000. hrsg. PrUr – Preussisches Urkundenbuch.]. Ortsnamen baltischer Herkunft im südlichen Teil Ostpreussens (Nazwy miejscowe pochodzenia bałtyckiego w południowej części Prus Wschodnich). 1951. Hein. Zborník materiálov. RiegŁemk – J. (w:) VI. Słownik nazw geograficznych Polski zachodniej i północnej. [red. Ološtiak.. v. 1989.] 1989: 57–62.244 PMT VIII – E. Przybytek. Stuttgart 1993. Kilka uwag o dawnej hydronimii w dorzeczu Sanu.. Popowska-Taborska H. Poznań. . (w:) Jednotlivé a všeobecné v onomastike. Reichan J. 2012. 1948. 1957. Rospond S. Rymut K. IV: (1346–1351).. Lieferung (1352–1356). I: A–K. Slovenská onomastická konferencia. H. Rospond S. Rutkiewicz-Hanczewska M. 2. hrsg. Koepen. (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata. C. Rieger.]. I/2: [1257–1269].. Marburg 1960–1964. Studia nad nazwami wód słowiańskich.. 1983. v. Maschke.. R. zostavil M. 2 uzup. v. Nachträge. Bratislava. Nazwy miejscowe północnej części dawnego województwa krakowskiego. Nazwiska Polaków. Rospond. Warszawa. Pokorny – J. 1989. Rozwadowski J. Kraków. hrsg. 2012. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk. Nitra 4. II: L–Ż. 18. 351–358. Prešov. 22–31. (w:) Rymut [red. Wrocław 1984. Rieger J. Wrocław 1969. H. Pokorny. Kartografii i Teledetekcji 23. (w:) Rymut [red. Rieger. 247–252. Politische (allgemeine Abteilung): I/1: [1140–1257]. Klasyfikacja strukturalno-gramatyczna słowiańskich nazw geograficznych. M. hrsg. Folia Linguistica 27). RiegSan – J. Lieferung (1335–1341). 1969. Rieger J. RymSEN – K.. Wrocław–Warszawa. Lieferung (1357–1361). Kilka uwag do przedhistorycznych stosunków wschodniej Europy i praojczyzny indoeuropejskiej na podstawie nazw wód.. RospSEMiG – S. Słownik historyczno-etymologiczny. Rocznik Slawistyczny VI. Słowotwórstwo polskich patronimicznych nazw miejscowych z przyrostkiem *-(ov)itjona tle zachodniosłowiańskim.–6. Philippi. Wrocław– – Warszawa–Kraków. 129–135. K. (w:) Wpływy obce w nazewnictwie Polski.. 1993. Kamińska] (Acta Universitatis Lodzensis. Kraków. Rymut i in. Rozwadowski J. Przybylska R. Nazwy rzeczne w dorzeczu Warty. Pospiszylowa A. Marburg 1958.–14. 1973. v.. Rymut K.. Słowiańskie nazwy miejscowe z sufiksem -ьsk-. Wrocław. Polski słownik hydronimiczny. bearb. Nazwy miast Polski. Wolnicz-Pawłowska E. A. hrsg. 1976. Toponimia południowej Warmii. Poschmann. Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. 1975. Warszawa 1995. 1967. Bern 1949–1969.. I–II.. Lieferung (1342–1345). Marburg 1969–1975. Rieger J. 1913. Wczesne dzieje Słowian w świetle ich leksyki. M. Lieferung (Nachträge und Register). 3. 39–58.. Seraphin. E. V: 1. 1990. Königsberg 1909. Toponimia powiatu tucholskiego (Pomorskie Monografie Toponomastyczne XV). Rutkiewicz-Hanczewska M. Popowska-Taborska H. Woelky. Elementy ukraińskie w toponimii polskiej i w toponimii Polski. Slovenská onomastická konferencia. Rymut. PrzybBalt – R. Wrocław 1987. 1996. B. 1959–1961. Uwagi językoznawcy. 1993. 355–363.. Nazwy terenowe. Stopień użyteczności danych hydronimicznych w rozważaniach nad etnogenezą Słowian. edit. PMT XV – M. (w:) Rymut [red.. Kraków 1948. Rieger J. 186–189. Nazwy własne w przestrzeni społeczno-komunikacyjnej. Rymut. 2006. Wrocław. Aalen 1962. M. Königsberg 1882. Rospond S. III: 1... v. Königsberg 1944 (Nachdruck: Marburg 1975). Nazwa obca – nazwa rodzima (na materiale nazw miejscowych Małopolski). hrsg. II: (1309–1335).. M. O neosemantyznach pozornych. RymNmiast – K. 1–2.. Słownictwo i nazewnictwo łemkowskie. Majtán. Milewska. Indeks alfabetyczny wyrazów z kartoteki „Słownika gwar polskich”. K. Koeppen.] 1996: 149–153. Bd. Rudnicki M. P. Kraków 1999–2001. Heine. Indogermanische etymologisches Wörterbuch. v. Jakus-Borkowa. Wrocław 1987.] 1989: 25–31. Toponimia powiatu świeckiego (Pomorskie Monografie Toponomastyczne VIII).

1997. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk. Polskie nazwy rzeczne derywowane od nazw miejscowych przez formant -ica i pochodne. Rzetelska-Feleszko E. Nazwy wodne. 1980b. [red. Onomastyka prasłowiańska. red. Rzetelska-Feleszko E. red... 1996. 1993. Urheimat und Ausbreitung der Slaven. 89–107. B. „Nazwy wodne Polski“.. 37–48. Schmid W. 1989. (w:) Rzetelska-Feleszko [red. Z. Onom XLVI. Rymut K. Rzetelska-Feleszko E. Rzetelska-Feleszko E. Abramowicz. (w:) Nazewnictwo na pograniczach etniczno-językowych. Białystok. Przedsłowiańskie nazwy rzeczne z obszaru Polski a rezultaty badań archeologicznych. Procesy rozwojowe polskiej hydronimii. Warszawa–Kraków. 279–282. Onom XLII. 20–24 września 1994 r.245 Rymut K. Onom XXV. Rzetelska-Feleszko E. 147–156. L. 1991. 16–18 IX 1986 r. zostavil M. (w:) Leksyka słowiańska na warsztacie językoznawcy. Safarewiczowa H. M. Rymut K. Rzetelska-Feleszko E.] 1989: 99–108. Perspektywy badań nad przedsłowiańskimi nazwami rzecznymi na obszarze Polski. 2003. Mogilany.. J. . Zasady redakcyjne. Schmid W. Badanie nazw rzecznych Pomorza i Wielkopolski metodą kartograficzną.. 1993.. Mazowieckie nazwy geograficzne do końca XVI wieku. Rzetelska-Feleszko E.. Nazwy miejscowe typu Mroczkowizna. Klimontowszczyzna. red. 2001b.. Rymut K. M.]. 2001a. (w:) Procesy rozwojowe w językach słowiańskich. Warszawa. Schmid W. Rymut K.. 1996. H. Wrocław. Białystok–Supraśl. 262–268. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. 20–30. J. Hydronimia słowiańska I. 1998. Homonimia a hasła w słowniku. 1992. Mogilany. Polski system hydronimiczny.]. 1979. Rzetelska-Feleszko E. Rzeki.. [red. Dacewicz. Bratislava. Polskie nazwy własne.. (w:) Rymut [red.. 45–88. [red. Saloni Z. (w:) Wpływy obce w nazewnictwie Polski. 1980a. 26–27 X 1999. Duma. (w:) IX. Cieślikowa. Der Begriff „Alteuropa” und die Gewässernamen in Polen. SFPiS 19. 602–619. 1979. W świecie nazw własnych... 61–66. Czopek-Kopciuch. Rymut K.. Kraków. 2006. 1989. Popowska-Taborska. Rzetelska-Feleszko E. 407–415.. 265–270. 55–69. Rzetelska-Feleszko E. red. 1956. 1978a.] 1998: 269–281. 397–444. Nazwy własne. Warszawa–Kraków. Rzetelska-Feleszko E. 1997. Rymut K. Wrocław–Warszawa. Skawa. 1999. 233–240. SlOcc 36. A.. Kraków. Rozwój i zmiany toponimicznego formantu -ica na obszarze zachodniosłowiańskim. Majtán. Materiały z Międzynarodowej Konferencji Onomastycznej. J. 303–314.. Onom XLVII.. 1998. Problemy rekonstrukcji apelatywów z toponimii. Nazwy rzeczne między dolną Wisłą a dolną Odrą. Materiały z międzynarodowej konferencji hydronimicznej. 91–99. Zieniukowa. Antologia poetycka. Rzetelska-Feleszko E. 1982. Derywacja fleksyjna w nazewnictwie. Rzetelska-Feleszko E. (w:) Toponimia i oronimia.. red. Apelatywa onimiczne i ich miejsce w systemie języka. Co to jest nazwa obca?. 2: Współczesny język polski. 100–105... J.. 2002. Zeitsvchrift für Ostforschung XXVII.. Zakres i możliwości badawcze. Zagadnienia klasyfikacyjne i terminologiczne z zakresu toponimii. (w:) Metodologia badań onomastycznych. (w:) Encyklopedia kultury polskiej XX wieku. Rzetelska-Feleszko E. Wrocław. Rzetelska-Feleszko E. [red. Nazwy z sufiksem -ica. Hydronimia słowiańska II. Kolbuszewski. P. red. Onom XXVII. Rzetelska-Feleszko E. Cel. Wrocław. Przegląd Geofizyczny XXXVI. 1980.. Niektóre mazowieckie nazwy rzek podejrzane o pochodzenie bałtyckie. Encyklopedia. 1991. PF XXVIII. Olsztyn.. 1978b. P. Bartmiński. Folia Linguistica 27). JPol LXXVI. wybór i opracowanie J. Warszawa. Duma. 33–39. Metody opisu nazw miejscowych (ojkonimii) w krajach słowiańskich. Kamińska] (Acta Universitatis Lodzensis. 1977. Biolik. 1987.. Slovenská onomastická konferencia..]. Językoznawstwo XIII.. Zpravodaj Místopisné Komise ČSAV XXI.. Materiały z IX konferencji Komisji Onomastyki Słowiańskiej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów. Założenia metodologiczne. Wrocław 1998. P.. Rzetelska-Feleszko E. 145–150. 11–27. Nazwy rzeczne z -ica w porównaniu z nazwami miejscowymi i terenowymi. Rzetelska-Feleszko E. 11–19.

SHGPn – Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu. T. red. Karaś. 1. Dembiński i in. Łódź 1948–1949. Gąsiorowski. oprac. 1–2. Danzig 1902. Kraków 1900–1911. S. Sychta. I–II. z. K. Wahlberg incollaboration with V. do druku przygotowali A. Warszawa 1955–. Zeszyt wstępny. red. 1–3. (w:) Proceedings of the 21st International Congress of Onomastic Sciences 1. Sławski. Media i nazwy. Einführung. 3. Ziele. oprac.. Zasady redakcyjne. Toponomastyka Łemkowszczyzny. E. red. SŁ – Z. Wiśniewski. Poznań 2011 (i kartoteka). Brückner. Stieber. Seligo. Wrocław 1971. przy współpracy M. I. red. SHGWy – Słownik historyczno-geograficzny ziemi wyszogrodzkiej w średniowieczu. A.246 Schmid W. Dalberg. Słownik historyczno-geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu. I–VII. z. 2005. oprac. Słownik gwar polskich. Wilno 2007. Słownik gwar kaszubskich. Popowska-Taborska. Borkiewicz-Celińska. Kraków 1952–1982. Chmielewski. Die Fischgewässer der Provinz Westpreussen in kurzer Darstellung bearbeitet. Poznań 2005–2008. Słownik etymologiczny języka polskiego. Gąsiorowski. Kraków. Jurek. I–VI. Grzegorza. Dembiński i in. J. Grundlagen. Wrocław 1971. Warszawa 1983. Etymologiczny słownik języka polskiego. z. Wrocław 1982–1986. H. P. B. III. red. Rymut K. Metoda. M. SFPiS – Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej. Boryś. oprac.. red. Chmielewski. Propriá v jazykových a mimojazykových súvislostiach (Na materii hydroným z povodia Slanej).. Słownik etymologiczny kaszubszczyzny. I–V. Wrocław 1980–2000 (i kartoteka). Hydronymia Europaea. 2004. red. red. II. SHGSd – Słownik historyczno-geograficzny województwa sandomierskiego (kartoteka). Górska-Gałka i in. Warszawa 1880–1902. SHGPł – Słownik historyczno-geograficzny województwa płockiego w średniowieczu. red. red. ed. SGSych – E.. A. Jurek. Borkiewicz-Celińska. Luciński. Studium statystyczno-kognitywne.. z. I. Upsalla. Skowronek K. K. Słownik etymologiczny języka litewskiego. Wrocław 1967–1976. Walewski. Skowronek K. Methoden. SEBr – A. Boryś. K. red. SGPKar – J.. F. . oprac. T. Brylla. Prešov. Udolph J. M. 2011. P. P. Bańkowski. Słownik etymologiczny języka polskiego. III: Słownik historyczno-geograficzny województwa lubelskiego w średniowieczu. 1985. K. i O.. z. W. H. J. Stuttgart. oprac. Wolff. Wrocław 1989 i n. Brzozów 1991–1998. Wrocław 1985–1986. Górska-Gałka i in. 4. P. (w:) Rymut [red. IV. Sičaková L. przez Zakład Dialektologii Polskiej IJP PAN w Krakowie. Skawa und verwandte Bildungen. Drawa. A. Wiśniewski. Poznań 1995–1997. SESmocz – W. Górska-Gałka. Wrocław 1987. Reichan. Kraków 1927. SHGMz – Słownik historyczno-geograficzny województwa mazowieckiego w średniowieczu (kartoteka). (i kartoteka)... Gąsiorowski. SHGCh – Słownik historyczno-geograficzny ziemi chełmińskiej w średniowieczu. Dembiński i in.. SL – Linde S. I: Nazwy miejscowe. SEKasz – W. Lwów 1854–1860. Wronicz. Schmid W. A. J. Karłowicz. I–VI. oprac.. J. A. 3–4. red. Fastnacht-Stupnicka. oprac. Gąsiorowski. oprac. oprac. J. B. I–V. A. SHGLu – Dzieje Lubelszczyzny. J.. Okoniowa. V. Luciński.. oprac. Poznań 1999. Kraków. A. SG – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. red. Sklyarenko A. Smoczyński. K. Sulimierski. J. Rutkowski M. I–XV. Słownik języka polskiego. P. 278–282. Biskup. Kraków 2002. Gąsiorowski. A. Fastnacht. S. oprac. Wrocław 1988–1992. Warszawa 1994–2006. I – Wrocław–Kraków 1982 (i kartoteka). 1996. Chlebowski. F. 1–3. z. SHGSk – A. Seligo – A. SEBań – A... A. Słownik etymologiczny języka polskiego. SESł – F. 1–2. A. W. SGPRei – Słownik gwar polskich. Warszawa 2000. Kraków 2005. Sawa. oprac. 4. Interrelationship between Common Nouns and Proper Nouns. Kuraś. 2001. z. Wisła–Ustroń 1995. Nicolaisen. II: Nazwy terenowe. Poznań 2003. Cel. Gąsiorowski. red.] 1996: 85–92. Gąsiorowski. SEBor – W. Porębska. S. Górska-Gałka. Dembiński i in.. SGŚCiesz – Słownik gwarowy Śląska Cieszyńskiego. P. Współczesne nazwisko polskie. SHGKr – Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu. M. II i n.

Smoczyński P. 1998. 61–62. Wrocław 2004–2005. [red. W. SpXVI – Słownik polszczyzny XVI wieku. Jakus-Borkowa. Biblijotekarz Księgozbioru śp.ijp-pan. X–XI. I. VII (Suplement) pod kier. Karłowicz. I. Słownik starożytności słowiańskich. Językoznawstwo VII. I–. Urbańczyk.ijp-pan. Sosn-. 43–141. Stefańczyk W. Kategoria rodzaju i przypadka polskiego rzeczownika. Jakus-Borkowa. red. Toponymické modely a toponymický systém. verba absentia. Szulowska W. Warszawa 1900–1927. red. 1994. red. Lublin 1999. 301–318. Warszawa–Poznań 1921. 13–60... 1991. S. H.. J. Commentationes. Indeksy do słownika staropolskiego: alfabetyczny. red. Strzelecka. Bartmiński. Wolnicz-Pawłowska E. Borek. Šrámek R. Warszawa–Wrocław 1970. 1963.pl/ Szczepańska. XI–XII. Z. Warszawa–Kraków 2002–2003.. SpXVII – Słownik języka polskiego XVII i 1. red. K. wileński].krakow.. Warszawa–Wrocław 1986. Opole 2007–2011. Starzec A. I–VIII. Szląsk. 1962. Bąk i in. Sochacka. I–IX.. Uniwerbizacja w języku czeskim i polskim. woda. cz. H. oprac. połowy XVIII wieku. warszawski]. Św – E. Słowiańskie imiona pospolite i własne z podstawowym -ch. (w:) Słownik prasłowiański. Cieślikowa przy współudziale J.. Kraków 1988–2002 [także: M. SSNO – Słownik staropolskich nazw osobowych. Opole 1991.krakow.w części sufiksalnej. M. I–VIII. Taszycki. 1974. red. Warszawa SŹr – Studia Źródłoznawcze. SOE – Słowiańska onomastyka. Warszawa–Wrocław 1988. Eder. 1976. Wrocław 1974–. Niedźwiedzki. Kraków. Teorie onomastyki a płaszczyzny nominacji proprialnej. E. Spsł – Słownik prasłowiański. W. 1988. P. Transonymizace v propiální nominaci. Opole 1989. Dzieduszyckiego w Krakowie. Nowik. A. V. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Wrocław. verba expurgata.. Praslov’ȃns’kij gidronimnij fond [fragment rekonstrukciï]. Smoczyński P. 1981. rkp. red. Kraków. 1999. Wrocław 1966.. S. II–III: E–G. Zdanowicz i in. 89–96.. Podróż malownicza w 25-ciu pieśniach wyśpiewał Bogusz Zygmunt Stęczyński. SSSL – Słownik stereotypów i symboli ludowych. BiulPTJ XXI. Folia Onomastica Croatica 12–13. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Sochacka. podziemie. F. Językoznawstwo XIII. 2007. W. Językoznawstwo XI. S. Próba synchronicznej analizy morfologicznej. . Sławski. Brno. Sstp – Słownik staropolski. Šrámek R. 291–300. (w:) Region w świetle nazw miejscowych. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Šuľgač V. Úvod do obecne onomastiky. E. Dumy.. II. http://xvii-wiek... Wrocław 1965–1987. Kraków 2007]. http://eswil. Lech-Kirstein D. Rzetelska-Feleszko. red. Slovo a slovesnost 33. 2007. 2003–2004. S. Warszawa 1957–. red. red. SPWT – Słownik polskich wyrazów toponimicznych zainicjowany przez Henryka Borka.pl/ Šrámek R. Opole. Nazwy toponimiczne oparte na bazie jemioła.. Šrámek R. Rospond.. red. F. S. SW – Słownik języka polskiego [tzw. J. Apelativní a propriální areál (na příkladě českých apelativ bor-. S. S. A. 2001–2002. red. Šrámek R. A. I: Układ alfabetyczny. oprac. W. Encyklopedia. XIII–XV. Sławski. a tergo. Kiïv. I–II. I: Kosmos. IV.. Zarys słowotwórstwa prasłowiańskiego. Wrocław–Warszawa–Kraków 1961–1982. (ze zbiorów Ossolineum). Sochacka. Stęczyński – B. Łódź. 49–60. Malec. Hydronimia powiatu świeckiego (Studia i Monografie WSP w Opolu).]. SNGŚl – Nazwy geograficzne Śląska. 2: Ziemia.247 Sławski F. I–VI. Nazwy wód w Polsce. Gajda. b. Stęczyński. SWil – Słownik języka polskiego [tzw. Mieczysława hr. red. sosn. red. 499–508. Borek. 19–34.. Zeszyt próbny. Słownik etymologiczny nazw geograficznych Śląska. współpraca J. red. Rospond. Głos w sprawie Słownika polskich leksemów toponimicznych. Twardzik. Twardzik. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1953–1987. 1972. SlOcc – Slavia Occidentalis. Warszawa–Wrocław 1985. Sochacka S. Nomina appellativa i propria we wzajemnym oddziaływaniu słowotwórczym. Kryński. E. S. VI–X. red. I–. Opole 1991–2002. Sochacka. S.a anoikonym Bor-. II: Układ a tergo.

1963. 1997. Łódź. garwoliński. Wojtyła-Świerzowska M. Udolph J. A. 1982. Taszycki. 485–492. Udolph J. 2011. dem Westpreussischen Geschichtsverein. 1981.. Kraków. 2011. toruński i pow. 1971. Warszawa 1982. H. Woelky. Onom VIII. 158: pow. 1963. 1973. V. 187: pow. 1981. 183: pow. v. Regularny i nieregularny rozwój konotacji semantycznych nazw barw. Borek. 1995. miejski Toruń. H. bearb. Onom XXVI. Stockholm 1997. Slovoobrazowanie. Tomaszewska S. 1990. 178: pow... 143–146. Udolph J. 1971.. 1998. Westpreussischer Teil. J. Wünsch] (Radices Silesiae – Silesiae Radices 1).. 76–83]. Neues preussisches Urkundenbuch. Wilkoń A. Duma. Kilka uwag o rzeczownikach na -y (*-ū-). 131: pow. Monografia rzeki. 1982.. 63–76. (w:) Nazwy barw i wymiarów. Teodorowicz-Hellman] (Stockholm Slavic Papers 6). 457–470. Heidelberg. Alteuropäische Hydronymie und urslavische Gewässernamen. 1950–1958. brodnicki. Słowiańskie nazwy miejscowe. red.248 Tabakowska E. M. Taszycki W.. B. memoria a kształtowanie się społecznych więzi i tożsamości (do końca XVIII wieku). Taszycki W. Moskva. (w:) W.. von C. Biolik. I: Formacje tematyczne. (w:) Nowe nazwy własne – nowe tendencje badawcze. M. Semantyka. 142: pow. 180: pow. . Słowotwórstwo.. miejski Grudziądz. Nilsson. 1996. (w:) Chrematonimia jako fenomen współczesności. 1989. Nazwy geograficzne pochodzenia łacińskiego i romańskiego na obszarze Polski. 77–96. 1971. Wiszewski P. Danzig 1884–1887. Zeitschrift für Ostforschung XXX.. S. Udolph J. lipnowski. 173: pow. 124: pow. hrsg. 260–269. Th. Transonymizace a chrématonyma. (w:) Rzetelska-Feleszko [red. Onom VIII. 283–287. Wolnicz-Pawłowska E. 1998. 1993. Leute. 129: pow. makowski. 63–74. P. Vasmer. RSlaw XLII/1. Praca zbiorowa. S. 87–124. [red. Wprowadzenie do językoznawstwa kognitywnego. Olsztyn.. (w:) Rymut [red. Walczak B. A. Heidelberg [rec. Udolph J. Kraków. Stuttgart.. VanagasLHŽ – A. Warszawa. 1981. 325–333. R. Górnowicz. Ścięte drzewo i zapomniany gay. Wrocław. Wrocław. Studien zu slawischen Gewässernamen und Gewässerbezeichnung. Šrámek.] 1998: 453–477. Russisches Etymologisches Wörterbuch. Ètničeskaâ interpretaciâ. Taszycki. Folia Linguistica 27).. Nazwotwórstwo (nominacja) i onimizacja. Cieślikowa. Vanagas. Vilnius 1981. I–II. Nazwy pospolite i nazwy własne. nowowiejski. 1972. (w:) W.. Woel – Urkundenbuch des Bistums Culm. 228–268. Stosunek onomastyki do innych nauk humanistycznych. 1992. świecki. Jahrhunderts). I–III. Gramatyka i obrazowanie. 186: pow. 140: pow. rypiński. Piskozub. 1972. Prasłowiańskie abstractum. Zum Flussnamen Iłżanka. 1971. Kraj. Wojtyła-Świerzowska M. 2007. [red. 171: pow. B.. Czopek-Kopciuch. 672–675. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. RSlaw XLII/1. przasnyski. 1972. Nazvaniâ rek pravoberežnoj Ukrainy.. 1973. Pogranicze południowe. UN – Urzędowe nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. E. 1–18. Ètimologiâ. mławski. Skowronek. ludzie. [red. Rozprawy i studia polonistyczne. Popowska-Taborska. K.. Zu neuen Arbeiten der polnischen Namenforschung. 1981. ZMK XXIII. red. Kamińska] (Acta Universitatis Lodzensis. grudziądzki i pow. Onom XLII. WAPG – rękopisy z Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Gdańsku. 1971.. 1971. Die Stellung der Gewässernamen Polens innerhalb der alteuropäischen Hydronymie. Przyczynek do problemu geografii swojskości na średniowiecznym Śląsku. 1971. Land. 1958. VasmerREW – M. 75–95. 1952. Taszycki W. rycki. memoria und die Herausbildung der sozialen Bindungen und der Identitäten (bis zum Ende des 18. Tušková J. Pogranicze wschodnie.. Wrocław. N. I. Rozprawy i studia polonistyczne. Polskie nazwy miejscowe od nazw wodnych. 1968. Onom XXVII. Schlesien. M. W. 21–70. Wisła. red. (w:) Wpływy obce w nazewnictwie Polski. łapski. (w:) Śląsk. 1979. Tokarski R. Taszycki: z.] 1989: 197–203. Ustalenie podziału.: H. Trubačev O. Rosik. red. Rospond. Polskie mikrotoponimy motywowane wyrażeniami przymiotnikowymi. Etymologia.

E. Wołowik B. Płock 1995. S. Kuraś. Językoznawstwo VII. 10: Ziemia dobrzyńska. 107–116. wyd. Wolnicz-Pawłowska E. „Nowości” w tysiącletniej historii nazw wodnych.. żmija. Nazwy miejscowe północnego Mazowsza. Warszawa 1980–1982. M. 5: Ziemia płońska. 1981. Nazwy miejscowe dawnego województwa rawskiego. Językowy obraz świata w polskiej lingwistyce przełomu wieków. ZPrzasn – Materiały do dziejów ziemi płockiej. Grzybowski. Warszawa. M. Folia Linguistica 27). Zborowski – J. Nazwy toponimiczne z podstawą gad.. Cieślikowa. wąż. M. Zakopane–Kraków 2009. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź. Kamińska] (Acta Universitatis Lodzensis. Warszawa. Wolnicz-Pawłowska. Zierhoffer. Onom L. M. Czopek-Kopciuch. 2006. Nazwy wodne dorzecza Warty od źródeł do ujścia Prosny.. 151–171. 1986. zebrał i do druku przygotował ks. M. Wyderka B. Żuk G. M.249 Wolnicz-Pawłowska E. zebrał i do druku przygotował ks. ZMak – Materiały do dziejów ziemi płockiej. 6: Ziemia makowska. 2005. M. ZDM – Zbiór dokumentów małopolskich. Chełm.. Karwatowska. Łódź. (w:) Nowe nazwy własne – nowe tendencje badawcze. 7: Ziemia przasnyska. (w:) Przeobrażenia w języku i komunikacji medialnej na przełomie XX i XXI wieku. ZDobrz – Materiały do dziejów ziemi płockiej. K.. I–III. M. . ZPłoń – Materiały do dziejów ziemi płockiej. I–VIII. Grzybowski. 1993. 2010. 2001. Wrocław 1962–1975. Zborowski. (w:) Wpływy obce w nazewnictwie Polski [red. Baba w polskiej toponimii. 457–470. B. Grzybowski. red. zebrał i do druku przygotował ks. M. Nazwy przewozowych opłat celnych w polskiej toponimii. 2007. Grzybowski. Płock 1991. Siwiec. Skowronek. 239–257. red. Formowanie się nazewnictwa od terminów topograficznych na przykładzie wyrazu „łęg”. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. A. zebrał i do druku przygotował ks. Wójcik U. M... ZMaz – K. Wrocław 1957. Słownik gwary Zakopanego i okolic. Kraków. Zierhoffer K. Płock 1999. WUN – Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce. A. Płock 1989..

.

-wsch. – pd. głuż. – prus. – ros. – słowac. – płn. lit. gaj. im. m. germ. osobowa nazwa rzeki nazwa terenowa n. – nazwa nazwa jeziora nazwa miejscowa n. czas. – n.SKRÓTY JĘZYKOWE ap. kolumna kanał kaszubski woj. – n. – płd. – niem. łemk. – rmel. – rodz. bałt. – przym. mn. ib. – rz. db.-zach. bułg cz. krośnieńskie liczba mnoga liczba pojedyncza lewy dopływ litewski łaciński łemkowski łotewski n. – przyp. – rus. – pol. łot. tamże imiesłów indoeuropejski jezioro karta.-zach. l. – płn. fals. poj. krośn. dł. – pot. l. ld. – nazw. fem. dial. w. – n. bojk. wodna nazwisko niemiecki parafia prawy dopływ praindoeuropejski południe. – przys. os. północny północno-wschodni północno-zachodni polski potok. – n. ter. południowy południowo-wschodni południowo-zachodni północ. – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – apelatyw bałtycki bojkowski białoruski bułgarski część czasownik czeski dopływ dolny bieg dialekt długość dolnoniemiecki femininum falsyfikat gajówka górny bieg germański górnołużycki gmina grecki gwarowy ibidem. – słow. – płn. rz. d. – n. słupskie . gb. gm. k. kan. czes. brus. – n. potoczek powiat pruski przymiotnik przypis przysiółek prasłowiański rów rękopis rów melioracyjny rodzaj rosyjski rumuński ruski rzeka słowiański słowacki woj. – słup. – par. gw. – pow. – płd. łac. – pie.-wsch. jez. – r. ide. – rkp. dniem. kasz. grec. – psł. – rum. – płd. jez.

– wś – zach. suf. str.252 stczes. stp. – wsch. śrb. stgerm. stukr. – średnio-wysoko-niemiecki woj. strumień staroruski staroukraiński staro-wysoko-niemiecki sufiks środkowy bieg średnio-dolno-niemiecki śrwniem. – uj. – ukr. – woj. toruńskie to samo ujście ukraiński województwo wschodni wschodnio-słowiański wieś zachód. strus. stwniem. – – – – – – – – – – – staroczeskie starogermański staropolski staropruski struga. śrdniem. – tor. – wschsłow. zachodni . stprus. – ts.

227 Baniocha HE VI. 188. 210 (Ostróżek) HE XVI. 227 Balniczka HE XVII. 154 Babin HE XII. 47 (jez. 155 Bagnik HPol. 73 (Bachorz) HE XVII. 196 Babia Rzeka HE XVII. 189 Barani (Baranie) HE XV. 177 Aqua Frigida (Zimna Wódka) HE IX. XIII. 66. 134 Babieniec HPol. 73 (Dulówka) HE XVI. 77. 220 Baranica (Uchanka) HE XIV. Ostr. 192 Babianki HE XVII. Drw. niekiedy SHG. 73 Badoń HE III. 66 Bachorka (Pisia) HW nr 638. 73 Bachotek HW nr 642. 128 Babica HE XII. 228 Banicki Potok HE XIII. 227 Banniczka (Balniczka) HE XVII. HW. Achn(i)a (Ochnia) HE XIV. 137. 73 Bachorza HE XIV. 174 Bachorz HE XVII. 119 Banczyk HE XVII. Po średniku umieszczone są numery stron w niniejszej publikacji. 73. 34 Aforny HE XVII. Obecność innych postaci badanych hydronimów lub nazw obocznych w nawiasie sygnalizuje równocześnie polionimię. 125 Baniska HE XIII. PMT. 220 Bagno HE XII. 187 Bałwanka HPol. 170 Bannica (Balniczka) HE XVII. 227–228 Banicka Rzeka (Banicki Potok) HE XIII. 73 Balnicki (Balniczka) HE XVII.INDEKS HYDRONIMÓW Indeks zawiera alfabetyczne zestawienie nazw wodnych dorzecza Wisły przedstawionych (oraz uwzględnionych w statystykach) w różnych częściach monografii. Potok) HE XIII. XIII. 67 (Bański. 193 Astrabiec HE XV. 220 . 73 Babi HE XII. 168 Bagieniec HE XII. 172 Bacha HW nr 651. 119 Bachorski (Bachorka) HE XVII. Św). 228 Baniczka (Banicki Potok) HE XIII. 227 Banny HE III. HPol. 189 Babia Ława HPol. XII. 224 Baranie HE XV. 227 Balotecz HE XVII. XII. 67 (Banicki Potok) HE XIII. 191. 220 Bagnisko HE XV.) Bachórz (Bachorz) HE XII. 150–151 Bania HE IX. 67 Banna HE III. 134 (Krzeczowski Potok) HE XII. 67. XV. 66 (Duża Bacha) HPol. 66 (Mała Bacha) HPol. 67 Baniówka HE IX. 154 Baba HE I. 147 Bagniska (Bagnisko) HE XV. 179 Babny HE XVII. W nawiasie wskazano tytuł hasła. 67 Banica HE XII. w którym zawarta jest cała dokumentacja danego obiektu w bazie tekstowej „Nazwy wodne Polski”. 96 (Czerwony) HE XIII. IX. 96 Babi Potok HE IX. 220 Barani Potok (Baranie) HE XV. W celu dokładniejszej identyfikacji podawane są również skróty opracowań i wykazów wykorzystanych przy tworzeniu tej bazy danych (HE. 191 Babia Struga HE I. 74. 170 Banny Potok HE III.

224 Barłożna HW nr 558. 215 (Grajcarek) HE XIII. 106 Bełcząca HE XIV. 220 Baranówka HPol. 191 Biała Struga HE X. 97 (Biały Potok) HE XIII. 71 (Bączałka) HE XV. 71 Bełczak HE XV. 224 Białki (Biała) HE XVI. 105. 221 Bechy HE XVII. 197 Bełcząska SHGWy. 227 (Klukówka) HE X. X. XVII. 217 Bebernitz (Rakownica) HE I. 131 (Czerwonka) HE XIX. 71 Bezednica HE IX. 193 (Iłżanka) HE XVI. 81 Bezednia HE X. 226 (Biała) XVI. (Strug) HE III. 123 (Gnojski. 123 (Uchanka) HE XIV. 167–168 Bełk HE XIII. 91 Berezowa (Brzozówka) HE XIX. 165. 73 Baryczka HE XVII. 577. 134 Bezimienna Struga (Kanałek) Drw II. 168 Bełczonia HE XII. 149 Belski Potok (Bełski Potok) HE XVII. XV. 121. 216 Biały Potok HE IX. 218 Bączalka HE XV. X. 103 Barwinkowaty HE XVII. 217 Białobrzeg HE XVII. 120 Bestrówka HE XVII. XVII. 97. 71 Bełko HE XVI. 217 Baszna (Baszenka) HE XVII. XIX. XIII. 97 Biały Brzeg (Białobrzeg) HE XVII. 119 Barzyzna HE IX. Potok) HE XII. 131 Bereźka HE XVII. 215 Biała HE IX. Czarna) HE XVI. 180 Bereska HE XVII. 97 (Żebrówka) HE XIV. 186 Białówka HE XIII. 192 Biała Rzeka (Sławka) HE VI. 217 Bażantarka HPol. 193 (Biały Potok) HE XIII. 97. 94 Bartna HE III. 205 Beli (Biały Potok) HE XIII. 174 Bełczona (Bełczonia) HE XII. 91 Berdiański HE XVII. 215 (Skawica) HE XII. 106 (Wronowska Rzeka) HE VI. 217. XIII. 121 (Prądnik) HE XVI. 103 Bartne HE XV. 227 (Mleczna) HE IX. 143 Bebrowa Struga (Młyński. 81 Bęben HE XVI. 127 Białucha (Prądnik) HE XVI. 217 Bączala HE III. 215 . 91 Białka HE III. SHGMz. XIX. 71 Bełza (Radomirka) HE VI. 193 Bech (Bechy) HE XVII. 205 Belnianka (Nida. 192 Bezwina HE XII. 141 Bielanka HE XII. 75. 194. 216 Białowoda (Bystrzyca. 71. XVII. 218 Bączałka HE XV. 224 Biały HE IX. 159 Bełcząc HE X. 180 *Barycz (Baryczka) HE XVII. 109 (Bączalka) HE XV. 71 Bełka (Zagożdżonka) HE XVI. 78 Będzienica HE XV. XIV. 54. 205 Berwinka (Berwina) HE XIX. 121. 71 (Gołczanka) HE XVI. Biała) HE IX. 189 Barzynka HE XIII. 104 Bełch HE XIII. 192. 106 Bełczący Stok HW nr 469. XIV. XIII. 217. XIX. 103 Bartny HE XII. XVII. VI. 97. 105. 110 Bełkowa Rzeka HE III. 192 Biała Woda HE VI. 189 Bełaja (Leśna) HE X. 73 Baryczyński Potok HE III. 53. 219. HW nr 258. 227 (Białka) HE VI. 110 Bełki HE XVI. 191 Bełszek HE XVI. 164 Baszenka HE XVII. 75 Bączal HE III. 189. 104 Berezowka (Brzozówka) HE XIX. 105 (Białka) HE XIII. 91 Bereźnica HE XVII. 97 (Strug) HE III. 97 Biała Nida (Nida) HE XVI. 193 Białahus (Lubienia) HE XVII. XVI.254 Baraniec (Baranie) HE XV. XVI. XII. 172. 193. 217 (Wisełka. 221 Bela HE XIII. 127 *Bestwina (Bezwina) HE XII. 121. 219. XIII. 97 Biała Rzeczka HE XVI. 91. Mała) HE VI. XIV. 129–130 Bąbel HE XIII. XIV. 71 Bendiuha HE XVII. 97 (Sipurka) HE X. XVII. 176 Berdowaty HE XVII. 46. Kanał) HE I. 131 Berezówka HE XVII.

221 (Leksandrówka) HE XII. 170–171 Bielina HE XIX. HE XIX. 134 (Kisielina) HE XII. 198 Biłka HE VI.255 (Bielanka) HE XII. 110 . 134 (Błonnica) HE XII. 102 (Bobrownicka. 103–104 Błoga HE XIV. 130 Bliski HE XII. HW nr 471. 73 Boczenka HE X. XII. HPol. 110 Biebrza HE XIX. 54. 104 Biernik HE XII. 193 Bobrówka HE VI. 100 (Borowy) HE XVI. 100 Bloszczka HE XIX. 193 Błotne HE XIV. 227 Błonica HE XVI. 190 Borek HPol. 219 Borowiec (Borowcówka) HE XVI. 102 (Bobrówka) HE XIV. 80 Borczy Potok HE III. 100 Blosene (Blizna) HE XIX. 26. HW nr 580. Kanał) HE XV. 167. 218 Blizny HE IX. 102 Borsukówka HE XIX. 162 (Bobrza) HE XVI. 65 Biebła HE XIX. 100 Borowa Struga HPol. 174 Bochnau (Bochna) HE I. 121 Bołczaczy HE XV. 55. 130 Bobrza HE XVI. 102 (Bobrownica) HW nr 580. 229 Białystok HE XIX. 53. XIV. XVII. 75 Bielowski HE XV. 190 Borówka Drw I. 171 Borsuczy HE IX. 100 (Trzebiocha) HE I. 186 Bicz HE XVII. XII. 225 Biały Rów HE VI. 96 (Błotnia) HE XVII. *Biebrznica (Rakownica) HE I. 47 *Bochurz (Bachorzec) HE XVII. 129 Bieśnica (Korzkiewka) HE XVI. 55. Struga) HE XIX. 218 Bobrka (Bóbrka) HE XV. 154 Borowa HE IX. XIV. 100. 167 *Bobrawa (Bobraw) Św. 651. IX. 227 Błotna HE XIV. 189. 46. 100 (Borowska Rzeka) HE XV. 218 Bochna HE I. 73 Błotny (Leluta) HE III. 220 Błonna HE XVI. 96 Błotnica HE XII. 192 Boroniec HE XVII. HE III. 55. 96 Błoto HE X. 100 (Białoborski. 53. 144 Borowy HE XVI. 221 Borowy Potok AtKr. 53. 558. 174 Bochotnica HE VI. 54. 100 (Balica) HE XVI. 134 Błonie HE XVII. 175 Bielówka HE XII. 100 Bliższy HE XII. 153. 93 Błonia (Błonie) HE XVII. XIX. 120. 120 Bobrowa HW nr 553. 122 (Kobyłka) HE XVI. 170 Błońce (Błonie) HE XVII. 153. HPol. 131 Blatnica (Bładnica) HE IX. 122 Borsuczny SHGSk. 129 Bobia HW nr 548. 81 (Czarna Taraska) HE XIV. 100 Blizenka (Białoborski. HW nr 544. 123 Bobrynka HW nr 542. 90 Borcok (Borczak) HE IX. 73 Bochurzec (Bachorzec) HE XVII. 120 Bierzwiaczka (Trzetrzewianka) HE XIII. 56. 81 (Borowianka) HE XIII. 143 Bielanka (Łęgówka) HE XIII. 96 Błotna Woda HE XVII. 119 *Blszczyna (Pszczynka) HE IX. 127 Bielica HE I. 114 Bobrek HE IX. 75 Bieliczna HE XIII. 73 Boberka (Rzeka) HW nr 167. 218 Bobrzanka (Bobrza) HE XVI. 81 Borkowa Struga (Borkowa Rzeka) HE XIX. 102 Bobrowiec 153 Bobrowy Stok HE XIX. 193. 48. 100. 218 Blizna HE XIX. 54. 100. 125 Bieriezowaja (Brzozówka) HE XIX. 91 Blatnik (Błatnik) HE XIII. 148 Bierwinka (Berwina) HE XIX. 123 Borucza HW nr 549. 189 (Biały) HE IX. 140 Bieżący Rów HE VI. Kanał) HE XV. 75 (Czarna) HE XIV. XIX. 161. 91 Blicharka HE III. 219 Borownica HE XVII. 156–157 Błędne HE III. 218 Bobrzyca (Bobrza) HE XVI. 195 Biały Stok (Biała) HE XIX. 100 Bliżniejszy HE III. 580. 107 Bołotce (Błotce) HE XVII. 48. 73 (Krasna) HE XIV. 192 Borowcówka HE XVI.

27 Brzuśnia HE XIV. 117 Bosak HE XVI. 229 Broczysko (Brok) HE X. 72 Brodziec HE X. 79 Brzeźniczka HE XVI. 136. 121 (Dąbrówka) HE XV. 81 Brana (Podłęska. 108. 155 Brzozowy HE III. 54 Branew HE XVII. 26. 54. 55. 149 (Brzuśnianka) HE IX. 228–229 Brolna HE XII. XII. 218 Branica (Brynica) HE XVI. HPol. XIII. 172 *Brona (Bronka) HE X. 218 (Piwonia. 229 Brodek HE VI. XVII. 162 Bujawka HE XIX. 79 Brzoza HE XIV. 227 Buczyna HE XVII. 163 Branka HE XV. 101 Brzozówka HE XII. 79 Brzeżanka HE III. 72 (Sztolnia Ponikowska) HE IX. 193 Bruśnik HE. 72 Bródki (Brodki) HE XVII. 48. 122. XII. 177 Bucznik HE IX. 54. 48. 93 Brennica (Brynica) HE IX. 110 Braszczaczka (Breszczeczka) HE XIX. XIX. 125 (Brodawka) HE XII. 79 (Sokołówka) HE XIV. 79 Brzozowa (Pielnica) HE III. 218 Brynnica (Brennica) HE IX. 136 Bryt (Horiwka) HE XVII. 163 Buchta HW nr 712. HPol. 149 Bruzdówka HE XII. HPol. 121 (Mokrzyszówka) HE XV. 90 Brzeg HE XVII. HPol. 224 Brzezinka HE III. 151 Bug HE X. 79 (Wieleń) HE XIII. 79 Brzeziny HE IX. 136 (Jabłonica) HE XVI. Potok) HE IX. 158 Brodnica HE X. Stara) HE VI. 224 (Tuchełka) HE X. 71 Brzeszczany HE IX. 219 Broniec (Boroniec) HE XVII. 74 Brodówka HE XVII. 72 Brodki (Brusienka) HE XVII. 187 Braszcza HE XIX. 136 Branisko HW nr 548. 222 (Pinkasówka) HE IX. 72 (Czarna Taraska) HE XIV. XIV. 177 Brynica (Branicki. 46. 79 Buczynka HPol. 79. 71 Brzegi HE III. 55. XII. XIX. XIV. 71 Buczkowy HE XVII. 101. XII. 27. 72 Brodnia SHGMz. XIV. IX. 136. 26. 224 (Gróbka) HE XII. 72 (Baba) HE IX.256 Borynia (Kobylanka) HE XVI. 79. 227 Bucznikowaty (Bucznik) HPol. XV. 119 Brzeźnik HE XV. 46. XVII. 72 Brudny Stok HW nr 541. 79 (Kisielina) HE XII. XIV. 152 Brok HE X. Kanał) HE IX. 35. 122 (Czarna) HE XIV. 48. 48. 55 Broczek (Brok) HE X. 101 Brzozowiec HE XVII. 101 (Bukowy. 79 Brzeźnica HW nr 217. 128 Brzóska HE XVII. 158 Brzuśnianka HE IX. 136–137 Breń HE XV. XVI. XIII. 189 Brzyszcze (Werbia) HE X. 75 Bukowa HE X. 219 *Browina (Fryba) SHGCh. 218 Braskołacha HE XIX. 79. 79 (Brzezina) HE XVII. XVI. 79 Brzezina HE IX. 228 Brzuśniański (Brzuśnianka) HE IX. 136 Bryniczka (Brynica) HE XVI. HPol. 79. HW nr 543. 126 Bryjowy HE IX. 32 (Pełtówka) HPol. XV. 54. 180. 54. 136 Branwica (Branew) HE XVII. 26. *Brenna (Brennica) HE IX. 101 . 228 Brzyskowy Potok HE XV. 43. 122 Brzózka HE XVII. 101 Brzezianka (Brzeżanka) HE III. 72 (Zimna Woda) HE XIV. 54. 48. 157 Bród HE X. Struga) HE XVI. 79 Brzura (Bzura) HE XIV. 131 Braszczka HE XVII. XVII. 130 Brda HE I. 101 (Brennica) HE IX. 79 Brzezinki HE XVI. 33. 224 Brannica (Branica) HE XVI. 219 Bronia (Bronka) HE X. 121 (Piwonia. 228 Brzuśnik (Brzuśnianka) HE IX. 125 Brody (Wschodnia) HE XVI. 33. 160 Bór HE XII. 48 (Brynica) HE IX. 41. 154 Bronka HE X. Stara) HE VI. 48. 119 Budowczyk HE XII. 128 Brzezie (Łubinka) HE XIII.

192 Bystra Woda (Bystra) HE XIII. 76 Bździoch (Bździuch) HE XVII. XIII. 99 (Bochotnica) HE VI. 190 Burczący Rów HE XIX. HPol. 222 Bystrocha HE X. 98 Celiny HE XII. Potok) HE IX. XIII. IX. 87 Ceranka (Cyranka) HE XVI. 26. 43 Bździna (Szum) HE XVIII. 155 Bukowina HE XIII. 74 Bystrzek HE XV. 79 Bukownica HE XIV. 83 Bykownica HE XVI. 222 (Buk) HE IX. 54. 99 (Bystry) HE XVII. 74 Chełcząca HW nr 581. 128. XII. HW nr 542. XVII. 165 Cadyna (Cadynka) HE XII. 145 (Chełmiczka) HW nr 584. 227 (Bystrzanka) HE XII. 222 Bystry Kanał (Netta) HE XIX. 101 (Bukowy. 148 Bużek HE X. 106 Chełmica (Chełmiczka) HW nr 584. 227 Bystrze HE XV. XII. XV. 144 Bylina HE VI. XVI. 190 Bzieniec HE VI. 74 (Racławka) HE XVI. 162 (Bystrz) HE XII. 53. 224 Chełmienica HW nr 761. 189 Bystryj HE XV. 164 Chlipak HE XV. XIII. 159 Chliwny HE XVII. 168 Bystrotok HE XVI. 79. 145. 74 (Bobrynka) HW nr 542. 74 Bystrzyk HPol. 197. 222 (Biała) HE IX. 196 Ceramika HE XV. 99. Potok) HE IX. 85 Cerhel HE XII. 221. 103. 122 Bzowy HE IX. 196 Bystry Potok HE XIII. 148 Bzanka (Bzianka) HE III. 222 (Bystra) HE IX. 118. 224 Bzdurka HE VI. 99. 130 *Chąśna (Jastrzębianka) HE XIII. 101 (Bukowy Potok) HE XIII. 217 Bystra Struga HPol. 227 (Bysterka) HE IX. 128 (Bzieniec) HE VI. X. HPol. 162 Byczek HW nr 35. 217 Chlipacz HE XV. 221. 91 Bukowianka HE XVI. 85 Cerkiewnik HE XVII. XVII. 221. 186 Bystry HE XIII. 229 Bystrzanka HE XII. 46. 221. 229 Bystrzówka HE XII. 82 . 125 Bystrzyca HE VI. 74 Chechełka HE XVI. 118. 198 Bursztynica HE I. 116 Cadynia (Cadynka) HE XII. 221. 192 Chełszcząca HW nr 712. 99. 103 Chmielnik HE IX. XV. 155 (Halicz) HE XVII. 214 Ceglany (Ratnówka) HE XVII. XVII. 27. 134 Burzowiec HE XVI. HPol. 99 (Bystry) HE XIII. 227 Bystrzański (Bystry) HE XIII. 149 Charczynka HE XIII. 148 Bystrz HE IX. 129 Bukowiec HE IX. 90 Cedzyna (Lubrzanka) HE XVI. 145. 121 Bzdziążek HW nr 520. 172 Checheł (Chechło) HE XVI. 74 (Bystrz) HE XII. 74 Bystrzec HE XVI. 144 Bukowy HE XII. 129 Chlistak HE XV. XVII. 82 Cerchła HE XIII. 101 Bzura HE XIV. 85.257 Bukowec HE XVII. 77 Celna Grobla HE XII. 222 Bukowy Potok (Bukowy. 162 Bziany Potok HE XVII. 104 *Bystryk (Bustryczański Potok) HE XIII. 99. 81 Chmyz HE XIX. XV. XV. 224 Bzowka (Bzówka) HE XII. 165 Bystroń (Bełcząc) HE X. 74. 217 Chlewna (Chlewianka) HE XII. 74 (Dobrzyca) HE XVI. 170 Chełna Struga (Chełbna Struga) HE XIV. 224 Chełmiczka HW nr 584. 79. (Bystry) HE XIII. 54. 159 Chlipanka HE XV. 116. 155 Busielnik HE XIX. 74. 106 Chlewianka HE XII. 229 (Sumniki) HE XII. 117 Cber HE XII. 224 Chełmna HPol. 156 Cegielny HE XIII. 81 Bysterka HE IX. 119 Chechło HE XVI. 217 Bystra HE VI. 150 Bustryk (Bustryczański Potok) HE XIII. 165 Bździuch HE XVII. 222 Bystre (Bystra) HE XIII. 99.

129 Ciekawiec HE XVI. 162 Cmentarna HE X. 99 Ciepłe Stoki (Ciepły Stok) HW nr 468. 222 Cicha Rzeczka (Klonownica) HE XIX. 193 Ciche (Rogoźnik. 97 (Piasecznica) HE XIV. 225 Cisowy Potok HE IX. Biały) HE XIII. 97. 167. Wielki) HE XIII. 193. 194 Ciemna Woda HE XIII. 126 Czarna HE III. 157 Chodelka HE VI. 175 Chwojówka HE XIX. Wielki) HE XIII. 104 Chyżne (Chyżny) HE XV. X. 97 (Paucza) HE XVIII. 80. 135 Chorni Strumen (Strumień) SNGŚl. 122 Ciśmionka HE XV. 97 (Czarny Potok) HE XV. 120 Czapielówka HE XIX. 77 Cybulanka (Żacka Struga) HPol. 157 (Kosówka) HE X. 97 (Czarne) HE XV. 153 Chrusty HE XII. Wielki) HE XIII. 217 Chwoszczyna HE XV. 194 Ciepłucha (Przewłoka) HE X. 128 Cybulawski HE XVII. 97 (Czarna Taraska) HE XIV. 175 Cykawa (Grabówka) HE XVI. 99 (Rogoźnik. 193 Ciernówka (Moszczenica) HE XIV. 197. 46 Chojna (Ludwigówka) HE XIX. 122 (Tarczynka) HE XIV. 116 Cięciwa HW nr 549. 177 Czapelka HE X. 154 Ciekąca HE XVI. 87 Chwatynia (Szklarka) HE XVII. 139 Chrustowiec HE XII. HPol. 82 Chrząstownia HE XII.258 Chobot HE XV. 106 (Radna) HE XVI. 172 Chowanka HE XVII. 114 Cyrhla HE XIII. 82. 222 Cichy Potok (Cicha Woda) HE XIII. 159 Chudzina (Buczynka) HE X. 228 (Dunajec. 98 (Ciemnica) HE XVI. 103 Cupel HE XII. 97 (Kleczanka) HE XII. 55. 205 Chotar HE XV. XIX. HPol. 159. 116 Chwastowska (Chwastówka) HE XIX. 101 Cisowiec HE XII. 192 Cicha Woda HE XIII. 97. 190 Cisówka HE III. 96 Ciasny (Czarna) HE XIV. XIV. XII. 126 Ch(w)oroszcza (Horodnianka) HE XIX. 228 Cieciorka (Cieciorki) HE XVII. 98 (Macocha) HE IX. 171 Cisowa (Zacisówka) HE XIX. 225 (Bierowina) HE IX. 46. 193 Ciemniak HE XII. 215 (Nida. 88 Chotarny (Chotarny Potok) HE XIII. 159 Ciemnica HE XVI. XIII. 76 Ciepła HE XVI. 97 (Czarna Rzeczka) HE XVII. XVI. 81 Cietrzew (Mleczka Wschodnia) HE III. 218. 157 Chutka (Hutka) HE XVI. 101. XVII. 175 Cisowy HE XVII. 105 Ciemna HE IX. 96 Cieplica HE IX. 65 (Graniczny Potok) HE XVII. 172 Ciasne HE XIII. 155 Cisowski HE III. 222 Cichowiańska Woda (Cicha Woda) HE XIII. 116 Ciurak Św. 189 Cienka HW nr 549. 82 Cietynia (Cetynia) HE X. IX. VI. 221 Ciecza HE XVII. 129 Chrostnica (Krośnica) HE XIII. 172 Chotarny Potok HE XIII. 54. 65 Ciekaczka HE XIV. 156. 160 Ciurek HE XIII. 98 Ciemna Łacha HE XIV. 228 Cichy (Rogoźnik. 98 Ciemny Potok HE XIII. 97 (Sanica) HE XVI. 97 (Hwoźna) HE XIX. 159 Ciskowe Potoczki HE XIII. Czarna) HE XVI. 87 Chocina HE I. 165 Ciepły Stok (Jaworznik) HE IX. 191 Cisna HE III. 119 Cimniak (Ciemniak) HE XII. 156 Chytra HE X. 85 Cyrhlowy HE XIII. 54. 228 Cichowiański Potok (Cicha Woda) HE XIII. XIII. 80 Chojnica HW nr 665. 53. 97 . 221 Cieciorki HE XVII. HPol. 55. 97 (Grabinka) HE XV. 226 (Czarna Struga) HW nr 549. 119 Citynia (Cetynia) HE X. 96 Cicha HE IX. XV. 90 Cimianka (Ciemianka) HE XIX. 99. 98 Ciemny HE XII. 228 Cichowiański (Cicha Woda) HE XIII. XVI.

XVI. 97. HW nr 549. 97 Czerpadło HE XVII. 214 (Szczawa) HE XV. VI. 195 Czarny Stok HE XVI. XIX. 154 Czarnowoda HE IX. 189 Czarny Rów HE XV. HPol. 98 (Stępinka) HE III. 97 (Trybówka) HW nr 536. 179 Czerwona HE III. 89. XIX. 75 Czarniczka HE IX. XIII. 160 Czartów Zdrój HE XIX. 228 Czerszla HE XIII. 192. 77 (Czerska Struga) HE I. 226 (Kopytko) HE III. 189 (Polański Potok) HE III. 127 Czarnuszka HE X. XVII. 97 (Zagożdżonka) HE XVI. XVI. 191 Czarna Struga HE XIV. 97 (Wda) HE I. 97 (Czernka) HE XVI. 97 (Zasepnica) HE XII. 189 (Ścigocki Potok) HE XIII. 153 Czerwin HE XII. 217. 195 Czarna Kłoda HE XIX. 192. 97 (Wodząca) HE XIV. 97 (Czarna) HE XIX. 122 Czernica HPol. 75 (Czarnawa) HE XII. XV. 218 Czernka HE XVI. 220. 129 Czarnowiec HE XII. 226 Czarna Rzeka HE XIII. 122 Czarne Błoto HE XV.259 (Sokołda) HE XIX. 198 Czeremoszna HE XVII. XII. XV. 97 (Czarny Potok) HE XIII. XVI. 194 Czarne Stoki (Czarny Stok) HE XVI. XV. 217 (Rzeka) HE XVIII. 98 Czerna HE IX. 97. 218 Czernucha HE XIX. 193 Czarny Wodny (Czarny Potok) HE IX. 195 Czarnianka (Czarna) HE XIII. 193 Czerwone Stoki HPol. 98 Czerwona Rzeka (Czerwony Potoczek) HE XVII. XVII. XVII. HPol. 225 (Polański Potok) HE III. Potok) HE IX. XIII. 97. SHGSk. 195 Czarna Olsza HE XV. HPol. 215 (Kopytko) HE III 9. HW nr 743. 91 Czerwenice HE IX. 189 (Niedźwiedny Potok) HE III. 192 Czarna Woda HE XIII. 115 Czerniawa HPol. 97 (Czarna Rzeka) HE XIII. 104 Czarnawka (Czerniawka) HE XVII. XV. 90 Czerska Struga HE I. 196 Czarny Lasek HE XVI. 53. HPol. 195 Czarna Rzeczka HE XVII. 186–187 Czarnówka (Czerniawka) HE XIV. XII. XIII. 189 (Cicha Woda) HE XIII. XIV. HPol. Potok) HE IX. 195 Czarna Olszyna HE XVII. 97. XIX. 126 Czerczaczy Potoczek HE XIII. 225 (Buczynka) HE X. 115 (Czerniawa) HE XIII. 194 Czerwonka HE VI. HPol. 191. HPol. HW nr 237. 192 Czerwona Woda HE IX. 74 Czerka HE VI. 75. 97 Czarna Kępnica (Kamionka) HE XIII. 193 (Wda) HE I. 171 Czereseniec (Czereszeniec) HE XVII. 226 Czerwona Struga HE XIX. 222 (Czarnów Potok) HE XII. 111 Czertezowaty Potok HE XVII. IX. 197 Czerwieniec HPol. 194 Czarne Źródła (Czarne Źródło) HE XVI. XV. 127 (Struga) HE XIV. 188. 217. HW nr 764. 193 (Rykolanka) HE XIV. 226 (Czarna) HE XIV. 222. 33. 195 Czarny Potok HE III. XIII. 189 (Kleczanka) HE XII. 193 Czarnaja (Czarna) HE XVII. IX. 97 (Czarny. 154 Czeretnik (Z Czeretnika. 215 (Jamne) HE XIII. 122 Czermna (Pachniączka) HE XV. HW nr 640. 165 Czerny HE XVII. 218 Czarniawa (Czerniawa) HE XVII. 146 Czerwenyj Potik HE XVII. HPol. 121. 189 Czerteż HE XVII. 191. 175 Czepielówka (Czapielówka) HE XIX. XIV. 199 Czartok (Kocięca) HE XIV. 195 Czarny Pniak HE XIII. 215 Czarny Kanał HPol. 77 (Czernicki Rów) HE I. XVII. 130 Czarny HE IX. 85 Czertezia HE XVII. 97 Czernawa HE XIII. XVII. 189 (Piekielnik) HE XIII. HPol. 121 . 196 Czemerowski (Czemerów) HE XVII. 192 (Kosówka) HE X. 188. XII. XIX. 75 Czerniawka HE XVI. 189 (Macelowy Potok) HE XIII. 75. 228 Czerniówka (Czernka) HE XVI.

139 Dębiesznica HE IX. 79 Dębnica (Dąbrówka) HE XV. 79 (Bogdanówka) HPol. 121 Czyrzwony Potok (Czerwony Potok) HE XIII. 53. 98. 189 Czyżowska Debrz HE XII. XII. 153 Dąbrowa HE XV. XVII. 148 Czyrnik (Czerna) HE IX. 123 Dębica HE XII. 79 Dąbrowiec HE XII. 93 (Zadębie) HW nr 556. XV. 97 Czornij (Łukawica) HE XVII. XV. 88 Dezerta HPol. 187 Czrześnia (Trześniówka) HE XV. 189 Czysta HE XIV. 137 Dalnij Potik HE XV. 77 Dęba HE XIII. 225 Czerwony Potoczek HE XII. 543. 157 Dalny HE IX. 197 Dalnik HE XIII. XVII. 196 . 79 (Dąbrówka Polska) HE XIII. 159 Dalnica HE III. 226 (Czerwony Potok) HE XIII. 121 Czerwony HE XII. 193 Czysty Potok HE XII. 194 Debrz HE XVI. 159 Debrzczyzny HE XV. 122 Dębrna HE XV. 95 Długa Noga (Krzywa Noga) HPol. HW nr 539. 97 Czyrnica (Czerska Struga) HE I. 189. 67 (Debrze) HE III. 179 Dłotówka HW nr 537. 171 Czyrmianka 128 Czyrmna (Czarna) HE XII. HPol. 222 Debrza HE XII. 170 Diabełek (Lubienka) HE XIV. 98 (Czerwony Potok) HE XIII. XIV. 79 Dąbkowiec HE XII. 222 Debrzki HE XV. 189 Dalsza Rostoka (Roztoki) HE XVIII. 67 (Debrza) HE XV. HW nr 549. 100 Dalny Potok (Dolni Potok) HE IX. 178 Deszczki HE XVII. XIX. 97 Czornotycz HE XVII. 79 Dąbie HE XV. 48. 146 Dębina HE XII. XII. XV. 48. 122 (Wisłoka) HE XV. 193 Czyrwonka (Czerwonka) HE X. 67 (Debrze) HE III.260 Czerwonki HE III. 79. 98. 98 Czyrna (Czarna) HE IX. XII. Debrz Bąbenna HE XII. 101 Dębówka HE X. 148. 148 Czyrnina (Czerna) HE IX. 228 (Kobylanka) HE X. 80 (Barbarka) HE XIV. XVII. 55. XVI. 98 (Czerna) HE XII. XIII. 80 Czyremoszna (Czeremoszna) HE XVII. 221 Dalszy HE XII. XV. XVII. 191. 79 (Szewnianka) HE XVI. 79 (Zgórska Rzeka) HE XV. XV. 125 Dłubna (Dłubnia) HE XVI. 152 Dąbrowski HE XIII. 67. 79 (Mokrzcza) HE XII. HPol. 79 Dąbek HE XIII. XVII. 139 Dębowiec HE XVII. 225 Czerwony Potok HE IX. 54. 79 (Olszanka) HE XVII. 100 Dalnia Rzeka HE XV. 119 Dempków (Dębków) HE XII. 79 Dębianka (Pukawka Druga) HE X. 54. 164 Debrze HE III. 220 Czyrwienica (Czerwienica) HW nr 555. XIII. 95 (Stradomka) HE XII. 195 Czoło HE XIII. 55. XIII. 223 Dłubnia HE XVI. 174 Dąbrówka HE VI. 79 (Plutocha) HPol. 104 Dalnia HE IX. 148 Dalniny HE IX. HPol. 137 Czyrwona Woda (Czerwona Woda) HE XIX. 223 Długa HE XVII. 104 Czorno Wisełka (Wisła) HE IX. 79 (Laskowska Rzeka) HE XVII. 79 Dębowy HE IX. 220 (Czerska Struga) HE I. 160 Dębczyna HE XV. XIII. 222 Debrzak HE III. 48. 89 Diał HE XVII. 99 Czysta Woda (Wda) HE I. 194 Dalnej (Dalne) HE XV. 191 Dalniak HE XII. 215. 100 Dąb HW nr nr 469. 79 (Zabawka) HE XII. 79 Dębinka HE XIII. XV. 93 Dębczak HE XIII. 71 Czorna (Wisła) HE IX. XV. 79 Dębowica (Muchawka) HE X. 79 Dbra (Brda) HE I. XVII. 79 Dębienica SHGMz. 225 Czerwony Rów HE XIX. 55. 92 Diechtin (Dziechcinka) HE IX. HPol.

137 Do Gronia HE XII. 174 Dukielka (Dukiełka) HE XV. 103 Dworski Potok HE XII. XVI. HPol. HPol. 190 Dworski Stok HPol. 189 Długi Stok (Długistok) HW nr 548. HPol. 216 Dobrowoda HE XVI. 43. 134 Dolina HE IX. 189 Duży Rów HE XVI. 185 Do Roztoki (Pod Jaworzynę) HE XIII. HW nr 545. 99 Dobra Rzeka HPol. 128 Długi HE XII. 70 Doły HE IX. 150 Doprowadzalnik HPol. 67 Doliny Solce HE XII. 141 Dropa HPol. XVII. 185 Dobra HE XVI. XIX. 198 Drugi Potoczek HE XVII. 82 Droszczyna HE XII. XII. 198 Drwęca HW nr 599. XV. 137–138 Dokawa HE IX. 193 (Dobrowódka) HE X. 85 Dopustny Potok HPol. 193 Długanka HE XIX. 93. 138 Duża Fosa HE XIII. 217 Dołżyczka HE XVII. 27. 104 Dubowy HE XVII. 217 Drwina Długa HE XII. HW nr 180. 189 Dół pod Zogą HE XV. 217 Dołżycki (Dołżyczka) HE XVII. 96 Dubcowa HE III. 95 (Długi Potok) HE XIII. 192 Długa Woda HE XII. 199 Drapaczka HE X. 49 Drwinka HE XII. XIII. XIII. 145 Druga Rzeka HE XV. 193 Dworzyska HE XVII. XVI. 216 Dobrska Struga HE XIX. 109 Drgica (Dzięciołek) HE X. 189 Doszczanka HE XV. XIII. 70 Dołżyca (Dołżyczka) HE XVII. 176 Dolce (Dolcze) HE XVI. 217 Dule HE VI. 199 Dolny HE IX. 192 Dobrula HPol. HW nr 257. 67 Dolinka HE XVII. 193. 70 Dupiny (Dupina) 70 Durnica HPol. 104 Dołki HE XVI. 70 Dolica HE XII. 85 . 113 Dolański HPol. 55. XV. 43 Dyl HE XIX. 48–49. HW nr 556. HW nr 240. 67 Dolinowy HE XII. 196 Duży Kanał HE XV. 99 (Czarna Łada) HE XVII. 155 Drożdżenica HE I. 163 Dupa HE VI. 70 Dłużyca HE XV. 95. 189 Dunaj HE XIV. XII. 109 Drzewiczka HE XIV. 36. 103 Donośnik HE VI. 46 Drzężna HE XIV. 49 Drwiena (Drwinka) HE XII. 177 Dublen HE XVIII. 151 Dunajczysko HE XIII. XVII. 87 Dybła HE XIX. XVI. 104 Dubrawski HE XVII. 131 Dólny Potok (Dolny Potok) HE III. 193 Dłużenica (Dłużnica) HE I. 26. 217 Dukla (Dukiełka) HE XV. 137–138 (Muzga) HW nr 518. 61–62 Dunajec HE XIII. 217 Domaczka HE IX. 137–138 (Zdrojowa Struga) HE X. 217 Drybok HE I. HPol. XV. 195 Dwerniczek (Caryński) HE XVII. 124 Domaśny HE XIII. XII. XII. 124 (Macocha) HE IX. 104 Dołhy HE III. 100 Dołgi HE XVII. 119 Drążny HE IX. 105 Drugi Kanał HE XV.261 Długa Struga HE XVI. 189. 27. 39. 100 Doliny HE IX. Kanał) HW nr 324. 70 Dulec HE XV. 167 Dobrzanka HE X. 196 Duży Potok HE XII. 198 Drugi HE IX. 26. 187 Dobrowódka HE X. 103 *Drenia (Brzuśnia) HE XIV. 145 Dłużnica (Tusznica) HE XII. 48–49. 191 Dobra Woda HE XIII. 225 (Długa) HE XVII. 70. 146. 99 (Dobka) HE IX. 225 Długi Potok HE III. 43 Drynia (Brzuśnia) HE XIV. 128 Dobrzyca HE XVI. XVII. 61–62 (Linda) HE XIV. 196 (Piskornica. 54. 43 Drw(i)ana (Drwina Długa) HE XII. 198 Drugi Potok HPol. 70 Dulni Potok (Dolny Potok) HE XVII. XIX. 198 Drugi Rów HE XIX. 162 Dworski HE III. 41 Dunajczyk HPol.

43 Fabryczny HPol. 109. 85 Foszczyna HE XV. 81 Gajniak HE XIII. 152. 83. 197 Glibiączka HE XV. 83. 167 Dzierzeźna HW nr 637. 119 Garbowy HE XII. 96. 89 Flader HE XVII. 226 Gliniasty HE XII. 191 Dzika Woda HE VI.262 Dymiąca Woda (Rybi Potok) HE XIII. 155 (Kałuska) HE X. XIX. 193 Dziki Potok HE XII. 90 Fatynia (Szklarka) HE XVII. 228 Giełczewski (Giełczewka) HE VI. 124 Glemieniec (Glemieński) HE IX. 88 Gatny HE XV. 111 Garzki (Gorzki) HE XIV. 155 Gawronka HE XIII. 156 Furczański Potok HPol. 751. 171 Dzierzęga (Dzierząska) HPol. 155. 46. 81–82 Giełcz (Giełczewka) HE VI. 47. 120 Gazdzownice (Gozdawnica) HW nr 581. 102 Gawroniec HE X. 47. 96 Glinne HE XVII. XII. XIV. 77 Glinna HE IX. 226 (Luciąża) HE XIV. XV. 228 Giełczewka HE VI. 90 Dzięciołek HE X. 103 Dziechcin (Dziechcinka) HE IX. 218 Dzielny HE IX. 77 Gliniany Potok (Glinny Potok) HE XVII. 81 Gaj HE X. 103 Fantazja HE XV. 54. 87 Gemincza (Jamnica) HE XV. 110 Fosa HE III. 106. 125 Glibiący Stok HW nr 518. 222 . 227 Glibiąca HW nr 516. 105. 88 (Nida) HE XIV. 103 Gawron HE XVII. 223 Gaćna (Chojnatka) HE XIV. 228 Giełczówka (Giełczewka) HE VI. 104 Glbiączka SHGKr. 228 Giełczew (Giełczewka) HE VI. Woda) HE IX. 90 Figura HPol. 218 Dziwczy Potok HE III. 189 Gacia (Gać) HW nr 751. 77 Gliniki HE XV. X. 104 Dziewięcioraki HE XIII. 37. 120 Gatki HE IX. 226 Gać HE VI. 88. 218 Dzirzbienica (Dzierzbia) HW nr 518. HW nr 468. HPol. 228 Gilaty (Hylaty) HE XVII. XIII. 190 Dział HE XII. 103 Dzierzbia HW nr 518. XIX. 145 Gąbia HE XII. 151 Glemieński HE IX. 71 Foluszny HE XIII. 81 Gbot (Chobot) HE XV. XVI. 228 Giełczwianka (Giełczewka) HE VI. XIII. 189 Dźwierstna HE XIV. 103 Gacisko HE XVII. 77 Glinki HE XII. 116 Figa HE XV. 170 Elbynge (Łubinka) HE XIII. XVII. 87 Garbka HE III. 109. 54. 153 Glinianka HE XVII. 71 Gągolina (Pisia) HE XIV. 189. 106. 96 Gliniec HE XII. XII. 190–191 Fos (Kostrzecki. 189 Glinianiec HE XVII. 88 Działowy HE XII. 100 Gatka (Hatka) HE XIX. 96. 221 Glinik HE XII. 222 (Glinna Rzeka) HE XVII. 225 Gąszcz HE XII. 85 (Kościelnicki Potok) HE XVI. 47. 156 Ełk HE XIX. 103 Foluszowy (Foluszowy Potok) HE XIII. 106. 163 Gacka (Gać) HW nr 468. XIX. 88 (Ratnawicki) HE XVIII. Potok) HE XII. 179. 77 Glinka (Ujsolska. XVI. 105 Dzieża (Mianka) HE X. XIII. 218 Dziechcinka HE IX. 82 Gawroni HE IX. 55. 160 Gajówka HE XII. XV. 143 Dziewczy HE IX. 54. 179. 88 Gać Antiqua (Gać) HW nr 468. 125. 189 Dzirzbia (Dzierzbia) HW nr 518. 125 Glinczany Potok HE XV. 151. 100 Gardlica (Garliczka) HE XVI. 196 Gęsty HE XIII. 82 Dzika Rzeka HE III. 198 Dziadowski Potok HE IX. 109. 134 Garka HE X. 138 Gęsia Szyja HE XII. 226 Gaik HE XIX. XV. 227 (Glimieniec) HE III. 228 Giełczwica (Giełczewka) HE VI. 151. 81 Dzierzężnica HE I. 99 Gielnica (Giełczanka) HW nr 470. 88.

94. XV. 221 (Rudnia) HE XVIII. 210 Głęboka Dolina HE VI. (Glinny Potok) HE XVII. 99 Gminny (Gminny Potok) HE XIII. 225 (Olszanka) HE XVII. 214 (Ganek) HE XV. 164 Gniła HE XVII. 221 (Sopotnia) HE IX. 194. XV. 214 Gorzki HE XIV. 56. 214 Gorąca Rzeka (Dłubnia) HE XVI. XV. 198 Gnojnik HE XVII. 122 Goraj HE XIII. HW nr 560. 194 Głęboka Paryja HE XIII. 209. IX. 162. 153 Głębowski Potok HE XII. 94. XIII. XII. 222 Glinnik HE XII. 189 (Granicznik) HE III. XVII. 210 Głęboczyzna HPol. 214. 99 Gnojski HE XII. 94 (Łówczanka) HE XVII. 106 Gniłe HPol. 219 Głogówka HE XII. 193 Głęboki Dół (Tatyna) HE III. 85 Gnojno HE XIX. 176 Głębiczek HPol. 152 Głębowiec HE XII. XVII. 94 (Głębokie) HE III. Potok) HE XII. 222 (Glinna) HE IX. XVII. 210 Głębiec HE IX. 189 Głęboki Rów HE XIX. 104 Gośnica HE XV. 129 Goławiczka HE XIV. 189. 135 Gosuiz (Gostwiczanka) HE XIII. 189. 94 (Głęboczanka) HE XIII. HW nr 559. 143 (Dorzyk) HE XII. 225 Golinka (Golionka) Św. 126 *Gostwica (Gostwiczanka) HE XIII. 152. 189 (Łówczanka) HE XVII. 99 Głuchy Dół pod Kobyłką HE III. XVII. 43 *Gołębiówka (Niegłoszcz) HE XV. 174 Gnojski Potok (Gnojski. 94. 225 (Stachurski) HE IX. 36. 152 Głębiecka HE IX. 221 Głaza HE XII. 189 Głębówka HE VI. XIII. 77 *Głąbia (Gąbia) HE XII. 189 (Głęboki) HPol. 222 Głęborzec HE XVI. 189 (Gołębiówka) HE III. 215 Główny Kanał Św. 122 Główna Fosa HE XIII. XIII.263 (Glinny) HE IX. XII. 191. 103 Gnilszczyzna HW nr 648. 194 Głęboka Struga HE XIV. 226 Gostkówka (Gozdkówka) HE XVI. 78 Gorąca (Dłubnia) HE XVI. 192 Głęboka Woda HE XIII. 189 (Głębokie) HE XIII. 217 Głęboczena (Głęboczyna) HE IX. 94. 200 Głuchy HE IX. 210. 94 Głęboka Debrz HE XII. 94. XIII. 71 Głębczański HE IX. 191 Gogolina (Pisia) HE XIV. Kanał) Św. XIII. 77 (Glinik) HE III. 189 (Zelina Jurkowska) HE XIII. IX. 222. 94. 226 Głębokie HE XII. 94 (Wielki Głęboki Potok) HE XIII. 194. 195 Głucha (Przybyłka) HE IX. 96. 174 Głębieniec (Głębiniec) HE XIII. 100 Gorzki Potok HE XII. HPol. 129 Gołda HE XIX. XV. 222. 71. 196 Główny Rów HE IX. 129 Golionka Św. 94 (Janoszka) HE IX. 217 (Głęboki Potok) HE III. 106 Gniłka HE XIX. XVII. 193 *Glinny Stok (Glinny Stoczek) HE VI. XIX. 195 (Główny. 154 Głęboczanka HE XIII. 71 Głęboczka HE XII. XIX. XVII. XVII. XVI. 96 (Glinna Rzeka) HE XVII. 143 . 94 Głęboki Potok HE III. 189. HPol. 191 Głównik (Kanał Główny) HW nr 748. 225 Gogolna (Pisia) HE XIV. 125 (Janoszka) HE IX. 193 Glińce(Gliniec) HE XII. 77 Glinny HE IX. XVI. 196 Główna Rzeka HE VI. 135 Gościnny HE XVII. 194 Głęboki HE III. 110. HW nr 561. 124 Gniły HE XVII. 194 Głęboka Snoga HE IX. 106 Gniły Rów HE VI. 126 Gołka (Zelwianka) HE XIX. XIII. 210 (Głębiczek) HE IX. 226 Glinny Potok HE XII. XVII. 195 Głęboki Strumień HE XVII. 164 Głęboka HE XV. 156. 226 (Duży Potok) HE XV. XVII. 226 Glinny Stoczek HE VI. XII. IX. 225 Gogulina (Pisia) HE XIV. XIII. 219 (Olszanka) HE XVII.

XIV. XVI. 144 Grodec (Grodarz) HE VI. 194 Gromacki Potok (Gromadzki) HE XIII. HPol. IX. HPol. 88 Grobla HE XV. 100 Górny Potok HE XVII. 78 Grob(i)a HE XIV. 79 Graby HPol. 78 Grądy HE XV. XV. 100 Górznik HW nr 549. XIII. 149 Gózdek HPol. 214 Graniczny Rów HPol. 143 (Dorzyk) HE XII 143 Gozdownica (Gozdawnica) HW nr 581. 227 Granicznik HE III. 79 Grabowa HPol. 101 Grabowia HE IX. 222. 176 Grapa HE XII. 172 (Grodno) HE III. 191 Graniczna Struga HW nr 706. 101 Grabowy Potok HE XII. XVII. 128 Grodziska (Różanka) HE III. XV. XIII. 136 Grobnica (Groblica) HW nr 636. 88. (Różanka) HE III. 153 Grabownia HE XII. 102–103 (Graniczny Potok) HE XVII. 196 Górny Stok HE XIX. XII. XVII. 145. 78 Górkowski Potok HE XIII. 189 Górny Stawek HE XVI. 160 Granicznica (Szewnica) HE X. XVII. 79 Granica HE III. XIX. IX. XVII. 102–103 (Graniczny Potok) HE III. 100 Górski Potok HE XIII. 70 Grąbka HE XII. 194 Graniczna Rzeka HE III. 148 (Raków Potok) HE XVIII. XIII. 88 (Lebiedzianka) HE XIX. 102 Graniczna HE III. 189 Góry HE VI. IX. 81 Grabarski Rów HE X. 220 Grodziszczanka (Różanka) HE III. Potok) HE III. 192 Graniczniak Św. 87. 220 Grodzisko HE XIII. 78 Grąpka (Gróbka) HE XII. XIII. 189 (Zalesie) HE XVIII. 140. 148 (Słotwina) HE XVIII. 78 (Górowa) HE IX. 148 (Stempne) HE XV. VI. XIII. 190 Grabówka HE VI. Św. 152 Grabina HPol. XV. 102–104 (Czemerów) HE XVII. 126 *Gozdnica (Gośnica) HE XV. 225 Goździenica (Gozdawnica) HW nr 581. 190. 195 Grabiec HE XVII. 191 Grodeczna HE III. 219 Grodzanka (Czechówka) HE VI. 102–103 (Granice) HE XIII. 88 Grobelka HE X. XII. 102–103 Graniczny Potok HE III. 78 Górka HE XIII. 227 (Trzebiocha) HE I. 190. 102–103 (Na Granicach) HE XII. 148 Graniczny HE III. 88 (Wólka) HE XV. XVII. 145. 100 Górna Krzypopa HE IX. XIII. 102–103 (Szewnica) HE X. 88 Groble HE XII. 226 (Pisarzówka) HE IX. XV. XII. 78 Górzański HE XII. 103 Grodnia (Horodnianka) HE XIX. 220 Grodziszczka (Grodziska) HE XIX. 100 (Szysia) HE X. 143 Gozdawica (Gozdawnica) HW nr 581. 191 Górski HE IX. HPol. 120. 78 Górki HE III. 159 Grabowski HE IX. 143 (Gwoźnica) HE III. 152 Grodecka Rzeka HE XVI. 87–88 Granice HE III. 158. 189 Górkowy HE XII. 88. 159. HPol. XII. 140 . 172 Grodna HE XII. 145. 191 Górny HE III. 225 Gozdkówka HE XVI. 78 (Gróbka) HE XII. XII. XII. 174. 103 Graniczna Paryja HE XII. 193 Górska Rzeka HE III. XIII. 79 Grabniki (Grabnik) HE XVII. 195 Granska (Nitka) HE X. XIII. 225 Góra HE XII. 136. VI. XVII. 222 (Laskowy. 196 Górna Rzeczka HE XIX. 78 (Górkowski) HE XIII. XIX. 132 Gromacki Jarok (Dubnik) HE XIII. 100 Górna HE XVII. 79 Grabnik HE XVII. XII. IX.264 (Gwoźnica) HE III. XVI. XVII. 191 Gromadnica HE XII. 88 Groblica HW nr 636. 166 Grabowiec (Grabowski Potok) HE XIII. 226. 192 Górna Rzeka HE XV. 100 (Olszyny) HE IX. 222. IX. (Graniczny) HE III. XVII. 102–103.

265
Gromadzki HE XV; 103
Groniczek HE IX, XII; 78
Gronik HE IX, XIII; 78
(Groniki) HPol; 78, 221
Groniki HPol; 221
Gronikowy HE IX; 177
Groniowa Woda HE IX; 193
Groniski Potok (Groński Potok) HE XIII; 189
Gródek HPol; 88
(Słomianka) HE XIV; 88
Gródza (Trzebośnica) HE XVII; 85
Gródź HE X, XIX; 85
Grudówka HE X; 125
Gruń (Groń) HE XVII; 78
Gruszec HE XVII; 152
Gruszniec (Gruszec) HE XVII; 108
Gruszówka HE XIX; 126
Grzemiczna (Grzymiczna) HE IX; 171
Grzęska HE III; 96
Grzmiąca HW nr 643; 106
Grzymiczna HE IX; 171
Grzywda (Hwoźna) HE XIX; 42, 90
Gwiazda HPol; 75
G(w)ozdnica (Gwoźnica) HE III; 143
Gwoździec HE III, XII; 81, 155
Gylobenicz (Iłownica) HE I; 144
Haczyska HE XVII; 72
Hanka HE X; 35, 43
Hanna (Hanka) HE X; 35
Hatka HE XIX; 120
(Groń) HE XVII; 91
Hawran HE XIII, XVII; 91
Hawrani (Gawroni) HE IX; 102
Hłuboki HE XVII; 94
(Głęboki Potok) HE XV; 94
Hlubokie (Głęboka) HE XIII; 105
Hłubokyj (Głęboki) HE XIII; 94
Hnyła HE XVII; 107
Hnylec (Hnilec) HE XVII; 154
Hnyliszcze HE XVII; 90
Hoczew (Hoczewka) HE XVII; 27, 108, 216
Hoczewka HE XVII; 27, 216
Hodwisznia (Lubaczówka) HE XVII; 47
Hołobia (Hołubla) HE XVII; 167
Hołubla HE XVII; 167
Horaj HE XVII; 91
Horbek HE XVII; 91
Horodnia (Horodnianka) HE XIX; 158
Horodnianka HE XIX; 219
Horodysko (Grodzisko) HE XVII; 91
Horynka HE XVII; 131

Horz (Orz) HW nr 538; 53, 55, 83
Hotarny (Kotarne) HE XIII; 172
Hozanna HE I; 89
Hradówka HE XIX; 131
Hranycznyj Potik (Graniczny Potoczek) HE XVII;
197
Hruska (Horuska) HE XIX; 104
Hruska Rzeka (Mielnica) HE X; 197
Hrywda (Hwoźna) HE XIX; 42, 90
Huciańska Woda HE XIII; 193
Huczek HE XVII; 90
Huczew (Huczwa) HE X; 223
Huczki HE XVII; 90–91
Huczow (Huczwa) HE X; 27, 223
Huczwa HE X; 27, 46, 108, 223
Huczwia (Huczwa) HE X; 223
Hudynia (Cetynia) HE X; 117
Humeńka HE XV; 130
Huty HE XVII; 87
Hwozdna (Hwoźna) HE XIX; 171
Hwozna HE XIX; 171
Hwoźna HE XIX; 42
(Ruda) HE XIX; 171
Idźwinka (Dębówka) HE XV; 219
Igla HE XIV; 167
Iława (Iłownica) HE III; 114, 224
Iłczysty HE XVII; 181
Iłownica HE I, III; 144, 224
(Marcinek) HE III; 144
*Ilsna (Leśna) HE X; 28
Ilża (Iłżanka) HE XVI; 216
Iłżanka HE XVI; 28, 46, 216
Iłżeczka (Iłżanka) HE XVI; 216
Isepnica HE IX; 142
Isepnice (Isepnica) HE IX; 142
Iskra HE XIX; 75
Iskrzyż HE XIX; 169
Isła (Zawadka) HE XV; 28, 43, 213
Isłża (Iłżanka) HE XVI; 28, 216
Ispina HE XII; 80
Istok HE XVII; 64
Iwina HE XV; 80
Izdebnica HE IX; 140
Izibor (Izdwor) HE XIII; 91
Izwor (Izdwor) HE XIII; 91
(Izwór) HE III; 91
Izwór HE III; 91
(Izwor) HE III; 91
Jabłona HE XIV; 93
(Jabłonka) HW nr 469; 218

266
Jabłonia (Jabłonka) HW nr 469; 218, 223
Jabłoniec HE XV; 152
Jabłonka HE VI, XII, HW nr 469; 53, 119, 218
Jabłonna (Jabłonka) HW nr 469; 218
Jabłonów (Jabłonka) HE IX; 178
Jabłonówka (Jabłoniówka) HE XIX; 122
Jabłoń (Jabłonka) HW nr 469; 53, 55, 80, 218, 223
Jabreczka HE XVI; 130
Jagielna HE VI; 101
Jagielnica HE XVI; 140
(Sztoła) HE IX; 140
Jagielnik HE XIV; 87
Jagielny Potok HE XII; 190
Jaglna HW nr 351; 172
Jagódka HPol; 81
Jakać HW nr 520; 36, 43
Jałowa SHGSk; 97
Jałowy HE XVII; 97
Jałówka HE XIX, HPol; 131, 220
Jałówki (Jałówka) HE XIX; 131, 220
Jama HE XII, XVII; 67
Jamiołka (Ślina) HE XIX; 119
Jamiska HE III; 227
Jamki HPol; 67
Jamna HE XIII; 92, 94,
(Jamninka) HE XVII; 94, 218
Jamne HE XIII; 94
Jamnenka (Jamninka) HE XVII; 218
Jamnica HE XV; 138
(Jamniczka) HE XIII; 138, 228
(Jamninka) HE XVII; 218
(Trześniówka) HE XV; 138
Jamnicka (Jamniczka) HE XIII; 228
Jamnicki Potok (Jamniczka) HE XIII; 228
Jamniczka HE XIII; 228
Jamniczny HE XVII; 171
Jamnik HE XII; 148
Jamninka HE XVII; 218
Jamy HE XVII; 67
(Jamiska) HE III; 67, 227
Jan(i)a (Janka) HE I; 28, 216
Janduła HE III; 191
Janka HE I; 26, 28, 43, 216
Jarek HE XV, XVII; 65
Jarocha (Sieniocha) HE X; 91
Jaruga HE XVII; 74
Jaruha HE XV; 91
Jarzębczy Potok HE XIII; 190
Jarzębnik HE XIII; 149
Jarzębówka HE XIII; 126
Jarzębówki (Branica) HE XIV; 126
Jarzyska HPol; 162

Jasielnik HE XIII; 149
Jasieł (Jasiołka) HE XV; 28, 216
Jasienica HE IX, XV, XVII, XIX; 56, 135, 228
(Jasielnica) HE XVII; 135
(Jasieniczanka) HE XII; 135
(Jasionka) HE XVII; 135, 217
(Rosielna) HE III; 135
Jasienicki (Jasienica) HE IX; 228
Jasieniczanka (Jasienica) HE IX; 228
Jasieniec HE XIV; 152
(Kraska) HE XIV; 225
Jasieniecki (Jasienica) HE IX; 228
Jasienik (Jasiennik) HE III; 149
Jasieniki HE III; 149
Jasienna (Jasienianka) HE XIII; 219
Jasienowy (Jaworzyna) HE XIII; 101
Jasinowa (Jasienowa) HE XVII; 101
Jasiołka HE XV; 28, 46, 216
Jasiona HE III; 93
(Jasienianka) HE XIII; 93, 219
(Siedliszczanka) HE XIII; 93
Jasionka HE VI, XV, XVI, XVII, HW nr 559, 707;
120, 217
Jasionowiec HE XVII; 80, 155, 178
Jasionów HE XVII; 178
(Kraska) HE XIV; 178, 225
Jasiony (Jasienne Rzeki) HE XV; 80
Jasiorówka (Łojewski Rów) HE X; 125
Jaskółczany HE XII; 102
Jaskółka (Bukowa) HE X; 82
Jaskrzanka HE XIX; 99, 217
Jasna HE XIV; 99
Jastrib HE XVII; 91
Jastrzabka HE XIII; 101
*Jastrząb (Jastrzębianka) HE XIX; 82
Jastrząbek HW nr 548; 161
Jastrząbki HE XV; 83
Jastrzębi HE IX; 102
(Jastrzębi Potok) HE XIII, XVII; 102, 214,
229
Jastrzębi Potok HE XIII, XVII; 190, 214, 229
(Skalny Potok) HE XV; 190
Jastrzębia Debrz HE XIII; 194
Jastrzębia HE I; 102, 219
(Jastrząbka) HE XIII; 102
Jastrzębianka HE XIII; 172
Jastrzębice (Jastrzębiec) HE XIII; 152
Jastrzębie (Jastrzębi Potok) HE XIII; 229
Jastrzębiec HE XIII; 152
(Jastrząbek) HW nr 548; 161
(Kasinianka) HE XII; 152
(Jastrzębi Potok) HE XIII; 229

267
Jastrzębina HE XIII; 156
Jastrzębnik HE XII; 150
Jaszcze HE XIII; 161
Jaszczorówka (Jaszczurówka) HE IX; 123
Jaszczurka HPol; 82
Jaśnianka HE XIII; 128
Jawor HE XIII, XVI; 79
(Błonie) HE XVII; 79
Jaworka HE VI, XIV; 120, 224
Jaworniczek (Jawornik) HE XVII; 218
Jawornik HE IX, XVII; 79, 162, 218
(Łęg) HE III; 79
Jaworowiec HE XIII; 153
Jaworowy Potok HE IX, XIII, XVII, HPol; 188,
190, 209, 223
Jaworów HPol; 178
Jaworów Potok (Jaworowy Potok) HE XVII; 223
Jaworówka HE XIX, HW nr 468; 122
Jaworski HE IX, XII; 101
Jaworzanka (Jaworka) HE VI; 128, 224
Jaworzec HE XVII; 152
Jaworznik HE IX; 79
(Jawornik) HE XVI; 220
Jaworzniki (Jawornik) HE XVI; 79, 220
Jaworzyna HE IX, XIII; 79, 218
(Jaworzynka) HE XIII; 79
(Jaworowy Potok) HE XIII; 79
Jaworzynka HE XVII, HPol; 120
(Jaworzyna) HE XIII; 218
Jaworzyny (Jaworowy Potok) HE XIII; 79
Jaz HE XV, XVI; 85
Jaziorowka (Łojewski Rów) HE X; 125
Jazowa Rzeka HE XVI; 191
Jazownica (Wiązownica) HE XVI; 145
Jazówka HE XII, XVI; 124
Jaźwice HE XIII; 82
Jaźwin Potok HE XVII; 189
Jaźwina HE XV; 155
Jaźwinka (Dębówka) HE XV; 219
Jaźwiny HE VI; 157
(Dębówka) HE XV; 157
Jedlanka HE XVI; 128
Jedlecznik HE XII; 149
Jedliczki HE XII; 79
Jedlicznik HPol; 149
Jedlina HE XII, XVII; 79
Jedlna HE XVII; 101
(Chojnik) HE XIII; 101
(Jedlnia) HE XV; 101
Jedlnica HPol; 135
Jedlniczany Potok HE III; 190
Jedlonka HE XVI; 129

Jedłowy HE XIII; 101
Jegłowy Rowek (Jeglowy Rowek) HE XIX; 195
Jegłówka HE XIX; 122
Jelanka (Orłówka) HE XIX; 131
Jelarka (Orłówka) HE XIX; 131
Jeleń HE XVIII; 83
Jelna (Jelonka) HE XIX; 171
Jelnia HE XVII; 79
Jelnica HE XIX; 135
Jemielnica (Leniwa) HE I; 139
Jesiona (Elszka) SHGCh; 93
(Jesionka) HW nr 626; 120
Jesionka HW nr 626; 120
Jesionki HE XV; 120
Jesionkówka HE XIII; 125
Jesionna (Jasionna) HE XV; 171
Jesionów Wielki (Jasionów) HE XVII; 178
Jeskra (Jaskrzanka) HE XIX; 99, 217
Jesny (Jasna) HE XIV; 99
Jessina (Elszka) SHGCh; 93
Jestrzębnica (Jastrzębia) HE I; 219
Jezgrznia (Jegrznia) HE XIX; 158
Jeziernik (Jeziornik) HE XIII; 149
Jezierwa Biała HPol; 194
Jezierzyska HE XII; 72
Jeziora HE III, XII, XVI; 72
(Jeziorka) HE XIV; 53, 72, 218
(Kamienica) HE XV; 72
Jeziorek HE XIII, XV; 72
Jeziorka HE XIV; 53, 92, 218
(Żupawka) HE XV; 119
Jeziorko HE IX; 72
Jeziorna (Kołodziejka) HE X; 94
(Jeziorka) HE XIV; 46, 218
Jezioro HE IX, XII, XV, XIX, HPol; 72
Jeżówka HE X, XII, HPol; 123
Jodła HE XIV; 79
Jodłowa (Jodłówka) HE XV; 101, 217
Jodłowie HE XII; 161
Jodłowy Potoczek HE XII; 191
Jodłówka HE XV, XVII; 122, 217
Jonka (Janka) HE I; 216
Jzwiny (Dębówka) HE XV; 157
Kacanka HE XVI; 128
Kacówka (Kaczówka) HE XIII; 126
Kacynka (Wierzyca, Mała) HE I; 130
Kaczanka HE XII; 128
Kacze Doły HE XVII; 195
Kaczorówka HPol; 123
Kaczówka HE XV; 126
Kadłub HE IX; 85

268
Kadłubki HE IX; 85
Kadzielna (Libuszanka) HE XV; 100
Kalawa HE XII, XVII; 114
Kalawy HE XII; 114
Kalczna HE XIII; 170
Kalenica (Kalnice) HE III; 134, 221
Kalina HE XVII; 81
(Kalinka) HE XII; 81, 217
Kalinka HE XII; 217
Kalinówka HE XIV, XVI, HW nr 468; 122
(Kalinówka Mała) HE XIX; 122
Kalisz HE XVI; 168
Kalna HE IX; 96
Kalnaczka (Grabar) HE X; 131
Kalnica HE III, XVII; 138, 221
(Czerwonka) HE I; 138
Kalnice HE III; 221
Kalnitz (Czerwonka) HE I; 138
Kaluga HE XIX; 74
Kalugi HE XV; 74
Kałabania HE XVII; 91
Kałamanka (Grabar) HE X; 131
Kałatkowski HE III; 175
Kałuża HE X; 72
Kałuże HPol; 73
Kamenity (Kamieńska) HE IX; 225
Kamera HE XII, XV; 87
Kamesznica HE XVI, HPol; 142
Kamianka HE X, XVII, XIX, HW nr 518; 77–78
(Cetna) HE XIX; 77–78
Kamiański Potok (Biały Potok) HE XV; 189
Kamienica HE XII, XIII, XV, XVI, XIX; 77–78,
229
(Kamieniczanka) HE IX; 77–78
(Kamionka) HE I; 217
(Porębianka) HE XII; 77–78
(Roztocki Potoczek) HE XIII; 77–78
(Kamienicka, Struga) HW nr 582; 77–78
Kamienica Nawojowska (Kamienica) HE XIII; 229
Kamienie HE XII; 77
Kamieniec HE III, IX, XII, XIII; 77, 78
(Kamienny Potok) HPol; 77, 78
(Kamionka) HE XVII; 220
Kamienista HE III; 95, 181
Kamienna HE IX, XIII, XVI, XIX; 46, 53, 95, 218
(Jachówka) HE XII; 95
(Kamienica) HE XIII; 229
(Kamienny) HE IX; 95
(Kamieńska) HE IX; 225
(Kmiczynka) HE X; 227
Kamienna Rzeczka HE XIX; 192
Kamienna Struga PMT XV; 192

Kamienne HE XVII; 95
Kamiennica (Kamienica) HE XIII; 229
Kamienny HE III, IX, XII, XVII; 95
Kamienny Mostek HPol; 196
Kamienny Potok HE III, XII, XIII; 189
(Dobryński) HE XV; 189
Kamienny Stok HW nr 518; 193
Kamień HE XV; 77
(Kmiczynka) HE X; 77, 227
Kamieńska HE IX; 225
Kaminia (Kamieniec) HE III; 91
Kamiona (Kamionka) HE I, HW nr 547; 46, 53,
93, 219, 227
(Kamienica) HE XIII; 229
(Kamienna) HE XVI, XIX; 46, 53, 93
Kamiona Struga HE XIV; 192
Kamionka HE I, III, IX, XII, XIII, XIV, XV,
XVI, XVII, XIX, HPol, HW nr 410, 547; 53,
77–78, 217, 220, 227
(Barbarka) HE XIV; 77–78
(Brda) HW nr 655; 77–78
(Kamienica) HE I, XIII; 229
(Kamienna) HE XIX; 77–78, 218
(Kamieńska Woda) HE XIII; 77–78
(Klukówka) HE X; 77–78
(Kołodziejka) HE X; 77–78
(Kuninianka) HE X; 77–78
(Pisia Tuczna) HE XIV; 77–78
(Psarka) HE XVI; 77–78
(Sucha Kamionka) HE XIII; 77–78
(Wierzyca, Mała) HE I; 77–78
Kamionna (Zimna Woda) HE XIII; 95
Kamiony (Kamionka) HE XVII; 93, 220
Kamiony Bród (Kamienny Bród) HE XIX; 194
Kamiony Rów HE XIV; 195, 196
Kamiony Stok (Kamienny Stok) HE XIX; 193
Kamyk HE XII; 77
Kanalik HE XIX; 84
(Swobodzka Rzeka) HE XIX; 84
Kanał HE X, XII, XIII, XIV, XV, XVI, XVII, XIX,
HPol; 84
(Barcówka) HE XVII; 84, 226
(Budziszanka) HE XV; 84
(Mrowla) HE III; 84
(Skodzierska) HE XV; 84
Kanał Bagienny HW nr 541; 196
Kanał Boczny HE XVI; 196
Kanał Burzowy HPol; 196
Kanał Dolny (Dolny Kanał) HPol; 196
Kanał Domowy HPol; 196
Kanał Energetyczny HPol; 196
Kanał Główny HPol, HW nr 748, Św; 196

269
(Rudnia) HE XVIII; 196
Kanał Górny (Górny Kanał) HPol; 196
Kanał Granicznik HPol; 199
Kanał Jadownicki XII; 85
Kanał Jasionowy HE XV; 196
Kanał Kaczor HPol; 199
Kanał Kopanka HPol; 199
Kanał Łęg HE XIX; 199
Kanał Młyński HPol; 196
Kanał Nawadniający (Wielki Kanał Brdy) HE I;
198
Kanał Niedźwiedzie HE XVII; 199
Kanał Nowa Ulga HPol; 199
Kanał Południowy HPol; 196
Kanał Stary HW nr 553; 196
Kanał Ulgi HE VI, HPol; 199
Kanał Więzienny (Więzienny Rów) HE X; 196
Kanał Wystawowy HW nr 356; 196
Kanał Zadni HE VI; 196
Kanałek Drw II, HE XVII; 84
Kanałówka HE XIX; 126
Kanar HPol; 84
Kania HE I, XV, XVI, HPol; 82
(Koprzywianka) HE XII; 82
Kaniowiec HE IX; 153
Kapuśnik HE XII; 81
Karasie HE XV; 82
Karasiówka HE VI, XII; 126, 132
Karczewka HE VI; 129
Karczmiska HE XVII; 87
Karczowana HE XIX; 106
Karczunek HE XIV; 85
Karpa HE XIX; 85
Kasina (Kasinianka) HE XII; 35, 43, 217
Kasinianka HE XII; 35, 43, 217, 218
Kasinka (Kasinianka) HE XII; 217, 218
Kawałek HE XVI; 88
Kawenka (Żółkiewka) HE VI; 131
Kawi Potok HE III; 190
Kawki HE XVI; 83
Kawna Wielka (Kawna) HE XVII; 199
Kawny HE XVII; 104
Kazanice HE III; 87
Kazub HE XVI; 90
Kąciny HE XII; 77
Kąpaczka HE XVI; 124
Kąpalnia HE XVI; 87
Kąpielniczna HE XII; 172
Kąśna (Jastrzębianka) HE XIII; 172
Kąty HE III, XIII, XVII; 77
Kejstówka (Skiejtów Stok) HE XIX; 215
Kemmenicz (Kamionka) HE I; 217, 219

Kępica (Wolbórka) HE XIV; 134
Kępny HE IX; 170
Kęsica HE XV; 138
Kęt HE XVII; 77
Kicz HE I; 81
Kiczonki HE XIII; 129
Kiczurka HE XVII; 91
Kiełbasówka HPol; 127
Kiełczewka (Giełczewka) HE VI; 228
Kiernica HE XVII; 91
(Prutnik) HE X; 91
Kierniczne HE XVII; 171
Kierzek HE XIV; 82
(Małyszyniec) HE XVI; 82
Kimakowski HE XVII; 175
Kineta HPol; 85
(Kanał Jadownicki) HE XII; 85
Kiniański Potok HE XVII; 197
Kiński HE XVII; 174
Kipielska HW nr 559; 174–175
Kisielina HE XII; 225
Kisielna (Kisielina) HE XII; 170, 225
Kisielnica HW nr 471; 144
Kisielny HE XVII; 170
Klecanka (Kaczanka) HE XII; 128
Kleine Bistra (Bysterka) HE IX; 197, 217
Klembetz Bach (Głębiczek) HE IX; 152
Kleniów (Kleniów Potok) HE XIII; 178
Klenowa HE XIII; 177
Klewianka (Boberka) HE XIX; 129
*Klikawa (Klikawka) HE XVI; 114, 217
Klikawka HE XVI; 114, 217
Klin HE VI; 77
Klince (Klińce) HE XIII; 77
Klinik HPol; 77
Kliniska HE XVII; 77
Klinkowski HE III; 175
Klonowski HE XIII; 101
Klonówka HE I; 122
Klucznica HE XII; 142
Kluczok HPol; 160
Kluczwoda (Wierzchówka) HE XVI; 186
Klupocz HE IX; 164
Kładki HE XIX; 88
Kłodnik HE XIII; 150
Kłokuczków HE XVII; 178
Kłopotnica HE XV; 142
Kłotynia HW nr 651; 117
Kłykowa HE XIV; 177
Kniejówka HE XVI; 125
Kobiernik HE XVII; 149, 225
Kobierów (Kobiernik) HE XVII; 225

270
Kobyla HE IX; 102
(Wodząca) HE XIV; 202
Kobyla Rzeka HW nr 336; 191
Kobyla Szyja HE VI; 196
Kobylak HE XII; 81, 160
Kobylanka HE X, XV, XIX; 128, 148
Kobyli Potok HE XIII; 190
Kobyli SHGSk; 102
(Kobyli Potok) HE XIII; 102
Kobylniak HE XII; 160
Kobylnica (Zbęcka) HE XIII; 144
Kobyła Magna (Łostówka) HE XII; 197
Kobyłka HE XVI; 120
Kocanek HE XV; 81
Kocielina (Jawornik) HE XVI; 225
Kocielnia (Jawornik) HE XVI; 158, 225
Kocieniec HPol; 154
Kocierz HE XII; 154
(Kocierzanka) HE IX; 154
Kociołek HPol; 90
Kolawa HE XII; 114
Kolejowy Kanał (Łojewski Rów) HE X; 196
Kolembiówka (Niegłoszcz) HE XV; 126
Kolna HE XII, XVII, HW nr 560; 96
Kolne Jezioro HE XII; 194
Kolnica HE XIV, HW nr 558; 140
Koluśnica HPol; 142
Koło Mocedliska (Koło Moczydliska) HE IX; 185
Kołodziazny (Kołodzialny) HE XVII; 171
Kołodziądz HW nr 351; 65
Kołomyja HE XV, HPol; 72–73
Kołona SHGSk; 173
Kołonica HE XVII; 90
Kołonna HE XIX; 173
Kołowa (Płytnica) HE III; 96
Komar HW nr 351; 83
Komarowy (Mokry Potok) HE XVII; 102
Komornia HE XIX; 158
Komorzyniec HE XIV; 154
Komosicha (Pilnica) HE XIX; 165
Koni HE XV; 102
Koniecpole HE XVII; 186
Konietopy (Kaszowski, Potok) HE XVI; 221
Konik HE X; 83
(Bączalka) HE XV; 83
Koniotopia (Kaszowski, Potok) HE XVI; 187, 221
Koniowiec HPol; 154
Koniówka HE XV; 123–124
Konopata (Konopatka) HPol; 101, 217
Konopatka HPol; 217
Konopianka HE XIX; 128
Konotop HE I; 187

Konotopa HE VI, XV; 187
Kopaliny HE XIII, HPol; 85
Kopalniówka HE IX, XVI; 126
Kopanina HPol; 85
Kopanka HE X, XII, XVII; 124
(Liwiec) HE X; 124, 132
Kopany Rów HE XVII, HPol; 198
Kopań HE XII; 85
Kopia (Świder Wschodni) HW nr 351; 166
Kopienny HE XV; 106
Kopliny HE XIII; 78
Koprzywianka (Pokrzywianka) HE XVI; 46, 224
Koprzywiska HE XIII; 162
Koprzywna HE XIV, XV; 171
Koprzywnica HE I, XII, XIX, HW nr 538, 761;
19, 139
(Pokrzywianka) HE XVI; 139, 224
(Przemsza, Biała) HE IX; 19, 139, 224
(Strawa) HE XIV; 19, 139
Korab HE XVI; 87
Korciepczany Potok HE XIII; 190
Korhany HE X; 87
Koryczna HE XIV; 172
Korytnia (Bród) HE XIV; 158, 227
Korytniak HE XVI; 159, 160
Korytnica HE XII, XIV, HPol; 133, 138
(Bród) HE XIV; 138, 227
(Krztynia) HE XIV; 138
Korytnicki Potok (Szyszła) HE X; 188
Korytnik HW nr 352; 148
Korytno HE IX; 94
Korzeczek HE XV; 82
Korzenica HE IX; 224
Korzenicha HE XIX; 165
Korzeniec (Korzenica) HE IX; 152, 224
Korzenna HE XVI; 101
Korzeń HE XV; 82
Korzyniec (Korzenica) HE IX; 224
Kosarki (Koszarski Potok) HE XIII; 87
Kosiczanka (Kasinianka) HE XII; 129
Kosieniec (Narutówka) HE XVI; 154
Kosina HE III; 81
Kosionek HE XVI; 162
Kosodka HE XIX; 120
Kossowy Rów HE X; 195
Kossówka (Kosodka) HE XIX; 127
Kostrewka HE III; 120
Kostrzyn (Kostrzyń) HE X; 179, 221, 223
Kostrzyna (Kostrzyń) HE X; 221
Kostrzynek HE X; 162
Kostrzynia (Mościenica) HE XIV; 117
Kostrzyń HE X; 54, 55, 162, 223

62 Krynica HE X. 224 (Zarównieński. 144 Kotarka HE XII. 139 Krowia Rzeczka HE XVII. 62. XII. 104 Krywec HE XVII. XVII. 82 Krzakówka HE IX. 85–86. 191 Kotownica HW nr 558. 191 Kościelny Rów HE XV. 189 Kotyska (Kotyzki) HE XVI. 43 Kotylniczy Potok HE XIII. 189 Kryniczysko (Marciszewski) HE III. 77. 36. 146 Kotra (Koterka) HE X. 120 Krzemianka HE XIX. 81 Koza (Kosarzewka) HE VI. 104 Krywyj Potik HE XVII. 141 Kręgiel HE I. 49. 225 Krasna Rzeczka HE XIX. 160. 81. 36. 197 Krzaczysty HE IX. 190 Kozi Przeskok HE XIX. 77 Krzemienica HE XV. XII. 224 . 62. 77 Krzemieniec (Babulówka) HE XV. 130 Krępiec HE XVI. 191–192. 217 Krępianka HE XVI. 222 Kruszynie (Kruszyna) HE XV. 75 Kożusznia HE XIX. 132. 77 (Krępianka) HE XVI. 83 Kozi (Uszewka) HE XII. 95 Krówka HE I. 220 Kryniczki HE X. 101 Krzakawa HW nr 539. 77. 225 Kraśnica HE XII. 43 Kotlina HE IX. Kanał) HE XV. 102 Kozia Rzeczka HE XIX. 199 Kruszenica (Kruszelnica) HE XVII. 220 Kryniczny Potok HE XVII. 104 Kręcica (Drybok) HE I. XV. 98 Krwawy Potok HE XII. 62 (Żyłka) HE X. 120 (Kosodka) HE XIX. 154 Krywy (Krzywy Potok) HE XV. 96 Kośnica HE XIV. 128 Koszarki HE IX. XIX. 70 Kotłowy Potok HE XIII. 77. 224 (Kryniczki) HE X. 120 Kotarnia HE IX. 190 Kożuszek HE XIX. 117 Kruczek HE XIX. 103 Kraska HE XIV. 154 (Krzywczanka) HE XIX. 98. XIV. 70 Kotliny HE IX. 217 Krępiarka HE XIII. 103 Kościelny Potok (Pyszenka) HE XVIII. 154 Kryneczka HE XIX. 102 Kozi Bród HE IX. 81 Kozielnik HE XVII. 62 Kryniczanka HE VI. 77 (Babulówka) HE XV. 158 Krajna Rzeczka HE XIX. 77 (Krzywianka) HE X. 191 Kozianny (Koziany) HE XVII.271 Kosutka HE XIX. 87 Koszaryszcza HE XVII. 226 Kościółkowa Woda HE III. 128 Kryte HPol. 167 Krępa HE I. 180 Kozielce HE XIII. XII. 104 Kruk Rzeka HE XIX. 98 (Krasna Rzeczka) HE XIX. 120. 150 Kozieniec HE XII. 158 Kotarny HE IX. 82 Kruhłe HE XIX. 138 Kremiany HE III. 116 Kruchynia HE XII. 222 Krywyj HE XVII. 222 Krwawa HE XVII. 122 Krasna HE XIV. 126 Krzanka HE XII. 155 Kozinka HE XVI. 62. 91 Kościany HE XV. 192 Krajowy (Krajowy Potok) HE XIII. 195 Kościółkowa Rzeka (Kościółkowa Woda) HE III. 152 Krępna (Krempna) HE XV. VI. 192 Krótki HE IX. 124 Koziny Potok HE XIII. 120 Koszanka HE XV. 170 Krośnica HE XV. 106 Krywe (Dołżyczka) HE XVII. 62 (Kryniczanka) HE XIII. 98 (Bryniczanka) HE XVI. 137 Krtynia (Krztynia) HE XIV. HW nr 543. 172 Koterka HE X. 162 Krypianka HE XVI. 62 Krynice HE XIX. 226 Kośna HE X. 194 Kozi Potok HE XIII. 192 Kozia Rzeka (Kłoniecznica) HE I. 189 Krymianec HE XVII. 114 Krzaki HE XVII. 145 Kruszyna HE XV. 224 Kryniczka (Kryniczanka) HE VI. 194 Kozia HW nr 350. 62 (Łosiniecki Potok) HE XVII. 77 (Klimontówka) HE XVI.

189 (Sołotwina) HE XVII. 77 (Krzemianka) HE XIX. 154 Kuźnianiec HE XV. XV. 87 Lasanka HE XIX. 165 Lesiska HE XIV. 215 (Roztoczka) HE XVIII. 82 Kukułkowy Potok HE III. 209 Krzywula HE X. 148 Lachnica (Marianka) HW nr 581. 49. 101 (Lasowa Rzeka) HE XIII. 169 Krztynia HE XIV. 84 Krzypopki HE XV. XVI. 101. XIII. 36. XVII. 101 (Żarnówka) HE IX. 222 (Krzywy) HE XV. XV. 150 Kupna (Kopija) HE XVII. XII. 222 Lasowska Rzeka HE XII. XII.272 Krzemionka HE XII. 91 Kutec HE XVII. 168 Krzyworzeka HE VI. 81 Laski HE XV. 190 Laskowy HE XII. 116. 169 Krzykopa HE III. 214 Krzywy Dąb HE XIX. 195 Krzywy Potok HE IX. 171 Kurzyna (Wierzbica) HE XIV. XV. 138. 227 Kulaszny Potok (Kulaszny) HE XVII. 229 Krzywka (Krzywula) HE X. 142 Lądówka HE XIX. 219 Lepietnica HE XIII. 95 Krzywianka (Więzienny Rów) HE X. 222 (Krzywica) HE XII. 218 Krzywe HE XIII. 138. 167. 95 (Krzywy Potok) HE XV. 28. XV. 26. 77 Krzepianka (Krzywianka) HE X. 101 Leśna Rzeczka HE VI. 191 Lasowy HE III. 84 Krzywa HE IX. 227 Kulikówka HE XIX. 196 Krzywa Struga HW nr 351. 128 Lasek HE IX. HW nr 469. 218 (Krzywica) HE XII. XVI. 81 Leniwa (Leniwka) HE X. 219 (Leśniówka) HE IX. 196 Krzywy Stok 193 Krzyżnik HE XVI. 101 (Leszczka) HE X. 227 Kulaszny HE XVII. 110 Krzypopa HE IX. 116. XVII. IX. 130 Krzywy HE VI. 190 Kulas(z) (Kulaszny) HE XVII. 54. 128 Krzna HE X. XVII. 28 Krztoł HE XIII. 224 (Krzywulka) HE X. 129 Krzepopa (Krzypopa) HE III. 126 Kumornik HE IX. 222 (Tryputnik) HE XVIII. 152. 154 Kuźniczka HE XVI. 154 Krzywczyk (Krzywczanka) HE XIX. 84 Krzynowłoga (Ulatówka) HW nr 542. 91. 224 Krzywoń HE XII. 99. 167 Krzywulka (Zuśnianka) HE XIX. 187 Krzypok HE XII. 95. 192 (Krzywastruga) HW nr 696. 214 Krzywy Róg HPol. 128 Krzywica HE XII. 153 Leśna HE X. XVI. 101 Lasowa Rzeka HE XIII. 104 (Sołotwina) HE XVII. HPol. 191 Kubra (Przytulanka) HE XIX. 100 Laskowiec HE IX. 76 Kwaśnik HE XV. 175 Krzywaniec HE IX. 192 . 189. 229 Krzywa Noga HPol. 214 (Krywy) HE XVII. 192 Krzywacki HE IX. 145 Lepietucha (Lepitucha) HE X. 81 Leskowiec HE IX. 101 Laskowski Potok HE XIII. 47. 156 Kut HE XVII. 229 Krzywie HE XVII. XV. 80. 122 Laktoza HPol. 84 Krzewianka (Więzienny Rów) HE X. 216 Kubrzenica (Przytulanka) HE XIX. 150 Krzyżowa Struga HE XIV. 216 Kucieszka (Kamienna) HE XIX. 189. 54. HPol. XIII. 192 Krzywa Rzyczka (Krzywa Rzeczka) HE XVII. XIX. 116. 154 Kutny HE XVII. 155 Laskowski HE XIII. 222 Lasy HE X. 122 Lasowa (Bednarka) HE XV. XII. 169 Krztówka HE XVII. XVII. 100–101 Laskówka HE XVI. 131 Kukawka HE X. 101 (Leśnianka) HE IX. 172 Kuzlatyniec HE XVII. 187. 95 (Krzywy Potok) HE XV. 216 Kubrzanka (Przytulanka) HE XIX. HPol. 120 Kwaszenina HE XVII. 81 Laskowa HE XII. 166 Krzywiec (Krzywczanka) HE XIX. 192 Krzyżowy Potok (Krzyżowy) HE XII. 219 Leniwka HE X. XIX. 95 (Krzywy Potok) HE IX. XVII.

29 Litworowy Potok HE XIII. 135 Lipietucha (Lepitucha) HE X. 224 Linowa (Struga) HW nr 644. 153 Lipowska HE IX. XVI. 158 Lichy HE XIII. 120 Leszczna (Leszczka) HE X. 216 Liwiec HE X. 28. 177. XIII. 82 Leszczka HE X. 177 Liza HE XIX. 124 Lissowski Potok (Lisowski Potok) HE III. 29 Lucica (Łużyca) HE XIV. 28–29. 101 Lipnica HE XII. 47 Lubędza HW nr 539. 79 Lipczy Rów (Żylawa) HE X. 82 Leszczak HE XII. 190 Liszcze HE XIII. 124 Liszki (Liska) HE I. 140 Lipowiec HE IX. XII. 145 Lubówka HE XVII. XIX. 219 Leśnica HE IX. 80 Lewa Ręka HPol. 121 Łabędzia Struga HE XIX. 193. 36 Lompnich (Łomniczanka) HE XIII. 135 Luk (Ełk) HE XIX. 219 Leszcznica (Leśnica) HW nr 469. 79 Lipki HE IX. 104 Lichyj Potik (Lichy Potok) HE XV. 148 Leśniówka HE IX. 28 Lubaczówka HE XVII. 139–140 Leśnik (Mordarka) HE XIII. 33. 26. HW nr 559. XVII. 124 Litowiczny HE XVII. 220 Limierzysko (Lemierzysko) HE XIII. 80 Lipka HE XV. 224 Lipa HE XVII. 195 Lisiowiec HE XIII. 28–29 Luciąża HE XIV. 79 Lipna HPol.273 Leśna Woda (Leśniówka) HE IX. 219 (Pełchówka) HE X. 197 Lidzino HE XIX. 169 Lubień (Hermanówka) HE III. 82 Lipienica Św. XVI. 168 Lubienia HE XVII. 159 Leszcze HE XII. 117 Luci(a)za (Luciąża) HE XIV. 179 Limierzyska (Lemierzysko) HE XIII. XIII. 37 Lupka (Lipka) HE X. 101 Lsna (Leśna) HE X. 78 Lichnia HE XIII. 139 Leszczynka HPol. 146 Lubynia (Lubenia) HE III. 135 Lipień (Bystry) HE XIII. 80 Liszka (Liska) HE I. 26. 43 Lucioza (Luciąża) HE XIV. 116 (Lubianka) HE XVI. 101 Leszcz HE XII. 40. 99 Lutcisa (Luciąża) HE XIV. 80 (Leszcz) HE XIII. 80 Luśnia (Kamieński) HE XV. 90 Luta HW nr 553. XVI. 193 Lipowica HE XV. 172 Littuna (Łydynia) HW nr 555. 215 Leśnianka HE IX. 120 Leszczyny HE XIII. 194 Lisi HE IX. 80 Liszczyna (Leszczyna) HE IX. 85 Liniawa (Wełnianka) HE X. HPol. 43 Lutynia (Lutnia) HE X. HPol. 153 (Bielcza) HE XV. 101 Lipowy HE XIII. 80 (Lipianka) HE XV. 130 Leżaje HE IX. 154 Lisówka Św. 220 Limirzyska (Lemierzysko) HE XIII. 114 Linica (Struga) HW nr 644. 165 Lipinki (Kujawski Potok) HE XV. 138 Lopnitz (Wapienica) HE IX. 140 Lipnik HE III. 28 Lutnia HE X. 67–68 . 190 Lisi Rowek HE XIX. XVII. 46. XIII. 140 (Dąbrówka) HE XV. 139–140 (Luboczanka) HE XIV. 127 Lubownica HW nr 651. 65–66 Liwona (Struga) HW nr 644. 116 Lybyanka (Łubianka) HE XII. 195 Lipica (Cyranka) HE XVI. 140 (Pomaranka) HE X. 215 Leśny HE XII. 196 Lewenka HE XII. 102 Lisi Potok HE XIII. 28. 216 Liwa (Czarna) HE III. 190 Liw (Liwiec) HE X. 116 Lubnica (Wirowa) HE XVIII. 138 Loskowy (Laskowy) HE IX. 101 Lipska Debrz HE XII. 101. XVII. 116 Lutobrok (Prut) HW nr 546. 117 (Lubianka) HE XVI. HW nr 470. 192 Łach (Łacha) HE XVI. 117 (Lubienia) HE XVII. 101 (Leśnianka) HE IX. 101 Lipowa Woda HE XIV. 41 Lutryna HW nr 757. 79–80 Lipowa HE XV.

XVI. 102 Łasicowa Woda HPol. 41–42. 86 Łanecki Potok HE XII. 191 Łaniówka HPol. 46. HW nr 708. 148 Łączeń HE XII. 67–68 Łachy HPol. XVII. 152 Łosina HW nr 546. 178 Łańcuch HE XVII. 225 Łętówka (Łętownia) HE VI. 195 Łącznica (Wierzyca. HPol. 88 Ławki HE XII. 76 (Łęg Rokietnicki) HE XVII. HW nr 655. 169 Łętowienka (Łętowianka) HE XVII. Duży) HE XII. 76 *Łękórz (Łękórz. 76 *Łbina (Łubinka) HE XIII. 152 Łękawka HE IX. 76 Łękawa HE XIII. 47 Łoński HE IX. 158. 144 Łosiniec HE XVII. 114 Łąkawiec HE XVI. 168 Łomna HPol. 217 Łętownianka HE XVII. 76 (Żabnik) HE XV.274 (Zagożdżonka) HE XVI. 76 Łąk (Luciąża) HE XIV. 86 Łaźna HE XV. 189 Łęka HE XV. 86 Łazki HE XIII. 76 Łęgi (Łęg) HE III. 120. 138 Łomżyca (Łomżyczka) HW nr 470. 168 Łączka HE XII. 67–68 (Sanka) HE XVI. 132 Łopienica (Sufraganiec) HE XVI. 86 Łaziska HE XII. 43 Łajków HE XVII. 157 *Łąg (Luciąża) HE XIV. 86 Łazowa HE XV. 29. 76 (Golcówka) HE III. 224 (Łętowianka) HE XVII. 76 Łękawiec (Myślachówka) HE XVI. 76 Łąkiecki Potok HE XII. 120 Łodzina HE XVII. 76 Łęgowiec HE IX. XIII. 154 Łosiny HE XV. 128 Łopuszna (Łopuszanka) HE XIII. 217 Łętowina (Uszewka) HE XII. 76 Łąka HW nr 651. 120 Łososianka (Łososina) HE XIII. 135 Łopień (Łopa) HE VI. 154 Łąki HE XIII. 156 Łęg HE III. 88 Łoknica HE XIX. 188 Łąkowy Potok HE III. 76 (Łęgówka) HE XIII. 176 Łopianka HE XVI. 86 Łazanka HE XVII. 103 Łaz HE XVII. 219 . 167 Łopuszanka HE VI. 76 Łączki HE XVII. XIII. 138 Łaźnie Rzeki HE XV. 175 Łążek (Bystrz) HE XVII. 81. 88 Ławny HE IX. 103 Łazowna HE XVII. 193 Łastawka HE XII. 81 Łopusza HE XVII. 148 Łączny HE XII. 191 Łanów HE XII. 126 Łanny Potok HE XIII. 172 Łazowy HE IX. HPol. 143 Łącznik HE XII. 76 Łąkawa HPol. 82 Ława HE XIX. 135 Łokusza (Łąkusza) HE XVI. 156 Łosinica HE XIX. 194 Ławeczny Potok (Ożarowicki. 76 Łączkowy Rów HE VI. 225 Łętownia HE VI. XVII. 189 Łąkta HE XIII. 128 Łazek HE XVII. 102 Łosiczka HE XII. 103 Łazy (Łaziska) HE XV. 76 Łąski HE IX. 103 Łaźnica HE XVI. 67–68 Łacha HE VI. HW nr 267. 76 (Łęki) HE XVII. XIX. 157 Łoska (Łozka) HE XVII. 158. 178 Łan HE XV. 91 Łokietnica HE XIV. 171 Łosia (Łoś) HE XV. 175. 101 Łączyny HE XVII. 88 Ławeczna Debrz HE XV. 192 Łaźnik HE XII. XV. 191 Ławka HE XII. 129 Łosieniec HE XVI. XIII. Potok) HE IX. 224 Łężysko HE XIII. Mała) HE I. 119 Łęki HE XV. 90 Łasia HW nr 540. XV. 158. 162 Łochaczka HE XII. 76 Łągi HE XVII. 76 Łążki HE IX. 217 (Uszewka) HE XII. 99 Łomówka (Rudawka) HE XIX. 125 *Łompnica (Łomniczanka) HE XIII. 68 Łada HE XVII. 153 Łęgowy Potok HE XII.

81 Malinowiec HE XVII. 54. 95 . HW nr 474. 224 Malinka HE IX. 37 Malnica (Molnica) HE XIV. 159 Łuża HE XIX. 194 Mała Ossa (Lutryna) HW nr 757. 166 Magnum Potok (Wielki Potok) HE XV. 91 Łuczek HE XV. 153 Łozkowy HE IX. 197 Magnus Brok (Brok) HE X. 90 Łutownia HE XIX. 138 Łubowa HE XVI. 194. 96 Łuh HE XVII. 101 Łozowski Rów HE XIX. 228 Makowiska HE XIII. 153 (Malinowski) HE XVII. 135 Łydynia HW nr 555. 81. 157 Łososinka (Łososina) HE XIII. 117 Łysce HE XIII. XVII. 55. 176 Łukowy Potok SHGSk. 175 Łotownia (Łutownia) HE XIX. 83 Macocha HE IX. 149 Łużyca HE XIV. 76 Ługowa (Czarna) HE XIV. 137 (Kałuska) HE X. XVI. 220 Małka HE III. 40 Mała Rowa HE XV. 44. 49. 199 Mały HE IX. 145 Makotra HE XVII. 191 Mała Struga HE IX. 121 (Łubiany) HE XIX. 215 Łubienka HE XVII. 175 Malinowy Potok HPol. 197 Maius Głobnica (Głobnica Maius) HE III. 26. 38 Mała Woda HE XII. 101 (Makówka) HE XVII. 76 Ługi HE XV. 224 Maliniczek (Malinianka) HE XVII. 95 Mała Czerna (Czerna) HE IX. 199 Maior Strużnik (Wielki Stróżnik) HE XV. XV. 190 Malinówka HE XII. XVII. 195 Łozowy Rów HE XIX. 152. 81 Malennik HE XV. 135 Łozkowiec HE IX. 62. 195 Maciora HPol. 215 Łubiany HE XIX. 101 Łuch HE X. 122 Mallien (Omulew) HW nr 522. 193 Mała Suchołda (Czarna) HE XIX. 229 Maior Głęboki (Głęboki) HE III. 145 Mały Głęboki Potok HPol. 101. 228 Malenianka (Malinianka) HE XVII. 29. 192. 175. 219 (Wierna Rzeka) HE XVI. 122 (Wolica) HE VI. 195 Mała Rzeczka HE XVI. XVII. 161 Ług HE XV. 137 (Dyrbek) HE XVII. 86 Łozica HE X. 224 Malenie HE XVI. 193 Małe Stoki (Mały Stok) HW nr 469. 81 (Malina) HW nr 545. 192 Mała Rzeka HE XIX. 156. 124 Łuplanka HE XIX. 44. 226 Mała Debrza HE XV. 129 Łupka HE VI. 193. 106. XVII. 194 Mała Dolina HE IX. 81 Malinowski HE XII. 160 Malinianka HE XVII. 63. 219 Łostryszowski HE XII. IX. 107 *Łupianka (Łuplanka) HE XIX. 224 (Świnka) HE X. 62 Maciczna (Urszulewka) HW nr 580. HPol. 26. 81 Malina HE XIV. 195 Łożyska HE XV. 122. 91 Łukawica HE XVII. 54. 70 Łużnik HE IX. 111. 137 Łukawiec HE XV. 215 Łubiany Stok (Łubiany) HE XIX. 159 Łowisko (Żyłka) HE XVII. 43. 213 Łupiana HE XV. 81 Maliniak HE XII. HPol. 129 Łuśnia (Kamieński) HE XV. 122 Małowica Św. XV. XIX. 156. 91 Makowa HE XVI. 153 (Leskowiec) HE IX. 189 Łukówka HW nr 340. 81 Makowski (Makówka) HE XVII. 55. 121 Łubinka HE XIII.275 Łososina HE XIII. 153 Malinowiska HE XVII. 137 (Łukawiec) HE XVII. 154 Łukowski (Łukowski Potok) HE XVII. 228 Makówka HE XVII. 77 Łysy HE XVII. 70 Łubianka HE XII. 95 (Czaszyński Potok) HE XVII. XVI. 191 (Merla) HE III. HW nr 239. 100 Macica HE XV. 224 Łukowiec HE XVI. 144 Mała HPol. 94 Maciczny Rów HPol. 120 Łubnica HE XV. 122 Łup(i)a (Skierniewka) HE XIV.

193 Martwica HE VI. 93 Miejscowy Potok HE III. 113. XVII. 113. 91 Medweży (Medwedży) HE XVII. 98 Mleczny Worek HE XII. 115 Mątnówka (Malinówka) HE XII. 29. 209 Międzypotoki HE IX. 142 Mienia HW nr 352. 95 Miedziany Potok HE XII. 119. 217 Mesznianka HE IX. 218 Mieszy Dąb HE XV. 35. 178 Medwedże HE XIII. 29. 199 Mały Suchy Potok HE XIII. 184 Milerz HE III. 95 Mały Kanał HE XV. 78 Międzygórski Potok HE XIII. 46. 122 Minina HE VI. XVII. 220 Mały Suchy HE IX. 124 Mierzawa (Mierzawka) HE XVI. 63. XVI. XII. 87 . 29 *Mełgiew (Sławka) HE VI. 196 Mały Olszowy HE XII. 86 Matonogów HE IX. 146 (Mutwica) HE XVII. 29 Minor Pełty (Pełta) HW nr 544. 78 Międzygroń HE XIII. 66 Maślanki HE XVII. XII. 117 Miękiniów HE XII. 114 Marchwiany (Robów) HE XIII. 223 Miodowce (Miodowiec) HE IX. 29 Mienina (Minina) HE VI. 192 Młynarski HE IX. 55. 101. 217 Meta (Netta) HE XIX. 185 Męcina (Męcianka) HE XV. 108 Mentula HE VI. 195 Mathloczka (Mokluczka) HE III. 150 Matyca HE XV. 103 Młynarska Rzeka HE XIII. 156 Mętna HE X. 216 Mieńka HE XIX. 91 Mława (Mławka) HW nr 553. XIX. XIII. 75 (Maślanka) HE XII. 191 Mały Potok HE XV. 54. 218 Mierzawka HE XVI. 29 (Minina) HE VI. 104 Miła HPol. 161 Międzydroże HE XIX. 178 Miętus HPol. 134 Medwedziw HE XVII. 137 Mielnica HE X. 132 Mleczna HE IX. 153 Mirzawa (Mierzawa) HE XVI. 209 Międzyrowy HE XIX. 40. 199 Mały Potoczek HE XVII. 103. 195 Międzybrodzie HE XIII. 217. 34 Meże Potoki HE XV. 74. 199 Małyj Bystryj HE XV. 218 Meszynka (Mesznianka) HE IX. 196 Młaka HE XVII. 100 Mętny HE III. 51 Matnia HE III. 225 Młynarski Potok HE XVII. 104 Miłka (Szewnia) HE XVIII. 161 Miękinia HE XVI. 119 Mianka HE X. 199 Mały Zeleny Potok HE III. 184 Międzykłody HE XIV. 191 *Mielczyca (Liska) HE I. XV. 217. XIII. XVI. XVI. 43. 75 Maślonka (Krasna) HE XIV. 29. 225 Młynarski Rów HE III. X. XV. 216 Mławka HW nr 553. 184 Międzypotocze HE XIII. 29 Mień HW nr 594. 75 Mateczny Rów HE VI. 56.276 (Mały Potok) HE IX. 189 Mątwica (Motwica) HE VI. 189 Miedźwiada (Niedźwiedna) HE XIV. 62 Mącznianka HE X. 35. 189 Mały Stok HW nr 469. 161 Międzywodzie HPol. 178 Matownik HPol. 129 Mąkowiec HPol. 113 Młynarka HPol. 184. 62 Matlak HE XIX. 54. 216 Miąsza (Miazga) HE XIV. 29. 216 Młodawa HW nr 351. 86 Milerzyska HE XII. 195 Młynek HE XII. 134. 218 Meszna (Mesznianka) HE IX. 130 Matka HE III. 153 Mątawa HE I. 93. 199 Małynka HE XIX. 82 Migrąd HE XIII. 101 Martwa Woda HE XIV. 130 Młynarska (Młynarski Potok) HE XVII. 189 Międzygórze HE XIII. 127 Mątny Potok HPol. HW nr 238. XVII. 104 Medże Potoki HE XV. 167 Meszenka (Mesznianka) HE IX. 100 Miałka HE XVI. 40. 86 Milutka HE VI. 161. 184 Międzysnoże HE IX. 113 Mleczka HE III. 185 Meglewy (Sławka) HE VI. 130 Marchawa SHGWy. 43 (Mianka) HE X.

217 (Nida. 84 (Młyńska. 84 (Sołokija) HE X. 103 Mogilnica (Mogiłka) HE XII. 219 (Młyńska. X. 229 Moczarka HE IX. 103 Młynnica HE IX. 103 Mostkowy Potok HE XIII. XV. 152. XIV. 229 Moczarec HE XVII. XVII. IX. 175 Mochnate HE III. 153. 140. 154 Młynkowska (Młynkowska Rzeka) HE XIV. 135 (Morawka) HE XVI. XII. 84 Młynki HE III. 229 Moczary HE III. 120 Moczyska (Mokrzyska) HE III. XII. 95 Mokradl (Mokradło) HW nr 580. 86 Moczydlica HPol. 222 Mokrznia HPol. 84 (Gróbka) HE XII. 103 (Młynówka Czaniecka) HE IX. 163 Młyńska HE IX. HPol. 87 Młynka HE IX. 220 Mostkowy HE XIII. Struga) HW nr 599. 74 Mokrzyc (Mokrzcza) HE XII. XIII. 54. 160 *Mokra (Mukrz) HE I. XVI. 103 Młyński Potok HE III. 130 Moklak HE XVII. Ostr. 158 Mokrzowa (Pacynka) HE XVI. 95 (Mokry Potok) HE XIII. XIX. 103 Mostek HE IX. 220 Mostki HE III. 188 Młyński Rów HE IX. HW nr 784. 74 Mokradło HW nr 580. 219 Młynówka Górna HPol. 104 Mocker (Mukrz) HE I. 103 (Młynne) HE XIII. 130 Moczar (Moczarnik) HE XV. 191 (Nowa Grobla) HE X. 155 Mokry HE XII. 84 (Malawka) HE III. 152 Morawka HE XII. 84 (Warężanka) HE X. 103 Moczyłki HE XVI. 113 Montau (Mątawa) HE I. 224 Mogiłka HE XII. HPol. XVI. 175 Młynna HE XV. 87 Młyniska HE XIII. XVII. XV. 84 Młynkowiec HE XIII. 225 (Warężanka) HE X. Struga) HE I. XVII. XIX. 87 (Młyńska) HE III. 115 Morawica HE XVI. 160 Mocznik (Struga) HE XV. XII. XVI. 225 Młyńska Przypopa HE XV. Czarna) HE XVI. XII. 88 (Struga) HE XIV. XIX. 191 Mostków HE IX. 103 Młynna Przekopa HE XV. 191 (Mostowy Potok) HE XV. XII. 80 Modrzewska Rzeka (Kłoniecznica) HE I. 103. 196 Młyńska Rzeka (Świnka) HE VI. 84 (Czernicki Rów) HE I. 29. XVI. 195 Mokrzcza HE XII. 74 Moczarne HE XVII. 226 Młyński HE XII. 145 . 225 Mokry Potok HE XIII. HPol. 87 Młynny Potok HE XIII. 224 *Moklaczka (Mokluczka) HE III. 95 Moczałki HE XIX. 95 Mocarzysko (Moczarzysko) HE XII. 178 Mostkówka HE XV. XVI. 196 Młynne HE XIII. XV. 74 Moczarze HE XV. 222 Mokrzec (Mokrzcza) HE XII. XVI. 154 (Moczarnik) HE XV. Struga) HE I. 88 Mosteczna HE XIII. 153.277 (Opocznianka) HE XIV. 91. 87 Młynica HE XIX. 191 Młynowy Rów HE VI. 86 Moczydłowy HE XIII. IX. IX. 74 Mokradzina HE XIX. 87 Młynisko HE XIII. HPol. 162 Modra HE XIII. 126 Mostownica HE XII. 103 (Młyńska. 225 Mokry Rów Św. 88 (Struga) HE XIV. 222 Mokrzyska HE III. VI. 195 *Mniejsza (Miazga) HE XIV. 135. 135 Morawiec HE XVI. 217 Morgi HE XIX. 162 Mołtawa HW nr 575. 191 Mogilna HW nr 518. 103 (Młyńska) HE XIII. 119. 84 (Białka) HE XVII. 98 Modrzewie (Modrzewina) HE XVI. HPol. 189. HPol. Św. 195 Młynówka HE III. XVI. 196 Młyńczyska HE XII. 84 (Giełczewka) HE VI. 192 Młyńska Struga HE I. 84 (Młynówka Czaniecka) HE IX. 74 Mochnacki HE XVII. 170 Moczarnik HE XV. 135 Moczydło HE IX. 88. 88 (Łukawica) HE XVII.

81 Narwa HW nr 581. 217 (Mościenica) HE XIV. 93 Nereśl HE XIX. 184 Na Stoc(z)ech (Brzozówka) HE XIX. 55. 184 Na Piaski (Turbacz) HE XII. 141–142 (Moszczanka) HE XIV. 185 Na Kąty (Kadecki Potok) HE XIII. 130 Mościska HE XIII. 227 Mrowa (Mrowla) HE III. 49. 144 Nawieśnik HE IX. 88 (Połomianka) HE XV. 130 Narew HE XIX. Potok) HE XIII. 223 Nasilina (Nasielna) HW nr 560. 185 Naborowska (Naborówka) HE XII. 88 (Rudzanka) HE XIII. 113 Mucha HE XVI. 106 Mościca (Mostysza) HE XIII. 175 Nagórski (Nagórski. 225 Nawrocie HE XVII. 175 Naborówka HE X. 33. 184 Na Podbrzeżu HE XII. 124 Namasterka HE XVII. 110 Narożny (Naroże) HE XII. 88 Mostycki HE XVII. 223 Naritz (Orzyc) HW nr 540. 47. 49. 200 Na Dolinkę HE XIII. XVI. 30 Mrowla HE III. 169 Na Bialisku HE XIII. 225 *Nasiedlna (Nasielna) HW nr 560. 54. 87 Murynia HE XV. 91 Muszka (Siemiechowianka) HE XIII. 185 Na Stawki (Żłobki) HE IX. 86 Mroga HE XIV. 113–114 (Mozgawka) HE XVI. XIV. 185 Na Kamieniu HE XII. 26. 185 Na Przykopie HE XVI. 113–114. 81 Nary (Narew) HE XIX. 49. 29. 101 Mtawa (Mołtawa) HW nr 575. 88 (Naprawka) HE XII. 49. 153 Moszczanka HE XV. 225 Nawieśnica HE XII. 185 Nad Lesowski (Nadlasowski) HE XIII. 114 Mutwica HE XVII. 223 Nasielna HW nr 560. 88 Mościsko HE IX. 185 Na Węgorzach (Krasna) HE XIV. XIX. XIII. 141–142. 177 Motława HE I. 49. 37 Narosie HE XIII. 191 Mostówka HE X. 101. XIII. XVII. 88 Neresna (Nereśl) HE XIX. 185 Na Wapiennicy HE IX. 185 Na Granicy (Na Granicy. 110 Nalewka (Bełcząca) HE XIV. 26. 175 Nad Drągiem HE XVII. 93. XV. 54. 83 Mrówla (Mrowla) HE III. 173. 42 Mozgawa HE XVI. XIII. 217 Mszanka HE XV. 155 Muchawka HE X. 168. HPol. 86 Nawsie HE III. 175 Nakieł (Rosochatka) HE XII. 55. 185 Nad Kobylą Wodą HE XIV. 29. 217 Mszanki HE XVII. VI. 175 Moszczaniec (Surowica) HE III.278 Mostowy HE IX. 88 Mościskowa HW nr 558. 227 Mrówka (Mrowla) HE III. 178 Mostów Potok HPol. 55. 227 Mraźnica HE XII. 55 Netecza (Wirowa) HE XVIII. 62 Netta HE XIX. XIX. 93 (Utrata) HE XIV. 185 Na Dolinie Rowek HE XIX. 100 Narożynka HE XV. 104. 43. 103 Mostów HE XII. 217 Moszczenica HE III. 220 Muttawa (Muława) HE X. 34 . 225 Nawiejski Potok HE XII. 141–142 (Wolbórka) HE XIV. 173. 154. 185 Na Środku HE VI. 150. 185 Na Przygórzu HE XII. 220 Mutny (Mutnik) HE III. 219 Mrożyca (Mroga) HE XIV. 113 Myszołowiec HE XVII. 127. 114. 83 Mutne (Mutnik) HE IX. 175 Nadolny (Czerwonka) HE X. 29. XII. 130 Narty HE XV. 191 Nawiesiak (Nawieśnik) HE IX. 141–142 Moszczona HE X. 72 Nakle HE XIII. 185 Na Zagrodach HE XV. 123 Mszena (Mszanka) HE XII. 219 (Węgierka) HW nr 543. XII. 219 Mszana (Mszanka) HE XV. 54. 124 Mosty HE IX. 223. 114 Murowaniec HE IX. 146 Muzgawa (Mozgawa) HE XVI. 129 Mukrz HE I. 227 Mozgawka HE XVI. 49. 136 Mościłka HE XV. 105 Mutnik HE III. Potok) HE XV. 83 Muchawiec HE XIX. 100 Nadolski HE XIII. 95 Muława HE X. 152 Myśla HE X.

110 Nędznica HE VI. 49. 90 Niwa HE XIII. 62 (Plewka) HE XVI. XVII. 43 Niechrebka (Niehrebka) HE XVII. 215 Niedźwiedź HE XIII. 185 Odewsianki (Odewsiański Potok) HE XIII. XIV. 173. 119 Obszana Woda HW nr 151. 62 Nieciecza HE XVI. 96 Nowy Kanał HE XVII. 54. 102. 190. 102 Niedźwiedzica HE XII. 135 Niedźwiedzik HE IX. 223. 152. 120 Niwka HE IX. 175. 143 Okrawki HE XVII. 153 Obrzydka Dolna (Bogusława) HE XII. 190 Niedźwiedzi HE IX. 73 Od Dolisk HE XVII. 138 Nida HE XVI. 26. XVII. 152. 226 Nowy Rów HE VI. 209 (Bachorka) HE XVII. 166 Niżny HE IX. XIX. 189 Nosilina (Nasielna) HW nr 560. 167 Nur (Nurzec) HE X. 152. 77 Niweczka (Smudzówka) HPol. 106 Niger Torrens (Czarny Potok) HE XVI. 185 Od Polany HE XVII. 62 Niewarcza HE XVI. 215 Niedźwiedz(i)a HE XII. HPol. 103 Obrowiec HE XII. 150. 129 Odnoga HE XIII. 83 Nieradka HPol. 49. 170 Obornik HE XII. 225 Nosilnia (Nasielna) HW nr 560. 205 Niechwarszcz (Niechwaszcz) HE I. XIX. 77 (Kalinówka) HE XIV. 195 Obrzydka HE XII. 154 Nozgrycia HE XIII. 185 Od Lasu HE XV. 55. 228 Ochotnicka (Ochotnica) HE XIII. 26. XV. XV. 73 (Czarna Łada) HE XVII. 54. 175 Obszary HE XVII. 73 Okolna HE XIX. 111 Niechwaszcz HE I. 34. XIII. 124 Oklejna (Kobylak) HE XII. 191 Nowieśnik (Nawieśnik) HE IX. 110 Niewiadomka HPol. 30 Nurka HE XIX. 163 Okno HPol. 191 Niedźwiednica HPol. XVII. 228 Oczka HE X. 77 Obszarski HE XII. 83 Niedźwiadna Rzeka (Sucha) HE XIV. 196 (Barcówka) HE XVII. 193 Obszar HE XV. 55 Nieciecz HE XVI. 185 Od Smrecznej Polanki HE XII. XVII. 184 Ogrodzonka HPol. 187 Nowy HE IX. 55. 143 Niedźwiedny Potok HE III. 41 Niedzielska HE XIII. 225 Nowa Grobla HE X. 228 Ochotnica HE XIII. 163 Noworycie (Skorcza) HE XIV. 191 (Czarna. 96 Obroczna HE XIII. 195 Nozdrzec HE XVII. 152 Obłazny HE XII. 214 (Niedźwiedź) HE XVII. 196 Nowa Rzeka HE VI. 49. 77 Nizia (Mogielanka) HE XIV. 68 Odryjów HE XII. HW nr 551. 122 Nietecz HE III. 148 Odstawek HE XVI. 26. 176 Niedźwiadek HE XII. 215 Niedźwiedzi Potok HPol. 83. 225 Nowinisko HE XIII. XVII. 76 Obręczna HE III. XVII. XIX.279 Newatcza (Niewarcza) HE XVI. 77 Niwy HE IX. X. 100 Niżny Potok HE XV. 49. 26. 190 (Niedźwiedź) HE XVII. 49 Niechwarcz (Niechwaszcz) HE I. 138 Nieznana HE XIV. 191. 218 Nrowa (Utrata) HE XIV. 132. XVII. 89 . 96 Okonnica HW nr 638. HPol. 228 Ochotniczanka (Ochotnica) HE XIII. 82 Nurzec HE X. 152 (Nozdrzeczek) HE XVII. Nowa) HE XIV. 218 Obłaziec HE IX. 218 Nozgryce HE XIII. 77 Ochnia HE XIV. 30. 89 Okrąg HE IX. XVI. 185 Od Szkoły HE XV. 147 (Niedźwiedź) HE XVII. HPol. 26. 178 Odrzewnik (Ciekaczka) HE XIV. 62 Niedzica (Niedziczanka) HE XIII. 197 Nitka HE X. HPol. 110 Okniska (Aczyska) HE XVII. 124 Niewodnica HE XIX. 171 Okleśna (Regulka) HE XVI. 197 Nigra Kempnica (Kamionka) HE XIII. 138 (Czaplinianka) HE XIX. 43 Ochodnik (Ochotnica) HE XIII. 215 (Niedźwiedzia) HE XVII. HPol.

80 Osława HE XVII. HPol. 80 Osikowiec HE XII. 77 Ostrówka HE XIII. 153 Oleśnica HE XV. 176 Olszaniec (Przyrwa) HE XV. XIII. 80. XVII. 132 Olszyna HE IX. XIX. 37. XV. 53. 106 Orz HW nr 538. 142 Olsza (Olczyski Potok) HE XIII. IX. HPol. 68 . 122. 101. 123 Olszewka (Raciążnica) HW nr 555. 225 (Olszowy) HE XII. 192 Orlikowo HE XIX. 166 Okrzejka HW nr 340. 95 Ostracha HPol. 54. XV. 37 Omulew HW nr 522. 54. 74 Oprełka HE XIX. XIX. 120 Osiek HE IX. 122. HPol. XVII. 152 Ostrownica HE XVI. 119 Ostróżek HE XVI. XII. 138 Osowianka HPol. 135. 54. 178 (Osikówka) HE XIII. 81 Ostrowica (Ostrownica) HE XVI. 101 Olchowiec (Olechowiec) HE XVII. 80 Ołucza (Żebrówka) HE XIV. XV. HPol. XII. 102 Orla Struga HE I. 123 (Zambrzyca) HW nr 469. XVII. 225 Ostrów (Kozówka) HE XIV. 153 Olszanka HE III. HPol. 80. 217 Ostruszka (Ostruszanka) HE XIII. XVI. 217 Ostruszanka HE XIII. 217 Ostry HE IX. 77 Ostrówek HE XV. IX. 53. 168. 113 Osobnica (Będkówka) HE XVI. 225 Ostrowiec HE XII. 101. HPol. 162 Olszynka HE XV. 153 Olchowy (Olchowy. 123 (Czermianka) HE XV. XV. 95 Ostrężny HE IX. HW nr 751. 122. 221 Olszyniska HE XV. 190 (Olszowy) HE XII. XIV. 100 Ostowata HE XIX. 176 Olszanicki (Olszanica) HE XII. 123 (Jastrząbka) HE XIII. 120 Osiczna Debrz HE XII. 107 Oranka (Oronka) HE XVI. 178 Osina HE III. 142 Oś HE XV. 106 Orla HE I. 123. 178 Orłówka HE XIX. 68 (Wysoka) HE III. 106. XII. 88 Osetnica HE XIV. 34 Omolew (Omulew) HW nr 522. 80 Olejowiec HE XII. 140 Osicze HE XV. 38. XV. 132 Olszowa HE XII. 153 Osików HE III. 129 Opaka HE XII. 129 Osownica (Bednarka) HE XV. HPol.280 Okrzeja (Okrzejka) HW nr 340. 219 (Raciążnica) HW nr 555. 80 Olszowy HE IX. 34 *Ołudza (Żebrówka) HE XIV. 102 (Orlanka) HE XIX. 92 Orzechówka (Wel) Ostr. 101 Olchowate (Olchowaty) HE XVII. Osa HE XV. 217 (Olszówka) HE XVII. 80 Olszana (Jastrząbka) HE XIII. 219 (Koninka) HE XII. 140 Olszanicer Bach (Olszanica) HE XII. 80 Osiny HPol. 95 Osusznica HE I. 166 Okrzesza HE XIV. 124 Oronka HE XVI. 80 (Olszyny) HE IX. XVII. 80 Otnoga HE III. 81 *Ostrężyny (Ostrężny) HE IX. 225 Olcza (Olczyski Potok) HE XIII. 194 Osiczynka HE XVI. 217 Olszanica HE XVI. 219 Olszówka HE XII. 55. 123 Orzyc HW nr 540. 80 Olszyny HE III. 46. 217 Olszowianka HE XIII. 83. 30. 108 Omywaczka HE XV. 37. 55. 98. 165 Ostre HE XVII. 87 Osiki HE XII. 221 (Rada) HE XVIII. 141 Opary HE XIX. XV. 101 Olszowy Potok HE XII. 26. 122. 54. 168 Olchowa HE III. 101. Potok) HE III. XVI. 101 Ostra HE XIII. 101 (Olszowianka) HE XIII. 144 Ostatni HE IX. 93 Osada HE XVII. 80 (Olszówka) HE XIV. 89 Ośnica HE XIV. 54. 224 (Olszynka) HE XVII. XV. 101. 77 Opalenica HW nr 644. 38. 130 Opusta HE XII. 77 *Orana (Oronka) HE XVI. 98. 81 Ostrusza (Ostruszanka) HE XIII. 217 Olszowiec HE XV. 55. 160–161 Osiczka HE XII.

145 Owadnica (Struga) HE X. 89–90 (Piekielny Potok) HE IX. 86 Pancerniak HPol. 105 . 63 Pazuchy HE IX. 121 Pary HE XV. 198 Pierwszy Potok HPol. 76 Piekielnik HE IX. 166 Otoka (Sipurka) HE X. 81 Papry (San. 70 Padoły HE XII. 77 Parcianka HE XIII. 189 Parner (Parny) HE XIII. 124 Paciepnica (Pociepnica) HE XII. 30. 153 Piątnica HE XVI. 30 Pelvenissa (Plewnica) HE I. 141 Pasieczny HE XVIII. 74 Paryja HE III. 75 Piaróżny HE XIII. 86 Pastewnik HE XIII. 86 Pastornik HE XIII. 81 Ozierce HE XIX. 86 Pastrug HPol. 198 Pierwszy Potoczek HE XVIII. 81 Paleniska HE XIII. 54. HPol. 103 Pasieka HE XII. Stary) HE XVIII. 140 Owies HE IX. 103. 96. 96 Piaski HE XIV. XV. 96. HPol. 223 Pełty (Pełta) HW nr 544. 77 Paszczor HE XVI. 197. 96 Piaskowiec HE IX. 108. 86 Pasy HE XV. 148 Pędzenica (Parzenica) HE I. 145 Piecznik (Zadybka) HW nr 336. 216 Pewlica HE IX. 217 Pełchówka HE X. 86 Pasternak HE XII. XIII. 81. 55. XIX. 105 Pierwszy Kanał HE XV. 89 Piekiełko HE XII. 168 Paśny (Pasny) HE IX. XVI. 31. HPol. 68 Parszywka HE IX. 75 Par HE XV. 216 Pewel Wielka (Pewlica) HE IX. XV. XII. 227 Pielica (Pielnica) HE III. 96 (Piaseczyn) HE XVIII. 86 Otwiernica HE XVII. 145 Pierzwy (Pierzwa) HE XIII. 86 Pastwisko HE XV. XVIII. 154 Pachniączka HE III. XIX. 160 Pasternik (Niebocki Potok) HE III. 219 Piasecznica HE XIV. 227 Piella (Pielnica) HE III. 31. 68 Pasica HE XIX. 91 Paprotka (Przystań) HE XIX. 227 (Tatarka) HW nr 558. 71 Pele (Pielnica) HE III. 227 Piaseczny HE XVIII. 63. 205 *Pewel (Pewlica) HE IX. 99 *Parny HE XIII. 77 Piaskowa HE XII. HPol. 89 Piekielny HE XVIII. 53. XIX. 103 Patoka (Sechlański Potok HE XIII. 70 Pagor HE IX. 70 Pastruga HE XII. 138 (Tatarka) HW nr 558. 68 (Brzeźnica) HW nr 217. 30. 86 Pasieki HE XIII. XIX. 86 Pasionek HE IX. XV. 223 Peredelna (Peredzielna) HE XIX. XV. 227 Piekielny Potok HE IX. 101 Paportyna HE XVIII. 217 Pełta HW nr 544. 219 (Piaseczna) SHGMz. 189 Parowa HE XIV. SHGSk. 227 *Pielwel (Pewlica) HE IX. 87 Paportny (Paprotny) HE XVIII. 141 Pianka HE XIX. 227 Piekiełki HE XIII. 103 (Piekielny Potok) HE IX. 110 Pastwiska HE IX. 99 Parny Potok HE XVIII. XV. 89 Piekło HE XIII. 30. 198 Pierwszy Rów HE XVI. 78 Pagorzany HE XII. 180 Palczawka (Gilówka) HE XVII. 172 Perednyj Potok HE XVIII. 87 (Glinianka) HE XVII. 43 (Pielnica) HE III. 43. 30. 87 Pareisty Potok HE III. 227 Pielnica HE III. 138 (Lubochenka) HE XIV. XV. 30.281 Otocz HW nr 654. 143 Pełch (Pełchówka) HE X. 160 Papiernia HE XVIII. 138 Paciorka HE VI. 198 Pierzchanica (Rdzawka) HE XII. 86 Padołki HE XII. 159. 30 Pierwszy HE IX. 150 Pieczynia (Czyżówka) HE X. 81 Palecznica (Paleśnianka) HE XIII. 53. 216 Pęcznik (Sanica) HE XVI. 86 (Piesiec) HE XIX. 138. XIII. 77 (Kobylanka) HE XVI. 100 Piaseczna HW nr 522.

185 Pod Mastercem HE XVIII. 165 Plutwica (Krówka) HE I. 30. 223 Płonka HE X. 104 Płuczka HE IX. 219. 128 Podgrabie HE XII. 90. HW nr 557. 116 Piwny HE XVIII. 55. 185 Pod Olszanką (Kopija) HE XVII. 50. 185 Pod Posuchą HE XV. 95. 26. 185 Pod Jaworzynę HE XIII. 164 Pluskawa (Przeginia) HE XII. 185 Pod Grapa (Pod Grapą) HE IX. 129. 143 Płodownia HW nr 543. 132. 144 Pilny (Pilny Potok) HE XII. 161 Podcichanie HE XV. 138 (Bobrówka) HE XIV. 145–146 Pilca (Pilica) HE XIV. 159 Płona (Płonka) HW nr 557. 170. 154 Piskorzówka HPol.282 Piesi Potok HE XIII. 143 Plewnina (Matlak) HE XIX. 185 Pod Olesie HE XVIII. 86 Płyćwa (Uchanka) HE XIV. 79 Poddębina HE XIV. 185 Pod Sihla (Sichlański Potok) HE XIII. 227 Pluskawka (Przeginia) HE XII. 185 Pod Sosnami HE X