You are on page 1of 310

P O L S K A A K A D E M I A NA U K

URSZULA BIJAK
NAZWY WODNE DORZECZA WISŁY

ISBN 978-83-62275-67-0

I N S T Y T U T J E˛ Z Y K A P O L S K I E G O

URSZULA BIJAK

NAZWY WODNE
DORZECZA WISŁY
POTAMONIMY ODAPELATYWNE

KRAKÓW 2013

NAZWY WODNE
DORZECZA WISŁY

PRACE INSTYTUTU JĘZYKA POLSKIEGO PAN

142
ZESPÓŁ REDAKCYJNY
Piotr Żmigrodzki, Ireneusz Bobrowski,
Barbara Czopek-Kopciuch, Teresa Smółkowa

POLSKA AKADEMIA NAUK

INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO

URSZULA BIJAK

NAZWY WODNE
DORZECZA WISŁY
POTAMONIMY ODAPELATYWNE

KRAKÓW 2013

Publikację opiniował do druku
JERZY DUMA

Redaktor prowadzący
EWA BEDNARSKA-GRYNIEWICZ

Korekta
Tomasz Feliks

Projekt okładki
Piotr Rachwaniec

Na okładce wykorzystano obraz olejny Emilii Gąsienicy-Setlak „Zakrzówek”
(własność Urszuli Bijak)

© Copyright by Urszula Bijak, 2013
© Copyright by Instytut Języka Polskiego PAN, 2013

ISBN 978-83-62275-67-0
Skład i przygotowanie do druku
Wydawnictwo FALL
ul. Garczyńskiego 2, 31-524 Kraków
www.fall.pl

SPIS TREŚCI
WSTĘP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1. Wisła i jej dorzecze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2. Zarys stanu badań nad polską hydronimią . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3. Cel i zakres pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
4. Materiał badawczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
5. Założenia metodologiczne opracowania potamonimów w świetle metodologii innych kategorii nazw
własnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
6. Klasyfikacja hydronimów w kontekście stosowanych klasyfikacji onomastycznych . . . . . . . . . .
7. Kompozycja pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. 9
. 9
. 12
. 17
. 17
. 17
. 20
. 23

I. NAZWY PRZEDSŁOWIAŃSKIE (TZW. STAROEUROPEJSKIE) – NAJSTARSZA WARSTWA
HYDRONIMÓW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1. Stan badań nad hydronimią przedsłowiańską . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2. Hydronimy o niekwestionowanej archaiczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3. Hydronimy o dyskusyjnej archaiczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
4. Nazwy wyeliminowane ze względów formalnych i z powodu innej koncepcji badawczej . . . . .

.
.
.
.
.

.
.
.
.
.

.
.
.
.
.

25
25
27
35
40

II. WARSTWA HYDRONIMÓW PRASŁOWIAŃSKICH . . . . . . . . .
1. Stan badań nad hydronimią prasłowiańską . . . . . . . . . . . . . .
2. Hydronimy o archaicznych podstawach słowiańskich . . . . . . . . .
3. Hydronimy wyodrębnione na podstawie kryterium pozajęzykowego .

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

45
45
47
53

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

.
.
.
.

III. MŁODSZA WARSTWA NAZW WODNYCH – HYDRONIMY POLSKIE I INNOSŁOWIAŃSKIE
Z OBSZARU POLSKI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1. Proces onimizacji w hydronimii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2. Hydronimy powstałe w procesie czystej onimizacji (derywacji semantycznej) . . . . . . . . . . . . . .
2.1. Hydronimy od rzeczowników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2.1.1. Hydronimy od podstaw topograficznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2.1.1.1. Hydronimy od apelatywów oznaczających wodę płynącą 61 ♦ 2.1.1.2. Hydronimy od
leksemów określających koryto rzeki i jego części 67 ♦ 2.1.1.3. Hydronimy od apelatywów o znaczeniu ‘głębia, miejsce głębokie’ 71 ♦ 2.1.1.4. Hydronimy od apelatywów o znaczeniu ‘miejsce płytkie’ 72 ♦ 2.1.1.5. Hydronimy od apelatywów oznaczających wody stojące 72 ♦ 2.1.1.6.
Hydronimy od apelatywów oznaczających bagna, tereny podmokłe 73 ♦ 2.1.1.7. Hydronimy od
apelatywów oznaczających cechy wody 74 ♦ 2.1.1.8. Hydronimy pochodzące od określeń terenu 76 ♦ 2.1.1.9. Hydronimy od podstaw botanicznych 78 ♦ 2.1.1.10. Hydronimy od podstaw
zoologicznych 82
2.1.2. Hydronimy od podstaw kulturowych, związanych z działalnością człowieka . . . . . . . . .
2.1.2.1. Hydronimy od terminów hydrograficznych oznaczających obiekty sztuczne 83 ♦ 2.1.2.2.
Hydronimy od apelatywów związanych z gospodarką leśną, rolną, hodowlaną 85 ♦ 2.1.2.3. Hydronimy od apelatywów oznaczających dzieła rąk ludzkich 87 ♦ 2.1.2.4. Nazwy od apelatywów
związanych z osadnictwem i organizacją społeczno-gospodarczą 87 ♦ 2.1.2.5. Hydronimy metaforyczne 89
2.1.3. Hydronimy o innosłowiańskich cechach fonetycznych lub leksykalnych . . . . . . . . . . . .
2.1.3.1. Hydronimy wschodniosłowiańskie 90 ♦ 2.1.3.2. Hydronimy z cechami fonetycznymi czeskimi i słowackimi 91

56
56
60
61
61

83

90

. . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ka i rozszerzeniami 117 ♦ 3.4. 305 . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ik i rozszerzeniami 147 ♦ 3. . . .2. . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 . . . . . .2. . . . . . . 235 SKRÓTY JĘZYKOWE . . . . 113 3. . . . 227 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ʼak. . . Zestawienia dwuczłonowe 188 ♦ 3. . .13. . .1. 2. . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ec i rozszerzeniami 151 ♦ 3. . . . . .5. Chronologia. . . . 223 . . . . . . .2. . . . . . . . . . . . . . .179 ♦ 3. . . . . stratygrafia . . . . Hydronimy komponowane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . -iszcze 162 ♦ 3. . . . . . . . . . . . . 8. . . 4. . . . . . . . 231 2. . . .3. . . . . . . . . . .2. . . . . . . . . .4. . . . Semantyka podstaw apelatywnych . . . . . . . . . . . . .2. . .180 ♦ 3. . . . . . .2. . . .2. 221 . . . . . . . . 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. . . ZAKOŃCZENIE . . 207 . . . . . . . 219 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. . .1. . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ek i rozszerzeniami 161 ♦ 3. . . .1. . Derywaty hydronimiczne z formantami przymiotnikowymi. . . . . . . . . . . . . . . . 216 . . . . . . . .1. . . . . . WARIANTYWNOŚĆ. . .2. . 169 3. 186 3. .2. . . 2. . . . . .174 ♦ 3. . . . . . . . . Złożenia . . . . . 184 3. . . . . .2. . . 251 INDEKS HYDRONIMÓW . . . . 202 . . . . . . . . . . . . .8. . . . . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ina 155 ♦ 3. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -nia i rozszerzeniami 157 ♦ 3.2. . . . . .2. . . .12. . Sufiksacje substantywizujące . . . . .2. . . . . . . . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -n. . . . . . . . . . . . . . . .1.1. . .3. . . . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . 226 . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ica i rozszerzeniami 133 ♦ 3. . . . 214 . . . Derywaty hydronimiczne z rzadkimi sufiksami przymiotnikowymi 180 3. . . . . . . . . . . . .1. . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -sk.2. . . .4.1. . . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -an. . . . . Zmiany paradygmatu . .170 ♦ 3. .1. . . . . . .2. . . . . . . .1. . . . . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ow. . . . . . . . . . . . . . . . . .2. . . . 208 V. . . . . . . . . . . . . . . . Derywaty od wyrażeń przyimkowych . . . . . 186 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 . . . .2. . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . .2. . . . . .1. 225 . . . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -’e i rozszerzeniami 160 ♦ 3.2. .15. . . . . Derywaty hydronimiczne z formantami rzeczownikowymi . . . . . . .2. 2. . . . Uniwerbizacje . Wymiany sufiksów . PARALELIZM HYDRONIMÓW 1. . . . . . . . . 187 3. . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . czyli rekonstrukcja „rzeczywistości potamonimicznej” . . . . . . . . . . . . .1. . -ak i rozszerzeniami 159 ♦ 3. . . . . . . . . . . . . . .1. . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -awa 113 ♦ 3. . . statystyka. . Hydronimy od przymiotników związanych z kulturą materialną . . . . . . . . . 105 2. . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . . .2. Zrosty . .2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. 206 . . . . . . . . Hydronimy od liczebników . . . . .10.6. . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -yni(a) 115 ♦ 3. . . 102 2.11. . . . . . . . . . . . . . . . . Uwagi podsumowujące . . . . . . . . .1. . . Zmiany łańcuchowe i renominacje . .2. . . . . . . . . . . . . . . .2. . . . . . . . .14. . . . . . . . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -izna 163 ♦ 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 2. .1. . . . . . .4. . 231 1. . . . . Hydronimy od przymiotników . . .2. . . . . . . . . Hydronimy od przymiotników o charakterystyce topograficznej . Zmiany kolejności i wymiana członów w nazwach zestawionych . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. . . . . . . . . . . . . . . . . .2. . . . . Perspektywy badawcze . . Hydronimy od imiesłowów . . . 202 . Hydronimy powstałe w procesie onimizacji rozszerzonej z użyciem formantów nazwotwórczych .1. .4. Zestawienia wieloczłonowe 199 IV. . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. . . . . Derywaty hydronimiczne z innymi sufiksami (mało produktywnymi) 165 3. . 111 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . .2. . . . . . . . . . . .3. .2. . . . . . . .1. . Dyferencjacje . . . . .2. . . . . . . . . . . . . . . . 107 3. . . . . . . .9. . . . . 233 BIBLIOGRAFIA – ŹRÓDŁA I LITERATURA . . . . .5. . . . . . . Zmiany redukcyjne . . . . . . . . . . .2. 107 3. . . . . .2. . . 227 . . . . . . . .1. . 186 3. . . . . . .2. 7. . . . . . . . .1. . . . . 2. . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . Zmiany rodzaju . . . . . . . Derywaty paradygmatyczne . . . . . . . . Zmiany liczby . . . . . . . .4.2. . 11. Metafora oglądu a przestrzeń hydronimiczna . . . . . . POLIONIMIA – ZMIENNOŚĆ. . . . . . . Derywaty sufiksalne . . .2. . 222 .2. . . . . „Światy za nazwami”.2. . . . . . . CHARAKTERYSTYKA HYDRONIMÓW ODAPELATYWNYCH W UJĘCIU SYNTETYCZNYM. . . . 6. . . . . . . . .176 ♦ 3. . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksami -acz oraz -icz 164 ♦ 3. . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -in. . .2. . . . . . . Derywaty hydronimiczne z sufiksem -isko. 10. . . . . . . . . . . . . . Rozwój nazw jednoczłonowych w zestawienia . . . . . . . Zestawienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7. . . 92 2. . . . . . . . . . .6. . 253 SUMMARY . . . . .2. . . . . . . . .2. . . .

Niechaj Ci Wisła napój leje wszytką siłą,
[...]
Lubo się do Elbląga udała w bok prawy,
Lubo Leniwka gdańskie rozdziela żuławy,
I kamienista Biała, i Raba, co małym
Zbiera deszczem i nurtem brzeg ryje zuchwałym,
I z Tatr bieżący Poprad nieleniwym skokiem,
Wisłoka niespokojna z spokojnym Wisłokiem,
I bystrych wód Dunajec sławny łososiami,
I Nida pińczowskimi zabawna młynami,
I San szkutom niepewny dla prądziny skrytej,
I Wisznia, co o Rzeczy słucha Pospolitej,
I Tanew czarna, i Wieprz, dla spustnych przekazów
Od młynów uwolniony prawem i od jazów,
I co dwie województwa Radomierz graniczy,
I Pilica, co czopowe pierwsze w Polsce liczy,
Bug ruską krwią pamiętny, i Narew gadziny
Nie cierpiąca, i pełen Muchawiec kłodziny,
I Liw, na którym kiedyś Jadźwingi siedzieli,
I co litewskie księstwo z Podlasiem Pis dzieli,
I Świder mazowiecki, i Ossa, co słupów
Bolesławowych tyka, świadectw pruskich łupów,
I Drwęca spod Brodnice, i Brda, co podnosi
W Bydgoszczy spore skrzynie na połów łososi,
I Motława, u której jak w porcie okręty
Cumuje gruba lina i postronek kręty.
Jan Andrzej Morsztyn, Rzeki

Wielki przestwór, blisko dwieście tysięcy kilometrów kwadratowych, leżący w niżowym Europy lądzie,
zajmuje Wisły dorzecze.
Ponad brzegami jej dopływów ciągną się ziemie tłuste – proszowskie i kujawskie, urodzajne – lubelskie
i sandomierskie, ziemie chude – kieleckie i radomskie, płone – mazowieckie i piotrkowskie, leżą błota
i wydmy piasków bezpłodnych.
Ponad brzegami jej dopływów orze i sieje, kosi i żnie jeden jedyny lud.
Nad niemym głosem jej strumieni rozbrzmiewa żywy gwar mowy tej samej przez tysiąc lat.
Stefan Żeromski, Wisła

Pragnę podziękować wszystkim, którzy wspierali mnie i służyli pomocą podczas powstawania książki.
Słowa wdzięczności kieruję do Pani prof. dr hab. Marii Malec za „subtelną presję”, cenne
uwagi i sugestie rozwiązań metodologicznych oraz do Pana prof. dr. hab. Jerzego Dumy za
trud recenzencki i wskazówki merytoryczne. Dziękuję Pani prof. dr hab. Barbarze Czopek-Kopciuch i Panu prof. dr. hab. Piotrowi Żmigrodzkiemu za motywowanie mnie do pracy,
a dr Rozalii Przybytek i mgr. Pawłowi Swobodzie – za wszelką pomoc.
Autorka

WSTĘP

1. WISŁA I JEJ DORZECZE
Na terytorium Polski można wydzielić dziewięć odrębnych obszarów hydrograficznych:
dorzecza Wisły i Odry, zlewnie Zalewu Szczecińskiego i Wiślanego, pas rzek Przymorza oraz fragmenty zlewni czterech rzek wypływających poza granicami Polski: Niemna,
Dniestru, Dunaju i Łaby. Powierzchnia dorzecza Wisły wynosi 193 866,03 km2, z czego
w obecnych granicach Polski – 169 774,73 km2; 87% powierzchni tego dorzecza znajduje się w Polsce, a 12,9% poza jej granicami. Dorzecze Wisły stanowi 54% obszaru Polski
(por. mapa 1).
Rozkład powierzchni dorzecza Wisły jest asymetryczny: około 73% przypada na dopływy prawobrzeżne, a 27% – na dopływy lewobrzeżne, co ma związek z układem struktur
geologicznych (Wisła 1982: 96).W hydrologii stosuje się podział obszaru hydrograficznego na sześć odcinków: Wisłę Śląską (od źródeł do ujścia Skawy i Przemszy), Małopolską (od ujścia Skawy do ujścia Sanu – od Bramy Krakowskiej po Kotlinę Sandomierską),
Lubelską (od ujścia Sanu do ujścia Wieprza), Mazowiecką (od ujścia Wieprza do ujścia
Skrwy – od Kotliny Kozienickiej po Kotlinę Płocką), Kujawską (od ujścia Skrwy do ujścia
Brdy – od Kotliny Płockiej do przełomu Wisły pod Fordonem, cz. Bydgoszczy), Pomorską
(od Fordonu po ujście do Zatoki Gdańskiej) (Wisła 1982: 89–93).
Powyższy podział hydrograficzny pokrywa się częściowo z mapą podziałów dialektalnych (por. mapa 3), co znajduje również odbicie w przymiotnikowych określeniach poszczególnych części dorzecza derywowanych od nazw historycznych regionów Polski:
Śląska, Małopolski, Lubelszczyzny, Mazowsza, Kujaw, Pomorza.
Niekiedy stosuje się podział na trzy odcinki: Wisłę górną, środkową i dolną. Dorzecze górnej Wisły (od źródeł do Zawichostu) obejmuje cztery obszary geomorfologiczne:
Karpaty Zachodnie, Karpaty Fliszowe, Kotlinę Oświęcimsko-Sandomierską, Wyżynę Małopolską. Cechuje je bogata sieć hydrograficzna, obejmująca dopływy karpackie (Sołę,
Skawę, Rabę, Dunajec z Popradem, Wisłokę, San z Wisłokiem) i małopolskie (Przemszę,
Rudawę, Szreniawę, Nidę). Odcinek do ujścia Przemszy zwany jest też Małą Wisłą. Dorzecze środkowej Wisły wyznaczają ujścia Sanu i Narwi, natomiast odcinek powyżej Narwi
do Bałtyku określany jest jako Wisła dolna (Wisła 1982: 289, 309, 333).
Wisła i jej dorzecze stanowią inspirację dla poetów i pisarzy, a także obiekt badań różnych gałęzi nauki, takich jak: hydrologia, geomorfologia, geografia historyczna czy onomastyka. Gdyby zebrać wszystkie „vistulana”, okazałoby się, że ich liczba jest imponująca.

10
Podstawowe jednostki hydrograficzne MPHP

Mapa 1. Podział hydrograficzny Polski1

Cytowany jako motto tej pracy fragment wiersza J. A. Morsztyna dokumentuje poetycko
siedemnastowieczny układ hydrograficzny dorzecza Wisły wraz z „krajobrazem naturalnym i kulturowym”. Terytorium dorzecza i jego geografię historyczną utrwalił też w patriotycznym poemacie „Wisła” S. Żeromski.1
Prezentowane mapy pokazują współczesny stan hydrograficzny (mapa 1), geomorfologiczny (mapa 2) oraz nakładający się na nie podział dialektalny tego obszaru (mapa 3). W monografii „Nazwy wodne dorzecza Wisły” analizie i interpretacji zostały poddane językowo-onomastyczne aspekty „mapy” hydronimicznej wód płynących dorzecza Wisły na przestrzeni
tysiąca lat (z ograniczeniem zakresu do potamonimów2 pochodzenia odapelatywnego).
1
http://www3.imgw.pl/wl/internet/zz/zz_xpages/hydrografia/podzial_hydrograficzny/podzial_hydrograficzny_pliki/mapa1.html
2
P o t a m o n i m (od grec. ποταμός ‛rzeka’) – nazwa wody płynącej, termin niepomieszczony
w wykazie „Osnoven sistem i terminologija na slovenskata onomastika” (1983), stosowany w onomastyce rosyjskiej. W encyklopedii „Słowiańska onomastyka” (SOE) pojawia się w opisach badaczy rosyjskich

11

Mapa 2. Rys morfologiczny doliny Wisły oraz jej podział na odcinki (za: Wisła 1982: 86)

(I 44), białoruskich (II 255), macedońskich (II 268), serbskich (II 275) i chorwackich (I 92). Na gruncie
polskim upowszechnia go, podobnie jak inny termin hydronimiczny – l i m n o n i m (od grec. λίμνη ‛jezioro’) – nazwa wody stojącej, Z. Babik (33, 386, 444, 594). W toponomastyce polskiej mocno zakorzeniony
jest termin hydronim dla wszelkich nazw wodnych, w niniejszym opracowaniu używany jest on wymiennie
z potamonimem na określenie nazw cieków.

12

Mapa 3. Schematyczny podział dialektów polskich3

2. ZARYS STANU BADAŃ NAD POLSKĄ HYDRONIMIĄ
Nazwy wodne znalazły się w kręgu zainteresowania lingwistów na początku XX w. Badania i prace językoznawcze były ukierunkowane „etnogenetycznie”, a hydronimy służyły
do ustaleń pierwotnego zasiedlenia ludów Europy. Szczególne miejsce zajmują tu wydane
pośmiertnie „Studia nad nazwami wód słowiańskich” wybitnego slawisty i indoeuropeisty
3
Opracowanie: A. Krawczyk-Wieczorek na podstawie map: S. Urbańczyk, Zarys dialektologii polskiej, wyd. 3, Warszawa 1968, mapa nr 3 (Schematyczny podział dialektów polskich); Encyklopedia języka
polskiego, red. S. Urbańczyk, Ossolineum, Wrocław–Warszawa–Kraków 1991, 413, mapa 1. Dialekty polskie (podział schematyczny) z uzupełnieniami innych autorów (http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.
php?l1=opis-dialektow).

13
Jana Rozwadowskiego (1948)4, wykraczające tematycznie poza hydronimię polską. Tezy
tej rozprawy zostały wykorzystane przez Tadeusza Lehra-Spławińskiego w dziele „O pochodzeniu i praojczyźnie Słowian” (1946). Później problematyką tą zajmowali się również
inni uczeni: M. Rudnicki (1959–1961), J. Nalepa (1968), Z. Gołąb (2004), L. Bednarczuk
(1994), a także badacze niemieccy: W. P. Schmidt (1982) i J. Udolph (1979, 1990).
W badaniach nazw wodnych Polski prowadzonych od drugiej połowy XX w. wyróżnić
można trzy etapy: pierwszy polegał na gromadzeniu hydronimów w układzie hydrograficznym, drugi obejmował historyczno-etymologiczne opracowania nazw wodnych z obszaru
mniejszych dorzeczy, trzeci natomiast – słownikowe zestawienie na podstawie dotychczasowych prac wszystkich hydronimów z obszaru całej Polski, z ich pełną dokumentacją historyczną i gwarową oraz etymologią.
Pierwszy etap badań zamknęły publikacje nazw wodnych dwu wielkich dorzeczy:
„Hydronimia Wisły. Wykaz nazw w układzie hydrograficznym” pod red. P. Zwolińskiego (1965) oraz „Hydronimia Odry. Wykaz nazw w układzie hydrograficznym” pod red.
H. Borka (1983).
Drugi etap opracowań hydronomastycznych zapoczątkował J. Rieger pracą „Nazwy
wodne dorzecza Sanu” (1969). Kilka lat później ukazały się dwie kolejne monografie:
J. Riegera i E. Wolnicz-Pawłowskiej „Nazwy rzeczne dorzecza Warty” (1975) oraz E. Rzetelskiej-Feleszko i J. Dumy „Nazwy rzeczne Pomorza między dolną Wisłą a dolną Odrą”
(1977). Lata osiemdziesiąte zaowocowały „Hydronimią dorzecza Orawy” M. Majtána
i K. Rymuta (1985) oraz „Hydronimią dorzecza Pregoły z terenu Polski” M. Biolik (1987),
a w latach dziewięćdziesiątych ukazały się „Nazwy wód stojących w dorzeczu Bałtyku
między dolną Odrą a dolną Wisłą” A. Belchnerowskiej (1993). Opracowania te składają się
z części słownikowych i krótkich rozdziałów syntetyczno-interpretacyjnych.
Kontynuację cyklu monografii mniejszych dorzeczy i zlewni stanowią prace serii
„Hydronymia Europaea” (dalej: HE), powstałej w wyniku współpracy między Akademią
Nauki i Literatury w Moguncji (jej sekcją Językoznawstwa Ogólnego i Indoeuropejskiego) a Instytutem Języka Polskiego PAN w Krakowie (wzorowanej na serii „Hydronymia
Germaniae”5). W latach 1985–2005 ukazało się 20 tomów tej serii, wydanych w Stuttgarcie po niemiecku, jednolicie opracowanych przez polskich językoznawców. Są to: (I)
H. Górnowicza „Gewässernamen im Flußgebiet der unteren Weichsel” (Nazwy wodne
dorzecza dolnej Wisły) (1985), (II) E. Rzetelskiej-Feleszko „Die Zuflüsse zur Ostsee von
der Weichselmündung bis zur Persante” (Dopływy Bałtyku od ujścia Wisły do Parsęty) (1987), (III) J. Riegera, „Gewässernamen im Flußgebiet des Wisłok” (Nazwy wodne dorzecza Wisłoka) (1988), (IV) J. Dumy „Zuflüsse zur unteren Oder und zur Ostsee
bis zur Persante” (Nazwy dopływów dolnej Odry oraz Bałtyku po ujście Parsęty) (1988),
(V) M. Biolik „Zuflüsse zur Ostsee zwischen unterer Weichsel und Pregel” (Nazwy wodne
dopływów Bałtyku między dolną Wisłą a Pregołą) (1989), (VI) H. Mól „Gewässernamen
im Flußgebiet des Wieprz” (Hydronimia dorzecza Wieprza) (1990), (VII) A. Belchnerowskiej „Die Namen der stehenden Gewässer im Zuflußgebiet der Ostsee zwischen unterer
4
Fragmenty pracy ogłaszane były wcześniej w formie artykułów, których spis znajduje się w przedmowie wydawców dzieła T. Lehra-Spławińskiego i J. Safarewicza.
5
Jest to seria wydawnicza zainicjowana przez H. Krahego, która obejmuje 20 monografii (ukazujących się w latach 1962–2006) i zawiera słowniki nazw wodnych z obszaru Niemiec (dorzecza Renu, Dunaju, Wezery i Łaby).

14
Oder und unterer Weichsel” (Nazwy jezior w dorzeczu Bałtyku między dolną Odrą i dolną
Wisłą) (1991), (VIII) M. Biolik „Die Namen der stehenden Gewässer im Zuflußgebiet des
Pregel und im Einzugsbereich der Zuflüsse zur Ostsee zwischen Pregel und Memel” (Nazwy wód stojących dorzecza Pregoły i dopływów Bałtyku między Pregołą a Niemnem)
(1993), (IX) K. Rymuta „Gewässernamen im Flußgebiet der oberen Weichsel von der Quelle bis zu Soła und Przemsza” (Nazwy wodne dorzecza górnej Wisły od źródeł do Soły
i Przemszy) (1993), (X) E. Bilut „Gewässernamen im Flußgebiet des Westlichen Bug”
(Nazwy wodne dorzecza Bugu) (1995), (XI) M. Biolik „Die Namen der fließenden Gewässer im Flußgebiet des Pregel” (Nazwy wód płynących dorzecza Pregoły) (1996), (XII)
K. Rymuta „Rechte Zuflüsse zur Weichsel zwischen Soła und Dunajec” (Nazwy wodne prawobrzeżnych dopływów Wisły między Sołą a Dunajcem) (1996), (XIII) K. Rymuta i M. Majtána „Gewässernamen im Flußgebiet des Dunajec” (Nazwy wodne dorzecza
Dunajca) (1998), (XIV) J. Dumy „Gewässernamen im linken Zuflußgebiet der Weichsel
zwischen Pilica und Brda” (Nazwy wodne w zlewisku lewych dopływów Wisły po ujście
Brdy) (1999), (XV) K. Rymuta „Gewässernamen im rechten Zuflußgebiet der Weichsel
zwischen Dunajec und Wisłok” (Nazwy prawobrzeżnych dopływów Wisły między Dunajcem a Wisłokiem) (2000) oraz (XVI) „Gewässernamen im linken Zuflußgebiet der Weichsel zwischen Przemsza und Pilica” (Nazwy lewobrzeżnych dopływów Wisły od Przemszy do Pilicy) (2001), (XVII) J. Riegera „Gewässernamen im Flußgebiet des San”, Teil
I: Die fließenden Gewässer, A–O (Nazwy wodne dorzecza Sanu, cz. I: Nazwy wód płynących, A–O) (2003); (XVIII) J. Riegera „Gewässernamen im Flußgebiet des San”, Teil
I: Die fließenden Gewässer, P–Ż; Teil II: Die stehenden Gewässer (Nazwy wodne dorzecza Sanu, cz. I: Nazwy wód płynących, P–Ż; cz. II: Nazwy wód stojących) (2004), (XIX)
M. Biolik „Gewässernamen im Flussgebiet der Narew von der Quelle bis zur Einmündung
der Biebrza”, Teil I: Die fließenden Gewässer (Nazwy wodne dorzecza Narwi od źródeł
do ujścia Biebrzy, cz. I: Nazwy wód płynących) (2005) i (XX) M. Biolik, „Gewässernamen im Flußgebiet der Narew von der Quelle bis zur Einmündung der Biebrza”, Teil II:
Die stehenden Gewässer (Nazwy wodne dorzecza Narwi od źródeł do ujścia Biebrzy, cz.
II: Nazwy wód stojących) (2005). Seria objęła prawie całe dorzecze Wisły, obszar Przymorza, zlewnię Zalewu Wiślanego oraz dolną Odrę. Niestety, wbrew wcześniejszym zamierzeniom nie udało się opracować wszystkich hydronimów z obszaru Polski6. Zasady
redakcyjne, cel oraz metody przedstawiono w zeszycie wstępnym wydanym po niemiecku (z polskim streszczeniem) pt. „Hydronymia Europaea. Einführung. Ziele. Grundlagen.
Methoden” autorstwa W. P. Schmida, K. Rymuta i J. Udolpha.
W monografiach z cyklu „Hydronymia Europaea” zaprezentowano w porządku alfabetycznym w obrębie danego dorzecza nazwy wód płynących i – osobno – nazwy wód
stojących. Wykorzystano możliwie pełny materiał źródłowy oraz zapisy współczesne
i gwarowe. Zamieszczono również bogaty materiał ojkonimiczny i anojkonimiczny, genetycznie związany z konkretnymi hydronimami (tzw. kontekst onimiczny). Kanon źródeł
serii HE zawiera ponad 1000 pozycji. Są wśród nich źródła rękopiśmienne (głównie z kartotek słowników historyczno-geograficznych Polski w średniowieczu), źródła drukowane,
Do opracowania pozostały dorzecza: prawobrzeżnej Wisły między Wieprzem a Bugiem, Narwi
(od Biebrzy do ujścia do Wisły), prawobrzeżnej Wisły powyżej Narwi, Odry od źródeł do ujścia Warty
oraz Noteci.
6

Jakus-Borkowej „Hydronimia powiatu świeckiego” (1989) i E. po opracowaniu według jednolitych zasad monografii poszczególnych dorzeczy. a także dla dwu mniejszych regionów: E. I. Rymuta pt. wyżej) oraz 15 monografii z serii „Hydronymia Europaea”7. Obok opracowań onomastycznych na uwagę zasługuje zestawiony przy udziale językoznawców wykaz standaryzowanych nazw wodnych wraz z lokalizacją w układzie alfabetycznym. która ukazała się po oddaniu do druku niniejszej publikacji i nie została w niej uwzględniona. II – 1996). Taka analiza została zaprezentowana dla jednego większego wycinka dorzecza Wisły w modelowym opracowaniu J. nie zawierają jednak części syntetycznej. wariantywności i stosunków etnolingwistycznych. Oprócz tych wielkich i mniejszych pozycji monograficznych ukazywały się także artykuły i szkice poświęcone problematyce hydronimicznej. cz.: etymologii poszczególnych nazw rzek i jezior. Ich pełny przegląd podaje „Bibliografia onomastyki polskiej” (ponad 500 pozycji z tego zakresu)8. 1988). Poza tym ukazały się krótkie syntezy w formie artykułów: H. wskazywał już J. a obecnie przygotowuje rozprawę o hydronimach Suwalszczyzny. księgi sądów i urzędów. 2002) na podstawie: „Hydronimii Wisły” (1965) i „Hydronimii Odry” (1983). rejestry podatkowe. W trzecim etapie prac nad hydronimią zaplanowano opracowanie polskiego hydronomastykonu. które przedstawiają osiągnięcia oraz wyznaczają kierunki tej dziedziny badań. Hydronimy. która zawiera indeksy a fronte i a tergo. zestawione przez W. Biolik. Publikacja ta zawiera około 16 tys. która zajęła się hydronimami dorzecza górnej Drwęcy (1984. sześciu polskich monografii hydronimicznych wydanych w latach 1975–1993 (zob. Szulowską i E. Na potrzebę powstania polskiego słownika hydronimicznego. źródła. atlasy historyczne i geograficzne. wodospady. Monografie te mają charakter słowników etymologiczno-historycznych. 8 Artykuły i opracowania dotyczące problematyki omawianej w poszczególnych częściach pracy zostaną przywołane w odpowiednim miejscu. Pawłowskiego „Nazwy wodne Sądecczyzny” (1996). wizytacje dóbr kościelnych i dekanatów.15 w tym najstarsze opublikowane dokumenty kancelarii królewskich i książęcych. 2: Wody stojące. wydane pod redakcją K. Wolnicz-Pawłowska jest również autorką książki „O nazwach wodnych w Polsce” (2013). nazw wodnych. budowy słowotwórczej. cz. 2006). Poza serią wydane zostały po polsku opracowane w podobny sposób „Nazwy wodne dorzecza Warty od źródeł do ujścia Prosny” autorstwa E. semantyki podstaw. Rieger na konferencji w Szcze7 E.in. Mól „Budowa słowotwórcza nazw wodnych dorzecza Wieprza” (1996). słowniki. Dumy „Nazwy rzek lewobrzeżnego Mazowsza (z całym dorzeczem Pilicy)” (1999). Podsumowanie tych dwu etapów prac stanowi publikacja „Nazwy wód w Polsce”. . Dumy (2010). Miejsce szczególne w bibliografii hydronomastycznej zajmują dwa zbiory pokonferencyjne. katastry. Wolnicz-Pawłowską (2001. 1: Wody płynące. źródła kartograficzne od map osiemnastowiecznych po współczesne. Wolnicz-Pawłowskiej (2006) i „Nazwy wodne w dorzeczu Warty od Prosny po ujście do Odry” (z wyłączeniem dorzecza Noteci) J. Dotyczą one m. Wspomnieć też należy o opracowaniach M. spisy urzędowe. obejmującego całość nazw wodnych na obszarze Polski. mikrotoponimią (w tym hydronimią) powiatu ostródzkiego (1994). z podziałem na wody płynące i stojące: „Nazewnictwo geograficzne Polski” (t. Górnowicza „Synteza hydronimii dorzecza dolnej Wisły” (1988) i H. „Hydronimia słowiańska” (I – 1989.

16 drzyku w 1979 r.9 Cel. obejmujący nazwy określające obiekty wodne naturalne i sztuczne. Rymuta w składzie: Barbara Czopek-Kopciuch. oraz „Słownika nazw miejscowych okręgu mazurskiego” Leydinga (1959). oznaczenia długości rzek. Elżbieta Supranowicz i Urszula Wójcik przystąpił do pracy. wydanych tomów atlasu szesnastowiecznych województw: krakowskiego (2008). Urszula Bijak. ziemi sanockiej (1991. realizowany jest kolejny projekt badawczy. po podpisaniu umowy na wykonanie projektu badawczego nr 1H01D01029. Rozalia Przybytek. Podstawowa „baza” została uzupełniona nowymi zapisami sporządzonymi na podstawie map historycznych i współczesnych. opracowań historycznych – słowników historyczno-geograficznych średniowiecznych województw i ziem: województwa krakowskiego (1985 i n. Tekst tego wystąpienia został opublikowany w „Onomastikach” (XXVII: 186–189). Efektem projektu jest alfabetyczny słownik hydronimów (bez etymologii). Babika „Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich” (2001). sandomierskiego (1993). Utworzono „zalążki” artykułów hasłowych dotyczących hydronimów. niekiedy też identyfikacje i lokalizacje obiektów. sieradzko-łęczyckiego (1998). zweryfikowano niepewne zapisy. Henryka Mól.. a także propozycje organizacji pracy i różnice między pełnym hydronomastykonem a serią HE przedstawił w 2002 r. Artykuł zamieszczony w „Onomastikach” (XLVII: 37–48). lubelskiego (1966).). Wykorzystano również: rozprawę Z. które nie były dotąd opracowane. 9 10 . Wspomniane opracowania wykorzystano również do zredagowania haseł z dorzecza Łaby. to „rozpisano” „Hydronimię Odry” oraz uzupełniono materiał historyczny z wydanych tomów słownika „Nazwy geograficzne Śląska” (1970–2007) oraz „Słownika geograficznego Polski Zachodniej i Północnej” S. materiały robocze Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych powstałe podczas standaryzowania hydronimów oraz wykaz nazw standaryzowanych „Nazewnictwo geograficzne Polski” (2006). Wanda Makula-Kosek. wyszogrodzkiej (1971). Ta ogromna baza elektroniczna jest ustawicznie uzupełniana nowymi hasłami i zapisami oraz przygotowywana do udostępnienia w Internecie11. Rosponda (1951). 11 Od 2012 r. Wprowadzono także współczesne formy standaryzowane. finansowany przez Narodowy Program Rozwoju Humanistyki. podstawowe zasady redakcyjne słownika „Nazwy wodne Polski”.). lubelskiego (1983). chełmińskiej (1971). mazowieckiego (1973). Dla dorzecza Noteci rozpisano materiał z „Hydronimii Odry” (1983) i skonfrontowano z materiałem nazewniczym zawartym w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu” (1982–2003). który w 2005 r. Z dorzecza prawobrzeżnej Wisły między Wieprzem a Bugiem i między Narwią (wraz z dolną Narwią) a Osą wyekscerpowano nazwy z „Hydronimii Wisły” (1965) oraz z odpowiednich słowników historyczno-geograficznych średniowiecza i ich kartotek. Rymut10. 1998. K. mający na celu uzupełnienie i przetworzenie bazy tekstowej na „Elektroniczny słownik hydronimów Polski”. Bazą materiałową słownika stały się publikacje książkowe oraz kartoteki i materiały robocze przekazane przez autorów monografii serii HE. zespół pod kierownictwem K. założenia metodologiczne. 1981). płockiego (1980. wystąpił z wnioskiem do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego o sfinansowanie projektu słownika nazw wodnych Polski w formie elektronicznej bazy tekstowej. 2002). zaginione i istniejące w granicach współczesnej Polski. Halszka Górny (od 2007 r. Jeśli chodzi o hydronimy z dorzecza Odry (od źródeł do ujścia Warty). które były skanowane. niekiedy przepisywane i przetwarzane zgodnie z zasadami redakcyjnymi słownika. Pod koniec 2005 r.

konotacyjnymi. Przedmiotem części drugiej. 5. adaptacje. pragmatycznymi. CEL I ZAKRES PRACY Celem niniejszego opracowania była w pierwotnym zamyśle analiza lingwistyczno-onomastyczna całości systemu potamonicznego dorzecza Wisły na podstawie materiału historycznego i współczesnego. dotyczące jednego obiektu. które reprezentują inne modele nazewnicze. 12 . mapa 1). jakim ów system podlega. ustalenie źródeł motywacyjnych. Z badań wyłączono: nazwy wód płynących delty Wisły (75 obiektów). determinowana przez cechy naNazwy równobrzmiące określające różne obiekty w statystykach traktowane są jako odrębne jednostki nazewnicze. Jej zawartość została opisana wyżej w podrozdziale dotyczącym stanu badań. a także wielość zróżnicowanych zagadnień przekroczyłyby narzucone limity czasowe i wydawnicze. która by je osobno nakazywała traktować. Każda kategoria nazw własnych. obiektów. Nazwy oboczne utworzone od różnych podstaw leksykalnych. ale też właściwościami gramatycznymi. ZAŁOŻENIA METODOLOGICZNE OPRACOWANIA POTAMONIMÓW W ŚWIETLE METODOLOGII INNYCH KATEGORII NAZW WŁASNYCH Przywoływana przez wielu filozofów i językoznawców dychotomia: nomina appellativa – nomina propria nie oznacza. 4. a także nazwy źródeł (282 obiekty) i wodospadów (21 obiektów). dotyczącą odapelatywnych nazw wodnych. Przeciwnie. gdyż należą one do innojęzykowych systemów nazewniczych i wymagają nieco innych metod badawczych uwzględniających interferencje językowe. MATERIAŁ BADAWCZY Materiał źródłowy został wyselekcjonowany z komputerowej bazy nazw wodnych opracowanej w ramach grantu MNiSW. Zdecydowano zatem przedstawić pierwszą.17 3. traktowane są jako odrębne hydronimy. że funkcjonują one w izolacji od siebie: Między tymi dwoma gromadami wyrazowymi nie ma przepaści. w tym: opis warstw chronologicznych. znajdującej się w Pracowni Toponomastycznej Instytutu Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Swoistość materiału proprialnego wymusza jednak inny jego ogląd. nie tylko sposobem nominacji. o czym szerzej poniżej. Słownik potamonimów dorzecza Wisły obejmuje ponad 13. którą autorka ma nadzieję wydać jako kolejną monografię. kiedy jest rozpatrywany od zewnątrz. że analiza tak wielkiej liczby nazw.5 tys. bowiem Nazwy są częścią systemu językowego i razem z nim stanowią całość wtedy. według AtPHP nie należą one bowiem do dorzecza Wisły (por. zbadanie elementów systemu nazwotwórczego oraz zmian. Rozpatrywane od wewnątrz kategorie różnią się między sobą nie tylko odniesieniem do rzeczywistości. posiada je 1315 obiektów (11%). będą potamonimy odonimiczne (utworzone od innych nazw własnych). autonomiczną część tak okrojonego opracowania. Po zebraniu i wstępnym uporządkowaniu materiału okazało się. Poza zakresem analizy pozostały nazwy niemieckie oraz hydronimy z obszaru Warmii i Mazur. wariantów morfologicznych) określających ponad 11 tys. substytucje. doskonale się nawzajem uzupełniają i jedną całość tworzą (Taszycki 1963: 1). nazw-referentów12 (nie licząc kalk.

wynikające ze świadomości wewnętrznego zróżnicowania onimii. t a k s a m o b r z m i ą c a? Leksykony antroponimiczne są słownikami nazw. Cieślikowa 1996: 10). W mikrotoponimii dominuje opis regionalny (np. Kalety (1991). Kaleta (1998b: 32) stwierdza: „pomimo że t a s a m a n a z w a w ł a s n a powtarza się. również wielomotywacyjności onimów (por. Za takie można uznać jedynie opracowanie ewolucji systemu antroponimicznego nazwisk na podstawie bogatego materiału słowiańskiego Z. W zakresie toponimii badania prowadzone są nieco inaczej. Cieślikowa . kolejne zaś miały charakter panchroniczny (Borek 1988a. obok prac leksykograficznych dotyczących różnych kategorii nazw własnych. Rymut 1973. Zjawiskiem powtarzalności nazw. Imponujący jest dorobek antroponomastyki.18 zywanych obiektów. Rzetelska-Feleszko 1978a). (Zierhoffer 1957. średniopolski i współczesny. Niewiele jest charakterystyk całościowych dotyczących poszczególnych kategorii onimicznych. posiadaniem przez nazwę więcej niż jednego denotatu zajmowali się filozofowie (por. Pierwsze opracowania obok zasięgu regionalnego posiadały też cezurę chronologiczną – do XVI w. wyznacza w danym kręgu społecznym za każdym razem inny. Przegląd prac badawczych poświęconych tej kategorii onimów pozwala wyróżnić ujęcia syntetyczne poszczególnych stadiów rozwoju antroponimów powstałe na podstawie pełnych antroponomastykonów ogólnopolskich oraz prowadzone równolegle studia regionalne. Rymut 1967). 1994). Onomaści. Z. Istnieje tu także nurt stratygraficzny (Rospond 1969. zbiorem form antroponimicznych. Na równobrzmiące antroponimy patrzy się przez pryzmat liczby nosicieli. Różny jest sposób opracowywania w leksykonach antroponimów i toponimów. Mają one przede wszystkim charakter regionalny. Borek 1968. Rozwiązania metodologiczne zastosowane w niniejszej pracy biorą pod uwagę powyższe konstatacje. Czopek 1988. w tym hydronimów. Wójcik 2001). Niektóre ujęcia posiadają szerszą perspektywę diachroniczną (Malec 1971. Kaleta 1981) czy synteza współczesnych nazwisk polskich (Skowronek 2001).: Mznter. a każdy artykuł hasłowy jest zbiorem tekstów dotyczącym danej nazwy osobowej. Grodziński 1973) i lingwiści. Lubaś 1968. Bijak 2001. Rutkowski 2004: 42). Postępująca autonomizacja onomastyki w obrębie językoznawstwa oraz wyodrębnianie się poszczególnych gałęzi tej dyscypliny. by przyjęta konwencja interpretacyjna nie zamazywała owych wewnątrzkategorialnych właściwości (Skowronek. Hydronimy traktowane są jako elementy systemu językowego. gdzie badania materiałowe i interpretacyjne objęły okres staropolski. Wśród kategorii czy klas nazw własnych hydronimy wraz z antroponimami i ojkonimami najwcześniej weszły w krąg zainteresowania językoznawców. wytworzyła sobie właściwe relacje i charakterystyczne dla niej elementy (Cieślikowa 1996: 17). a przynajmniej […] takiego zróżnicowania metod badawczych. stwarza potrzebę wypracowania w badaniach odpowiedniej metodologii: […] wytworzenia osobnych narzędzi opisu dla każdej kategorii. seria „Pomorskie Monografie Toponomastyczne”. niepowtarzalny obiekt indywidualny”. takich jak opracowania poszczególnych subkategorii dla okresu staropolskiego (Cieślikowa 1990. różne funkcjonalnie od wyrazów pospolitych i posiadające specyficzne cechy kategorialne w odróżnieniu od innych grup onimów. zwłaszcza postrzeganie relacji: nazwa własna – obiekt (por. czy raczej t a k a s a m a . podejmują zróżnicowane metodologicznie próby ich całościowego opisu. Mrózek 1990). Przybytek 1993. Rysuje się tu tendencja do ujęć synchronicznych. Czy jest to rzeczywiście t a s a m a nazwa.

Ponieważ powtarzalność nazw jest zjawiskiem dość charakterystycznym dla hydronimii odapelatywnej. a także metodę analizy. Prace wielu badaczy złożyły się na w miarę kompleksowe i jednolite metodologicznie (choć jeszcze niepełne) opracowanie polskich nazw wodnych.19 1990: 6–7). wymaga pewnych rozstrzygnięć i określonego podejścia metodologicznego. Jak zakładali inicjatorzy projektów hydronimicznych: H. w onimii zob. dominują regionalne hydronomastykony poszczególnych dorzeczy. Koprzywnica. Borek i K.: studium o toponimach z sufiksem -ov-. porusza W. oraz inne desygnaty o tej nazwie: Koprzywnica. Cisownicy. dziś nieistniejące14. czyli homonimią i polisemią. Lubaś (2006: 264). Zawierają one datowane zapisy odnoszące się do danego obiektu. Dumy (2003a: 396). dla którego równobrzmiące nazwy terenowe stanowią jedną nazwę określającą więcej niż jeden obiekt. H. Babika. Koprzywnica. Dane statystyczne prezentowane w niniejszym opracowaniu w odniesieniu do hydronimów równobrzmiących dotyczą głównie ich referencji jednostkowej15. Oprócz studiów J. 13 14 . Uwikłane są jednak w tzw. Nazwy wodne różnią się od pozostałych klas toponimów cechami funkcyjno-rozwojowymi i strukturalnymi. kontekst onimiczny – wzajemną sieć powiązań i zależności systemowych między tymi klasami nazw (por. Celowe wydaje się wprowadzenie pojęcia referencji. -in. Inaczej zestawiany jest „Słownik nazw geograficznych Śląska” (1970–). iż przeważa raczej traktowanie każdej nazwy równobrzmiącej. w tym dwu największych: „Nazwy miejscowe Polski” i „Nazwy wodne Polski” (baza elektroniczna)13. powiązanej za pośrednictwem aktu nazewniczego z obiektem. również w kontekście toponimii. mają wielowiekową historię i tradycję użycia. Hydronimia zajmuje ważną pozycję w obrębie nazewnictwa geograficznego. dopiero po zgromadzeniu pełnego słownika nazw wodnych w Polsce będzie można przystąpić do ustalenia systemowych zależności i powiązań między poszczególnymi warstwami chronologicznymi hydronimów i badania wewnętrznej stratyfikacji strukturalno-typologicznej. pd. Wilgi. Śliny (→ Narew). Zagadnienie to. Górnowicz. Choć zagadnienie nazw równobrzmiących nie jest przedmiotem szczególnej uwagi w opracowaniach toponomastycznych. por. tylko niektóre z nich zawierają syntezy przedstawiające ewolucję systemu nazw na osi czasu. powiązane z konkretnymi obiektami. Ta jednostkowość. wymagają zatem odrębnego potraktowania. 59–60. jako odrębnego toponimu. Toponimy bowiem. jest charakterystyczna dla toponomastykonów. dwa dopływy górnej i dolnej Wisły. można zaobserwować różne stanowiska badawcze.(Nieckula 1971: 372). opracowanie dotyczące sufiksu -ica (Rzetelska-Feleszko 1978a: 17) czy artykuły J. Słowniki toponimiczne – choć nie wszystkie – konstruowane są odmiennie. Borek 1989: 12–13). produktywności przyrostka czy też typu słowotwórczego. Ich trwałość w czasie i przestrzeni determinuje układ słowników. Rymut. Powtarzalność toponimów świadczy o żywotności pewnych podstaw. czyli wyznaczoności. Przegląd większości monografii dotyczących toponimów pod tym kątem pozwolił stwierdzić. ld. 15 Nieco szerzej o zjawisku związanym z powtarzalnością nazw. dziś Biała Przemsza. Rozwadowskiego i Z. wskazanie na jednego referenta. Są to najczęściej zbiory nazw jednostkowych obiektów geograficznych zlokalizowanych w przestrzeni. dziś Strawa. referent jednostkowy Koprzywnica odnotowany po raz pierwszy w 1256 r. Koprzywnica.. s. dotyczących najstarszej warstwy hydronimów. Mrózek (1990: 80). Inaczej ujmuje to zjawisko w mikrotoponimii R. Koprzywnica. ld. Nazwy równobrzmiące (a właściwie równobrzmiące formy hasłowe) stanowią odrębne hasła słownikowe przypisane jednej miejscowości lub rzece. i rozróżnienia: nazwa Koprzywnica.

Określenia te w odniesieniu do budowy słowotwórczej są nieadekwatne i niezgodne z terminami prymarny i sekundarny. Udolpha. że podstawą badań lingwistycznych. Opracowania hydronomastyczne należą głównie do nurtu etymologiczno-historycznego (także z ukierunkowaniem etnogenetycznym) badań onomastycznych. 6. Grzegorczykową. KLASYFIKACJA HYDRONIMÓW W KONTEKŚCIE STOSOWANYCH KLASYFIKACJI ONOMASTYCZNYCH Ważnym składnikiem metodologii badań są klasyfikacje. w tym onomastycznych. Ta różnorodność wewnątrzkategorialna powoduje. gdyż jej dotychczasowe propozycje przyjmowane są sceptycznie. za R. Klasyfikacja naukowa – jak stwierdza Borek (1988b: 43). iż dobór odpowiednich metod badawczych wymaga znajomości i analizy pełnego historycznego materiału nazewniczego. strukturalno-gramatycznej S. W badaniu semantyki podstaw hydronimicznych wyzyskano również elementy paradygmatu kognitywnego. jaki i niederywowanymi (Udolph 1979). przy czym zbiory nazw archaicznych (przedsłowiańskich) i prasłowiańskich nie są przedmiotem analiz szczegółowych. które cechuje również pewna niestabilność dynamizująca zjawiska systemowe. Borka (1988b). Grzegorczykowa 2002: 86). Kaleta 1998b: 50). które łączą metodę filologiczną ze strukturalizmem oraz elementami stratygrafii i statystyki. które wprowadził strukturalizm (por. strukturalnie i semantycznie. „ma charakter schematyzująco-porządkujący. choć opis ten nie przyniósł oczekiwanych rezultatów. podobnie jest 16 Tytuł „Klasyfikacja strukturalno-gramatyczna słowiańskich nazw geograficznych” sugeruje. Brak jest systematyzacji hydronimów na miarę klasyfikacji stworzonych dla słowiańskich nazw miejscowych: semantyczno-etymologicznej W. Rosponda (1957)16 czy genetyczno-funkcyjnej H. Podziały te nadal odgrywają dużą rolę w porządkowaniu i dekodowaniu ojkonimów słowiańskich. Dostrzegam jednak wartość i przydatność metod pragmalingwistyki oraz językoznawstwa kognitywnego. 17 Zdezaktualizował się częściowo podział strukturalno-gramatyczny S. które wiążą zjawiska językowe z zagadnieniami antropologicznymi. . głównie hydronimami zarówno derywowanymi. dotyczy jednak tylko nazw miejscowych. są metody językoznawstwa strukturalnego. Przykładem wykorzystania tej metody jest monografia J. iż obejmuje ona wszystkie nazwy geograficzne. Poza dociekaniami badawczymi pozostaje również aspekt etnogenetyczny w problematyce hydronimicznej. są wykorzystywane w segregowaniu materiału z innych klas toponimicznych17. egzemplifikując swoje tezy słowiańskimi apelatywami i toponimami. Rosponda na nazwy prymarne i sekundarne. W monografii wykorzystane zostały metody badawcze wypracowane przez polską szkołę onomastyczną. Taszyckiego (1958: 228–268).20 W niniejszym opracowaniu podjęto próbę holistycznej syntezy znacznego fragmentu systemu hydronimicznego na przykładzie potamonimów dorzecza Wisły zróżnicowanych chronologicznie. Pragmalingwistyka i semantyka kognitywna będzie w proponowanym ujęciu „koncepcją dopełniającą” w opisie hydronimii (por. W ograniczonym stopniu stosuję metodę historyczno-porównawczą. gdyż został on już wyczerpująco opisany. który zrekonstruował 76 podstaw apelatywnych. służący wydobywaniu istotnych cech analizowanego materiału”. Uważam. Głównym zadaniem jest tu ustalenie proporcji między poszczególnymi zbiorami. Moim dążeniem jest natomiast przedstawienie ewolucji systemu hydronimicznego przez wydzielenie warstw chronologicznych.

przynosi natomiast klasyfikację strukturalno-semantyczną. proporcje nazw przymiotnikowych i rzeczownikowych. zawierająca nazwy rzek lewobrzeżnego Mazowsza (1999a). odzwierciedlające właściwości terenu. J. produktywność formantów. „rozbijając” composita. Rieger. łączliwość poszczególnych form słowotwórczych z konkretnymi bazami semantycznymi. Autor wydziela nazwy: archaiczne – najstarszą warstwę hydronimów. M. Rzetelska-Feleszko i J. Nie można jednak przeprowadzić klasyfikacji semantycznej czy strukturalnej hydronimów bez zwrócenia uwagi na warstwy chronologiczne. różne chronologicznie. staroeuropejskie. włączając jako podrzędny podział S. Próbę klasyfikacji semantycznej nazw wodnych. archaiczne. przedstawiła E. Monografia J. Interesujące rozwiązania klasyfikacyjne stosuje szkoła czeska. tzw. Rymut w podsumowaniu hydronimów dorzecza Orawy (1985) przyjęli podobne ramy klasyfikacyjne. charakteryzujące fizyczne i chemiczne właściwości płynącej wody. skupia się jedynie na wybranych zagadnieniach. wyróżnia warstwę najstarszą (indoeuropejską i przedsłowiańską). composita oraz nazwy dwuznaczne i niejasne.21 z artykułami. Bilut (1989: 151–166). E. więcej miejsca poświęcając strukturom sufiksalnym. Nazwy polskie. a podstawowe tezy tego ujęcia prezentuje R. prymarne. Rosponda na nazwy prymarne i sekundarne (rzeczownikowe i przymiotnikowe). Nazwy słowiańskie. mniej – nazwom utworzonym bez użycia sufiksów. Omówienia syntetyczne są spotykane w nielicznych monografiach dorzeczy. Majtán i K. ale tu autorzy – J. deminutywne (rzadkie na Pomorzu). topograficzne. Wolnicz-Pawłowska – zwrócili uwagę na problem derywacji dezintegralnej. ale odnoszące się do epok historycznych (bałtyckie. Nazwy archaiczne. Wyróżnia ona: nazwy hydrograficzne. Jedną z ciekawszych propozycji autorskich jest klasyfikacja E. kulturowe (grupa stosunkowo liczna). Nazwy obce. takie jak: stosunki między produktywnością nazw w poszczególnych bazach semantycznych. Każde z tych ujęć syntetycznych przedstawia pewien wycinek subsystemu hydronimicznego. społecznej i duchowej. sekundarne. Nowatorsko sporządzony indeks daje jednocześnie obraz wariantywności hydronimów. nazwy słowiańskie i niejasne. Dumy. Šrámek (1999: 203–204). motywowane apelatywami lub toponimami pochodzącymi z różnych języków słowiańskich. Rzetelskiej-Feleszko (1989: 105). III. Duma w monografii nazw rzecznych Pomorza (1977) wskazują na liczne czynniki tworzące obraz nazewnictwa rzecznego danego obszaru. Podobne rozwiązanie zaprezentowane zostało w opracowaniu dorzecza Warty (1975). Onimię każdego języka dzieli na dwie . która widoczna jest głównie w hydronimach utworzonych od nazw miejscowości. dzierżawcze (i pamiątkowe). ukazujące wytwory kultury materialnej. przedsłowiańskie. prezentując nazwy wodne dorzecza Sanu (1969). głównie na podstawie hydronimów dorzecza Bugu. niemieckie. archaicznych słowiańskich oraz bałtyckich. wołoskie). II. Na podstawie przeprowadzonych badań nad hydronimią Polski z uwzględnieniem kryterium chronologiczno-etniczno-językowego wydzieliła ona następujące warstwy nazw rzecznych: I. Rieger i E. Autorzy wyodrębniają również grupy semantyczne nawiązujące do podziału znaczeniowego nazw miejscowych: hydronimy topograficzne (większość). których człony włączono do różnych zbiorów. kulturowe. które wyjaśniają etymologię nazw archaicznych przedsłowiańskich. IV. a także dzierżawcze i etniczne.

Tušková 2011: 485–491). Wyrożniam więc: I.2. i rozszerzoną. wyróżnia mianowicie transonimizację właściwą. Onimizacja w szerszym rozumieniu byłaby synonimiczna z proprializacją. Wydaje się. 1.2. 1. III. iż można użyć terminu onimizacja rozszerzona (analogicznie do pojęcia transonimizacji rozszerzonej) w odniesieniu do odapelatywnych derywatów paradygmatycznych. derywaty komponowane. Właśnie ta cecha procesów nazwotwórczych powinna wybijać się na pierwszy plan aktu nominacyjnego i jako taka powinna znaleźć odzwierciedlenie w konstruowaniu ram klasyfikacyjnych. 19 Tę propozycję klasyfikacyjną upowszechniają badacze czescy (por. który ma miejsce w każdej kreacji nazwy od podstawy apelatywnej – tworzeniu nazwy (także przy użyciu środków słowotwórczych) towarzyszy proces wyodrębnienia danego obiektu z całej klasy podobnych i włączenia go do odpowiedniej kategorii nazw własnych. która jednak zawęża te procesy do przechodzenia apelatywu do klasy nazw własnych i wędrówek onimu z jednej klasy onimicznej do innej bez użycia wykładników formalnych. hydronimy powstałe w wyniku onimizacji rozszerzonej: 1.2. derywaty paradygmatyczne. mające charakter genetyczno-motywacyjny. lecz przede wszystkim na odmiennej funkcji […]. hydronimy powstałe w wyniku onimizacji właściwej. do koncepcji stosowanych w polskich opracowaniach hydronomastycznych. 2005: 135). 18 „Przyjęcie stwierdzenia. Definicje te jednak zostały później nieco przez autorkę zmodyfikowane18.22 wielkie grupy: odapelatywną (deappellativa) i odproprialną (depropria). czyli tworzenie onimów odonimicznych bez wykładników formalnych. Proces zmiany appellativum → proprium określa jako proprializację lub onimizację. podkreślana w każdej monografii onomastycznej i opracowaniach wykorzystujących wybiórczo materiał proprialny. nawiązują. Funkcja ta polega na wyróżnieniu […] jednego obiektu spośród wszystkich takich samych lub podobnych obiektów danej klasy”.2. Problematyka onimizacji i transonimizacji pojawia się u A. powinna stanowić pierwszoplanowy element klasyfikacji materiału onimicznego. że onimizacja (proprializacja) jest nadrzędnym pojęciem. Czeski onomasta R. „Istota nazw własnych – jak stwierdza E. Cieślikowej (1990: 5. Šrámek (2003–2004: 499–508) transonimizację ujmuje szerzej. ani na ich szczególnej budowie. przedsłowiańskie. . z jednej strony. Przyjęte w niniejszym ujęciu ramy klasyfikacyjne. a także słowaccy (Ološtiak 2010: 24–49). proces przechodzenia proprium → proprium jako transonimizację. sufiksalnych i komponowanych. Hydronimy prasłowiańskie. Dychotomia: appellativa – propria. Takie spojrzenie na transonimy wymusza podobny ogląd onimów odapelatywnych. jak i słowotwórcza wyznaczałoby dwa sposoby powiększania zasobu nazw własnych: onimizację i transonimizację” (Cieślikowa 2006: 55).2. obejmującą powstawanie derywatów fleksyjnych.1. II. 1. Hydronimy archaiczne. W wypadku nazw odapelatywnych onimizacja jest procesem. w którym mieszczą się zarówno derywacja semantyczna. Hydronimy polskie (oraz innosłowiańskie z obszaru Polski): 1.3. hydronimy powstałe w procesie onimizacji: 1. derywaty sufiksalne. słowotwórczych i komponowanych19.1. Rzetelska-Feleszko (1993: 398–399) – nie polega na jakimś specjalnym doborze wyrazów występujących w tej roli. z drugiej natomiast – do koncepcji szkół czeskiej i słowackiej.

hydronimy powstałe w wyniku transonimizacji rozszerzonej: 2. Wśród hydronimów odonimicznych (III. derywaty sufiksalne. wybór motywacji.1. KOMPOZYCJA PRACY Do tradycji opracowań historycznojęzykowych. liczebników i dewerbalne od czasowników.2. Hydronimy obce (bałtyckie. derywaty komponowane (w których choć jeden człon motywowany jest przez onim). należy prezentacja materiału. Nie jest możliwe. Nazewnicze cechy relewantne (wybrane w akcie nominacyjnym) dla obiektów danej kategorii stanowią zbiór jednostek leksykalno-semantycznych.2. Šrámek 1988: 19–31. przymiotników. Płaszczyzna postnominacyjna to funkcjonowanie onimu i jego rozwój (por.). Płaszczyzna prenominacyjna (faza ideacji). których opis znajdzie się w planowanej drugiej części monografii.23 2.2. wołoskie). hydronimy powstałe w wyniku czystej transonimizacji (ponowienia). a nawet niecelowe byłoby zamieszczenie pełnego materiału nazewniczego. 2. które są w centrum zainteresowania. należy ponadto przeanalizować proprialny akt nominacyjny. Stanowią je: 1. w tym onomastycznych.) jako elementy subpodziału wyróżniono typy onimów motywujących.2. hydronimy powstałe w procesie transonimizacji20: 2. w której dokonuje się wyodrębnienie obiektu.1. 2. Słownik potamonimów dorzecza Wisły jest częścią bazy elektronicz20 Punkt ten odnosi się do hydronimów dorzecza Wisły motywowanych przez inne nazwy własne. wyróżniono natomiast hydronimy odapelatywne (III. W grupie nazw polskich. z finalnym etapem włączenia onimu do odpowiedniej klasy nazewniczej i desemantyzacji.1. W klasyfikacji tej wyodrębnienie grup nadrzędnych nastąpiło przez zastosowanie kryterium chronologiczno-językowego. 3. Hydronimy niejasne. zniekształcone. IV. które później zostaną (w różnym stopniu) spetryfikowane. regulację przez istniejący system proprialny. niemieckie. imiesłowów) oraz kryterium semantyczne z głównym podziałem na nazwy topograficzne i kulturowe21. derywaty paradygmatyczne. nie wystarczy stworzyć funkcjonalnej klasyfikacji danej kategorii onimicznej.3. Šrámka. Płaszczyzna nominacyjna (faza substancjalizacji). polegająca na kształtowaniu się konkretnego onimu przez zastosowanie leksykalnego i formalnego elementu systemu językowego.2.) i odonimiczne (III. 7. Aby rozpoznać zjawiska systemotwórcze. następnie weryfikację. Z pomocą przychodzi tu pragmalingwistyczne ujmowanie zjawisk onimicznych zaproponowane przez R. Rutkiewicz-Hanczewska 2012: 355–363).2. .2. bez których udziału nie może dojść do kreacji nazwy własnej. 2. V. Motywacją nazewniczą staje się jedna cecha. trzy kolejne fazy nazywania. 2. własność wybranego do nominacji obiektu. W obrębie hydronimów odapelatywnych zastosowano dodatkowo kryterium gramatyczne (onimy denominalne od rzeczowników. mająca charakter pozajęzykowy. 21 Hydronimy pochodzące od apelatywów osobowych oraz od ich derywatów przymiotnikowych o charakterystyce dzierżawczo-pamiątkowej zamieszczone zostaną w drugiej części pracy. który wydziela trzy płaszczyzny. trzy plany.

najpóźniej poświadczona. Po dwukropku przytaczany jest materiał historyczny: oryginalny zapis historyczny. statystyki. w nawiasie kolejne recypienty.] o ich wewnętrznej stratyfikacji strukturalno-typologicznej. struga). Zredagowane hasła dotyczące obiektów. a kolejność poruszanych zagadnień zgodna jest ze schematem przyjętym w większości opracowań toponomastycznych. . Niniejsza rozprawa ukazuje „mapę” odapelatywnych nazw wód płynących z terytorium dorzecza Wisły. np. str. Nie rezygnuję jednak z przedstawienia fragmentu materiału. pot. Budowa przedstawianych haseł jest podobna do układu w bazie Nazwy wodne Polski. a w przypadku nazw zaginionych forma językowa najbardziej reprezentatywna. podobnie jak uzupełnienia dokumentacyjne. cytowanych powyżej onomastów. są umieszczane w przypisach22. Rozdział V prezentuje wybrane zmiany formy hydronimów na osi czasu zarejestrowane w dokumentach. Jak zasygnalizowano w podtytule pracy i wspomniano wcześniej. Tytułem hasła jest urzędowa forma nazwy wodnej przyjęta przez Komisję Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych. Syntezę hydronimów odapelatywnych rozpoczyna opis warstw najstarszych (rozdział I i II). że ta propozycja badawcza stanowi skromną odpowiedź na niektóre postulaty i pytania formułowane przez wybitnych. stratygrafii potamonimów oraz przeglądu semantyki podstaw apelatywnych o największej frekwencji. lokalizacyjne i identyfikacyjne do haseł opracowanych w monografiach. odtworzono wybory motywacyjne związane z płaszczyzną prenominacyjną. informacja o długości cieku w kilometrach oraz wskazany jest następny obiekt wodny. najstarsze odczytane i datowane poświadczenia źródłowe przywołane są w kolejnych rozdziałach tej pracy. których nazwy nie były publikowane w monografiach hydronimicznych.. rz. do którego wpada dana rzeka. (= rzeka). skrót źródła. 22 Zamieszczane są głównie hasła dotyczące obiektów z obszaru prawobrzeżnej Wisły między Wieprzem a Bugiem oraz między Narwią (od ujścia Biebrzy) a Drwęcą. przedmiotem tej części rozprawy będą tylko hydronimy odapelatywne. Materiał został wyekscerpowany ze źródeł drukowanych należących do kanonu słownika „Nazwy wodne Polski” oraz z kartoteki słownika historyczno-geograficznego Mazowsza w średniowieczu (zawierającej źródła rękopiśmienne).24 nej „Nazwy wodne Polski” (pochodzi głównie z prac już opublikowanych). którego celem jest archiwizacja oraz krytyczne spojrzenie na ten fragment zasobu nazewniczego. przedstawia fazę postnominacyjną i brak stabilności dość charakterystyczny dla tej kategorii proprialnej.. data. znajdującej się w Instytucie Historii PAN. W rozdziale IV dokonano syntezy chronologii. Po ponad 20 latach nadal jest aktualne stwierdzenie H. fazy aktu proprializacji. [. Autorka żywi nadzieję. (= potok). choć pojawią się odwołania do hydronimów odonimicznych. (= strumień. Część główną (rozdział III) stanowi analiza nazwotwórcza hydronimów odapelatywnych odpowiadająca statusowi propriów fazy drugiej aktu nominacyjnego. Układ pracy uwzględnia w pierwszym rzędzie warstwy chronologiczne hydronimów. Borka (1989: 12–13): […] mało wiemy o systemowych zależnościach i powiązaniach między poszczególnymi warstwami chronologicznymi hydronimów w konkretnych układach regionalno-hydrograficznych. dlatego też nie wejdzie w całości do monografii. Następnie podawany jest typ obiektu wodnego.

Udolph. przynależność do konkretnej niesłowiańskiej grupy językowej: wenetyjskiej. Jest to drugie po dziele J. indoeuropejską strukturę morfologiczną (element leksykalny + element słowotwórczy + element fleksyjny) i bazy apelatywne. Dokonał on pierwszej syntezy najstarszych polskich hydronimów. polscy badacze przypisywali hydronimom. ustalił też wschodnioeuropejski zasięg hydronimii staroeuropejskiej. słowiańskie. Rozwadowski. bałtyckich czy języka niemieckiego oraz sporządzenie inwentarza nazw archaicznych dorzecza Wisły. Indoeuropeiści niemieccy w odniesieniu do tych nazw używają określenia „staroeuropejskie”. Według Schmida hydronimia staroeuropejska jest warstwą nazewniczą. Krahemu. Pomysły te poddał krytycznej analizie i rozwinął W.in. P. Centrum indoeuropejszczyzny stanowią dla niego języki bałtyckie. Wyróżnił on i opisał 20 hydronimicznych baz leksykalnych (apelatywów wodnych) związanych z wodą i jej naturalnymi właściwościami (Krahe 1964). dla którego Alteuropa jest pojęciem onomastycznym. P. STAROEUROPEJSKIE) – NAJSTARSZA WARSTWA HYDRONIMÓW 1. zwłaszcza pracy J. dla którego Alteuropa była pojęciem językowym odnoszącym się do fazy rozwojowej między prajęzykiem a językami historycznymi. Nazwy należące do tej warstwy nie są motywowane na gruncie danego języka czy dialektu. kolorów wody itp. Koncepcję hydronimii tzw. dla których nie znajdowali objaśnienia na gruncie słowiańskim. Kontynuatorem badań W. który zajął się starą hydronimią z obszaru współczesnej Polski i wydzielił 50 gniazd hydronimicznych (Udolph 1990). rzeki. Rozwadowskiego. lecz – na podstawie obecnego stanu wiedzy. (Schmid 1982). co nie udało się H. Badania nad najstarszą warstwą hydronimów były prowadzone przez cały XX wiek. Schmida jest J. iliryjskiej. bałtyckie. Ponad 60 hydronimom – oprócz Wisły i „jej gniazda” – przypisał pochodzenie indoeuropejskie. a także celtyckie. celtyckiej. którą skłonny jest identyfikować z hydronimią indoeuropejską. Krahe. Schmid.I. m. dotychczasowych opracowań i krytycznego ich oglądu – wyłonienie warstwy hydronimów uznanych za niemotywowane na gruncie języków słowiańskich. STAN BADAŃ NAD HYDRONIMIĄ PRZEDSŁOWIAŃSKĄ Celem tego rozdziału nie jest szczegółowa analiza koncepcji poszczególnych badaczy dotyczących najstarszych hydronimów. z powodu braku znajomości słowiańskiej literatury onomastycznej. staroeuropejskiej stworzył H. W pierwszej połowie XX w. w której wiele „apelatywów wodnych” objaśnił na gruncie języka indoeuropejskiego. sprowadzające się do określeń wody. muszą mieć dokładne morfologiczne odpowiedniki poza danym obszarem. płynięcia. Rozwadowskiego syntetyczne ujęcie . Prekursorem współczesnego podejścia do najstarszej warstwy nazewniczej był J. NAZWY PRZEDSŁOWIAŃSKIE (TZW. germańskie (Rozwadowski 1948: 280–303).

południowo-zachodni (podsudecki). centralny (łęczycko-kielecko-częstochowski). która stwierdza. Tanew. Autor zebrał i zmapował 189 toponimów Termin makrohydronim jest funkcjonalny. że „teorię «hydronimii staroeuropejskiej» zaakceptowała w Polsce większość badaczy nazw wodnych”. Borek (1983a). natomiast nazwę Liwiec zalicza do staroeuropejskich lub staropruskich. ale i wnikliwy opis stosunków nazewniczych na tle innych słowiańskich podsumowań zamieszczonych w tym opracowaniu. Bzura.nie odnosi się bowiem do samego proprium. Udolpha. Soła. Šrámek. Rawka.in. Nrowa (Utrata). Mroga. Pilica. Przegląd dotychczasowych hipotez wraz z bogatą dokumentacją źródłową i własnymi propozycjami objaśnień prezentuje Z.26 najstarszych nazw wodnych z terenu Polski. Popowska-Taborska (1989. 1993: 36–48). część jednak nazywa je „archaicznymi”. Luciążę. Szczegółowe uwagi przedstawił L. Większość najstarszych hydronimów została wielopłaszczyznowo zbadana przez wybitnych językoznawców. ale dość dyskusyjny. Uważa on mianowicie. Wisłok. Krytyczne omówienie prac dotyczących hydronimii obszarów słowiańskich w kontekście dociekań etnogenetycznych przedstawiła H. por. Wierzyca. Autor rozdziału dotyczącego Polski J. Rzetelskiej-Feleszko (1989). podkarpacki (Małopolska płd. Dunajec. Bug. którą rozwinął w komunikacie „Areały i procesy językowe w przedhistorycznej Polsce” (Bednarczuk 1994: 13–17). Sceptyczne podejście do użyteczności hydronimów w badaniach nad etnogenezą Słowian pojawiło się również w artykule E. Przemszę. Narew. Wisła. Na temat hydronimów archaicznych napisano wiele. Brok. Rabę. północno-zachodni (pomorsko-wielkopolski). R. w którym omawiane są głównie makrohydronimy1. Łydynia. Duma uważa za staroeuropejskie następujące nazwy większych rzek: Achna (Ochnia). Historię badań nad nazwami „archaicznymi” przedstawiają: H. Drwęca. Wisły. Część onomastów w odniesieniu do tych hydronimów używa określenia „staroeuropejskie” (m. Świder. Wda. choć utożsamia ze „staroeuropejskimi” (Duma 1999a: 27). Janka. lecz do obiektu o dużych rozmiarach określanego przez onim. Nida. Bednarczuk w swojej recenzji pracy J. element makro. Tyśmienicę. a Brdę. Podkreślano wielokrotnie wyjątkową rolę tej archetypicznej warstwy w odtworzeniu najstarszych stosunków etniczno-językowych. Dniepru” (1992: 260). Nur (Nurzec) – do staroeuropejskich. Błoga. że „poważna dyskusja nad przedsłowiańską hydronimią Polski będzie możliwa po opracowaniu całych dorzeczy Odry.) i południowo-wschodni (lubelsko-zamojski). Uszwa (Uszwica). 1 . Łup(i)ę (Skierniewkę). Duma 2002b: 159). Por. Krztynia. Zaproponował metodę badań areałowych. Zagadnieniu najstarszych onimów w krajach słowiańskich poświęcony jest rozdział 7 SOE I pt. Rzetelska-Feleszko (2001a: 148). Z obszaru dorzecza Wisły J. Skrwa. Górnowicz 1988: 30). Aspekty „mikro” i „makro” jako interpretačni a klasifikačni problem v onomastice (w druku). Duma (2002b: 156–160) przedstawił zwięzłą syntezę najstarszej warstwy nazewniczej wraz z interesującą mapką 144 hydronimów staroeuropejskich. bałtyckich i słowiańskich z obszaru współczesnej Polski. Z. San. Jest to dość lapidarny. a także Niemna. Podzielił on Polskę na 6 regionów hydronimicznych: północno-wschodni (mazowiecko-podlaski z przewagą nazw bałtyckich). Babik (2001: 22–34) oraz E. Podsumowaniem dotychczasowych osiągnięć badawczych w zakresie onomastyki polskiej i słowiańskiej są dwa kompendia: „Polskie nazwy własne” (1998) i „Słowiańska onomastyka” (SOE). Wisłoka (ogółem 28). Babik w obszernej monografii „Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich” (2001). Dźwiny. najbardziej interesowały one badaczy związanych z nurtem etniczno-językowym. Osa. Wieprz – do staroeuropejskich lub słowiańskich (por. słowiańskich lub staropruskich. „Przedsłowiańskie a słowiańskie nazwy własne”.

W dorzeczu Wisły Z.83 km. uważa nazwę za odprysk areału „śląskiego” i z braku słowiańskich wyrazów na *dok.‛pędzić. o dł. bałto-słowiański. Wisły. ld. genetycznie identyczne. Brzura (1241). staroeuropejska.pochodzącymi z różnych języków indoeuropejskich. Rymuta podstawa nazwy była niejasna.04 km. rz. 13). Drwęca (1203?). iliryjska. ze względu na sufiks -awa. Udolpha i z teorią «staroeuropejską» oraz przesunięciem akcentów w stronę słowiańskiego pochodzenia niektórych nazw”. 2. Pszczynki ( Wisła). Jest to. pochodzące od czasownika huczeć (por. 13. . propozycje etymologiczne oraz dyskusje dotyczące poszczególnych nazw szeroko zostały zaprezentowane w opracowaniu Z. warstwy I. Duma (1977: 71). Paralelne hydronimy Huczow (1400). Babik 104–106). Babik (112). Pokornego (1949–1969). pd. ld. która funkcjonowała tylko w XVIII w. zestawiana z grec.zalicza do warstwy I. pot. wzdymać’ (Nalepa 1993: 87–91). Sanu. rz. definiowanej „jako grupa nazw […] niemotywowanych na gruncie języków używanych na tym obszarze w okresie średniowiecza i nowożytności”. HE X 54–55)3. najpełniejsza synteza tej grupy nazw. ld. a także z bałtyckimi Dacytien. *beu̯ g(h).45 km. dziś Hoczewka. Udolph w uwagach do jego objaśnień zestawia hydronim z onimami na *Dak. Rzetelska-Feleszko i J. Narwi.45 km. ld. o dł. 230. Dumy i Z. Warstwa I nie jest dla autora rozprawy synonimiczna z warstwą przedsłowiańską i tego określenia on unika (por. Bugu. Dla K. HYDRONIMY O NIEKWESTIONOWANEJ ARCHAICZNOŚCI Pełna literatura. Rzetelskiej-Feleszko (2001a: 149) nie ma w niej „nowych. 28. 773. Szukając dewerbalnych nazw z suf. związany z ide. często były objaśniane jako rodzime. 173.27 tzw. Zbiory J. Babika różnią się liczebnie. Nazwa interpretowana jako bałtycka. rdzenie i znaczenia podawane są głównie za słownikiem J. rz. -awa. Z. Dakow (HE IX 24). jej krytyczne omówienie. Nazwa izolowana.‛skręcić’ Pokorny I 152–153 (por. 28–29). ma bogatą literaturę. rekonstruowana jako *Dr(o)u(u̯ )enti̯ ā od ide. Bug (1018). objaśniany był jako germański. Wisły. i Hoczew (1400). dziś Bzura. choć w opinii E. o dł. też *bher-//*bhr˳ -2 ‛nieść. pd. a ostatnio – jako staroeuropejski. celtycka. etymologizowana współcześnie od ide. HE X 22–26. o dł. oraz ich znaczenia etymologicznego w monografiach. dziś Huczwa. Babika. rz. jak do tej pory. Babik (91–92 i mapa 14) umieszcza 112 toponimów należących do tzw. rdzenia *dreu̯ . spieszyć się’ (Udolph 1990: 111. słowiański. niekiedy też jakościowo. rz. Udolph 1990: 79. J.19 km. Babik 11. Duma 1999a. uzupełniane lub eliminowane. Hydronim. rdzenia *breu̯ .‛nabrzmiewać. jak i ich znaczenia (co jest widoczne w próbach podważania i falsyfikowania poszczególnych hipotez) ograniczę się tylko do przedstawienia hydronimów (w kolejności alfabetycznej) i bardzo krótkiego omówienia nowszych koncepcji etymologicznych.91 km. biec’ (HE XIV 16–17. o dł. Dokawa (1498). 77. warstwy I i poddał ostrej krytyce wiele dotychczasowych etymologii nazw zaliczanych przez innych badaczy do archaicznych. Babik 114–117). Babik 106–110). wenetyjska. Wobec hipotetyczności zarówno rekonstrukcji rdzeni indoeuropejskich. jak większość nazw dużych obiektów. z modyfikacjami wynikającymi ze współczesnego „opinio communis” 3 Za taką etymologią opowiadali się również pośrednio E. biec. 2 W związku z niejednolitymi rekonstrukcjami pierwiastków ide. Elementy tych zbiorów są w dalszej części rozdziału weryfikowane. *bheu̯ g-. przekonujących pomysłów poza radykalną polemiką z interpretacjami J. przywołali oni formę Huczawa. o dł. φρέαρ ‛źródło’ (Udolph 1990: 84–85.

Z. kipieć. E. Jania byłaby więc najstarszą nazwą wodną od imienia chrześcijańskiego z obszaru Polski. por. *is. Wisłoki. pot. Rozwadowskiego (od którego pochodzą najstarsze przekazy) i wiązana z pierwiastkiem ide. Udolpha nazwa staroeuropejska. Isłża (1419). Ìšlynas (: ìšlynas. 142. dziś Janka. 81. o dł.28 J. 107. rz. Rzetelska-Feleszko i J. Iłżanki. E. *i̯ es. Babik (155–157) opowiada się za związkiem z apelatywami bałtyckimi i umieszcza nazwę w warstwie I. Udolph (1990: 126–128). Rozwadowski (1948: 301) przypuszczał. Wisły. uwagi tłumacza w HE X 83).40 km. włączona do warstwy I (Babik 137–139). Bugu (→ Narew). Hydronim ten J. . rdzenia *ei̯ s-. Już J.‛poruszać się szybko’ (1948: 107). *līu̯ -/*leiu̯ .‛błoto (?)’. a nazwy zalicza do warstwy I. E.38 km. Wierzycy. nawiązująca do rdzenia *(s)krei̯ -s. rz.22 km.05 km. zgodnie z sugestiami J. pd. *i̯ ānā ‛potok’. lać. kapać’ (Udolph 1990: 141–145. podstawy uważa za niejasne. Jan(i)a (1274). Pilicy. Bilut uważa za pierwotną postać *Ils(z)na i zestawia z litewską n. Udolph (tłumacząc monografię Bilut) rekonstruuje pierwotną formę jako *Ilsna i wiąże ją z ide. Bugu (→ Narew). łot. dziś Jasiołka. Bednarczuk (1992: 252) wiążą nazwę z ide. J. rz. Krzna (1475). J. 143. Babika – nazwa niejasna etymologicznie. Babik (131–133) falsyfikuje obie hipotezy. Bednarczuk 4 Nazwa wodna jest według autora motywowana przez ide. Z. RymNmiast 92). uznając h. o dł. o dł.‛jechać’. inaczej H. ld. w. ld. że potamonim ma pochodzenie przedsłowiańskie. o dł. Wielkość rzeki i gniazdo onimiczne wskazywałyby raczej na archaiczność hydronimu. ten może od *el-/*ol. Babik (402–403) opowiada się za motywacją antroponimiczną od imienia Jan. dziś Liwiec. Jasieł (1352). Onim etymologizowany jako słowiański. w nowszej literaturze – jako staroeuropejski. od ide. K. Rieger. Z. dziś Luciąża. ìšlyna ‛siwa glina’: šlýnas ‛biała glina’ SESmocz 646). ld. Wielopolki (→ Wisłoka). ld. o dł. *ei̯ s-/*is. Rozwadowski uznał za przedsłowiański (1948: 117–123) i przekonanie to podziela większość badaczy.‛płynąć’(HE X 88–89). izolowana.‛poruszać się szybko’ (Udolph 1989: 197). staroeuropejska. podobnie L.16 km. Z. a nazwę uznaje za niesłowiańską i przedsłowiańską. HE X 92–93). Liw (1427). Górnowicz (HE I 9)4. Isła (1405).in. m. też uwagę Udolpha). *Luci(a)za/Lutcisa (1229). Schmida.44 km. Według J. Udolph (1990: 349) i Z. a J. Lsna (1475). *leu̯ t. Ojkonimy z imieniem Jan w podstawie pojawiają się już w w. ld. dziś Iłżanka. rz. 77. līv(en)is ‛rodzaj bagna’ (Bednarczuk 1994: 14).za protezę (1989: 60). Duma (1977: 44). Bilut (HE X 82–83) i L. rz. Babik (149–150) nie wyklucza prapostaci *Kirsnā.96 km. Udolpha i W. rz. 52. Hydronim uważany za staroeuropejski. pochodzący od ide. P. Bednarczuk (1996: 127) odwołują się do bałt. o dł.‛kręcić się’ Pokorny I 618 (por. Bugu.‛wrzeć. rz. dziś Leśna. Babik (135–136) zestawiają ją z pierwotną n. Udolph (1990: 145–146) wywodzi go od ide. por. *i̯ ā. L. Rymut dokumentuje tę nazwę tylko zapisem z „Hydronimii Wisły” (por. dla Z.‛płynąć. lub bałtycki. 14. XIII. omówiona przez J. dziś Zawadka. o dł. HE XV 163–164). pd. Nazwa objaśniana jako słowiańska (HE XVI 45–46). J. burzyć się’ Pokorny I 506 (HE XV 54–55. dla Z. od ide. o dł. przez Z. 31. jasny ‛błyszczący’ (por. *kirsna ‛czarny’. aqua. wiązał nazwy z łac. pd. rdzeniem *ils-. Babika określana jako izolowana i warunkowo zaliczona do warstwy I (Babik 134–135).41 km. Babika jest to nazwa przedsłowiańska i niebałtycka (Babik 154). związany z przym.

i łączy nazwy z ap. o dł. Forma Mrocza (!) z dokumentu z 1333 r.‛błoto’. Rzetelskiej-Feleszko (1999: 264) to „pożyczka bałtycka”. pd. H. W dokumencie. Łączona była z europejskimi n.67 km. rz.31 km. Nazwy te uważane były w przeszłości za celtyckie.50 km. iliryjskie. pd. na *Marg-. Z. 67.80 km. por. rz. choć oprócz odczytania pierwotnego brzmienia nazwy jako Luciaza/Lucioza i zaliczenia jej do warstwy I nie proponuje objaśnienia. dziś Sławka. Z. a etymologicznie – z wyrazami o znaczeniu ‛granica. rz.27 km. Bzury. rdzeniem *el-/*ol. *moi̯ ni. Łydynia/Littuna (1295). pd. 47. słowiańskie. co się mija’. pstry. Mtawa (1319). stwierdza jedynie. o dł. 55. Babik (171–175) wskazuje na zwarty obszar. ale nie ciemny” i nie zalicza do „pełnowartościowych reprezentantów warstwy I”. o dł. po sfalsyfikowaniu tej i innych hipotez.12 km. przechodzić obok’ (por. 23. . Rieger wiąże hydronim z ide. od ide. wenetyjskie.‛ciemny’ (por. L. Babik (464–465) określa hydronim jako „niezupełnie niejasny. rz. w. który tworzą te obiekty w środkowym dorzeczu Wisły z kontynuacją w kierunku północno-wschodnim. Babik (157–159). ale nie proponuje żadnej etymologii (HE VI 37). pd. że jest on niemotywowany na gruncie rodzimym.53 km. Z. pd. o dł. 36. Mól rekonstruuje nazwę jako *Mъlgy. J. Wisły. rz. dziś Minina. 62. 486. pd. Babik (170). ale ostatecznie ją falsyfikuje i zalicza n. który uważa. Babik (161–162) rozważa możliwość etymologii słowiańskiej. ld. Wisły. por. Wkry (→ Narew). rdzeń *mori-/*mōri. też HE VI 24–25 i X 101–102). Cztery poniższe hydronimy powstały (zapewne) paralelnie od tej samej podstawy: Mień (1233).77 km. o dł. Wieprza. rdzenia *melg̕ h. Wisły. Udolpha (1990: 159–164) tworzą gniazdo staroeuropejskie związane z rdzeniem *mei̯ n-/*moi̯ n-/*mī̆n. dziś Mołtawa. rz. Babik 5 6 7 Toponim Mełgiew wtórny. a według E. Babika (165–166) jest to nazwa niejasna. Z. etymologicznie ‛to.‛płynąć’ (HE XVII 142).91 km. 44. rdzenia *ner-/*nor. Te opinie podważa Z. Nurca (→ Bug). wody stojące’ lub ide. *mer(ǝ)g u̯ . ld. Bednarczuk 1992: 254) oraz staroeuropejski. Hydronim uważany był za iliryjski. KMaz I nr 22. rz. powinna być emendowana jako Mroga. Mienia (1446). Bednarczuk (1994: 14) uważa hydronimy za bałtyckie i zalicza je do areału północno-wschodniego. nabrzmiewać’.‛morze. Ten mazowiecki potamonim został wprowadzony do najstarszego zasobu przez Z. HE XIV 52–53). Świdra (→ Wisła).‛puchnąć. *moi̯ no-.‛zanurzać’ (Udolph 1990: 170–174. por. pd. który jest falsyfikatem. 74. o dł. J. najczęściej za bałtycki (por. Duma (1999a: 29). rz. dziś Mianka. Narew/Navrche7 (1065–1155). *-ъve. który ma odpowiednik w łotewskim maiņa ‛błoto’.‛mijać. łąka’ i objaśniana jako celtycka. Wahania w zapisach nazwy utrudniają ustalenie postaci wyjściowej i jej objaśnienie. Według J. Udolpha (1998: 40) nazwa staroeuropejska od ide. Babika (175–176). Wieprza. Mień (1440). Dla J.15 km. Nazwa od dawna pozostawała w kręgu zainteresowania etymologów. 27. niesłowiańska. ale notowany wcześniej niż hydronim. podając dwie możliwe podstawy: ide. Duma (1999a: 30) z pewnym wahaniem zalicza ją do przedsłowiańskich. Z. „bez zastrzeżeń do warstwy I”. HE XIX 129–131). oraz *Mienia/Mienina (1447). Udolph (1990: 157–159) i L. o dł. słowiańska. wenetyjska. ld. Babik 464–465. indoeuropejska. Mroga (1333)6. in Melgwi (1317) NMPol VII 20. o dł. Łada (1245). rz. że onimu nie da się objaśnić na gruncie rodzimym. o dł. rz. Z braku przekonującego objaśnienia na gruncie słowiańskim umieszczam go jednak w grupie nazw archaicznych. J. o dł. Bednarczuk (1993: 254) uważają nazwę za niesłowiańską. *Mełgiew/Meglewy (1486)5. Tanwi (→ San). dla Z.29 (1992: 253) i J. zapis Navrche jest zniekształcony. staroeuropejska.

o dł.65 km. -ty 1971 UN 129. 112). Pelteph 1512 SHGMz(C 53. Pełtew a. 11 Pełta.. Udolph (1990: 229. gb. od psł. Palthew 1477 SHGMz(MK 6. in fluvio qui minor Pelthi dicitur (1380)1473. ld. o dł. Hydronim Połtew. Pierwotne brzmienie trudne do ustalenia. rz. Sona 1965 HW nr 544. Hydronim *Pielwel może być też rekonstruowany jako zrost od ide. Pełty. pd. o dł. aquam Nida (1331–35). Nida.‛suchy’.‛płynąć. 458–459). dł. 332. pol.30 (180–181) zalicza go do warstwy I. Makarskim (MakSk 124) nazwę jako *Pielwel i wobec braku nawiązań rodzimych oraz zadowalającej etymologii włącza ją do warstwy I.‛zanurzać’ Pokorny I 766. Rozwadowski (1948: 301). rz. Nida a. J. *pel-. -y 2006 HPol I 184. Osława (1400). Udolph (1990: 172–174) uznaje formę *Nrowa za pierwotną i łączy ją z ide. Udolph (1990: 243) zestawia te hydronimy z Pilicą. -y 2006 HPol I 204. Pelta al.78 km. Z. Wisłoka (→ San). lać się’ na stopniu zanikowym9 i od *vel-(< *u̯ el-) ‛wilgoć’10. Pełtew 1886 SG VII 941. rdzeniem *pel-/*pol-/*pl̥ . co czynili już wcześniej polscy językoznawcy (por. Sanu. Udolpha. 103v). Wkry. pd. o dł. (Neide) 1965 HW nr 551. 255. Narwi. (Niede) a. HE XVI 95–96). Babik (219–221) neguje rekonstrukcję J. 78. pd. Wisły. nec a Nida 1379 KMaz III 243. 9 Jak w *plo(s). rekonstruuje prapostać Nida. Nida 1343 KMaz II nr 213. czes. Machek. Rieger 1969: 122). dziś Pilica. Praha 1968. *osla ‛kamień’ (HE XVII 182–183). czy bałtyckim pochodzeniu nie wytrzymały próby czasu (por.‛płynąć’ (Udolph 1990: 243–246. Babik 181–183).47 km. ld. riwulo Pelthwe 1403 SHGMz(Kap. 8 . Duma (1999a: 30–31. Pethwa 1425 MkM I nr 19. 56 km. 1474 SHGMz(MK 6. Pelteph dicta struga 1465. gb. XX. choć to dyskusyjne. 319) wiąże ją z rdzeniem *as. Koszarawy (→ Soła). Gopło.‛palić. P 133). sugeruje związek z areałem naddunajsko-karpackim. rz. prażyć’ Pokorny I 68. 154. J. Rekonstrukcja *Pielwel dotyczy zapisów dwu obiektów z obszaru karpackiego: Pele (1390?)1456.45 km. Babik (211–212) podaje w wątpliwość zarówno próby słowiańskiej etymologii.‛płynąć’ Pokorny I 761 (Udolph 1990: 181–185. rz. i Pewel Wielka (XVI). rz. Z. rz. i Nida (1260)8. rz. po przeanalizowaniu propozycji etymologicznych pojawiających się od początku w. HE XIV 60–62). Pelthew 1433 MkM II nr 445. 10 Por. pot. pleso ‛górskie jezioro’ (V. Bzury. pd. Wkry (do uj. Babik (218–219). pd. płynie we wsi Karniewo. rdzeniem *nei̯ d-/*nid. dziś Utrata. *Pilca/Pelza (1136). por.: Babik 218–219. 250. pozbawioną nawiązań słowiańskich i bez zastrzeżeń włącza ją do warstwy I. o dł.25 km. Nazwa o hipotetycznym pochodzeniu przedsłowiańskim i słowiańskim. Wisły. Wawel (< *vǫ-vъlь. Etymologický slovnik jazyka českého. Babik 221–224). Udolpha. sprzed włączenia do słowiańskich tematów na *-ū-. 1368?). 48. Pełta a. Babik (178– –179) określa nazwę jako izolowaną. uchodzi koło Przemiarowa: rivulum dictum Polthew (1366!. Pełta.88 km. Paralelne hydronimy: Nida (1135). Lit. Narwi (→ Wisła). rdzenia *pel-/*pol-/*pl̥ . Z. Wronowo. rdzeniem *ner-/*nor. odczytuje za W. łączone są przez zwolenników teorii staroeuropejskiej z ide. ld. dziś Pielnica. niejasna jednak jest dla niego wyjściowa forma onimu. Szkotówki): Nida 1260 Woel I nr 59. 50v). Z. 68. Wcześniejsze hipotezy o celtyckim. por. jak i hipotezę J. Pełta. 260. na co wcześniej wskazywał J. dziś Pełta11 objaśniany był na gruncie germańskim. Zwolennicy teorii staroeuropejskiej wiążą ją z ide. 232. słowiańskim. przez J. ide. *plese ‛jezioro’. 20. podobnie J. o dł. 30. o dł. HE XIV 90–91). Pelthi 1380 KMaz III 112. *ā̆s. 7. najbardziej prawdopodobna postać to *Pilca (por. Udolpha (1990: 245) zestawiany z ide. ‛suche miejsce wśród wód i mokradeł’ (Boryś 1975: 165). Nazwa obecnie dość powszechnie uważana za przedsłowiańską. J.21 km. *Nrowa/Mrowa (1313). dziś Pewlica.

*er-/*or.in. J. o dł. pd. włącza onim do warstwy I. 76. *zapora/*zaporъ : *za-perti. ld. a także słowiańskie oraz staroeuropejskie. Nazwa łączona była przez J. str. Hydronim ma poświadczenie dopiero w XIX w. dla J. *perti m. *redh. Nazwa przez cały ubiegły wiek pozostawała w kręgu zainteresowania językoznawców.wskazuje na archaiczność nazwy. „wenecką”. odnotowana wtedy forma jest derywatem od n. m. słowac. rdzeniem *per‛przeć’. rz. Wisły. dziś Pór. zapora SEBor 489. mającej dokumentację od XIV w. Babik (230–231) włącza go do warstwy najstarszej.w znaczeniu ‛gnić’. „karpackiej”. Pierwotna zapewne była nazwa wodna. Rozważyć należy związek n. 729. Z. pol. Bilut z psł. z sufiksem -awa. rz. Bogatą literaturę. radło. Z. Babik (239–240) skłania się ku propozycji Rozwadowskiego.13 km. od pierwiastka ide. rz. J. a Z. Rawa (1278). Riegera (HE XVIII 38) nazwa niejasna. przegląd hipotez i dyskusji dotyczących tego hydronimu obszernie referuje Z. z reduplikacją rdzenia. co bardzo wątpliwe. Dunajca. o dł. Z. pd. najczęściej jako *Ar(ǝ)-b(h)ā. J. Por (1399). 12 Do ide. Wobec całkowitej izolacji hydronimu w skali ogólnosłowiańskiej oraz znacznych rozmiarów obiektu Z. Babik (236).31 jako *Pъ/ьlty. który uznaje nazwę za ślad „substratu karpackiego” i „jeden z najpewniejszych przykładów przedsłowiańskich nazw ziem polskich”. o dł. rozbijać’ (por.75 km. mimo niepewnej formy wyjściowej. 131. *ar(ǝ). ogryzać’ (MakPrz 218).‛skrobać. do Bugu uchodzi na Ukrainie). riava ‛potok górski’. psł. pd.26 km (z tego ponad 100 km na terytorium Słowacji). przeć’. . *-ъve. (por. *per. grzebać. 105. Hydronim pojawia się w opracowaniu dorzecza Bugu i łączony jest przez E. Rozwadowskiego (1948: 256–258) z pierwiastkiem *rōu̯ . NMPol (kartoteka)).. Rata z hydronimem Raba. po przeanalizowaniu poglądów etymologicznych od Szachmatowa po Rymuta. Rata (1455–1480).‛spokojny’. Przypisywano jej pochodzenie irańskie. apelatywem *ortь ‛wojna’. Wieprza (→ Wisła). Makarski – z *rēd-//*rōd. a rozszerzenie sufiksalne -bh. Bzury. o dł.13 km. *reu̯ H-/*rou̯ H-/*ruH‛rozrywać. *per-/*por. którą powtórzyła H. za Trubaczowem. Bugu (wypływa na terenie Polski.por. aratrum ‛pług’. o niezbyt jasnej podstawie. ld. 17. Babik (234–236). iliryjskie. Radawa. por. Udolph (1979: 464–467). łac. iliryjską. *Radawa/Radawka (1877–1905).89 km. Udolph wiąże ją z rdzeniem ide. o dł. indoeuropejską oraz staroeuropejską i rekonstruowano różnie. Nazwę określano jako celtycką. o niejasnej prapostaci. ‛wywierać nacisk. Rdzeń ten jednak dobrze znany językom indoeuropejskm (por. germańskie. Babik (238) uważa nazwę za izolowaną i skutecznie opierającą się próbom objaśnienia. HE XII 158–160).‛płynąć’ (1990: 249). też HE XIV 68–69). pol. Nadal aktualna pozostaje hipoteza J. orać SEBor 508). 169. Lubaczówki (→ San). rozważając ewentualny związek z ide. Udolph (w uwagach tłumacza) to objaśnienie odrzuca i podaje jako możliwą podstawę ide. dziś Rawka.98 km.‛orać’ Pokorny I 62 (por. Duma (1999a: 33) wywodzi ją od rdzenia ide.‛poruszać się szybko’ (HE X 136). poprzestaje na określeniu jej jako przedsłowiańskiej. tu z rozszerzeniem sufiksalnym -th-. Poprad (1209–1246). W. rz. Raba (1198). J. rz. 46. Babik (226–230). skłania się ku pochodzeniu słowiańskiemu. Rozwadowskiego (1948: 300) o związku nazwy z ide. i rekonstruowano jako *Po-pord-. o dł. dla której brak objaśnień na gruncie słowiańskim i poprzestaje na zaliczeniu nazwy do warstwy I. Mól (HE VI 29)12. pd.

rz. której nie zdołano podważyć. 117v).wydaje się jednak wtórna. od wsi Jagodne. Swyder 1455–80 DługoszAnn I 77. Sidra (1559). rz.‛kapać. XV i jej postać właściwie nie podlegała zmianom formalnym. pd. Propozycja J. -dra 2006 HPol I 291. 457.32 San (1097). Swider 1783 MpPerMz. M. Sona a. Babika (253–254) zaś pozostaje on niejasny. rz. L. uważają obie nazwy za substratowe. Syxdro13. Szwider 1526 SHGMz(MK 41. Zierhoffer (ZMaz 343). od pie. 99. a za nim Z. gdyż takie zapisy pojawiają się w XV i XVI w. też PrzybBalt 352. też HE XIV 77).‛płynąć’. Swider 1422 KMaz I 167–169. por. Sona. *seu̯ -. jak stwierdza Babik (254). Rozwadowski (1948: 190–192) widział w nazwie ide. niemający motywacji w apelatywach znanych języków. spotkała się z krytyką. budzi wątpliwości. jez.23 km. *seu̯ ǝ-. 71. Sona14 notowana jest od w. a J. str. prus.(/*ser-/*sor-) ‛płynąć’ (por. žiẽgždras : žiezdrà ‛piasek’ i prus. Babik (252–253). pd. płynie przez Świder. Dlatego też rekonstruowana postać *Suna. dł. *sixdre. przymiotnikiem *sunъ ‛czerwony’. San. Sona. rdzenia *seu̯ ‛wydzielać sok’. 35. ciec. lać się. Stradomki (→ Raba). Z. Hydronim objaśniał już J. Udolph (1998: 43) zalicza jednak nazwę do staroeuropejskich. pd. strukô ‛strumień. 13 14 . Udolph (1990: 270) objaśnia hydronim jako staroeuropejski (Sidra < *Sīdra) i łączy go z ide. Babik (276–278). ld. o ustalonej przez J. zwłaszcza pierwotność postaci ukraińskiej. 117 km. wypływa na zach. lit. o dł.81 km.: Babik 277–279.95 km.‛płynąć. rdzeniem *sei̯ -/*soi̯ /*sē(i̯ )-/*si-/*sī. Lit. J. Rozwadowski.w znaczeniu ‛połyskiwać. analizując koPor. pot. rz.Pokorny I 912 (HE III 70). Swyder 1480 SHGMz(MK 5. natomiast w zapisach nazwy wodnej -u. Wisły. por. podobnie K. Obszernie dyskusję relacjonuje Babik (246–250).. Lit. n.: Babik 336–337. od ide. Szoną (l565) Lumaz I 160. który samą nazwę uznaje za niejasną etymologicznie. *snā. 34. tylko w odniesieniu do odhydronimicznej nazwy miejscowej Sońsk/Suńsk. Hydronim Sawa. Udolpha (1990: 264–270). -y 2006 HPol I 261. ciec’ Pokorny I 1031. Skrwa (1248). Sonia (!) (=? Sowa 1) 1965 HW nr 557. Duma (1999a: 66–67) – do przedsłowiańskich. uchodzi na zach. 16 Por. od Świdrów Małych: Swider (1416)1456 SHGMz(MK 3. o dł. rz. Z. Sona (1425) MkM I nr 106.‛rzeka’ oraz opowiadającego się za pierwotną postacią ukr. dł. *s(t)r. Biebrzy (→ Narew). J. *sū. Świdrze 1617–20 Lumaz I 201. o dł. ld. rdzeń *snā. dla Z. rdzenia *sreu̯ . zwolennicy teorii staroeuropejskiej objaśniają.nie występuje. może jaćwieski *Zigzdrā. 194.. *sindhu. wilgotny’ Pokorny I 889. rz. Wkry (→ Narew → Wisła): in Uszcie (!) (1375)1563 KMaz III 176. 145v). Świder. błyszczeć’16. nawiązujące do areału „karpacko-bałkańskiego”.74 km. 671. Sjan > pol. J. Bednarczuk (1994: 15). Świder15 to hydronim izolowany. 153v). pd. Babik (336–337) dopuszcza pierwotną formę *Suna i łączy onim z hipotetycznym psł. odwołując się do ide.‛płynąć’ (1948: 189–191). Sona 1432 MkM II nr 345. pd. Biolik skłonna jest uznać go za bałtycki. łączony przez większość badaczy z rdzeniem *su̯ ei̯ d-/*su̯ id. Wisły. też VanagasLHŽ 323.15 km. Wisły. będąca podstawą zaliczenia nazwy do słowiańskich (warstwa I/II). 22. „Jeden z najpewniejszych przykładów hydronimii starogermańskiej dorzecza Wisły”. Ssoną. Forma z -u. Sonie 1617 Lumaz I 32. Sona.69 km. sączyć się. Różanka 1965 HW nr 350. Swider 1423. określający dwa obiekty: Sawa (1405). o dł. Świder a. Syxdrin (HE XIX 169–170). o dł. 166. na co brak dowodów. dziś Sawka. łącząc go z rdzeniem ide. i Sawa (1849–1854). rzeka’. 9. Sona (1440)1456 SHGMz(MK 3. Rozwadowskiego (1913: 54) etymologii od germ. 15 Świder. Swyder 1428 MkM I nr 570. 198). Wisłoka (→ San). rekonstruującego podstawę jako ide.

Węgra (1414–1425) 1456. čarna voda.: Tyrawa 1546. 14. Schwarzwasser a. płynie m. Czarna Woda a. Wda (1209) stanowi znakomitą ilustrację trudności. .in. Lit. nad Czarną 1863 SG IV 174. uchodzi pod Świeciem: Vdo (1209)1260 AM XXVII 196. prędki’ Pokorny I 1083 (por. Wangra 1470 SHGMz(MK 5. dziś Węgierka19. pd. ale izolowany. przez jez. płynie przez wś Węgra. Węgierka a. HE XVIII 109). nad rzeką Wdą 1624 LuPrus 208. *vid. wskazuje na rodzaj męski nazwy (podobnie jak Liw. ld. przyległe rzece Czarney 1767 WAPG(Sign. która jednak została przywrócona podczas standaryzacji18. Vangra (1438)1456 SHGMz(MK 3. Vangra 1495 SHGMz(MK 6. Wangra 1530 Matr IV/1. 198. wątpi w pierwotność postaci *Us(z)y. Udolph 1990: 293).‛drewno. rz. 305). Sanu. Węgra 1781 ZPrzasn 110. m. 18 Wda. 140. rdzeniem *u̯ es. Das Schwarzwasser 1902 Seligo l.. Wisły. Babik 297–299. -nej -dy 1971 UN 186. -i 2006 HPol I 308. Vda 1250 Perl 59. Czarnawoda a. Wisły.. 329v). o dł. rz. Z.45 km. Uszwa (1262). las’ (HE I 35–36.: Babik 302. Bedo 1400 Lor X 202. <Węgra> 1965 HW nr 543. Schwarzwasser oder Czarna Woda 1796–1802 MpSchröt IX. Babik (302). środkowy’ i od germ.‛średni. *u̯ ei̯ . 161v–162). dziś Tyrawka. 161v). Tyrawa (1546)17. uchodzi koło Młodzianowa: fluvio Vangra (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. 5. Węgierka. W zestawieniu z n. 44. Wda 1328 PrUr II 417. Tyrawka 1554 SHGSk III 205. 87). Mrówka a. jakie napotyka badacz w analizowaniu nazw warstwy najstarszej ze względu na różnorodność dotychczasowych hipotez.82 km. Mrówka 1893 SG XIII 250. jak i J. Babik (285–286) referuje poglądy językoznawców bez uwag krytycznych i umieszcza hydronim w warstwie najstarszej. rz. niezwiązany z etnonimem 17 Zarówno Z. Z. Węgierka al. Hydronim zestawiany przez badaczy z ide. Czernica 1880 SG I 705. Węgierka. charakterystyczny dla starszej grupy nazw wschodniego Mazowsza i zalicza nazwę do warstwy I. Węgrą (1565) Lumaz II 12. Wda 1893 SG XIII 184. 90). vdi. W(i)el (1257). Trzy hipotezy wydają się prawdopodobne w tym samym stopniu: pochodzenie od ide. 159. Mimo trwałości odhydronimicznych ojkonimów doszło prawie do całkowitego zaniku starej nazwy Wda. Czarna Woda al. *u̯ el‛wilgoć’(por. *widu. Rieger nie podają najstarszych zapisów nazwy rzeki ze słownika A. według M. Węgra uznaje on hydronim za pierwotny (inaczej ZMaz 375). Vda 1239.04 km. 19 Węgierka. Jest to również przykład „(nie)trwałości i szybkiej zmienności nazw wodnych”. 138). nr 13705. Wda 1523 Matr IV/2. 133. Orzyca (→ Narew → Wisła). Bug. Z. Wieckiego. rz. Fastnachta. Nazwa wodna. -wie i przynależność do tematów na -ū-. Babik. od bałt. jest pierwotna i pochodzi od rdzenia ide. Wegra 1783 MpPerMz. <Bda> 1965 HW nr 713. Lit. *u̯ id-. gw. *u̯ ei̯ d-. lecz część mieści się w granicach prawdopodobieństwa. mokradła’ (por. dziś Uszwica.‛mokra. z których część można sfalsyfikować. Vangra (1438)1456 SHGMz(MK 3. por. rzeka Bda 1565 Lupom 92. ZWP Nr 55–27). kręcić się’ Pokorny I 1120. bagna. wypływa z Jez. Bdo 1338 PrUr III 132.04 km. Biolik to potamonim staroeuropejski. o dł. Babik 297–299). vda.33 lejne hipotezy etymologiczne. Bda. *tūr‛szybki. Babik (301) wyklucza możliwość jego słowiańskiej interpretacji i wstępnie zalicza do warstwy I. -ki 1972 UN 140. -y 2006 HPol I 307. wilgotna gleba. nazwa dotąd dokładnie nie analizowana. Wda. a jej etymologię zaproponował dopiero Z. trawa. na rzece Węgrze 1617–20 Lumaz I 65. 15. pd. choć notowana o wiek później niż ojkonim Tyrawa. Węgierka. dziś Wel. 67. Gwda a. nr 5484. HE XII 210–211). Wangra 1426 MkM I nr 266. 23. dł. Czarna Woda. Wangra 1512 SHGMz(C 53. Ostr 141). pd. Brok). będącej skutkiem „zaniku zbiorowej pamięci” (por. Vangra (1449)1456 SHGMz(MK 4. Wda a. Babik (288–290) uważa go natomiast za niejasny. Wdzydze. od ide.: HE I 35–6. dł. Bedo 1497 ASPK III 274.‛wić się.

‛płynąć. Ugruntowana pozostaje pierwotna forma nazwy *U̯ ei̯ s-tlā (: ide. rz. 49. XV 156–157. o dł. wygięcie’. . Nazwa uważana niekiedy za bałtycką. Bednarczuk 1992: 258. 38–39. rz. *u̯ eng. datują się próby ustalenia pierwotnego brzmienia i etymologii hydronimu. Poniżej omówione nazwy wodne cieszą się mniejszym zainteresowaniem badaczy. podejmuje próby rekonstrukcji pierwotnej formy. Z. 113. określany jako: celtycki. wyżej ide. por. ld. *Ołudza/Ołucza (1319). Wisa (1335–1341). 26 km. a także wyprowadzenia alternatywnej etymologii. dziś Wierzyca. Polska forma Wiar została przejęta z ukraińskiej *Vjahr (por. Wywodzi go od pierwiastka ide. wenetyjski. największy obiekt wodny Polski. Bzury. na jakie ten obiekt zasługuje. płynąć’. kręcić się’. dziś Wissa. por. *u̯ ei̯ s/*u̯ is ‛płynąć’) i jej przedsłowiańskość.65 km. ld. Biebrzy (→ Narew). Nie jest ona uwzględniona w syntezach J. 20 21 Por. *Wistla (I w. vingrùs ‛kręty’ SESmocz 734–735. dziś Ochnia. o dł. J. rz. Udolpha i Z. n.: HE I 17. Duma interpretuje nazwę jako przedsłowiańską. wilgoć’ (Udolph 1990: 301–303. literatura na jej temat jest bardzo obszerna (bibliografia liczy kilkaset pozycji20). Pokorny I 1134. IX 19. Babik (308–310). *u̯ eng-. 1020 km. pd. którą łączą ze znaczeniem ‛kręty’. Krztyni (→ Pilica). Wiagr (1097). obecnie za staroeuropejską. Przegląd propozycji dotyczących prapostaci i etymologii prezentuje natomiast obszernie Z. W serii „Hydronymia Europaea” zabrakło niestety całościowej prezentacji zapisów i dokładnego omówienia. Hydronim przedstawiany jest fragmentarycznie w czterech tomach. pd. Babik (311–115). o dł. Babik (311) wyklucza jej motywację słowiańską i zalicza ją do najstarszej warstwy nazewniczej. tym samym. *Wierzysa (1198).34 Węgier. Z. przedsłowiańską uznaje nazwę rzeki od ide. HE I 36–37). 74. dziś Wisła. M. rz. wilgoć’ (Pokorny I 971). o dł. rz. który występuje w nazwie rzeki Noteć (HE XIX 79. Z. od *u̯ eis-/*u̯ is. rdzeniem *aku̯ a ‛woda’. Wisły.). Od XIX w.65 km. Rozwadowskiego (1948: 298–9). Hydronim ten przez większość badaczy uważany jest za przedsłowiański. dziś Netta. a ich geneza nie jest szeroko dyskutowana. lecz J. też lit. Meta (1358). *-n(j)a (HE XIV 55–56). Nazwa zaświadczona już w starożytności. Oludza (1257)XV NMPol VIII 117. -is(s)a od rdzenia *u̯ er. HE XIX 205–206). 51.49 km.‛biec. Wcześniej notowany jest ojkonim21. vìngris ‛zakręt. obecnie staroeuropejski. rz.42 km. z sufiksem *-ud + *-ja (HE XIV 99–100). o dł. przyjmują za wyjściową postać *Vęgrъ.lub *net-. o dł.‛wić się. pierwiastkiem *snā-/*snət-/*snet. por. z suf. nie akceptując prapostaci *Wierzysa. dziś Wiar. iliryjski. rz.e. rdzenia *el-/*ol. XII 222. związany z ide. 170.‛płynąć’ (por. ale bezskutecznie. Babika.‛woda.40 km. Por. Bibliografia onomastyki polskiej 1960–2012. Biebrzy (→ Narew). pd. 135–136. Babik (303–304) odrzuca możliwość uznania nazwy za bałtycką lub germańską i włącza ją do warstwy najstarszej. Sanu.: Oluzam 1198. z suf. Badacze. pd. Duma za pierwotną. o dł. Achna (1250). HE XVIII 117–118). związaną z ide. 133–134). począwszy od J. dziś Żebrówka. zawierających rdzeń *met. Biolik w swojej monografii fragmentu dorzecza Narwi zalicza hydronim do archaicznych.

dziś Żółkiewka. Mól w monografii dorzecza Wieprza. ld. Babik (142–143). Nazwę tę K. rz. pd. 22 23 . rz. a nazwę włącza do starych złożeń i umieszcza w warstwie I. Bilut. 64. ale zakłada też możliwość genezy germańskiej (z elementem wald-). Babika (102–104) i skłania go do zaliczenia onimu do warstwy I. pd. mogą mieć pochodzenie starogermańskie. Rymut (HE XII 79–80) uznają potamonim za rodzimy. Brok (1421). prus. Zgłowiątka 1634. Udolph. To objaśnienie jednak nie przekonuje. podobnie jak związek ojkonimu z imieniem Hanna. Nidy (→ Wisła). Babik (320) zalicza hydronim do przedsłowiańskich. Schmid w uwagach redaktora proponuje alternatywną bałtycką i zestawia nazwę z lit.96 km. Formacje z -awa.39 km. choć nie zawsze dość przekonujące etymologie słowiańskie.: Segovend 1155. Z. 32. J. mir ‛spokój. por. Raby. mają alternatywne. też 52) tę hipotezę odrzuca. Z. dziś Hanka. 17. uzupełniając wywody E. rekonstruuje jako *Gana i zalicza do niejasnych. Wisły. o dł. Model ten nie jest typowy dla Małopolski. rz. który wiąże z psł.18 km. pd. Z. Wieprza (→ Wisła). 79. kwasina zachowanego w n. włącza go do warstwy I i stwierdza. Babik włącza nazwę do warstwy I. rz. por.35 3. a wielkość obiektów może przemawiać za ich archaicznością. žãlias. o dł. Bugu (→ Narew). wsi. Hanna XIV NMPol III 464. widzi tu rdzeń *u̯ eld-/*u̯ old. W. Toponim notowany wcześniej. Rymuta z podstawą włod-. rzeka spokojna’ (HE XVI 85–86). A. przesuwać’ Pokorny I 1140 (HE X 188–189). *broktiti ‛broczyć’ (o niejasnej etymologii). Mirzawa (1243). m. ale W. P. Babik (326–328. rz. 87. Hanna. Lubaś (1968: 64) oraz K. Zgovetka 1282. po krytycznym przedstawieniu dotychczasowych hipotez. Włodawa (1455–1480). od ap.61 km. Kasina (1254). Duma uważa hydronim za wtórny w stosunku do ojkonimu23. o dł. o dł. 53. 27. Hanna (1963). saligan ‛zielony’ (HE VI 48). o dł. występujące w zwartym skupisku i dodawane do podstaw niesłowiańskich. J. Hydronim odnotowany dopiero współcześnie (HE X 51).‛kręcić. zestawiana ze słow. o dł. apelatywem *govędь ‛bydło’ (HE XIV 95–96). Rymut uważa za słowiańską. jak w ‛żółć’. dziś Włodawka. ld. Nazwę powszechnie wiązano z czas. ld. dlatego z pewnym wahaniem umieszczam nazwę w warstwie najstarszej. *Zgowiądź (1250).03 km. Nazwa wodna łączona przez K. Zgłowiączka 1796 NMPol (kartoteka). Babika w warstwie I. umieszczone przez Z. obracać. żółknąć. Z. która jednak w NMPol uznana została za odantroponimiczną22 i nie jest łączona z n. dziś Mierzawa. wiążąc ją z ap. Nazwa uważana za słowiańską. Z. Z. HYDRONIMY O DYSKUSYJNEJ ARCHAICZNOŚCI Niżej przedstawione nazwy wodne. dziś Zgłowiączka. choć nie wyklucza związku z podstawą *žьlk-. w. Taką etymologię przedstawia H. łot. włodać ‛panować’ (RymNmiast 266). rz. iż „etymologia i interpretacja językowa [są] niejasne”.45 km. Bugu (→ Narew). zapis Qwaszina 1470–1480 NMPol IV 368. Bańkowski (1986: 21) odczytuje pierwotną nazwę jako *Zgowiądź. por. dziś Kasinianka. pot. ld. Babik (175) trochę bez przekonania zalicza nazwę do warstwy I (chyba ze względu na duże rozmiary obiektu) i konkluduje: „[…] w sumie sytuacja niejasna”. Wcześniej pojawia się w źródłach n. brakas o pierwotnym znaczeniu ‛krwawić’ (HE X 18–19). Babik (328–329) skłonny jest uznać ją za archaiczną ze względu na izolację. Por. o dł. Bugu ( Narew). stp. co budzi wątpliwości Z. Żołkiew (1406).92 km.

str. Trzanka 1476 SHGMz(MK 9. Jakać. Z. Trczanka (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. Lit. Lyženà. Dla Z. kùbūrė ‛wzgórze. Babik (119) kwalifikuje ją jako niejasną i zalicza do warstwy I. uchodzi na zach. Biolik uważa go za jaćwieski *Galdā i wiąże z prus. Matlaka (→ Biebrza → Narew). Hydronim opisywany jako bałtycki (Bednarczuk 1996: 126). Bednarczuka (1994: 13– –17) areał północno-wschodni mazowiecko-podlaski z przewagą nazw bałtyckich.‛rzeczka. o dł. Zierhoffera uznawana za bałtycką. kotery ‛pagórki na łąkach. optującego za pewnym pochodzeniem bałtyckim. 25 Toponim Kotera. strumień’ VanagasLHŽ 150. 140). nie wyklucza ponowienia. a J. Z. włączona do warstwy I. galdo ‛niecka..: lit. Dość powszechnie przyjmuje się dla tego potamonimu genezę bałtycką (HE XIX 110–111). – Nazwa miejscowa Jakać notowana już w XIII w. 68) (tu?). R. Nazwa uważana powszechnie za bałtycką. str. Liza (1440). Jakać (1428)24.26 km. Kotra (1863). Biolik w monografii górnej Narwi odczytuje nazwę jako *Dūbla i łączy z lit. dł. ale etymologicznie niebałtycka”. nurt. str. 21. od ide. Udolph (1990: 130–133) rozważał pochodzenie „staroeuropejskie”. mapuje hydronim w warstwie najstarszej. może jaćwieską *Kubra. kopiec. Ruża (→ Narew → Wisła). Kubra (1416). pd. ale bez przekonującego objaśnienia (por.: Babik 137. o dł. 16v). kawały zoranej ziemi nierozsypujące się’ (SW). dziś Koterka25. n. <Jakać> a. 195. rz. ld. Babik (150–151) podchodzi z ostrożnością do interpretacji „etnojęzykowych” i włącza hydronim do warstwy I. lit. pd. pierwotny w stosunku do ojkonimu. Z. (SG XV/2. E. str. Bednarczuka (1993: 253). od wsi Szabły Młode: Trczanka (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. M. Narwi. *kataro. 12. por. por. 14. Dybła (1426). -ci 2006 HPol I 90. o dł. 14. 14. kotlina. też lit. Bilut uznaje nazwę za niejasną.. dubùs ‛wklęsły. str. od liežti ‛obdzierać. Z. wtórnie Koterka. zmywać. koryto’ SESmocz 167. SESmocz 132). Ze względu na niewielkie rozmiary obiektu i późną dokumentację nazwa została z pewnym wahaniem zaliczona do warstwy najstarszej. J. Nazwa już przez K. por. Kosodki (→ Biebrza → Narew). pd.26 km. J. w. . głęboki’ lub łot. por. n. i gw. 20. M. o dł. ZMaz 84. Biebrzy (→ Narew). Udolph w uwagach tłumacza skłania się ku pochodzeniu staroeuropejskiemu (HE X 78). dum̃ blas ‛ił. pd. wodzie)’ VanagasLHŽ 190. 11. o dł. dublùs. Babik (147) przyjmuje „tożsamość z nazwą oddalonego o ok. koryto’ (HE XIX 53–54). ap. 24 Jakać. Dla Z. kopiec’ (HE XIX 99–101). dubļi. szlam. str. Hydronimy te objaśniane są także jako staroeuropejskie. por. lit. kark’. Pulwy (→ Bug). 29) (tu?). a hydronim uznaje za całkowicie izolowany i etymologicznie niejasny. gélda ‛niecka. Jakacz (1230) NMPol IV 34. wypływa koło Śniadowa. Ruża (→ Narew).36 Wyodrębniona poniżej grupa nazw reprezentuje w ujęciu L. przywołuje stp. lit. Katrélka. pd.65 km. nie wykluczając genezy bałtyckiej. o dł. notowany w 1902 r. Katrà. Babika (157) jest to nazwa „przedsłowiańska z odpowiednikami na obszarze bałtyckim. osad’ (HE XIX 44–45. Babika (25) nazwa jest niejasna etymologicznie i niecharakterystyczna dla nazw bałtyckich. <Trzcianka> 1965 HW nr 520. ale dla części badaczy ich pochodzenie bałtyckie nie ulega wątpliwości. Udolph interpretuje nazwę jako bałtycką (1981: 81). co wywołało sprzeciw L. podmywać (o rzece. płynie koło Jakaci Młodej. grzbiet.52 km. kū̃bris ‛grób. pd.20 km. Sniadowo (!) 1839 MpKwat V 3. Gołda (1770). dziś Przytulanka. 130 km w linii prostej dopływu Niemna pod Grodnem Katrà”. 163). prąd wodny. Jacacz 1428 MkM I nr 579.65 km.36 km. w. Babik (137) tę hipotezę podważa.

Narwi (→ Wisła): Mallien 1331–35 Ley II 344–5. Babik (225–226) za pierwotną uznaje postać *Pisz. dziś Ruż. *Orzyc/Naritze (1331–1335)27. Rzetelska-Feleszko (1999: 265). P. Homului (1565) Lumaz II 42. o dł. 162). 127. 260. (1373)1486 KMaz III 142. zaliczane były zwykle do bałtyckich. oraz Russ (1378 lub 1379)30. Z. J. m.‛płynąć’ Pokorny I 669. Ruziec a. 10). Narwi. Omolewo 1516 SHGMz(PT 1. Z. po omówieniu dotychczasowych hipotez. o dł. Biolik (za Būgą.46 km. choć stwierdza. dziś Ełk. Drwęcy (→ Wisła). bagno (HE XIX 37. 30 Ruż. Bednarczuka (1992: 252) jest to nazwa jaćwieska. Ruziec 1393 HMil 434. 46–48). 281. rz. pd.74 km.20 km. też n. Omolew (Mallien 1331–1335)26. lit. Kanału Rudzkiego (→ Biebrza → Narew). obiektu wodnego. dł. 122. J. która została ponowiona z n. Omelew 1426 MkM I nr 387. dziś Omulew. por.. Narwi. rzyka Rujscem nazwana. Dwie paralelne nazwy wodne. Omolew 1483 SHGMz(MK 6. m. rz. 146. też n. Bednarczuk (1994: 14). 127. Omuleff. 532. *Lukā. rdzeń *pei̯ s-?. KMaz II 213. choć na terenie pogranicznym to pojęcie ma charakter raczej umowny”. 9. Rusz (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. o dł. że najłatwiej byłoby go objaśnić na bazie bałtyckich apelatywów określających jemiołę (por. dł. rz. Pisa (1314–1335)28. stwierdza. Mallien. ld. Pisz zapisaną w XIV w. Rozwadowski (1948: 303). odrzuca związek z bałtyckim apelatywem i włącza „całe gniazdo” do warstwy I. Omołwi. fluuij ruz 1240 KMaz I 410. *er-/*or. que dicitur Omolow 1343? KMaz II 251. E. których pierwotna postać trudna jest do odczytania: Ruz (1240)29. zestawiany z łot. Kontrowersje wzbudza pierwotne brzmienie nazwy i w związku z tym jej pochodzenie. także przez W. pd. dziś Orzyc. rz. 39. Omolew 1428 MkM I nr 646. fals XV (tu?). od rdzenia ide. ld. Babik (208–210). wskazującym na teren mokry. pīsa ‛bagno’ (Rzetelska-Feleszko 1999: 265). Hydronim dość powszechnie uważany jest za bałtycki (Rozwadowski 1948: 303). Omulew. pd. później *Łęk. Różec a. 29 Ruziec.46 km. 3). dla E. Próbowano objaśniać ją jako słowiańską (RospSEMiG 84). Molye 1595 HenErcl II 17. Omolew 1426 MkM I nr 388. przyjmuje bałtyckie pochodzenie nazwy. rz. Omulew 1959 Ley II 345. uchodzi na zach. rdzeniem *am. ad rivulum. Z. – Por. wypływa na płd. Omołwią 1617–20 Lumaz I 96. 97. Omulew. *pis. Babik (204). J. m.. Gerulisem i Toporowem) rekonstruuje postać prus. NMPol VIII 158. NMPol VIII 497. od Brzeszczk Małych.‛rozgnieść. Ruziec. rz.14 km.. ld. 39. 43. Schmida (1982: 66). Ruzica a. *lei̯ ku̯ . pochodząca od apelatywów związanych z piciem. n. āmalas). zmiażdżyć’ Pokorny I 796. Orzyc notowaną od XV w. o dł. Narwi. 44. E. Omulew 1886 SG VII. Małga.lub *līk. <Ruz> a. dziś Ruziec. ide.20 km. który jednak sugeruje pochodzenie staroeuropejskie. związaną z rdzeniem *lek-. 142. Omolew (1414)1456 SHGMz(MK 3. -wa 1972 UN 140. rzeka Róziec 1781 ZDobrz 275. rz. Udolph (1990: 224–226) łączy ją z ide. PrzybBalt 215. głów26 Omulew. i objaśnienia etymologiczne (NMPol VI 485–486). Z. pd. -źca 2006 HPol I 243. Udolph (1998: 41) wiąże hydronim z ide. 1802–03 MpGillyPr. pd. o dł.‛poruszać się szybko’.‛kanał.37 Luk (1097) 1377. ld. rz. Nari et Omolew . Fluminibus . płynie w pobliżu Pinina. fluvium Malie 1341. 28 Por. Omołwi. 27 Por. Omolew.10 km. 100. od wsi Rudziec: fluuium Ruz. koryto rzeki’. Ruszecz (1414–1425)1456 .. Drwęcy (→ Wisła). iż nazwy na gruncie słowiańskim nie da się zanalizować i należy zaliczyć ją do warstwy I. Babik (120–121) włącza hydronim „bez zastrzeżeń do warstwy I. Omulew 1781 ZPrzasn 25.10 km. Rzetelskiej-Feleszko (1999: 265) jego „bałtyckie pochodzenie […] nie ulega wątpliwości”. Ruziec Fl. Omulewka 1923 Ley II 345. staroeuropejską (Udolph 1990: 113–117).in. rz. Mulewsken 1565 Ley II 344. dł. 44. zalicza nazwę do warstwy I.. 470). <Bug > l 1965 HW nr 645. o dł. Narwi (→ Wisła): a fluvio Russ (1378 lub 1379) KMaz III 235. Według L..64 km.. L. Narwi. Większość autorów. -lwi 2006 HPol I 196. m.

z członem Mała. 7. Z.. Bednarczuk (1996: 127) wskazuje na bałtycki sufiks -śl o funkcji hydronimicznej. a nazwa jest transonimem dyferencyjnym (trochę zniekształconym zapewne wskutek adideacji do przym. na rzece Rusz (1565) Lumaz II 40. Raczyaschnycza 1483 SHGMz(MK 6. rz. sokół. M. -y 2006 HPol I 286. 56. związaną z lit. Sczqua (1445)1456 SHGMz(MK 4. Sokoł(da) (1385). o dł. -a 2006 HPol I 243. ld.. Babik (258– –259) opowiada się za przedsłowiańskim pochodzeniem onimu i neguje kwalifikowanie go jako bałtyckiego. Czarnej. 74. rz. Rzetelska-Feleszko (1999: 326) natomiast „podejrzewa nazwę o pochodzenie bałtyckie” i łączy z lit. Szkwa. suchy). dziś Raciążnica. Strabla (1576). rz. Olszewka. pd. a hipotezę tę uprawdopodabnia obecnością pokładów bursztynu wzdłuż tej rzeki. rz. Róż. 38). dziś Supraśl. Nazwa uważana za bałtycką. Strzqua 1430 MkM II nr 609. dł. stramblỹs ‛łodyga rośliny’ (KondBałt 70). Z. Wkry (→ Narew → Wisła): Szkwa 1244 KMaz I nr 450. Nazwa uznawana za bałtycką. i Szkwa (1244)32. Narwi (→ Wisła): fluvius dictum Ditwo (!) (1331–35). 56. o dł.33 km. Dwie paralelne – jak się wydaje – formacje: Szczkwa (1445) 145631. powtarzanej przez polskich onomastów (HE XIX 185–186). Sczqua 1374 KMaz III 156. <Sikwo> a.10 km. Lit. szczerba’. 31 Szkwa. Szkła 1775 ZPłoń 116.: Babik 546–547.13 km. Biolik uważa n.(co nie przekonuje). Ten sam autor zwraca jednocześnie uwagę na zgrupowanie nazw z rzadkim w hydronimii formantem -da. na rzece Ruszie. 32 Raciążnica. Ruszecz 1426 MkM I nr 231. M. gb. 1495 SHGMz(MK 18.‛płynąć’ (HE XIX 180–181). Narwi. o dł. charakterystycznym dla dorzeczy górnej Narwi. fluvii Ruza 1473 SHGMz(MK 6. pd. Stwierdza też. J. (por. Rusz 1617–20 Lumaz I 105. Rvssz 1476 SHGMz(MK 6. Raciążnica. z suf. Trudności sprawia zrekonstruowanie formy wyjściowej. 105). Babik (261) zwraca uwagę na nieprzejrzystość całej formacji i optuje za przedsłowiańskim rodowodem. 90. Narwi.96 km. Sczwa 1453 SHGMz(MK 337. E. Russz (1438)1456 SHGMz(MK 3. . 216). prąd.: Babik 267–268. górnego Niemna i Jasiołdy. Biolik interpretuje ją jako staroeuropejską. 74). rz. 114v). Skrwa a (Schkwa) a. 251. pd. pochodzącą od ide. należącą do substratu zachodniobałtyckiego. dziś Strabelka. prędki) nawiązując do propozycji Jaszuńskiego z 1927 r. 80–80v). nad rzką Raciążnicą 1888 SG IX 355.96 km. <Ditwo> 1965 HW nr 521. Raciąża a.. rdzenia *sreu̯ . 26v–27). Racziaznicza 1435 SHGPł 250. Lit. Podaje też pierwszy jego zapis z 1358 r. Ruź. Wspomina również o istnieniu dwu obiektów o tej nazwie. 77).38 nie ze względu na osobliwe brzmienie (RospSEMiG 330–331). 161v–162). 21. Ruź 1781 ZMak 17. pd. Sczqua 1500 SHGMz(MK 18. Biolik wywodzi ją od ap. objaśnia ją jako dzierżawczą. ap. (SESmocz 651). Szczkwa 1783 MpPerMz. Narwi. pd. choć w odniesieniu do SHGMz(MK 3. iż odczytanie *Ruz zmuszałoby do zaliczenia nazwy do najstarszej warstwy. pd. Babik (546–547) odczytuje nazwę jako *Rudz. -da (HE XIX 174–175). 74. rz. nie były przedmiotem wielu analiz.: Mała Suchołda. Tymczasem jest to średniowieczna oboczna n. 100. za słowiańską.33 km. 103. Ruż a. Szkwa a. o dł. <Rużec> 1965 HW nr 520. fluvium dictum Dincowa 1335–41 KMaz II 213. Babik (264–265) natomiast przyjmuje substratową genezę hydronimu o nieznanej etymologii. Skwa 1890 SG XI 925. [Raciążnica (Szkwa)] XVI AtMz 248. -y 2006 HPol I 228. Z. Rus 1417 HMil 487. Z. Ruż. dopływu Supraśli. której źródła znajdują się w bliskim sąsiedztwie Sokołdy. derywowaną od antroponimów na *Rud. -ża 1971 UN 129. Supraśli (→ Narew). 139 (tu?). Wkry (→ Narew). Olszowka 1775 ZPłoń 103. Szkło 1965 HW nr 555. M.27 km. i umieszcza wśród zweryfikowanych negatywnie. dziś Szkwa. dł. šùkė ‛skorupa. podstawę jednak uznaje za niejasną. 44. rz. Rusch 1493. Udolph (1990: 328) wstępnie określa nazwę Szkwa jako przedsłowiańską. L. podważając też obecność sufiksu -śl. stram̃ bas. rzeka Russa. o dł. Sprząśla (1358). Raciążnica a. Skwa a.

16. od Tarnowa: super fluviis Rusz et Wszerzecz (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. <Vincent> 1965 HW nr 515. 255. już z XIII w. Wicenco. Należałoby je klasyfikować jako starogermańskie (por. Vyczatha 1500 SHGMz(Ep. H. 1993: 259. Pisy). Duma (1977: 35) sugerują genezę starogermańską. Wanczatha 1428 MkM I nr 607. n. 31–31v). Wecencho. Wkra (1065–1155). opowiada się za archaiczną. gw.. Wisły. – Por. fluvium Wanczathy (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3.> vint. 88v). Ruża jest niewielkim ciekiem płynącym na Mazowszu. uchodzi na zach. pd. ide. Wincenta 1928. dł. z adnotacją: „wyjątkowo nazwa stara. zna tylko zapisy z XVIII w. Vyczatha 1473 SHGMz(MK 6.‛potok’”. Babik (318–320) zalicza ją „bez zastrzeżeń” do warstwy I. zwana więcierzem’ SESmocz 735. o dł. czy ich nazwy powstały równolegle (pary nazewnicze są na tym obszarze często spotykane). str. Wincenta 1959 Ley II 279. ld. Wicento 1343 KMaz II 251. Wincenta. Wenczeta. rz. Wincenta. Górnowicz zalicza nazwę do genetycznie niemieckich. Wanczatha (1413) Cruc II 180. rz. 80–80v). Lit. Woszrzecz 1417 HMil 487. Uwzględnia on tylko jeden obiekt – dopływ środkowej Narwi.47 km. dziś bez nazwy. którego nie analizowano. Drybok (1275). str.‛wygiąć. Z. 25v–26). Pisy→ Narew → Wisła): Wizcenco (1335–41) PrUr III nr 417. Vscherzecz. twierdząc. ze względu na fleksję na *-i-. Lit. Oba obiekty mają dość duże rozmiary i trudno ustalić. Vincent 1595 HenErcl II 24.” (HE I 7. w HPol – ld. (Johannis Fliess) a. Z. Archaiczność poniższych czterech hydronimów w ujęciu teorii staroeuropejskiej budzi pewne wątpliwości. 17. rz. o dł. że „jest to piąte z dających się zidentyfikować na ziemiach polskich starogermańskich złożeń z *bak. Z. od rdzenia vent. Babik (310–311). 204v). <Wszerzecz> p 1965 HW nr 520. vénteris ‛sieć na ryby. Z. Rzetelska-Feleszko i J. Tu por. Wszerzec(z) (1414–1425) 145635..39 Szkwy. Babik 2001). równobrzmiący ojkonim: bonorum Wscherzecz (1377–79)1519 KMaz III 235. Babik (323–324). 25 km. 164). Venta. E. Babik (118) lokuje hydronim w warstwie I. natomiast człon pierwszy jest dla niego niejasny. -y 2006 HPol I 314. Próby wyjaśnienia etymologii tej nazwy podjął Z. Badacze określali nazwę jako bałtycką (Bednarczuk 1992: 7. Winzenta 1925. Až-vintis VanagasLHŽ 386. rdzeniem *u̯ ei̯ g-/*u̯ ei̯ k. vikrùs ‛żwawy’. 25 km. 35 Wszerzecz. (W opracowaniu Babika jest to dopływ Skrody. w konkluzji uznając go za niejasny. pd. o dł. pd.. Vintarà. *Więc(z)ęta (1335–1341)34. Vincentha 1503 SHGMz(MK 18. 33 34 . Pisy to hydronim. Hydronim właściwie nieetymologizowany przez badaczy. 372. który można zestawiać z lit. przedsłowiańską genezą i zalicza go do warstwy I. Wycięta (!) a. dziś bez nazwy. Wencencho 1341. charakterystyczny dla nazw bałtyckich. Ruża (→ Narew → Wisła).: Babik 310–311. Wincenta a. Z. Narwi. dziś Raciążnicy. lecz z powodu braku odpowiednika morfologicznego w toponimii bałtyckiej nie sformułował hipotezy o bałtyckiej genezie i zaliczył hydronim do warstwy I. 262. 36 Dolny bieg jest siecią drobnych cieków. str. 58). Babik (267–268) ze znakiem zapytania zalicza hydronim do warstwy I33. ld. zgiąć’ Pokorny I 1130.51 km. Venỹs. od drī > drei ‛trzy’36 i bêk > Bach ‛potok’. Vysscherzecz 1493. 260. Johannis Fliess 1938. (Winzenta) a. Wyanczatha (1437)1456 SHGMz(MK 3.: ven-. dziś Wincenta. 1994: 14) lub bałtycko-staroeuropejską (Biolik 1982) albo staroeuropejską (Udolph 1990: 311–313) i zestawiali z lit. wydzielił w niej sufiks -ent-. ld. 1988: 33). Winczanta 1426 MkM I nr 317. podając jako podstawę dolnoniemiecki apelatyw dröge ‛suchy’. jednak lit. od fluvii Vincenta 1343 Kuj nr 26. 1495 SHGMz(MK 18.: Babik 323–324. czy może też jedna z nich jest transonimem. w.

44. Udolph (1990: 147) zestawia z innymi na Lut. <„Trloga” > p 1965 HW nr 542. Babik nie wspomina o mazowieckiej Mławie (1425)38. -i 2006 HPol I 167. por.02 km. Z. mazowiecki Drwęcz (< Drwęcza). ld.. -ki 1972 UN 131. Z inwentarza zaproponowanego przez Z. 1494 SHGMz(MK 6. który ma równoległe postaci na Kujawach: n. płynie przez Jez. Mławka 1885 SG VI 531. Zanikła jedynie nazwa Oskobłok. 1530 Matr IV/3. od Grzybna. jest n. Romoka/Rumoka i Oskobłok40 (Babik 243–244. por. zakłada związek z n. . m.. Osy (→ Wisła). uważany za ponowiony z limnonimu (Babik 325). dł. RospSEMiG 230) i opowiedział się za pochodzeniem starogermańskim lub nawet przedgermańskim. której później poświęcił artykuł. które nie posiadają żadnej dokumentacji historycznej. chyba przepływającego przez wieś dopływu Orzu” (Babik 117). gdyż hydronim notowany jest dopiero w XIX w.(< *leu̯ t‛błoto’?) z obszaru polskiego. także n. Geoportal. Lit. rz. Lutrzyna 1884 SG V 492. 4. Babik 160. Mławka 1784 MpPerPł. dziś Tryłoga.: Babik 283–284. dziś Smoleń-Daćbogi. uchodzi koło Świecia nad Osą: Mała Ossa 1404 Froel I 322–3. a w średniowieczu jako nazwa tego obiektu odnotowana była Mała Ossa (transonim dyferencyjny od n. riwuli Trlaga 1493. Orzyca (→ Narew → Wisła): rivula Trloga (1420)1456 SHGMz (MK 3. ld. Lutryna a. dł. m. 39 Tryłoga. 38 Mławka. 305–305v). Zakwestionował w nim słowiańską genezę nazwy zaproponowaną przez S. 129–130. NMPol (kartoteka).. słowo. notowana współcześnie. i n. Mławka 1965 HW nr 553. Babika usunęłam więc ojkonimy: Żyć być może pierwotna n. Wkry (→ Narew → Wisła). 32. Babik (283– –284) nie widzi w nazwie nawiązań bałtyckich ani słowiańskich. lauter ‛czysty’. Koprzywianki (Babik 329). 6. Chojeńskie. Lutryna. por. nad rzeką Mławką 1570. Lutryna 1880 SG I 366. Lutrzyna. rz. Smoleń Oskobłok (1519). 210–211). dziś bez nazwy?. 35. a. Zbląg (czytany jako Śćblądz). d. Oskobłok (1426). Rosponda (por.. „pierwotnie zapewne nazwa jakiejś rzeki. uroczyska Tryłoga. Sadług (odczytany jako Sabłóg). Lutryna. rz.i nazwotwórczego. rów melioracyjny we wsi Bagienice-Folwark 1971 UN 129. uchodzi koło Ratowa: Mlawa 1425 SHGPł 200. Uważa hydronim za niemotywowany na gruncie późnoprasłowiańskiego systemu leksykalno-. Mlawa 1459 SHGMz(MK 335. 40 Wieś według Babika zanikła. 79. Z. Mała Osa 1965 HW nr 757. Trląg. -ny 2006 HPol I 172. dziś Mławka. Mlawka 1432. Babik 2003: 139–150). Mlądz i obie nazwy włącza do starogermanizmów. W swojej syntezie najstarszej warstwy nazewniczej Z. Mławka. Mlawka a.40 Hydronim Lutryna (1880)37 J. a są uznawane za pierwotne w stosunku do notowanych nazw miejscowych. Osa). może więc Lutryna to nazwa pochodzenia niemieckiego. Listę starogermanizmów zamyka mazowiecki potamonim Trłoga (1420)39. -gi. Mlawka 1450 SHGMz(MK 335. 90v). Mławka. Tryłoga.: SHGCh 71. nad rzeką Mławką 1616 Lupłoc 53.63 km. 37 Lutryna. Babik (160) określa nazwę jako zagadkową i zalicza ją jednak do warstwy I. 18. NAZWY WYELIMINOWANE ZE WZGLĘDÓW FORMALNYCH I Z POWODU INNEJ KONCEPCJI BADAWCZEJ Nie włączam do niniejszego opracowania hipotetycznych hydronimów. -ny 1971 UN 178. 65v). rz. głównie jednak ze względu na formanty (por. 167v). Lutryna. uznaje ją za genetycznie germańską i zalicza do warstwy I. nr 662. wsi Tymawa. str. por. jez. wyodrębnia sufiks -awa. w. uważany za pierwotny limnonim (Babik 246). – Śladem po n. Lit. Przypadek ten jest kontrowersyjny. źródło na wsch.

niż z Wymakraczem. dopływu Kłodnicy. Poza zestawieniem pozostanie również n. S. Babik (316–317) zalicza do warstwy I nazwę Wisłoka (pd. iż pierwotną nazwą Dunajca była *Nida. że „prawdopodobnie stanowi ona przeniesienie nazwy płynącej po drugiej stronie wododziału (okolice Mikołowa) Rawy. Rawa. W omówieniu szczegółowym hydronimu Rawa stwierdza. pd. jak chce Babik (160). *visloka. z bałtyckim formantem -ż. Babik 160). W „warstwie I” Z. zalicza do najstarszych o niejasnej podstawie i mapuje wśród hydronimów niepoświadczonych jako pierwotne. w. Hydronim należący do tego 41 Babik (za Kozierowskim SlOcc X 216). W najstarszej warstwie w opracowaniu Z. choć dokładna postać z dokumentu nie jest znana. 42 Współcześnie Lutobrok identyfikować należy raczej z Prutem. Sanu) uznaje natomiast za ponowioną z poprzedniej w rezultacie jakichś ruchów migracyjnych. Nazwę Wisłok (d. Z. Wisły). Najwcześniej powstała Łomża. dopływ Drwęcy. Babik (162) odczytuje nazwę jako *Łomza. dopływ Brynicy. Dunajca. tej wsi. dziś Niedziczanka.41 rzekomo pierwotny hydronim. Na osobne potraktowanie zasługują dwa hydronimy należące do „gniazda Wisły” (używając określenia Rozwadowskiego): Wisłoka i Wisłok. 93). Uważając hipotezę tę za prawdopodobną. wieś i grodzisko (z XI w. to mogło nastąpić przeniesienie tej nazwy (por. stukać’ (SESł V 184). Rospond interpretuje go jako hybrydę: pol. Z. Choć obiekt nie jest dopływem Broku i oba te cieki dzieli 20 km. RospSEMiG 205– 206). Pierwotny hydronim w postaci *Tymawa zalicza do nazw przedsłowiańskich i podaje w wątpliwość związek z nazwami „iliryjskimi” oraz ze słowiańskim *tyměno lub *tymę. Nazwa Łomza/Łomża tworzy dość rozbudowane gniazdo onimiczne. a Niedzica jest derywatem odonimicznym. dziś Stara Łomża. . którego powstanie datowane jest na lata 1390–1395. Autor stawia hipotezę. podobnie jak Lutobrok. zaliczam obie nazwy do grupy transonimów. Narwi. a jego nazwa ponowiona została z n. Duma umieszcza wśród archaicznych (2002b: 159). notowany w 1708 r. koło Gniewu (Babik 28541). zaliczam Niedzicę do derywatów odhydronimicznych. Staralompza (1410) 1456 SHGMz (MK 3. ld. łom (por. Ta pierwotność w odniesieniu do nazwy miejscowej budzi wątpliwości. Analogicznie traktuję nazwę Dunajec – transonim powstały od hydronimu Dunaj. którą Babik (306–308) zalicza do warstwy I i mapuje także w grupie domniemanych germanizmów. Rawa. To kryterium zastosowane jest również w odniesieniu do nazw archaicznych. łączony z ap. Podzielając ten pogląd. Ni(e)dzica. czasownikiem *lomъzati. W związku z tym nie widzi podstaw do rekonstrukcji apelatywów *vislok. por. (wcześniej obiekt nazywał się Roździenka). w dorzeczu Bzury. Ciek ten nie jest notowany w „Hydronimii Odry”. które J. została przeze mnie zaliczona do hydronimów ponowionych (transonimów) – od n..(por. Główny zrąb podziału hydronimów w niniejszej monografii zasadza się na rozróżnieniu formacji odapelatywnych i odonimicznych. łom. Babik umieszcza i mapuje (z nr 3) Rawę. z psł. z sufiksem -ica (Babik 184. a pierwotnie może Bachę. uważając ją za formę deminutywną utworzoną za pomocą sufiksu -ok (gw. choćby RymNmiast 140). dziś Prut42. który zawiera n. ze słowiańskim sufiksem -ec.) położone nad Narwią poniżej miasta. *lomъžǫ ‛łoskotać. określająca jezioro i wieś. pd. Brok. Wieldządz. NMPol VI 358–359. dziś Rawka. Babika znalazła się też n. posiadającej starszą dokumentację”. realizacja -ak) na płaszczyźnie onimicznej. Ojkonim Łomża przez wielu autorów uważany jest za słowiański. Tymawka. Brynicy w dorzeczu Przemszy. 83v). -ene. wskazuje na zapis z 1355 r. gdyż jest to złożenie od przymiotnika luty ‛zimny’ i od n. lecz tej dokumentacji nie przytacza (Babik 240). w. por.

in torrente Łomzicza 1522.2.1. Rzetelska-Feleszko 1978b: 54). pd. rzeki Suga(j)nicy sugerowałaby jej wtórność w stosunku do n. od n. Jak wynika z krótkiego przeglądu hipotez etymologicznych. jeziora Sugana i n.79 km. Można więc dopuścić ponowienie nazwy z większej rzeki lub raczej onimizację (zob. Choć etymologia M. według Z. Zaprezentowany rejestr nazw archaicznych zawiera hydronimy o różnym stopniu „archaiczności”. jak wspomniano we wstępie. później Łomżyczka43. to raczej chyba jakiegoś większego lub oronimu. rz. jeziora. rz. os. proponujący kolejne etymologie. które hydrologicznie nie należą do dorzecza Wisły. Obecność sufiksu -ica w n. Górnowicza (1988: 31. nr 16601. podobnie u J. pd. Babik (128) umieszcza hydronim Grzywda/Hrywda. notowany w XIX w. ld. mapowany wśród niepoświadczonych jako pierwotny (Babik 288.). zwłaszcza gdy chodzi o nazwy o paralelach bałtyckich. Ubiad (notowanej od XV w. Babika (264) nieanalizowane z punktu widzenia slawistycznego. Etymologizowanie nazw najstarszych jest niezwykle trudne. Narwi (→ Wisła): a fluvio Russ (1378 lub1379) KMaz III 235 (tu?). III. – Wydawcy KMaz identyfikują ten zapis z Łomżycą. Suganica. 1378 pojawia się w źródłach n. po ustaleniu zasobu hydronimów staroeuropejskich na obszarze Polski. . Poza opracowaniem znajdą się. który uznaję za pierwotny. Biolik nie całkiem przekonuje. Łomżyczka 1839 MpKwat V 2. Hrywda w dorzeczu Niemna. 92). Lit. 119v–120). 1532 Matr IV/2. zaliczane przez Z. Łomżyczka. W opracowaniu H. 34). Włączona została do grupy derywatów zakończonych na -ica. -i 2006 HPol I 150. w „Słowniku geograficznym”. staroeuropejska. Dumy (2002b: 159). Po kilkudziesięciu latach badań w wielu wypadkach jedyną konkluzją jest stwierdzenie „nazwa 43 Łomżyczka. nazwy obiektów z obszaru dolnej Wisły. Lomzicza (1442)1456 SHGMz(MK 3.(por. W monografii dorzecza Narwi znajdujemy tę nazwę jako wariant hydronimu Hwoźna. HE XIX 61–62. poszczególni autorzy. to jednak umieszczenie nazwy w grupie archaicznych nie wydaje się słuszne. Współcześnie. i zestawia go z n. Udolpha nie występujące. Dunajca o długości ok. a jeśli tak – to tylko niektórych. 20. Babika do warstwy I. notowany w XVIII w. dł. a jej nazwa chyba jednak jest wtórna w stosunku do ojkonimów i od nich derywowana (por. Babik 162. 266–266v). motywowany przez apelatyw krzywda ‛niesprawiedliwość’. m. *Hrywda (< Krzywda). Szpęgawa. rzeka ma kilkanaście kilometrów długości. podając jedynie zapis z „Hydronimii Wisły”. jako: Olbeda 1409. też ‛krzywizna’ lub przez n.> gr. część badaczy hipotezy te akceptuje lub falsyfikuje. Jest on raczej derywatem odmiejscowym z sufiksem -ek.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 69. Lompzicza (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. W r. gdyż jest to jedynie wariant efemeryczny. szukają hipotez zgodnie ze specjalnością. obiektu wodnego. Łomżyczka a. Styna. Moim celem nie jest tworzenie nowych hipotez ani falsyfikowanie dotychczasowych. ukierunkowaniem swoich badań.. mapa 1. pochodzi od limnonimu. więc jak na obiekt z tej grupy jest niewielka.. Ubiad 1794 NMPol (kartoteka). badacze w niewielu przypadkach są zgodni co do genezy nazwy. 4 km. jako Łomżyca.42 gniazda notowany jest od XV w. ze zmianą nagłosowego kr. 44 Por. 33) Styna to n. <Łomżyca> 1965 HW nr 470. Nazwa miejscowa nie jest jasna. W warstwie I Z. Olbiath 1538. Rzeka to obiekt o niezbyt dużych rozmiarach. u J. Kolejnym hydronimem niepomieszczonym w moim zestawieniu jest Ubiadek. Motława i Szpęgawa – staropruska. lecz do zlewni Zalewu Wiślanego44: Motława. w większości poszczególne pomysły motywacyjne są poddawane krytyce. jeśli jednak została ponowiona z n. Narewki w Puszczy Białowieskiej.

Łada. Poczynając od górnego. między 30 a 50 km – 19. Uszwica. Dybła. Drybok. o pierwotnej formie rekonstruowanej z ojkonimu. określających obiekty położone w części prawobrzeżnej dorzecza.43 niejasna etymologicznie”. w XV zapisano w źródłach 29 nowych nazw dla obiektów położonych w większości w dorzeczu prawobrzeżnej (z wyjątkiem Iłżanki). zakończone na spółgłoski. Szkwa (Raciążnica). 87 potamonimów. są one notowane między XV a XIX w. na co w badanym materiale znaleźć można mnóstwo przykładów. Wątpliwości budzi klasyfikowanie nazw małych obiektów jako archaicznych (niekiedy bez znajomości pełnej dokumentacji). reprezentują rodzaj męski. Narwi – 9). Żadna z tych nazw ze względu na kontrowersje etymologiczne nie może stanowić raczej dowodu ciągłości osad- . W w. zaliczane do areału mazowiecko-podlaskiego i uważane za bałtyckie. nie bez wątpliwości. Wiar oraz Wkra. Są to obiekty rozproszone po całym dorzeczu. 233. Drwęca. Radawka. Pilica. 230. W XI w. W XIV w. Wel. Jakać. Jakać. od Małopolski po Pomorze. Raba. 236. Poprad. Gołda. pozostałe. w tym 7 – poniżej 20 km: Dokawa. Luciąża. o niepewnej dokumentację. w zlewni Raby – Sawa i Kasina (Kasinianka). Lutryna. Mierzawa. W XIX w. XIII pojawia się 20 nowych nazw: Bzura. a poniżej 20 km – 13. Wda. -ew). których zaliczenie do tej grupy budzi kontrowersje. od górnej po dolną Wisłę. Nazewnictwo małych obiektów wodnych jest niestabilne w okresie historycznym. 235. – jedynie Gołdę. są to: Dokawa (sugeruje się pochodzenie starogermańskie nazwy). Rawka. Są to w większości makrohydronimy o bardzo starej dokumentacji. W przedziale powyżej 100 km mieści się 25 rzek. których archaiczność budzi spore wątpliwości. Trłoga. „śląskiego” odcinka Wisły. które (po drobiazgowych analizach) pojawia się wielokrotnie na stronach ostatniej monografii syntetycznej tej grupy nazw (por. w zlewni Bugu – Kotra (Koterka) oraz w zlewni Narwi – Dybła. 245. Zgłowiączka. San. w zlewni Sanu – *Radawa (Radawka). pojawiają się nazwy: Koterka. kiedy istnieje ciągłość osadnicza. Do zbioru archaicznych nazw wodnych dorzecza Wisły włączono. zapisano 6 hydronimów: Bug. W w. Isła (Zawadka). Koterka. Zwracają uwagę dwa hydronimy określające obiekty o długości poniżej 20 km: Drybok i Kasinianka. np. Bugu – 8.: Hanka. potrzebnej w przekazywaniu nazw. Mień. o zróżnicowanej długości. Dokumentację od starożytności ma jedynie nazwa Wisły. również w dorzeczu Narwi. Nieprzypadkowo wśród tych najpóźniej notowanych znajdują się nazwy. że istnienie nazw małych obiektów o przedsłowiańskiej etymologii świadczyłoby o jakiejś ciągłości osadniczej. Sawka. Ełk. gdy ciągłość osadnicza jest niepewna. w XVIII w. Babik 225. Najdłuższym obiektem o długości powyżej 1000 km jest Wisła. W niektórych nazwach wyodrębnić można stare sufiksy (typu -awa. 246). Lutryna. Tryłoga. Wszerzecz. a dokumentacja późna? H. między 50 a 100 km – 22. Wszerzecz. uznawana też za słowiańską. niekiedy żeński. oraz z dorzecza Narwi – Sidrę i Strabelkę. Skrwa. za których pomocą adaptowano archaiczne formy. Wśród nazw uznanych za archaiczne 13 obiektów ma długość poniżej 20 km. zakończone na -a (58). Kasinianka. Ochnia. Janka. ujawniło się w dokumentach 87% nazw uznanych za archaiczne. w zlewni Wisłoki – Isła (Zawadka). 241. Narew. a w XX – Hanka. Do końca XV w. Popowska-Taborska (1993: 47) uważa. „Wiślańskie” hydronimy archaiczne to głównie formacje rodzaju żeńskiego. w zlewni Soły – budząca kontrowersje Pielwel (Pewlica). Sawa. środkowej Wisły (najwięcej w dorzeczu Wieprza – 3. Łydynia. XVI zapisano 4 nowe hydronimy: z obszaru górnej Wisły – Pewlicę i Tyrawkę. w XII jedynie 4: Nida. odnotowano przyrost 17 nazw. Czy można zakładać jego stabilność i przetrwanie. 232. Wierzyca.

‛wrzeć.‛ciemny’. *seu̯ . W zestawieniu pojawiają się rdzenie związane z typem obiektu (innym niż rzeka). nurtu (prędkość) i koryta rzeki (krętość).*(s)krei̯-s‛kręcić się’. ogryzać’. błyszczeć’. których denotaty stanowią podstawową „siatkę” hydrograficzną każdego większego dorzecza. kręcić się’. Borek (1983: 342) uważa. W objaśnieniach wyżej przedstawionych hydronimów pojawiają się pierwiastki indoeuropejskie odwołujące się głównie do tych trzech podstawowych znaczeń. kipieć. rozbijać’. Rzetelska-Feleszko stwierdza natomiast. wilgotna gleba. *ar(ə). Proporcja potamonimów archaicznych do wszystkich potamonimów (biorąc pod uwagę liczbę referentów) w dorzeczu Wisły jest jeszcze mniejsza – poniżej 1%. *er-/*or. *rēd-/*rōd. *su̯ ei̯ d-/*su̯ id. np. *beu̯ g(h). H.‘orać’. jechać. głównie jednak dewerbalne. spieszyć się’.‛rozgnieść. *i̯ ānā ‛potok’ : *ei̯ -/*i̯ a. wzdymać’. ide. *pei̯ s?/*pis. *lei̯ ku̯ -/*līk-. zmiażdżyć’.‛rozrywać.‛puchnąć. dotyczące ruchu wody.‛poruszać się’. *mer(ǝ)gu̯ . *el-/*ol-. nabrzmiewać’. *sreu̯ -.‛przeć’ lub ‛gnić’. *nei̯ d-/*nid-. *tūr. *ner-/*nor. mokradła’. *as.‛szybki. *u̯ ei̯ g-/ *u̯ ei̯ k. *snā-/*snə-. grzebać. *bher-/*bhr˳ .‛zanurzać’. kręcić się’.‛mijać. *s(t)r-(/*ser-/*sor-). *ās.‛wić się. wilgocią. że „w polskiej hydronimii nazwy przedsłowiańskie stanowią zwykle niewielki procent (ok. 2–3%. lać się’. *redh-. . kapać.‛palić. *pel-/*pol-/*pl̥ -. *u̯ es. bagna. *u̯ eld-/*u̯ old. Zwykło się przyjmować. trawa. prędki’. przechodzić obok’. Wśród hydronimów odapelatywnych dorzecza Wisły nazwy archaiczne stanowią 1. a w związku z tym – proporcję hydronimów archaicznych do całego zbioru. *u̯ ei̯ d-/*u̯ id-/*u̯ ei̯. *mei̯ n-/*moi̯ n-/*mī̆n.‛pędzić. *u̯ eng. prażyć’.‛wygiąć. że nazwy archaiczne to głównie makrohydronimy. *melg̕h. iż zasób hydronimów staroeuropejskich w hydronimii danego obszaru może wynosić ok. *i̯ es. cechami wody (barwa). biec’. w których podstawach tkwią apelatywy stanowiące polską kontynuację starych indoeuropejskich rdzeni.44 niczej. *bheu̯ g-.‛połyskiwać. por. *u̯ ei̯ s-/*u̯ is-. obracać. też jej działania. por.‛poruszać się szybko’. E. zwłaszcza ujawniają się tu często czasownikowe rdzenie o rekonstruowanym znaczeniu ‘płynąć. Zwrócić trzeba jednak uwagę. być w ruchu’. ide. *breu̯ .3%. bo trudno jest w liczbach bezwzględnych ustalić sumę wszystkich obiektów czy hydronimów dla dużego obszaru.‛mokra.‛nabrzmiewać. 1%)” (1991: 62). woda. przesuwać’. Łuplanka. *dreu̯ .‛kręcić.‛wydzielać sok’. *līu̯ -/leiu̯ -. płynąć’ (Rymut 1998: 271).‛kanał. zgiąć’. Nie wydaje się celowe umieszczanie wśród archaicznych nazw małych obiektów. *per. koryto rzeki’. *sei̯ -/*soi̯ -/*sē(i̯ )-/ *si-/*sī-. ciec. *ei̯ s-/*is. burzyć się’. Łupia.‛skrobać. Poniższe pierwiastki nominalne i werbalne obecne w podstawach nazw archaicznych rozszerzają nieco to pole semantyczne: *am.‛suchy‘. Cytowani badacze podawali raczej dane szacunkowe.‛nieść. iż w nazwach staroeuropejskich semantyka podstawy wiąże się z polem znaczeniowym ‛rzeka.‛wić się. którzy pokusili się o ujęcia syntetyczne czy syntetyzujące poświęcone hydronimom. oprócz zestawienia hydronimów archaicznych określają także ich zasób w całym zbiorze hydronimów danego obszaru. Badacze.‛skręcić’. biec.‛chodzić. *reu̯ H-/*rou̯ H-/*ruH.

P. jednocześnie częściowo je kwestionuje. ale możliwymi. Hydronimię prasłowiańską z obszaru zachodniej Ukrainy opracował W. Zrekonstruował on 564 prahydronimy. a zestaw prawdopodobnych baz semantycznych – z bazami mniej prawdopodobnymi. staroeuropejskich. Językoznawcy zajmujący się hydronimami z obszaru Słowiańszczyzny wydzielają wśród warstw chronologicznych oprócz hydronimów archaicznych. z drugiej natomiast – nazwy. ale też dobór baz hydronimicznych (por. Popowska-Taborska (1989. których za słowiańskie uważać nie można. że zestaw leksyki słowiańskiej . prezentując te kryteria. Szulgacz (Šuľgač 1998). Badania te miały charakter historyczno-porównawczy i stanowiły próbę zrekonstruowania zasobu nazw własnych w okresie prasłowiańskim. Ich charakterystykę i przegląd przedstawił K. które mogły powstać w okresie prasłowiańskim (1927). Powstało kilka większych monografii. Autor zaprezentował w niej. które na podstawie danych hydronimicznych wnioskują o etnogenezie Słowian. a prace zostały poddane krytyce. z jednej strony. przedsłowiańskich także hydronimy stanowiące wspólne prasłowiańskie dziedzictwo poszczególnych języków. Babik 79–82). powstała pierwsza praca dotycząca onimii słowiańskiej – Franz Miklosich opracował toponimy i antroponimy z różnych języków słowiańskich i na podstawie ich analizy starał się wydobyć zbiór nazw. Zastosowana tam metoda areałowa nie dała jednoznacznych rezultatów. Czy można więc ustalić zestaw hydronimów prasłowiańskich. WARSTWA HYDRONIMÓW PRASŁOWIAŃSKICH 1. iż badaczka. baz hydronimicznych i jakimi kryteriami należy się kierować? Sceptyczne podejście H.II.: Rospond 1981: 65. Stwierdza też. czyli nazwy wodne odnoszące się do epoki wspólnoty prasłowiańskiej. H. Rymut (1997: 11–19) w artykule dotyczącym możliwości badawczych w zakresie onimii prasłowiańskiej. Popowskiej-Taborskiej prowadzi do tego. W pracy J. Praca ta przeszła bez echa w środowisku polskich hydronomastów. przejrzystość semantyczną podstaw apelatywnych zestawia z sytuacją zaniknięcia części leksemów słowiańskich. STAN BADAŃ NAD HYDRONIMIĄ PRASŁOWIAŃSKĄ Na początku XX w. Popowska-Taborska 1981: 82). Podobne studia dotyczące niektórych typów słowotwórczych antroponimów i toponimów były podejmowane później. 1993: 48) podaje w wątpliwość możliwość wyodrębnienia słowiańskiej warstwy hydronimów związanej z czasami „sprzed historycznie udokumentowanych dziejów Słowian” i sceptycznie odnosi się do wykorzystywania faktów hydronimicznych w dociekaniach nad słowiańską etnogenezą i typogenezą. stereotypowe nazwy ukraińskie czy wschodniosłowiańskie. Udolpha (1979) zanegowano zwłaszcza wnioski etnogenetyczne (por.

Ropa. Rzetelska-Feleszko 1991: 62–64). formacje z sufiksami -awa. Słudwia. Tej grupy nazw nie wydziela również H. lasów i innych obiektów topograficznych. jezior.e. dąbek. Górnowicz (1988). Do starszej warstwy słowiańskiej zaliczane są przez K. gór. Swoje poglądy na ten temat zaprezentował on we wspomnianym już kompendium „Słowiańska onomastyka” (SOE). Wolbórka. suchy. od podstaw roślinnych i zwierzęcych. *-ьsk. -ica. topiel. Rymut 1998: 273. którzy wyodrębniając starą hydronimię słowiańską posługiwali się słowiańskimi apelatywami wodnymi. n. E. W onomastyce polskiej rozróżnienie na warstwę starszą – prasłowiańską (słowiańską) – i późniejszą stosowane jest dość niekonsekwentnie. Chodelka. Rzetelska-Feleszko wśród nazw „o cechach wspólnych dla hydronimii słowiańskiej” widzi formacje powstałe w wyniku derywacji semantycznej od przymiotników typu biały. Drzewiczka. Huczwa. włączając w zakres swoich badań również odapelatywne nazwy zestawione oraz derywaty sufiksalne od nazw rzek. Radomka. Rymuta: hydronimy utworzone od przymiotników oznaczających kolor wody lub podłoża. powstałą na gruncie języka polskiego (tzw. Hydronimiczna baza leksykalna w czasach prasłowiańskich uległa rozszerzeniu o wyrazy oznaczające barwę. nieużywanych już w okresie historycznym. Łęg. Wskazuje na związek polskiego systemu nazw wodnych z systemem prasłowiańskim (por. K. Za słowiańskie lub bałtyckie badacz uznaje Supraśl i Biebrzę. 1993: 46–47). Szreniawa. Kamionka. do których skłonny był zaliczyć nazwy wodne określające duże rzeki o starych zapisach historycznych i o słowiańskich podstawach apelatywnych. W hydronomastyce polskiej wyróżnia się prasłowiańskie (słowiańskie) nazwy wodne oraz nową warstwę. Sołokija. Jasiołka. Lubaczówka. Bystrzyca. Sławski 1974: 8). Zgłowiączka (ogółem 33 obiekty). późne innowacyjne nazwy polskie). P. Mleczka. powstałą już może nawet w okresie kolonizowania przez Słowian nowych obszarów (por.46 w okresie formowania się hydronimów był inny niż współcześnie. Nie ma grupy nazw prasłowiańskich w syntezie hydronimów dorzecza Sanu J. Koprzywianka. -ka. Brzozówka. Czarna (3 ×). Jeziorna. jeśli uznać pierwotność nazw wodnych. Schmida (1979) i J. a także derywaty sufiksalne od tych podstaw z suf. Pojawiły się nowe sufiksy i nowe kategorie słowotwórcze. Wilga. Duma (1999a) w monografii nazw rzek lewobrzeżnego Mazowsza. sufiksalnych. Wolnicz-Pawłowska 1975). bystry i rzeczowników typu struga. roślinność. ani J. produktywne. -ica. Zaprezentowane zostały nazwy odapelatywne (większość) oraz odtoponimiczne (czy odantroponimczne. że można zrekonstruować zestaw prasłowiańskich hydronimów. Słownik ten. omawiając nazwy dolnej Wisły. Kamienna (2 ×). wykryły raczej warstwę późną. które mogły powstawać w różnych okresach i na różnych obszarach słowiańskich (por. a nie ojkoni- . Na przedstawionej tam hydronimicznej mapie Polski umieścił następujące słowiańskie nazwy większych rzek z dorzecza Wisły: Biała (2 ×). a próby W. Giełczew. Iłżanka. rekonstruujący stan prasłowiańszczyzny w VII–VIII w. z przyrostkami *-ьn-. Skawa.. 2001: 45) dość optymistycznie uważał. Rymut (1997.(por. także pochodzące od przymiotników archaicznych bezsufiksalnych. zbudowane przy użyciu środków morfologicznych nieproduktywnych w językach słowiańskich oraz formacje żywe. Riegera (1969) ani w jego późniejszej pracy dotyczącej dorzecza Warty (Rieger. Traktuje ona cechy wspólne szerzej niż K. faunę i teren sąsiadujący z obiektami wodnymi. 2003: 229–230). Rymut. Wyżnica. zawiera bowiem dwie warstwy leksykalne: wyrazy prasłowiańskie mające odpowiedniki indoeuropejskie. Udolpha (1979). Brynica. Konfrontowanie hydronimicznych baz motywacyjnych ze „Słownikiem prasłowiańskim” też nie przynosi jednoznacznych rezultatów. Orla (Orlanka).

2 Nazwę Radomirza uznaję za odantroponimiczną. biorąc pod uwagę wczesne pojawienie się nazwy w źródłach i jej stabilność oraz wielkość określanych obiektów. w Instytucie Filologii Słowiańskiej UJ) „Słowiańskie leksemy toponimiczne w nazewnictwie (miejscowym) ziem polskich jako terenu niemacierzystego”. Autorka zakłada (jednak nie bez wahania). HE XVII 139–140. w której problematyka ta zostanie omówiona szerzej4. m. Łomżyca. Wojborza (1262)3 (por.: Woybor (1065)1103.. Celem niniejszej pracy nie jest ustalenie zasobu prasłowiańskiego. sceptycyzmu prezentowanego przez niektórych oraz weryfikacji hipotez na podstawie najpełniejszej hydronimicznej bazy materiałowej. Uważa on. Wartopnik. Glemieniec. Poglądy tego badacza jednak ewoluują i ponad dziesięć lat później zwiększył on zestaw hydronimów. . choć nie stosowanym bezwyjątkowo. z sufiksem -ja. imię złożone Wojbor. jedynie nazwy większych obiektów mogły przetrwać kilkanaście stuleci (por. ale wydobycie hydronimicznych typów motywacyjnych i baz leksykalnych obecnych w nazwach oraz przedstawienie ich rozwoju. Słudwia.47 mów): Lubaczówka (1824). dawniej Hodwisznia (1565)1. Szreniawa i Szronka. Kolejnym kryterium. którą określić można jako późnoprasłowiańską. m. 3 Odantroponimiczna n. zawierającego n. 4 Założenia metodologiczne i zestaw toponimów został przedstawiony w wystąpieniu (w marcu 2013 r. Ojkonim notowany jest wcześniej. w której obok kryterium językowego zastosowano także pozajęzykowe. Jest to jedynie pewna propozycja. Płyćwa i Płytwica. 2. Nie oznacza to jednak. Poszukiwania hydronimów prasłowiańskich w dorzeczu Wisły są wypadkową dotychczasowych ustaleń wybitnych badaczy. jaką się udało obecnie zgromadzić. Wykaz uwzględnia nazwy o różnej budowie. Z. pochodzącą od imienia złożonego. Pozostaje ona w związku z n. objaśniane są ich podstawy. Słudwię i Sonę. por. pochodzi od wyrażenia przyimkowego od Wiszni. a później nastąpiły zmiany dyferencyjne. dawniej Radomirza (1230)2. jest wielkość obiektów. zalicza trzy hydronimy z dorzecza Wisły: Tanew. może Muzgawa. Babik natomiast do warstwy nazwanej I/II. przygotowuje monografię. Tanew. HYDRONIMY O ARCHAICZNYCH PODSTAWACH SŁOWIAŃSKICH Na poniższy zestaw hydronimów składają się nazwy. Przeginia. por. że całkowicie zrezygnowano z ustalenia zbioru takich nazw. każdy natomiast z opisywanych hydronimów jest umieszczony w odpowiedniej podgrupie nazwotwórczej w rozdziale III i uwzględniony w danych statystycznych. Glbiączka. wcześniej Wolborzyca (1228). Krzynowłoga. Rylka. Radom (1154). Wolborz (1331) XVI–XVII NMPol (kartoteka). które się pojawiły w okresie historycznym (Babik 81). Wolbórka (1775). do kilkunastu: Bochotnica i Bachotek. Duma 2002b: 159). więc może on tkwił w podstawie hydronimu. Rymut 1997: 17–18). którym skłonny jest przypisać pochodzenie prasłowiańskie. iż nie da się oddzielić nazw powstałych w okresie prasłowiańskim od nazw. także genetycznym – obie zostały utworzone od tego samego imienia Radomir. zwłaszcza w odniesieniu do cieków o niezbyt dużych rozmiarach. Radomka (1789). por. iż przy braku stabilności nazewniczej w hydronimii.. w. których powstanie można odnieść do epoki prasłowiańskiej ze względu na archaiczność podstaw. 1 Nazwa Hodwisznia jest transonimem. Wolbórz udokumentowana jest już w XI w. skrócenie: Radom.

*dľ̥bьnъ ‛związany z dłubaniem. rz. Nazwa dość powszechnie uważana za słowiańską (por. 30. dziś Brda. Narwi. *Brona/Bronka (1576).in. Breń (1470–1980). Dłubna (1222). por. na podstawie n. 163. błoto. J. *brъna : *brъnьje ‛rozmiękła ziemia. Rymut łączy hydronim z ap.18 km. *brъnьnъ ‛z błota. Błoga (1227). czy są to nazwy paralelne. *dъbra ‛wąwóz. drzewo. o dł. Wisły. ld. pierwotne znaczenie ‛brunatny’ (SEBor). rz. Breń (1354). Udolph (1990: 69–76) zestawia hydronim z niem. pd. Rozwadowski (1948: 12–20) dopatrzył się w nazwie śladów substratu germańskiego. Wisły. utworzona od pierwiastka *dhelbh. 29. 21. rz.73 km. jasny’. Pilicy. *bolgъ ‛dobry. od dł. Duma 1999a: 27– –28). dziś nieistniejąca. dziś Drwinka. ld. Mimo archaicznej podstawy nie można czasu powstania wszystkich tych hydronimów przesuwać aż do okresu prasłowiańskiego. *bhelgh-. także Brennica.32 km. rz.: Branew. Pierwsze zapisy hydronimu wskazują jednak na brak miękkości i motywację odprzymiotnikową (szerzej por. dziś Struga Podłęska. rz. pd. *dľ̥bьn̕a ‛dłubanie. miły. Nurca ( Bug). drewno. Babik 365–367). żłobić’ (por. 17. z gliny. Z. o dł. parów’. coś wydłubanego (np. o dł. pd.‛dłubać. rz. który ma m. Rozwadowski (1948: 52–55) uznał nazwę za celtycką. Dbra (1145).50 km. z lit. gliniany’ (Spsł). też psł. o dł. Drwiena (1262).77 km. Górnowicz (1985: 32) – za staroeuropejską. Oprócz onimów bezsufiksalnych od tej podstawy powstało wiele hydronimów derywowanych. Babik 357). bezpośrednią podstawą jest jednak psł. 50. pol. J. co jest przekonujące. utworzone bezsufiksalnie od tej podstawy. od psł. Duma łączy ją z ide. Trudno stwierdzić. rdzeniem *bhelg-. o dł. por. dość wcześnie notowanych. pd. lśnić’ (HE XIV 12–13. Brana (1886). *Brenna/Brynnica (1621).76 km. pochodzi od psł. o dł.48 Biebrza (1314–1335). Dłubnia (Spsł). NMPol). pd. pierwiastkiem *bhelg(por. a źródła znajdują się w pobliżu.36 km. znaczenie ‛błyszczeć. H.. błogi. żłobienie. większość badaczy natomiast opowiada się za słowiańskim rodowodem nazwy. służący dłubaniu. K. pd. J. m. HE XIX 19–20. Za Z. *bobrъ/*bebrъ/*bьbrъ ‛bóbr’. jest nazwa doliny Bługa (Geoportal). rz. o dł. Nazwa ta może być derywatem odapelatywnym lub ponowieniem z Brnia. rekonstruowana na podstawie wcześniej notowanej n. Babikiem (349–350) opowiadam się za słowiańską genezą hydronimu. dziś Dłubnia. Nazwa od psł. pd. od psł. Śladem po n. Wisły. Wisłoki. czy jedna z nich jest transonimem (por. Wisły.‛płyPor. 53. mokradło’ (Spsł). ld. W dorzeczu Wisły nazwy pięciu obiektów uznano za odapelatywne. Brynica. Rymut słusznie łączy tę nazwę z czasownikiem dłubać (HE XVI 33–34). odtworzone m. choć jej pierwotna postać pozostaje dyskusyjna (HE XV 18–19. o dł. J. rz. Babik 348–349). koryto)’. 19. Prasłowiański rdzeń *brъn. balge m. gdyż ujścia tych rzek leżą w odległości ok. jest on również często wykorzystywany w toponimii (por. K. SEBor). ‛wyżłobiony przez wodę kanał’. glina’ (Spsł).56 km. 14 km od siebie.tworzył kilka derywatów apelatywnych już w najstarszym okresie. w. Wisły. w. *brъna ‛błoto. balà ‛błoto’. Brenna (1490) NMPol I 336. od psł. rdzeniem *dreu̯ -/*drou̯ . rz. Nazwa ta klasyfikowana jest też jako staroeuropejska. Babik 357). Wisły. Udolph 1990: 94–99). dłubany’ (Spsł)5. 245. Babik (353–355). ld. 5 .in.in. ap. który związany jest z ide.91 km. HE XV 19. ale nie wyklucza związku z ide. ap. ap. Nidy. wywodzi ją od psł. kan.

Nazwy: Mozgawa (1195). o dł. Hydronim ma trzy konkurencyjne etymologie. ld. Udolph (1990: 168–169) uważa ją za straoeuropejską. Oba objaśnienia na gruncie słowiańskim są równie prawdopodobne. uznaje nazwę za staroeuropejską i wywodzi od rdzenia ide. Krtynia (1257). por. Serafy (→ Wisła). dziś Nereśl. że rzeka płynie przez Puszczę Niepołomicką.w znaczeniu ‛rzeka bez dna. s. stprus. Pilicy.*leu̯ p-/*leu̯ bh. w dorzeczu Odry6 i to on poddawany był analizom. pd. Górnowicz (HE I 21. Nur (1113–1136). od pierwiastka *mūs. pd. podobnie jak E. ap. o dł. ld. Duma (1977: 78). Myśla (1909). rz. E. rz. Bednarczuk (1992: 253) w recenzji książki J. Babik (447) za pierwotną uważa formę Łupia z efemerycznym wariantem Łup’. dziś Krztynia. Zanegował to jednak L. Myśl (: Myślibor). Dumy (1999a: 29) nazwa uznana za archaiczną. Duma (1977: 78–79) objaśniają go jako nazwę rodzimą. pd. W opracowaniu J. rz. pd.23 km. niecka’) z negacją ne. od przym. Bzury. J. Bańkowskim skłania się ku pochodzeniu odantroponimicznemu od n. .*nāu̯ -/*nəu̯ -/*nū-.61 km. rz. Łup(i)a (1330) XVI. Nazwę tę uznaję za archaizm słowiański. dziś Skierniewka. 5. Babik (479–480) za formę wyjściową uznaje Niechwarszcz i wiąże ją z psł. pracartis ‘koryto. Nidy. Duma. χvarščëc ‛szeleścić. rz. Mierzawy (→ Nida) i *Mozgawa/ Mozgawka (1787). pd. kret (por. z negacją. choć nie odnotowano takiego na tym obszarze.(por. E. sugerując późniejsze powstanie nazwy i wskazując na związek z czas. Udolpha. też ‛mały las’. o dł. choć o ich etymologii opinie są różne (szerzej zob. związaną z kasz. os. Rzetelska-Feleszko i J. krztusić (SEBor). *nerstьnъ. 14. *ner-/*nor. zagłębienie.82 km. uważane są za słowiańskie. od ap. *nerstъ ‛rzeka. Udolpha (1990: 175–176) jest to nazwa staroeuropejska. krtań. -ynia od ap. Duma 1999a: 30). rz. z sufiksem -śla. Z. łącząc nazwę (za ESSJ) z psł.13 km. o dł. Neresna (1396). o dł. Bilut (HE X 111). 45. przym. Babik (468) za A. Udolph (1990: 152–157). H.‛mech’. Bugu. dziś Drwina Długa. por. J. 40. Mizla 1232 CdB A XIX 1. *nechvorščь ‛różne gatunki piołunu’. jama’. str. opowiadali się za słowiańską genezą nazwy od czas. Współcześnie ujście Drwiny Długiej od górnego biegu Drwinki dzieli jedynie około 5 km. o dł. Babik (476) szuka objaśnień na gruncie słowiańskim. wartka’ (HE XII 43). drwa. 113). tkwiącego w lit. Narwi.49 km. uformowana za pomocą suf. Babik 422) lub od podstawy krzt-. o dł. rozsze6 Por.10 km. 1988: 33) rekonstruuje pierwotną postać jako *Ne-k(w)art-is i opowiada się za bałtyckim pochodzeniem od rdzenia *kart. łupić. o dł. o dł. dolina rzeki’. Za tą motywacją dodatkowo przemawia fakt. i jest to interpretacja dość przekonująca. z sufiksem -ja. od rdzenia *krut-.‛nurzać. Z. Biolik (HE XIX 132– 133) wskazuje na staoeuropejską genezę nazwy od rdzenia ide. pot. Z. 22. słowiańskiego *lupja o prawdopodobnym znaczeniu ‛koryto. 107.48 km. Niechwarcz (1330). dziś Nurzec. a za nim J. dziś Niechwaszcz. 6.49 km.‛obdzierać. lub od ojkonimu odantroponimicznego. łączona z rdzeniem ide. rwąca.44 km. 61. M. pędząca. *my-ti ‛myć’. Wydaje się jednak słowiańska. szumieć’. w której odbywało się tarło’. Rzetelska-Feleszko i J. Notowany jest również inny obiekt o tej nazwie: Drw(i)ana (1410). czas. ld. Z. Równobrzmiący hydronim zanotowano w XIII w. rz. też stp. 29. rzeka wylewająca’. drъvěna ‛związana z drewnem’ (Spsł). obłupywać’ (HE XIV 75–76. Bugu. pd. Dla J.49 nąć. krutùs ‛żwawy’. Wdy. Jego nazwa zapewne jest ponowiona z Drwiny/Drwinki (posiadającej starszą dokumentację).

. rz. o dł. nur ‛ptak wodny’. Ta mazowiecka nazwa nie jest jasna. Tarnawki (→ Stradomka → Raba). Cienkiej (→ Rządza → Narew → Wisła): Rena (1415)1456 SHGMz(MK 3. 12. Renya 1455–80 DługoszAnn I 78. Jakubowicz 2010: 105–106.35 km. przym. sprawiać. płaski’. 8 O rozwoju znaczeniowym psł. dł. nor. Renya 1526 SHGMz(MK 41. Bardziej prawdopodobne wydaje się odapelatywne pochodzenie hydronimu. gb. w dawnym znaczeniu ‛koryto. 16. Randza 1494 SHGMz(MK 18.35 km. rz. dolina. Podaje on również alternatywną propozycję genezy od etymonu apelatywnego *rǫdja o znaczeniu ‛bujny. Dębe). dziś Uchanka. rzeka’ (por. borsuk’ (SEBor). podobnie Z. i w związku z tym należałoby go zaliczyć do archaizmów słowiańskich8. o dł.50 rzonym o -r-. nazwa izolowana. też może związany z tym czasownikiem ap. ld. że coś się porusza. Rądza. *plytъ : *plytъvъ. ‛dzika kaczka. 215). A. 144. choć nie dające się jednoznacznie wykluczyć. Babika (548–549) hydronim derywowany od antroponimów typu Rąd. 65). Randza 1470 SHGMz(MK 5. rz. dial. Cienkiej (→ Rządza → Narew). Rynia. też *noriti. odpowiedni. płytki’ (por. Narwi (zb. *nuriti ‛zanurzać.76 km. K. czasownikiem *rinǫti. -y 2006 HPol I 245. 13. Obiekt jest niewielki. *pergynji < germ. str.30 km. -i 2006 HPol I 245. dobry’. Rządza. Rądza 1524 SHGMz(MK 32. *rǫdъ. związane właśnie z przym. 326v). *rinǫ ‛wprawiać w ruch. Babik. 26. 1999a: 119) wywodzi nazwę od psł. Możliwy wydaje się związek z psł. por. Renya (1445)1456 SHGMz(MK 3. 326). te jednak notowane są dopiero współcześnie. VanagasLHŽ 232). Bańkowski rekonstruuje apelatyw jako *przeginia ‛miejsce strome. <Razcza>. parów’. o dł.. XII 138).53 km. Bilut (HE X 114–115). pd. czasowników *plyti/*pluti ‛płynąć’ z suf. dziś Rudno. pd. wesoły’ (SEKasz). 68v). psł. jar. jama’. Duma (HE XIV 89–90. obfity’ : przym. 9 Rynia. Radza 1514 SHGMz(PT 1. choć z nieco innym. 238–238v). Według Z. Bednarczuk (1994: 15) i Z. por. nierówna. pot. nie do przejścia. Dwa hydronimy małopolskie Przegini (1136). pot. wąwóz. psł. prawidłowy.35 km. nie może być też jednoznacznie potwierdzone” (Babik 547–548). który w konkluzji stwierdza. pd. pd. o dł. *rǫdъ zob.. Babik (510–511). 66. płynie’ (Spsł). dziś Rządza7. por. 133v). fluvii granitialis dicti Renya 1521 SHGMz(Warsz 13. z rzeky Rynyey 1526 Warsz nr 2454. 2007: 193–195. kasz. ale też ‛niegłęboki. zmodyfikowanym znaczeniem ‛rozpadlina. os. o dł. Dębe) (→ Wisła). Lit. z sufiksem -ja. a wskazane objaśnienie nie przekonuje nawet samego autora. 13.35 km. rądi ‛zwinny. urwisko’ (SEBań). Babik 1999: 34–35). dziś Rynia9. Lit. fluvium dictum Renya 1473 SHGMz(AG 6691). <Renia> 1965 HW nr 549. J. a formy nazwy zawierałyby wschodniosłowiańską realizację ŕ. 7 Rządza. Ręda. od n. *pergybni ‛okolica górzysta’ (HE XVI 126. Rządza a. Boryś. Bardziej jednak prawdopodobny jest związek z psł. przym. Hipotezy o bałtyckiej i staroeuropejskiej genezie podważa Z. iż „podejrzewanie jej [nazwy] o przedsłowiańskie pochodzenie. Rządza 1775 ZWarsz 124. oraz Przeginia (1531). ld. rynna. 162v). Rana (ta jednak notowana tylko współcześnie). który uznaje hydronim za derywat dzierżawczy o pierwotnej formie Rania. Płyćwa (1331) 1512. fem. 6). Rena (1415) 1456. *rǫdъ (: rǫditi) o znaczeniu ‛umiejętnie coś szeregujący. o pierwotnym znaczeniu ‛szeroki. dł. -va (< *-ъva).: Babik 548–549. Wisły. pogrążać’. 66. por. *nurь ‛zagłębienie. nazwa archaiczna także dla E. niedostępna powierzchnia. *plytъva. *fergūn-. Rymut wiąże z psł. Narwi (zb. Rzędza. Rądza (1445) 1456. Rynia a. L.: Babik 547–548. Struga 1965 HW nr 549. Babik (483– –484) poszukują objaśnienia na gruncie apelatywów słowiańskich. porządkujący. też ‛zwinny’. stp. ld. uchodzi koło Starych Załubic: Randza (1445)1456 SHGMz(MK 3. str. Bzury. zdrowy.

dziś Szreniawa.. gm. Babik (334–335) widzi tu raczej związek z przym. 18. Babik (557) rekonstruuje dewerbalny ap.ʽktóry pękł. rz. Ropa (1279) 1336. oddzielił się’ SESmocz 556. pd. Skroda a. *ropa ‛gęsta ciecz’ (SEBor). ld. -y 2006 HPol I 256. *sloja/*sloj (< psł. Matlaka. lecz bez dokładnej identyfikacji i starszej dokumentacji11. dł. Wisły. Z. *skorda ‛bruzda > zagłębienie > wyżłobiona. Scroda (1414–1425)1457 SHGMz(MK 3. HE XIX 172–173). Szkroda 1965 HW nr 517. Słucza (1414–1425) 1456. Analogiczne wyrazy (por. Wissy (→ Biebrza → Narew). Nazwa uważana za staroeuropejską.27 km. od pierwiastka ide. Słodew (1334) 1534. we współczesnym pow. Lit. od psł. ros. Scroda (1416)1456 SHGMz(MK 3. spulchniać ziemię’) i toponimy notowane są jednak w językach słowiańskich. Scarde (1314–1335) XV. prąd’ (por. Babik 539–540. Skroda.‛dzielić. Lehr-Spławiński 1960: 10). rynia ‛odsypisko na Dniestrze.82 km. jego hipotezę zaaprobowali polscy badacze. a także bieg rzek Rynia → Cienka → Rządza nasuwają przypuszczenie. Babik 554–556. ta zaś od n. 97. Dobre. HE XV 115–116. Położenie miejscowości: Rynia. teoretycznie rozważa też związek z przym. ld. Scroda 1501. 87. co się wydaje mniej prawdopodobne. 222). Schmid (1991) interpretuje nazwę jako staroeuropejską. dziś Słudwia. dziś Skroda10. rz. 560). rz. 44. 1474 SHGMz (MK 6. na rzece Skroda (1565) Lumaz II 107. Nazwa (podobnie jak poprzednia) uważana za staroeuropejską. 55. skerd-/skird. Srzeniawa (1244). 83. Scroda 1430 MkM II nr 626.70 km. Wisły. Pisy (→ Narew → Wisła). W. *sъlǫčь (por. por. o dł. o dł. *sl̥ -. 1505 SHGMz(MK 18. smacznym. ujście rzeki’. *soldvъ ‛słodki’. naniesione wodą z jaru mającego ujście do koryta rzeki. Można też rozważyć związek z czas. *solditi ‛czynić przyjemnym. por. Rozwadowski (1948: 204–206) wywodzi hydronim od psł. pd. w pow. notowanego w XV w. 22).51 ryń. rz. *sъkava ‛kręta’. Bzury. 11 Skroda. owinąć’. Wisłoki. 60). rz. os. *sъloja : *sъlojь). Scharde przed 1343 KMaz II 259. T. związana z rdzeniem ide. później już do słowiańskich (por. ld. w kształcie łuku’) VasmerREW II 666 lub *slukъ ‛wilgotny’ z suf. o dł. Słoja (1900). Skawa (1229).06 km. lecz brak poświadczenia tej postaci w językach historycznych. Skroda 1425 MkM I nr 108. mińskim. ap. u źródeł Ryni. P. J. uchodzi koło wsi Rudka-Skroda: Scarde (1314–1335)XV PrUr II nr 882. płynąca woda. J. Węgierki (→ Orzyc → Narew → Wisła): <Skroda> 1965 HW nr 543. Nieporęt. naniesiony odsyp kamieni’ (SW).(*sel-/*sol-) ‛potok. Lehr-Spławiński (1946: 64) zaliczał tę nazwę do grupy bałto-słowiańskich. Duma rekonstruuje pierwotną postać nazwy jako *Słodzew i wywodzi ją od nazwy młyna Słodzew.. str. legionowskim u ujścia Rządzy. Rzeka płynie przez historyczne północne Mazowsze. Scroda 1429 MkM II nr 79. rz. fluvii dicti Skroda 1407. . ld. Skroda 1889 SG X 717.: HE XII 176. por. rz. dziś nieistniejąca. tam też odnotowano drugi obiekt o tej nazwie. HE XIX 173–174. Rynia w gm. Z. 110). o dł. Nazwa objaśniana jako słowiańska. Nazwa uważana za bałtycką. *sl̥ . *Słódź : słodzić (HE XIV 78–79. 32. Wcześniej wysuwano hipotezy o jej słowiańskim rodowodzie. slukij ‛krzywy. od rdzenia ide. por. który mógł oznaczać ‛miejsce zlania się dwu rzek.77 km. Udolph (1990: 344–345) opowiada się za pochodzeniem sta10 Skroda. o dł. ze względu na geografię oraz istnienie odpowiedników toponimicznych (VanagasLHŽ 301) i apelatywnych na obszarze bałtyckim (por. *-j(a) (Lehr-Spławiński 1960: 15). o dł. Duma 1999a: 60).51 km..: Babik 557. *skorditi ‛bronować. *skeu̯ . Z. słodkim’ (SEBor). Supraśli (→ Narew). reń. pd. *soldъ ‛słodki’. iż w przeszłości mógł być to jeden obiekt o nazwie Rynia. gb. ld. głęboka dolina’. Skroda 1411 HMil 232. Babik (557) wywodzi hydronim od ap.28 km. J.

Płyćwa). Tana 1839 MpKwat IV 1. *u̯ eng-r ‛kręty’ i *mad. Zierhoffera przy odhydronimicznej n. rz. Tańsku-Przedborach: parte fluvii Thana 1500 SHGMz(MK 18. Ślina (1413). J. ld. Nazwę łączyć trzeba z psł. a jako podstawę rekonstruuje ap. rz.(HE XII 220). o dł.(HE XIX 190–191). Wilga (1335). Babik (337–338) łączy jej podstawę z rdzeniem psł. kleisty’ (SEBor. wtórnie zmiana -eN. o dł. Tamka. Rzetelska-Feleszko i J. wydma. *sernjavъ ‛biały. wiązany z rdzeniem ide. jest Tana. namulisko > dolina między wydmami’ lub ‛dolina. Duma zestawiają nazwę z kasz. Górnowicz widzi tu stare złożenie od ide. z wtórną samogłoską a. Schmid w uwagach redaktora dodaje jeszcze nawiązanie do stprus. H. Orzyca (→ Narew). str. Sanu. Wierzycy (→ Wisła). Formą posiadającą dokumentację od początku XV w. od ide.52 roeuropejskim. Narwi. Schmid w uwagach redaktora do jego etymologii podaje konkurencyjną hipotezę.‛śluzowaty. Podobnie jak w wypadku przymiotników *plytъ : *plytъkъ : *plytъvъ (por. P. por. Boryś 2007: 194 i n. rz.01 km.> -aN-). rz. podając jako podstawę pierwiastek ide. o dł. pd. Tana (1500). *slina ‛ślina’ < ide. co określa się jako *gromada w znaczeniu topograficznym ‛usypisko. płynący na Podlasiu. Wisły. rekonstruując pierwotną formę jako *Větvьca (od psł. dł. 115). z formantem -issa (HE I 37–38. Rieger (1969: 167)..26 km. vǫgroda ‛miedza graniczna’ (1977: 132). Tamka 1892 SG XII 152. *(s)lei̯ . 114. větva. psł. E.25 km. Wzmiankowany jest wprawdzie przez K. Wierzycy (→ Wisła). którą należy wiązać z psł. ten sam autor w późniejszych opracowaniach widzi jednak związek z ide. 1988: 31). *tьnъ. wtórnie Wietcisa. przym. płynie w Dobrogostach. *Wągromadnica/Wągromadisa (1229). -i 2006 HPol I 294. choć W. wilgi ‛wilgotny. *ǫgromadь lub *ǫgromadьje ‛coś co znajduje się między (w) tym. Udolph (1990: 328–330) zalicza nazwę do staroeuropejskich i przedsłowiańskich. wietwa ‛gałąź’). *sl̥ . .22 km. pd. Znajduje też przekonujące objaśnienie na gruncie słowiańskim. rz. str. pojawia się dopiero w XIX w.32 km. staroeuropejskich. a W. to mazowiecki hydronim. P. Górnowicz uważa nazwę za staroeuropejską. Tana 1781 ZPrzasn 31. Tnew (1469) 1502. *tьna. *angurgis ‛węgorz’ (HE I 36). R. *tin. Babik (615–616). cienki. dziś Tanew.64 km.‛błoto’ (HE XVIII 100–101). Dla Z. w. białawy’ (por. por. Orzyca (→ Narew → Wisła). pierwotną formą hydronimu jest Tnew (< *Tьny.‛ciec’. por. fem. 19. 14. dziś Wietcisa. który nie był dotąd analizowany. a Z. *-ъve). pochodzącą od bazy *u̯ eid-. jednak bez próby etymologii – autor nie dysponował wtedy też pełną dokumentacją hydronimu (ZMaz 364–365). pd. -ki 1972 UN 140. Tamka. Babik 582). o dł. Udolph w uwagach tłumacza. 39. o dł. Potamonim zaliczany do bałtyckich. pd. Babik nie wątpi w słowiańskość nazwy i rekon12 Tamka. Rymut zestawia hydronim z stp. co zanegował J. Tamka a. *větvь. Tę propozycję rozwija i modyfikuje Z. Wietwca (1198) 1262. HE XVI 152–153. *ser. 44. o dł. *tьn-. objaśniając dalszy rozwój fonetyczny nazwy. Z.‛płynąć’. Tańsk. pierwotnie zapewne *Tna (z wtórnym a). jak w *tьnъkъ ‛cienki’ (realizacja *ten-. mokry’. <Tana> 1965 HW nr 541. Babika słowiańskość nazwy nie podlega dyskusji. pol. K. 14. powstała zapewne w wyniku adideacji do tama. tamka. Postać z sufiksem -ka i spółgłoską m. Dzierzgowie. *u̯ elg. 30. Babik 580–581). można zakładać paralelne formy *tьnъ : *tьnъkъ : *tьnъvъ. H. dziś Węgiermuca. koryto rzeczne z namuliskami’ (Babik 602–604). Jak wykazał J. ld.22 km. *sernъ. dziś Tamka12. m. gw. pd. 25.

: Babik 618–619. Wisły. Lehr-Spławiński (1960: 12) wywodzi nazwę od przym. Długa (1426). 81. ld. 149. o dł. Wisły. nieposiadającej wczesnej dokumentacji i zapewne niewielkiej strugi. Narwi. pd.54 km. ld. 60. W ten sposób zbiór powiększono o 28 dodatkowych hydronimów. o dł. *wilgki > *wilkki > wilki. Wisły. pd. rz. o dł.58 km. czy podstawy nazw i ich budowa słowotwórcza mogą korespondować (lub nie są sprzeczne) z rekonstruowanym stanem z okresu późnoprasłowiańskiego. dziś Płonka. o dł.75 km. Wilga 1783 MpPerMz. o dł.66 km. rz. rz. dawności dokumentacji i wielkości określanego obiektu. pd. rz. rz. 155v). dziś Wschodnia. Vilka 1495 SHGMz(MK 18.53 km. nr 6506. oraz Skrody. 47. rz. Czarna (1235). ld.07 km. dziś Kamionka.. Jeziora (1404). 38. Dunajca.92 km. rz. rz. pd. 30. obecnością równobrzmiącego ojkonimu. „wibracji” wewnątrzsystemowej. pd. rz. 36.14 km. dziś Jabłonka. 83). pd. ld.37 km. o dł. Wisły: Vilka (1478) SHGMz(MK 5. ld. rz. rz. Schodn(i)a (1382). Płona (1440). pd. ld. o dł. Kanału Żerańskiego (→ Narew). 60. Wisły. pd. Wisły. Gaci (→ Narew). T. nad rzeką Wilką (1565) Lumaz I 87. 14 Za niestabilność uznaję istnienie nazw obocznych świadczących o braku ciągłości nazewniczej.53 km. Można dopuścić ponowienie w wypadku dwu nazw: Drwieny. Kamiona (1273). Pierwotna postać nazwy to Wilka. wilk. Jabłoń (1428). 185). rz. dziś Pełchówka.). 56. rz. o dł.08 km. 21).44 km. Wilga. ld. wtórnego w stosunku do hydronimu. Wilka (1478). pd. 67. Nurca (→ Bug → Narew). Wyselekcjonowane hydronimy poddano analizie językowej. przymiotniki. rz. Wieprza. Garwolka 1893 SG XIII 467. o dł. Vilka (1508)1539 Matr IV/1. 50. dziś Orz. rz. o dł. Garwólka a. o dł. Lit. HYDRONIMY WYODRĘBNIONE NA PODSTAWIE KRYTERIUM POZAJĘZYKOWEGO Przy wyborze tej grupy nazw wodnych brano pod uwagę czas zanotowania (XIII–XV w. 105. 87. ld. Wilga.87 km.2 km.49 km. 34. Kamienica (1330).28. Czarnej Nidy ( Nida). wielkość określanego obiektu (powyżej 30 km) oraz stabilność nazwy w ciągu wieków14. o dł. pd. rz. mającej na celu ustalenie. o dł. <Wilka> 1965 HW nr 350. pd. Pełch (1418). Dunajca. Dunajca. *Kamiona (1210). Istnieją dwie etymologie. 52. o dł.2 km. Wisły. Bystrzyca (1364). 96. rz. o dł. pd. a E.22 km. Rudawa (1254). o dł. Czarna (1414–1425). dziś Bobrówka. rz. utworzonych w wyniku czystej onimizacji: Biała (1229).51 km. Powyższe hydronimy wyodrębniono na podstawie archaicznych. traktuję natomiast jako przejaw „zakorzenienia” onimicznego i interakcji. 33. Wilga a.66 km. o dł. o dł. o dł. Czarna (1473). co ma większe znaczenie niż pojedynczy zapis nazwy z archaiczną podstawą. Czarna (1457). 33. Bystrzyca (1437). niewielkiego obiektu. Kamienica (1292). dziś Kamienna. dziś Wilga13. rzadkich podstaw słowiańskich. pd. o dł. Osa (1222). o dł. Czerna (1227). Brdy.78 km. Czarna (1364). rz. pd. Bobrza (1351). 71. pd. rz. Horz (1406). Bobrowa (1375). dziś Jeziorka. 66. dł. 69. 48. pd. o dł. rz. Bzury. Pilicy. Wylka (1508)1540 SHGMz(MK 8. 67.95 km. forma Wilga zastąpiła starszą w XVIII w.09 km. ld. Wilka 1526 SHGMz(MK 41. rz. w formie archaicznego przymiotnika (typu *dęba). 13 . Wilga a. rz. 43. o dł. rz. 3. obie prawdopodobne. Zmiany dyferencyjne związane z kontekstem onimicznym. Wkry (→ Narew). Wilka 1617–1620 Lumaz 169. 32. rz. które mogły być jej podstawą: *vľ̥gъ i *vľ̥gъkъ ‛wilgotny’ (Babik 617–618). -i 2006 HPol I 314. Kanału Żerańskiego (→ Narew).53 struuje dwa psł.27 km. Pilicy. o dł. Wisły.5 km. Rzetelska-Feleszko (1982: 265) od ap. Tyśmienicy ( Wieprz). Tyśmienicy ( Wieprz).

Brdy. o dł. pd. Tyśmienica (1425). 348. *Mątawa/Montau (1350). 33. Słoja i Biebrza. rz. Moszczenica (1350). Orz. Rządza. Nereśl. Solinka. dziś Chełmiczka. Kamienna. Toczna. 50.17 km. 57. Czarną. i Krzynowłoga (1397). Kostrzyn (1436). Czarna wraz ze Wschodnią. 47. rz. Brana/Struga Podłęska. ld. 25 km. Brennica (1228). pd. pd. rz. Giełczewką oraz Tyśmienica wraz z Białką i Bystrzycą. 83.08 km. o dł. ld. pd. rz. Przeginia. Wisły.01 km. 45. o dł. o dł. 39. Moszczenica. o dł. Wisły. Kamionką. 55. choć można przypuszczać. 35. Skroda. Wietcisa.9 km. Bobrówka. Stobnica (1359). Wisły. Tamka. ld.54 km. Czarnej. pd.54 km. o dł. dziś Brzozówka. rz. . Mątawa. Nurzec wraz z Pełchówką i Bronką (w dorzeczu Bugu). Powstanie ponad 20 derywatów sufiksalnych i paradygmatycznych również można odnieść do okresu sprzed pierwszego zanotowania: Białka (1415). Liwca (→ Bug → Narew). dziś Toczna. Sąpolna (1240). rz. Na postawie danych hydronimicznych nie udało się – jak dotąd – wyodrębnić przedhistorycznego słowiańskiego areału toponimicznego. Tyśmienicy ( Wieprz). Kostrzyń. ld. Łososina. Białej Nidy ( Nida). Okrzejka. rz.56 km. Wisły. rz. można go natomiast uznać 15 W tym wypadku odstąpiono od kryterium stabilności nazwy. rz. o dł. gdyż nie spełniają one wszystkich wymienionych kryteriów.2 km. Chełmienica (1228–1235). Biebrzy (→ Narew). rz. Wysznia (1358). rz. 48. pd.03 km. o dł. Dunajca.54 rz. rz. Licząc od górnego biegu.67 km. 59. 73. Wieprza. rz. Niechwaszcz. Breń (2 ×). pd. o dł. o 56. 39. Przeginia/Rudno. dziś Kostrzyń. Wisłoka (→ San). pd. Wieprza. pd. Mleczka. Orzyca (→ Narew). pd. o dł. Wilga. 86. o dł.75 km. pd.27 km. Sąpolną. Rynia. Czerna. *Giełczew/Giełczwica (1425).47 km. o dł. Sanu. Łososina (1287). Brda z Chociną. W części lewobrzeżnej jest to 31 obiektów: Przemsza wraz z Brennicą. *Przemszew/Przemsza (1303). pd. Wisznia (w dorzeczu Sanu).91 km. rz. Chocina (1291). Osetnica (1405). rz. ld. rz. Mleczka (1405). Sanu. Szreniawa. Słudwia. ld. 74. W zbiorze tym nie ma nazw komponowanych. o dł. o dł. Skrwy Lewej. Jeziorka. o dł. Drwinka. Łososina (w dorzeczu Dunajca). Myśla koło Drohiczyna. Brdy. 89. 41. o dł.22 km. rz. dziś Wierna Rzeka15. ld. dziś Okrzejka. można stwierdzić. o dł. Jabłonka. Łososina (1333). Rudawa. z pewnym zagęszczeniem w części środkowej dorzecza. o dł. dziś Mątawa.15 km. Soła. 49. Z prezentowanego zbioru i jego rozmieszczenia nie można wyciągać wniosków etnogenetycznych. Szkło. Stobnica (w dorzeczu Wisłoka). Bugu (→ Narew). o dł. 56. 35. Ropa. Wieprz z Bystrzycą. rz. Sanu. Wisły. o dł. Tucznia/Tuczna (1470). pd. gdyż zmiana została dokonana administracyjnie w XX w. Wisłoka (→ San).12 km. Płyćwa/Uchanka (w dorzeczu Bzury). rz. dziś Wisznia.62 km. rz. dziś Ulatówka. ld. rz. Sczkło (1425). Okrzeja (1470). o dł. Czarnej Przemszy. Prądnik (1228). 34 km. rz. dziś Szkło. ld. rz. rz. Biała. Osetnica. Bobrza. 78. Kamienica (2 ×). pd. że w części prawobrzeżnej położonych jest 48 obiektów: *Brenna/Brynica. ld. Wilga. Osa. Chełmiczka. Soła (1272). o dł.75 km. Wągromadnica/Węgiermuca. Wieprz (1236). Tanew. Skawa. o dł. pd. pod wpływem hydronimu literackiego. Błoga. Dłubnia. Długa.76 km. 38.95 km. Czarna.71 km.16 km. że dwie poniższe powstały kilka wieków wcześniej niż zostały zapisane w źródłach: Wielka Struga (1358). Krztynia (w dorzeczu Pilicy). Czarna (2 ×). Płonka (w dorzeczu Narwi). dziś Brynica. Wisły. o dł. Bzury. pd.25 km. rz. rz. o dł. Wisły. o dł. ld. 38.88 km. dziś Giełczewka. Rozmieszczenie geograficzne obiektów określanych przez nazwy wyodrębnione w tym zbiorze jest dość równomierne na badanym obszarze. Solina (1376). dziś Solinka. Prądnik.

Prądnik. Nie występuje tu jednak żaden derywat na *-ьsk-. *-ъve: Giełczew. Jabłoń. Słoja. -ka: Białka. Kostrzyń. których powstanie może się odnosić do okresu prasłowiańskiego. Neresna. Białka. lśnienie. -owa: Bobrowa. to reprezentują one formacje rzeczownikowe bezsufiksalne: Breń. W stosunku do nazw archaicznych nastąpiło poszerzenie pól semantycznych podstaw motywacyjnych. wyróżnione przez K. Osa. cechy koryta i jego kształt (Brda. smak (Mątawa. Proponowany zbiór słowiańskich nazw archaicznych obejmuje zarówno nazwy. Tanew. Płyćwa. Trzy nazwy mają motywację kulturową (materialną): Moszczenica. Tana. Czarna. Płona. Sąpolna i Stobnica. Soła. błyszczenie (Błoga. Długa. Toczna. Solina. utworzonych od podstaw roślinnych. Kamienna. jakość wody (Płonka. Czarna. z suf. . Wysznia. Kamienica. Nereśl). Przeginia (2 ×). Pojawiają się hydronimy od leksemów określających: kolor wody (Biała. Wągromadnica. które mają odpowiedniki indoeuropejskie. Szkło). Horz. cechy akustyczne (Giełczew. Ropa. charakter podłoża (Breń i pozostałe z tą podstawą. właściwości nurtu (Bystrzyca. Dbra. Tanew. np. Wiele też jest hydronimów odprzymiotnikowych. Do nazw odczasownikowych należą Myśla i Niechwarcz. Szreniawa. -eja: Okrzeja. Chełmenica. z fauną: Bobrowa. Osetnica. Skroda. Słudwia. Słodew. Wyselekcjonowane hydronimy. -yni(a): Krtynia. Mleczka. Okrzeja. jak i motywowanych. Bobrza. Błoga. służące ciągle jako matryca do tworzenia nowych derywatów. Stobnica. Srzeniawa. Skawa. Ropa. Wilga. Pojawiające się w tym zestawieniu nazwy mają wyznaczniki prasłowiańskich nazw wodnych. Przemszew. niekiedy także formacje żywe i produktywne. Kamienica. Chełmenica. Przeginia).2% ogółu nazw odapelatywnych dorzecza Wisły. oraz sufiksalne (powstałe w wyniku onimizacji czystej lub rozszerzonej) na -awa: Mątawa. Ślina. Tyśmienica). Łososina (2 ×). jak i hydronimy należące do nowszej warstwy. Tyśmienica. Rudawa). W nazwach wykorzystywana jest motywacja związana z nadbrzeżną roślinnością: Drwi(e)na. Chocina). po hydronimii staroeuropejskiej. Wśród 81 nazw o możliwym pochodzeniu prasłowiańskim znajdują się hydronimy utworzone prawie wyłącznie od podstaw topograficznych. Niechwaszcz. -na: Brenna. Mleczka. Rymuta (1998: 272–274).55 za kolejną chronologicznie warstwę nazw wodnych pojawiających się na mapie hydronimicznej. Wieprz. utworzonych zarówno od przymiotników niemotywowanych typu: Biała. Nur. Tana). -ja: Biebrza. Rudawa. Bobrza. długość i głębokość (Długa. Osetnica. Pełch. Kamionka). Skroda. -vъ: Płyćwa. Wieprz. Soła. Jeśli chodzi o budowę słowotwórczą wyodrębnionych hydronimów. Łososina. *-y. niewiele jest też hydronimów określających duże cieki. Dłubna. -ina: Chocina. Osa. stanowią 1. archaiczne Kamiona. Przemszew. -ica: Brennica. Moszczenica. Pełch. Bystrzyca. Solina). Horz.

Potok spod Góry . W ujęciu tym indywidualizacja. Rymut 1987: 100. jest R. uzyskanie referencji jednostkowej. Prekursorem podejścia teoretyczno-metodologicznego. np. Šrámek. W dotychczas publikowanych polskich monografiach onomastycznych tworzenie nazw własnych od apelatywów opisywane jest jako proces onimizacji. odbywa się przez wybór z apelatywnego systemu leksykalnego i słowotwórczego odpowiednich środków. Pirsna. Jasienica apelatywne wyrażenie syntaktyczne + onimizacja → hydronim komponowany (zestawienie). a także włączenie do odpowiedniej kategorii onimicznej stają się nieodłącznymi elementami każdego aktu nominacji. W rozdziale tym rozważania teoretyczne obejmują drugą fazę procesu nominacyjnego (por. w tym wypadku potamonimu (odapelatywnego).: Głęboki Potok. Formowanie się konkretnego onimu. PROCES ONIMIZACJI W HYDRONIMII Stwierdzenie. np. Borucza apelatyw + derywacja sufiksalna + onimizacja → hydronim. Biała apelatyw + derywacja paradygmatyczna + onimizacja → hydronim. czemu towarzyszy utrata znaczenia apelatywnego (derywacja semantyczna) i uzyskanie referencji jednostkowej. pojawia się w większości prac onomastycznych i językoznawczych (por. Wyłanianie się propriów z warstwy apelatywnej dokonywało się i dokonuje etapowo. że nazwy własne są wtórne w stosunku do apelatywów. Kucharzyk 2010: 7). Cieślikowa 1990: 5). iż powstaniu onimów odapelatywnych towarzyszy zawsze onimizacja. Šrámek 1988: 26–27). słowotwórczej) i kompozycji. np. jako proces proprializacji apelatywów bez użycia formantów oraz z użyciem formantów paradygmatycznych.III. co powoduje powstanie jednostki leksykalnej mogącej pełnić funkcję nazwy własnej. Relacje apelatyw → hydronim układają się w kilka modeli: apelatyw + onimizacja (derywacja semantyczna) → hydronim. sufiksalnych. kompozycji. derywacji nazwotwórczej (w tym paradygmatycznej. W niniejszym opracowaniu onimizacja pojmowana jest szerzej. wpasowanie ich w model onimiczny lub stworzenie takiego modelu. Onimizację definiuje się jako przejście ze zbioru apelatywów do zbioru nazw własnych w wyniku zmiany funkcji (Osnoven sistem 15.: Strużek. MŁODSZA WARSTWA NAZW WODNYCH – HYDRONIMY POLSKIE I INNOSŁOWIAŃSKIE Z OBSZARU POLSKI 1.: Potok.: Mleczka. zakładającego. powiązanie nazwy z danym obiektem (referentem). a upowszechnia je szkoła czeska i słowacka. np. np.

oraz topoleksemami – apelatywami toponimicznymi (por. np. Krzynowłoga. žyčka (też gwarowe warianty innych terminów hydronimicznych). nie przyjmując dodatkowego formantu onimicznego” lub „apelatyw zrekonstruowany z antroponimu”. Rymuta (1987: 319) np. Rymut wskazuje także etapy eliminowania elementów znaczenia leksykalnego apelatywów w procesie onimizacji. Rymut 1987: 102. można odtworzyć na podstawie zmian językowych w compositach. większe jest też prawdopodobieństwo określenia znaczenia rekonstruowanego z apelatywu toponimicznego niż antroponimicznego (Rymut 1987: 103). W wypadku toponimizacji w pierwszej fazie utrzymuje się znaczenie podstawowe.57 apelatywne wyrażenie syntaktyczne + derywacja (paradygmatyczna. Borek 1987a: 113–119. nie do uchwycenia w procesie nominacji. Cieślikowa (1990: 201) widzi tu raczej wyraz zrekonstruowany z antroponimu. który po przejściu do kategorii nazw własnych funkcjonuje jako nazwa osobowa. Trzeba przyjąć. Obok ustabilizowanych hydronimów typu Rzeka. Podstawowym. Dla K. słowotwórcza. który zachowuje związek ze znaczeniem motywującego apelatywu. w obiegu administracyjnym. że onimizacja jest procesem długotrwałym i nie zawsze występuje ostra granica między apelatywem a onimem. a zalecał wyodrębnienie konkretnej podstawy nazwotwórczej. które zostały użyte jako podstawy nazw geograficznych i dają się zrekonstruować z ich zasobu. SPWT 9). Podstawy apelatywne antroponimów i toponimów nazywane są odpowiednio: antropoleksemami – apelatywami antroponimicznymi. że tego typu warianty gwarowe są używane raczej jako nazwy pospolite. które posiadają również inną nazwę. A. dezintegralna) + onimizacja → hydronim komponowany (złożenie). na mapach. Borek (1987b: 7) interpretuje wyrazy toponimiczne. W związku z tym założyć należy istnienie strefy przejściowej. W pracy przyjęto. Rymut 1998: 270). i z tego względu nie będą one poddawane analizie i włączane do statystyk. czyli formy apelatywne. apelatyw antroponimiczny to „taki apelatyw. pełnego wyrazu według przynależności do odpowiedniej klasy czy kategorii morfologicznej. W niniejszym opracowaniu określenia: apelatyw hydronimiczny – hydroleksem używane są wymiennie w znaczeniu: podstawa apelatywna hydronimów. używanych w dokumentach. Starał się ustalić granicę między formacjami odapelatywnymi powstałymi w wyniku derywacji semantycznej a odapelatywnymi derywatami sufiksalnymi powstałymi w drodze derywacji toponimicznej. wypracowanymi podczas przygotowywania „Słownika polskich wyrazów toponimicznych” (dalej: SPWT). prototypowym hydroleksemem jest termin hydronimiczny rzeka. dość częste w materiale hydronimicznym na określenie obiektów. Apelatywy tkwiące w onimach są definiowane różnie. Podobnie H. 1 Ostatni model. strefie przejściowej. Św 87. Šrámek 1999: 54). Borka. rzadziej: apelatyw rekonstruowany. Zerwał on z praktyką ustalania tematów-rdzeni tkwiących w nazwach. a nie nazwy własne. W wyznaczaniu podstawy motywacyjnej kieruję się tezami H. w której ustala się więź (silna lub mniej stabilna) między obiektem onimicznym i onimem (por. . istnieją warianty gwarowe typu žyka. W odniesieniu do apelatywnych podstaw nazw wodnych proponuje się użycie określeń: hydroleksem – apelatyw hydronimiczny (por. które dokonuje się stopniowo w tzw. K. Migrąd apelatywne wyrażenie syntaktyczne + derywacja redukcyjna/uniwerbizacja eliptyczna lub słowotwórcza + onimizacja → hydronim (jednoczłonowy)1.

olszynka (HE XII 13. Przyjmuje. jego różnorodność. choć do rekonstrukcji apelatywów na podstawie toponimów prezentuje podejście nieco sceptyczne. a potencjalne apelatywy wydobyte z analizowanego materiału. iż odnotowanie w słownikach apelatywu (także motywowanego) mogącego stanowić podstawę hydronimu przemawia za powstaniem tego ostatniego w procesie czystej onimizacji. Obecność większej liczby nazw identycznych może świadczyć o przeniesieniu gotowych leksemów z zasobu apelatywnego na drodze derywacji semantycznej. iż toponimy to pierwotne apelatywy przeniesione w procesie derywacji semantycznej oraz derywaty sufiksalne powstałe w procesie toponimizacji. a badacze różnie wyznaczają granice morfologiczne hydronimów. Kryteria włączania hydronimów do odpowiedniej klasy czy subkategorii są podobne do kryteriów klasyfikacyjnych stosowanych w odniesieniu do apelatywów. którzy wyróżniają jako samodzielne jednostki leksykalne nie tylko wyrazy podstawowe. Uwzględnia się: sposób (model) tworzenia. a także często nazwy miejscowe i terenowe związane genetycznie z hydronimem bez ustalenia stosunku pierwotności. W niniejszej pracy przyjęto. nie zawsze bowiem jednoznacznie można wydzielić podstawę derywacyjną. tak samo brzmiące nazwy mogły powstawać w różny sposób. ujmuje dynamikę systemu. czyli przeniesienia istniejącego wyrazu pospolitego (też apelatywnego derywatu sufiksalnego) do kategorii nazw własnych. XVI 175). Analizowany materiał skłania również do uznania derywacji semantycznej za dominujący proces w tworzeniu hydronimów odapelatywnych . niemotywowane. różna też mogła być ich motywacja. Niekiedy też nie wskazują bezpośrednich podstaw motywacyjnych. Grupując hydronimy tej subkategorii. Dokulil 1979: 272). Zjawiska takie są sygnalizowane w niniejszej pracy. czy hydronim jest formacją sufiksalną. mimo istnienia równobrzmiącego rzeczownika czy przymiotnika (por. a także kontekst onimiczny. ale też niemal rewolucjonizujący dotychczasowe poglądy”. Bliskie jest to koncepcji twórców niezrealizowanego „Słownika polskich wyrazów toponimicznych”. iż derywacja semantyczna jest dominującym procesem nazwotwórczym w toponimach odapelatywnych (por. Wiele nazw równobrzmiących w różnych monografiach objaśnianych jest nieco odmiennie. 238). Autorzy syntez skłaniają się raczej do wydzielania sufiksu. należało oddzielić nazwy powstałe w wyniku derywacji sufiksalnej od derywatów bezsufiksalnych na płaszczyźnie onimicznej. także takie poza toponimią niespotykane (SPWT 9). Rzetelska-Feleszko określa jako „ogromnie interesujący. podając np. kategorie leksykalno-gramatyczne podstawy i derywatu. Jest to główny problem w analizie nazwotwórczej materiału onomastycznego. natomiast struktura onomazjologiczna podstaw nie jest przedmiotem analiz (por. dwa apelatywy: żarna. Projekt słownika H. gdyż mnożenie nazw wieloznacznych utrudnia stworzenie całościowego obrazu. Interpretacja słowotwórcza materiału hydronimicznego nastręcza wielu trudności.58 Traktował mechanizmy nazwotwórcze podobnie jak apelatywne mechanizmy słowotwórcze i skłaniał się ku opinii. dotyczy to zwłaszcza granicy morfologicznej między podstawą a sufiksem. Opis i usystematyzowanie tak dużego materiału wymusza rezygnację z drobiazgowych analiz na rzecz pewnych ujednoliceń i uproszczeń. Borek 1985: 67–71). motywacyjna w odniesieniu do hydronimów ma charakter diachroniczny. Analiza nazwotwórcza. Borka E. Nierzadko bowiem trudno jest ustalić. żarnów czy olszyna. formant nazwotwórczy. natomiast w wypadku nazw rzadkich i izolowanych powielane są modele toponimiczne (Rzetelska-Feleszko 1997: 235. Jak pokazuje bogaty materiał hydronimiczny. czy bezsufiksalną. ale też różne struktury derywacyjne. Rzetelska-Feleszko. Duma 1977: 158–160).

której efektem jest tom „Słowiańskie homonimy apelatywno-onimiczne i onimiczno-onimiczne w diachroniii i synchronii” (2009). czyli międzykategorialna. np. wtedy przyjmuje się pierwotność ojkonimu lub anojkonimu. tak by proponowane rozstrzygnięcia mogły stać się składnikiem teorii onomastyki słowiańskiej (Mrózek 2009: 169–70). W wypadku hydronimów i mikrotoponimów. żaden jednak hydronimii. Cieślikowa 2009: 77). W pracy przyjęto stanowisko historyczno-chronologiczne. łączącą się z transonimizacją. w obrębie większych dorzeczy. a onimy są tego typu znaczenia pozbawione. jak wspomniana wyżej homonimia apelatywno-onimiczna. Większość zawartych w nim artykułów jest skoncentrowana wokół materiału antroponimicznego. homonimię etymologiczno-motywacyjną (por. We wnioskach badacze. Mimo tego kategorycznego stwierdzenia zamieszczonego w encyklopedii „Polskie nazwy własne”. główną trudność stanowi ustalenie stosunku pierwotności. Szczególną uwagę zwraca istnienie wśród hydronimów odapelatywnych form równobrzmiących. a podstawa motywacyjna nie nosi cech semantycznych leksemu hydronimicznego. iż jest to wyraz posiadający kilka różnych znaczeń leksykalnych. pierwotny w stosunku do równobrzmiących ojkonimów czy mikrotoponimów. choć hydronim zaklasyfikowano jako odapelatywny. natomiast hydronim zalicza do derywatów transonimicznych. inni autorzy rozpatrywali różne jej przejawy: homonimię apelatywno-onimiczną związaną z procesem onimizacji. Z. Mrózek (2009: 165–170). Kwestią dyskutowaną w środowisku językoznawców jest stosowanie terminu homonimia na określenie powtarzalności onimów. 73. homonimię onimiczno-onimiczną. a także ojkonimów utworzonych od tych samych podstaw. który nie został do tej pory zrealizowany. dziesięć lat później zagadnieniu temu poświęcono konferencję. gdzie wiele onimów określających różne obiekty ma podobną lub . gdyż z definicji homonimu wynika. Niejednokrotnie rozstrzygnięcie o pierwotności czy wtórności hydronimu w stosunku do nazwy miejscowej jest niemożliwe (por. Rzetelska-Feleszko 2001b: 37). tzn. onimiczno-onimiczna. Cieślikowa 2009: 72. Mimo dostrzegania potrzeby całościowego opisu tego zjawiska w onimii. postulują jej szersze opracowanie w sferze onimii (por. Kaleta (1998b: 32) stwierdza. że użycie określenia homonim w odniesieniu do onimu jest „nieadekwatne i może być mylące”. Jeśli zaś nazwa miejscowa lub terenowa ma wcześniejsze poświadczenia źródłowe niż hydronim. W wielu wypadkach.59 i może on stanowić pewne uzupełnienie fragmentarycznie udostępnionego i nieukończonego wspomnianego wyżej słownika topoleksemów. 75). Teoretyczno-terminologiczne zagadnienia homonimii apelatywnej i proprialnej przedstawił najszerzej R. wskazując na niejednoznaczność w definiowaniu homonimii. Na gruncie hydronimii oprócz zjawisk typowych dla wszystkich kategorii proprialnych. iż mimo różnic w rozumieniu terminu nikt nie zakwestionował istnienia homonimii w onimii. Dlatego też równobrzmiące hydronimy (dotyczące jednak różnych obiektów) znajdą się niekiedy w różnych podklasach (subkategoriach). w przypisach sygnalizowana jest obecność takich nazw. Z wielu poruszanych problemów najistotniejsze wydaje się to. zwraca uwagę powtarzalność nazw określających różne denotaty w obrębie jednej klasy onimicznej. jako pierwotny traktowany jest hydronim notowany wcześniej i w związku z tym umieszczany jest wśród onimów odapelatywnych. w niniejszym opracowaniu problematyka homonimii/ polisemii w nazwach wodnych jest jednak tylko zasygnalizowana i podporządkowana opisowi systemu. Pojawia się ona na większych obszarach. kilka dotyczy toponimii.

W niniejszym rozdziale. lecz w odniesieniu do powtarzalności onimów w ogóle bardziej adekwatny jest termin polireferencjalność. Krško (2003: 14–22). Spojrzenie na polireferencjalność przez pryzmat kryterium statystyczno-chronologicznego pozwoli ustalić prototypowe modele hydronimiczne. Są one ograniczone do subpodziałów. identyfikacyjne oraz nazwy standaryzowane. np. prezentowane są odczytane pierwsze zapisy nazw. W grupie nazw powstałych w procesie derywacji semantycznej umieszczono również hydronimy pluralne. przenoszą je do onimii i równobrzmiące hydronimy o tej samej motywacji oraz genezie traktują jako polisemy. przynoszącym klasyfikację nazwotwórczo-motywacyjną hydronimów. . z dwiema głównymi grupami: hydronimami o charakterystyce topograficznej i kulturowej. 2. W dotychczasowej literaturze brak jest jednolitej klasyfikacji semantycznej nazw wodnych. W niniejszej monografii niemożliwe i chyba niecelowe byłoby zastosowanie bardzo szczegółowych podziałów semantycznych. por. W opisie tych zjawisk w onomastyce słowackiej funkcjonują określenia: onimiczna polisemia. Niekiedy przybierają one formę dość drobiazgowych opisów. Polisemii i homonimii w hydronimii poświęca kilka uwag we wstępie do monografii dorzecza Turca słowacki językoznawca J. 3 Przyjmuję. Przegląd ujęć tej problematyki w onomastyce słowiańskiej wraz ze stosowaną terminologią przedstawia również L. znajdują się rzeczowniki i przymiotniki niemotywowane i motywowane3. że sufiksacja nastąpiła na gruncie apelatywnym. wskazujący na istnienie wielu referentów jednej nazwy i odróżniający jednocześnie zjawiska polisemii/homonimii na gruncie apelatywnym i proprialnym. Jedni skłonni są widzieć tu 2 Tytuł hasła w bazie „Nazwy wodne Polski” i monografiach z serii „Hydronymia Europaea” nie zawsze jest taki sam. HYDRONIMY POWSTAŁE W PROCESIE CZYSTEJ ONIMIZACJI (DERYWACJI SEMANTYCZNEJ) Wśród podstaw apelatywnych. dość charakterystyczny dla tej kategorii proprialnej. wraz z datą ich sporządzenia. która jest wyrazem hasłowym w elektronicznej bazie „Nazwy wodne Polski”. typowe i seryjne nazwy. a także w tomach serii „Hydronymia Europaea”2. Na temat pluralizacji jako formantu onimizującego zdania badaczy są podzielone. Badacze słowaccy. wychodząc od ogólnych definicji homonimii i polisemii apelatywnej. propozycję E. która wyróżnia kilkanaście podgrup. Jeśli nazwa ulegała przeobrażeniom lub zmianie. a mające różną motywację – jako homonimy. gdyż odpowiednie apelatywy są notowane w słownikach. Sičaková (2011: 87–89). Indeks ilustruje jednocześnie brak stabilności hydronimów.60 taką samą motywację. Badacze prezentujący syntezy poszczególnych dorzeczy tworzą na ich użytek subpodziały według różnych kryteriów semantycznych. w indeksie podawana jest późniejsza (w wypadku dziś nieistniejących) lub współczesna forma nazwy. które pozwolą uchwycić charakterystyczne. liczebniki oraz imiesłowy o semantyce topograficznej i kulturowej. kreujących hydronimy w procesie czystej onimizacji. a hydronimy utworzone zostały w procesie czystej onimizacji. a w ich obrębie również stosuje subpodziały. Bilut (1989: 151–166). W wypadku równobrzmiących hydronimów odapelatywnych motywowanych przez ten sam leksem można dopatrywać się onimicznej polisemii. homonimia onimiczna i onimiczna polireferencjalność jako szersze pojęcie nazywające oba zjawiska. gdyż wprowadzone zostały korekty lokalizacyjne.

woda w ogóle’4 powstał w wyniku apelatywizacji n. współczesne). a dane dotyczące chronologii i geografii ulegną modyfikacji i uściśleniu. głębina. apelatyw *dunajь na określenie ‛wielkiej rzeki. Jurkowski 1971: 22–23). które tu włączono. 2. Hydronimy od rzeczowników 2. a więc powstałych w wyniku onimizacji pluralnych apelatywów (Duma 1999a: 52).1. rz. często dokonuję jednak uściśleń. potok. Dunaj (d. Krótki artykuł tej grupie hydronimów odapelatywnych poświęciła W. że powstają w ten sposób pluralia tantum. gwarowe. strumień. rzeka. Ukraińską terminologię hydrograficzną przebadał M. samica. co jest mało prawopodobne. por. Udolph (1979). Najstarszy hydronim Dunaj w dorzeczu Wisły ma poświadczenie z XVI w. Hydronimy od apelatywów oznaczających wodę płynącą Dunaj. Morza Czarnego) jest archaiczna.‛rzeka’ < *dā. Ta imponująca praca. podporządkowana była głównie dociekaniom etnogenetycznym.1. 2. gdzie cytowane są odpowiednie słowniki języka polskiego (historyczne. W niektórych monografiach hydronomastycznych zamieszczono zestawienia terminów hydrograficznych motywujących hydronimy odpowiednich dorzeczy. *Dōnawi : celt. Apelatyw hydronimiczny dunaj ‛głęboka woda. goc. Duma 1999a: 47).1. Nitschego (1964). Zebrany przeze mnie materiał z dorzecza Wisły zostanie skonfrontowany z wymienionymi opracowaniami.61 derywację fleksyjną (por. nieciecz. Obszerną monografię dotyczącą 76 słowiańskich baz wodnych wraz z obfitym materiałem apelatywnym i gniazdami toponimicznymi oraz ich analizą strukturalną zaprezentował J. stanowiąca podsumowanie pewnego etapu badań hydronimicznych Słowiańszczyzny. wielkiej wody. Dānuvius (< ide. a więc onimizacji towarzyszy utrata opozycji: liczba pojedyncza – liczba mnoga.1.-łac. woda. Zdaję sobie sprawę. Dostrzegając również tę dwoistość. płynąć’) Spsł V 92–94. Ograniczenia objętości pracy wymusiły rezygnację z cytowania powszechnie znanych definicji. zdrój) oraz motywowanych przez nie hydronimów z dorzecza Wisły i Warty (1974: 93–102). niekiedy wzbogacony. Problem form plurale tantum. Omówiła w nim 13 apelatywów hydronimicznych (bystra. rozumianą jako istnienie hydronimów powstałych w wyniku zmiany paradygmatu singularnego na pluralny oraz w wyniku onimizacji pluralnych apelatywów (co może mieć związek z pierwotną wielością obiektów). inni dostrzegają dwoistość interpretacyjną. stok. lub decydują się na jednoznaczne zaliczenie do onimów prymarnych. macica. Niektórzy badacze uważają jednak psł.1. Rzetelska-Feleszko 1980a: 607).1.‛płynny. Sama n. Hydronimy od podstaw topograficznych Terminologia hydrograficzna została uwzględniona w opracowaniu polskiej terminologii geograficznej P. jest jednak nadal dyskusyjny. Jurkowski (1971). Przewodówki w dorzeczu 4 Znaczenia apelatywne podaję z reguły za opracowaniami monograficznymi. struga. rozlewu wody’ za pierwotny (por. Dunaj (por. i dotyczy pd. . starka. *Dānu. ponik. Łukasik-Szulowska. uniemożliwiającą jednoznaczne rozstrzygnięcia (Mrózek 1990: 33–34). wprowadzam też nowe propozycje motywacyjne zaopatrzone w skróty odpowiednich słowników. zamieszczam je w grupie derywatów powstałych przez przeniesienie apelatywu (tu: pluralnego) do kategorii hydronimów. rzeka.

Termin hydrograficzny macica nie jest charakterystyczny dla dorzecza Wisły.powstała zapewne pod wpływem ukraińskim (por. notowanego w XX w. Pierwotną polską postacią była krzynica. między Sołą a Sanem. częściej występuje w dorzeczu Odry na terenie Wielkopolski (por. Większość z nich była odnotowana już w XV–XVI w. pierwszy w 1555 r. notowana od XVI w. dotyczący rzeki o dł. między Nidą . jama. zdrój’ SEBor). Sanu (3). Do gniazda tego włączyć można nazwy o cechach fonetycznych wschodniosłowiańskich: Netecza (1849–1854. zdrój. dziś Wirowa. Dotyczą one obiektów niewielkich rozmiarów. nieciecza oznacza zbiornik wody stojącej. główne źródło’ notowany jest od XV w. neteća). 1509). ale również w części prawobrzeżnej. Wprawdzie apelatywu macocha w znaczeniu hydrograficznym nie notują słowniki ani językoznawcze wykazy terminologii hydrograficznej. (3). *krinica o wtórnym znaczeniu ‛wydrążenie. psł. Termin hydrograficzny nieciecz. pozostałe pojawiają się w źródłach z XVIII (1). utworzone przez zalanie wądołu w czasie wylewu rzeki. źródło. współcześnie w tym samym dorzeczu notowany jest hydronim Matyca (1985). Obok formy krzynica istniała zapewne również postać *krzynka (por. potok. psł. lecz obecność tych hydronimów świadczy o prawdopodobnym istnieniu znaczenia hydrograficznego. W tym samym czasie pojawia się również jednostkowy hydronim Macica (1437). którą poświadczają dwa nieistniejące dziś małopolskie hydronimy Krzynka (1347. ukr. i współcześnie nie występuje. oraz Nietecz (2006. Pozostałe pojawiają się w wykazach współczesnych i są zgrupowane w pobliżu głównego koryta górnej Wisły. por. występujący także w formie plurale tantum Potoki (15). choć spotykamy je również w małopolskiej części lewobrzeżnej. Nieciecz. Na badanym obszarze odnotowano natomiast 5 obiektów o nazwie Macocha. Krynica. neteč. o cechach fonetycznych wschodniosłowiańskich (łemk. W badanym materiale odnotowano od XVI w. głównie w dorzeczu środkowej Wisły. Rymuta z ap. Potok. struga (Sstp).. strumień’ : *po-tekti ‛pociec. Apelatyw macica w znaczeniu ‛źródło strumienia lub rzeki’. głównie w dorzeczu Narwi (6 obiektów na obszarze od źródeł do ujścia Biebrzy). na określenie obiektu (dziś nieistniejącego) w dorzeczu Wisłoki. wśród cieków lewobrzeżnej części dorzecza między Rudawą a Kamienną. *krinъka ‛zagłębienie. Kryniczki. Łukasik-Szulowska 1974: 94). ponad 25 km w dorzeczu Soły. skrzynka/krzynka (HE XII 94). (SEBor). Odapelatywnym potamonimem o bardzo wysokiej frekwencji jest Potok (71 referentów). . poniżej 10 km. Termin matka ‛główne lub stare koryto rzeki’ stał się podstawą hydronimu Matka określającego cieki w dorzeczu Wisłoka i Bugu. Wyraz krynica oznacza miejsce. też wodę wolno płynącą (SW). pol. por. stok. psł. ale 60% wystąpień tych nazw rzecznych przypada dopiero na wiek XX. nietecz ‛woda stojąca’) w dorzeczu Wisłoka. popłynąć’ SEBor). jeziorko nadbrzeżne. a forma z -ry. łączone przez K. też ‛główny zdrój.62 Narwi. Macica.). na Mazowszu w dorzeczu Narwi. pojedyncze – w dorzeczu Wieprza i Popradu. małe źródło’). gdzie z ziemi wytryska woda. ukr. Kryneczka. Skrzynka określającą liczne jeziora w dorzeczu Warty (Duma 2010: II 337–341). XIX (2) i XX w. *potokъ ‛mała rzeczka. też n. 1 w plurale tantum Krynice oraz 4 utworzone od postaci deminutywnych apelatywu: Kryniczka. które w 80% są rozmieszczone po prawobrzeżnej stronie Wisły. w zasięgu wpływów dialektów wschodniosłowiańskich). W dorzeczu Wisły potamonimy Nieciecz (2 obiekty) i Nieciecza (4) spotykamy prawie wyłącznie w Małopolsce. podobnie jak apelatyw potok (por.. w której zbiera się woda > źródło. Bugu (3) (w ich górnych odcinkach. w dorzeczu Sanu. 10 obiektów o nazwie Krynica. Pojawia się on w źródłach od XIV w.

Rzeczułka (1. P. psł. w tym znaczeniu od XIV w. z archaicznym wzdłużeniem przedrostkowego po. a także sporadycznie w dorzeczu Bugu (2) i Drwęcy (1). (por. spajający części jakiegoś przedmiotu. Brzeźnica w dorzeczu Nidy. o długości poniżej 10 km. Rada (28 km). rzeczułka ‛mała rzeczka’). zapisano dwa kolejne. Stradomka (44 km). psł. dotycząca 14 obiektów notowanych głównie w XX w. obie pochodzą od gw. w części lewobrzeżnej między Przemszą a Pilicą odnotowano natomiast tylko 23 takie obiekty. odnotowano nazwę Rzeka (1530) jako wariant n. ‛miejsce zalane wodą. Sokołda (44 km).SEBor). W XV w. Termin hydrograficzny samica oznacza ‛główne koryto rzeki’. Rzeczyca jako hydronim pojawia się 9 razy. W dorzeczu (górnym i środkowym) Wisły hydronim ten pojawił się 8 razy. porzecze ‛miejsce nad rzeką’ (SGPKar). *sъnoza objaśnia się jako ‛drążek.> pa. Wśród nich na uwagę zasługuje n. są to głównie nazwy notowane w XX w. bagniste. przenikać’ o pierwotnym znaczeniu ‛to. Jest to jedno z wielu znaczeń tego gwarowego apelatywu. kołek łączący. *sъ-noziti ‛przebijać. nazwa Porzycze. SGPKar). W dorzeczu górnej Wisły po San zlokalizowanych jest ponadto kilkanaście obiektów o nazwie Potoczek. apelatyw notowany w języku polskim od XIV w.. co przebija coś. ap. w tym dwa razy zanotowano go w XV w. Wśród cieków tak określanych dominują małe. Rzeka pojawia się częściej na określenie cieków w części prawobrzeżnej górnego odcinka Wisły (ponad 70 obiektów). a w dorzeczu Skawy – Porzecze. Prasłowiańskie dial. Wisłoka i Sanu. przechodzi przez części . *roi̯ -kā SEBor). współcześnie już nieistniejące. wyróżnia się tu dorzecze Raby. Wisłoki. co płynie’. plurale tantum Potoczki. gdzie natomiast pojawia się często hydronim Struga (zob. nazwa zapisana w XVIII w. w XVI w. nazwami używanymi potocznie. Wśród apelatywów hydronimicznych należących do tego gniazda wyróżnić jeszcze trzeba rzeczowniki rzeczyca i rzeczysko oznaczające dawne koryta rzeki. na określenie obiektu w dorzeczu Wisłoka. Zwrócić trzeba uwagę. Rzeczyna (4.. Pierwszy potamonim Rzeka pojawia się w źródłach w XIV w. Wraz z derywatami i postaciami gwarowymi występuje w podstawach nazw 169 obiektów. *rěka < ide. W dorzeczu Raby notowana jest w XIV w. też kaszubskich. zatyczka’ i to lub podobne znaczenia pojawiają się w gwarach polskich. (SEBor). nie w pełni proprialnymi. Rzeczyna (w dorzeczu Wierzycy) odnotowana już w 1198 r. Hydronim Rzeka jako nazwa oboczna identyfikował okresowo także i większe obiekty.63 a Pilicą (6). Pojawiają się również hydronimy od apelatywów deminutywnych: Rzeczka. rzeczyna ‛mała rzeczka’). takie jak: Mleczna (22 km). Zwraca uwagę brak hydronimów od apelatywu rzeka i pochodnych w lewobrzeżnej części dorzecza Wisły między Pilicą a Brdą. notowane w okolicach Jabłonkowa (por. Dunajca. występuje jedynie raz jako wariant Sechlańskiego Potoku (por. Snoza. (3). Jest to deverbativum od psł. Jako onim pojawia się również forma pluralna Rzeki. wielka głębia w rzece’ (por. od górnej Wisły po Biebrzę. a Rzeczysko 5 w XV–XX w. niżej). XIX (8). następne w XVIII w. *patoka ‛to co spływa. a najwięcej w XX w. Samica. Pojedyncze hydronimy Rzeka spotykamy również w dorzeczu Wieprza i Supraśli. Rzeka. że zapisy dwudziestowieczne w większości pochodzą z UN-ów. Nazwa Patoka/Potoka (1909). Rzeczki/Rzyczki (26) na obszarze całego dorzecza. wilgotne. HE XIII 222). pozostałe wystąpienia są współczesne. od starszego derywatu odczasownikowego patoka dial. Jednym z częściej wykorzystywanych w potamonimii leksemów hydronimicznych jest rzeka. podobnie jak poświadczenia gwarowe. a więc mogą być. (88). najbardziej prototypowe określenie wody płynącej. Częściej spotykamy go w dorzeczu Odry. Nitsche termin hydrograficzny snoza definiuje jako ‛głęboki potok górski’ (1964: 161).

występują w całym dorzeczu Wisły. dotyczący obiektu w dorzeczu Sanu. w XVIII–XIX w. Pozostałe 8 obiektów o nazwie Snoza. SEKasz). dziś Popławka. por. pojawiły się 5 Z zanikiem nagłosowego i. nazwy tych dwu cieków motywowane są właśnie obecnością młynów. – 6 razy. a najstarszy przekaz dotyczy nieistniejącej n. w części lewobrzeżnej od Przemszy po Jeziorkę (11).) i prawdopodobnie oznaczał element młyńskiego koła nasiębiernego (Sstp). to z ide. w znaczeniu ‛mała rzeczka. Apelatyw notowany od XIII w. skra : iskra. w części środkowej – 26. 33. zarówno bliższego. 34. też ‛połączenie dwu pośladków’ (SGŚCiesz). w odniesieniu do młynówki w dorzeczu Wilgi. Odnotowano tylko jeden obiekt w dorzeczu Przemszy. – Stok (1365). a powyżej Narwi – 24. potoków’ (por. por. Ogółem odnotowano 147 obiektów o nazwie pochodzącej od tego apelatywu i jego derywatów. potok.‛płynąć. ciec’.) dość często występuje w funkcji potamonimu. *-gā od czas. zapisano 96 obiektów o nazwie Struga. Hydronim Strużka spotykamy 13 razy. odnoszącej się do obiektu w dorzeczu górnej Wisły. Hydronim Snoza został zapisany po raz pierwszy w XVI w.64 czegoś spajając je’ (por. W XV– –XVI w. przez dorzecze Wieprza (4). Termin hydrograficzny strumień ‛potok. Strumień (1283). na określenie potoku w dorzeczu Soły.69 km). natomiast w XX w. kolejnych 11 – w XVII–XIX w. Strużyszczka. i oznacza strumień. Łukasik-Szulowska 1974: 96). Stok. Ogółem odnotowano 15 razy nazwę Strumień: między XIII a XVI w. ścieknięcie’ (: *jьz-tekti ‛ściec’) ma zasięg ogólnosłowiański (SEBor). W zebranym materiale występuje również hydronim wschodniosłowiański Istok (1554). Snoza (1514).< *jь-. też strug ‛pewna ilość cieczy płynącej. z wstawnym -t. Snózka/Snóska odnotowano w XVIII–XX w. czy Struga d. *sreu̯ . po dorzecze Narwi (8). źródło. psł.. Drwęcy (dł. snoza spotykamy w znaczeniu ‛wąwóz’. W części prawobrzeżnej od Soły po San – jedynie 22 obiekty. Motywacja tych hydronimów jest jednak zróżnicowana chronologicznie i geograficznie. Najstarsze zapisy dotyczyły obiektów położonych w granicach historycznego Mazowsza. a plurale tantum Strużki – 1 (nazwa określa rowy w pow. W okresie staropolskim apelatyw ten odnotowany został raz (XV w. Świdra (2). jak i dalszego. mieleckim). a w części prawobrzeżnej od Sanu (2). na obszarze Śląska Cieszyńskiego i Nowosądecczyzny. Strumień. że w gwarach ziemi cieszyńskiej ap.92 km). . Apelatyw stok5 w języku polskim pojawia się w XV w. pojawiło się w źródłach 12 obiektów o nazwie Struga i 2 o nazwie Strug. suf. Jurkowski 1971: 54). Strużnik. Ogółem odnotowano 18 obiektów o nazwie Stok. Pierwszy obiekt o tej nazwie został zapisany już w drugiej połowie XIV w. Bugu (1). strumień’. Struga. 4 w plurale tantum Stoki i 8 o nazwie Stoczek odnoszących się do cieków położonych na obszarze historycznej Małopolski i Mazowsza. Strużnica. struga’ (notowany od XIII w. choć w językach wschodniosłowiańskich występuje w znaczeniu ‛zlanie się dwóch rzek. 5 o nazwie Strug oraz 7 w formie plurale tantum Strugi. np. Interesujące. d. a powyżej Pilicy po Brdę – 24. W większości hydronimy te dotyczą cieków o długości poniżej 10 km. *struga ‛strumień’. w formie plurale tantum Snozy pod koniec XVI w. Na podstawie gwarowych znaczeń topograficznych można rekonstruować pierwotne ‛wybite przez wodę głębokie koryto’. Strug. kolejne 4 – w XV w. w stp. Strużaj (por. Na badanym obszarze brak jest potwierdzonych w dorzeczu Odry hydronimów utworzonych od innych derywatów sufiksalnych podstawowego apelatywu: Strużysko. Leksem *jьztokъ ‛spłynięcie.SEBor). z wyjątkiem jej górnego biegu. choć również określają obiekty duże. między Przemszą a Pilicą – 36. lejącej się wąskim pasmem’ (por. Wisłoka (dł.

. ukr. na obszarze Suwalszczyzny i częściowo Podlasia. dziś Stawiska. 1966). Jeziorki. Colodzyancz 1456. *strumy. że apelatyw nie był typowy tylko dla Wielkopolski (jak wynikałoby to z badań J. ciec’. kołodziej lub z wpływów wschodniosłowiańskich (por. głębokie miejsce w wodzie’). Wyrazy te stały się podstawą ponad 20 potamonimów singularnych i pluralnych. Trzeba jeszcze zwrócić uwagę na archaiczną postać apelatywu strumy (por. Zdroik. <Kołodziądz> 1965 HW nr. studnyk ‛źródło. z przyrostkiem -men. 1915)6. studnia. Zdrój. strumień’ por. 171v). Dwa hydronimy w formie plurale tantum określają cieki znajdujące się w dolnej i środkowej części lewobrzeżnej Wisły: Wzdroje. 1965. Studnia. krynica. Studniska (1786–1788). Studzienki (1963. co dowodzi. 1966 3 ×). pd. ap. krynica. Studzianki (1579. Zdrojek – pojedyncze. zapewne od bicz na określenie wody. 191. Strumyk występują w dorzeczu górnej i środkowej Wisły aż po Narew i Bzurę na północy. był również leksemem hydrograficznym oznaczającym ‛naturalne źródło’ (por. notowany jest również ap. teča ‛tok wodny. ciecz’. *jьzrojь ‛źródło’. Studzienka (1544. na północny wschód od granic historycznego Mazowsza. plurale tantum Zdroje – 3. – N. ma zasięg północnosłowiański. wtórne w stosunku do hydronimu. oraz Zdroje (1802). Kołodziądz (1565) Lumaz I 134. Stunnyk (1985). str. Udolpha 1979: 461–464). sreu̯ . ciecza ‛płyn. *strumene. Liwa (1849–1854. kaskady. psł. 1855. ld. prąd’). Staropolski ap. 1786–1788. Kołodziądz (1456. tu zapewne w znaczeniu ‛potok. a Wzdroje – 1. Potamonim Zdrój określa 15 obiektów.wynika zapewne z adideacji do ap. Obiekty o nazwach Strumień. Jarek (1849–1854. liwa ‛potok Kilka dat umieszczonych w nawiasie po cytowanym hydronimie świadczy o istnieniu kilku różnych referentów o danej nazwie. potok’ (SEBor) i to znaczenie stało się motywacją nazw tu prezentowanych. także w dorzeczu Bugu i mazowieckiej części dorzecza Wisły: Studzianka (1494. por. 124–125)7. wodospadu). koło. Centrum występowania przypada na dorzecze Biebrzy i Narwi (przed ujściem Biebrzy). dial. Wisły na Kujawach. Ciecza (1786–1788. *koldędz’ь ‛źródło. notowany w 1358 r. Postać Kołodziądz z realizacją *kold. 1969). ap.. por. studnia’). podobnie jak jego derywaty studnisko. 6 . także Bugu. *koldędzь. oprócz znaczenia ogólnie znanego. *kaldinga : kald ‛zimny’ ESSJ 10. 1965 2 ×. Świdra (→ Wisła). a znak × i liczba sygnalizują istnienie kilku obiektów o jednej nazwie notowanych w tym samym czasie. 1995). wzdroj) nieistniejący dziś ld. 1786–1788. to od ide. 1473 SHGMz(MK 5. młyna i wsi notowane w XV i XVI w. kontynuuje on psł. Apelatyw zdrój ‛źródło’ notowany jest od XV w.‛płynąć. czas. Do grupy hydronimów utworzonych od podstaw związanych znaczeniowo z wodą płynącą należą również: Bicz (1888. 7 Kołodziądz. Nitsche 1964: 180). łemk. 1965. spotykanych głównie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły. zachowaną w potamonimie określającym ciek w dorzeczu Wisłoka – Strumy (1548–1549). Współcześnie spotykamy również potamonimy utworzone od postaci deminutywnej strumyk (7 obiektów). 351. Studnik (1965. SEBor). studnia’ < germ. wzroj/wzdroj ‛strumień. ale również lewobrzeżnej. jarek ‛potok.SEBor).i wstawnym -t. Studzionki (1786–1788 2 ×). 617–19).65 3 nowe. W dorzeczu Wisłoki odnotowano także potamonimy o cechach wschodniosłowiańskich. (a więc wcześniej niż stp. super fluvis Swider. Zapisy pochodzą w większości z materiałów gwarowych z lat sześćdziesiątych XX w. a w XX – 6. W XV w. studzionka (por. psł. Babik 1999: 31–34). studzienka. Studzionka (1460.> kołod. koło wsi Kołodziąż: Colodzyacz 1456 SHGMz(W 6. 1845.

70 km. por. liwa ‛ulewa’ (: liwać). Objaśnienie to wydaje się przekonywające. 9 Materiał wschodniosłowiański. Bacha. plurale tantum Źródła (1966). którym woda spływa’). Brynicy koło Grązaw). Wśród baz od terminów hydrograficznych znalazły się głównie leksemy genetycznie słowiańskie. -chy 1972 UN 187. 10 Być może kontaminacja sikać ‛tryskać’ i sichla ‛łąka mokra na górze’. Ksenita a. 16 Bacha. Postolsk (Bostolz) 1887 SG VIII 850. z suf. Muckir a. 2977). Zwara (1965.-zach. Wzmianki wymagają dwa hipotetyczne apelatywy: *flisa. Wolnicz-Pawłowska (2007: 463–5). -ej -chy 2006 HPol I 156. Mała. plurale tantum Zarywy (1964. 13 Pokrewne etymologicznie i znaczeniowo z ap. Riegera łączony z ros. wykap ‛źródło w górach’). którym wody ściekają’ SW). 1966. 2005. ponik ‛rzeka ginąca pod ziemią. Pozostaje jednak pytanie. ap.. Źródliska (1889. -si 1972 UN 173. ścieki wód po polach’ SGPRei). -ej -y 2006 HPol I 60. ld. zwara ‛silny wir na rzece’). Wilcza Struga a. lyva ‛błoto’ (HE III 36. *flisia > *pisia (< niem. wodończa ‛wyrwa wodna w polu’13 SW). fluvio Xanthi 1492 SHGMz(Ep. gw. Sopotnia (1704–1725. Bacha. Czarna. wodąca ‛wodę wiodąca’ = wodomcza SGPKar). schodnica ‛mały rowek. Wodyńcza (1969). 1971 2×17). Duża. 11 Zapis uzupełniony z DługoszAnn I 77. Krytyczną analizę tych objaśnień prezentuje Z. 21. Pisia. -awa RospSEMiG 444. 12 Zapewne od pierwotnego *vodo-mьča ‛miejsce. Bach ‛strumień. źródło w pobliżu Nowych Łopatek.’). dł. spław m. Duża Bacha 2005 AtPHP(F-4). r. i wś Skrobację. wodonica ‛rów na polu. gb. od wsi Grzęby. skąd źródło wytryska’). a przez J. może od wywierzysko ‛miejsce.(od jez. Pissa a. -chy 1971 UN 178. Wieczno do Jez. dł. Wieczny. Babik 426–427. Schudnica (1788. dł. przetok ‛cieśnina wodna’9). Mała Bacha 2005 AtPHP (F-4). Wykap (1964. gw. Wodonica (1964. Kanał. por. Pisia. 14 Hipotezę taką przedstawił Z. Mlewickiego). 1966. pd. plurale tantum Wodospady (XX w. wirek : wir). brak go w HE XVIII 78. zwodnica ‛rów w polu.. plurale tantum Spławy (1966. Sopot (1455–148011. tu zapewne określenie bardzo powolnego nurtu rzeki. roślinności lub starego koryta).62 km. Mrowli (→ Wisłok → San). Bachorka 1781 ZDobrz 149 (tu jako d. Ruczaj (2006 2 ×). wypływa na wsch. uchodzi na płn. dł. Ksienita 1965 HW nr 638. . ld. wodomcza12 ‛strumyk. rz.: Babik 505–506. koryto rzeki’. Bacha a. od wsi Bartniczka: Ksenithe fluvium 1317 KMaz II 145. 33. liva. Brynicy (→ Kanał Brynicy → Drwęca → Wisła). a także słowacki poświadcza znaczenie ‛strumyk. 48–49). Wodomcza (1537. ujście na zach. gw..-zach.in. Zarywka (1961. 25. Wodończa (1568. koryto’).16 km. Wodąca (1964. -chy 1971 UN 178. Mockera. Ponik (1966. Bacha. por. Pisia (178115. 10. 1882. wariant n. rz. sopot ‛źródło’). Lit. 18. Dużej Bachy (→ Lutryna → Osa → Wisła). Fliess ‛rzeka’)14 oraz *bacha (< niem. 236). 1889). Udolpha (1990: 141–145) wśród nazw staroeuropejskich. Pissa 1781 ZDobrz 154. braku ryb.). 18. 15. od Wąbrzeźna. miejsce przygotowywania barek lub tratw do spławu’). 10. Wirek (1961–1970.. 1812. siklawa ‛wodospad w górach’10 SGPKar). potok’) i hydronimy z nimi związane. Martwica (1963. 54. źródlisko ‛mokradło’ SGPRei). Duża Bacha. nad strum.41 km. Przetok (1962. Wierzysko (1963. czy to 8 Liwa to zanotowany jedynie w XIX w. Wolfs Fliesschen p 1965 HW nr 651.66 wody deszczowej’)8. Bacha (196516. db. Babik. źródło na płn. Drwęcy (→ Wisła). dem. z możliwością dalszego rozwoju znaczeniowego: ‛potok wody deszczowej’. od Piwnic: Bacha. 18. -y 2006 HPol I 2. Wiąże on nazwę z gw. ujście na płd. Bache 1909 MpMbl(Thorn. płynie w pobliżu wsi Zduny. ld. Lutryny (→ Osa → Wisła): Brudzawska Struga l 1965 HW nr 758. w którym przez wyrwę woda pomyka’. 17 Bacha. rz. Zwodnica (1990 2 ×. por. -i 2006 HPol I 209. Babik (506). Siklawa (2006. ‛zbieg dwóch rzek. 15 Pisia. ld. Gr. gw. woda. Mokra a. Pisia a. 6. zaryw ‛zarwanie’ SW). przychyla się do niej i ją rozwija E. sopotnia ‛ts. 16. Jurkowski 1971: 25. Bacha. wodomcza. Wódki (1965). Mała Bacha. Pisa a. przez jez. martwica. umieszczany przez J. od Lubicza Górnego: Bostolz 1262 PrUr I/2 nr 156. w bagnach’). zarywka ‛strumyk’ SGPKar).

2. W XVI w. z Banice 1600 NMPol I 69. oznacza odnogę rzeki lub dawne jej koryto. 184718. wir wodny’ (HE IX 2. jedynie Baniocha to obiekt znajdujący się w dorzeczu Wieprza. jaskinia’ (SEBor). w jej części prawobrzeżnej po Rabę i Poprad wraz z Dunajcem. czy też do adaptacji dochodziło na gruncie hydronimii. Wcześniej notowana nazwa miejscowa.*ban’a ‛łaźnia. stał się podstawą kilkunastu hydronimów. naczynie kopulaste. Cieki tak nazwane spotykamy w dorzeczu górnej Wisły. Dolinka (1849–1854. 188019) oraz jeden obiekt o nazwie Baniocha (1965). też głębi. odnotowano tylko jeden nowy obiekt (dziś już nieistniejący) o nazwie Debrz (1786). teren bagnisty. Odnotowano 6 obiektów o nazwie Bania (zapisanych w XVIII– –XX w. P. jama uznać za termin hydrograficzny. 1965). wąwóz’ (SESł) oznaczał również dawniej ‛koryto. debrz (< psł. baniocha (‘część dawnego koryta rzeki’) nie zawiera wykaz terminów geograficznych P. Jama. notowany od XIV w. która jest wtórna. Apelatywu bania (< psł. piaszczystą mieliznę rzeki. *dъbra) ‛dolina. a M. położone w większości w prawobrzeżnej. K. Łacha. jamka : jama). wgłębienie. dem. 1890. Nitsche (1964: 43) umieszcza jamę wśród terminów speleonimicznych. 1965) i Jamki (2006. co jednocześnie wyznacza północną granicę występowania potamonimów z tą podstawą. łożysko rzeki’ (Nitsche 1964: 186). plurale tantum Doliny (1845. 1965 2 ×. Leksem dolina ‛ziemia nisko położona. por. dół. XX w.). Hydronimy od leksemów określających koryto rzeki i jego części Bania. Do nazw powstałych w wyniku czystej onimizacji należą: Jama (1786–1788.1. 2 o nazwie Baniska (1846).1. Potamonim 18 19 Hydronim rekonstruowany z nazwy miejscowej. które określają obiekty położone w części prawobrzeżnej dorzecza Wisły od Skawy po San. wtórnie jako hydronimy. plurale tantum Jamy (1786–1788. Jurkowski (1971: 35) notuje ukraiński termin hydrograficzny banja ‛źródło mineralne. 1877–1905. Dolina. kopuła. często współcześnie już nienotowane. dem. Są to małe cieki. 3 o nazwie Banica (1786–178. bania ‛dół. 1965). też ciepłe źródło’. iż można ap. charakterystyczne dla górskich potoków’). też ‛głębokie miejsce w potoku. pozostałe występują dopiero w wieku XX. zarośla. . lache ‛kałuża. 1964. por. debrza (SESł). Jurkowski (1971: 120) uwzględnia go wśród ukraińskich terminów hydrograficznych na oznaczenie doliny potoku. XII 1). pojawia się w źródłach (dziś nieistniejący) hydronim Debrz (1441) na określenie obiektu w dorzeczu Nidy. NMPol I 69. dół. W XVIII w. Leksem łacha (też łach).). ciernisko’. górnej części dorzecza Wisły. dial. Najwcześniej. Wraz z derywatami stał się podstawą 3 hydronimów określających 13 obiektów notowanych od XVIII w. najliczniej w dorzeczu Wisłoki (9). Znaczenie podawane w słownikach etymologicznych to ‛znaczne wgłębienie gruntu. Staropolski ap. baniska (‘baseny wodne. 1889. M. bo w XV w. Nitschego (1964). boczne koryto rzeki oddzielające się od głównego’ (SEBor).67 niemieckie nazwy pospolite były adaptowane do języka polskiego i funkcjonowały jako terminy.2. wgłębienie’. debrze. wyrwy wodnej. dołek’). pojawiają się dwa kolejne: Debrz (1582) i Debrza (1525). Rymut podaje znaczenie hydrograficzne ap. Debrz/Debrza.. został zapożyczony ze śrwniem. Frekwencja nazw z tą podstawą w hydronimii (por. pękate’) ani jego derywatów: banica (‘wir wodny.: Dolina (1786–1788 4 ×.. też hydronimy przymiotnikowe i derywaty sufiksalne) sprawia. loch. dolinka : dolina).

w. 1969 2 ×). prawobrzeżnej dorzecza Wisły. Gwarowy apelatyw paryja oznacza ‛wąską dolinę. ryckim. kolejne 5 – dopiero w XIX w. Wyraz odnoga/otnoga ‛odgałęzienie np. Cieki o tej nazwie w dorzeczu Biebrzy i Bzury oznaczają stare koryta. părâu. 21 Także ‛przetacznik zwyczajny’ (SGPKar). ld. Gwarowy wyraz przerwaniec ‛miejsce nad wodą. Hydronim Parowa został odnotowany w XX w. położonych głównie w części górnej. w okolicach Kazimierzy Wielkiej. Obiekty o nazwie Przerwaniec (4) znajdują się wyłącznie w dorzeczu Wieprza i zostały zapisane w XX w. Staropolski ap. na Mazowszu w okolicach Wychodźca. Nitsche łączy go z rum.. Pierwszy potamonim Łacha został zapisany w 1395 r. a pozostałe – w XX w. Duma 2010: I 129) oraz śląskiego dorzecza Baryczy (por. dziurę’. łąki’ pojawia się w źródłach od XIV w. gdzie stoi woda’ (SGPRei)21 odnotowany został na Lubelszczyźnie i w pogranicznym pow. Znajdują się one w środkowej części dorzecza Wisły: 2 – w części lewobrzeżnej i 2 – w prawobrzeżnej. zatokę’. *rъvati).68 Łacha określa 18 obiektów w dorzeczu Wisły. Odnoga/Otnoga. występuje w leksykonach wyraz parów o znaczeniu ‛wąska dolina wyżłobiona przez wodę. Dzikowiec. pârâu. etymologicznie związany z czas. zwłaszcza części środkowej (małopolsko-mazowieckiej). prze20 Tu pojawia się n. Łęgu w gm. później ‛jar. nieco wcześniej niż w dorzeczu Wisły. W staropolszczyźnie ap. Łacha to nazwa typowa dla dorzecza Wisły. dół naturalny ze stromymi brzegami. ponad 34 km. wąwóz. 1863). P. ryć (SEBań II 506). od XVII w.. mianowicie starorzecza Warty20 (por. na oznaczenie 7 obiektów. Przyrwa/Przerwa. Paryja. Współcześnie pojawia się dwukrotnie w dorzeczu Dunajca i koło Stężycy w pow. W tym samym czasie co apelatyw odnotowano hydronim Otnoga (1375). pow. Łacha. pojawia się od Liszek koło Krakowa po Siekierki w Warszawie i od Skawiny na południu po Zakroczym i wieś Wychódźc w gm. o dł. określający 2 obiekty w dorzeczu Zagożdżonki. Częściej potamonim ten spotykany jest w dorzeczu Odry (kilkanaście obiektów). zmienił formę na żeńską Łacha. identyfikujący 2 cieki w dorzeczu Wisłoka. SNGŚl VII 43). pârău ‛potok’ (1964: 60). Jurkowski 1971: 98). a z ponad 40 odnotowanych (łącznie z wodami stojącymi) w całej Polsce tylko 2 dotyczą innego obszaru niż dorzecze Wisły. znany był też we wschodniej Słowiańszczyźnie (por. Gwarowy ap. zapisana już w pierwszej połowie XIV w. Hydronim Paryja został zapisany w XX w. Pochodzący od niego hydronim Przerwaniec związany jest również z tym regionem. garwolińskim. przez który płynie strumyk’ (SGPKar). Wisłoki i Wisłoka. rwać (< psł.. przyrwa oznaczał ‛wybrzeże. Bańkowski widzi związek z czas. wąwóz. odnotowano 13 obiektów o nazwie Przyrwa. oraz plurale tantum Łachy (1965. rzeki. jar’ (SEBor). 2006). 1965. 22 Nazwa oddaje charakter obiektu wodnego. kolbuszowski. natomiast A. (193722. Czerwińsk nad Wisłą na północy. W XIX i XX w. w dorzeczu Dunajca. Są to głównie małe cieki. pochodzi od wyrażenia przyimkowego od nogi (SEBor). . Jeden ciek znajduje się w części lewobrzeżnej. większość z nich to stare koryta bądź rozlewiska Wisły. z wyjątkiem Przyrwy. który składa się z krótkich odcinków rozciągniętych na długości około 5 km. a 4 – w lewobrzeżnej po dorzecze Nidy. Występuje także hydronim Łach (1839. jako nazwa 4 obiektów. który już w XIX w. parowa określa dolinę. Przerwaniec. większość (9) znajduje się w części prawobrzeżnej od Skawy aż po Wieprz. Parowa.

2 w formie plurale tantum Rosochy (notowane w XVI w. – Hydronim określany zazwyczaj jako bałtycki lub przedsłowiański (Rozwadowski 1948: 303. Roztoka. na określenie potoku o stromych. Stał się on podstawą potamonimu Rostoka. suskim (HE XII 155–156). 1962). rosocha (co ma uzasadnienie w widocznym na mapach rozwidleniu w pobliżu ujścia). nasyp’ (SGPKar). lecz także hydrograficznym. Nitschego nie występuje. w znaczeniu ‛rozgałęziony pień drzewa. słowac. wyraz roztoka/roztok oznacza dolinę górską wyżłobioną przez potok. Zapisany w XV w. iż należy wziąć pod uwagę apelatyw nie tylko w znaczeniu topograficznym. na obszarach górskich (co wiąże się z semantyką apelatywu). Najwięcej nazw należących do tego gniazda onimicznego (5) odnosi się do cieków w dorzeczu Sanu. Hydronim Przerwa określa 6 obiektów rzecznych (nazywa też w 12 wypadkach wody stojące). 2006. W zestawieniu terminologii geograficznej P.69 rwa określa ‛wyrwę. Rutzogo. 251. rozgałęziona gałąź’. por.) oraz 2 w plurale tantum Ros(z)uszki (1965). a postać Rozoga uważa za powstałą pod wpływem niemieckim. 23 Rozoga. pd. Rozoga a.. Rozoża a. Istnienie jednak hydronimów Urwa. Rosoga a. Roztoczki (4 cieki). Rostok (2 obiekty) oraz Rostoki. podobnie Z. Rutzogo a.10 km. 1846. Rozogi 1343 KMaz II 213. HE IX 126). XIX i XX. Roztoka (28 obiektów). także potok górski (por. sprawia. i Urwisko. Z. rozdzielenie się płynącej wody’ SEBor). -i 2006 HPol I 237. *orz(ъ)socha (SEBor).. Nitsche 1964: 40). urwisko notowany jest jako termin topograficzny w znaczeniu ‛stroma. 1845. W dorzeczu Soły spotykamy kilka obiektów o nazwach pochodzących od tej podstawy motywacyjnej. 83. Najstarsze poświadczenia hydronimu Przerwa (1786– –1788 2 ×) odnoszą się do dziś nieistniejących obiektów w pow. wykazujących słowackie cechy fonetyczne (rozwój psł. Urwisko. *orztoka/*orztokъ ‛rozpłynięcie się. ráztoka ‛potok płynący w dole. Postać deminutywna rostoczka/roztoczka motywowała nazwę Rostoczka. Cieki o nazwie Urwisko pojawiają się w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły od Soły po Osławę. natomiast większość zapisów pochodzi z w.). od Soły po San. Rusow 1965 HW nr 522. Rozoga. notowanych w XVIII–XX w. Na tym obszarze odnotowany jest również potamonim o cechach fonetycznych wschodniosłowiańskich Rasocha (1849). Roztoki w formie plurale tantum (8 obiektów). kilka w XVII. zwykle pionowa ściana’ (por. odnotowana w XVII w. Urwa. poszarpanych brzegach (por. RospSEMiG 330). powstałe wskutek przedarcia się przez groblę. Rososzna XVI AtMz. Obiekty tak nazwane rozmieszczone są prawie wyłącznie w zlewiskach prawobrzeżnych dopływów Wisły. słow. Raztoka (1964. rekonstruując pierwotną postać mazowieckiej nazwy Rozoga23 jako *Rosocha. Hydronim ten jest poświadczony już w XIV w. Odnotowano 3 obiekty o nazwie Rosocha (zapisy pochodzą z XIX i XX w. Leksem urwa. Narwi (→ Wisła): Rusow (1335)XV.. Rieger w objaśnieniach nazw z dorzecza Sanu wprowadza znaczenie hydrograficzne tego apelatywu ‛rozwidlenie potoku’ (RiegSan 138). . Ru(t)zogo 1341. w formie deminutywnej Rososzka (pochodzący z XVI w. notowanego 10 razy w źródłach od XVIII w. Rososzki (1596). 260. Pierwszy raz hydronim Rostoka został odnotowany w XV w. Roztoczka (3 obiekty) oraz plurale tantum Rostoczki.. na oznaczenie Kanału Zaborowskiego w dorzeczu Bzury (HE XIV 36). Rosoga 1783 MpPerMz. psł. Rosocha. Babik (542). dł. Apelatyw rosocha notowany jest od XV w. dział wodny’). J. a ich rozmieszczenie nie wykracza poza obszar zakreślony dla potamonimu Przyrwa.). nowe koryto rzeki. plurale tantum Rastoki (1846). określającego 1 obiekt. jeden od ap. grupy *ort-): Rastoka (1786–1788 2 ×. rz. Wyjątek stanowi tu nazwa oboczna Rostoka. Babik (542–545) proponuje etymologię słowiańską od ap.

też ‛przerębla’ Spsł)24. dłużnica ‛długi. wyżłobienie. Widełka (1965). dół. z podwyższeniem artykulacji samogłoski przed -l-. Radła (1965. otwór’. zachukr. głównie w dorzeczu górnego Sanu (3) oraz w dorzeczu Wdy. dolec ‛mały dół’). ‛dół na ziemniaki’. Wądołek (1964). por. gw. wodnica ‛nazwa niektórych gatunków roślin’. wądół’). wąwóz. W badanym materiale odnotowano również potamonim Wyrwisko określający d. Rynwy (1970. rynwa ‛rynna. *dukъľa ‛wgłębienie. grobla’). rypa ‛duża przestrzeń zarzucona zwaliskami skał’. zapewne od ap. Kotlina (1786–1788 2 ×). Dulec (1970. Rywa (1964. szachta ‛zagłębienie. groapă ‛dół. identyfikując 5 dużych obiektów (o długości od 12 do 35 km). 1965. 1845). dyferencyjna w stosunku do n. Zapad (1965. Pozostałe odnotowano w XIX i XX w. wąwóz’). też ‛bruzda’)25. tu w znaczeniu ‛wąska. dziura zrobiona wyrwaniem. pol. Grapa (1844. rów’). Rinne). HE XV 152–153). niem. Dołki (1963). zapad ‛dolina’). tama. *(v)ǫsoš-ьje) ‛miejsce spłynięcia dwu rzek’). 1845. gw. jama’ SESł). pierwszy zapis pojawił się w XV w. i określał nieistniejący już ciek w okolicach Siewierza. Babik 373–374. łuża ‛jama. pastrug ‛rów. umieszczona jednak w grupie leksemów hydrograficznych. . Łożyska (1966. Przepusta (1786–1788. Dukla (1336. przepaść. padół. dupina ‛wydrążenie. co padół). Skawinki. gw. Termin widły P. a wyrwisko ‛wyrwa. Schacht ‛szyb’). radło ‛rozwidlenie rzeki’). jama. dupa w pierwotnym znaczeniu ‛wydrążenie. Forma Widełka jest wtórna. por. por. wymuł’ (SW). Pozostałe hydronimy od podstaw o podobnej semantyce (w tym wiele w formie plurale tantum) to: Dłużnica (1963. Hydronim Wyrwa pojawia się w XIX i XX w. gw. wklęsłość. Rypa (1882. rum. Prowały/Przewały (1786–1788. też dawne górnicze dukla ‛wąski szybik’. 1966. co rynwa). Ze względu na semantykę podstawy do tej samej grupy hydronimów odapelatywnych należy również zaliczyć n. Połonki (2003. wąwóz’. 1961–1970. łożysko ‛koryto rzeki’). wąkop ‛dolina. od prądu wody. zagłębienie. połonka ‛przerębel’). które są położone w prawobrzeżnej części dorzecza Wisły. Dupa (1965. gw. por. 1965). niem. 1963.: 2 w dorzeczu Soły i 2 w dorzeczy Bugu. 1964). której wody używają tylko do pojenia bydła’ SGPKar). ts. 25 Ze względu na znaczenie podstawy apelatywnej nazwa niejednoznaczna. Doły (1786–1788. Padołki (1786–1788). m. powstała wskutek singularyzacji. prował ‛przepaść.. ale współcześnie dominuje pogląd o słowiańskim – polskim – pochodzeniu nazwy. ściek wody’ SW. Wąwóz (1786–1788). nizina. który można rekonstruować jako *Widełki (: dem. por. Pastrug (2006. rypa ‛wysokie. w. Szachty (1515. ale też ‛mała studzienka.70 Widły. dół’. Dule (1965 2 ×. Podoły (1846. zagłębienie’). Podół (1963 2 ×. Wyrwisko. stąd zmiana doły > dule). a więc semantycznie jest on zbliżony do leksemu rosocha (zob. Wodnica (1786–1788. wąski.). Łuża (1961–1970. wąwóz’. por. Wyraz wyrwa ma znaczenie ‛rowek wyrwany zwłaszcza na stoku przez wody staczające się ze szczytu góry na dół podczas roztopów lub ulewy’. pas pola lub łąki’ SGPRei. 1847. Wąsosz (1960. W dorzeczu Wisły wystąpiło 5 obiektów o nazwie Widły. Nitsche (1964: 205) odnotowuje w znaczeniu ‛kąt między dwiema łączącymi się rzekami’. gw. Dupiny (1733. Dolce (1419). widełki). 1965. skaliste koryto. HE XV 39. Kotliny (1786–1788. wgłębienie’ SEBor). ts. np. Wąkop (1849–1854. Zapat (1453). Zapadliska (2006. gw. długa rzeka’). grapa ‛parów’. ma postać Widełki (1654) NMPol (kartoteka) i jest ona zapewne ponowiona z hydronimu. psł. Padoły (1786–1788. przewał ‛dziura. padołek ‛dolina. ukr. zapadlisko 24 Nazwa ma także inne etymologie. kotlina zalana wodą’). przepusta ‛szczerba’). wsi (por. Wcześniej notowana n. rywa ‛rów’. Wyrwa.

określany jako zachodniosłowiański. Potamonim od tej podstawy odnotowano 7 razy. por. wysza ‛wysokość. por. . gw. Przepaść (2006). Żłabina (1789. Zwrotnica (1786–1788). Wiła (1960. bączal ‛głębokie miejsce w rzece’. bezodnia ‛głębia. 94) notuje bewz ‛głęboka. wiła ‛meander’). bezdeń’. rów’). niem. złabina. Hydronimy od apelatywów o znaczeniu ‘głębia. błoto’ (por. żłób ‛koryto drewniane. 1849–1954. Żłobina (1786–1788). w prasłowiańszczyźnie rekonstruowana jest postać *bl̥´ zь/*bl̥´ za ‛coś błyszczącego. Ujście (1855). Bucht ‛zatoka’). Uście ((1375) 1563). m. żłabina. ap. Wierzchowiny (1786–1788). pozarastana dolina potoku ze stromymi brzegami. Bełza. Wyspa (1965). wierzchnia strona czegokolwiek’).1. Brzegi (1965). koryto rzeki’. Flader (1934–1937. ‛topiel wodna. górny bieg’). ma kilka znaczeń: ‛huczenie. n. Wywierzysko (2006). głębokie miejsce w wodzie. białego’. Wirzchowisko (1369. SPWT 47. flader ‛żyła w drzewie albo kamieniu’. gw. pochodzenia niemieckiego). 2006). od XV w. Do podgrupy tej należą także: Bączal (1880. Nazwy Bełch. Głęboczyzna (2006).1. czoło przenośnie ‛przednia. Uchód (1966. co nie jest zjawiskiem rzadkim. bewza ‛głęboka woda’. *bezdъna ‛przepaść. zapadzisko ‛miejsce zapadnięte. też ‛moczarowate pole lub łąka. Pazuchy (1788. łuk. 1966). Głęboczena (1789. Spsł I 285. głęboczyna ‛głębia’ SW).zamiast bez. Apelatyw bełk jest częstą bazą toponimiczną. żłobina ‛wklęsłość na wierzchach gór’. ciemna. otchłań’ Spsł I 220). pobrzeże. Wyraz ten. wód’). Zatoka (1643. Topielisko (1961–1970.(1881. wir’.3. SPWT 44). i w gwarach ‛głęboka woda koło młyna’. łoskot’. miejsce głębokie’ Bełk/Bełch. plurale tantum Bełki charakterystyczne są głównie dla północnej Małopolski (lewobrzeżna część dorzecza Wisły). otchłań wodna. forma z nagłosowym przez. Wrotki (1786–1788. Wierchowina (1964). wrotki ‛wrota’). psł.-wsch. topielisko ‛głębokie miejsce w rzece’). części województwa lubelskiego i na pogranicznych terenach ukraińskich. głęboka woda’)26. 2006). płytsza część stawu na rzece. Upust (1892. wzgórze’). Przezdeń ((1352) 151927. Czoło (1934. bezdeń ‛otchłań’). Bezden 1261 NMPol I 126. 27 Pierwotna jest zapewne forma Bezdeń. zakręt ‛skręt. uchód ‛uchodzenie. miejsce. Zakręt (1786–1788. buchta ‛zatoka utworzona przez zakręt rzeki’. zakół’). 2. Buchta (1965. Wysza (1786–1788. Zakręty (1845). wierzchowisko ‛górny bieg rzeki. i określa obiekt w okolicach Tarnowa. Zatoki (1889. wierzchowina ‛górny początkowy bieg rzeki lub strumienia wraz z dopływami. Termin ten notowany jest przez P. przepaść. Bezdeń (dziś nieistniejąca): Besgen (1166–1167) 1533. Bezednia (1970. brzeg ‛brzeg nadwodny. Zagłówki (1960). Toponimy z tą podstawą zgrupowane są w płd. ujście. przesmyk do ujścia’). 1962. trzęsawisko’ SGPRei).pochodzenia przyimkowego powstała w wyniku wymiany pierwotnego przyimka. Wierzchowina (1786–1788 3 ×. XX. pozostałe – dopiero z w. *Głąbia/Gąbia (1545). bełza ‛głęboka przepaść. woda spadająca na turbinę koła młyńskiego’ oraz ‛grzęzawisko. też przylegający do nich teren’ Sstp). głęboka przepaść. Wśród określeń ukraińskich M. górna. też ‛pagórek. por. huk. to ostatnie znaczenie uznawane jest za dominujące w toponimach. Zady (1964). por. Bełk. bezdnia. Nitschego (1964: 72) w znaczeniu ‛błoto. Pierwszy zapis pochodzi z XV w. por. pazuchy ‛zatoka’). najczęściej na skutek podmycia przez wodę’). Jurkowski (1971: 120. wir’. Zapadzisko (1786–1788 3 ×. Odnotowano również nazwę wodną od formy deminutywnej bełszek – potamonim Bełszek (1787) w dorzeczu Nidy. głębokie miejsce w rzece’.71 ‛bagno’). Do hydronimów od apelatywów charakteryzujących części koryta rzeki należą również: Brzeg (1965. kał. ukr. też ap. bezodnia ‛niezgruntowane jeziorko’. dolina. 26 Termin bełza nie ma poświadczenia formy apelatywnej w języku polskim.

brodek) notowany od XIV w. w prawobrzeżnej – 9.. na określenie dwu obiektów w dorzeczu Wieprza i Bugu. 1964 2 ×. 1963).1. 1962. 1914). 1789. Stawik (1966). 1965). 1961. Pozostałe to: Kałuża (1919). 1964. 1855 2 ×. haczysko ‛piasek podwodny niebezpieczny dla statków. Kołomyja (1414. Podjeziorze (1964. Stawisko (1568. 1849–1854 2 ×. Hydronim Przewłoka został odnotowany w XV i XVI w. gw. 2. 1845. Jurkowski 1971: 21). 1965. podjeziorze ‛miejsce nad jeziorem’). plurale tantum Brody. pluralia tantum: Stawy (1849–1854 2 ×. 1849–1754. por. 1965. ‛miejsce przeciągania łodzi z jednej rzeki do drugiej’ (Sstp). Hydronimy od apelatywów oznaczających wody stojące Zastanawia występowaniew potamonimii leksemów limnonimicznych semantycznie związanych z wodami stojącymi.1. 4 – w dorzeczu Sanu i 1 w dorzeczu Bzury. Apelatyw *nakieł (< *nakъlъ). też ‛rowek przeorany pługiem dla ścieku wody’ SGKar).5. Stawiski (1845..1. Przewłoka. 2 obiekty o tej nazwie zlokalizować można również w dorzeczu Przemszy. Od apelatywu jezioro. gdzie poprzednio był staw’. krótka mielizna o półkolistym brzegu’) oraz Nakieł (1565. NMPol VII 338–339). 2006). jego form pluralnych. Brodki/Bródki. Wyraz przewłoka oznacza niskie miejsce między rzekami.. też gw. jako termin hydrograficzny zapewne ‛płytki strumień’. a także sufiksalnych utworzono 5 potamonimów określających 18 obiektów: Jezioro (1786–1788. 1848. często starorzecza. ‛leśna struga z twardym dnem’ (Nitsche 1964: 159. zanikającym jeziorze’ Sstp). *nakieł ‛piaszczyste namulisko w zakrętach rzecznych’28). 1966 : jeziorek ‛jeziorko. por. staw’ SGPRei). 1884. Większość tych nazw określa obiekty o niewielkich rozmiarach. niejednokrotnie są to nazwy oboczne. 1904. 1973. rozlewisko i bagnisko po starym. 1786–1788 2 ×. Stawisko/Stawiska (1786–1788). 1940). stawisko (wraz z formami pluralnymi) utworzono 8 potamonimów nazywających 46 obiektów. Apelatyw bród (dem. (3 obiekty). nienotowany w słownikach języka polskiego i zrekonstruowany na podstawie kilkunastu nazw miejscowych i wielu terenowych (por. 1966 2 ×). które dotyczą rzek o niewielkich rozmiarach: Staw (1786–1788. 1849–1854 2 ×. Stawek (XVI w. Od leksemu staw ‛śródlądowy zbiornik wodny (naturalny lub sztuczny)’ (SEBor) i pochodnych stawek. 1855. występuje Brodek (1 obiekt). bo w XIV w. 1961–1970 2 ×. Hydronimy od apelatywów o znaczeniu ‛miejsce płytkie’ Bród. 1839. przewłoczeniem łodzi przez miejsce płytkie.72 2. 1890 2 ×. związany jest z żeglugą śródlądową i tzw. Stawki (1643. jest w hydronimii rzadki (jedynie 2 nazwy w dorzeczu Wisły). Jeziorko (1786–1788). 1839. deminutywnych. Brodek. Ogółem odnotowano 28 obiektów o nazwach: Bród.1. posiada ogólne znaczenie ‛płytkie miejsce rzeki. 1786–1788 3 ×. 1965 2 ×. 28 . 1965 2 ×). Inne nazwy od pokrewnych znaczeniowo leksemów identyfikują pojedyncze cieki: plurale tantum Haczyska (1849–1854. przez które można przejść lub przejechać na drugi brzeg’. Stawiska (1802–1803. głównie w dorzeczu środkowej Wisły: w części lewobrzeżnej – 12 obiektów. stp. jezierzysko ‛zanikające jezioro. stawisko ‛miejsce. 1881. Jezierzyska (1585. wcześniej. 1966). 1963. 1964. Jeziorek (1965. mielizna. stawik. Nazwa wodna Bród pojawia się w źródłach od XVI w.4. plurale tantum Jeziora ((1404) 1541.

m. zapewne od rudawego koloru’ (SW) stały się podstawą kilku potamonimów określającym ponad 20 obiektów: Ruda (1383. (por. 1964. 1888. może też współcześnie notowany Bar (2006). 1934–37. 1889. Brak w jej spisie potamonimu Baba. bagnisko. w dorzeczu Dunajca. w dorzeczu Sanu. która również ma dyferencyjne n. W HE XVI 124–125 stanowią one odrębne hasła. który podaje Jurkowski (1971: 145). opowiada się natomiast za metaforycznym użyciem tego wyrazu w odniesieniu do toponimów. 1966). błoto’. rudka ‛błoto. Błotnica 1577 NMPol I 228. 34 Por. Leksemy ruda ‛błoto. 33 Apelatyw notowany na tym samym obszarze co hydronim. -ec. rudnia ‛miejsce wydobywania i przerobu rudy żelaznej’). okrągłe jezioro’). plurale tantum: Kałuże (2006). bagno. która jest podstawą rekonstrukcji hydronimu. z którą związany jest hydronim *Barycz/Baryczka (1849–1854)31. Wolnicz-Pawłowska (2005: 151–171). Hydronimy od apelatywów oznaczających bagna. też ap. na którego powierzchni zbiera się ruda żelazna’. wtórnie dyferencjacja za pomocą dodania suf. grzęzawisko. Błoto (1854). Hydronim Baba (głównie nazwa wód stojących) występuje liczniej niż inne nazwy geograficzne. kołomyje ‛głębokie wyboje wypełnione wodą’).1. oznaczająca w terminologii fizjograficznej ‛bagno. Badoń (1965. Barycz (NMPol I 97). mokradło’ SGPRei33). 1564. rudawa ‛odmiana bagna. tkwi w następujących nazwach wodnych: *Bochur(z)/Bochurzec ((1448) 1574)30. niewysychające bagnisko’. borowiPor. 1965) w dorzeczu Przemszy i Brdy. Rudawka i Parva Rudawa. bachorza. w okolicach Lubatowej (pow. bachorze ‛błotnista nizina. gw. co sugeruje. *Bachorza/Bachorz (1880). w dorzeczu Rudawy. Wolnicz-Pawłowska 2005: 169). woda stojąca’ Spsł). pulchnymi kształtami kobiecymi. natomiast równobrzmiąca Rudawa (1365) to nazwa odnogi Rudawy u jej ujścia do Wisły. 2006). galaretowatość w wypadku trzęsawisk (por. Okno (2006 2 ×. też brus. por. z cechami takimi jak miękkość. 1961–1970. też n. 1965. m. krośnieński). Nazwa wodna zrekonstruowana na podstawie n. W zestawieniu prezentowanym przez autorkę znalazło się 29 cieków z dorzecza Wisły o nazwach z tą podstawą. Błotnica (1487. opartym na skojarzeniu z okrągłymi. jest też dość powszechny w innych krajach słowiańskich. 32 Rudawa (1254) to lewy dopływ Wisły. m. bagno). badoń ‛bagno. 1970. plurale tantum Rudki (1965). ukr. Rudnia (1888. NMPol I 54). Podstawa *bachor-/*bochur-. 1961. 152134. Autorka kwestionuje istnienie terminu hydrograficznego w znaczeniu ‛trzęsawisko. por. *barъ ‛moczar. gw. Borowina (1929–1936. otwór napełniony wodą w grząskim bagnie’ SGPKar). grząskie miejsce na bagnie’. Oczka (1962. wschsłow. rudnia ‛miejsce błotniste z którego wypływa rzeka albo jezioro’ i gw. oczko ‛małe. Kolejną archaiczną podstawą jest *baryčь (por. obocznej nazwy Dulówki. 1786–1788 2 ×. Rutka (1848. Bachorza (1297) 1552.1. 1880. 2005). w tym 3 obiekty o nazwie Baba (1365. rudnia ‛wytwórnia potażu’. Bachórz (1961). że są to różne obiekty. 1849–1854). Rudawa (1254. Czy rzeczywiście? Możliwe. notowanej w XIV w. Rudka (1888. błotnica ‛Pratum palustre’ Sstp). okno ‛niezarośnięte miejsce na bagnie.6. tereny podmokłe Toponimom od podstawy baba poświęciła swój obszerny artykuł E. 136532. *bara : dial. 29 30 . 1855. Rudka/Rudki (1965). 1966.73 1965. HE XVI 35–36. 2. Pozostałe nazwy wód płynących w tej grupie semantycznej to: Bagno (1847. notowana n. że jedna nazwa jest transonimem albo że są to struktury paralelne. błoto’ (Nitsche 1964: 68).(1401)29. Bachórz. mokradło. psł. 31 Od XV w.

prąd’. też ‛gęsty las iglasty’36). zązelić ‛łajać kogoś’ SGPKar). trzęsawisko’). bagno’). psł. bagno’. psł. Chechło (1966). podmokły teren. borówka’). 1558. Broku. BER III 719). 36 Ap. rus. Do określenia prędkości przepływającej wody najczęściej używane są leksemy z podstawą bystr. Jaruga (1849–1954. Polskim hydronimom z tym rdzeniem poświęcił dwa bardzo szczegółowe artykuły J. por. położony nad wodą’. Checheł (1288. które określić można jako akustyczne. sihła ‛moczar na górze lesistej’. pokryty roślinnością wodną. bystrzec ‛wir na rzece’. Miękinia (1848. . chełchy ‛mokradła. HE XVI 23. *bystrьcь ‛rwący potok.w znaczeniu ‛szybki. Wyżar (1961–1970. plurale tantum Moczary (1849–1854. Sigła (1965). gdzie nurt jest z natury szybki. Mokrzowa (1660–1664. Obiekty tak nazwane spotykamy zarówno w dorzeczu górnej Wisły. 37 Rymut wiąże n. <Mokradl> 1965 HW nr 580. sitowiem albo tatarakiem’ SW).1. bagno. kinetyczne. Wydaje się jednak. kalúga ‛bagno. czyli muł w stawie’ SGPKar). Cechy wody postrzegane są różnymi zmysłami. para ‛bagno’). gw. Syhla (1882. Ząza (1965. syhla ‛bagno’. torf. 1438. czeretnik ‛bagno wśród lasu zarosłe trzciną. ‛wartki. też moczarka ‛gatunek rośliny rosnącej na podmokłym gruncie’). pol. 1965. brodnica ‛moczary. blask’. Czeretnik (1713. sigła/sihła jest karpatyzmem. por. moczarzysko ‛moczar’). Duma (2002a i 2003b). bystrz. ld. Pary (1961. *miękinia < *męg-ъk-yn̕ a lub *męk-ъk-yn̕ a ‛grząski. rwący prąd wody’ Spsł)/Byszcz (1918). 1964. z ap. ruchliwy’. błyszcz ‛połysk. kałuża. por. kaługa ‛kałuża’). plurale tantum Kalugi (1966). gw. chechło ‛mokradło. smakowe. gw. Bystrzyca (1364. Opary (1976. zapachowe.74 na ‛rodzaj mułu leczniczego używanego do kąpieli błotnych. płn. gw. Sierpienicy (→ Skrwa → Wisła): torrentem dictum Mokradl 1594 SHGPł 205. bystrzyca ‛miejsce wartkiego. por. moczar ‛grunt bagnisty. 1417. str. ukr.7. por. jak i w dorzeczu Nidy. opary ‛mgły unoszące się nad bagnami. pojawiają się więc nazwy od podstaw. a w toponimii słowiańskiej ograniczony jest do regionu karpackiego. Udolph 1979: 388–393. sap. W nazwach wód płynących dorzecza Wisły występuje niezbyt często. por. Odrzeczownikowe derywaty z tą podstawą to: Bystrz (1786–1788. bagnisko). Moczarka (1786–1788. bagnisko’ SW. gw. *bystrь dial. mokrzawa ‛moczar. Bystrze (1965)/Byszcze (1966)37. stawiarka. *che(ł)cheł < *chъchъlъ. Brodnica (1966. Materiał z dorzecza Wisły potwierdza jego ustalenia. miejsce mokre.. na którym w czasie mokrym woda zbierać się może’). bystrze ‛nurt. rum. że jest to gwarowa realizacja n. trzęsawisko’ SGPRei). XVI. 1839. *tymiano ‛bagno’ Nitsche 1964: 90).. miejscami wilgotnymi’). mokradło. plurale tantum Bagniska (1883. kolorystyczne. Bystrzec (1379) 1606. pęd wody. miejsce od pożaru ziemnego wypalone. szybkiego prądu na rzece lub potoku’ < psł. prąd rzeki’ Spsł). Stawarka (1845)/Stawiarka (1855). jaruga ‛jar głęboki. niski mokry grunt. *Mokradło/Mokradl (1594)35. Potamonimy od innych apelatywów o podobnej 35 Mokradło. błotnisty.1. gw. 1970. moczarka ‛trzęsawisko. stawarka ‛szlam. wyżar ‛na gruncie bagnistym lub torfowym. zęza ‛błoto. błoto’. błoto rzadkie. Hydronimy od apelatywów oznaczających cechy wody W obrębie tej grupy panuje dość duża różnorodność semantyczna. *bystrica Spsł). 1456. sihlă ‛las’. 1447. mokradło’. na której niedawno woda stała’). por. łąki podmokłe’ SEBań). Kaluga (1961–1970. Wieprza. Tymiany (XVI w. Bystrze. rwący nurt. deszczowe. Mocarzysko (1786–1788. 1965. 1437. 2. ziemia.

*(s)lei̯ .) 1977. Rubinek (2006. Do tej grupy należą też hydronimy z podstawami od substantywizowanych przymiotników na -awa: Czarniawa (1965). Rzawka (1847. šur. które konotują znaczenie związane z prędkością. gw. 1962). Maślonka (1791. też ‛źródło słone względnie kwaśne’ jest jednym z częściej wykorzystywanych leksemów w tej grupie. które w sposób metaforyczny konotują określone barwy (przezroczysty. 1867. źródło’ (SEBor).): Bąbel (1964. słone źródło’ Spsł I 122. bielica ‛mokradło. Słotwinka (1) notowane są w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły od Skawy przez Rabę. *soltъve ‛bagno. utworzone od apelatywów. Może więc istniał w tym okresie neosemantyzm sikawka o znaczeniu ‛strumień wytryskujący spod ziemi’. stp. 1964). Ślina (1413)41. Sz(n)ur (1970. na grząskich terenach’). z reguły spienioną (Babik 582). Czernawa (1938. Etymologicznie z podstawą biały związane są odrzeczownikowe hydronimy: Bielica (129339. białawy. 42 Rubinek. uderzenia’. bąbel m. związanymi znaczeniowo z przymiotnikiem czarny. Kożuszek (1961–1970). Belis. należą do nich: Papry (1966. Z powolnym ruchem wody związana jest nazwa Bujawka (XVI–XVIII w. rudawka ‛woda rudawego koloru na bagnach. nr 609. oraz od apelatywu smółka (: smoła): Smółka (1966). bechnąć ‛gwałtownie rzucić. gęstą ciecz. 39 Bielica. Czerniawa (2006). *soltwina ‛słona woda mineralna. Drwęcy od Gnilszczyzny do Mokrej (→ Wisła): Beliza 1293 PrUr I/2. błoto ze słoną wodą’. ap. maślanka). 1967. 0. 1847. bagno’40). Apelatyw słotwina43. belisbach [bez daty] SHGCh 6. 43 Por. 1416. Struga a. Rakieta (1965).. też sur ‛prąd bystrej wody’). rdzawą. bujawka ‛to.: psł. 1881. wlać coś lub wylać’ (SGPRei). papry ‛płytka. Dunajec po San. pokrewne z ruda. również w dorzeczu Bugu (1). 80. plurale tantum Maślanki (1849–1854). uchodzi w okolicy wsi Mielnik: Rubinek. szur ‛muł i piasek naniesiony przez wodę bieżącą i zakryty wodą. rudy). Śćkło (1425). pd. *slina < pie. ślina. Od podstaw uwarunkowanych znaczeniowo właściwościami akustycznymi utworzono jedynie 2 nazwy. Bielina (1468. rzawka ‛rdzawa woda’ SGPKar. też pomorskiej dorzecza. który w użyciu metaforycznym oznaczać mógł bezbarwną lub białawą. szybkością: Sikawka (1593. por.: SHGCh 6. str. Wśród hydronimów derywowanych od podstaw rzeczownikowych tzw. błyszczący itp. Bielica p 1965 HW nr 651. 1552.: stp. 31. Bugu (→ Narew → Wisła). str. które dotyczą obiektów w dorzeczu Sanu: Szum (1790). sikawka ‛przyrząd do robienia lewatywy’.75 semantyce są nieliczne. biel’ Spsł). . huśtawka’) z dorzecza Narwi. Ostatni związany jest z wyrazem dźwiękonaśladowczym bech ‛o dźwięku powstałym wskutek nagłego ruchu. plurale tantum Smółki (1971).5 km. dł. więc niebezpieczny’. ok. Hydronimy Słotwina (7 obiektów). 1859. rdza. sikadło ‛woda wytryskująca spod ziemi. -nka 2006 HPol I 239. oznaczającą często też tereny bagienne lub zawierające rudę żelaza: Rudawka ((XVIII w. sikawka38). Iskra (1961– –1970).. 41 Dopuścić można związek z ap. plurale tantum Słotwiny (2). 1961–1970 2 ×. słoćwina ‛podmokła łąka’. 40 To apelatywne znaczenie związane jest z obszarem Mazowsza (por. Gwiazda (2006). Lit. psł. por. Pianka (1961–1970).in. Spsł I 229). Szkło (1934–1937.‛śluzowaty. por. *bělina ‛coś białego. 64. kolorystycznych dominują leksemy związane z barwą rudawą.. co się buja. Po raz pierwszy 38 Por. Podstawy odnoszące się do właściwości mineralnych wody motywowały wymienione poniżej potamonimy. Bech (1849–1854). por. psł. lecz bystra woda w miejscu. pd. gw. pęcherzyk’). Dwie kolejne nazwy można uznać za metaforyczne. rubinek – zapewne od koloru wody lub roślinności nadrzecznej)42. gdzie rzeka chce wydrzeć koryto’ SW). gw. 1961. a te cztery obiekty położone są właśnie w części mazowieckiej. ‛bańka. kleisty’ SEBor. *solty. 1524. Pozostałe pochodzą od wyrazów.

Łąki (1849–1854. lokalizowanego koło wsi Zabrzeż. Sołotwa (1849). 1964. brak jednak takiej dokumentacji w odniesieniu do poniższych formacji. Cieplica (1789. ropianka ‛olej skalny. Szczawa (1578. nowosądecki (HE XIII 231). cieplica ‛miejsce i źródła ciepłych wód leczniczych’). 1890. gm Łącko. łąg ‛łąka często podmokła. łąka’). kwaszenina ‛coś kwaśnego’). Hydronimy. zwykle w dolinie rzeki. łąkta ‛zakręt.8. Łęg (1846. też ‛mleko wydzielające się z gruczołów mlecznych w pierwszych dniach po porodzie’). Pozostałe nazwy odnoszą się do mniejszych obiektów: Ropa (1849–1854 3 ×. miejsce niższe między polami. por. Najwcześniej notowany jest makrohydronim Ropa (1279) 1336. 1511–1523. 2006). 1969). bździć < psł. smuga ‛łąka. ryja ‛mokra łąka’ Nitsche 1964: 116). Hydronimy od apelatywów określających obszary łąkowe. Łęgi (1849–1854). . Łękawa (1884. łąka’). plurale tantum Ługi (1961). wtórnie *bъzděti SEBor). 2006 2 ×). kawałek pola. 1964. Wisłoka.). nafta surowa’). 2. Łążki (1786–1788). Ług (1849. oraz z cechami fonetycznymi słowackimi: Słatwiny (1962) w dorzeczu Dunajca. szczawa ‛mineralna kwaśna woda’). plurale tantum Łęki (1884. 2006). Łążek (1918). Sanu). solnisko ‛step przesycony solą’). Smuga (1961. który należy do „karpackiego” zwartego obszaru występowania toponimów z tą podstawą (por. Łąkta (1847. Hydronimy te nie wykraczają poza teren południowo-wschodniej Polski. linia wężykowata’. a także ojkonimy z tą podstawą skoncentrowane są na jednym obszarze. Łąka (1965). ropa naftowa’ i pochodnych. 83. porośnięta niekiedy krzewami’). Ryja (1847.82 km. ług ‛bagno. (kilkanaście lat wcześniej niż apelatyw) i dotyczył nieistniejącego już obiektu w dorzeczu Dunajca. obornik ‛mierzwa.76 potamonim Słotwina/Słoćwina pojawił się w źródłach w XIV w. mokradło. 1855. Solnisko (1786–1788. siara ‛siarka’. łęg ‛las lub łąka na błotach’). Obornik (1262. Łęka (1849–1854. podmokłe Łączka (1425.1. ld. Apelatywy różnicujące określane obiekty na podstawie cech topograficznych mogły być pierwotnie nazwami terenowymi ponowionymi na obiekty wodne. XX w. 1786–1788). Ropianka (1965. 2006. 2006). o dł. 1969 2 ×. 2006. Siara ((1363) 1636. 1855. pluralia tantum: Łągi (1849–1854). Inne nazwy związane są ze składem chemicznym wody lub jej właściwościami cieplnymi i zapachowymi: Bździna (1892. 1965. Sołotwina (1786. rz. 1965. studnia’). Udolph 1979: 261–268). *Łąg/Łąk (1511–1523. łąka bagnista’). 1965. Smug (1418. 2006. Kwaszenina (1511. smug. 1966 3 ×. plurale tantum Smugi (1966 2 ×. 2005. Hydronimy pochodzące od określeń terenu Potamonimy od rzeczowników określających teren i jego właściwości tworzą dość duży zbiór. Wisłoki. też ‛łęk. ropa ‛gęsta żółtawa wydzielina gromadząca się w ranach. 1966. 1849–1854. pieczynia ‛słone źródło. wygięcie terenu. głównie w dorzeczu Sanu. Pieczynia (1907. 1965. 1983. Oprócz wymienionych formacji istnieje też kilka potamonimów od tej podstawy z cechami fonetycznymi wschodniosłowiańskimi: Sołotfina/Słotwina (1512). gnój gęsty na nawóz’). Związane są one z różnorodnymi obiektami topograficznymi znajdującymi się w pobliżu rzeki. plurale tantum Łączki (1849–1854). który wyznaczają geologiczne właściwości terenu – złoża ropy naftowej w regionie karpackim (dorzecze Wisłoki. krzywizna. Ropienka ((1513) 1616). 1970. wygięcie. 1970. *pъzděti. 2006). gw. bagno’).1. Liczne są również nazwy od ap. łękawa ‛coś. co ma kształt łuku. pow.

Kąty (1849–1854 2 ×. głaza ‛kamień polny o znacznych rozmiarach’). 1965. gdzie występuje dużo kamieni’). (1443) 1453. stronie’). Polany (1786–1788). 1965. uprawne’). łac.‛płynąć’ SEBor). klinisko). krzemienica ‛grunt krzemienisty’ SW). gatunek gleby nieprzepuszczającej wody’). 1966. Opaka (1262. Wyrazy te stanowią pierwotne nomina loci. celina ‛glina. Pólko (1966). układające się w szpiczasty klin’). 1886. por. ‛miejsce pełne kamieni’ SW). Duża liczba obiektów o nazwie Kamionka skłania do uznania jej za derywat powstały w wyniku czystej onimizacji. 1471. Cupel (1964. plurale tantum Kamienie (1855). pustki Bagieniec (1786–1788 2 ×. Rędzina (1846. zakącie ‛ubocze. Krępa (1390. 1965. opacze SEBań II 413. krępa ‛sucha wyniosłość na bagnie’). tu: ‛pozbawiony roślinności’). Opusta (1855. 1964. północne’44). Krzemienica/Krzemieniec. czernica ‛czarnoziem’). Kamionka (: kamionka ‛kupa kamieni’45). plurale tantum Glinki (1786–1788. łysiec ‛łysy’. Gliniki (1964. pole niezaorane’). pierwiastka *sreu̯ . 1489. niezdatne do uprawy. pluralia tantum: Polanki (1887). Niwa (1961). wrębek w lesie pod kątem’). 1965. plurale tantum Pasy (1973). Glinianka (1965. *opaka ‛miejsce strome. . ostrów ‛miejsce otoczone wodą. 1961–1970). Glinnik (1444. Wzor (1562–1565) XVIII. desertum ‛pustynia’). nietknięty lemieszem w oraniu’). 1900. 2006. pustka ‛miejsce puste. 1963. Zakącie (1849– –1854. gdzie kopano lub kopie się glinę. pole’). 1965). polany. *o(b)strovъ ‛wyspa’. Kamienica (: kamienica ‛kamieniołom’ Sstp. brzeg potoku zasłany kamieniami’). Kamyk (1964). Najwcześniej notowana jest Kamie44 Na podstawie materiałów toponimicznych wydaje się możliwe zrekonstruowanie apelatywu w tym znaczeniu. kącina ‛lichy kąt. Dezerta (2006.77 Hydronimy od apelatywów określających pole i jego części. Kęt (1849–1854). od ide. Glinka (1704–17. por. glinka ‛grunt gliniasty. Kamień (1854. napełniony zwykle wodą’). Kamieniec (: kamieniec ‛miejsce kamieniste. 2006). które ze względu na częstość użycia w hydronimii mogły stać się również terminami hydrograficznymi oznaczającymi strumienie czy potoki o kamienistym korycie i brzegach. 1961. plurale tantum Celiny (1539. 1597. plurale tantum Rędziny (1786–1788). plurale tantum Łysce (1786–1788. plurale tantum Kąciny (1786–1788. wzor ‛pole zaorane. Głaza (1786–1788. dół po glinie wybranej na cegły. Krzemienica (1961. (1880). 1964). rędzina ‛grunt gliniasty zmieszany z iłem. 1568. 1893–1895). Obszar (1855). podłoże. pluralia tantum: Obszary (1892). Par (1964. glinianka ‛miejsce. 1974). 1974). miejsce kamieniste Czernica (1781. W grupie tej wyróżniają się frekwencją potamonimy: Kamianka (: kamianka ‛określająca strumyk lub miejsce kamieniste’). Krzemianka (1839. 45 Część autorów monografii hydronimicznych widzi w tej nazwie derywat odapelatywny z suf. opusta ‛kawałek ziemi między bruzdami. dezerta ‛pustka’. 2006). glinką popielatą i marglem rolniczym’). wyspa’ SW. 1583. krzemionka ‛miejsce. Ostrówek (1965. 1966. cupel ‛cypel. Niwka (1447) 1511/12. gw. Klinik (2006). zaorany ugór’). bagieniec ‛pole powstałe w wyniku osuszenia bagien’). plurale tantum Piaski (1839 2 ×. Ostrów (1610. 1404. Klin (1961). Polanka (1887). 1963. Glinik (1847. Hydronimy od apelatywów określających glebę. 1966). oznaczające miejsca kamieniste. gw. plurale tantum Pustki (1786–1788 2 ×. Polana (1786–1788). Duma 1999a: 92). 1849–1854. Krzemionka (1890. par ‛odłóg. -ka (por. 1966. pochodzące od równobrzmiących apelatywów. plurale tantum Niwy (1964. psł. pole ostro wchodzące między lasy albo wody. 1973). nagromadzony przez górskie wody stos kamieni. plurale tantum Kliniska (1849–1854. por. 1964 3 ×).

2. 197747. przełęcz’). przysłop ‛miejsce na grzbiecie góry. leżaj ‛legowisko zwierząt’). pot. pagór ‛wzniesienie. W odmianie zredukowanej i zreduplikowanej kontynuowane może przez psł. pluralia tantum: Góry (1965). Równia (1985. przełęcz’). sanskryckie tárman ‛szpic słupa ofiarnego’. wyższe i suche. zawale ‛lekkie nachylenia gruntu’). Do tego zbioru zaliczyć można jeszcze nazwę Bęben (1963. pochyłości. Potok Gronik 1995 Geoportal. Pagor (1933. ziemia pokazująca się spod śniegu wśród odwilży’). bezdeń’. por. Przegibek (1877–1905. plurale tantum Grądy (1966. Mp-50(Skoczów). Hydronimy od podstaw botanicznych Wśród potamonimów florystycznych spotykamy formacje utworzone zarówno od nazw drzew (pojedynczych. przypór ‛strome miejsce’). gronik : groń). 48 Wyraz powstał w wyniku apelatywizacji oronimu. pierwotnie może ‛otchłań. 1964. wierzchowina’). 1965). dł. 1844. 1965). góra’). bylin oraz traw. Przypór (1846. Górka (1846.. grąd ‛miejsce wśród bagien. Przysłop (1786– –1788. wolne od śniegu. koplina ‛miejsce wyniosłe.1. Potamonim Kamieniec pojawia się jako nazwa 10 obiektów w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San. równina’). 1965. grec. Gronik (1786–1788. 1844). gw. Goraj (XX w. Mp-10(Ustroń). podobnie jak Kamionka (38). jak i krzewów. goraj ‛miejsce górzyste’). 1961. również udokumentowane od początku XV w. Połom (1884). ubocz ‛pochyłość góry. Cieki o nazwie Kamianka (7). określeń zbiorowych derywowanych sufiksalnie na gruncie apelatywnym). (NMPol IV 285). stromy pagórek. po współczesność. pozostałe obiekty o tej nazwie (9) położone są głównie w dorzeczu górnej Wisły po Dunajec. równia ‛równa płaszczyzna. tatra ‛wysoka skała’ SL48). tu może w przenośnym znaczeniu ‛wypukłość terenu’). Podstawa brzoza w hydronimii (podobnie jak w ojkonimii) jest dość częsta na terenie całej Polski (por. Zawale (1786– –1788 2 ×. dział. która w sposób metaforyczny określa wzniesienie. pd. grąbka ‛wzgórze. gw. skarpa ‛pochyły nasyp’)/Szkarpa (1962.1. stronie ‛jedna strona góry’). Skałka (2006). Potok Groniki 1989 Geoportal. też nazwę wsi Kamienica. Międzydroże (1961–1970. plurale tantum Kopliny (1964. przegibek ‛miejsce w górach leżące na pochyłości. 1855). pluralnych. skała’ Słownik starożytności słowiańskich VI 34–35. Groniki. wzniesienia. groń ‛szczyt. Mp-25(Ustroń). notowaną od 1434 r. międzydroże ‛miejsce. przestrzeń między dwiema drogami’). 2. Stronie (1845. 1845. zapewne od ide. Inne nazwy związane z określeniami terenowymi Leżaje (1888. Tatra (1937. Apelatywy hydronimiczne z tą podstawą są zróżnicowaPor. gw. *tr̥ tra ‛głaz. SPWT 76). Skała (1848. stromizny Góra (1507. Skarpa (1960. wzniosłość ziemi’ SW). Groniczek (1786–1788 2 ×. rozmieszczone są na obszarze całego dorzecza. wzgórze skaliste. -ów 2006 HPol I 82. 1962. 1965). międzygórze). notowane od XV w. 46 47 . porośnięte lasem’). Hydronimy od apelatywów określających góry. Ubocz (1849–1854. Groniki.78 nica (1235)46. *ter-. Gruń (1965..9. bęben. Międzygórze (1965. Nazwa Tatry jest przedsłowiańska.. góra’). groniczek : gronik). Grąbka/Grąpka (1429.20 km. 1961. Poniwca (→ Wisła): Gronik 1977 Geoportal. Grąbka (1786–1788). Wisły w historycznej ziemi dobrzyńskiej. Τάρταρος ‛kraj umarłych’. d. dem. Górki (1849–1854.

2004). 1531. dębowiec. 1938. por. Jaworznik (1827). gdzie rosną graby: Grabówka (1510. 28. 188450. bukowina o znaczeniu ‛las lub lasek bukowy’ (SGPRei). brzeźnica. Dębina (1845. jedliczka ‛jodła’). 1880).79 ne: od formy niemotywowanej brzoza. Jaworzyna/Jaworzyny (1846). Dębnica (1459. Grabnik (1849–1854 2 ×). 2006). takich jak: bucznik. bukowiec. Poddębie (1567). gdzie rosną jawory. utworzono 4 hydronimy określające 15 obiektów: Bucznik (1786–1788. 1470–1480. Dąbrówka (1538. po postaci derywowane sufiksalnie o znaczeniu ‛las lub lasek brzozowy’: brzezie. 1989). plurale tantum Jedliczki (1786–1788. Bukowiec ((1444) XVI w. brzeźnik. 1524. 1880. Od wyrazów motywowanych przez podstawę buk-. 1849–1854 2 ×. SGPRei). jedlnia ‛jodła’). miejsce pod dębami (Sstp. 1965. Grabina (2006 2 ×). 1964. brzeźnica (Sstp). plurale tantum Brzeziny (1786–1788). Od apelatywu jawor utworzono jeden potamonim Jawor (1849–1854. 1786–1788. Cieki położone są głównie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły. 1847. jedlina ‛las jodłowy’). Dębowiec (1931). 1564–1565. dąbrówka. 1973). Brzozowiec (1519). dem. jaworzyna ‛gaj jaworowy. 2006). Rzeczowniki związane z podstawą lipa tworzą gniazdo 5 potamonimów: Lipa (1885. Na badanym obszarze odnotowano następujące potamonimy motywowane tymi podstawami: Brzoza (1448. dębina. Brzóska (1530. stały się podstawą nazw kolejnych 10 obiektów: Jawornik (1526. lasek. Pozostałe hydronimy pochodzą od rzeczowników motywowanych: dąbie. 1845. 1966) określający trzy obiekty. 1845. 1965 2 ×. Rzeczownikowe derywaty oznaczające miejsca. 1936–1937. Brzezie (1965). Dąbie (1965. plurale tantum Brzezinki (1525). plurale tantum Grabniki (1849–1854). 2006 5 ×). 1964 3 ×. Bukowiec (1961) oraz n. Brzózka (1967). Podstawa grab. Większość cieków o wymienionych nazwach znajduje się w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San (27). Dębica (1585). Buczyna (1786–1788). 2006).49. Brzeźnica (1317. 1878. 1962. dąbrowa. oznaczających las. 1322. 1961. 1836). Podobnie jak w wypadku innych nazw florystycznych rzeczowniki motywujące hydronim oznaczają miejsca. 1786–1788). dębczyna. m. plurale tantum Lipki (1643. 1985. Lipnik 49 50 Por. 1328. brzozowiec. Na 13 potamonimów z podstawą dąb. 1880. 1964. dębnica. Brzeźnik (1849–1854. gaj dębowy. miejsce zarosłe jaworami’). Odnotowana także n.tkwi w 5 hydronimach nazywających 10 obiektów. Dębinka (1964. 1966. Bukowina (1786–1788. dębica. 2006). 1884. 1542). od form deminutywnych utworzono dwie nazwy: Dąbek (1457) i Dębczak (1964). 1885. dębinka. buczyna. 2006). lasu Bukowiec 1964 HE XIII 21.1965. 1963. 1966). Jaworzyna (1846. 1962. Wyraz jodła i pochodne uformowały 4 potamonimy (dla 6 obiektów): Jodła (1520). 2006). Brzezinka (1844. Lipka (1503. 2006). 2005.(nazywających ponad 40 obiektów) tylko jeden pochodzi od wyrazu podstawowego: Dąb (1414–1425). . plurale tantum Jaworzniki (1415). poddębie. 1965 4 ×). Jelnia (1965. 1902). Dębczyna (1965 2 ×). także środkowej aż po Narew (6). Jedlina (1786–1788 2 ×. pozostałe (9) występują w części lewobrzeżnej po Pilicę. plurale tantum Graby (2006). brzezinka/brzezinki. 1846. 1961–1970). Wszystkie te obiekty zgrupowane są w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po dorzecze Sanu. 2006). n. 1965. Brzezina (1786– –1788 3 ×. 1964. przez deminutywną brzoska/brzózka. Dąbrowa (1379. brzezina/brzeziny. wsi Bukowiec 1580 NMPol I 451.

Jabłonka a. Smerek (1529. od ap. uchodzi koło wsi Milewo: super r. 1983). głównie singularnych: Chojna (1343). 1886. pd. Smreczyna (1964. ld. gw. HE XVIII 123). plurale tantum Osiny (2006). 30. Rokita (1802–1803. Z wyrazem olsza/olcha i pokrewnymi. Modrzewie (1961. *višn̕ a ‛drzewo owocowe’ (SEBor). Jabłoń (1428)52. (1660–1664). stp. 2006). Rokitka (1847.92 km. -ьn̕ ь (Babik 620). ten sam co w n. szczyp ‛jabłoń’ SGPKar). Od rzeczowników leszcz. wiklina. Laskowiec (1629. plurale tantum Lipinki (1855. którą zowią Jablona (1565) Lumaz II 85. Cisowiec (1786–1788). borczak ‛sosna’. bór. 1786–1788. gaj. od gw. młode wici’). na rzece. Babik uznał nazwę za rodzimą. Ośnica (1518. Jabłonia> 1965 HW nr 469.. Sośnina (1849–1854. 1971). Gaci (→ Narew → Wisła). . J. Na uwagę zasługują potamonimy. 102v–103). oraz Wiśnia (1966).> li. Iwina (1891. soślina ‛sosna’). plurale tantum Leszczyny (1846. podobnie w n. z wahaniem lu. dziś Wiśnia. 1965. lub od ap. ispina ‛drzewo ispy. szczep. Wierzba (1964). Brnia (→ Wisłoka). Jasionowiec (1511. Rozwadowski (1948: 269) odnajdywał tu stary rdzeń indoeuropejski. Liszczyna (1787).. Świrek (1849–1854. Liszczyna. Z. *vyšnij ‛górny’ w odmianie prostej. plurale tantum Jasiony (1855). Mrózka (1990: 53). i dial. Wiśnia (1565). leszcz ‛leszczyna’. pd. Apelatywy określające inne drzewa lub ich skupiska stały się podstawą pojedynczych nazw wodnych. Czrześnia (1333. 1884). Do omawianej grupy formacji należą także potamonimy z apelatywem osika i pokrewnymi w podstawie: plurale tantum Osiki (1786–1788. Jabłonka. <Jabłona> a. zostały włączone do grupy florystycznej53: 51 Pierwotna jest raczej postać Leszcze. giętkie gałązki. 1965). w dorzeczu Bugu. związanych jest 6 potamonimów (dla 18 obiektów): Olsza/Olcza (1846). sośnica ‛sosna’ SW). świerk). Soślina (1960. 2004. flumine Jablon (1435)1456 SHGMz(MK 3. 206v). 1849–1854). Gać a. 52 Jabłonka. Rieger (por. 1965). Borcok (1786–1788. Jabłoń a. podając trzy możliwe motywacje: od przym. Jabłonna 1882 SG III 344. sośnina ‛las sosnowy’). pd. 1966. 17v). dem. modrzew). Sanu (dł. 1965 2 ×). za tą propozycją opowiadał się również J. Smyrek (1962). Szczyp (1883. Wisła. w l. Trześn(i)a. iwina ‛drzewo iwy. bułg. gatunku wierzby’). Sosenka (1919). las olchowy’. Jabłonka. dł. laskowiec ‛gaik leszczynowy’). wisznia. Yablon 1428 MkM I nr 681. odnotowano nazwę Lupka (1483. bo już w XV w. fluvii Jablony 1496 SHGMz(MK 9. Olszyna (1786–1788. 1942)51. Olszynka (1937. Olszowiec (1961. plurale tantum Olszyny (1881. Topola ((1440) 1511/1512). jesionowiec ‛skupisko drzew jesionowych’ SGPRei).80 (1786–1788. olszowiec ‛las olszowy’ (SGPRei). Jabłonna a. rokitka). 1886. gw. 1456). gąszcz.. rokita). ośnica ‛osa. Ispina (1786–1788. fluvium Jablonya 1472 SHGMz(MK 6. *višn̕ a lub od archaicznego przym. takimi jak: olszyna ‛olcha. osika’). olszynka. Postać Liszcze to wynik przejścia e >i. 1855. 1965. oznaczających ogólnie roślinność i miejsca związane z tymi ogólnymi określeniami. Najwcześniej. Obiekty o tych nazwach zgrupowane są głównie w dorzeczu górnej (zwłaszcza prawobrzeżnej) Wisły. torrentis Jablona 1521 SHGMz(MK 32. osika ‛topola’). wtórnie singularyzacja nazwy. *višь ‛roślina błotna’ z suf. Sosna (2006). mn. dziś Stara Wiśnia. Hydronim Wysznia (1358). Wisłoki (HE XV 158). 1877–1905. 173v). por. Osina (1849–1854). *višn(jь)jь ‛wiśniowy’. rz. Pochodzenie nazw dwu obiektów w dorzeczu górnej Wisły: Wisznia (1519). 53 Podobnie jak w opracowaniu R. Leszczynka (2006). бор ‛sosna’. 1961–1970 2 ×. psł. jeden znajduje się w dorzeczu Biebrzy. smreczyna ‛świerk’). 2003.w nagłosie). nie budziło wątpliwości. dziś Wisznia. -i 2006 HPol I 89. w których podstawą jest – jak się wydaje – apelatyw wiśnia. Potamonimy od apelatywów typu las. борче ‛sosenka’). ponad 80 km) miał natomiast kilka objaśnień. leszczyna i pochodnych utworzono 5 nazw wodnych (dla 8 obiektów): Liszcze (1847. Sośnica (1786–1788.

Ostróżek (2006. Rzepnik (1576. 1980. *bъzdъ ‛bez – Sambucus’. czubek czegoś’. borzyna ‛borówka. Gąszcz (1786–1788. Dzierzęga (1426. Sady (1848–1854). Giełczanka 1839 MpKwat V 2. na końcu’: rъtъ ‛coś wysuniętego ku przodowi. Malenie ((1446) 1456. Kocanek (1704–1725. Owies (1786–1788). zawiłek żółty’). Ciernówka (1802–1803. Maliniak (1964). Sita (1965. gw. Giełczanka 1965 HW nr 470. Laski (1938). *malenie ‛malinowe zarośla. Borzyna (1847. Jagódka (2006). rzepnik ‛gatunek rośliny’). włosień. trawy. por. malennik ‛maliniak.81 Bór (1885). gw. Kalina (1786–1788. psł. dem. uchodzi koło Konarzyc: na rzece Galnizi. palecznica ‛roślina z rodziny traw’). ostróżek : ostróg). Borek ((1349) 1570. malinowisko ‛miejsce. 1875. Kocierz (1934. Tatarka (1409. . Pasternak (1846. stp. Gózdek (2006. Łączeń (1963. kobylak ‛szczaw koński’). zboża w podstawach potamonimów reprezentowane są w nazwach: Bylina (1937). 55 Toponimy typu Bestwin. kruchynia ‛gęstwina’). 1964). występujące w Polsce. por. z młodymi. podlasie ‛teren położony pod lasem’). przylądek’ SEKasz III 325–327. Kozielce (1964. Kobylak (1964. 1849–1854. 1564–1565. pluralia tantum: Runki (1964. makowisko). Palczawka (1849–1854. kicz ‛pałka. W „Słowniku staropolskim” odnotowany został ap. gdzie rosną maliny’). a także w Czechach i Rosji. ‘kraniec. darń. ‛kozioł. brusznica’). kapuśnik ‛pole pod kapustę albo po kapuście’). Kicz (1883. pasternak ‛gatunek rośliny’). włosiń ‛trawa twarda rosnąca na brzegach bagien’ SW). Gielnica. Lit. kasz. Gwoździec (1786–1788. Chmielnik (1554). por. Ruty (1849–1854. rogoża ‛sitowie’).. Rogoż (1961–1970. plurale tantum Malinowiska (1786–1788. Włosień (1786–1788. Kosina 1849–1854. nȯrt m. Narty to częsta nazwa lasów oraz wsi w Wielkopolsce.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 67.in. NMPol I 125. później Giełczanka56. 2006). ale też ‛gatunek rośliny. str. narwa ‛narost. Podlesie (1884. zbiorowisko malinowych krzewów. rzece Gielnizi (1565) Lumaz II 74. sit ‛trzcina’). kotyski. dem. ruta). *bestwina. pluralia tantum: Kotyska (1938. w tym na Kujawach. kozielec m. Przylasek (1786–1788. Bestwiny. ciernówka ‛jeżyna’).). Narwa (1965. oraz na Mazowszu. 1936–1939. Malennik (1965. Malina (XVI w. podlesie). 1966). 1791. Włosienica ((1285) 1643. bliżej nieokreślona roślina lub jej owoc). dzierzęga ‛rzęsa wodna’ SpXVI). Nart. rząska ‛rząsa. nierozwiniętymi pąkami’). nart ‛las’54). Byliny. Narty (1966. rzece Gielniczi. Od określeń krzewów i krzewinek utworzono 15 hydronimów: *Bestwina/Bezwina (1786–1788)55. tatarka ‛gryka’). Łomżyczki (→ Narew → Wisła). 1855). porąbka : poręba ‛zagajnik’ SGPKar). Gaik (1961–1970). gwoździec ‛lasek’). Trzcionki (1786––1788). zarośla malinowe’). kosina ‛roślina ścieląca się’). pluralia tantum: Lasy (1889). runek ‛rumianek’). kotyszki ‛gałązki rokity. pd. 1965). świadczą o istnieniu ap. dem. Lesiska (1961). gielnica ‛tasznik pospolity’ (też w tym 54 Apelatyw nart jest derywatem od wyrażenia przyimkowego *na rъtě ‛na szpicu. *gozdъ Spsł). 1963. plurale tantum Makowiska (1895. Rzepka (2006. Bestwina. 1964. Szerszego omówienia wymaga mazowiecka n. Rzeżucha (1961–1970). darnina’). samiec kozy’. Porąbki (1786–1788. dem. Rzoska (1961. związanego z psł. Palecznica (1351. Kruchynia (1786–1788. Gaj ((1765) XVIII w. trzcina. palczatka ‛roślina z rodziny traw’).in. łączeń ‛gatunek rośliny’). ostrężyna ‛jeżyna’ SW). gw. Kapuśnik (1786–1788. *bъzъ. Podlasie (1786–1788.. Porąbka (1983). rogoż. ostry szpic. porost trawy. Łopień (1884). NMPol VII 351. włosienica ‛gatunek trawy’ SW). *Ostrężyny/Ostrężny (1786–1788. maliniak’). por. przylasek ‛mały lasek przy wielkim’). 1849–1854. 56 Giełczanka. rzepka : rzepa). Malinka (1724). gózdek : gózd ‛las’. Paprotka (2006). rośliny uprawne. gw. 1961–1970 2 ×. pluralia tantum: Trzciny (1971). Lasek (1786–1788 2 ×). rodzaj rośliny wodnej’ z zanikiem nosowości). pęczek rokiciny’).

nurka ‛nazwa dzikiej kaczki’). 1883. chleba. a więc nie można wykluczyć motywacji florystycznej. krzaczasty. chmyz ‛drobny chrust. Miętus (2006. Cietrzew (1786–1788). Podstawami nazw wodnych stały się określenia zarówno zwierząt żyjących w wodzie. strącze ‛strąki’). pochodzą one od apelatywów. Wikle (1847. które można łączyć ogólnie z roślinnością: Chmyz (1961–1970. 1966. Strącze (1786–1788. chwasty. Jaskółka. sera’. Cieciorka (1534 2 ×)59. pow. korzyczek ‛korzeń’). Lipień (1846. owad. *Jastrząb/Yostre (1402). 1964). a między obiektami. 1966). nazwy ryb. poświadczonej od 1414 r. Nurka (1929. Kilkanaście potamonimów trudno jest zakwalifikować do określonego zbioru semantycznego. 57 . wiszar. krzew liściasty. Rzetelska-Feleszko (1978b: 67) wiąże n. Słomka (1889. giełka ‛gałka np. kukawka ‛kukułka’). 59 Obie nazwy notowane są w jednym dokumencie. też psł. gel̃tas ‛żółty. gałąź leszczynową bądź kij leszczynowy. Kruczek (1784. lipień ‛ryba łososiowata’). 2006 3 ×. Późniejsza postać hydronimu pozostaje w związku z nazwą leżącej u źródeł strumienia wsi Giełczyno. E. istnieje relacja dopływ → recypient. (NMPol III 124–125). którym pokrywają strzechy’). gielnik ‛kawałek chleba. z osadzonymi owocami przypominającymi szpilki. ptaków i ssaków. leszcz. 1938). por. wyszulec ‛wisz. lepka’ (Spsł). a rzeka przepływa przez rezerwat ptaków w okolicy os. Liczną grupę stanowią nazwy wodne utworzone w wyniku onimizacji mian ptaków: Ceranka (1787). Dzięciołek. Hydronimy od podstaw zoologicznych Potamonimy od nazw zwierząt stanowią mniej liczną grupę niż nazwy pochodzące od określeń botanicznych. leszcz58). wikle ‛chaszcze‘). badyle. Krzaki (1786–1788). plurale tantum Leszcze (1786–1788. gw.1. 60 Notowana jest również n. niedojrzały owoc na drzewie’. karaś).10. 2. Kukawka (1882. słonka. Korzeczek (1855. czy powstały równocześnie od apelatywu. żółtawy’ SESmocz 167. Gielnica z podstawą *gl̥ tnь/*glьtnь. Wyszulec (1845. Słąka (1962. *glěnъ ‛śluz. Korzeń (1894. łastawka. Od określeń płazów i gadów pochodzą potamonimy: Żaba (1964) i Jaszczurka (2006). są one notowane głównie wśród cieków górnej Wisły: plurale tantum Jaźwice (1962. zielsko czepne. 58 Oprócz gatunku ryby ap. lit. o niejasnej etymologii’. i dial. Kierzek ((1442) 1456. jak i na lądzie. por. grzyb’). Brzóza (gm. dropa ‛ptak. Łochów. Karasie (1966. Niewiele jest hydronimów pochodzących od nazw gatunków ryb. wis ‛zarośle. lepka. choć niewykluczona jest również geneza bałtycka. pluralia tantum: Chrusty (1963). niedorodne zboże’).82 samym znaczeniu igielnik57) i właśnie ten wyraz może być podstawą motywacyjną hydronimu utworzonego w procesie czystej onimizacji. gw. ciągnąca się substancja’ i *glьjь ‛ziemia gliniasta. Dzięciołek (1979)60. Kania (1664. owadów. gielń ‛kawał chleba’. kania ‛ptak drapieżny z rodziny sokołów’. stp. leszcza oznacza w gwarach też leszczynę. kruczek ‛czarny gołąb. turkuć podjadek’). Trudno więc orzec. dial. Sikorka (1889). ter. (1970). które określają. Dropa (2006. 1839). lastawka ‛jaskółka’). czy jedna z nich jest ponowieniem. zachwaszczone’). Gawron (1786–1788). też ‛nazwa grzyba’). jaźwica ‛gatunek ryby’). plurale tantum Wisy (1966. Łastawka (1893.1. Według informacji mieszkańca tego terenu tasznik pospolity rośnie nad brzegami bezimiennego dziś strumienia. słęka ‛ptak Nazwa związana z charakterystyczną wysoką łodygą. węgrowski). miętus ‛ryba’). Leszcz (1786–1788.

Żuk (2006). Konik (1839. 1965 2 ×. W grupie tej zwraca uwagę częste występowanie apelatywów: wieprz. gw. Udolph (1990: 296–300) wywodzi hydronim. 1965. plurale tantum (?) Zebrze (1786–1788. dziś Orz. Mrówka (1893). Hydronimy od podstaw kulturowych. Rozwadowski 1948: 293). J. Niedźwiedź (1564–1965. Udolph (1990: 224) odrzucił sugerowany przez M. Do tej grupy można zaliczyć również dwa potamonimy w formie plurale tantum: Jastrząbki (1965) i Kawki (1966)61. Wydra (1849–1854).: Komar (1965). 61 62 . 2. gw. Pozostałe notowane są w XIX i XX w. J. od ide. 64 Tu też jest notowana n. Żabieniec (1786–1788.1. K. Niewykluczone. *vipro. ząbr/ząbrze ‛żubr’ SEBor). Babik (500) wiążą n. żabieniec ‛miejsce. szczur’63). Żabiniec (1789. rz. dem.67 km) obiekt w tej grupie. jest mazowiecki Horz (1406. Wilczyniec (1846 2 ×. Kolejnym hydronimem zoologicznym. Notowana jest też w tym samym czasie równobrzmiąca nazwa terenowa. Wilga (1964). 1965. iż pierwotnie były to nazwy terenowe ponowione na obiekty wodne.1. W starszej literaturze nazwę tę łączono z apelatywem wieprz (por. do staroeuropejskich od ide. Udolph zalicza n. rumak. Najstarsze poświadczenie ma n. 1890. który był przedmiotem wielu analiz etymologicznych. 1966). średniowieczny wariant n.1. os. Pszczółka (1859). Babik (609) powraca do tradycyjnego łączenia nazwy z bałto-słowiańskim apelatywem oznaczającym samca świni. Gawroniec 1972 (HE X 45). Zwierzyniec (1963). 1972. Bilut (tamże) i Z. Podstawami kolejnych potamonimów są nomina loci określające miejsca bytowania zwierząt: Gawroniec (1937. W podstawach 25 hydronimów utworzonych od nazw ssaków spotykamy zarówno rzeczowniki w formach podstawowych. Z. 197264. Niedźwiadek (1964). Vasmera związek ze słowiańskim ap. ter. gdzie zbierają się gawrony’ SGPRei). wieprzyk. gdzie lęgną się żaby’. 1961. gawroniec ‛miejsce. świnka w funkcji nazw rzecznych. orz. od apelatywów deminutywnych: Byczek (1963). natomiast E. gdzie jest dużo żab’ SGPKar). ogier’ i zaproponował etymologię staroeuropejską.‛kręty’. Z. Suka (1892). wilczyniec ‛miejsce wśród lasu. żabnik ‛miejsce. 1960. ld. Pełch (1418. Wśród hydronimów od apelatywów entomologicznych wyróżnia się wczesną dokumentacją nazwa Muszka (1326. gdzie gromadzą się wilki’).‛poruszać się szybko’. 1980). Świnka (1531. 2006). muszka : mucha). jak i deminutywnych (w równych proporcjach). Hydronimy od terminów hydrograficznych oznaczających obiekty sztuczne Wśród potamonimów związanych z tzw.83 z rodziny bekasów’). Żabnik (1848. wałach’ Sstp). horz ‛koń. co jest uwarunkowane bytowaniem dzikich świń nad brzegami rzek.(HE X 121). Mucha (1961–1970. z ap. Potamonim Wieprz (1786–1788) identyfikuje również mniejszy obiekt w dorzeczu Skawy.2. od *er-/*or. określająca najdłuższy (348. pilch (z realizacją sonatu l̥ ̕ najpierw jako oł. Wieprzyk (1961). 2006). podobnie jak i inne z tą podstawą. or̕ь ‛koń. Wieprz (1236). *pel-/*pol. 1983. Tur (1963). Narwi. związanych z działalnością człowieka 2. Siemiechowianka62. Babik (490–491) podważa tę hipotezę i opowiada się za rodzimą motywacją. pilch ‛gryzoń. Rymut dopuszcza też motywację przez n. później eł). 63 J. Koza (1880). Maciora (2006). 1965. 1880). Muszka (HE XIII 224). Pozostałe hydronimy pochodzące od nazw zwierząt to: Jeleń (1934–1937). 1564). krajobrazem kulturowym dominują formacje utworzone od leksemów oznaczających różne typy sztucznych obiektów wodnych. 1970.2.

Apelatyw rów ‛przekop. por. częściej w prawobrzeżnej części niż lewobrzeżnej. Krzypopa (1964 2 ×). Jurkowski 171: 65). o dł. Rybnik i 1 o n. rz. Występują też hydronimy. Pszczynki. rybniczek). Rybniczek (: dem. m. także w dorzeczu środkowej Wisły. a od XIX w. 66 Obiekt ten został omówiony w dwu monografiach. Pojawiają się również nazwy od postaci deminutywnych: Kanalik (1961 2 ×) i Kanałek (1965.. Młynówki spotykamy głównie w dorzeczu górnej Wisły przez dorzecze Raby. ‛rów napełniony wodą ściekową. notowanych w w. rz. 50. Hydronim Młynówka określa ponad 100 obiektów.27 km. większość jednak ma dokumentację współczesną. 1976). Krzykopa (1964. podłużny dół wykopany w ziemi’ (SEBor). oraz od formy deminutywnej. Są to zazwyczaj niewielkie cieki. o dł. występują one w dorzeczu Sanu i jeden w dorzeczu Narwi. śląskiego ap. a pozostałe współcześnie. Młynówka (1965). Kanał. to ze względu na znaczenie podstawy jest on raczej pierwotny w stosunku do n. czy Młynówka (1938). 89. por. Młynka. Podobne znaczenie co młynówka ma apelatyw młynka. (Sstp).XVI w. rów’ m.45 km. zapisano dwie takie nazwy. 1993. Wątok. Cieki o tych nazwach spotykamy głównie w dorzeczu górnej Wisły. kanał wodny sztuczny’ (SW) jest ostatnim w tej grupie terminem Choć hydronim jest notowany dopiero w XIX w.. ‛kanał murowany. który stał się podstawą hydronimu Młynka (1789.57 km. 1880. Utworzono od niego nazwy (singulare i plurale tantum) 24 cieków. choć w kilku wypadkach Młynówka jest nazwą oboczną (zapewne odcinkową) większych rzek. 1966). w XIX – 4.in. pochodzące od apelatywów wariantywnych.. Dunajca. Większość dotyczy obiektów położonych w górnym dorzeczu prawobrzeżnej Wisły. Rozmieszczenie geograficzne cieków tak nazwanych (ogółem 28) nie wykazuje cech charakterystycznych. 1962).. dziś Gróbka. staw z rybami jest apelatyw rybnik (por. 65 . z których dwa mają dokumentację dziewiętnastowieczną. Hydronim Rów został odnotowany już w 1466 r. 40. zapisane w XIX i XX w. Najczęściej reprezentowanym apelatywem w tej grupie terminów jest młynówka ‛sztuczna odnoga rzeki albo strumienia. rz. dziś Sołokija. kanał prowadzący wodę. 184865. kanar ‛kanał’.66). także nazwy wód płynących. np. Odnotowano 28 obiektów o nazwie Kanał. natomiast w XVIII w. wśród dopływów Bugu i Biebrzy oraz Bzury i Brdy. Sanu. wyżej). Ogólnosłowiańskim terminem oznaczającym staw. sztuczne koryto. zapisanej w XV w. Odnotowano 4 cieki o n. Rów. W zestawieniu zwraca uwagę nazwa Kanar (1975). 1962. rów do odpływu lub dopływu wody’ (SW) występuje dość licznie w hydronimii. Apelatyw kanał (z łac. pozostałe w XIX i XX w. którym wodę z potoku skierowują do młyna lub tartaku’ (SGPKar). W dorzeczu Wisły motywuje on nazwy wód stojących. z zagęszczeniem w części prawobrzeżnej (ponad 20 obiektów). i dotyczył lewego dopływu Wisły koło Ciechocinka. takie jak: Przypopa (1965). notowanych od XVIII w.. 1965. pozostałe współczesną. obiekt w dorzeczu górnej Wisły. (NMPol VII 180). pd. plurale tantum Krzypopki (1965). Wcześniej notowane są potamonimy od wariantu przekopa: Przekopa (1470–1480. Staropolski apelatyw wątok ‛rów naturalny lub przekop.84 Młynówka. por. 2006) i plurale tantum Młynki (1849. dziś Giełczewka. XVIII (5) i XIX (14). Krzepopa (1965). prowadząca wodę na koło młyńskie’. Rybnik. Przykopa (1786–88). Apelatyw przykopa oznacza ‛rów krótki.: Młynówka (1854). stał się także podstawą potamonimów. Nazwy te mają starszą dokumentację niż Młynówka (zob. plurale tantum Przekopy (1423). która wywodzi się od gw. canalis ‛rura. notowany od XV w. o dł. Przykopa. wraz z formą deminutywną rowek.: HE IX 51 i HE XVI 115.

oraz Kineta (2006). gródza ‛ogrodzenie. HE XII 81). Pozostałe nazwy kulturowe od leksemów hydrograficznych: Akwadukt (1966. Künette) jest terminem oznaczającym rodzaj wykopanego rowu. ‛sztuczna tama. sztoła. karczowisko’). 1960. por. Hydronimy od apelatywów związanych z gospodarką leśną. por. Riwa (1855. stosowany obecnie głównie w melioracjach’. gw. Karpa (1965. stp.in. rowek w studzience kanalizacyjnej. Babik (2005: 184). brodło). Gródź (1961–1970 2 ×. Zastawa (1796–1802. kanał’. akwedukt ‛wodociąg nadziemny doprowadzający wodę ze źródeł górskich. pol. Rozmieszczenie hydronimów w południowo-wschodniej Małopolsce zbieżne jest z zasięgiem gwarowym apelatywu. Binduga (1966.85 będącym podstawą większej liczby hydronimów. Gródza (1965. Czerszla (1962. miejsce ogrodzone’). Kopań (1786–1788. ap. wciec < psł. Stoła (XVI w. zagłębienie w ziemi. plurale tantum Stoły (1528). o które może zaczepić łódź czy sieć rybacka’). Karczunek (1959). aquaeductus). Wisły. plurale tantum Kopaliny (1847. K. kineta (z niem. też dren. ogrodnictwa. łączące głębsze wody’). 1855. gw. jaz’). ap. *vъtekti ‛wpłynąć do wewnątrz. bal’). Jaz (1965. studzienkę kanalizacyjną. pozostałe zapisy. Tamy (1965). hodowli. Gnojnik (1849––1854). do uprawy roli. karpa ‛pniak. . stoła. 67 Por. doprowadzalnik ‛rów doprowadzający wodę’ SGPRei). tu może ‛tama.2. 47–48. ‛miejsce płytkie.. miedza’. od ap.2. notowane współcześnie to: Fosa (7). Terminologia polskiego pasterstwa górskiego. który jest zapewne archaicznym derywatem odczasownikowym. wągroda ‛ogród’. dwa obiekty w dorzeczu Przemszy. Limirzyska (1845. Wągroda (1971. gruba deska. Są to: Barć (1561). cerhla ‛polana na miejscu wytrzebionego lasu’. rywa ‛rów’). Kadłub (1786–1788. Kineta z antroponimem Kinet (por. 2. miejsce ogrodzone’). Kopanina (2006. pluralia tantum: Kadłubki (1964). w której drzewa uschły po wycięciu na pniach obrączkowatych pasów kory’). w dorzeczu Dunajca. Kozieniec (1786–1788. 2006). pochodzące z w. Wrocław 1975. śrdniem. niecka’). Cerhel (1786–1788). Inne hydronimy mające po kilka referentów. plurale tantum Sadzawki (3). też ‛płot. zastawa ‛rodzaj zbiornika na ryby’). Dyl (1961–1970. Brodło (1848. binduga ‛miejsce przy rzece. łac. W dorzeczu Wisły spotykamy 6 obiektów o n. 23 km) odnotowano po raz pierwszy w 1890 r. Cerchła (1895). dotyczą obiektów położonych w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po Wisłok. też ‛nazwa osiedla powstałego na miejscu wytrzebionego lasu’67. bindinge ‛połączenie’). ld. Na specjalną wzmiankę zasługuje hydronim Kineta. którymi woda płynęła na zasadzie naturalnego spadku. Ulga (1962. kopań ‛naczynie wydrążone w drzewie. też gw. kopanina ‛dół. 2006. Wątok i 2 w plurale tantum Wątoki. których znaczenie odnosi się do pozyskiwania nowych terenów przez karczowanie i wypalanie lasów.1. karcz. jaz m. ulga ‛kanał przeciwpowodziowy’). płot przez rzekę do wstrzymywania i łowienia ryb’. lemierzysko ‛miejsce po wypaleniu węgli’). (1964). Doprowadzalnik (2006. Rymut łączył n. 1966. Nazwę Wątok (określającą obiekt o dł. burzowiec ‛kanał burzowy’). Burzowiec (3. też ‛szyb górniczy’). rolną. por. sztolnia ‛rów. Herniczek-Morozowa. czerśl ‛część lasu. grobla zwracająca wodę na koło młyńskie. Cyrhla (1846). przykop. gdzie drewno spławiają’. kłoda w rzece czy w stawie. hodowlaną Nazwy wodne tej grupy utworzone zostały od rzeczowników. dyl ‛tarcica. kadłub pierwotnie ‛pień wydrążony wstawiony w ziemię do ujęcia wody źródlanej’). gw. Śluza (5). 1983. W. dziś Kanał Jadownicki. Jak ustalił Z. w głąb czegoś’ (Boryś 1975: 154–155). sztucznie pogłębione dno morza. gródź ‛ogrodzona łąka. pszczelarstwa. gw. XX.

1931. 2006 2 ×). plurale tantum Łazy (1884). gw. pastwisko). pluralia tantum: Łazki (1849. Rymut jako podstawę hydronimu gwarowego podaje czasownik moczyć ‛czynić mokrym. Paciorka (1496. droga koło lasu do pędzenia bydła’). Paleniska. Barć. dół z wodą do moczenia lnu i konopi. rżysko ‛pole po pszenicy. Rudnik (1565 2 ×. zagacie ‛zagony daleko w polu położone’). gdzie sypano sól dla owiec’). rudnik ‛kopalnia rudy’). Rieger jako podstawę motywacyjną podaje ap. 1964. czyli wyciętym i wypalonym’). Łazek (1965 2 ×. Łowisko (1884. gw. płachta ‛jama po wydobytym kruszcu’). 1909. poręba ‛miejsce po wyrąbanym lesie’ Sstp). pastwisko za płotem’). Najstarsze z tej grupy hydronimów wiążą się z gospodarką wypaleniskową i pszczelarstwem. 1961. Stog (1966. mielerzysko ‛kotlina okryta prochem węglowym. 2003. plurale tantum Przygony (1963). Skotnia (1965. Mocznik. gdzie zimowały i kociły się owce’). Stos (1962. przegon ‛miejsce przeprawy bydła przez rzekę’). gw. Soliska (1786–1788. 68 . płosa ‛kawały ziemi ornej pośród wykarczowanych lasów’). ułożony na kształt stogu’). 1966. żarnowiec ‛kamień młyński żarnowy’. skotnia ‛wygon. 1964. pasionek ‛pastwisko. moczydło ‛stawek. Milerzyska. 1886. spławie ‛duża skrzynia zbita z desek. wyrąbaniec ‛miejsce po wyrąbanym lesie’ SGPRei). stóg ‛bróg’). Przegon (1511–1523. urządzenie służące do płukania’). Sztolnia (1964. Pożoga (1786–1788. jęczmieniu’). Ścierniówka (1885. szychta ‛wielki skład drewna pod gołym niebem’). plurale tantum Strągi (1786–1788. szczególnie ogrodzone’). 2006. 1965). Sadziska (1965. Szychta (1867. Nawrocie (1786–1788. Mraźnica (1895. z którego wypala się węgle. Matnia (1965 3 ×. nawrocie ‛partia gruntu opuszczona podczas orania’ SGPRei)69. por. kałuża a. stos). Pasieka (1883. pożoga ‛pożar’). używana do transportu ryb na rzekach’ SGPKar). Pastwisko (1973. pastewnik ‛pastwisko. też ‛roślina’). pasternik ‛pastwisko’). Łaziska (1786–1788. 1786 2 ×. dem. Płosa (1712. też paciórka ‛pacierz’). Wyrumbaniec (1789. płuczka ‛miejsce. solisko ‛miejsce. 1965 2 ×. łowisko). 1961. (1960. nawrót (HE XVII 172). Moczydło (1391. 1839.: Milerz. plurale tantum Rżyska (1880. Otoka (1931. Trzebierz/Trębierz (1979. przesieka ‛wycięty las’). Płachta (1513) 1518. plurale tantum Paleniska (1597). pułapka’). potaż ‛węglan potasu. 69 J. mraźnica ‛rodzaj zagrody dla bydła. łaz ‛grunt uprawny na miejscu wyrobionym w lesie. milerz/mielerz ‛stos drzewa. po skończeniu węglenia’). popiół z drzew palony i stopiony’). por. Rubomiska (!) (1846. 1964. pasieka’). stog. oraz z przetwarzaniem lnu. Zagacie (1961. Potas (1846. miejsce w górach. 1965. 1855. 1972. otoka ‛obszar leśny z ulami. Milerz (1477. Żarnowiec (1787. 1846. Spaleniska (1786–1788). zwilżać’(HE XV 140). plurale tantum Wygoniska (1884) 1934.86 1938. zapłocie ‛miejsce za płotem. skotnica ‛droga dla bydła na pastwisko’). łazek : łaz). Pastewnik (1846. gw. rąbanisko ‛wyrąbany las’). pluralia tantum: Smolarki (1786–1788). Szkotnia (1963). sztolnia ‛poziome lub lekko nachylone wyrobisko korytarzowe prowadzące ze stoku w głąb góry’). Spławie (1964. K. paciorka ‛część międlicy do otłukiwania konopi’. 1973). strąga ‛miejsce zagrodzone do dojenia owiec’). Poręba (1847. potasz. plurale tantum Pastwiska (1786–1788. Skotnica (1486. por. *sadzisko ‛sad owocowy’). Przesieka (1839. mocznik ‛miejsce gdzie się moczy len’ SGPKar)68. plurale tantum Pasieki (1964). Zapłocie (1965. Pasionek (1786–1788 3 ×. 1965. ścierniówka ‛pole po skoszonym zbożu’). matnia ‛część sieci rybackiej. zbiornik wody’). 1964). kozieniec ‛pomieszczenie dla kóz. gw. łąka przeznaczona do wypasu bydła’). 1846. wygon ‛pastwisko’). łazisko). 1971. Płuczka (1788–1792. Wygon (1962. Łan (1849. trzebież ‛karczunek’). gw. 2006. Pasternik (1849–1854. Łaz (1849–1854. wygonisko ‛pastwisko’ Sstp). Moczydło. plurale tantum Milerzyska (1433. Pastornik (1846). roślina z rodzaju wiciokrzewów’).

pokój’). Pozostałe to: Brama (1884). granica (znanego od XIII w. mieszkalnym wyróżniają się pod względem liczebnym formacje związane z młynarstwem: Młynek (1961–1970.) w znaczeniu ‛linia zamykająca lub oddzielająca określony obszar’ (SEBor). Gajówka (1786–1788. hutka : huta). plurale tantum Młyniska (1885.4. 1915). 1970. Nazwy od apelatywów związanych z osadnictwem i organizacją społeczno-gospodarczą Najwcześniej notowanym w tej grupie nazw jest dziś nieistniejący śląski hydronim Osiek (1360). między szałasami’). kaftan’). Młynisko (1964. Brożnia (2006. pradło ‛stołek. na którym kobiety przy rzece piorą’ SGPKar). 1965). kurhan ‛mogiła. por. Pracz (2006). izba. dem. spuszczenie wody ze stawu’). 1965.1. młynisko ‛miejsce przy młynie’). koszara ‛owczarnia’). okręt. gw. lecz z czynnościami życia codziennego związanymi z wodą. Pradło (1966. laktoza)70. 1965. 2. przemysłowym. znajdowały się fabryki. Ceramika (1973). chobot ‛sieć na ryby. Większość jest odnotowana współcześnie. Murowaniec (1962. plurale tantum Szałaszyska (1965. Laktoza (1973. . 1981–1982). najstarsze poświadczenie ma Granica (1532). 1964. Hydronimy od apelatywów oznaczających dzieła rąk ludzkich Wśród hydronimów utworzonych od apelatywów oznaczających budowle i obiekty o charakterze gospodarczym. dawniej też ‛karczma’). Koszarki (1846. Jagielnik (1787. kąpalnia ‛miejsce kąpieli’). szałasisko ‛miejsce. murowaniec ‛budynek murowany’. a nazwa zapewne nawiązuje do produktów tam wytwarzanych. młynica ‛miejsce.2. gdzie wznosiła się warownia leśna utworzona z nagromadzonych i pospajanych pni drzewnych’. 1965). też praczka ‛kijanka do prania. gdzie pierze się bieliznę’. 1966. gdyż rzeki od zawsze stanowiły element podziału terytorialnego.3. Kosarki (1855). które dawniej było łąką’ (SW). jak kąpanie i pranie bielizny: Kąpalnia (1970. Papiernia (1877. Chutka (1886. deska do prania położona w rzece’). młynica ‛miejsce. Kamera (1961. pluralia tantum: Korhany (1965. por. określający obiekt w dorzeczu Przemszy. nazwa nieistniejącego dziś obiektu koło Kołaczyc 70 W Łyszkowicach. Huty (1786–1788). m. Kazanice (1849–1854. Przystań (1961–1970). Parcianka (1847. Młynnica (1788. 2 w XIX w. przez które płynie struga. 1979.in. Spust (1849–1854. gdzie się miele. 2. Nazwa wywodzi się od apelatywu osiek ‛miejsce. plurale tantum Pradła (1961). kazanica ‛ambona’). jagielnik ‛młyn. Dworzyska (1965). Ogółem w badanym dorzeczu odnotowano 12 obiektów o nazwie w formie singularnej Granica i 2 w formie plurale tantum Granice (1849–1854. spust ‛stawidła – zasuwa do puszczania wody na koło młyńskie’.2. gdzie się miele. Praczka (1965. 1965). praczka ‛miejsce.. cukrownia i zakłady farmaceutyczne. korab ‛łódź. Gbot (1855)/Chobot (1893. parcianka ‛płótno.87 Podstawy poniższych nazw nie łączą się bezpośrednio z gospodarką.1. zastawiana tylko przy upustach’). także ‛ujście. brożnia ‛szopa na zboże’). pagórek’). statek wodny’). urodzajne. koszary ‛czworoboczne ogrodzenie pod otwartym niebem dla owiec’. gw. pluralia tantum: Karczmiska (1849–1754). gdzie stoi młyn’). ap. 1962. Frekwencją wyróżniają się potamonimy od ap. później też w znaczeniu topograficznym ‛miejsce niskie. w którym się przerabia proso na krupy jaglane’). Młynica (1961–1970. Korab (1791. kamera ‛komnata. gdzie stoi młyn’). odpływ.

plurale tantum Siedliska (1849–1854 2 ×). Sokolałąka 1457 HMil 467. Podobną semantykę ma leksem grobla. na Mazowszu. pluralia tantum: Mostki (1786–1788 2 ×. Nazwy wodne o tej podstawie zapisane zostały już w XV w. Sokolalanka (1470)1471 SHGMz(MK 6. grobelka). Pozostałymi hydronimami włączonymi do grupy nazw kulturowych są: Kawałek (1964). Ło71 Gać. Jabłonka a. nawsie ‛część wsi środkowa lub ciągnąca się wzdłuż drogi. wypływa koło Starego Zakrzewa. notowany od XV w. (SEBor). 1855 2 ×. 1483) w dorzeczu Narwi i Bugu. 1880.. Gać lub Jabłoń 1881 SG II 433. 1974. Nawsie 1786–1988 2 ×. . plurale tantum Deszczki (1849–1854). obszar terytorium gminy. 2v). Gać. 1970). płynie przez Milewo. Sokolałąka 1965 HW nr 468. 1855 3 ×. też psł. grobia ‛wał ziemny’. Gródek (XVI w. wyłożona kłodami. 1891. 1888. Podstawy motywacyjne poniższych potamonimów łączą się z działaniami człowieka mającymi na celu ułatwienie komunikacji lądowej. 33–33v). 1846. ławka). nr 7415. fluvii Sokolanka alias Gacz 1473 SHGMz(MK 6. plac wiejski.. 1969. Hydronimy od innych podstaw leksykalnych. jest to Granica (1960). Ławka (1786– 1788. Semantyka podstaw niżej przedstawionych nazw rzecznych jest związana z osadnictwem: Budzisko (1961–1970).78 km.’ (Spsł). łąki. Pozostałe pojawiają się później i dotyczą obiektów położonych w części środkowej i dolnej dorzecza Wisły. Plurale tantum Gatki (1788. Ława (1414–1425. Jabłoń a. Pujowska Struga a. Wszystkie jednak cieki tak nazywane są niezbyt dużymi obiektami. 2006). mościsko. chrustem. 1965. Hydronimy o tych podstawach posiadają dokumentację od XVIII w. Morgi (1961–1970). duży kawał ziemi. bez fug na boku. Mościsko (1784. gałęziami. 1961–1970. Siedlisko (1564). pola. też most. por. 1881. pniami. z węgierskiego határ) i Dział (1786–1788 2 ×. kliniec ‛jedna z desek o tej samej grubości. Pniewska Struga a. przejazdek : przejazd). ława ‛kładka przez wodę’ Sstp). 1966. Gacka 1839 MpKwat V 2. droga moszczona faszyną’ (Sstp). Grobla (1881.64 km (HE VI 16). Puiewska (!). gw. Jedna nazwa odnotowana jest w dorzeczu Wieprza i określa obiekt o największych rozmiarach w tym zbiorze. 1960. dem. równina będąca z zasady wspólną własnością. dem. słomą itp. db. Gać (XVI w. Zbliżone znaczenie mają podstawy poniższych hydronimów: plurale tantum Kładki (1961– 1970 2 ×. Staragacz 1545 Matr IV/1. 2006. -ci 2006 HPol I 66. błonie’ Sstp). położonymi głównie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San. Gać: Gacz (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. która usprawniana była przez przeprawy wodne. 1) (stare koryto w pobliżu ujścia do Narwi). Wysoką frekwencję w tym mikropolu semantycznym mają apelatywy mostek. kładka). str. 1786–1788). 123).. gatka : gać) odnosi się do nieistniejącego dziś obiektu w dorzeczu górnej (śląskiej) Wisły. 1964). Gać (1414–142571. Hydronimy utworzone od niego (oraz od form deminutywnych) udokumentowane od XIV wieku to: Grob(i)a (1394). to: Chotar (1512. Gać a. służących do pokrycia dachu’). 22. 1965). 1849–1854). dem. 1965 2 ×. por. 1965). o dł. 1839. Narwi (→ Wisła). rz. dł. chotar. Grodzisko (1543. 1983). Przedmieście (1849–1854). plurale tantum Mościska (1962.: Mostek (1786– –1788.88 we współczesnym powiecie jasielskim (HE XV 48). Apelatywem często wykorzystywanym w toponimii jest gać ‛grobla umocniona faszyną. Wieś (1973). błota). wsi. 1964). pastwiska’. 1845. Gacz 1425 MkM nr 42. Osada (1849–1854). 16. Gacz antiqua 1524 SHGMz(MK 41. 1847. ld. plurale tantum Ławki (1584) oraz Przejazdek (1469. plurale tantum Groble (1847) oraz Grobelka (1770. chotarz ‛granica wsi. Mosty (1788). ale o podobnym znaczeniu. Pujowoska Struga. por. Str. *gatь ‛droga (przez bagna. Klince (1847.

Lukow 1335–1341 KMaz II 213. wirtel ‛pewna miara na zboże. <Luko> 1965 HW nr 536. zasuwa. co do zawarcia. Na uwagę zasługują hydronimy. Możliwe więc. Duma (1999a: 49) wywodzi n. wsi Łuka NMPol VI 394. Sobótki (1966). ścieżka’)72. piekielnik ‛mieszkaniec piekła. ld.1. Trójkąt (1965).. Hydronim Piekło określa 7 obiektów notowanych współcześnie. Por. Górnowicza (1988: 32) jest ona natomiast niejasna. o dł. Od formy deminutywnej piekiełko powstał potamonim Piekiełko (1585. w.por. zapora. 73 J. 1454. pastwisko’. stroża rybna ‛królewskie gospodarstwo rybne na przedmieściu Krakowa’). ‛diabeł. łokietnica ‛ryba na łokieć długa’ lub może ‛rzeka na łokieć szeroka’). młyna Diabellek M. rożnica ‛kawałki własnego pola drobnej szlachty położone w obcych wsiach’ SGPKar). ćwierć korca’). rożnik. wskazując na różnorodne znaczenia wyrazu piekło. regularnych kontynuantów psł. młyna. Metaforycznym toponimom Piekło poświęciła krótki szkic M. Frekwencją wyróżniają się hydronimy od podstawy piekło i pochodnych. plurale tantum Okrawki (1849–1854. Okrąg (1788. Tryb (1526. stanovysće ‛miejsce. miedza’ SW i niem. dla H. lukt ‛giąć. też tryba ‛wąska płosa pola. wiertel. szatan’ (Sstp). dominują tu raczej motywacje konkretne. plurale tantum Szubienice (1786–1988). stp. *pъkъlъ. Najwcześniejsze poświadczenie ma w tej grupie semantycznej hydronim Pkielnik (1245)75. wypływa koło wsi Łuka. na którym się koło obraca’). pkieł ‛piekło. okrawek). skręcać’. tryb ‛dróżka.27 km. tryb ‛dróżka. Zatwór (1961–1970. 1964). obrzędowością i wierzeniami ludowymi: Diabełek (1802–1803)73. 23. łot. rygiel. superata ‛nadwyżka’). gw. a tor. gw. Figura (2003). por. Wirtel (1544. -i 2006 HPol I 298. Malec (2000: 283–284).76 km. oś ‛wał. ścieżka (prosto idąca)’ Sstp. diabełek. zaginać. Zjawienie (1961). Pobojka (1859. por. – Dawniej Łuka. Trybowka 1839 MpKwat IV 1. Na MpGillyPr odnotowana jest n. Trybówka a. uchodzi koło Wiatrołowa: fluvius Luko (1331–1335). Nazwa Tryb zapewne od ap. Diabełek od ap. dł. od *luk. por.89 kietnica (1296. Superata (1961–1970 2 ×. Rożniki (1848. Można przypuszczać. zatwór ‛wszystko. 75 Hydronim Pkielnik (dziś Piekielnik) jest pozostałością rodzimych. ld. 74 M. zawora’ SWil). Zastawa (1996–1999). szatan. ukr. 10. Trupienie (1480). Hozanna (1882)74. gdzie wypasane jest bydło’). Tryb 1526 SHGMz(Z 27. zaparcia. Trybówka.2. zagon. por. 1855) oraz plurale tantum Piekiełki (1532. Trupieniec (1880). Stopienie (1964. później jest notowany niezidentyfikowany Piekielnik (1786–1788) we wsi Rychwałdek w powiecie żywieckim (HE IX 83). por. . okrąg ‛teren otaczający coś. też n. ad fluvium Luko przed 1343 KMaz II 259. Nazwy te określają niewielkie cieki w dorzeczu Wisłoki i Dunajca. Trybówka 1926. ap. Hydronimy metaforyczne Niewiele jest nazw metaforycznych w mikrotoponimii i hydronimii. ponowiona z n. Stróża (1500.. Triebe 1922. pobójka ‛miejsce po boju’). pot. stp. czart’ (SW). (1802–1803) położonego między Nakonowem a Łagiewnikami. że n. genetycznie prus. n. które mogły się stać motywacją toponimów. Turoń (1786–1788). Tryb a. sąsiedztwo’). Milewska (PMT XV 129) wiąże nazwę z liturgicznym zawołaniem hosanna. 251. Oś (1966. rz. w. zamknięcia służy. diabeł’ (SEBor). Czarnego Dunajca (HE XIII 177). których podstawy związane są z religią. Czarna 1783 MpPerMz. Trypówka a. por. rz. 2. iż w wypadku hydronimów były to metaforyczne znaczenia: ‛miejsce prze- 72 Trybówka. 265). (Triebe) a. Tryp a.5. por. Omulwi (→ Narew → Wisła). Ulica (1892). Łuka a. Łuka 1928 Ley II 351. Triebe ‛wygon. i n. stopienie ‛sprzedaż’). Stanowiski (1849–1854.

pd. linka’ SEBor)79. Hnyliszcze (1939. 143v). części wozu. cięciwa ‛struna lub sznurek naciągnięte na łuku. Zaczanczywa 1478. kazub m. ukr. por. Żyłka (2005. Kłonice. ‛rodzaj naczynia z kory’). że elementy innych języków słowiańskich. To znaczenie sprawia. 1966. 2006). Czyanczywa 1502 SHGMz(MK 18. 2006) oraz inne leksemy konotujące znaczenie ‛długi i cienki’: Cięciwa (1478. Figa (1888.90 bywania złych duchów’76 oraz często sygnalizowane w toponimii ‛miejsce trudno dostępne. plurale tantum Świdry (1786). 1965. Mrózek 1999: 144). izwor ‛źródło’). brid ‛potok’). dziś nieistniejąca. 103–103v). Wężyk (1839). Grzywda/Hrywda (1881. m. Czarnej Strugi (→ Długa → Kanał Żerański → Narew → Wisła): fluminis Czyanczywa 1478 SHGMz(MK 9. 95v). 1889). kłonica ‛drążek na osi wozu przytrzymujący drabiny lub skrzynię’ w znaczeniu metaforycznym na określenie rozwidlenia rzeki. Łańcuch (1965). Bryt (1887. to prawdopodobnie istniała już wcześniej. drobna’). 79 Cięciwa. narzędzi gospodarczych.. dla której tego typu nazwy metaforyczne są charakterystyczne (por. Izwor (1786–1788. 2006). *Izwor/Izibor (1595. które za sprawą swojego kształtu konotują wtórne (choć nie zawsze) znaczenia topograficzne: Cber (1351. na obszarach pogranicza były i są obecne w hydronimii badanego dorzecza. plurale tantum Huczki (1849–1854). ceber ‛rodzaj dużego drewnianego wiadra’). Huczek (1934–1937.1. hnyliszcze ‛bagno. ukr. ukr. zdecydowano się je uwzględnić. 2003. zgoda). Hydronimy o innosłowiańskich cechach fonetycznych lub leksykalnych Poza zakresem tego opracowania pozostają nazwy obce w hydronimii dorzecza Wisły (niemieckie. że choć n. Kołonica (1883)78.1. Dzieża (1881. Kazub (1882.3. <Cięciwa> a. cber. 1481 SHGMz(MK 9. Tu w odniesieniu do wymiaru ‛głęboki’. 1974. Hydronimy wschodniosłowiańskie Od terminów hydrograficznych powstały następujące potamonimy: Bołotce (1877–1890. Zgoda (2003. może też plurale tantum Portki (1849–1854). Łuśnia/Luśnia (1884.in. ap. głównie wschodniosłowiańskich. Szyja (1786–1788. luśnia ‛część składowa wozu’).in. ukr. przepastne’77. Nazwy te reprezentują podobne czy też te same modele motywacyjne i słowotwórcze. ‛osoba albo rzecz mała. 1961. pojawia się n. 76 77 . 2006). Izwór W wierzeniach ludowych rzeka jest „siedliskiem złych duchów” (Bartmiński 2007: 164). Na zasadzie metafory utworzono od wyrazów abstrakcyjnych hydronimy: Fantazja (1787). bałtyckie). Topór (1965). krzywda). bołotce : bołoto ‛błoto’). W funkcji metaforycznej wykorzystywane są również nazwy części ciała: Piszczel (1470–1480.3. dlatego włączane są do odpowiednich typów formalnych i wliczane do statystyk. W związku z tym. NMPol V 73. plurale tantum Wstążki (1888). też podobne motywacje w nazwach jaskiń: Piekło. Piekiełko. nić. stp.. oddalone od wsi. Kociołek (2006).1. dzieża ‛duże drewniane naczynie do rozczyniania ciasta na chleb’). Czerpadło (1849–1854. por. sznur. str. 2. co łączy je z mikrotoponimią. <Zacięciwa> 1965 HW nr 549. 2. Siekierka (1963. dziś Kołonice. czerpadło ‛chochla. huczok ‛mały wodospad’). Nitka (1963. błoto’). Skrzynka (2005). 78 Hydronim należy wiązać z ap. Warkocz (1961). w. łemk. figa m. gdyż od XVI w. Hydronimy te odnoszą się do niewielkich obiektów. czerpak’). Ścięgno (2005). 2006). notowana jest dopiero w XIX w. Na uwagę zasługują również metaforyczne użycia nazw naczyń.

czerteż. teplica. zapadlisko’). por. Werchowina (1898. białorzytka). Zwór (1786–1788. z ukr. Jarocha (1867. janduła ‛czara’. gdzie wydobywano rudę’). ma ona charakter metaforyczny – określała miejsce grząskie. ukr. Riczka (1625. 1882). ukr. żabyny ‛skrzek żabi. kaminnja ‛kamienie’). Łuh (1884). ukr. endowa ‛duże wgłębienie. Hydronimy z cechami fonetycznymi czeskimi i słowackimi Nieliczne nazwy przejawiają cechy języków południowych sąsiadów: Blatnica (1679. zasik ‛zasiek’). czerteż. zwierynec. czertiż ‛wyrąb. por. pol. górny bieg rzeki’). Kałabania (1965. Łodzina (1786–1888. ukr. łemk. riczka). prowal ‛przepaść. ‛wgłębienie w szczycie góry’. 1965. zarinok ‛brzeg pokryty żwirem‘). dem. 1895. Zwieryniec (1933. Zwir (1849–1854 2 ×. ukr. kut ‛chlew dla świń’). ukr. gw. jastrib ‛jastrząb’).in. pluralia tantum: Syhły (1846). jandyła m. zworeć). Makotra (1526) 1549. bagno’). . rudnik ‛miejsce. kotlina’). Łuch (1978 ukr. zwiryneć). wodorost’). polana’. gw. ukr. łemk. 2. Bereźka (1963). błotniste. Murynia (1855. Makarski. wąwóz’). notowaną trochę później. gatka : gać). werchowyna. rozputtja ‛rozdroże’). pol.). Żabiny (1786–1788. bereska). 2006. zvir. 1849–1854. czes. Czerteż (1880. w. Paportyna (1849–1854. 1964. kałabanja ‛kałuża. Rudnyk (1426. m. paportyna ‛paproć’). ukr. por. ros. ukr. muryna ‛błoto. Bereźnica (1376). por. ukr. Koszaryszcza (1786–1788. karczunek. ukr. Hawran (1849–1854. horodys’ko ‛grodzisko’). Podstawy apelatywne związane z kulturą materialną reprezentowane są przez nazwy: Bendiuha (1880. Teplica (1855. Kulas(z) (1526)80. Kut (1849–1854. ukr. jar’). rybnyk). -h. blatník ‛miejsce moczarowate’). 1965).1. Dial (1849–1854). gw. ukr. błoto’. ap. Młaka (1885. łemk. plurale tantum Zasiki (1849–1854. urwychwost ‛bagno’81). Janduła (1965. ukr. młaka ‛moczar. makitra (< *makotra ‛kotłowina. czes. ukr. Prowal (1786–1888. ukr. Horodysko (1877–1905. łodyna ‛szuwary’).2. Ustrzyk (1855. ukr. ap. Hatka (1965. ukr. Zworec (1934. łuh). a podstawy zoologiczne reprezentowane są w nazwach: Białahus (1880. por. Bukowec (1849–1854). gw. wilcha ‛olcha’). Jaruha (1985 3 ×. jaruha ‛parów. Rozpucie (1965. pol. rus. Wilchy (1949. ukr. cieplica ‛miejsce i źródła ciepłych wód leczniczych’). ukr. 1786–1788.3. jaruha ‛rów. 1849–1854. pol. pol. 80 Hydronim ma związek z n. zvor ‛potok’). Hydronimy od podstaw roślinnych to: Bereska (1880. ukr. ukr. ukr. pol.91 (1849–1854. 1854. słowac.. głęboka jama z wodą’). Moklak (1849–1854. plurale tantum Horbki (1966). horbok ‛górka’). ukr. kernycja. ustrik ‛miejsce zlewu dwu rzek i potoków’). ukr. i jak sugeruje W. Pierwotna wydaje się n. MakSk 95) 81 Apelatywu tego nie notuje jednak wśród terminów hydrograficznych M. jandoła. kanał’). por. błoto. ap. łemk. 1883. ukr. i brus. Kaminia (1849–1854. pierwotnie ‛obszar wykarczowany’). ale też spotkać je można w dorzeczu Dunajca i Ropy oraz górnego Bugu i Narwi. wierzchowina ‛źródło. kulesza ‛mamałyga’ (por. gw. Zarynok (1849–1854. krynycja ‛źródło’). kulasza ‛potrawa z mąki jęczmiennej lub kukurydzianej’. Urwychwist/Urwychwost (1768–1788. Zwor (1635. łemk. hawran ‛gawron’). Jastrib (1882. bienduga. Jurkowski (1971). ukr. Rybnyk (1934–1836. które zostaje na polu po powodzi’). W badanym materiale odnotowano następujące hydronimy od apelatywów związanych z obiektami terenowymi: Horaj (1965). ukr. plurale tantum Medwedże (1949. biłohuzka. ukr.zamiast -g. ukr. dem. 1934–1937). jaruha ‛głęboki jar. kiczurka). por. Kiernica (1849– –1854. Kiczurka (1849–1854. jandowa. Dominują tu nazwy obiektów w dorzeczu Sanu. gw. hatka ‛tama na rzece’. Blatnik (1846. 1965). blatnice ‛teren mokry’). ukr. koszaryszcze ‛miejsce dla owiec’). łemk. Horbek (1849– 1854. mokljak ‛miejsce błotniste’).

„Trzon” warstwy apelatywnej zawartej w hydronimach odrzeczownikowych stanowią terminy hydrograficzne oraz określenia wody. że były to również małe obiekty) – 85%.: Jamna : przym. który na podstawie dostępnego materiału historycznego przeanalizował derywowane od nich potamonimy. koryta i jego części – 49%. Makrohydronimy (powyżej 50 km. XIX – 19. Orz. dla których brak danych dotyczących długości. np. których rozróżnienie w rodzaju żeńskim jest możliwe tylko w przypadkach zależnych (końcówka dopełniacza l.8%. Jeziora. immanentnych. Wisznia. Hydronimy od przymiotników o charakterystyce topograficznej W wypadku hydronimów od przymiotników pierwotnych (niemotywowanych) nie jest możliwe ustalenie. Jeśli chodzi o przymiotniki motywowane. Ustaliła ona udział procentowy i rangę poszczególnych przymiotników w tworzeniu hydronimów. wiele jest też nazw rodzaju męskiego (28%). Hydronimy od przymiotników Semantyce przymiotników tzw. z suf. jamna82.: Bystrzyca. nie licząc nazw odcinkowych czy okresowych wariantów nazw dużych obiektów) stanowią niewielki procent.92 Wśród hydronimów odapelatywnych formacje odrzeczownikowe powstałe w wyniku czystej onimizacji stanowią 36%. Inne bazy o charakterystyce topograficznej to: określenia terenu – 12%. z których ponad połowa określa obiekty położone w części prawobrzeżnej dorzecza Wisły po San. poświęciła swój artykuł bazujący na współczesnym materiale hydronimicznym. Mogą to być formacje odprzymiotnikowe powstałe w wyniku czystej onimizacji lub od zestawienia z przymiotnikiem w wyniku elipsy. zapisano w dokumentach jedynie 24. Hydronimy odrzeczownikowe dotyczą głównie obiektów małych. krótszych niż 10 km (wśród nich są cieki. na określenie cieku drążącego jamy.2. Do tej grupy nazw rzecznych powstałych przez prze82 W odmianie prostej lub złożonej. materiałowo ogranicza się do nazw wód płynących z obszaru dorzecza Wisły i jest konfrontowane z ustaleniami wymienionych autorów. XII. Jamna : jama. Trześnia. b). E. 2. zoologiczne – 3%. Formacje rodzaju nijakiego stanowią niewielki odsetek (5%). Niniejsze opracowanie ma charakter diachroniczny.2% tych hydronimów. Łęg. czy zostały one utworzone bezpośrednio od przymiotnika. botaniczne – 12%. czy od zestawienia zawierającego przymiotnik i termin hydrograficzny w wyniku elipsy tego ostatniego. 2003a. to wachlarz możliwości jest większy. a 56% stanowią nazwy mające dokumentację dopiero z XX w. -na. . Jest to opracowanie synchroniczne oparte na materiale z „Hydronimii Wisły” i „Hydronimii Odry”. w w. z elipsą rzeczownika. -y lub -ej). właściwościowych. Najczęstszymi w hydronimii przymiotnikami biały – czarny oraz mniej produktywnym bystry zajął się J. leksemy tzw. większą grupę tworzą hydronimy w plurale tantum (15%). Szkło. lub utworzone w wyniku sufiksacji. Podstawy o charakterystyce kulturowej stanowią 24%. hydronimów odprzymiotnikowych.1.2. Duma (2002a. Jamna : jamna rzeka. lecz do końca XVIII w. 2. ale zakładam. Jakus-Borkowa (1989: 141–149). poj. por. Pojawiają się w źródłach od w. zawierającym ponad 4 tys. Wieprz. Wśród potamonimów z omawianej tu grupy dominują formacje rodzaju żeńskiego (52%).

Elszka. pd. Potamonim Soła (1272) Z. Libawka a. Hydronimy odprzymiotnikowe cechuje duża różnorodność semantyczna. Osa a. 10. psł. 1351. -<Ozze> p 1965 HW nr 751. Miedźwiada (1440). Elske a. -na. 15. Świekocin. Wisły. Lit. co przekonuje i znajduje potwierdzenie w uwarunkowaniach geologicznych. por.. wsie: Słup. Tana. woda płynąca. ld. 1856). rz. dziś Mrowla. Bajerowa (1957). J. Rusawa (1361.. Rządza. Łączono go z przym. -sy 2006 HPol I 198. Rieger (HE III 48–49) objaśnia jako słowiański. Rozwadowskiego (1948: 294–295) uważany za słowiański. nr 41. Udolph zalicza go do warstwy staroeuropejskiej (por. poświęconym warstwie prasłowiańskiej. Zielkowska a. związany zapewne z ap. dziś nieistniejąca. dł. Elszka -i 2006 HPol I 64. Udolph widzi tu ide. Wisły. 2003) rozpatrywać trzeba raczej w związku z archaicznym przymiotnikiem osa ‛porośnięta osą. słony’. nurt’ (1990: 271–274). Perkun. 83 84 . który J. <Młodawa> 1965 HW nr 351. 87 Elszka. Jeschona. Udolph (1990: 344–345) odnosi nazwę do ide. Babik 491–492. -awa: Młodawa ((1525) 1539.: SHGCh 5. apud flumen ossaw 1422 Woel 417. Do tej grupy zaliczyć należy także hydronim Mrowa (1352). *Brenna. ld.. *morvь/*morvьjь ‛mrówka’ SEBor 340. źródło w jez. NMPol IV 113. choć dwa współczesne poświadczenia mogą pochodzić od nazwy owada lub od nazwy osobowej. -awa lub z *sernjavъ ‛białawy’. *Kamiona/Kamionka (1537). Zadębie. <Osse> a.-zach. na rzece Ossie 1565 Lumalb 145. 178 i in. osiką’. dziś Szreniawa. Zadębie. a J. Jesionna a. Elszka a. przymiotnikiem *solъ ‛związany z solą. uchodzi na płn. Świdra (→ Wisła): Mlodawa (1525)1539 Matr IV/1. Brücknera (SEBr 554) i J. 90 Młodawa. ld. -sy 1958 MPol nr 90. Jeszona a. 1845. dł. Zilkowska Struga a. 85 J. Sinaw (1350. dł. Kolejną warstwę stanowią hydronimy od archaicznych polskich przymiotników (bezsufiksalnych)83: Dęba (145384. młodawy)90. <Dęba> 1965 HW nr 556. Raciążnicy (→ Wkra → Narew → Wisła). mrówka88 (nazwa owada). nr 6626.. 86 Hydronim może być formacją bezsufiksalną od archaicznego przymiotnika.93 niesienie przymiotników do kategorii nazw własnych zaliczyłam hydronimy. rdzenia *ser-/*sorOjkonimom tego typu poświęciła obszerny artykuł I. gb. Ossa a. 88 Por. Sandeli (→ Drwęca → Wisła): Jessina 1336 Woel 217. Osa. uchodzi w Budach Kraszewskich: Damba torrens 1453 SHGPł 55 (tu?). Nazwy typu Osa (122289. Potamonim ten był przez A. a w wypadku nazw od przymiotników motywowanych – jeśli taki przymiotnik jest notowany na gruncie apelatywnym. od Grudziądza: Ossa 1222 PrUr I/1. podobnie Z. 7. Szarnoś. rusawy). str. Lubawka. 1966. Ryki l 1965 HW nr 626. Wilka. W ujęciu syntetycznym dążę jednak do uchwycenia cech najbardziej charakterystycznych. *sernъ ‛biały. Froel I 86. także Srzeniawa (1244). rz. Babik (466). siwawy’ + suf. 1470–1480. 7. Szczepanki. -sy 1971 UN 178. 96. które mają pierwszy zapis w formie jednoskładnikowej. Oprócz nazw pochodzących od przymiotników bezsufiksalnych do warstwy starszej zaliczyć można raczej rzadkie nazwy od przymiotników na -awy. HE III). psł. Osa. *Jesiona/Jessina (1336)87. 2004 GUGiK. Babik (562–563) uważa za motywowany archaicznym psł. fem. 15–20. natomiast J. 6. lecz w świetle zapisów może to jednak Jabłona od archaicznego przymiotnika *jabłona (: jabłoń). ld. 1373). 1855. Wśród wielkiej liczby potamonimów powstałych od przymiotników w wyniku czystej onimizacji w rozdziale II.07 km. może być także derywatem z suf.. Jasiona86 (1340–1341. Jednak większość badaczy łączy Sołę z ide. 89 Osa. Jabłona85 (1444). Kamiony (1849–1854). Nową Górę. Wilga. 1273). *Kamiona (1210. pd. 20. <Ozza> a. znalazły się: Błoga.67 km. 9. nazwą soli.2 km. 91. pierwiastek *sal. Neresna. Wisłoka. str. sinaw(y). Osa. płynie przez liczne jeziora.: SHGCh 31. Lubawka a. Skawa. Tanew. Drwiena. Lisie Kąty. 11. Duma (1999a: 76) odczytuje nazwę jako Jabłonia i umieszcza ją wśród derywatów fleksyjnych. -a 2006 HPol I 323. Płyćwa. 41. Lit.‛potok.

cechy koryta i wody na pierwszy plan wysuwają się hydronimy polireferencjalne oraz nazwy. XVIII (36 obiektów). w trzech odmianach rodzajowych: 68 to formy męskie. Maciczna 1965 HW nr 580. Rzeczka mała Wieczfionka nazwana zdrojowa 1781 ZPrzasn 96. dł. Głęboki (1548–1549. Orzyca (→ Narew → Wisła). str. źródłowy’). Najwcześniej poświadczony potamonim Głęboka (1414–1425) 1456 identyfikuje jednocześnie obiekt najdalej położony na północ w dorzeczu Wkry. rivulum seu struga Barlozna 1443 SHGMz(ADP 258). *sochaty. Zdrojowa (1781)95. Bilut hydronim Jeziorna umieszcza wśród sufiksalnych (HE X 72–73). wariant n. Kolejne 20 poświadczeń pojawia się w XIX w. W w. <Barłożna> 1965 HW nr 558. W XV w. pochodzi tylko jeden przekaz: Głęboki (1644). 1478). l. Barłożna. 14. 5v). płynie we wsi Urszulewo: Maciczna 1884 SG V 882. Stokowa (1966.94 ‛płynąć’. studzianny). Wieczfnianka. Rosochaty (1849–1854). Narwi (→ Wisła). w okolicach Krakowa i Skarżyska-Kamiennej. <Wiewna> 1965 HW nr 541. 1443. 1786–1788). do współczesności. – Od przym. Jamne (1880). rosochaty ‛rozwidlony’. 94 Widłowa. korytny : koryto). Studziany/Studziennik (1786–1788. W zbiorze nazw odprzymiotnikowych określających wymiary.. w rejonie Łętownicy na Mazowszu: Barlozna 1428 MkM I nr 718. późno notowany hydronim Szreniawa/Śreniawa (1965). Antonimiczny 91 Barłożna. lub pd. Tworzy on nazwy 89 obiektów. Jamna (1511. Jeziorna (1839. głównie w dorzeczu Sanu. 6. odnotowano 50% tego zbioru. studziany). których podstawy tworzą opozycje binarne. XVI pojawia się pięć nowych zapisów: Głęboka (1546). dziś nieistniejąca. gw. 3. Sochaty (1786–1788. położone w lewobrzeżnej części dorzecza. Większość z nich pochodzi z Metryki Józefińskiej i dotyczy obiektów z obszaru dawnej Galicji. 1855). nora. stare koryto. -ki 1972 UN 131. Wodny (1786–1788). a 26 – w XX. Ujawniają się one w dokumentach od początku XV w. 95 Wieczfnianka. 1849–1854. dziś nieistniejące. Urszulewska Rzeczka. pd. Stokowy (1890). 10 – żeńskie... 11 – nijakie. str. str. jaskinia’). Barłożna. por. Studzianne/Studenne (1965. Strumienie i potoki tak nazwane są rozmieszczone przeważnie w części prawobrzeżnej górnego dorzecza Wisły od Soły po San. stokowy ‛ze stoku. w tym jeden w łacińskim tłumaczeniu Profundum (1526)/Głęboki (1786). por. dł. Wieczfnianka. 151191. -kiej -ki 1971 UN 183. Urszulewka. Wieczfnianka 1893 SG XIII 299. widłowy (: widły ‛rozgałęzienie rzeki’). Występują również potamonimy z cechami fonetycznymi wschodniosłowiańskimi. 1596. Jedną z częściej wykorzystywanych baz jest w potamonimii Wisły przymiotnik głęboki. koło wsi Izbiszcze: Widłowa. 1562). . w Grzybowie: Wiewna 1435 SHGPł 324. str. Hłubokyj (1949). Głębokie (1583).38 km. z XVII w. Lit. -i 2006 HPol I 309. łączy dwa koryta Narwi. oznacza rozwidlony potok).: SHGPł 324.36 km. Widłowa (2006)94. P. Równobrzmiący. pd. Urszulewka 1983 PHP I 707. Skrwy (→ Wisła). Wirowa (1839). str. barłożny : barłóg ‛legowisko.: Hłuboki (1511. Do końca XVIII w. 149v). Największy przyrost notowań można zaobserwować w w. Przymiotniki od terminów hydrograficznych stały się podstawami następujących nazw rzecznych: Barłożna (1428. w ziemi nurskiej na Mazowszu: in Barloszna fluvio iacentem ultra Narew (1443)1517 SHGMz(Kap. Sony (→ Wkra → Narew → Wisła). Maciczna (1884)93. 92 E. ld. 36.. -ej 2006 HPol I 309. 50. dziś nieistniejąca. płynęła koło Szyszek na Mazowszu: a torrente Barlozna 1511 SHGMz(Z 20. 93 Urszulewka. por. odnotowano jeszcze dwa cieki o tej nazwie. Wodna (1935). Głęboka (1434.. jeziorny SpXVI)92.. Korytno (1786–1788. -i 2006 HPol I 303. jest raczej ponowieniem z herbu Szreniawa. Stradomka (w dorzeczu Raby).

Brak jest nazw od synonimicznego przymiotnika duży. 141v). 1 – w nijakiej. 96 Krzywa. Ostry. Suchy. w tym 12 w formie żeńskiej.. Długa (1565) Lumaz I 24.. brak bliższej lokalizacji: torrentis Krzywey 1524 SHGMz(MK 32. odnotowano dwa cieki o nazwie Krzywa (1501. 1964) oraz *Mokra. 143v). <Krzywa> 1965 HW nr 469. fluvio Dluga (1446)1456 SHGMz(MK 3. 152496) w dorzeczu Narwi. 335). Świniarka a. pozostałe z XVIII. w dorzeczu Pilicy. związane z przym. Obiekty tak nazwane zgrupowane są w dorzeczu prawobrzeżnej. 48. wyżej) pojawiają się też w części lewobrzeżnej w dorzeczu Kamiennej i Brdy. dziś nieistniejąca. Zonza 1965 HW nr 549. Obiekty o nazwach Sucha.. l. Opozycyjne semantycznie nazwy od przym. zrekonstruowana na podstawie niem. 1473). dziś Miazga. prawie połowa występuje w źródłach do końca XVIII w. Zambrzycy (→ Jabłonka → Gać → Narew → Wisła). Dłuska a. kamienny jest przym. Najstarszy zapis n. Miąsza (1511). Długa 1775 ZWarsz 163. mają realne odniesienie do długości obiektów wynoszącej ponad 40 km. Długa a. Formy od przymiotnika w stopniu wyższym są rzadkością. por. Sucha (1351). Od przymiotnika krzywy utworzono nazwy 19 cieków niewielkich rozmiarów. por. -ej 2006 HPol I 54. najliczniej w dorzeczu Dunajca (10). mokry są nieliczne. Semantycznie związany z przym. Dluga 1502 SHGMz(MK 18. który występuje jako określenie 12 cieków. notowanych w XVIII w. a jedyna żeńska postać to współcześnie zestandaryzowana nazwa Mała (2006) w dorzeczu Jeziorki. Kolejny na liście frekwencyjnej jest przymiotnik kamienny. Frekwencją wyróżniają się także nazwy od przym. Mały pochodzi z XVI w. Ostre. Od przymiotnika długi pochodzą nazwy 9 cieków. a cieki o nazwie utworzonej od archaicznej postaci przymiotnika typu Kamiona (zob. Pojawiają się one od XIV w. Pojawiają się też derywaty od wariantów fonetycznych i słowotwórczych tego przymiotnika: Kamionna (1964). 97 Długa. które się pojawiają w źródłach głównie w XVIII w. które się pojawiają w źródłach od XV w. Obiekty występujące w źródłach od XVIII w. str. jednak nazwę Płyćwa . twardy.58 km. Adiectivum wielki (w rodzaju męskim i żeńskim) jest podstawą nazw 15 małych cieków (krótszych niż 10 km). które są rozmieszczone wyłącznie w prawobrzeżnej części górnego odcinka dorzecza Wisły.. . Występują też formy od gwarowych postaci Wielga (1849–1854) oraz Wieli (1789). 13 – w męskiej. 1786–1788. zapisanych od XVI w. górnej Wisły po San. rz. Nazwy te. Suche rozmieszczone są od górnej Wisły aż po Brdę. W nazwach potoków pojawia się natomiast antonimiczny przymiotnik mały. dł. w trzech formach rodzajowych. natomiast pozostałe – w XIX i XX w. dziś Mukrz. pierwotnie *Mniejsza. Najwcześniej poświadczone mają postać żeńską Długa (142697. suchy – ogółem 26 obiektów. pd. Mocker (1297).95 przymiotnik płytki nie jest spotykany w nazwach cieków omawianego dorzecza. Potamonimy Ostra.: Suchy (1341). Kamienna (XVI). Długa. który odnosi się do nieistniejącego już obiektu w dorzeczu górnej Wisły. Najwcześniej pojawia się potamonim Krzywy (1359) w dorzeczu Wieprza. Kamienista (1965). po współczesność rozmieszczone są wyłącznie w części prawobrzeżnej dorzecza Wisły po San. 226v). też Wostry.: Kamienne (1532). lub pd. takie pochodzenie ma być może n. w dorzeczu Narwi i Raby. Antonimiczny przymiotnik krótki występuje w podstawie hydronimu Krótki (1786–1788). ale też ‛prędki. Mokry (1567. rączy’ (SW) identyfikują 9 obiektów notowanych od XIX w. Kanału Żerańskiego (→ Narew → Wisła): Dluga 1426 MkM I nr 364.. będący podstawą hydronimu Twarda (1367) w dorzeczu Pilicy. Dluga 1522 SHGMz(MK 32. ostry ‛stromy’. w przeciwieństwie do pozostałych. i współcześnie. w XV w.

notowanych od XVIII w. Kolna ((1397) 1622. 243). psł. (1960). -ej 2006 HPol I 36. 1965. Grzęska (1885. 101 Kolna. które stały się podstawą potamonimów: Babi (1845. uchodzi koło wsi Modzele: Pyseczna 1426 MkM I nr 256. str. grząski/grzęski pierwotnie ‛błotnisty’). skośny’). wyjątkiem jest tu Stary. Pyasecznicza (1440)1456 SHGMz(MK 3. Urwisty (1786–1788... Gliniasty (1446). określających podłoże rzek. Ze znaczeniem ‛błotnisty. Lit. przeczny ‛przeciwny. zataczający koło’). Pyaseczna (1440)1456 SHGMz(MK 3. Ścisła (1854). w dorzeczu górnej Wisły. kolny ‛okrągły. 243). <Kolna> 1965 HW nr 560. 1849–1854). Kośna (1560. Ciasny (1228). Od przymiotników piaseczny. Jasienica 1965 HW nr 549. -i 2006 HPol I 295. też gliniasty (9 obiektów): Glinna (1568. zwłaszcza do jego kształtu: Ciasne (1962). 1877–1905. 1529101. pd. właśnie w dorzeczu Pilicy. 100 Piaseczna. obfitujący w ryby’: Rybna (1480. Równy (1855). Cienka a. Rędzinny (1786–1788). że można Piaseczną identyfikować ze współczesną Tatarką. uchodzi koło Klembowa: [Cienka (Jasienica)] XVI AtMz 247. po współczesność. 98 Cienka. Sony (→ Wkra → Narew → Wisła). d. Równe (1882).. kalny ‛mętny’). Rządzy (→ Narew → Wisła). 1629). Okolna (1961–1970. kośny ‛ukośny. wariant nazwy Olszanka w dorzeczu Sanu określającej obiekt o długości ponad 20 km. 1519–1582). Drzężna (1425.96 Nazwy typu Stara (5 obiektów). Określały one obiekty niewielkich rozmiarów. (1882). Obręczna (1849– –1854. Jasienka a. 30. Kalna (XVI w. 99 Tatarka.. 1963 2 ×). brak bliższej lokalizacji: ad torrentem Colna 1529 SHGMz(Z 29. ługowy ‛związany z bagnem. 1965100).. rzeką’). notowanej od XVI w.98. <Piaseczna> 1965 HW nr 558 (tu?). 1787. piaskowy utworzono nazwy: Piaseczna (142699. Jasienica 1883 SG III 473. Najliczniej reprezentowane są nazwy od przym. Wszystkie te hydronimy określają niewielkie cieki w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San. często starorzecza. surowy ‛wilgotny’). dł. Podstawy wymienionych poniżej hydronimów odnoszą się do cech koryta rzecznego. pryczny ‛przeczny’). 1786–1788 2 ×). podmokły’ SESł). glinny.. Cienka 1839 MpKwat IV 3. Tatarka.69 km. – Na podstawie dokładnego opisu w BorkCiech 78 wydaje się. dł. Kołowa (1962). Błotne (1398). ld. Cienka. pełen urwisk’). Glinne (1596. okolny ‛kolisty’). Modzelówka 1885 SG VI 574. 1880. Semantycznie bliski przymiotnikowi wąski jest również cienki – podstawa mazowieckiej n. 1846). ld. poprzeczny’). Woda była źródłem pożywienia i do tych właściwości nawiązują nazwy od przym. Jasionka a. które spotykamy głównie w dorzeczu Soły i Sanu.09 km. Rybne (1704–1725). mokradłem. zaś antonimiczny przymiotnik wąski w nazwie Wąski (1786–1788. Pozostałe hydronimy od podstaw związanych z glebą to: Wapienny (XVI w. Błotna (1882). str. obręczny ‛obszar otoczony kolistym lasem. też okolic nadrzecznych. Podłużny (1966). Błotny (1893). Glinne/Glinny (1723). Struga Tatarka 1980 PHP. grząski’ łączy się kilka przymiotników. gw. a najwcześniejszej poświadczona jest Stara (1420). 1881) identyfikuje tylko 2 obiekty. Stary (3) spotykamy w części prawobrzeżnej i lewobrzeżnej Wisły po Pilicę.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 70. Rędzinna (1845). Nasielnej (→ Wkra → Narew → Wisła). 7. Surowy (1595. . rybny ‛pełen ryb. Piaseczny (1546. 298v). str. Piaskowa. 1786–1788. Stromy (1955). Cienka. Nazwy od przymiotnika stary mają opozycję w postaci jednostkowego (dziś nienotowanego) hydronimu Nowy (1786–1788). urwisty ‛stromy. Rozogi (→ Narew → Wisła): Piaseczna 1965 HW nr 522. Przeczny (1786–1788 2 ×. Glinny (1704–1725. Ługowa (1511. Przymiotnik szeroki stał się podstawą nazwy Szeroki i Szeroka (7 obiektów). Zgrupowane niżej hydronimy pochodzą od przymiotników znaczeniowo związanych z gruntem. Pryczny (1902–1903. babi : baba). rz. *dręždžьnъ ‛leśny’).

wśród których dominuje forma żeńska. jak i duże. oraz Czarna (1235). Czarna 1965 HW nr 549. źródłowy Wisły.72 km. po 4 w XVI i XVIII w. Obiekty tak nazwane rozmieszczone są od źródeł Wisły aż po dorzecze Narwi.. 265). dziś Czarna Nida (ta forma notowana dopiero od XIX w. ld. ryb).: Biała (1229). Zwra102 Płonka. Płonka.(1540). Hydronimy od przymiotnika czarny rozmieszczone są na obszarze całego dorzecza Wisły. potamonimy od przym. 66 km. w XVIII w.97 Opozycyjną grupę w stosunku do powyższej.). prezentowanym w artykule J. Wisły o dł. Pusty (1786–1788 4 ×). Od XIII w.. pd. por. Czarna (1457). Wisły uchodzący koło Czerska. 71. dziś Czarna Wisełka. pełni obecnie jedynie funkcję dyferencyjną: Czarna. płynie przez Płońsk. w XIV w. rz. nazwa odprzymiotnikowa.(1767). rz. d.. związaną z rdzeniem *pel-. rz. Nidy i Biała (1736). Jałowy (1934–1937).22 km. o dł.87 km.22 km103. najdłuższa – Wda. 198. <Płonia> 1965 HW nr 557. Od przymiotnika biały pochodzą nazwy 27 cieków wodnych. rz. kolejne 3 w XIV w. 47. Notowane są od XIII w. Płonka a. . pot. natomiast w części lewobrzeżnej wyłącznie między Pilicą a Zgłowiączką. por. W zestawieniu liczbowym dla obszaru Polski. Nazwa Czarna odnosi się do 27 rzek krótszych niż 10 km.04 km. 104 Szerzej o tego typu nazwach opozycyjnych w planowanej części 2. ld. fluvio Plonya 1491 SHGMz(MK 6. rz. Bednarczuk (1993: 259) – za przedsłowiańską. nieurodzajny. Udolph (1990: 322) uważa nazwę za staroeuropejską. L. Dunajca. może również derywaty od przymiotnika pusty: Pusta (1936). poświęconej potamonimom odonimicznym i procesom transonimizacyjnym. uchodzący koło Połańca. Czarna 1526 SHGMz(MK 41. Opozycyjne nazwy od przym. biały (111). d. ld. od wsi Kołoząb: Plona (1440)1456 SHGMz(MK 3. Babik (508–509) – za rodzimą. wtórnie Biała Wisełka (1884). ubogi (w ryby)’. 68. – 9. – 5. Hydronimy te określają zarówno obiekty małe. o dł. gb. okresowo była nazywana Czarną. Płonka 1775 ZPłoń 12. Plona (1521)1540 SHGMz(Cim. Dumy (2003a: 399). -ej 2006 HPol I 40. a pierwotna. pozostałe nazwy zanotowano później. oraz Czorna (1736). biały to: Biała Nida (1961). stanowią nazwy. głównie w części prawobrzeżnej. uchodzi na wsch. Wisły o dł. <Płona> a. 60. 43. Płona (1440102. to: Czarna (1414–1425). Wskazać jeszcze warto 2 nazwy rzeczne. 105. o dł. 32.14 km. hydronimy kolorystyczne. które współcześnie mają formę zestawioną. informującej o obecności ryb. od źródeł aż po Wdę. Czarna 1783 MpPerMz. -i 2006 HPol I 212. 49). 238). Wkry (→ Narew → Wisła). rz. wtórnie Czorno Wisełka (1788).44 km. określające obiekty większych rozmiarów. Płony (1962). dł. pd. W dorzeczu Wisły proporcje te osiągają jeszcze wyższe wartości dla nazw od przymiotnika czarny (83 obiekty) w porównaniu z nazwami od biały (27). Płonna a. a więc w tym okresie odnotowano jedynie około 45% zbioru. Czarna. rz. jak się wydaje. Czarna 1775 ZWarsz 189. o dł. oraz 10 nazw w XX w. z czego 64 mają formę rodzaju żeńskiego. Najczęściej używaną podstawą jest przymiotnik czarny – występuje ogółem w nazwach 83 obiektów. czarny (221) występują dwa razy częściej niż od przym. 103 Czarna. pd. fluvium Plona 1474 SHGMz(MK 5.66 km.. zanotowano nazwy 3 kolejnych obiektów. których podstawy wiążą się z brakiem czegoś (np. Pilicy o dł. 30v–31). oraz Czarna (1473). Liczną grupę nazw od przymiotnikowych określeń cech wody stanowią tzw. 60. Z. pojawiło się w źródłach 29 cieków. Nidy. pojawiają się w źródłach rzeki o takich nazwach: Czerna (1227). inne. dziś Czarna. o dł. Do końca XVI w.37 km. 213–216). dł. Tyśmienicy w dorzeczu Wieprza. pd. 87. co przekonuje. Za takie uznać można: Jałowa (1598). – J. prawe ramię źródłowe Wisły104. 152). Kanału Żerańskiego (→ Narew → Wisła): Czarna 1473 SHGMz(MK 9. w XV w. płony ‛lichy.

a jej nazwa jest wtórna w stosunku do n. 1900. też *Ciemna/Ciemnica (1787). 2006. 1990–1993). Modra (1964). rz. niżej) niż jako nazwa jednoelementowa: Złota (1888. Kolejne zapisy pojawiają się w w. Nazywają one obiekty znajdujące się w lewobrzeżnej. Odnotowano też hydronimy od przymiotników powiązanych semantycznie: Krasna (1529. HE XII 161–162. też Ceglany (1849–1754). Szronka a. m. Przelipnica a. Rudna ( Wisła). 107 Niestety. ale nieokreślonym bądź niedookreślonym. *čŕ̥mьnъ ‛czerwony’: Czyrmna (1379. która ma dokumentację z XIX w. Menia mała 1783 MpPerMz. Srebrna 1890 SG XI 152. Przylepnica. różowy. Historycy identyfikują obiekt z Pachniączką. Złoty (1965).78 km. siwawy’. w dorzeczu Wisłoka i Świdra. 105 . uchodzi na zach.. Przylipnica a. 1550). wtórnie *Tьmьnica (szerzej: NalSand 79). po San. dł. 21. Biała. m. 2006). m. dziś obiekt bez nazwy107. n. Krzeszowice). który wydaje się wtórny w stosunku do nazwy wodnej. przez dorzecze Dunajca (5 obiektów).. jest złoty. pd.: Czmynsko 1529. AtKr 290. Odnotowano też potamonim Złotne (1964. ZMaz 361) pierwotną formę n.98 ca uwagę niezgodność rodzaju gramatycznego żeńskiego ze współczesnym określeniem typu obiektu: na 76 obiektów o nazwach Czarna. por.. z dominacją form męskich (8) nad żeńskimi.: ZMaz 361. Rdzawy (1786–1788). str. czerwony (11 obiektów). Obiekty o nazwach Czerwony. dwa obiekty w dorzeczu Skawy. Ćmińsko 1787 NMPol II 248. Ćmińsk110. 1964. -y 2006 HPol I 225. od wsi Kędzierak: R. Czerna (gm. pd. XIX – 5 i XX – 2. Przylepnica a. Srebrna. złotny ‛złoty’).).86 km. Czermna (1582)106 w dorzeczu Wisłoki oraz Czyrmna (1419). 16 to cieki typu potok. Lit. rdzawy ‛bagnisty. Podstawa motywacyjna n. Na podstawie istniejącego ojkonimu odhydronimicznego Szreńsk (notowanego od XI w. Przylepnica 1839 MpKwat III 2. od Skawy. Częściej występuje jako element zestawień (zob. śron (SEBor). rumiany. por. jasny. Mieni (→ Świder → Wisła). Z zabarwieniem wody. 13. Srebrna 1965 HW nr 352. wodnej należy rekonstruować jako *Śrzona/*Szrona. mazowieckiej części dorzecza Wisły. Pierwotna postać nazwy wodnej to *Tьmьna. Rudna (1839). Szrenka 1965 HW nr 554. Kolejnym przymiotnikiem określającym barwę. w dorzeczu Sanu. szron. Piwny (1786–1788). 1888109. 106 Zapis Czermna w HE XV 30 umieszczony został w haśle Czerna. m. XX w. który się stał podstawą hydronimiczną. dł. w NMPol II 215 zapis ten przypisany został rzece o n. pokryty rdzą’). Orońsko). występujący obok ojkonimu Złotne (1962). zapewne pd. uchodzi koło Szreńska: Przylepnica 1784 MpPerPł. krwawy) w dorzeczu Sanu. -ej 2006 HPol I 263. 108 Srebrna. Wcześnie zapisane zostały hydronimy od synonimicznego psł. srebrny: Srybny (1849–1854). w. typu ciemny. Mławki (→ Wkra → Narew → Wisła). 1470). Wśród potamonimów kolorystycznych wyróżniają się liczebnością również nazwy od przym. Rdzawa zrekonstruowana na podstawie n. Srebrna (1890)108. 110 Nazwa miejscowa notowana wcześniej niż hydronim. por. Do pozostałych nazw odprzymiotnikowych pochodzących od określeń barw należą: Rudy (1972). *Rdzawa/Rdzawka (1449. Czerwona zlokalizowane są w części prawobrzeżnej. zielony: Zielona (1530. analogiczny proces: *Orana > Oronka. Czernka. Szronka/Szrenka (1965)105 łączy się semantycznie z przymiotnikiem biały. przym. w dorzeczu Dunajca. psł. oraz dwa od przym. Najwcześniej odnotowany został hydronim Czerwony (1627). z wtórnym sufiksem -ka (por. por. Ciemny (1964) oraz Przylepnica. rekonstruowana na podstawie n. która – choć wcześniej notowana – wydaje się wtórna. Mleczna (1387. związane są kolejne hydronimy Ciemna (1504. 109 Pierwotna postać n. krasny ‛czerwony. *sernъ ‛biały. por. dziś Czerwony Potok. W przebadanym materiale występują 2 hydronimy od przym. szkarłatny’). Rdzawa 1262 i 1581 NMPol (kartoteka). pol.. Krwawa (1965. Rudawy (1596).

studziony. Najwcześniej notowane w tej grupie są mazowieckie hydronimy Bystre (1414–1425). dziś Bystra. cichym miejscu’).> je-. bułg. łomić ‛łamać. głuchy ‛przytłumiony. Domańskiego (udostępnionej przez Instytut Śląski w Opolu) wskazuje na odmianę rzeczownikową. – 1. Nazwa miejscowa Łomna posiada dokumentację z XV w. smaku i zapachu – związane są nazwy około 30 obiektów. chłodny’. MakPrz 153 i NMPol III 356. por. potok płynący w odległym. i wywodzona jest od n. 112 Tu także widoczna zmiana ja. oraz Bystra (1496). 116 Pławnica.. w dorzeczu Dunajca. 113 Hydronim nieodnotowany w HE XVII. Licznie reprezentowana jest podstawa zimny (9 obiektów): Zimna (1551). Wolna (1850) i Leniwa (XVI w. – 3. -y 2006 HPol I 213.99 Jeskra (1396.> je-. w dorzeczu Narwi. Cechy negatywne wyrażają podstawy następujących nazw rzecznych: Gęsty (1598). Zimny (1786–1788 2 ×. łamliwy. Częstymi podstawami hydronimów stawały się także przymiotniki oznaczające ruch wody. Głuchy (1786–1788 2 ×. dł. Świerza XVI AtMz 248. 9. zwłaszcza w dorzeczu Dunajca wraz z Popradem. por. uchodzi koło wsi Niestum: Swyerza 1477 SHGMz(MK 6. bystry’). Świerza 2005 GUGiK. męskiej (5) i nijakiej (2). Ze znaczeniem ‛zimny. por. uznać można hydronimy: Spokojna (1964). Parner (1846. 100). srogi114). w dorzeczu Skawy. 1937. chłodny’ łączy się podstawa hydronimu Studzona (1419.. gw. Pławnica a. może też ‛bystry. jakości. ld. przym. W XVI w. d. Włączyć tu można jeszcze nazwy od podstaw odnoszących się do nurtu wody. niewyraźny. w formie żeńskiej (9). nieliczne zresztą. czy też Silna (1863. Biolik pomija pierwszy zapis i uznaje nazwę za derywat z suf. niedostępnym. Czysta (1492). Głucha (1962. silny). w dorzeczu Pilicy. por. wyżej). Pierwszy zapis (niepomieszczony w HE IX): na Dobrze (1700) z kartoteki J. psł. para ‛bagno’). 111 . Świerza (1477)116. 1934–1937) i antonimicznym jednostkowym hydronimie Szumny (1845). Obiekty tak nazwane rozmieszczone są w górnym prawobrzeżnym dorzeczu Wisły aż po San. odnotowano tego typu nazwy określające 6 kolejnych cieków. może też *Parny. 1786–1788 2 ×). Współcześnie nazwę Zimna (2006) odnotowano w dorzeczu Narwi. dziś Jasna. rekonstruowany z niem. 1846. 1849–1854. 1704–1725. niespokojny’. szybki. przejście ja. por. w dorzeczu Sanu. Z przymiotnikami odnoszącymi się do właściwości wody – jej temperatury. 1867). Potamonimy zawierające przymiotniki antonimiczne są nieliczne: Ciepła (1481). 1964). Tu również należy nazwa Łomna (2003. gorący’. str. może też ‛cichy. cтуден ‛zimny’). takie jak: Rączy (1885. w dorzeczu Narwi. w dorzeczu Narwi. w XIX w. z Łomny” (XIII 267).. (1591). *ľutъ ‛gwałtowny. M.44 km. *ľutъ zob. O jakości wody mówią podstawy takich hydronimów. z jednym wyjątkiem. jak: Dobra (1700115. Cichy. Zimne (1846 2 ×). jaskry ‛bardzo jasny. spokojny. W nazwie widoczne płnpol. rażący blaskiem oczy’111). Bazy przymiotnikowe oznaczające cechy akustyczne wody tkwią w nazwach: Cicha (1470–1480. Wiaru. Jakubowicz 2010: 358. który dotyczy obiektu najstarszego (zob. Wyróżniają się frekwencją przede wszystkim nazwy od przymiotnika bystry (ogółem 18 obiektów). parny ‛duszny. Łydyni (→ Wkra → Narew → Wisła). w. <Świerza> 1965 HW nr 555. dziś Bystrzanka. w SG wzmiankowany jako „pot. -anka (HE XIX 65–66). Za antonimiczne. w tym regionie zapisana została także nazwa Luta (1581. gnojny ‛zagnoPrzymiotnik w takiej formie notuje SEBor 206. Pławnica. 1839 2 ×). spotykana prawie wyłącznie w górnym biegu prawobrzeżnej Wisły. dziś Jaskrzanka. Gnojno (1965. rozbijać’ Sstp)113. w XVIII w. łomny ‛kruchy. 114 O rozwoju znaczeniowym psł. luty ‛zimny. por. 115 Dziś Dobka. łatwy do złamania’. też gw. rączy ‛szybki. – 6 i w XX w. studzienny. oraz Jesny (1228)112. Wolny (1846).

blizny ‛bliski’). 1964. 1892. skalny).: Słona (1234. Skalny (1789. określającą obiekt w dorzeczu Bzury. Z obiektami terenowymi. schodnica ‛mały rowek. Nadolny (1512). Podleśna. skalski : skała). wschodni. w dorzeczu Soły i Kadzielna (1884. które się układają w pary antonimiczne. Mętna (1661–1664). Średni (1934–1937). por. Pośredni (1844). -owski. dalej położony. Wśród hydronimów. 1962). 117 118 . Dolny (1786–1788 4 ×) oraz Górna (1849–1854. obiekty jednak nie są lokalizacyjnie powiązane: *Blizna/Blosene (1396. 1888. przym. Smarkate (1855). skalnatý ‛skalisty’). 1464. Częste są potamonimy od przymiotników związanych z ogólnymi określeniami terenów zadrzewionych: Borowa (1404. 119 Por. Wśród potamonimów odprzymiotnikowych związanych z florą obecne są formacje archaiczne (zob. Mętny (1520. -na. 1880). Relacje przestrzenne między ciekiem a innymi obiektami w terenie wyrażają przymiotniki motywujące hydronimy. Skality (1964. Piaróżny (1846. Laskowa (1866. 1847. daleki’). dolinowy). Dalszy (1786–1788). siarczysty tu raczej ‛nasycony siarką’). Jedyną nazwę od opozycyjnego przymiotnika odnotowano w części północnej. hiperpoprawna. Wschodnia (1970). których podstawy wyrażają właściwości smakowe wody. Skalnity (1788. Zagórni (1964 2 ×. Uboczny (1847). Borowy (1892). Górzański (1961. Pośrednia (1457. garbowy). Laskowy Forma Salna (z a) jest sekundarna. też ap. 1964). tu w odmianie miękkotematowej. 1365. tylny’). Górny (1786–1788. Pozostałe nazwy należące do tego zbioru to: Średnia (1961. postrzedni ‛pośredni’). łysy tu ‛pozbawiony roślinności’). 1965. notowane od XIII w. wyżej). Bliższy (1786–1788) oraz Dalnia (1786–1788. Śrzedni (1786–1788 4 ×). 1565). Niżny (1786–1788. Przedni (1786–1788 4 ×.. kadzielny ‛kadzidłowy’). por. Skalisty (1446. Schodn(i)a (1382. skality ‛kamienny’). wyróżniają się nazwy od przymiotnika słony (8 obiektów). 1645). por. skalany ‛zmącony’). *piaróżny : piargi ‛rodzaj osypiska skalnego’. pełen gnoju’). gw. dalni ‛dalszy. Garbowy (1786–1788. 1936– –1939. 1789. HE XV 129. Górkowy (1786–1788). piarżysty). Górski (1845 2 ×. 1273. zagórny : za górą. gw. 1849–1854). (XVI w. Skalany (1962. a forma Schodn(i)a powstała w wyniku fałszywej dekompozycji lub – jeśli uznamy ją za pierwotną – od schód ‛stopień. 1881). 1964).– Słonne (1849–1854. -aty. Słony (1889). Skalski (1846. słowac. ścieki wód po polach’ SGPRei. Bliżniejszy (1643. 1883. Ostatni (1786–1788). może też Siarczysty (2006. górzysty’). gw. 2006. 1962). laskowy). podleśny : pod lasem). Synonimiczny przymiotnik solny tworzy 3 potamonimy: Solna (1791). także w formie z podwojonym -n. z suf. górzański ‛górski.100 jony. Narożny (1519). borowy). w dorzeczu Skrwy Lewej – Słodka (1462). Nazwa zapewne pochodzi od przym. Salna117 (1964). 1880. 1846. Blizny (1786–1788 3 ×). Blizna (1524). Solny (1786–1788). związane są przymiotniki stanowiące podstawy następujących hydronimów: Dolinowy (1786–1788. 2006 2 ×. wschodnia)118. -ny oraz nielicznych na -any. obok których lub przez które płynie rzeka. Cieki tak nazywane występują wyłącznie w górnym dorzeczu prawobrzeżnej Wisły od Raby po San. 1849–1854) oraz Wyżny (1786–1788 2 ×). zagórni119). Bliski (1786–1788). Łysy (1786–1788. Pos(t)rzedni (1786–1788 2 ×. 1965. przepaść’ SEBor. Przednia (1840–1854) oraz Zadni (1786–1788 4 ×. -isty. które należą do najwcześniej odnotowanych. Zadkowy (1786–1788. 1964). zadkowy ‛zadni. gw. W grupie tej umieścić należy także nazwy: *Gorzki/Garzki (1511–1523. Dalny (1786–1788). gorzki). skalnity ‛skalisty’. 1963). oraz wiele nazw od przymiotników derywowanych na gruncie apelatywnym przy użyciu sufiksów -owy. skalisty ‛kamienny’).

-ej -i 2006 HPol I 41. Różany (2003). Sitna (1452). Grabowski (1508. trciany ‛trzcinowy’). Łączny (1786– 1788. obiekt jest potokiem i leży w dorzeczu górnej Wisły. por.. meszny ‛mszany. 1964). Stęczyński 298. Makarski uznaje za wtórną w stosunku do n. Rzepna (XVI w. paporoť). Inne włączone tu nazwy motywowane są przez przymiotniki związane z częściami roślin: Korzenna (1960). 122 Lipna. Wisłoki (→ Wisła). Konopata (1971. por. Jak wynika z powyższego zestawienia. Jasienowy (1846). 1564–1565. 1962. Ostowata (1961–1970). 1839. Topolowa (1444). Bukowa (1764–1768. Krzaczysty (1786–1788 2 ×. dł.. Olszana (1289. Śliwowa 1786–1788 HE XII 201. Grabowa (2006). Mszena. Turki (→ Wkra → Narew → Wisła): Lipna 1556 SHGMz(Z 33. Mszena (1254). loska ‛leszczyna’). Rżona (1565. też n. olszany ‛olchowy’ SGPRei). Dębowy (1786–1788 2 ×). dziś nieistniejąca. tj. Skrzypny (1786–1788). Leszczna (1884. Pozostałe potamonimy tej grupy wywodzą się od przymiotników derywowanych od nazw krzewów i innych roślin (także uprawnych): Bzowy (1787). d. Leśna (1447. Mszana (1369). ukr. Czarna Struga. Lasowy (1849. pd. łączny : łąka). jagielny : jagły ‛krupy z ziarna prosa’). rzepny ‛pochodzący od rzepy’ Sstp). leśny). Olszowy (1786–1788 3 ×. 1764–1768. str. Olchowa (1352. rżany ‛żytni’ Sstp)127. 1884). 1850121. Zapis nowy w stosunku do dokumentacji w HE IX 84. Nazwa terenowa Hala Lipowska (1962) notowana jest współcześnie. pd. paprotny ‛paprociany’ SW. Olszowa (1409. Loskowy (1786–1788. 5. 535). ‛z łubu. Śliwowa (1786–1788. Klonowski (XX w. Ziemniaczany (1964). gw. makowy ‛otrzymany z maku. najwcześniej hydronimy tego typu pojawiają się w XIII w. Bukowy (1846. Lasowa (1884). Rokitowy (1786–1788. Paportny (1786–1788. 1786–1788). 1489. -ej 2006 HPol I 149. dziś Wierzbienica i Olszana. cisowy). iż w łańcuchu derywacyjnym mogła występować jakaś nazwa terenowa lub miejscowa.79 km. brzeszczany : brzost). Wir(z)bowa (1254). Jodłowa (1359). olchowy : olcha). Meszna (1715. Olchowy (1551). Makowa 1438 NMPol VI 454–455. Cisowy (1786–1788). Jaworski (1786–88 2 ×. (MakPrz 160–161). 1965). uchodzi koło Wołomina: Rzona (1565) Lumaz I 103 (tu?). 1855 2 ×). Sosnowy (1786–1788. 1974. w. Makowa (1367126. dziś Mszanka. Łubowa (1966. Marchwiany (1965). klonowski ‛klonowy’). 1884. m. str. 120 121 . dł. 8. laskowski ‛laskowy’). Ruciana (2006). XVI w. Długiej (→ Kanał Żerański → Narew → Wisła). Jagielna (1826. 1786–1788). lipowski ‛lipowy’)124. uchodzi na płn. jaworski).: por. pot. Laskowski (1962.-zach. 1983). 1847. krzaczysty ‛porośnięty krzakami’). 127 Czarna Struga. Sękowy (1884). 2006123). Lipowy (1493). Fastnacht identyfikuje obiekt z Pielnicą. zwłaszcza że n. tj. Trciana (1373. Jedlna (1340–1341. 1524. 126 Por.09 km. Lipna (1556122. Smrekowy (1786–1788). Lipowa (1884. 1884). śliwowy SGPRei)125. Jedłowy (1786–1788). Przymiotniki od nazw drzew stały się podstawą następujących hydronimów: Brzeszczany (1962. Leśny (1786–1788). leszczny ‛leszczynowy’). jest rodzaju żeńskiego.. gw. Czarna Struga 1965 HW nr 549. Brzozowa (1366)120. dziś A. HE IX 60. Jasinowa (1849–1854). z kory lipowej’). w. 1849–1854. mchem porosły’). Łozkowy (1786–1788). też n. Żytnia (1450). którą W. SHGSk III 33. 1929). [Czarna] XVI AtMz 247. Wir(z)bowa. od Wyszowatki: Lipna.. 124 Nazwy przymiotnikowe na -owski znajdujące się w tej grupie sugerują. Różana (1965).. por. jedlny). por. Cisowa (1674. gw. Brzozowy (1786–1788). stp. <Lipna> 1965 HW nr 559. konopaty ‛koloru konopi’). rokitowy). 1855. 1644. 1877–1905. Olchowate (1849–1854). łubowy. 125 Por. ter.. Lipowska (1844. jasnopopielaty’ SpXVI).101 (1786–1788. 123 Lipna.

do końca XVIII w. wymienionymi wyżej) odnosi się do ponad 50 obiektów. 1516. orli ‛związany z orłem’)133. 133 Nazwy uważane też za staroeuropejskie (por. Górnowicz 1985: 22. Niedźwiedzi (1744.. Łosia (1891). granica (14).55 km. Wilcze (1962).. pd. 15. Skrwy (→ Wisła). Żmijowaty (1786–1788). Orla (1417. <Łasia> 1965 HW nr 540. Pierwszy hydronim z tej grupy zapisany został w XII w. 1375. Kozia (1965). Od przymiotników motywowanych nazwami ptaków i innych mniejszych istot utworzono pozostałe hydronimy: Gawroni/Hawrani (1562)132.: SHGPł 15. Koni (1868). 1567. Niedźwiedz(i)a (1254. Psi (1786–1788). 131 Łasia. 1786–1788). reprezentowane przez potamonimy określające 122 obiekty. – Zapewne od przym. 1715). 129 Bobrowa. często używane były tylko okresowo. -y 2006 HPol I 16. Turze (1849–1854). *Żabna/Sobińska Struga (1889). str. 1674). Nazwy te nie są stabilne. łasia (: łasica. Zubrza (1358). dziś nieistniejąca?. Łasia (1426)131.: Udolph 1990: 222–224. łasi lub ap.2. uchodzi poniżej Dąbrówek i Bieżunia: Bobrowa 1539 SHGMz(Płoc. jest to Jastrzębia. Jastrzęb(i)a (1198. 128 .. Babik 486–487). Woli (1849–1854). <Bobrowa> p 1965 HW nr 553. są mniej produktywne od kulturowych nazw odrzeczownikowych. o dł. XVIII. kolejny – w XIII w. 1595. w dorzeczu dolnej Wisły w powiecie kościańskim. Lisi (1786–1788). Kozi (1505). str. niewiele mniej jest postaci męskich (24). 1965). w dorzeczu Raby i Dunajca. Bobrownica a Bobrownicki a. 130 Kobyli. rzadko -na. aż po dorzecze Wdy na północy. Kobyla (1844. ale również w dorzeczu Wieprza. Żurawia (1935. Największy przyrost zapisów można zaobserwować w w. w tym również w forBobrownica. Mają one najczęściej formę żeńską (25 obiektów). Sanu (→ Wisła). 1869. Komarowy (1965).102 Jastrząbka.‛płynąć’. pot. pot. 132 W HE IX 28 odrębne hasło. 1596). 2. 1786–1788 2 ×). ld. pojawiło się w źródłach ponad 70% nazw tej grupy.: SHGSk II 63. 394. str. Zbiór hydronimów przymiotnikowych od nazw zwierząt (wraz z archaicznymi. -asty. Rakowy (1962). <Bobrowa> 1965 HW nr 580 (tu źle zlokalizowana).: Graniczny (1511. Bobrownica. dziś bezimienna. co mało prawdopodobne (por. 1983. str. Bugu. dł.. kiedy to odnotowano 12 nowych obiektów o tej nazwie. Spotykamy je na całym obszarze dorzecza. 1847). Połowa wymienionych nazw została zapisana do końca XVIII w. Najwięcej hydronimów pochodzi od nazw ssaków: Bobrowa (1300. Lit.2. Kobyli (1523130. uchodzi między wsiami Hoczew i Huzele: Kobili 1523 AGZ XVI nr 2896.. w XIV w. Narwi. Narwi (→ Wisła): riwlum Lassza 1426 MkM I nr 393.36 km. od ide. pd. Wilczy (1786–1788 2 ×). pojedyncze z -any.. Większość nazw ma formę męską (20). pd. 1988: 31). kolejne – w XVI w. Dominują wśród nich formacje powstałe od przymiotników derywowanych paradygmatycznie oraz z sufiksem -owy. uchodzi koło wsi Turza Mała: Bobrowa 1534 SHGPł 15. Bobrownica 1983 PHP I 709. Liczebnością wyróżniają się cieki określane przez potamonimy od przym. Pierwsza pojawia się na początku XV w. łaska). Lit. dziś Granice. które mają wyższą frekwencję niż utworzone od ap. Hydronimy od przymiotników związanych z kulturą materialną Kulturowe nazwy rzeczne odprzymiotnikowe. Borsuczy (1668. graniczny (28). 1539129. 5. 3. w dorzeczu Dunajca (HE XIII 76). Wkry (→ Narew → Wisła). Jaskółczany (1786–1888). Świna (1373). 1965). 1534128. około 30% stanowią warianty. według AtKr 290 jest to dziś Przyłękówka. *Wilcza/Wilicza (1434). najmniej – nijakich (2). żeńską jedynie 8. 341). najczęściej w odcinku górnym. prawobrzeżnym. – 5. Jastrzębi (1786–1788).: Graniczny (1405). Sokola (2003). rdzenia *er-/*or.. 1846).

Gaćna (1334–1336. Wieski (1564. Dworski (1849–1854). może też rozdzielny. kościany)134. 1884. łaźny ‛łazowy’).34 km. także w małopolskiej lewobrzeżnej części dorzecza od Prądnika po Radomkę (7). Mogilna (1839135. Mogilna 1885 SG VI 580. 1970). Szklarski (1787). Święte (1570. Fabryczny (2006). Pewną liczbę przymiotnikowych podstaw hydronimicznych można zgrupować wokół szeroko pojętej kultury duchowej: Piekielny (1849–1854. 1786–1788. a w dorzeczu dolnej Wisły Młyńska. ld. grodny ‛grodowy’). 1537. Kolejną grupę nazw odprzymiotnikowych jednorodną semantycznie. Młyńska (1786–1788 4 ×. Mostkowy (XX w. Młynne (1855. Zagrodny (1786–1788. ławny). XVI w. gb. 1962). 2006). Dzielny (1768–1788 3 ×). Hydronimy. w dorzeczu Wdy – Graniczna (1964). obroczny : obrok). Ławny (1786–1788. drążny ‛drągowy’). rz. Żarowy (1964. dł. które są podstawami hydronimów: Działowy (1786–1788). Jeden obiekt odnotowano w dolnym biegu Wisły. Mogilna 1965 HW nr 518. psł. Młyński (1846. Paśny (1786–1788. Wsiowa (1849–1854. Dalej na północ spotykamy tylko dwa obiekty: Młyński. Mogilna. wieski ‛wiejski’). żarnowy : żarna). Chlewna (1786–1788. Żorowy (1990). Wieśny (1964).33 km. z tamą. Pilny (1786–1788. 10. 1882). pozostałe – w XIX i XX w. Obroczna (1564. Wilkołaczy (1715). Prawie wszystkie obiekty tak nazywane położone są w górnym prawobrzeżnym dorzeczu Wisły od Soły po San. 1786). stp. 1885. Moczydłowy (1962. Łaźna (1532. Grodna (1479. żarowy : żar). Chliwny (1877). Mostowy (1786–1788). Do innych nazw związanych z gospodarką należą: Bartna (1373). łazowy : łaz). reprezentowane są przez następujące nazwy: Cmentarna (1970). uchodzi koło Porytego: Struga Mogilna 1839 MpKwat V 2. 1966. pilny ‛tartaczny’).. 1963. 1847. Bartny (1963). pograniczny). Podobne znaczenie co przymiotnik graniczny mają określenia działowy i dzielny. gw. str. *gatьnъ ‛związany z drogą utworzoną na błotach. zagrodny. Mogilna (1). 1970 2 ×. ale nie morfologicznie. Cieki o tych nazwach występują w górnym prawobrzeżnym dorzeczu Wisły od Soły po San (12 obiektów).20 km (HE I 7–8). tworzą nazwy związane znaczeniowo z doprowadzaniem wody do młynów: Młynarska (1849–1854). Młynna (1966. 1882. Wisły (HE I 20). Gromadzki (1965). dziś Struga Młyńska. Dzierzbi (→ Skroda → Pisa → Narew → Wisła). które przez użycie metaforyczne stały się hydronimami: BłędPotok przepływa obok cmentarza. Warężanki.). 1966. moczydłowy : moczydło). Tartaczny (1965). paśny : paść). Wiejska/Wsiowa (1786–1788). może od za grodem?). 1960. (w)spólny). Pasieczny (1468. Bartne (1985 2 ×). groblą’ Spsł). okresowy wariant Trzebiochy. Do tego zbioru włączyć można też jednostkowy hydronim Pograniczny (1786–1788. Rozdzielny (1468). Krajowy (1962). Foluszny (1846). -ej 2006 HPol I 176. Żarnowa (1534. Łazowy (1456.). domaszny ‛domowy’). w dorzeczu Bugu (HE X 180–181). chlewny). Gminny (1962). pasieczny). Święta (1466. 1886). mogilny ‛grobowy’). Domaśny (1964. Gatny (1966). Spólny (1849–1854. 27. Wiejska (1786–1788).103 mie żeńskiej – Graniczna (1786–1788 2 ×). w dorzeczu Wisłoka. Odrębną grupę stanowią nazwy od przymiotników o charakterze abstrakcyjnym. których podstawy łączą się z osadnictwem i organizacją społeczno-gospodarczą. wsiowy ‛wiejski’). Młynarski (1786–1788). – Na MpKwat zaznaczony w pobliżu cmentarz żydowski. Łazowa (1450. Występują także potamonimy od przymiotników określających różne budowle i przedmioty gospodarcze egzemplifikowane przez nazwy: Drążny (1786–1788. obiekt o dł. 25. o dł. Mosteczna (1964). ld. Kościany (1985. 1877–1905). Wspólny (1786–1788). 134 135 .

brus. mochnatyj). brus. Udolph (w uwagach tłumacza) uważa n. Wśród derywatów odprzymiotnikowych pojawiają się również potamonimy o cechach fonetycznych (rzadziej leksykalnych) innosłowiańskich. ukr.i zachodniosłowiańskich (por. ukr. ukr. Gościnny (1965. *Chytra (1788. Zeleny (1645 2 ×. Szwarny (1846. HollyŻyw 85). zbójny ‛właściwy zbójcy’ (Sstp). rz. Narwi (→ Wisła): Zbójna XVI AtMz 249. Przymiotniki florystyczne stały się podstawami następujących nazw wodnych: Berezowa (1515). Tysi (1846. K. Mutny (1526. niepozorny. zbój. Rybnyj (1376). od przym. smętny’. gw. Przykre (1964).91 km. Sridnie140 (1849–1854). mizerny’). rzewny ‛tkliwy. wowk ‛wilk’). kremjanyj ‛krzemowy’). Jakubowicz 2010: 221). Hydronim Dziewczy (1964)/gw. Czarnaja (1505). błotnisty’). za staroeuropejską. chytryj tu w znaczeniu ‛bystry. od rdzenia *skeu̯ d-/*skeu̯ t-. dziś bez nazwy. mutnyj ‛mętny’). od przym. ukr. szybki potok’)138. ukr. Wapenna (1849–1854. lichy ‛nędzny. ukr. pd. silskyj ‛wiejski’). Nazwa miejscowa Zbójna. dziewiczy ‛czysty’ (SW). średni. Kruhłe (1966.. szybki’. bagnisty. rzecz. dziewczy ‛panieński’. pot. przym. Babik 359. do rzeki Zboinej (1565) Lumaz II 92. *chytrъ odnoszące się do cech fizycznych rekonstruowane są jako ‛zręczny. Bieriezowaja (1529). Urwiska (→ Wilga → Wisła). rjabyj ‛pstry’). por. boisko na określenie miejsca ubitego. Szuty (1849– –1854. cz. Dubowy (1525. wprawdzie tylko na podstawie materiału z języków południowo. Wierny (1788). 138 E. natomiast J.. Mochnate (1849–1854. por. ploski). Gilaty (1877–1905. ukr. Do nazw metaforycznych włączyć można nazwę Zbójna (XVI w. Przymiotniki zoologiczne tkwią w hydronimach: Medweży (1965). od stp. ukr. Dalnej (1934–1936. dial. ukr. obiekt położony w Puszczy Kurpiowskiej. Straszny (1786–1788. Krakowa-Podgórza: Rzewny. ukr. por. Milutka (1961).: Borek 1968: 270. ukr.104 ne (1460).. ukr. łemk. Przymiotniki o charakterystyce topograficznej motywowały potamonimy: Bełaja. między rzekami Zboyna. jest wtórna wobec hydronimu. Bystryj (1949. pd. Kawny (1965. Tymczasem podstawowe znaczenia psł. w Borku Fałęckim. 136 Rzewny. RospSEMiG 451. Holly przywołuje też znaczenie ‛potok płynący od dawna’ (por. chytryj. ładny’). notowana od XVIII w. Turorzem i Omołwią 1617–1620 Lumaz I 100. por. Rabe (1849–1854. Rywna (1849–1854. Czornij (1849–1854). ukr. Najwięcej jest nazw o proweniencji wschodniosłowiańskiej: ukraińskie w dorzeczu Sanu i Bugu. Borek wiąże podobne toponimy z ap. powódź’). Płoski (1985. białoruskie w dorzeczu górnej Narwi. Miła (2006). 1849–1854). Krywe (1849–1854). bez włosów’). dubowy ‛dębowy’). Bilut łączy hydronim z przym. ukr. bystryj ‛bystry’). szuty. ukr. Dołhy (1786–1788). nagle pojawiająca się woda. Dopływ z Popiołek 2005 APHP (H-4). motywowało zapewne znaczenie ‛czysty’. kruhły ‛okrągły. Hruska (1562. natomiast Rospond z czas. dowhyj). i podaje w wątpliwość związek z przymiotnikiem ze względu na jego wtórne znaczenie ‛szybki’(HE X 32). Kremiany (1965. ukr. łemk. ukr. Zboina struga 1783 MpPerMz. Tychy (1786–1788. z uklepaną ziemią przygotowaną do osiedlenia. -ego 2006 HPol I 247. bić. riwnyj : riw ‛rów’). por. . wapennyj). Lit. Dołgi (1965. ukr. Robotna (1880). dalnij ‛dalny’). a kulturowe – w nazwach: Silski (1849–1854. Krywy/Krzywy (1883). Rzewny (2006)136. dublenyj ‛wymoczony w dubyle wywar z kory olchy’). ukr. hruzki. zelenyj). Lichy (1847. Dublen (1877–1905. 17. (1571). ukr. – Zapewne od przym. dawne gościnna woda ‛nieoczekiwanie.)137. tys ‛cis’). hillja ‛gałąź’. – H. krywyj). por. sutyj ‛bezrogi. hruzkyj ‛grząski. dziewiczy. bojkowskie i łemkowskie w dorzeczu Wisłoki i Dunajca. 139 Forma Gilaty powstała wskutek spolonizowania członu pierwszej nazwy (HE XVII 96). dł. szwarny ‛piękny. Krywyj (1934–1936. kolisty’). Silska (1963). tychy ‛cichy’). 140 Forma zruszczona. łemk. *revьnъ pierwotnie ‛ryczący’. hilljastyj ‛rozgałęziony’)139. kalna). 137 Zbójna. psł. Wołczy (1889.

w XIX w.: Śmierdząca. Beli (1317). strumienie. pojawiające się w pierwszych zapisach. ‛błoto. pirzwy ‛pierwszy w kolejności’ SEBor). W zgromadzonym tu materiale wystepują tylko 4 nazwy odliczebnikowe: Pierzwy (1786–1788. mniejsze – potoki. dziś Wieluńcz. Pierwszy (1786–1788). Niewątpliwie pochodzi od imiesłowu na -ący. – 48. Pod względem rodzaju gramatycznego hydronimy męskie stanowią 51% zbioru. Większe cieki. 2 obiekty o tych nazwach powiązane są ze sobą lokalizacyjnie: Drugi. – 269. str. dziś Żmiączka. 2006: 81–94). w dorzeczu Narwi. a ponad 70% obiektów tak nazwanych zlokalizowanych jest w części prawobrzeżnej po San. por stp. 1844). udokumentowano ponad 50% zbioru. Ponikła. i gw. -ły. Zlatna (1846. trzęsawisko’ (Spsł VII 102–103). dziś Radna. – 68. Niniejsze zestawienie nie wnosi znaczących uzupełnień do jego ustaleń. Nazwy imiesłowowe tych większych obiektów. żeńskie – 44%. w liczbie 50. Zwniąca. dziś Sanka. Wieląca. -ony. Ciekąca. – 240. kilka odnosi się do cieków o długości 20–30 km. większe rzeki powyżej 50 km to niewielki odsetek. w XIV w. Stupny (1846). mające długość poniżej 10 km. pojawia się 20 nowych zapisów. Najwcześniej poświadczona nazwa cieku z tej grupy została odnotowana w XII w. Duma. określają głównie obiekty małe. ld. w XVIII w. Szumiąca.105 Elementy słowackie spotykamy w kilku potamonimach z dorzecza Soły i Dunajca: Bela (1320. w którym poddał analizie 50 nazw wodnych z obszaru całej Polski (por. Wincenty (→ Pisa → Narew → Wisła): Glybyancza 1503 SHGMz(MK 18. s. Najwięcej potamonimów omawianego typu występuje w górnej części dorzecza Wisły po Sołę i Przemszę (202). w XV w. Archaiczną podstawę zawiera mazowiecki hydronim Glibiąca (1503)141. Małe strumienie poniżej 10 km stanowią 82% zbioru. uległy jednak substantywizacji lub na ich miejscu pojawiły się nowe (nastąpiła renominacja). 2. – 225. 164). 198) niż jednoczłonowych.. jedynie 22 obiekty (niespełna 2%). a ten od psł. dziś Szumionka. np. w XIII w. bagno. Kontynuantem w gwarach polskich jest czasownik glibać się 141 Glibiąca. tu powyżej 17 km.3. Hydronimy od imiesłowów Polskim hydronimom od imiesłowów na -ący poświęcił artykuł J. też *glibъ płdsłow. Hydronimy pochodzące od imiesłowów na -ący. Hydronimy od liczebników Liczebniki częściej wykorzystywane są jako elementy nazw zestawionych (zob. 1750). dziś Psarka. mają prawie wyłącznie nazwy w formie rodzaju żeńskiego. w XVII w. zapadając się’. Mutne (1662). -ny. Dziewięcioraki (1964). 1334. – 16. dziś nieistniejąca. – 117. por. także odcinki większych rzek – identyfikowane są przez nazwy w rodzaju męskim. co jest determinowane przez typ obiektu i jego rodzaj gramatyczny. w XVI w. Hlubokie (1846). <Glibańcza> 1965 HW nr 516. w XX w.4. *glibati ‛brodzić.. . Do końca XVIII w. chodzić po czymś lepkim. 2. -ty. nijakie – 5%. Hydronimy odprzymiotnikowe w dorzeczu Wisły określają ponad 1000 obiektów o różnej długości.

143 Jest to interesujący przykład nazwy opozycyjnej wobec zaginionego hydronimu Zimna Woda (zob. Imiesłowy będące podstawą nazw wód płynących semantycznie wiążą się głównie z czasownikami oznaczającymi efekty dźwiękowe towarzyszące przepływowi wody. 1561. trzęsawisko’ (SGPRei). oraz z działalnością człowieka dotyczącą samych cieków (Przekopana). od górnej Wisły po Narew i Brdę. Tylko 2 potoki identyfikowane są przez nazwy w rodzaju nijakim: Kryte (2006) i Zwolne (1855). poschnąć)142. Nieznana (1961). Wieląca (1480. Wśród potamonimów odimiesłowowych frekwencją wyróżniają się nazwy pochodzące od gniły. Wyczyszczon (1974). Są to: Gniła (1536. Gniłe (2003). Szumiący (1546). Moszczona ((1431) 1786). Woniąca (1965). Szumiąca (1892). 145 Forma ta może świadczyć o chęci unikania formy imiesłowu przez nawiązanie do takich apelatywów. Wodząca (2006). stęchły. Występują one wyłącznie w dorzeczu Sanu i Narwi. także pokrewne glibawa ‛łąka błotnista. por. grząska’. Ryty (1786–1788). nie bez wątpliwości. współcześnie Oronka. leniwy. Karczowana (1961–1970). Chełszcząca (1965. *zvьněti ‛głośno dźwięczeć. Zapadła (1961–1970 2 ×). Zgniły (1934–1937). . Punikła (1888). m. by dalej znowu wytrysnąć’). otchłań. 1888. 1473. pd. Oransko 1470–1780. w. Pransin 1400. a także z cechami wody. Łupiana (1660–1664. *zwniący. psł. też ‛gnuśny. skryć się’.106 ‛uginać’. Orońsko146. Stracona (1564). Zmyślona (2006). Grzmiąca (1965). Nalepa w recenzji pracy dotyczącej toponimii województwa sandomierskiego neguje jej słowiańskie pochodzenie. 1890. jest wtórna. która wymaga osobnego omówienia. Śmierdząca (1321. str. Prandzen 1546 NMPol IX (w druku).: Bełcząc145 (1937). Oranysko 1508. *Zwniąca/ Swnocza (1370. Wśród derywatów odimiesłowowych. Postacie rodzaju męskiego przybierają nieliczne nazwy. brzmieć. w tym zapachowymi. 1965). 144 Pierwotna postać n. rzeka o długości około 20 km w dorzeczu Radomki. Przekopana (1786–1788). jak zając. chełczyć ‛łkać. rekonstruowana na podstawie n. Formy żeńskie mają również hydronimy oznaczające obiekty typu potok. zgniły ‛zesputy. Przeschły (1596). Zimna Woda. m. wznieć SEBor). Orońsko 1787 NMPol VIII 148. Gniły (1786–1788). *Prądzona144/Rzeka Prądzyńska (1591. Wylewna (1849–1854). koło Ostrołęki: Posszechl (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. niżej). rzekę. Przekopana. 1877–1895. Wrząca143 (2006). dziś nieistniejąca. por. wiłać się ‛wić się’). gnibiel. występują na całym badanym obszarze. umieszczona została nazwa *Orana/Oranka (1448). szlochać’). m. Mają w większości formę rodzaju żeńskiego: Bełcząca (1471. która w ziemi ginie. 146 Por. na co wskazuje obecność n. 92v). bełczeć). 1964). por. 1900. poniknąć ‛zniknąć. 1961–1970). Inna mazowiecka odimiesłowowa nazwa dziś nieistniejącego strumienia Posechł ((1414–1425) 1456. Ciekąca (1789.. por. wyróżnia się niezłożoną formą odmiany. glibiel ‛przepaść. Odnotowana forma z XV w. rozbrzmiewać’. ale również ‛o niezbyt przyjemnym zapachu’ (7 obiektów). Chełcząca (1300. notowanej współcześnie. Narwi (→ Wisła). prądzić ‛płynąć z prądem’). Od tejże podstawy utworzono inny mazowiecki hydronim Glibiący Stok oraz małopolskie nazwy Glbiączka i Glibiączka (zob. Kopienny (1521). w odniesieniu do wody zapewne ‛wolno płynący’. Obiekty określane przez hydronimy odimiesłowowe nie wykazują wyraźnego zgrupowania geograficznego. ponikać SpXVI. w dorzeczu Narwi. jak i terenu wokół nich (Karczowana).) oraz odhydronimicznej n. Prądzona. Oransko 1569. por. chełstać ‛chlupać’). strumień. śmierdzący’. rekonstru142 Posechł. brzdąc. 1895. J. <„Posszechl”> 1965 HW nr 538. łupić ‛obdzierać z kory’). Ponikła (1561. nazwa oznacza strumień. ospały’ (SW). Woniąca. stp. gw.

zawiewać lub zawijać’). praet. które podlegają toponimizacji. które reprezentują. głównie lokatywne. oraz innych hydronimów odimiesłowowych. ze względu na semantykę. Udolph (1990: 219) również proponuje etymologię staroeuropejską. i współcześnie paradygma147 Derywację paradygmatyczną jako proces tworzenia nazw pospolitych i własnych. ukr. -ak. że należy rozważyć możliwość tworzenia okazjonalnych neosemantyzmów kreujących hydronimy. które raczej nie mogły motywować hydronimów. Bołczaczy (1985. ukr. Szumlaczy (1934–1937. W powyższym rejestrze potamonimów z dorzecza Wisły pojawia się również wiele formacji od apelatywów derywowanych. Zadziele. a współcześnie paradygmatyczne. Jeżeli odpowiednie (homonimiczne) apelatywy są notowane w słownikach. *er-/*or. por. por. Do tej hipotezy skłania się także L. inne i historycznie. -ec. sprawia natomiast. Kopertowska (1994: 213) oraz Z. Istnienie takich toponimów. Mrózek 1990: 29–50. -ina. Cieślikowa (1991: 5–25). jak: Oronne (NMPol VIII 147). bełczący). -ik. Prezentowane tu ujęcie diachroniczne utrudnia rozpoznanie derywacji paradygmatycznej w funkcji onimicznej. a także pola semantyczne. podobnie jak w mikrotoponimii (por.‛poruszać się szybko’. -nia. 3. to bliższy jest mi pogląd. głównie terminów topograficznych.(NalSand 134–135). np. iż hydronimy takie powstały w wyniku czystej onimizacji. uroczysko (Geoportal). pol. ukr. por. HYDRONIMY POWSTAŁE W PROCESIE ONIMIZACJI ROZSZERZONEJ Z UŻYCIEM FORMANTÓW NAZWOTWÓRCZYCH 3. -’e. rozwój poglądów teoretycznych oraz historię terminu w badaniach onomastycznych szeroko omówiła w części teoretyczno-metodologicznej pracy poświęconej staropolskim antroponimom utworzonym paradygmatycznie A. Takie przesunięcia semantyczne nie są notowane w słownikach. 158). Zawynnyj ((1376) 1427. Hnyła (1935.107 uje pierwotną postać hydronimu w formie *Orana lub *Oran(i)a i wiąże go z ide. skłaniają do rozszerzenia bazy apelatywów. od ide. -oł-. jak Łupiana czy Przekopana. Orane. z sufiksalnym *-ōn-. hnyłyj ‛zgniły. zawyty. Babik (489) dopatrują się związku hydronimu z imiesłowem orany. Istnienie równobrzmiących apelatywów o znaczeniach. Wśród nich jest wiele rzeczowników na -ica. zawywaty ‛zawiać. przym. Natomiast D. Niektóre typy są sufiksalne historycznie. passivi orana. a ich śladem mogą być hydronimy i rekonstruowane z nich znaczenia. gniły’). -ka. rdzeniem *or. Psycholingwistyczne i socjologiczne uzasadnienia aktu nazwotwórczego. part.1. Kilka hydronimów z dorzecza Wisłoki i Sanu wykazuje cechy fonetyczne wschodniosłowiańskie. Bednarczuk (1993: 255–256). z wschsłow. szumljaczyj ‛szumiący’). . czyni tę hipotezę prawdopodobną. i odrzuca związek ze słowiańskim *orati. Uwypuklono występowanie najczęściej wykorzystywanych podstaw rzeczownikowych i przymiotnikowych. -ek. Derywaty paradygmatyczne Termin derywacja paradygmatyczna147 stosowany jest głównie w odniesieniu do zjawisk synchronicznych. W prezentowanym zbiorze hydronimów odapelatywnych powstałych w procesie czystej onimizacji zwraca uwagę polireferencjalność nazw od leksemów specjalistycznych oraz od przymiotników. J.

przedsłowiańskich: Hoczew. wytwory człowieka – odzież.były tematem szkicu J. co nie przekonuje. uznane w niniejszej pracy za archaiczne. por. przedsłowiańskie.> *-y. mniej jest nazw od podstaw kulturowych. takich jak Płyćwa. *-ъve (< *-ū-) jest niejednoznaczna. Derywacja paradygmatyczna ma w hydronimii charakter marginalny. Pełta. Wyróżnić można tu dwie grupy: rzeczowniki o starych. s. przedsłowiańskich podstawach pierwiastkowych i zapożyczenia (np. HE XVII 33–34. Mogły powstać od odpowiednich niepoświadczonych żeńskich apelatywów na *-y. Motywacja hydronimów na *-y. Przedstawił on zasób staro-cerkiewno-słowiański (11 rzeczowników) oraz rekonstrukcje ponad 50 formacji z różnych dialektów prasłowiańskich. J. Wybrane polskie i ukraińskie hydronimy na *-ū. *-ъve rodzaju żeńskiego były zróżnicowane chronologicznie. Domański stara się etymologizować na gruncie słowiańskim. Większość hydronimicznych derywatów paradygmatycznych pochodzi od podstaw topograficznych. *-ъve (por. topografika – rośliny. to z grec. Uszew.> *-y. Narew. budownictwo). też Babik 50). Do pierwszej grupy należą potamonimy o podstawach archaicznych. 1456) identyfikuje dwa cieki wodne w dorzeczu Sanu. 50. ukształtowanie terenu. Domański (1995: 15–42) omówił szerzej 33 hydronimy (głównie polskie. Rozwadowski (1948: 14) umieszczał natomiast ten hydronim w warstwie przedsłowiańskiej. Nazwa Branew (1455–1480. poj. Bernstein (1985: 269–291). Dość powszechnie jest ona wiązana z podstawą *brъn.108 tyczne. w których morfem ten pełnił funkcję strukturalną. dotyczy tworów odrzeczownikowych. często ograniczający się do poszczególnych języków (por. odczasownikowych oraz pochodzących od wyrażeń przyimkowych.włączono 5 hydronimów odnoszących się do 9 obiektów. . Wskazaniem do ich wydzielenia i szerszego omówienia były wzmianki badaczy-slawistów o produktywności tej formacji w toponimii. *-ъve przeanalizował S. Szkwa. Żółkiew (zob. wśród których frekwencją wyróżniają się bazy roślinne i zwierzęce. też innosłowiańskie) należące do tej formacji. Omulew. Wojtyła-Świerzowska 1992: 52–55). do drugiej – nazwy wodne z późnoprasłowiańskimi denominalnymi i dewerbalnymi podstawami. W hydronimii dorzecza Wisły wyodrębniają się dwie grupy nazw rzecznych należących do formacji na *-y. rozdział I. W późnym okresie prasłowiańskim rzeczowniki na *-ū. Do dawnych formacji na *-ū. zwłaszcza jeśli chodzi o część podstaw uznanych przez niego za słowiańskie148. (-ew) w funkcji formantu paradygmatycznego. Skrwa. Tanew (zob. Riegera (1996: 149–154). w tym w hydronimii (por. oraz słowiańskie dewerbalne i denominalne abstracta.‛błoto’ i zaliczana do tematów na *-y. Nie ze wszystkimi jego propozycjami zawartymi w tym artykule można się zgodzić. Bernstein 1985: 269. dlatego wyrazy te mają mały zasięg. Mełgiew. Wojtyła-Świerzowska 1992: 52–55). κυριακός ‛pański’). 148 Wszystkie hydronimy tej formacji. natomiast J. *cŕ̥ky ‛świątynia’.ujawnia się w okresie rozpadu wspólnoty prasłowiańskiej i we wczesnych epokach rozwoju języków słowiańskich. J. sprzęty. gdyż głównie formacje z -ew (wtórnie -wa) zostały odnotowane w źródłach jako nazwy rzek. *kirikōi. lub przez upowszechnienie się końcówki biernika l. *-ъve w wyniku czystej onimizacji lub przez włączenie podstaw werbalnych i nominalnych do typu deklinacyjnego na *-ū-. Babik 352). Huczwa. z germ. należących do wielu pól semantycznych (człowiek. zwierzęta. terminy pokrewieństwa. Produktywność tematów na *-ū. Niektóre z nich trudno niekiedy odróżnić od formacji przymiotnikowych. Słowiańskie rzeczowniki o dawnych tematach na *-ū. 52). *-ъve z zakończeniem -ew oraz -wa.

str. bączal)154. dziś Ponikiewka.27 km. *poniky. m. Giełka. Polegają one na feminizacji rzeczowników rodzaju męskiego.46 km. Skawy (HE XII 146–147). 150 Tu też n. *ponikъve ‛miejsce. Nazwa ma związek z psł. *ponikъve ‛strumień. por.: *Drenia/Drynia (XVI w.. brъnъve ‛rzeka. który znika pod ziemią’. 63v). *solditi ‛czynić przyjemnym. 268v). por. *-ьve. ld. o dł. ld. Gelczew (1529). por. 50. Ponikwy/Ponikiew149. giełczeć ‛hałasować w zgromadzeniu. <Ponikiew> (= ?Mądzelka 1) 1965 HW nr 558. Ponykwi 1426 MkM I nr 256. pol. de Gelczwa (1350–1351). *permъšьve ‛to. Zapis ten dotyczy dzisiejszej nazwy Przemsza. gl̥ čьve ‛to. Historyczne poświadczenie ma wtórna postać nazwy rzecznej Giełczwica (1425). str. smacznym. por. dreń ‛roślina dereń’). Wojtyła-Świerzowska 1992: 53). HE IX 90). 154 Hydronim Bączala zamieszczony w dwu monografiach: HE XV 12 (tu zła identyfikacja. Wisły. Gelczew (1416) NMPol III 124. huk. Nazwa rzeczna *Przemszew (< *Permъši) została zrekonstruowana na podstawie zniekształconego zapisu Przeweczwe (1306) 1445 Kkk I 157.84 km. o dł. na Mazowszu. choć ta może być utworzona według wzoru hydronimów na -ū152. 152 W pobliżu znajdują się obiekty o nazwach związanych z gniazdem odhydronimicznym Uszew. *Giełcz. Wśród innych. czasownikiem *ponikati. rz. mech. Bączala (1376. hałasuje’ i *permъši. Formacje na *-i. psł. gw. Rozwadowski (1948: 292) łączył ją z ap. Ponykew (1442)1456 SHGMz(MK 3. do których zaliczyć można *gl̥ či. Babik (511–514) jako podstawę rekonstruuje apelatyw *permъši. pot. Chociaż ojkonim Giełczew ma wcześniejszą dokumentację niż hydronim.109 Hydronim Ponikiew określa 3 obiekty: Ponikiew (1564).153. oraz Ponikiew (1564)150. np. dziś Ponikwa. -szwi (1964). Mądzelka (= ? Ponikiew). zarosnąć mchem’. 6. dial. dyskusyjny natomiast był sposób derywacji (por. Bzury. Do tego zbioru może należeć także hydronim Słodew (1334) 1534. semantyka podstawy skłania do uznania nazwy wodnej za pierwotną. pot. 149 . gliniaste’ i *poniky. pot. de Golcewa (!) (1325–1327). objaśniana jako odantroponimiczna) i HE III 2. jedna u źródeł. 5. w dorzeczu Dunajca (HE XIII 203). por. ld. ld. *poniknǫti ‛znikać’ (por. derywowany od czas. o dł. co zarosło mchem’. por. łoskot’. ap. Gelczwicza (1409). Obecność polireferencjalnych hydronimów na *-y. Hipotezę tę utwierdza istnienie późno poświadczonej n. druga w pobliżu ujścia.79 km. Przemeszew. *-ъve uprawdopodobnia możliwość funkcjonowania na gruncie polskim niezapisanych kontynuantów *brъny. w którym znika pod ziemią strumień wody’ (wtórnie raczej ‛to. HE VI 13–14. Pierwotna postać nazwy wodnej *Giełczew jest odtwarzana na podstawie nazwy miejscowej Giełczew. co zarosło mchem’ są wtórne w stosunku do tworów twardotematowych i reprezentować mogą model archaizujący (por. ld. dziś Słudwia. *gľ̥čь ‛hałas. Duma 1999b: 87–94). Już J. Soły (HE IX 87). os. Ponikiew. szumieć’ (Spsł)151. 153 Według AtSd 168 nazwa notowana już w XVI w. Ponikiew 1581 NMPol IX (w przygotowaniu). a n. Gelczwya (1414). ld. *permъšati ‛pokryć się. 151 Nie można jednak kategorycznie wykluczyć pierwotności ojkonimu i jego pochodzenia od n. -ьve o znaczeniu ‛to. dziś nieistniejąca lub obiekt bez nazwy. co znika pod ziemią’). co szumi. psł. miejsce bagniste. Z. dziś Giełczewka. Wieprza. Giełczyk RymSEN I 232. niezbyt licznych hydronimów utworzonych w wyniku derywacji paradygmatycznej dominują formy powstałe wskutek zmiany rodzaju w stosunku do motywującego apelatywu (31). słodkim’ (SEBor). o dł. 8. Sony (→ Wkra → Narew → Wisła): Ponykwi (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. Nad rzeką leżą dwie miejscowości o nazwach Giełczew i Giełczwica. *gl̥ čati ‛hałasować’. później również wiązano ją z tą podstawą.

gotować’ (SEBor). to. Wątoka (1849–1854 2 ×. pastrug ‛rów. o żabach i sroce’)161. Wara (1391). Rieger (1969: 175) wiąże hydronim z psł. narosić) i Rozgnoje (1961– –1970. 15. Smarza (1786–1788. szarpanie’).. stp. jeden – dopływ Głogoczówki. Borucza 1783 MpPerMz. Szpera (1964. co wrze’. 159 Borucza. Nazwa Urwiz (1786–1788. wątok). Rechta a. wypływ. 157 J. rów/rowa. wyciek ‛wyciekanie. pochyłość łąkowa’)158. strużka) oraz jednego rzeczownika rodzaju nijakiego: Trzoń (XVI. dziś Warzyca157. skubanie. Zembrza (1845. Za element motywacji hydronimu posłużyło może bulgotanie. Borucza. Zwina (1786–1788.. łupić) przez 155 HE XII 52 notuje dwa cieki o tej nazwie. Wisły. szperać). brjaszcz ‛płytkie miejsce w rzece. dziś nieistniejąca. 1965155. uchodziła między Brdą a Łachą: Rechta 1280 Kuj 355. Wśród derywatów odczasownikowych podstawy dwu hydronimów mają po kilka równoprawnych etymologii. Cienkiej (→ Rządza → Narew → Wisła): fluwys Borucza 1525 SHGMz(AG 1027).110 Bełka (1448. dł. Postać rodzaju nijakiego mają dwa hydronimy: Narosie (1891. por. 1963. Wisły. ubiedrze ‛wyższe miejsce łąki. Rymut wywodzi nazwę od czasownika (HE XVI 130). przysuszyć?).-wsch. ukr. beblać ‛mieszać w płynnej potrawie. uchodzący 6 km na płd. Smarza. pd. Ryj (1964. Nazwa Łup(i)a ((1330) XVI w. <Rekta> l 1965 HW nr 712. bełtać’. które towarzyszy wrzeniu. str. rz. rozgotowane ziemniaki’). więcierz ‛kosz z wikliny lub sieci do połowu ryb w jeziorach lub rzekach’). urwisko) powstała w wyniku derywacji dezintegralnej (ucięcie elementu sufiksalnego). por. *Niewarcza/Newatcza (!) (1318. fosa). por. wytrzebić’ SESł). brzeszczyć się ‛świtać. wątok/wątoka. też bebla ‛gęsta potrawa.. np. gw. Przysucha (1961.13 km. 1855. ząbrz/zębrz). Spława (1983. iż chodzi o jeden obiekt. wytryskać’). Można przypuszczać. wylew’). 158 Jasienica. spławiać). od Płocka: Ubyedrza sive Jassennicza 1423 SHGPł 108. str. ryczeć’ SGPRei)159. Kilka spośród podanych apelatywów ma odnotowane gwarowe postaci w rodzaju żeńskim. z reliktowym suf. przeciągły głos. smarz ‛ślimak’. Rechta (1280)160. *var(a) oznaczającym wodę. Rzekta (1437. Maskulinizacja dotyczy kilku podstaw rzeczownikowych rodzaju żeńskiego: Fos (1963. pryskać ‛pluskać. (Podlasie) braszcz ‛strumyk’. trudno więc stwierdzić ostatecznie czy derywacja paradygmatyczna zaszła na gruncie onimicznym. boruczeć ‛wydawać niski. os. rzechtać ‛chrapliwy głos wydawać. zawoj ‛zakręt rzeki’. też psł. gdzie pluska woda po kamieniach’. bełk). 1964. Wycieka (1786–1788. Babik (2002: 213) uważa ją za derywat od ap. ld. też z XVII w. Zawonia (1966. Zawoja (1846. 161 K.. natomiast Z. *nakieł). por. ap. rów). nie warczeć). dziś nieistniejąca. wyczyścić. Krzypok (1961). od czasownika *vьrěti ‛wrzeć. . zawonieć ‛zapachnieć’). Borucza 1965 HW nr 549. -y 2006 HPol I 19. ryja). której towarzyszyła zmiana paradygmatu. zwinieć ‛wydawać z siebie dźwięk’). zawoj/zawoja (SGPRei). też jednostkowo rodzaju nijakiego Ubiedrza (1423. Głęboczka (1963. głęboczek ‛dół’). Większość hydronimicznych derywatów odczasownikowych ma formę rodzaju żeńskiego: Biebła (1930. Borucza (1525. bełk). Borucza 1775 ZWarsz 144. trzenie ‛ucieranie. -ta (< *-ъta). 160 Rechta. Nakle (1847. Więcierza (1365. beblić ‛mącić’. też ‛gatunek rośliny’). Strużek (1596. wądół’). pienienie się. *varъ ‛wrzenie. rozgnoić). okleśnić ‛wypróżnić. bez podania recypientów. może gw. też ‛gatunek grzyba’156). Okleśna (1228. Praszcza/Braszcza (1885. Pryska (1784. gw. Odnotowano jedynie dwa przypadki zmiany rzeczownika rodzaju męskiego na rodzaj nijaki: Bełko (1966. bryzgać. 156 Nie można wykluczyć pochodzenia od n. Rowa (1856. drugi – płynący w Mogilanach. Pastruga (1964. dnieć’). rzeka. ld.

31. skarpiele ‛oddzielne urwiska brzegu Wisły’) oraz Pulwa (1839. Bednarczuk (1996: 127) nazwę tę uważa za bałtycką. zamil ‛odmiał. Bugu na Podlasiu o dł.111 J. Jako derywat paradygmatyczny można też objaśnić hydronim Turośl162. Thurosz (1565) Lumaz II 92. bystry (potok). szumieć’ z negacją lub od psł. nie zaś historycznie”. E. nomina loci. Prześledzić to można właśnie na przykładzie hydronimu Bystrzyca. . Przyrostek -ica w warstwie apelatywnej tworzy m. rufy ‛rowy koło drogi’). jako formant toponimiczny kontynuuje tę funkcję i rozwija inne. -i 2006 HPol I 300. garkať ‛krzyczeć. 55. odgłosy’. Z. Turosl a. dolina rzeki’. proces ten obecny jest w nazwach: Rufa (1962. pogłoski. rz. Turośl a.. 3. harkaty ‛warczeć.in. gw. Hydronimy utworzone w wyniku singularyzacji stanowią rzadkość. Zamiło (1877–1905. mruczeć’). trzęsawisko’ SESmocz 436. też ‛mały las’. lit. (Turoschel) 1965 HW nr 517. z sufiksami nazwotwórczymi -ica. łupić. także jako bałtycki. wołać’. turosa ‛szum. czerteż ‛obszar wykarczowany’). znanego z dialektów ukraińskich. χvarščëc ‛szeleścić. Udolpha. ukr. Do grupy derywatów paradygmatycznych należą także hydronimy o cechach wschodniosłowiańskich: odrzeczownikowy Czertezia (1849–1854.‛obdzierać. też s. w tym strukturalne. ap. np. ukr. pulwy ‛wilgotne łąki. Turośl. bystra (woda). bagno’ SGPKar). gdyż odwołuje się najczęściej do apelatywów poświadczonych współcześnie. z … Turoszęm 1617–1620 Lumaz I 100. będący podstawą nazwy. Udolpha (1990: 152–157) i J. pãlios ‛wielkie bagna. dł. ros. czas. ukr. *nechvorščь ‛różne gatunki piołunu’. pd. Hydronimy Bystrzyca. choć jak stwierdza. Babik (590) proponuje etymologię słowiańską od ap. z formantem -sl-. Badaczka umieszcza nazwę miejscową Bystrzyca wśród derywatów od 162 Turośl. dość późno notowany.90 km. Babik (517–518). gw. Bednarczuk (1992: 253) w recenzji książki J. jest pochodzenia bałtyckiego. Potamonim Pulwa163. por. Apelatyw. bez nazwy 1783 MpPerMz. ter. bystrzyca. natomiast L. „jest to hipotetyczne. Rzetelska-Feleszko (1978a: 78) w opracowaniu poświęconemu temu właśnie sufiksowi wyróżnia szczegółowe typy słowotwórcze. identyfikuje ld. mielizna nadbrzeżna’) i odczasownikowy Garka (1867. por. oddziela też nazwy prymarne od sekundarnych. Turosl 1839 MpKwat V 2. Turośl 1892 SG XII 646. Pólwy omawia Z. dla którego Z. pochodzącą od rdzenia *leu̯ p-/*leu̯ bh. skłaniając się ku późniejszemu powstaniu nazwy i związkowi z czas. Pisy (→ Narew → Wisła): Turgawiten (!) 1341 KMaz II 251 (tu?).2. bystrzec lub od przym. 163 Mazowieckie n. Dumę (1999a: 30) uznawana jest za staroeuropejską. -ec. Skarpiel (1966. *lupja o prawdopodobnym znaczeniu ‛koryto. Derywaty sufiksalne Różnica między hydronimami powstałymi w procesie czystej onimizacji od apelatywów motywowanych a hydronimami utworzonymi na drodze onimizacji rozszerzonej (z udziałem formantów sufiksalnych i paradygmatycznych o funkcji nazwotwórczej) od apelatywów niemotywowanych może być nieostra. Tę hipotezę zanegował L. 49). od kasz. Bystrzec mogą pochodzić od ap. W ciągu kilku dziesięcioleci poglądy onomastów dotyczące zakresu onimizacji apelatywów i toponimicznych funkcji niektórych sufiksów ewoluowały. bystry. obłupywać’. Hydronim Niechwarcz (1330) jest objaśniany jako słowiański.99 km. Babik natomiast (447) nazwę tę wiąże z ap. Motywacja odczasownikowa i proces derywacji paradygmatycznej wydają się jednak w wypadku tej nazwy bardziej prawdopodobne (zob.

z wyjątkiem formacji archaicznych. Jeśli jest notowany w słownikach lub opracowaniach równobrzmiący apelatyw sufiksalny o znaczeniu odpowiadającym okolicznościom powstania nazw wodnych. które mogą pochodzić od gotowych apelatywów lub powstawać w wyniku derywacji sufiksalnej. geografię. -ica”. W niniejszej pracy stosowane jest rozstrzygnięcie bazujące na źródłach słownikowych. wskazuje na dwoistość motywacji takich formacji. Stwierdza. Jeśli brak źródłowego potwierdzenia takiego apelatywu sufiksalnego lub jest notowany w znaczeniu odległym od pól semantycznych wykorzystywanych w motywacji nazw wodnych. Odapelatywne derywaty sufiksalne. Wraz z uzyskaniem przez onim in statu nascendi funkcji identyfikacyjnej. gdzie i kiedy dokonuje się w wypadku onimów sufiksalnych proces słowotwórczy – wybór formantu i powstanie nowej jednostki leksykalnej czy onimicznej? Uważam. Jamn-iczny lub Jamnicz-ny : jamny lub *jamnica164. Duma (2002a: 17–26) natomiast. z zasady nie są rekonstruowane apelatywy na bazie nazw wodnych. Kleszczowa (por. lokalizacyjnej. są prezentowane w kolejności odpowiadającej ich produktywności. 1998: 16). istnienie serii nazewniczej (np. Dane dotyczące prezentowanych tu hydronimów odapelatywnych derywowanych sufiksalnie zostały skonfrontowane z hydronimami powstałymi w wyniku czystej onimizacji od apelatywów sufiksalnych oraz w miarę możliwości z deproprialnymi hydronimami utworzonymi z udziałem danego sufiksu. to taka nazwa włączana jest do grupy hydronimów utworzonych w procesie czystej onimizacji. . na płaszczyźnie przejściowej. analizując potamonimy z podstawą bystr-. Sygnalizowane jest niekiedy prawdopodobieństwo ich istnienia. Jamn-ica : jamna lub *jamnica. determinowane przez powtarzalność niektórych hydronimów. wyłączanie z apelatywnych pól semantycznych. Poszczególne przyrostki uznane za toponimiczne omawiane są według schematu: krótka geneza sufiksu. Rzetelska-Feleszko 1978a: 77). podsumowanie uwzględniające dane ilościowe. to hydronim uznawany jest za derywat sufiksalny. nazw pochodzenia botanicznego) oraz tzw. Mimo że istnienie lub brak apelatywu sufiksalnego homonimicznego z hydronimem w słownikach niekoniecznie musi świadczyć o jego nieistnieniu w przeszłości. Pozostaje pytanie. że nazwy typu Bystrzyca mogą być „nazwami prymarnymi mającymi odniesienia do ap. dyferencyjnej następuje stopniowa jego desemantyzacja. choć w podsumowaniu skłonny jest uznać je raczej za związane z rzeczownikiem bystrzyca niż z przymiotnikiem bystra. 164 Podobne procesy omawia w odniesieniu do staropolskiego materiału apelatywnego K.112 pierwotnych przymiotników (por. udział w tworzeniu apelatywów. że odbywa się to raczej przed włączeniem tej jednostki do odpowiedniej klasy onimicznej. tworzone z użyciem kilkudziesięciu przyrostków nazwotwórczych. bystrzyca ‛szybko płynąca woda’ lub sufigowanymi na gruncie derywacji nazwotwórczej od bystra z suf. łączliwość i funkcje toponimiczne sufiksu. chronologię. Jamna : jamna. prezentacja hydronimów według podstaw formalnych i semantycznych. czyli wysoką polireferencjalność. przeskoków motywacyjnych w derywacyjnym łańcuchu onimicznym (np. Jama : jama. J.

głównie odrzeczownikowych) i żaden z nich nie oznacza słabego nasilenia cechy (por. Młodawa. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -awa Sufiks -awa znajdował się od dawna w kręgu zainteresowań badaczy i dość powszechnie uważany był za stary formant hydronimiczny. W hydronimach pojawia się zarówno rzeczownikowy sufiks -awa. Ta postać jest jednak wtórna. oraz -aw(y). Nidy. Mosgawa (1396) NMPol VII 268–269. Grochowska 1975: 333–342).1. Derywaty hydronimiczne z formantami rzeczownikowymi 3. na bazie ojkonimu zrekonstruować można pierwotny hydronim *Mozgawa. *mozgavь(jь) ‛содержащий мозг’ (ESSJ 20. najwcześniej pojawiającym się w źródłach hydronimem w tej grupie. 91). cytowany w HW (nr 134). podobnie jak J. pol. dopuszcza związek z *muzga/*muzgь – płdsłow. *Radawa/Radawka. nie tworzy on aż tak wielu nazw wodnych na badanym obszarze (ponad 20). Włodawa. Sufiks -awa pochodzenia germańskiego jest spotykany w hydronimach warstwy najstarszej. np.82 km. NalSand 126). por. o dł. por. Srzeniawa. por.113 3. Kleszczowa 1996: 277). Przegląd dotychczasowych poglądów na temat jego pochodzenia oraz prezentację toponimów. pd. też przym. trawa pod wodą rosnąca’ (SW). Kleszczowa 2003: 64–66). jak i przymotnikowe podstawy na -awy (fem. Mtawa/Mołtawa. Należy jednak odróżnić go od sufiksu -awa. Wśród. pol. Uznanie tej formy za pierwotną. -awa wyróżnić można dwa zbiory derywatów: denominalne i dewerbalne. zamieszcza Z. 14. яма наполненная водой’ (: *muzgati. koloru’. Najstarszym. 202. Nalepa (por. iż -awa jest typowym sufiksem hydronimicznym. Mierzawy (→ Nida). . Poniżej omówiono tylko nazwy uznane za słowiańskie. por. Odnotowana jest także n.: Dokawa. tzn. którego brak jednak wśród poświadczeń źródłowych zebranych w monografii serii Hydronymia Europaea. Mława/Mławka. tworzącego na gruncie apelatywnym odrzeczownikowe nomina loci i actionis.49 km.2. odczasownikowych i odprzymiotnikowych (por. mózg. jest Mozgawa (1195). W okresie prasłowiańskim przyrostek *-avъ tworzył przymiotniki o znaczeniu ‛słaby stopień intensywności jakiejś cechy. o dł. która to funkcja jest charakterystyczna dla tej klasy derywatów współcześnie165. музга ‛впадинa на поверхноcти земли. pd. o podstawach przedsłowiańskich – 8 takich hydronimów z dorzecza Wisły znalazło się wśród nazw archaicznych. roślina z rodziny traw’ (por. ‛древесный сок’. które go zawierają (wraz z mapką). pol. czerniawy ‛prawie czarny’. ros.: *čŕ̥navъ (*čŕ̥n’avъ). Rymut wiąże ją z ap. mozga ‛ostrzyca. też odprzymiotnikowe i rzadko odrzeczownikowe nomina loci (por. por. Kowalska 2011: 91–92). tworzy jedynie kilka derywatów odrzeczownikowych. HE XVI 93–94). W gwarach derywował odczasownikowe. Tyrawa/Tyrawka. 165 Obecnie zbiór przymiotników na -awy wzrósł do około 90 formacji i są to głównie derywaty odprzymiotnikowe (por. Zastanawia zapis „Muscawa” (Muzgawa). str. por. rz. muzga ‛gatunek lepszej trawy. W okresie staropolskim apelatywne derywaty przymiotnikowe na -awy są nieliczne (29 formacji. derywowana od nazwy miejscowości Mozgawa. hydronimów z suf. 197–198. Mirzawa. Wbrew powszechnym opiniom. Mozgawka (1787). Osława. 6. *čŕ̥nava. -awa). Sufiks -awa w staropolszczyźnie nie jest produktywny.: Moschawa (1241–1243). derywującego przymiotniki odrzeczownikowe i odprzymiotnikowe.2. *muskati.1. czarniawy. *čŕ̥navo ‛mający kolor zbliżony do czarnego’ (Spsł). Babik (54–59). K. muskać).1.

tarnina. 1979. Smugawa (1786–1788. Klykawa 1508 NMPol IV 496. ld. ‛rzęsa wodna’)169. Rozwadowski (1948: 294): „Srawa […] pochodzi od tego samego pnia. pd. m. Kisieliny (→ Wisła). na Mazowszu: fluvium Crzakawa 1512 SHGMz(Siel. -y 2006 HPol I 147. Rzezawa (1786. Za takim pochodzeniem opowiedział się także 166 Krzakawa. uchodziła koło Bobina. Liniawa. a ich ujścia dzieli odległość około 10 km. źródło takiej wody’. rz. Motywację równobrzmiącego hydronimu. Łąkawa. Marchawa (1501. Cykawa 1961 HE XVI 27. Oba obiekty o n. dł.: NalSand 95. kał. zboże) oraz Żyława (1648. w ziemi wyszogrodzkiej: Marchava 1501 SHGWy 33. ternyna). Lit. *mr̥ chy *mr̥ chъve ‛marchew’. Rząsawy. podał już J. por. w. ukr. wypływający z Gałek. n. mogło więc dojść do ponowienia. 170 Nazwa ma związek z n. kal). choć nie można wykluczyć ponowienia. psł. 2. *Kalawa/Kolawa (1964). Hydronim Srawa (1802–1803). zapewne pd. rus. *klikati : *klikti : *kliknǫti ‛krzyczeć. uznany został przez J. z jej odwiecznymi kopalniani. Szydława (1855. smug ‛łąka między polami’ SGPKar)170. uznaję obie nazwy za derywaty paralelne. leniwego nurtu rzeki)173. żyła ‛woda zaskórna. krzak)166. pólko). Srawa (1855). może na określenie szczególnie powolnego. który opowiada się za późną genezą i związkiem nazwy wodnej z czasownikiem srać. semantyka podstawy pozwala jednak uznać n. 175 Historycy identyfikują szesnastowieczną Smarkawę z Krzyworzeką. Za pomocą sufiksu -awa uformowano również nazwy odczasownikowe: Cykawa (1966. psł. Łąkawa (XX w.> -er. ter. 173 Por. rzęsa. sidło)171. 168 Marchawa. Potamonimy odrzeczownikowe z przyrostkiem -awa to: *Bobrawa/Bobraw (1350. ukr. pd. a to z powodu źle zidentyfikowanych zapisów średniowiecznych. 133.. pierwszy zapis: Zyrzawa 1350. zapożyczone z germ. 169 Por. Wisły. 172 Por. tarn. AtKr 293. n. Por. n. lin. Smugawa. sączyć’ SW. Ternawa (1377) XVIII w. psł.. uchodzi w Biadolinach: Lonkawa XX w. Babik (574–576). lin̕ ‛gatunek ryby’). gw. Sidława 1982 WUN III 207. w znaczeniu topograficznym ‛pastwisko’)172. smarkać < psł. por. Kobielnika (→ Krzyworzeka → Raba) HPol I 258. por. SEBor)168. kanałem”.. a uchodzący pod Zakrzewem.57 km. Sidława (1936. n. wydłużone obniżenie terenu’ Sstp. Żyława to dopływy Zielawy (→ Krzna → Bug).(1970. Zbożawa. *Muława/Muttawa (!) (1867. zanotowanego także w XIX w. Iława (1644). ukr. Dumę za archaiczny (HE XIV 81. teren. muł). a Rzeżawa > Rzezawa – rozpodobnieniem fonetycznym (HE XII 170).oraz metatezą. smuga ‛dolina. który jest w srać. wsi (w pobliżu Bochni) Rzezawa. 171 Por. *Klikawa/Klikawka (1883. *žirъ ‛pokarm’. por. Wisły w Wieliczce. ‛źródło. Smugawa 1964 HE XII 181–182. Polkawa (1848. pot. głośno wołać’ SESł)174. 174 Nazwa miejscowa Klikawa notowana wcześniej. szydło). Smarkawa (1350. dziś Strawa. ld. Zmianę Żyrzawa > Żerzawa > Rzeżawa K. Luciąży (→ Pilica). Krzakawa (1512. Geoportal. 167 Łąkawa. pola we wsi Borowiec 1964 (HE XIV 74). *smr̥ kati ‛pociągać nosem’ SEBor)175. I 40). (1880. Rymut objaśnia przejściem -ir. Śmigawa (!) 1934. lasu: in nostra silva densa Smarkawa (1350) ZDM I nr 59 (HE XII 181). też n. str. ld. zdrój’ Jurkowski 1971: 43). dziś nieistniejąca lub obiekt bez nazwy.: SHGWy 33. HE XVI 58. Szeroko problemy identyfikacyjne i etymologiczne tej nazwy omawia Z. bot. plurale tantum Kalawy (1545). ter. cykać ‛pić pomału. Orza (→ Narew → Wisła).. Duma 1999a: 33–35). <Krzakawa> 1965 HW nr 539. 1–2. możliwe że współcześnie to Smarkówka. Rzęsawa (1511–1523. dziś Serafa. łąka)167. bóbr). m. Kalawa (1965.114 Rzeczki Mozgawę i Mozgawkę dzieli w linii prostej około 17 km.. dziś nieistniejąca. . za pierwotną. por. w Wieliczce. jest Srawa rzeczywiście od wieków po prostu ściekiem. Kolejne dewerbalne nazwy wodne były przedmiotem uwagi wielu badaczy i posiadały różne etymologie.

-y 2006 HPol I 222. Rieger uważa nazwę za słowiańską. Pręczawa 1888 IX 38.115 K. Wisły. J.1. por. Fastnacht 2007:132–142.: Murmawa (1389) 1428 AGZ VIII nr 19. z suf. *prędǫ ‛wykonywać (szybkie gwałtowne ruchy). Pręczawa a. dziś Mątawy. Gapa. HE XII 172–173).33 km. podają jako pierwszą etymologię słowiańską od „*mąt-. 1845 MpRey nr 48. dopuszczając też pochodzenie bałtyckie. Laskowski (1962: 171–187). który. W okresie staropolskim odnotowano tylko kilkanaście derywatów apelatywnych. Sławski (1974: 139–141) wskazuje również na jego dużą rolę w „onomastyce słowiańskiej”. Czarniawa i Rudawa. Odapelatywne hydronimy z suf. od Bud i Jeziora Środkowego. F. W gwarach przyrostek ten występuje rzadko. od Lisich Kątów: flumen Prenczellam 1533 Woel 748. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -yni(a) Przyrostek *-yn̕ i (wtórnie z wyrównaniem do tematów na -’a) w okresie prasłowiańskim formował żeńskie odpowiedniki męskich apelatywów osobowych. 29. Duma (1977: 71). Jezioro Gulbińskie. Mątawa. Sufiksowi temu w języku polskim na tle słowiańskim poświęcił w latach sześćdziesiątych artykuł R. Rymut (por. 102. n.-zach. m. Morwana 1565 Luukr II 251. także H. Lit. pd. Zmiany nazw Srawa > Strawa. zwrócił także uwagę na toponimy utworzone z jego użyciem. Strawa > Serafa należy tłumaczyć tendencją do eufemizacji. ujście na płd. dziś Mątawa. 3. które często ulegały konkretyzacji. „Od dawna – z niejasnych przyczyn – podejrzewana o pochodzenie bałtyckie” – stwierdza Z. por. 1796–1802 MpSchröt XXI. To objaśnienie powtarza E. związaną z ap.93 km. Pręczawa.: Montaw 1374 NMPol VII 12. poruszać. rzeczowniki abstrakcyjne od przymiotników.: SHGCh 56. jak w pol. Babik (454) na podstawie rzekomej etymologii zawartej w „Nazwach rzecznych Pomorza między dolną Wisłą a dolną Odrą”. 75. dziś Morwawa. głównie odrzeczownikowych nazw żeńskich (Kleszczowa 1996: 262–263).. czasownikiem *pręsti. o dł. str. Pręczawa177. prope ripam fluvii Mormava … ex alia parte Mormawa 1518 AGZ XIX nr 3117. Hydronimem budzącym nieuzasadnione kontrowersje jest *Mątawa/Montau (1350)176. Wisłoka (→ San). w której można wyodrębnić suf. a podstawę łączyć z psł. Rzetelska-Feleszko i J.2. Kowalska (2011: 102) notuje 7 rzeczowników oznaczających nazwy miejsc. machać ciałem lub częścią ciała’. Przenzawa ok. też *prǫdъ ‛szybki nurt wody’ (SEBor). natomiast Z. <Prenczella> p 1965 HW nr 764. de alte Mühle auf der Prenczawa 1555–1560 Froel I 178. Jakus-Borkowa (Św 39). *morava (HE III 46–47). -wy 1971 UN 178. Babik (462) opowiada się za pierwotnością nazwy niemieckiej178. -ynia Por. -awa. omawiając głównie formacje apelatywne. Pręczawa 2005 AtPHP(E-3). powstałe w procesie czystej onimizacji od przymiotników na -awy lub zleksykalizowanych apelatywów na -awa. -awa”. tylko w odwrotnej kolejności (HE I 19). mącić. A. Rivulo Morvava 1786–1788 MJ XV 130. 15. 15. Pręczawa. Tymczasem autorzy. Polskie formy adaptacyjne (fonetyczno-morfologiczne) pojawiają się od XIV w. <Prenczawa> a. Dominują tu polireferencjalne nazwy Czernawa. miejscowych oraz terenowych. 16. ld. 176 177 . 178 W okolicach Rymanowa są ślady osadnictwa niemieckiego. źródło w jeziorku na płn.2. Pręczawa. Prenszawa Fl. Podobny liczebnie zbiór tworzą hydronimy na -awa. dł. ld. rz. 300. E. Wśród odonimicznych hydronimów na -awa (których jest około 20) notowane są wyłącznie czyste transonimy ponowione z obiektów wodnych. Dość zagadkowa pozostaje n. odnotowaną też w XIV w. Górnowicz. Osy (→ Wisła). płynie przez jez. Przyrostek -awa użyty został do adaptacji nazwy niemieckiej Morbach (1376).

Apelatyw krztyk ma również gwarowe znaczenie ‛szyja’. w rejonie Końskich (informacja własna). łac. zid ‛budowla’ SEBor 736. pol. *virъ ‛wirowanie’. W dorzeczu Bugu również znajdujemy n. *zьdati. J. -ynia. *leu̯ bho. Przyrwy. Nazwy wodne od części anatomicznych są dość częste w toponimii. dziś Lutnia. ter. kret. J. 183 Podobnie jak Lutynia w dorzeczu Warty. 182 Przegląd i krytykę hipotez etymologicznych przedstawił Z. Dopuścić również można pochodzenie odantroponimiczne od Nazwa stawu zestandaryzowana w formie Staw Krztyni. *zьďǫ ‛lepić. gardziel. Pilicy.116 (w funkcji lokatywnej) to zaledwie kilkanaście nazw. Wyrynya 1503 HE XV 152. formować z gliny itp. najdłuższy obiekt w tej grupie (ponad 37 km). por. Sanu. ruchliwy’ i pol. psł.ma różne objaśnienia.‛odzierać z łupin. ld. 181 Nazwa miejscowa Zdynia notowana od XV w. przenośnie ‛wąski przesmyk wodny’ (HE XIII 122). świętokrzyskie. w. głównie odrzeczownikowych. wśród których najstarszą i posiadającą bogatą literaturę jest Krtyna (1257)/Krtynia (1499). HE X 96). lutum ‛błoto’ Duma 2010: I 129. dziś Lubianka. w dorzeczu Kamiennej. przez K. korować. rz. też krztań ‛gardło. nazwa dla J. np. Lutynia (1884). *ľutъ w znaczeniu ‛ostry. do *ľutъ ‛gwałtowny. krtań/grtań. 180 Por. Z. psł. współcześnie i dawniej rozciągały się tu lasy). Babik (358–359). Wątpliwości budzi tylko wielkość obiektu – około 6 km. też n. rdzenia *leu̯ t-/*lou̯ t-/*lut-. Rymut uważa ją za niejasną.. w opozycji np. woj. Babik (422) opowiada się za obecnością w podstawie ap. krzet ‛kret’ (HE XVII 129). dziś Werynia. Kontrowersje etymologiczne wokół hydronimów na -ynia nie dotyczą tylko tej jednej nazwy. Cadynka 1786–1788 HE XII 27. krutùs ‛żwawy.(por.. gwałtowny ruch obrotowy wody’. przyjemny’ (< pie. wir.: Szyja. bułg. oraz sufiksu -ynia. Czy słusznie? W hydronimii dorzecza Wisły znajdujemy jeszcze 3 nazwy wodne z tym rdzeniem: Krztoł (1357). których podstawy nie są zbyt jasne: Cadynia/Cadyna (1786–1788. gwałtowny. *leu̯ p-/*leu̯ bh. co przekonuje. naczynia’. Oto pozostałe. zdun. Udolph natomiast podaje jako etymon rdzeń ide. odrywać’ (HE XVI 76. o dł. chwatać?). dziś zapewne nieistniejąca lub niezidentyfikowana. dziki’. Nagłowice.in. może od podstawy *ľubъ ‛miły. rz. krztań. Babik (435–437) wysuwa tezę o rodzimości hydronimu od psł. też wier ‛szybki. Podstawa lub. pol. cetyna ‛igliwie świerkowe. który widzi tu wpływ ukraiński i interakcje dwu systemów językowych. z ap. pd. ściany. ld. krztoń ‛krtań’. Rymuta łączona była z ide. Krztówka (1531). Z. *vьrěti ‛wrzeć’ (SEBor). Zielawy (→ Krzna → Bug). Nazwa Lubienia (1363). dziś Cetynia. kret lub równobrzmiącej n. Bugu. w XVI w. por. K. por. która może mieć pochodzenie przedsłowiańskie183 (por. -u -ego 2006 HPol II 161. Riegera niejasna. kręcić’ (HE XV 152). grdyka’ SEBor 263) w przenośnym znaczeniu topograficznym. pd. odrzuca natomiast związek z ap. kojarzona z gw. w lokalnym użyciu Krztyk. Cadyń 1963. który można odnaleźć w lit. Duma (1999a: 29) uważa nazwę za staroeuropejską od rdzenia *krut. od pie. por. (HE XV 164–165). Zdynia (1359)181. stp. Cadynia. krtyk ‛grdyka’. utworzonych za pomocą suf. os.‛miły. Niejednoznaczną podstawę ma n. gałęzie rąbane’ SW)182. więc nie należy chyba odrzucać związku tych hydronimów z podstawą krzt. 35 km. *u̯ ei-r ‛wirować. pot. gm. dziś Krztynia. dziki’. Fatynia (1448)/Chwatynia (1786–1788. Werenia (1660–1664)184. oraz staw Krztyk179 w przysiółku Krztyk. kochany’ SEBor). Piszczel. może w okolicy Nowego Sącza. też może: psł. może cedzić?)180. Citynia (1809)/Cietynia (1839. Rymuta m. możliwe że jest ona pierwotna. więc nie bez pewnych wątpliwości hydronim Lubynia włączam do słowiańskich. 184 Nazwa miejscowa Werynia notowana wcześniej niż hydronim. dość późno pojawiający się w źródłach. ld. łączona przez K. 179 .

117 n. ter.1. -ja. podobnie przy -ica (wraz z rozszerzeniami). 186 Współcześnie odnotowano n. Kłotynia (1965. i były szczególnie produktywne w językach grupy północnosłowiańskiej (Sławski 1974: 99). Poniższe nazwy budzą mniej kontrowersji: Borynia (1435. s. grabówka dla K. Kowalskiej (2011: 53) grabówka jest klasyfikowana jako rzeczownik odrzeNazwa miejscowa notowana po raz pierwszy w takiej samej formie i w tym samym czasie co nazwa wodna. Moszczenicy → Bzura → Wisła) HE XIV 52. czasowniki. deminutywną. 187 Kłotynia. Wodynia a. w gwarach bardzo produktywny jest w funkcji lokatywnej (Kowalska 2011: 50–53). też n. 185 . 188 Nazwa Kostrzynia zidentyfikowana za AtŁęcz 138 z Mościenicą (pd. *Wodynia/Wodynka (1409)189. strus. n. Wodynka 1965 HW nr 351. choć wtedy n. której nazwa jest wtórna wobec hydronimu (por. ściek’. szczeciniaste’. -eczka. torfowiska w Łążynie 1972 UN 187. Hudynia (1882. Tworzyły one feminativa. Kostrzynia (XVI w. 29). substantywizowały przymiotniki. Tatynia. os. 162. oprócz rdzenia indoeuropejskiego rekonstruuje również znaczenie hydronimiczne apelatywu. Boryń 1963 HE XVI 60. Lubienia byłaby chyba pierwotna (nazwa rzeki i nazwa miejscowa notowane w tym samym okresie). kostrzewa ‛chwasty zbożowe’)188. W. Kłotynia. Łydynia (zob. por. -ówka. *kostrze ‛rośliny bardzo szorstkie. Już w okresie prasłowiańskim wyabstrahował się złożony sufiks -iczka (< *-ič-ьka z nawarstwienia się *-ьka na deminutywne *-ica) oraz -awka (< *-av-ъka z nawarstwienia się *-ъka na *-ava). Lubienia (1849–1854). objaśniając ojkonim.. Kleszczowej (1996: 118) są derywatami odprzymiotnikowymi od dębowy. jako ‛niecka. ale por. 182a). Drwęcy (→ Wisła). też strukturalnej. os. W wypadku suf. hudki ‛żwawy. bór)186. Bijak 2001: 221). Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ka i rozszerzeniami Przyrostek -ka wywodzi się z prasłowiańskich sufiksów *-ьka. m. Lubynia (1565). grabieżca’. Niektóre spośród tych obiektów. -ączka. dziś bez nazwy. sufiks -ynia zawiera także. występowały głównie w funkcji deminutywnej. Tatyna (1849–1854. pd. 182. n. III 37–38. uchodziła między Gnilszczyzną a Mokrą (dziś Bacha): <Kłotynia> l 1965 HW nr 651. m. str. jak i nazw własnych). Wodynka 1476 SHGMz(MK 5. który stanowi podstawę hydronimu. też hudać ‛wydawać głos właściwy dudkowi’ SGPKar). notowana od XV w. ld. we wsi Wodynie: Vodinka 1409 Czer nr 2020. dziś nieistniejąca.. Choć przyrostek ten ma charakter wielofunkcyjny. dziś Lubenia185. Borynia 1961 i n. 3. rów. por. zwłaszcza o większych rozmiarach.2. Apelatywy dębówka. HE XVII 140. Świdra (→ Wisła). natomiast w opracowaniu A. 189 Wodynka. grabowy. Tata SSNO). Miękinia. -ułka. str. później wyodrębniły się formanty rozszerzone: -anka. tatь ‛złodziej. tworzył derywaty odczasownikowe. także odprzymiotnikowe (Kleszczowa 1996: 106–118). 7. Kolejne trzy nazwy wodne z tą podstawą określają obiekty położone w dorzeczu Sanu: Lubynia (1359) 1512. prędki’. 181v). por. posiadają dość wczesną dokumentację i rozproszone są od dorzecza Skawy na południu (Cadynia) po dorzecze Drwęcy na północy (Kłotynia). – Tu też wieś Wodynie. kloc do rąbania drzewa’ SESł)187. gw. -ka pełnił funkcję strukturalną. wyżej).3. Hydronimy utworzone w procesie czystej onimizacji od rzeczowników na -ynia (< *-yn̕ i) są nieliczne: Kruchynia. dziś Lubienia. W okresie staropolskim suf. *Lubien z suf. Vodzynka 1476 SHGMz(MK 5.. ter. uznana za archaiczną. kłot ‛pniak. *-ъka o identycznych funkcjach. – Por. Przeginia (zob. badacze różnie wyznaczają granicę między podstawą a sufiksem (dotyczy to zarówno apelatywów. -ka (wraz z rozszerzeniami).. stp. -aczka. Makarski (1986: 101).

nowinki ‛pole po wykarczowaniu lasu’. Takie właśnie rozstrzygniecie zaprezentowano w tej monografii. I tak Jabłonka zapewne określała pierwotnie rzekę płynąca wśród jabłoni. czy w sposób wystarczający identyfikowałyby ciek nawet mały. ale też określające inne desygnaty względem podstawy. nie wyróżnia się produktywnością w toponimizowaniu podstaw rzeczownikowych (por. Las Bziniec 1963 Mp-25(beł 2). z późniejszą zmianą w hydronimie -anka > -eniec. czy np. 190 191 Ich obecność sygnalizowana jest w przypisach. ld. Biorąc pod uwagę chronologię zapisów. HE VI 7). W HE zignorowano najwcześniej zanotowaną formę Bzanka. i mn. Notowana jest również n. równobrzmiące toponimy190 i brak stabilności nazwy. niektóre z nich można uznać za neosemantyzmy powstałe na bazie deminutywów (por. niemające znaczenia lokatywnego. Kleszczowa 1996: 106–123). Jak należy traktować więc formacje deminutywne w hydronimii? W mikrotoponimii umieszczane są one wśród bezsufiksalnych i dlatego przyrostek ten w nazwach terenowych Śląska Cieszyńskiego w XVIII w. -ówka. glinka ‛dół po glinie’. Materiał gwarowy dotyczący derywatów lokatywnych z tym sufiksem dostarcza przykładów na deminutywa formalne. Mznter 234). za pierwotną uznać należałoby nazwę miejscową. Pojawia się pytanie. a część derywatów w zbiorze tu prezentowanym może stanowić wynik derywacji semantycznej (tj. . Sambucus’. 5 km. są tu również leksemy o różnorodnych relacjach między derywatem a podstawą oraz o niejasnej funkcji semantycznej (por. Prześledzić te problemy można na przykładzie hydronimu zapisanego w XV w. ok. Z sufiksami w funkcji nazwotwórczej. że funkcja toponimicznego sufiksu derywującego od rzeczowników niemających charakteru lokatywnego mogła być rozszerzana właśnie o znaczenie lokatywne. deminutywnej. Mając świadomość. Stosunek pierwotności pozostaje nieustalony również w NMPol. mogły się stać podstawą hydronimów. łąki’. neutralne semantycznie.118 czownikowy od grab. Mrózek 1990: 45–46). a więc przyrostkiem nazwotwórczym byłby -eniec. symilatywnej. botaniczne i zoologiczne apelatywy na -ka. Trudności w objaśnieniu motywacji potęgują się. rz. gdzie jako podstawę podano ap. z rozszerzonym suf.). Bzenecz 1409 NMPol I 483 oraz n. gdy w grę wchodzi kontekst onimiczny. iż dopuścić można równoległe utworzenie wskazanych toponimów od tej samej podstawy za pomocą różnych sufiksów. Kowalska 2011: 52). (współcześnie bez dokumentacji): Bzieniec. jabłonka ‛mała jabłoń’? Wydaje się. Zbiór hydronimów na -ka omówiono w grupach z przyrostkiem nierozwiniętym i jego wariantami rozszerzonymi (w l. w stosunku do funkcji deminutywnej czy strukturalnej. poj. Inaczej wygląda metodologiczne podejście w badaniach nad szesnastowieczną mikrotoponimią mazowiecką. Bzieniec. gdzie wśród głównych funkcji sufiksu -ka wymieniono tworzenie nazw odrzeczownikowych od wyrazów pospolitych (por. Bzieniecz (1427) 1588 ZDM V nr 1365 (por. czystej onimizacji). por. bez ‛krzew. dziś obiekt bez nazwy. Istnienie jednak różnych słowotwórczo postaci nazwy wodnej i nazwy miejscowej powoduje. sygnalizującej podrzędność. niwka ‛część pola. dla onimów odtoponimicznych. o dł. np. feminatywnej. iż motywację pewną można ustalić (a więc i wydzielić sufiks toponimiczny) np. ter. por. wapienka ‛gleba z dużą zawartością wapna’. W materiale staropolskim odnajdujemy apelatywy z przyrostkiem -ka w funkcji strukturalnej. zdecydowano zaklasyfikować do grupy hydronimów sufiksalnych191 poniższe nazwy. wyodrębniono przyrostek -ec i nie rozstrzygnięto kwestii pierwotności hydronimu i ojkonimu. m. Ciemięgi ( Bystrzyca  Wieprz): Bzanka 1416 LKP 149.

Tymianka. n. Tymianki 1971 HE X 193. jezioro). Rozdołka (1531. linia wężykowata’. dawny ap. wraz z zapisami dla n. bałwan)193. Barzynka (1965. 192 Pierwsze zapisy podane w HE XV 12: inter Dobrzechowa fluuium et Banczela paludinem (1373) KMłp III nr 856. *tymiano ‛bagno’ Nitsche 1964: 90)194. brzeźnica)198. Banczela 1427. 196 Nasuwa się wątpliwość co do odapelatywnej motywacji nazwy tego cieku (mimo niewątpliwego znaczenia związanego z hydrografią) w związku z istnieniem wsi o n.119 Hydronimy z sufiksem prostym -ka (wraz z plurale tantum na -ki) stanowią ponad 50% ogólnej liczby nazw na -ka wraz rozszerzeniami. woda mętna’ SW). Brzeźniczka 1890 HE XVI 21. Łękawka (1884. Średniowieczna Ciśmionka zestawiana jest przez historyków ze współczesnym Glinczanym Potokiem. korytem rzeki należą: Bączalka (1880. Babik 592. też n. grząski. w HE XV 26–27. rz. . 1786–1788. błotnisty. bachorza. mleko). 1960196). ap. Szczawinka (1934– –1937. z dorzecza Wisłoki. Obrzydka (1886. Teoretycznie więc mamy do czynienia z dwoma obiektami wodnymi. Jeziorka (1855. przyp. trawiasty. nadwodny’ Spsł). 197 Por. ld. prud. prąd). Bałwanka. obiekt lokalizowany koło wsi Samoklęski w pow. Garbka (1934–1937. n. staw). 4. pola Debrzki 1965 HE XV 35. bagno’ SGPKar). Ostrówka (1238. gw. wypływa z Jeziora Fabrycznego: Młynówka. smuga). odnotowanej już w 1563 r. ap. Smródka (1994. gw. też ‛łęk. Chechełka (1970. psł. Żywiczka (1983. rudawa). miał ‛błoto rzadkie. str. Ropka (1519. dł. wsi. Jabłonka (1496. Drapaczka (1974. Rudawka (1892. inter Banczala et Dobrzechowa fluuios (1376) XV KMłp III nr 883. n. 193 Bałwanka. por.47 km. co ma kształt łuku. Prudka (1888. -i 2006 HPol I 4. m. choć zanotowany później. łękawa ‛coś. odraza’ SW. 38). barzyna ‛teren podmokły. wstręt. którego współrzędne odpowiadają notowanemu w SG i HW potokowi Dobryński. krzywizna. nie dotyczą tego obiektu. wisła ‛wszelki wylew wód na wiosnę’ SGPKar). Smuszka (XIX w. blåsk. smród). d. por. zapewne od drapaki ‛jeżyny’ SGPKar). określa zapewne potok śmierdzący). żywica). 198 Por. blosk ‛blask’ SGPKar. ter. Cimianka (1414–1425.. Szczawy (por. Bałwanka. Mleczka (1405. szczawa). rozdół ‛głęboka dziura. wydrążenie’ SL. muł. gw. Baczalka 1529 NMPol I 104. Tyśmienica. 194 Por. Bałwanka (2004. zapewne od ap. wygięcie. zamieszczony przez K. garb ‛góra’). Wcześniej notowana jest n. 195 Por. n. sprawia również problemy identyfikacyjne. Ciemianka 1439 NMPol II 131. bachorze ‛błotnista nizina. Brzeźniczka (1882. *morava ‛teren podmokły. oprócz trudności etymologicznych. por. Nazwa. jasielskim. (NMPol (kartoteka)). Miałka (1965. ze zmianą sk > šč). Do formacji pochodzących od rzeczowników o znaczeniu topograficznym związanym bezpośrednio z wodą. też ‛wąwóz’ SGPKar). Wisełka (1965. bagno. Hydronim zapewne pierwotny.: Banczalka 1424. Bloszczka (1961–1970. HPol I 37). W grupie odrzeczownikowych hydronimów na -ka wiele jest nazw florystycznych: Buczynka (2006 2 ×. Kłopotnicy (por. Ciśmionki (1965). Etymologicznie hydronim łączyć należy z psł. błoto’). Stawka (1839. m.. jabłoń). Rymuta. bączal ‛głębokie miejsce w rzece’)192. ostrów). W wykazie nazw zestandaryzowanych Ciśmionka to ld. Do tej grupy należy też potamonim w formie plurale tantum Debrzki (1965)197. ropa). choć mogą to być tylko byty książkowe i kartograficzne. Tymianka (1414–1425195. obrzyd ‛obrzydliwość. -i 2004 GUGiK. chechło). Jamiołka (1859. Inwentarz nazw z tym przyrostkiem otwiera wymagająca szerszego omówienia Ciśmionka (1482). HE III 2. AtKr 290). Wel (→ Drwęca → Wisła). ter. *tismenь ‛cichość’ > *ciśmień (ta sama podstawa w n. por. Morawka (1539. łąka’). buczyna). Od apelatywów oznaczających cechy gruntu lub pobliskiego terenu utworzono następujące hydronimy: Bachorka (1781. lecz cieku w dorzeczu Wisłoka.

Jesionka/ Jesiona (1965. rak ‛skorupiak’ lub coll. Łochaczka (1786–1788. werba). 1964 2 ×.. 199 Jasionka.> k-). włosień. igliwie’ SW)203. pokrzywa). berwino ‛bierwiono’). Niezbyt licznie reprezentowane są hydronimy utworzone od apelatywów związanych z kulturą materialną i duchową: Berwinka/Bierwinka (1880. Kosutka (1961–1970).in. czapla ‛ptak błotny’).. 2006. Moczyłki 1964 HE XVI 91. Leszczynka (1565. Jaworka (1511–1523. 1783201. Gatka/ Hatka209 (1961–1970. między którymi rozciera się ziarno’ Sstp). zmianą g. Bobrka (1397)207. ubijania. Stępka (1786–1788. por. chrzan z gw. 205 Odnotowano również n. niwka ‛niewielkie pole uprawne’ Sstp). Włosianka (1885. wsi Leszczyna. kostrzewa ‛chwasty zbożowe’ Sstp). wschsłow. Wierzbka (1893. Kostrewka ((1362) XVIII. sitowiana’ SW). Jasionka 1665 NMPol IV 117 i Jasionka 1882 HE XV 55. 1966208. kotarz ‛obszar gruntowy danej wsi. Kuźnic(z)ka (1839. gw. Trestka (1362. kosuty ‛koluchy – igły sosnowe. pol. Osiczka (1847. Niweczka (1442. osika ‛topola’ SW). Turki (→ Wkra → Narew → Wisła): Jasyonk[a] 1513 SHGMz(Z 11. gw. Czapelka (1960. 1990. 202 Por. gawron). 200 Mimo że n. Podstawy związane z fauną motywowały hydronimy: Boberka (1534. gdzie spoczywa zając’ SGPKar). kolki. 1787. ter. 1966206. leszczyna)204. pola Jasionka 1966 HE XVI 47. stoła ‛rów. kanał’ SW). Łoska (1638. 208 Tu też n. 201 Por. Krówka (1962. wsi Jasionka notowana jest już w XV w. stępa ‛urządzenie składające się z naczynia lub koryta i tłuczka. n. łoza). Grodziszczka (1436. jesion). tzw. obwód objęty granicą administracyjną’. m. Raczka (1936–1939. 1965. łąka mokra. kruszenia’. łopian). osiczyna ‛topola’ SWil)205.. Jasionka (1513199. wiszar ‛sitowie. 1546200. szuwary). bóbr). m. założonej w 1565 r. też n. i n. Jasionka 1962 i n. ‛miejsce. grobla. n. str. 1891. Stolka (XVI w. m. Jassionka 1518 NMPol IV 117. ld. kuźnica ‛warsztat wytopu i obróbki żelaza’ SW). pierwotna jednak jest nazwa wodna. jasion). plurale tantum Jesionki (1965). może też kotara ‛kotlina’ m. przykop. 2006. kobyła). Wiska (1964.> -h. 204 Por. ukr. moczydło)210. gałęzi używane jako osłona. sianożęć ‛sianokos czyli łąka zdatna do koszenia trawy na siano’ SGPKar). 1882. zmianą nagłosowego ch.120 jemioła). treść trzcina pospolita’ Sstp). <Jasionka> 1965 HW nr 559. łochacze ‛borówki’ SW). Leszczka (XVI w. Sianożątka (1931. Szuwarka (1934–1937. 1882 2 ×202. włosiń ‛trawa twarda rosnąca na brzegach bagien’ SW). Żurawinka (1970. służące do obtłukiwania. ter. łubin). Pokrzywka (1883. ter.. przykrycie. świerkowe. jawor). *Kosutka/Kosodka (1942. Krzanka (1965.: Jasszenka 1442. na surowym korzeniu nad rzeczką Leszczynką NMPol VI 71. gw. 1962. ‛drobne ryby nie nadające się do jedzenia’ SGSych). dziś nieistniejąca. Żarnówka (1480. 1965. 594) (tu?). żarnów ‛jeden z dwu kamieni w kształcie koła. stępora. gw. Gawronka (1965. 1965. Jaworzynka (1643. tatarak. nawiązującym do podstawy kosy lub kosić. Kotarka (1844. Sianożątka 1966 HE XVI 133. 207 Nazwa wsi Bobrka notowana w XIII w. Czapelka 1966 HE X 33. Osiczyna 1961 HE XVI 102. też ‛potrzask na zwierzęta’ Sstp). wis. żurawina ‛borówka’ SW). . (NMPol I 324) uznawana za wtórną w stosunku do hydronimu. grodziszcze). sitowie Sstp). Łubinka (1964. por. Kobyłka (1960. tama’). ter. krowa). Łopianka (1361. Osiczynka (1966. Sitówka (1961–1970. 210 Por. 209 Forma Hatka z gw. też n. wierzba. 206 Tu też n. 203 Forma urzędowa Kosodka jest tworem hiperpoprawnym. plurale tantum Moczyłki (1964. jaworzyna ‛las jaworowy’ Sstp). gać ‛wiązki chrustu. leszcza ‛leszczyna’).

1630214. m. Hydronim Bzdurka (2006). dziś nieistniejąca (?). 1880. stp. Bardziej prawdopodobny wydaje się związek z podstawami brać. pd. por. Krótkiego omówienia wymaga hydronim Branka (1885 2 ×. choć niewykluczone jest pośrednictwo jakiejś nazwy terenowej. Ubionka 1786–1788 HE XII 209. Odnotowano również kilka nazw od przym. 215 Tu też przys. 1934–1937) – zapewne strumień. łubiany (: łub. 1809218. wsi notowaną w tym samym czasie: Byalka 1415 NMPol I 147. brany. <Czerwonka> a. 1965 2 ×). 1428212. 213 Tu też notowana nazwa wsi Czerwonka 1880 NMPol II 229. 1965). Frekwencją wyróżniają się nazwy od przym. bzdura ‛bagatela. brudny’ (SW): Parszywka (1786–1788 2 ×. płynęła spod wsi Czerwonka: Czirvonca (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. Derywaty odprzymiotnikowe z suf. 1962. w części lewobrzeżnej – tylko 2. 2006) i plurale tantum Czerwonki (1849–1854)215. szkarłatny. Nazwy mające dokumentację z XV w. 1855. ter.: Balka 1425. Czerwonki 1980 i lasy Czerwonki 1966 HE III 10. Pozostałe derywaty od przymiotników o znaczeniu ogólnotopograficznym stanowią: Boczenka (1880. wykopywanie studni’ (SGPRei). obiektu wodnego. 87–88). pozostałe w postaci Czerwonka (1468213. Orzyca (→ Narew → Wisła). 217 Nazwa wsi.(por. czerwony. plurale tantum Łubianki (1625)220 oraz od przym. -ka stanowią dość liczną grupę. pd. Hydronimy z przymiotnikiem biały w podstawie określają 8 obiektów położonych głównie w części prawobrzeżnej dorzecza od Dunajca aż po Bug: Białka (1415216. Villa Byalka 1437 NMPol I 147–148. 219 W tym samym czasie notowana n.. 218 Por. Nazwa Trupieńka (1791. 48v). 9. 1478). głupstwo’ SW). 224). na rzeczce małej Czerwonczyczce (!) 1617–1620 Lumaz I 85. K. co ze względu na późną dokumentację oraz obecność sufiksu -ka przy archaicznej podstawie budzi pewne wątpliwości. 1932. HE XV 18. 216 Por. a Złodziejka (1786. 211 Czerwonka. 1892) określała może obiekty płynące w pobliżu cmentarza lub miejsc zbiorowego pochówku po epidemiach. rudy. Łubionka (1786–1788)219. 21 obiektów o takich nazwach znajduje się w części prawobrzeżnej od Dunajca po Drwęcę. 1931. <Czerwońska> 1965 HW nr 543. 1967. Czirwonka (1439)1456 SHGMz(MK 3.121 Kilka hydronimów powstało w wyniku metaforycznego użycia apelatywów. super Czyrwonska 1473 SHGMz(MK 6. łuba ‛kora. dziś nieistniejąca (?). 23–23v). str. w pow. Łubienka (1849–1854). Białka 1827 HE X 70–71. występują głównie w formie Czyrwonka (1414–1425211 2 ×. 214 Nazwa miejscow Czerwonka 1656 HE XVII 58.. została ponowiona z n. 1437217. Rymut łączy je z psł. Białka/Białki (1848). gniady’ (SEBor). Orza (→ Narew → Wisła). drobiazg. praszywy ‛parszywy’). małych rozmiarów (por. m. parszywy ‛mający parchy. łowienie ryb. czyrwony/czyrzwony ‛czerwony. 1964. Łubianka (1965 2 ×). określający cieki w dorzeczu Trześniówki (pd.26 km określał prawdopodobnie obiekt niewiele znaczący. branie ‛zbiór lnu. 2006). Wisły). Łubianka. 1961–1970 2 ×. Łubienka 1934–1937 HE XVII 150. <Czerwonka> 1965 HW nr 539. też n. 1786–1788. 212 Czerwonka. boczny tu w znaczeniu ‛płynący z boku. 220 Por. uchodziła koło Grodziska: Czirwonka 1428 MkM I nr 717. rdzeniem *brъn. tarnobrzeskim. ld. Wieprza o dł. n. por. który wylewa i zabiera grunty (?). str. szczególnie z lipy’ Sstp): *Łubianka/Lybyanka (1487). 1965 3 ×. 1885 2 ×. Praszywka (1877–1905. też n. 32. które określają obiekty w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły. choć notowana wcześniej. .

str. lądowy). 224 Zarówno M. też n. czernica’ SW). Brzozówka (1428227. Lądówka (1961–1970. 1961. cisowy). Laskówka (1961. mały). Dębówka (1882. uchodzi na płd. por. obejmującego n. <Jaworówka> 1965 HW nr 468. str. Jabłonówka (1882. dziś nieistniejąca lub obiekt bez nazwy. krasny ‛czerwony. Zarówno n. Płonka (1432. 1882. 1965. por. jaworowy). ługowy ‛błotny’ SW z zanikiem nagłosowego ł-). ld. m. ld. str. siarczany). Jury lub Wiźnicy. pot. kalinowy). 231 Mimo wcześniejszej dokumentacji nazwy wsi Jaworówka. Skowyrka (1786–1788. Makówka (1576. Biolik. 1580229. borowy. ld. piękny’). wsi Boczenka 1900 HE X 16. zgrabny’ SW). uważana za pierwotną. d. zapewne o charakterze żartobliwym). Gołka (1839. w. miły). na której udaje się tylko olszyna. Czerka (1965)223. też olszówka ‛gatunek lichej ziemi torfowatej. m. 1509233. nędzny. ale n. siwy).. Głogówka (1448228. HE XIX 172. ter. wsi Makówka 1516 NMPol VII 459 i n. Czarnawka (przed 1554. ter. Narwi (→ Wisła). 2006235). 1960. Siarka (1890)/Szarka (1931. Kraska (XVI w.122 na uboczu’)221. goły ‛niezarośnięty’). Kondratiuk uważają n. 1542231. czerniawy). ld. -i 2006 HPol I 195. Rosochatka (1964. Psarki (→ Świślina → Kamienna → Wisła). siryj – hybryda polsko-ukraińska). 234 Wcześniej notowana n. Slothka 1467 HE XIII 290.-ka (HE VI 10–11).. 1881. gderacz. dębowy).. Jaworówka (1439230. 5. Olszówka (1846. Wiszowatka (1966. 1845. czarnawy)222. też n. 225 Por.: Czarnawa. za pierwotne uważam hydronimy. też n. brzozowy). <Głogówka> 1965 HW nr 561. krasy. Jodłówka (1888. Miłka (2003. nierad ‛nieżyczliwy’. m. Bzowka (1489. słony). Czerniawka (1937. jak i M. skowerny ‛wartki. 227 Brzozówka. n. 7). Wkry. ter. od przym. skowyrny. str. ukr.. jabłonowy Sstp). m. 235 Olszówka. Narwi (→ Wisła). w. klonowy). tatarak’ SW). też bzówka ‛jagoda bzu czarnego’ SW). między Nasielną a ujściem do Narwi (→ Narew → Wisła). za pierwotną mimo istnienia wcześniej notowanych równobrzmiących toponimów. n.: n. Czarnawka. Złotka (1457. 1960). por. Słomianka (1974. dziś nieistniejąca. 226 Por. pol. brak bliższej lokalizacji: Calinowka 1472 SHGMz(MK 6. 232 Kalinówka. Cisówka (1849–1854. rosochaty ‛rozgałęziony’). jegłowy : jegla ‛świerk’ SGPKar). Nieradka (2006. Zlotha. 229 Por. bzowy : bez. por. na -owy: Borówka (1839. jodłowy). 1964 2 ×. żelazowy)226. 1849–1854. notowane w tym samym czasie (por. niepłodny’). Kalinówka (1472232. Sołomianka 1890. Łukówka (1965. Klonówka (1565. pełen wiszu’ : wisz ‛sitowie. 1998. Jegłówka (1439. 221 222 . Kalinowka 1511 NMPol IV 264.> -rk-. jak i Czerniawka należą do gniazda toponimicznego. olszowy : olsza. Jaworowka 1439 NMPol IV 145. Ugówka (1970. n. Słomianka uroczysko 1921 Kond 185. 223 Zapewne pierwotnie *Czernka. Malinówka (1786–1788. Czarnawka. makowy)234. od wsi Kamieniec: Olszówka. złoty)225.82 km. Czerniawa. Małka (1965. też skowyra ‛pies. Żelazówka (1965. nieurodzajny. szary. Kond 77. bór Makówka 1559 Kond 120. też por. Siarczanka (1964. 1966 2 ×. w. por. dziś nieistniejąca.. Olszewka/Olszówka (1775. głogowy). cz. laskowy : lasek). 1976. Głogówka 1961 HE XII 55 230 Jaworówka. 231v). nazwę wodną uznaje się za pierwotną. w ziemi wiskiej na Mazowszu: Brosowka 1428 MkM I nr 608. 1880. między ujściem Biebrzy i Gaci: Jaworowka (1439)1456 SHGMz(MK 3. z suf.. słomiany224). płony ‛lichy. łukowy). Por. Przymiotnikowe podstawy florystyczne występują w ponad 50 hydronimach. gatunek grzyba’ SW). 1964. 233 Por. nowomiejskim: Glogowka 1448 SHGMz(Z 14–13v). Żelazówka 1965 HE XV 168. 1980. 1839 2 ×. dorodny. <Kalinówka> 1965 HW nr 468. 1938. w dawnym pow. wśród których znaczną grupę stanowią przym. czarny. 1481. HE XVII i XVI). Siwka (1960. 228 Głogówka. wiszowaty ‛mokry. prędki’ SGPKar. borówka ‛jagoda. Słonka (1786–1788. por. 1965. dł. z uproszczeniem grupy spółgłoskowej -rnk.

Różanka (1961–1970. jaszczorowy SW). rżany : reż ‛żyto’ Sstp)238. 1867245. 1931. z antroponimem Jeż (HE X 59). lub etnicznej Turek. w nawiązaniu do dźwięku wody. Borsukówka (1536. 236 237 . 1859. m. dziś nieistniejąca. 87v). 1914–1915. Turka 1966 HE XVI 158. też. orzechowy). Wilgi (→ Wisła): Rzanka 1494 SHGMz(MK 18. 1965.76 km. jeżowy SW). str. wiśniowy. 1581239. uchodzi koło Popielżyna Dolnego: Turca 1485 SHGMz(Z 117. 243 Bobrówka. Rssanka 1525 SHGMz(MK 41. 1855. też n. kaczorowy). na Mazowszu: kole strugy Bobrowka 1476 SHGMz(MK 6. świerkowy)236. Pozostałe. wsi Borsukówka. że jest to n. os. 286). 1965243. Sosnówka (1961–1970. -ówka możliwe w wypadku wielu hydronimów tej podgrupy zoologicznej. dziś nieistniejąca. <Bobrówka> p 1965 HW nr 544. 1966. str. W średniowieczu odnotowano dwa obiekty o tej nazwie: Turka (1441)240 w dorzeczu Nidy oraz Turka (1485)241 w dorzeczu Narwi na Mazowszu. Ów wymarły przodek bydła domowego najdłużej przetrwał na Mazowszu. 55v). przym. zasiedlał nizinne obszary podmokłe i bagienne. 1965. Wiśniówka (1965). Jaszczorówka (1786–1788.. w formie dopełniacza lub od czas. n. Wirzbówka (1468. dębiany ‛dębowy’ SW. Trzcianka (1414–1425 2 ×. 246) (tu?). Świerkówka (1965. brak bliższej lokalizacji. dziś nieistniejąca. Uwzględnić jeszcze trzeba hydronim w formie plurale tantum Mszanki (1432. trciany. różany : róża). Wiązówka (1487237. n. Gawarka (→ Struga → Wisła): flumine Vyazowka (1487) 1490 SHGMz(MK 6.. Huczwy (→ Bug → Narew → Wisła). 2006) mogą mieć inną motywację: od n. str. 9). 244 Tu również n. wirzbowy Sstp). baranowy Sstp). Jeżówka (1578.: w siole Borszukowce 1557 NMPol I 305. bobrowy). rzecz. pd. 238 Rżanka. pd. Frekwencją wyróżniają się nazwy Olszanka (11 obiektów). turzy (Sstp). Rżanka (1494. dziś nieistniejąca.. *mszany : mech). Turka 1531 SHGMz(Z 31. Najbardziej prawdopodobny jest związek starszych toponimów z ap. Turka 1546 SHGMz(ZG 7. 1888. historyczna. Jeżówka. trzciany. 1954–1960. por. borsukowy SW)244. narośl na liściu dębu’ Sstp). Sony (→ Wkra → Narew → Wisła). tur. 2006. 2003. – Zapis z HW wskazuje. Pochodzenie od odpowiednich antroponimów z suf. 239 Por. 2006. Mniej liczną grupę hydronimów stanowią derywaty od przymiotników na -any: Dębianka (1435. 264v). <Wiązówka> 1965 HW nr 563. Pełty (→ Narew → Wisła). dł. turkot. olszany : olsza). na Mazowszu: <Bobrówka> 1965 HW nr 558. notowane później (1855. ter. por. turkotać. 1961. m. 245 E. 1961–1970. <Rżanka> 1965 HW nr 350. Bilut wiąże n. Por. Turca 1507 SHGMz(MK 18. Wiązówka. 1487. i Trzcianka (10 obiektów). 1472 SHGMz(MK 6. 1961–1970. Koniówka (1966. str. 1518. aż po współczesność. 1564. Świerkówka 1965 HE IX 122. Wiszniówka (1883. Podstawy od przymiotników pochodzących od nazw zwierząt zawierają następujące hydronimy: Baranówka (1890. 242 Bobrówka. Kaczorówka (2003. porośnięty trzciną’ Sstp). 241 Turka. wiązowy Sstp). też dębianka ‛żołądź. wiszniowy).123 Orzechówka (1894. Wierzbówka (1427. notowane od XV w.. Kolejną zwartą podgrupę w obrębie odprzymiotnikowych hydronimów topograficznych stanowią formacje związane z fauną. pd. 1966. gw. str. 1961. 1965). Turka. ld. Bobrówka (1476242. sosnowy Sstp). 240 Por.. trściany ‛związany z trzciną. brak jednak dokumentacji w SHGMz. super Bobrowka 1468. 1472. Turka 1965 HW nr 557. Wkry (→ Narew → Wisła). Rokitówka (1460. a wśród nich interesujące z powodu swojej niejednoznaczności są nazwy Turka.. 18. i n. Olszanka (1414–1425. 67v). łąki Trzcianka 1579 HE XVI 158. rokitowy). 57v). 1444. d. 483). ld. także notowane od XV w. 1460. 2006. -i 2006 HPol I 300.

ter. dł. Wróblówka (1938. ter Zakrążki 1984 HE XIII 282. gniły. Pachniączka (1965 2 ×. z derywacją dezintegralną). Żmijówka (1786. Derywaty dewerbalne o znaczeniu topograficznym i kulturowym reprezentują nazwy: Kąpaczka (1971. Wrzączka (1995. wrzący ‛gorący’). pd. Wężówka (1938)247.. Nieco więcej jest formacji odimiesłowowych. 1966. n. ld. który wywodzi go od imiesłowu W tym samym czasie notowana n. orłowy ‛orli’ SW). Mianka. ulęgałka’ SW). kan. dł. kopany. 251 Niewiadomka. 246 247 . żmijowy). wężowy Sstp). kąpaczka ‛naczynie do kąpania’ SGPKar). przysypać ‛zasypać’ SGPKar). por. błyszczeć. 17. źródło na płd. Przysypka (1786–1788. 14. Zgniłka. 256 Zgniłka. które w większości mają niezbyt bogatą i późną dokumentację: Gniłka (1961–1970. śmierdzący). Łupka (1507. gw. Niewiadomka (2006. Przyrostek -ka utworzył niewiele odprzymiotnikowych nazw kulturowych. Wężówka 1966 HE XV 152.66 km.56 km. ter. święcony). ok. zakołować’ SW)250. lśnić’ SW)249. Tu też n. też gw. uchodzi koło Woźnejwsi: Zgniłka. Wśród derywatów odimiesłowowych zwraca uwagę Glbiączka (1527)257. dł. str. 1965. Obrocznej (→ Lepietnica → Czarny Dunajec → Dunajec → Wisła). Ogrodzonka (2006.. wróblowy Sstp). gw. swojski’ SW). Domaczka 1964 HE IX 63. 1845. rakowy). str. zakrążyć ‛zatoczyć krąg. Netty (→ Biebrza → Narew → Wisła). -i 2006 HPol I 215.. zgniły). Minina. Kozinka (1965. domaczy ‛domowy. do kupy zbierać’ SW). ter. m. Mostówka (1839. niewiadomy)251. d. pachnący). -i 2006 HPol I 192. -i 2004 GUGiK. 2006. a omówiony przez Z. wołowy). ogrodzony)252. Jazówka (1964. 8. -i 2006 HPol I 328. Babika (1999: 23–26). Śmierdziączka/Smierdzączka 1889 HE III 79. Wołówka (1786– –1788. Przerywka (1581. hydronim nieuwzględniony w HE XV. połyskiwać. Pogorzałka (2006. blasków.85 km. Kopanka (1839. wsiowy ‛wiejski’ SGPKar). koziny). też gniłka ‛owoc dzikiej gruszy uleżały. dł.03 km. 1964. pospólny ‛wspólny.. lisi : lis).. Wsiówka (1964 2 ×. kopanka ‛niecka (naczynie)’ Sstp). powszechny’ SW. łupać). 1960. ld. Zgniłka 2005 AtPHP(E-4).124 koniowy)246. jazowy). Święconka (1966. płynął w pobliżu Uścia Dolnego: Glbyaczka 1527 SHGKr I 744. przerywać ‛przerwać’). 1888. -i 2006 HPol I 328.-wsch. uchodzi na płd. Pospólka (1961–1970. też stp. Klikawki (→ Wisła). Zgniłka. 2 km. Koniówka HE XV 66. bliżej niezlokalizowany. 250 Tu też n. Jegrzni (→ Biebrza → Narew → Wisła). mienić ‛odznaczać się grą kolorów. ld. uchodzi na płn. 255 Zgniłka. Mieńka (1961–1970. 257 Glbiączka. mostowy). Nalewka (XVI w. 12. Obok formacji od przymiotnika na -owy : lisowy (zob. Rakówka (1787. dł. n. Do tej mało licznej grupy należą następujące hydronimy: Domaczka (1855248. -i 2006 HPol I 187. Lisówka (1960. 253 Pogorzałka. pot. od Orzechówki: Pogorzałka. od Wąbrzeźna: Kanał Zgniłki. skupiać ‛zgromadzać. Zgniłka (2004255. pot. w pobliżu Pieniążkowic: Ogrodzonka. przeryty : przeryć ‛przekopać’). Przyrytka (1965. nalewać).-zach. Lisówka) występuje również hydronim od synonimicznej postaci lisi – plurale tantum Liszki (1881)/Liszka (1889. plurale tantum Trzaskonki (1845. 1981–1982. plurale tantum Zakrążki (1964. lisowy SGPRei). Brzeźnicy zwanej w dolnym biegu Gróbką ( Wisła). od wsi Podmieście: Niewiadomka. Szpakówka (2006. szpakowy SW). 254 Por.. Skupka (1900. Bachy (→ Drwęca→ Wisła). 252 Ogrodzonka. 249 Hydronim raczej niezwiązany z archaicznymi nazwami typu: Mień. pogorzały)253. 248 Por. 2006256. trzaskany : trzaskać SW). ld. Śmierdziączka (1849–1854254. Orłówka (1886. *Wężówka/Węsówka (1849–1854. 1966. str. kąpać.

rycia’ SEBor. strumień’. Współcześnie odnotowano również n. dłoto ‛narzędzie do drążenia. Bystrzówka (1786–1788. z derywacją dezinte- Por. por. krzta ‛odrobina.. przecznik ‛coś poprzecznego’ SW). pol. chodzić po czymś lepkim zapadając się’. to według historyków nazwa notowana już w XVI w. która żłobi swoje koryto)262. gw. pow. też n. powołując się na artykuł W. kan.. trzęsawisko’ (Spsł) oraz pol. Grabownicy (→ Omulew → Narew → Wisła). glibać się ‛uginać’. jesionek : jesion)264. i zaimkowo-czasownikowych: Samocieczka (1546. m.. Jesionkówka (1937. samotok ‛prąd. por. Wśród derywatów hydronimicznych najwięcej jest formacji odrzeczownikowych o znaczeniu topograficznym (ponad 70 obiektów): Baniówka (1786– –1788 2 ×. bania). grząska’ (zob. 264 Por. co nie przekonuje. jesiotr) z hiperporawną zmianą je. Por. 1965. Łomówka (1939. serwatka. synonimicznego do glnąć (< *glьnǫti). Dłutowka 1783 NMPol II 357. Rozszerzony sufiks -ówka wyabstrahował się z rzeczowników tworzonych za pomocą przyrostka -ka od podstaw przymiotnikowych zakończonych na -owy oraz czasownikowych na -ować. -i 2006 HPol I 279.125 *glbiący : *glbieć (< *glьběti nienotowany w Spsł). 2006. Suchodółka. 1965)260.. jesiora ‛ość rybia’ SW (rdzeń ten sam co w psł. mielecki258. zapewne na określenie rzeki. Kleszczowa 1996: 120). żłobienia. głąb). kruszyna’. też *glibъ ‛błoto. ostry. a także w gwarach. Bilut n. gdzie tworzy liczne nazwy miejsc (por. gw. czas. Wśród hydronimów z suf. knieja)265.36 km. w Puszczy Różańskiej: fluvii dicti Dlothowka 1526 SHGMz(MK 41. nurt. w Krzemienicy. por. jego produktywność wzrosła w okresie nowopolskim w języku ogólnym. bród). łom). por. Może jednak od ap. psł. 265 Choć cytowany w HE XVI 59–60 pierwszy zapis hydronimu pochodzi z 1787 r. grud ‛piasek gruboziarnisty. 134). os. łączoną przez K. Glibiączka (1966). Mól wywodzi hydronim od apelatywu samocieczka. wsi Jasierowka 1783. może dzisiaj Jastrząbka. od n. odnotowano również kilka compositów. AtKr 291. rz. W okresie staropolskim utworzono z jego użyciem zaledwie kilka rzeczowników (por. też n. -ka dominują derywaty odprzymiotnikowe (ponad 50%). pola Glibiączka 1966 HE XV 43. Krztówka (1531. Głębówka (1881. też n. H. Przycznikówka (1845. -ka. HE XV 43). bagno. też pokrewne glibawa ‛łąka błotnista. HE VI 106). 258 259 .. Świnobródka (1931). żwir’ SpXVI). 1849–1854. 18. otchłań’ (por. str. bystrz.)263. dł. Istnieją nieliczne hydronimy w formie złożeń przymiotnikowo-rzeczownikowych z sufiksem -ka: Suchodółka (2006)259. Serwatówka (2005. (u)lgnąć. krzet ‛kret’. krztonić ‛ksztusić się’ SGPKar). gnibiel. też Glibiąca. 260 Oba obiekty tak nazwane znajdują się w dorzeczu Wieprza. też n. Jest to derywat odimiesłowowy z suf. – Nad rzeką leży wieś Dłutówka. Bielówka (1786–1788. w którym tego apelatywu jednak brak (por. SW notuje jedynie ap. glibiel ‛przepaść. Jasiorówka 1827 NMPol IV 120. 261 Por. Kowalska 2011: 53–54). 263 Według E. Jesionkówka 1962 HE XIII 95–96. uchodzi w Szczypiornie: Suchodółka. Grudówka (1445.> ja-. 262 Dłotówka. bystry)261. niezbyt liczne odczasownikowe.*ostrъ. biel). Wkry (→ Narew → Wisła). <Dłotówka> 1965 HW nr 537. góry Bystrówka 1964 HE XII 27. nieco mniej liczne są odrzeczownikowe. str. Glibiący Stok). Jaziorowka (1565)/Jasiorówka (XVI w. *Jasior (: Jaś) HE X 97. Kniejówka (XVI w. Brodówka (1845. Rymuta z gw. pd. Łukasik-Szulowskiej (1974). Zimnodółka (1964). Dłotówka (1526. *glibati ‛brodzić. d.

że nazwy zwierząt były często podstawą antroponimów. Piskorzówka (2006. -i 2004 GUGiK. Kłopotnicy ( Wisłoka Wisła). płynie w pobliżu Targoszowa: Sikorówka 1889 SG X 607 (tu?). Sikorówka. krzak). 7. Ewingi (→ Iławka → Drwęca → Wisła): Szlazówka. Serwatówka.. stp. Welmówka (!) (1855. Gruszówka (1961–1970. por. -i 2006 HPol I 146. gozdek)268. Kulikówka (1536. dziś Węgorówka. 274 Piskorzówka. wsi Kulikówka.. Podwałówka (1786–1988. gw. uchodzi w Zarzeczu: Serwatówka 2005 AtPHP(J-11). pd. dł. Stawówka (1846. węgorz. Kilkanaście nazw utworzono od podstaw zoologicznych. też ślazówka ‛roślina z rodziny ślazowatych’ (SW)270. szerszeń SEBor). 276 Młynkówka.271. 267 Tulejówka. stok). Pniówka (1504. pol. potok zasilał zespół stawów. łania)273. skorusa Zborowski). str. m. pot. Poniższe nazwy ze względu na semantykę podstaw zaliczyć można do kulturowych: Bruzdówka (1786–1788.. mostek). Szlazówka (2004. Mleczki Wschodniej ( Mleczka  Wisłok  San  Wisła). 268 Por. Młyn(k)ówka (2006. Dębowiec: Potasówka. pień)277. . nie można wykluczyć derywacji odosobowej. wąwozu Gozdkówka 1966 HE XVI 42. -i 2006 HPol I 286. -i 2006 HPol I 219. 278 Potasówka.. Kopalniówka (1964. 273 Łaniówka. węgor). str. czapla. zawał). Zawałówka (1846. pot. 277 Por. Karasiówka (XVI w. Potasówka (2006)278. -i 2006 HPol I 168. ter. Łaniówka (2006.. Młynkówka. ok. kacza). Jarzębówka (1847. ld. Mostkówka (1965. rzadziej czapel ‛gatunek ptaka błotnego’). psł. Geoportal. sikora). młynek)276. 272 W tym samym czasie odnotowano n. pd. W związku z tym. pot. jarząb). terenowa: Czepielówka/Czapielówka (1963. str. dł.56 km. Tulejówka (2006. Skorosiówka 1966 HE XV 132. Targoszówki (→ Kocońka → Lachówka → Stryszawka → Skawa → Wisła). grusza). Lepietnicy ( Czarny Dunajec  Dunajec  Wisła). Krzakówka (1846. NMPol V 469. -i 2006 HPol I 250. Podstawę przymiotnikową ma hydronim Żytnówka (1980. 4. d. wyż. -i 2006 HPol I 210. żytny SW). uchodzi w Foluszu. Sikorówka a. Jedna nazwa pochodzenia botanicznego – Jarzębówki (1884) – ma pierwotnie formę plurale tantum. malwa’. 1963. 1964. chwoja ‛choina. Szlazówka.. skorosina ‛lasy jarzębowe w górach’ SGPKar. kopalnia). ter. Dłubni (→ Wisła). jez.. staw. ślaz. 2 km. której uległa inna n. uchodzi koło Międzyświecia: Piskorzówka. Karasiówka 1970 HE VI 18. *vľ˳na. wełna).. 271 Tu też n. Bładnicy (→ Wisła). pd. też n. 266 Serwatówka. też n.04 km.126 gralną)266. pd. szlaz ‛korzeń ślazowy. krośn. Krakowa: Młynówka XX w. 269 Por. bruzda ‛rowek między zagonami do ściągania wody’ SW). *Gołębiówka/Kolembiówka (!) (1855. wierzch). sierszeń. n. Kacówka (1847. wyża ‛wysokość’ SW). d. Rzeczownikowe podstawy roślinne tkwią w następujących nazwach: Chwojówka (1966. Sikorówka 1965 HW nr 30. Sirszeniówka (1531. Sikorówka (1889275. Ropy (→ Wisłoka → Wisła). dł. Pniówka 1963 HE XII 138–139. str. Gostkówka (1962)/Gozdkówka (1966. w Krzesławicach. plurale tantum Stokówki (1966. Kaczówka (1938).. dł. Targoszówka 1963 Mp-25(sus l). pd. gołąb). cz. a w wielu wypadkach również transonimizacji. piskorz ‛gatunek ryby’)274. uchodzi koło Bogaczówki: Tulejówka. -i 2006 HPol I 300. od XVI w. sirszeń. pot. sosna’). Kanałówka (1961–1970. por. Wyżówka (1965. Węgrówka (1784. Skorosiówka (1966269. 275 Sikorówka. karaś ‛gatunek ryby’). kulik ‛niewielki brodzący ptak błotny’)272. ok. gw. kanał). gm. -i 2006 HPol I 253. w Klikuszowej: Łaniówka. Wierzchówka (1965. tuleja ‛lejek’ SW)267. 270 Szlazówka. podwale lub pod wałem). 2 km.

Skalanka 1846 HE IX 103. Mątnówka (1885. pogniły). też skale ‛kamienie nad rzeką. mątny ‛mętny’ SW). skośny’)285.57. str. stary)286. Tarasówka 1962 HE XIII 258. Rudniczanka (1983. uchodzi na wschód od Biłgoraja: Kiełbasówka 2003 GUGiK 54. Taras RymSEN 596 i n. szklany)287. Wydziałówka (2006. przym. Bestrówka (1965. biel). wełnianka ‛gatunek wodnej rośliny. ter. liczne n. str. por. rosić ‛pokrywać rosą. pod górką). Borówki (→ Iłownica → Wisła). szumieć lub szum). plamiasty’ SGPRei). Podgórkówka (1965. Stołówka (1934. kosy ‛ukośny. 5. uchodzi w Ozorkowie: Starówka. kolorowy. Skalanka (1846 skała. ujście na płn. kiełbasa w odniesieniu do obiektów terenowych dłuższych niż szerszych. bardzo cienkie włókna drzewne’ SW). stola ‛rów. 279 280 . 285 Za PHP przyjęto. krzywy. skalany ‛kamienny’ SGPKar)289. Wielnianka (1839. 2 km. która nie jest całkiem jasna. pd. zwada ‛spór’. wilż. dł. Strużanka (1966. ruda).. rudnica. 281 Identyfikacja z Gorzyczanką za AtSd 169. dł.127 ale por. im. Dewerbalnych hydronimów na -ówka jest niewiele. rozdół ‛dolina’ SGPKar). 288 Szumówka. typu Kiełbasy. rozlewisko rzeki’. 6. 284 W HE XIV 23–24 brak zapisu pochodzącego z MpKwat. m. bestry ‛pstry. 2006288. -i 2006 HPol I 321. czarny)284. 282 Wydziałówka. rz. Wilżanka (1979.. od Dawidowizny: Szumówka. wiecheć ‛wiązka słomy’ Sstp)281. pd. grobla’.-wsch. Słonówka (1966. Wiecheć 1970 HE XVI 160–161. m. Czarnówka (1839 2 ×. str. stare koryto. wał)280. *ľubъ ‛ts. stawówka ‛gatunek kaczki ceranki’ SGPKar). taras ‛więzienie. zwadliwy SW) posiada równoległą nazwę łemkowską Zwadływka. Hydronim Lubówka (1855) jest jednym z kilku nazw o podstawie lub-. n.33 km. pd. wilża ‛wilgoć’ Por. w HE XIX 90 jest to odrębny obiekt. pd. biały. -i 2006 HPol I 111. Kiełbasówka. podkop’). -ówka o dość późnej dokumentacji reprezentują nazwy: Białówka (1964. też gw. biały). Reprezentują je następujące nazwy: Rosówka (1962. Hydronim Zwadłówka (1965. też ‛nasyp ziemny’)279. Jegrzni (→ Biebrza → Narew → Wisła). stawik ‛mały staw’). Szumówka (1961–1970. dł. Rudzianka (1964. rudnik ‛miejsce błotniste. a i te mogą być derywatami odrzeczownikowymi. Odprzymiotnikowe derywaty z suf. 287 Por. Kolejnym dość produktywnym (tworzącym około 70 hydronimów) sufiksem rozszerzonym jest -anka (< *-an-ъka). 283 Kiełbasówka. pd. Ratwicy (→ Czarna Łada → Łada → Tanew → San → Wisła). wraz z spotykanym nawet częściej wariantem palatalnym -’anka (< *-jan-ъka). n. Wałówka. gw. Nazwa Kiełbasówka (2003)283 powstała w wyniku metaforycznego użycia ap. struga). ap. n.. -i 2006 HPol I 287. Bzury (→ Wisła). z którego wypływa rzeka’ SW). 286 Starówka. przyjemny’ (< psł.’ SEBor). ale też wełna. Szklanówka 1982 HE XII 200. Starówka (2006. że jest to górny bieg Kosodki. Tarasówka (1846. por. słony). ter. lub rosa). Potoczanka (1965. płynie w Niepołomicach: Wydziałówka. Kiełbasówka. Ponad połowę derywatów z tym przyrostkiem stanowią formacje odrzeczownikowe. Wiechciówka (1470–1480. koło Bronowa: Wałówka. gw. Wisły. 289 Por. ok. Pogniłówka (1961–1970. Szklanówka (1845. -i 2006 HPol I 269. os. Dwa hydronimy w tym podzbiorze utworzono od wyrażeń przyimkowych: Naborówka (1839. gw. potok). Kossówka (1784. może wełna ‛fala’. na borze). Można wskazać związek z przymiotnikiem luby ‛miły. Stawiczanka (1491. n. Rozdolanka (1966. ter. Wałówka (2006. głównie o charakterze topograficznym: Bielanka (1964. wydział : wydzielić)282.. -i 2006 HPol I 305.

taczać. Rybianka (1552. pilśń. n. Krzewianka (1963. Przyrostek -anka. może mieć natomiast podwójną motywację. kobyła). ryba). Apelatywy oznaczające zwierzęta zawierają w podstawie nazwy: Kacanka (1959. Kosonog). byłaby to wówczas nazwa o charakterze kulturowym. 297 Podskalnianka. Najwcześniej w tej grupie notowany. podgórze). Bilut wiąże nazwę z ap. na Mazowszu: in summitate riwlorum Czirmanka prope Nowigrod iacentes 1425 MkM I nr 176. łódź. Podskalnianka (2006)297. Klecanka (1888. gw. rz. str. gw. Łazanka (1877–1905. Z kulturą materialną związane są rzeczowniki stanowiące bazy następujących hydronimów: Grodzanka (1470–1480. Lasanka (1961–1970. Krzywianka (1980. może też grodzić). jedla). czerw’ SEBor)293. od Płońska: bez nazwy 1783 MpPerMz. też ‛rodzaj koryta’ SW). bez). Notowana też n. dziś nieistniejąca. czółno’. (n. brzoza)291. oznaczającym coś mokrego. debrze. 294 Żurawianka. Bzanka (1416. pd. siodło ‛siedlisko. Bszanka (1419) XV NMPol I 483. ale udokumentowany w antroponimii w XV w. Rzecznianka (1964. Konopianka (1961–1970. tarzać’ SGPKar). Kobylanka (1561. który jest notowany dopiero na gruncie polskim od XVIII w. łopuch). Źródlanka (1965.. gw. Płonki (→ Wkra → Narew → Wisła). -i 2006 HPol I 336. ap. Pokrzywianka (1961. Jedlanka (1458. Cybulanka (1971. płynęła koło Nowogrodu. las). baba) i Podgórzanki (1855. kosy ‛krzywy. Małej Roztoki (→ Wielka Roztoka → Poprad → Dunajec → Wisła). Brzezyanka 1470–1480 NMPol I 394. HE XV 67). zwężająca się ku dołowi. 290 291 . gród. jawor). w pobliżu Rytra: Podskalnianka. Jaworzanka (1963. -i 2006 HPol I 214. por. tatarak’ SW). kacza ‛kaczka’ lub może kaczać ‛toczyć. hydronim Trzemeszna. seroczka ‛sroczka’. Jaśnianka (1786–1788. długi).128 SL lub od wilga ‛gatunek ptaka’)290. Wilżanka 1979 HE X 187. kosa ‛przylądek’ (por. Nazwa notowana współcześnie. ap. Semantyka florystyczna obecna jest w rzeczownikowych podstawach poniższych hydronimów: Brzeżanka/Brzezianka (1373. natomiast istnieje wieś Bzianka o odnotowanej w tym samym czasie nazwie. jasny). źródło). kleć ‛lepianka. więc czy rzeczywiście od prasłowiańskiego rdzenia. Wiśniażka (1880)/Wisznianka (1882. Zawalanka (1966.. krzew). 1966 2 ×. Syroczanka (1961. Żurawianka (XVI w. por. rdzeniem *pьlz-. 1966. wisznia lub wisz ‛sitowie.. gw. a dziś nieistniejący hydronim Koszanka (1475). os. ter. uchodzi na zach. Czyrmianka (1425. Wkry?): Żurawianka. debra. dł. 2006). z której sypie się ziarno na kamienie młyńskie’ (SpXVI). kosz w znaczeniu ‛skrzynka drewniana. syroka ‛sroka’). wsi Brzeżanka. krypa ‛statek wodny podobny do galara. łaz). *trzemeszny : trzemcha. może też szeroki).. por. 293 Czyrmianka. zawale ‛lekkie pochylenie gruntu’ SGPKar). Kaczanka (1934. Rymut wiąże go z ros. Łopuszanka (1961. pd. Dobrzanka ((1450) 1456. Sedlanka (1791. bardziej prawdopodobne wydaje się jednak pochodzenie od przym. Seroczanka (1969. konopie). Żurawninka 1965 HW nr 557 (tu d. ŻeleźnianPor. Rymut wiąże nazwę z psł. Żurawiańska a. -’anka tworzy również formacje odprzymiotnikowe: Długanka (1839. cybula ‛cebula’). Krypianka (1937. ukośny’ (SEBor). pot. 296 E. budowla naprędce sklecona’ SW). ap. Żurawianka a. psł. Nazwa *Trzemeśnianka/Trzemeślanka (1965) pośrednio świadczy o istnieniu przym. 292 Potok dziś nie istnieje. rzeczny). Pilśnianka (1983)295.43 km. kacza ‛kaczka’). Dopuścić można też związek z ap. 1419292. por. Żurawianka 1839 MpKwat III 3. śliskiego (HE XVI 105). pochyły. 1467. żuraw)294.. Do tego zbioru należą też nazwy w plurale tantum (związane z mnogością obiektów): Babianki (1949. 295 K. 27. por. debrza (HE X 41). K. Żurawianka 1895 SG XIV 857. *čŕ̥mь ‛robak. krzywy). siedziba’ SGPKar). wierzba). dobry)296. Wierzbianka (1961–1970.

osowy : osa ‛osika’)298. urwiska Chlipanka 1965 HE XV 24. solny. jedla). -i 2006 HPol I 199. 304 Rzęsawka. karcz ‛pień’). Świdra (→ Wisła): Rzassawka 1476 SHGMz(MK 5. solniczka). Biebrzy. Ciekaczka (1961. Inne warianty rozszerzone przyrostka -ka tworzą po kilka derywatów od podstaw rzeczownikowych. pijawka). Śmierdzionka (1888. rajtać ‛głośno mówić. Rajtawka (1846. *leu̯ p. Kowalska 2011: 55). Rosochaczka (1523. pluskać). oraz w derywacie od wyrażenia przyimkowego Podłączonka (1839–1840. związany z młynarstwem.. rosocha).‛obdzierać. zrywać. Sufiks -ʼonka. ciec. Netty (→ Biebrza → Narew → Wisła): Osowianka. rzęsa)304. 301 Por. krzyczeć. pod łąką). pukać. Wedonka (1848. wsi Klewianka zapisana w tym samym czasie. też ap. dziś Boberka. poświadczony jest w nazwach: Jedlonka (1839. Pukawka (1783. plotkować’ SGPKar). -’awka/-ewka: Muchawka (1839. *Zalewianka/Zelwianka (!) (1929. 302 Tu też n. Nazwy wodne z podstawami werbalnymi to: Chlipanka (1965. Hydronim Mącznianka (1786–1788. Rzęsawka (1476. goły ‛nagi. 303 Tu też n. chowanka ‛kryjówka’). szum’). ciekać. kosić?). krzepić ‛wzmacniać’). por. chlipać)299. Rzęsawka 1965 HW nr 351. a -anka stanowi zapewne polonizację wcześniejszego *-enka lub rezultat akania (HE XIX 118). -awka. Udolph (1990: 153) uważa nazwę za staroeuropejską. żelazny). Trzebiczka 1787 NMPol (kartoteka). od pie. Kosiczanka (1961. łupić ‛obdzierać z kory’ Sstp)300. por. wraz z dubletem uformowanym przyrostkiem -inka. cieknąć). czernica. a nazwa mogła być utworzona na gruncie słowiańskim (por. stukać)301. ld. d. bukowy) i Osowianka (2006. przymiotnikowych i czasownikowych: -’aczka. chować się. -anka. 298 299 . lit. Karczewka (1890. -’anka. ld. mączny) może mieć charakter kulturowy. klẽvas ‛klon’. niezarosły. Chowanka (1965. por. mucha). łoś. zalewać). bierzwa ‛kłoda’ SW). pęczek. por. pusty’ SGSych). -onka. też Babik 450). niezalesiony’). stare koryto. też ukr. śmierdzieć). lub topograficzny – przez nawiązanie do koloru mętnej wody. Omywaczka (1965. uszkadzać’.129 ka (1839. mamy do czynienia w hydronimie Golinka/ Golionka (1936–1939. Roślinne podstawy wykazują nazwy rzek: Bukowianka (1964. puk ‛hałas. omywać). wariant fonetyczny -’anka. *Łupianka/Łuplanka (1623. Do rzadkich hydronimów należą formacje od wyrażeń przyimkowych: Zabłoczanka (1931. str. też n. goławy ‛goły. gw. łoskot. NMPol IV 490. od(e) wsi). Stuczanka 1966 HE XIX 183. dawny ap. Trzebyczka. Stuczanka (1966. też ap. Goławiczka (1880. klevìnis ‛klonowy’)302. co wskazuje na proweniencję wschodniosłowiańską. siano). pijać. za błotem) i plurale tantum Odewsianki (1855. Pluskawka (1887. *lupiti jest kontynuantem *leu̯ p-. czarny. kitka na trzcinie lub leszczynie’). też łosica ‛skóra łosia’). 181v– –182v). trzebić)303. n. Odnotować trzeba obecność hybrydalnej nazwy Klewianka (1571. Sieniawka (1966. Niewiele jest hydronimów odczasownikowych z sufikem -anka. ale związek motywacyjny z ap. Krzepianka (1883. snopek. Pijawka (1963. dziś nieistniejąca. 300 Forma Łuplanka zawiera l epentetyczne. gaj. por. -arka – sufiks derywujący w badanym materiale wyłącznie formacje odrzeczownikowe: Bażantarka Osowianka. czarnica ‛czarna jagoda. Trzebyczka (1443. węda ‛wędka’). plurale tantum Kiczonki (1678. -aczka: Bierzwiaczka (1846. jeżyna’ też jest możliwy). J. choć jest on dość produktywny w formowaniu apelatywnych odczasownikowych nazw miejsc (por. -iczka/-yczka: Czarniczka (1786–1788. Por. Z realizacją gwarową sufiksu w formie -’onka (< -’anka). maczuga. Łosiczka (1964. plurale tantum Solniczki (1964. m. kicz ‛wiązka. Czasownik psł.

130
(2006 2 ×, bażant)305, Blicharka (1849–1854, blich ‛miejsce, gdzie się bieli płótno’), Krępiarka (1964, krąp ‛gatunek ryby karpiowatej’ SW)306, Młynarka (2006, młyn)307, Szynkarka (1839, szynk ‛karczma’)308, Szklarka (1962, szkło), Żeglarka (1407, żeglarz SEBor);
-inka/-ynka: Bobrynka (1965, bóbr)309, Charczynka (1962, charczeć ‛wydawać chrapliwe
dźwięki’, nazwa o charakterze dźwiękonaśladowczym), Kacynka (1964, por. kacza, może
też kocanka ‛roślina’ (?))310, Małynka (1900, mały)311, Narożynka (1885, na rogu lub naroże ‛narożna część czegoś’), Strużynka (1983), Rudzinka (1965, ruda lub rudy), Starzynka
(1931 2 ×, stary), Swarzynka (1965 swara, swarzyć)312, Trzebinka/Trzebuńka (1538, trzebić),
Wierzbinka/Wierzbienka (1959, wierzba); -ełka: Rzykiełka (1839, gw. rzyka), Oprełka (1963,
oprać < prać, oprały, na oznaczenie miejsca, gdzie dawniej prano); -iłka: Mościłka (1965,
mościć), Żywiłka (1965, żywić); -ulka: Krzywulka (1883, krzywy).
Pojedyncze hydronimy są tworzone przy użyciu rzadkich, nieproduktywnych przyrostków rozszerzonych: -ałka: plurale tantum Moczałki (1961–1970, moczyć, w znaczeniu ‛miejsce, gdzie się moczy len’, por. ap. moczałka ‛wiecheć’ SW), -eczka: Jabreczka
(1660––1664, gw. jabór ‛jawor’ SW), -elka: Zakręcielka (1883, zakręcić); -enka: Lewenka (1845, lewy); -nówka: Śloznówka (1786–1788, ślóza, śluza ‛upust’); -otka: Ślepotka
(1962, ślepy przenośnie ‛bez wylotu’; rzeka zanika w bagnach rozciągających się wzdłuż
koryta Radomki, por. też ślepota); -owianka: Suchowianka. (1966, suchy); -eska: Pyrgieska (1786–1788, por. pyrgać ‛skakać, rzucać’ SGPKar, może na określenie bystrego potoku, skaczącego po kamieniach); -uszka: Czarnuszka (1962, czarny, por. też czarnuszka
‛roślina’).
Ponad 30 hydronimów należących do typu derywacyjnego na -ka (z rozszerzeniami) posiada cechy fonetyczne i leksykalne wschodniosłowiańskie (łemkowskie, ukraińskie, białoruskie), powielają one omówione powyżej wzorce słowotwórcze i semantyczne. Hydronimy odrzeczownikowe z przyrostkiem -ka: Braszczka (1931, ukr. brjaszcz
‛płytkie miejsce w rzece, gdzie po kamieniach pluska woda’), Humeńka (1965, por.
ukr. humno ‛gumno’), *Moklaczka/Mathloczka (!) (1489, ukr. mokljak ‛miejsce błotniste‘), Namasterka (1849–1854, ukr. gw. ap. namaster ‛monastyr’), Ploska (1396, brus.
gw. ap. plosa ‛zatoka, kolano rzeki; jezioro utworzone przez rozszerzenie się koryta rzeki, czyste, niezarośnięte w jeziorze lub rzece; podmokła łąka z wodą, kałuża itd.’ Kond

Bażantarka, str., dł. ok. 2 km pd. Radomki (→ Wisła): Bażantarka, -i 2006 HPol I 6.
Bażantarka, str., dł. ok. 1 km, ld. Białej (→ Supraśl → Narew → Wisła), płynie w Białymstoku:
Bażantarka, -i 2006 HPol I 6.
306
Por. n. ter. Krępiarka 1962 HE XIII 119.
307
Młynarka, str., dł. 12,57 km, pd. Mnia (→ Wisła), wypływa na płn. od wsi Makowiec, uchodzi na
płd.-zach. od Karnkowa: Młynarka, -i 2006 HPol I 167.
308
Hydronim notowany wcześniej niż n. ter. Szynkarki 1970 HE XVI 153, gdyby ta była pierwotna, to
hydronim stanowiłby derywat paradygmatyczny.
309
Bobrynka, str., pd. Orzyca (→ Narew → Wisła): Bobrynka a. Bystrzyca p 1965 HW nr 542.
310
H. Górnowicz wiąże n. z psł. *kakati ‛cacare’ HE I 37, jednak ze względu na późne zapisy może
od ap. gw. kacza ‛kaczka’.
311
Choć n. m. Małynka zanotowano już w 1674 r., por. NMPol VI 497, to uznawana jest ona za wtórną, por. też Kond 121.
312
Swarzyna, str., dł. 11,95 km, pd. Okrzejki (→ Wisła), uchodzi koło Babic: Swarzynka a. Kobyla
Rzeka 1965 HW nr 336; Swarzyna, -i 2006 HPol I 281.
305

131
158)313, Rohatinka (1786–1788, pol. i ukr. rohatyna ‛włócznia’), Werbka (1965, ukr. werba ‛wierzba’), odprzymiotnikowe: Berezowka (1900, berezowy), Berezówka (1939, 1965
2 ×), Biłka (1965, ukr. biłyj ‛biały’), Jałówka (1882 2 ×314, 2006315, brus. jałówy ‛świerkowy’), plurale tantum Jałówki (1961–1970), Kawenka (1965, ukr. kalnyj (= kawnyj)
‛brudny, błotnisty’), Piszczanka (1907, piszczanyj ‛piaszczysty’), odczasownikowe: Niehrebka (1363, ukr. ne hrebti ‛nie grzebać’, n. określała rzekę o spokojnym nurcie)316. Niewiele hydronimów uformowały warianty rozszerzone: -’anka, -anka: Doszczanka (1890,
łemk. doszcz ‛deszcz’ RiegŁemk 45), Teliczanka (1533, rus. telica ‛cielę, młoda krowa,
byczek’), Wołosianka (1849–1854, ukr. wołos ‛włos’), Kałamanka (1963, por. ukr. kalamasza ‛rzadkie błoto’); -aczka: Braszczaczka (1961–1970, gw. (z Podlasia) ap. braszcz
‛strumyk, źródło’ lub breszczeć ‛szczekać’ SGPRei, ukr. brjaszcz ‛płytkie miejsce w rzece, gdzie woda po kamieniach pluska’), Kalnaczka (1882, ukr. kalnyj ‛bagnisty, brudny, nieczysty’); -ówka: Hradówka (1961–1970, brus. gw. h(o)rod ‛gród’), Serniakówka
(1786–1788, ukr. gw. sernjak ‛samiec sarny’), -arka/-anka: Jelarka, Jelanka (XIX w.,
wschsłow. jel, jełka ‛świerk, choinka’); -eszka: Kucieszka (1961–1970, brus. ap. kut, kutok ‛kąt, kątek’, nazwa może oznaczać rzeczkę wypływającą z kątów, zakamarków leśnych); -ynka: Horynka ((1538?) XVIII, ukr. hora ‛góra’).
Derywaty z suf -ka (i wariantami rozszerzonymi) tworzą zbiór ponad 500 hydronimów,
notowanych od XIII w. po współczesność. Do końca XVI w. pojawiło się w źródłach jedynie 11% tego typu hydronimów, a do końca XVIII w. ich udział wzrósł do 27%. W większości są to twory, które pojawiły się w dwu ostatnich stuleciach. Trudno stwierdzić, czy
rzeczywiście warstwa ta jest tak młoda, czy tylko późno zanotowana. Część tych nazw
wodnych występuje jako nazwy oboczne obiektów mających wcześniejszą dokumentację,
duża natomiast grupa określa cieki, które późno znalazły się w rejestrach urzędowych.
Najwcześniej pojawia się w źródłach małopolski hydronim Ostrówka (1238), określający potok płynący niegdyś w okolicach Ludźmierza (HE XIII 171). W w. XIV odnotowano 7 kolejnych nazw niezbyt dużych obiektów, rozrzuconych od dorzecza Wisłoki, przez
dorzecze Sanu (3), Pilicy, aż po dorzecze Narwi – Płoska, ld. Supraśli. W w. XV pojawiło
się 57 zapisów nowych hydronimów. Rysuje się tu tendencja wzrostowa podążająca wraz
z biegiem Wisły; im dalej od źródeł, tym więcej pojawia się nazw tego typu, co potwierdzają dane liczbowe: górny bieg – 4, dorzecze Sanu wraz z Wisłokiem – 4, dorzecze Wieprza – 6, dorzecze Bugu – 7, dorzecze Narwi – 13. W w. XVI występują 43 nazwy, również
najliczniej w dorzeczu Narwi, w XVII w. – 7, w XVIII – 37. Wiek XIX przynosi 122 nowe
zapisy, w tym 74 dotyczące obiektów położonych w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły
aż po dorzecze Sanu wraz z Wisłokiem (tu najwięcej – 19). Źródła dwudziestowieczne dostarczają 283 nowe nazwy, stanowi to ponad 50% ogółu derywatów z suf. -ka. W tym okre313
Nazwa może również oznaczać rzekę płynącą przez równinę, miejsca płaskie, równe, gładkie, por.
brus. ploski, rus. ploskij ‛płaski’, też pol. ap. płoska ‛mała płosa’.
314
Oba hydronimy stały się podstawą równobrzmiących n. m., por. Еловка 1559, Jałówka 1900
Jałówka 1882 NMPol IV 46.
315
Jałówka, str., ld. Tocznej (→ Bug → Narew → Wisła), wypływa na zach. od Niemojek, uchodzi
na płn.-wsch. od Patkowa: Dopływ z Niemojek AtPHP; Jałówka, -i 2006 HPol I 90.
316
J. Rieger wiąże n. rz. z ukr. n. os. *Ni(e)hreb, HE XVII 174. Notowaną w tym samym czasie
n. m. Niehrebka, por. de Nehrebca 1363 NMPol VII 364, W. Makarski uznaje za ponowioną z n. rzeki, por.
MakPrz 181.

132
sie również ogólna liczba hydronimów wzrasta w miarę oddalania się od źródeł Wisły: 31
nazw odnotowano między Dunajcem a Wisłokiem, tyle samo w dorzeczu Sanu wraz z Wisłokiem, 39 między Przemszą a Pilicą, a 57 w dorzeczu Narwi.
Rozmieszczenie nazw wodnych będących derywatami z suf. -ka w poszczególnych dorzeczach nie jest równomierne, tendencje wzrostowe w kierunku północnym rysowały się
już przez kilka stuleci. W dorzeczu górnej Wisły (prawobrzeżnej i lewobrzeżnej) od źródeł
do Soły i Przemszy odnotowano 33 hydronimy, między Sołą a Dunajcem – 58, w dorzeczu
Dunajca – 47, między Dunajcem a Wisłokiem – 51, w dorzeczu Sanu wraz z Wisłokiem –
73, w części lewobrzeżnej od Przemszy do Pilicy – 61, w dorzeczu Wieprza wraz z prawobrzeżną Wisłą po Bug – 36, w dorzeczu Bugu – 42, w dorzeczu Narwi – 107, w zlewisku
lewych dopływów Wisły od Pilicy po ujście Brdy – 27, dopływy prawobrzeżnej (mazowieckiej) Wisły wraz z Drwęcą – 12, w dorzeczu dolnej Wisły – 5. To zestawienie pozwala
stwierdzić, iż najwięcej nazw na -ka spotykamy na obszarze Mazowsza i Podlasia, a także północnej Małopolski, mimo że sieć rzeczna nie wykazuje tu takiego zagęszczenia jak
w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły.
Prawie 300 nazw, a więc powyżej 50%, dotyczy obiektów małych (poniżej 3 km długości), często już nieistniejących, 129 nazw określa obiekty od 3 do 10 km, 86 – od 10 do
20 km, a 49 – powyżej 20 km. Można stwierdzić, iż hydronimy na -ka nie identyfikują
obiektów dużych, powyżej 50 km; nazywają tylko odcinki takich rzek lub stanowią okresowe nazwy oboczne, por.: Dębówka, gb. Wisłoka; Kopanka, ramię źródłowe Liwca; Orzechówka, wariant z XIX w. n. rz. Wel; Olszewka/Olszówka, nazwa oboczna z XVIII w. dla
Raciążnicy; Brzozówka, wariant dziewiętnastowieczny nazwy Czarnej, pd. Pilicy. Najdłuższym obiektem w tym zbiorze jest Krówka (dawniej Plutwica), rz. o dł. 50,5 km, pd. Brdy;
nieco krótsze to: Mleczka, rz. o dł. 47,15 km, pd. Wisłoka; Karasiówka, rz. o dł. 38,85 km,
pd. Sanny (→ Wisła).
Hydronimy z suf. -ka to głównie twory denominalne. Najwięcej jest derywatów od
rzeczowników (260), wśród których dominują apelatywy semantycznie odnoszące się do
właściwości naturalnych terenu. Nazwy związane z ogólną topografią (87) i tzw. nazwy
botaniczne (84), z najwcześniej notowaną formacją Łopianka (1361), rz. dziś nieistniejącą, płynącą koło Olbierzowic w Małopolsce (współczesny pow. sandomierski, gm. Klimontów), tworzą zbiór najliczniejszy. Niewiele jest natomiast nazw zoologicznych (36); tu
wyróżnia się wcześnie notowana Bobrka (1397) w dorzeczu Wisłoki. Potamonimy związane z tzw. krajobrazem kulturowym również nie stanowią dużej grupy (52) w tym typie
nazwotwórczym, a notowane są od początku XV w., por.: Żeglarka, w dorzeczu Dunajca
i Grodziszczka, w dorzeczu Biebrzy. Hydronimy odprzymiotnikowe konstytuują zbiór 230
nazw wodnych, w którym proporcje liczbowe, jeśli chodzi o znaczenie podstaw, układają się podobnie. Najwięcej jest derywatów od przymiotników oznaczających właściwości
ogólnotopograficzne (110), związanych z roślinnością (82), dużo mniej z podstawami odzwierzęcymi (27). Formacje od przymiotników łączących się znaczeniowo z kulturą materialną i duchową mają udział marginalny (11).
Potamonimy dewerbalne wynoszą niewiele ponad 10% nazw z suf. -ka; odczasownikowe – 38 referentów, wśród których wczesnym zapisem wyróżnia się Niechrebka (1363),
w dorzeczu Wiaru, odimiesłowowe – 21, z najstarszą Glbiączką (1527).
W tej grupie derywatów odnotowano również 4 nazwy wodne od wyrażeń przyimkowych oraz 4 złożenia z suf. -ka.

133
Sufiks -ka (wraz z rozszerzeniami) pełni w prezentowanych hydronimach funkcje: substantywizującą, strukturalną, często też deminutywną.
Hydronimy utworzone w procesie czystej onimizacji od rzeczowników na -ka, wśród
których są deminutiva i nomina loci, stanowią zbiór 365 nazw. Przyrostek -ka wraz z rozszerzeniami jest bardziej produktywny w tworzeniu hydronimów odonimicznych (ponad
1200 derywatów) i pełni tu głównie funkcję dyferencyjną.
Nazwy rzek z sufiksem -ka i rozszerzeniami tworzą pokaźny zbiór w hydronimii dorzecza Wisły, a pośród derywatów sufiksalnych stanowią grupę najliczniejszą.
3.2.1.4. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ica i rozszerzeniami

Sufiks -ica powstał na gruncie prasłowiańskim. W tym okresie tworzył feminatywy, substantywizował żeńskie przymiotniki, używany był w funkcji deminutywnej (por. Sławski 1974: 98–99). W staropolszczyźnie należy do dość produktywnych, głównie w funkcji
strukturalnej, też deminutywnej, derywuje przede wszystkim od rzeczowników, przymiotników, rzadziej czasowników (Kleszczowa 1996: 49–59). W gwarach tworzy apelatywne
nazwy miejsc przede wszystkim od rzeczowników, też przymiotników, rzadziej od czasowników i wyrażeń przyimkowych (Kowalska 2011: 71–73).
Rozwój i zmiany tego formantu w toponimii zostały wszechstronnie przebadane przez
E. Rzetelską-Feleszko (1978a) w monografii dotyczącej tego sufiksu oraz w licznych artykułach. Autorka również poświęciła dwa szkice317 odapelatywnym i odmiejscowym nazwom
rzek z obszaru Polski, nie dysponowała jednak pełnym materiałem historycznym. Dokumentacja tu zawarta stanowi dopełnienie chronologiczne i uzupełnienie zamieszczonego tam zbioru.
W grupowaniu tych nazw, tak jak i wielu innych, napotykano trudności klasyfikacyjne. Aby nie
powiększać grupy nazw wieloznacznych czy też mogących mieć więcej niż jedną motywację,
konieczne były (również w tej grupie) dość arbitralne rozstrzygnięcia mimo świadomości niejednoznaczności motywacyjnej pewnych hydronimów, co pokazują poniższe przykłady. Nazwę rzeki Kiełcznica J. Duma traktuje jako derywat z suf. -nica od apelatywu kiełcz ‛karczowisko’, związanego z kulturą materialną, choć podaje też n. lasu, zapisaną w tym samy czasie co
n. rz. jako Kielczincza (!) 1511/1512, rekonstruowaną w formie *Kiełczęca (por. Duma 1999a:
81). Jeśli uznać zapis za błędny (przestawione litery: in > ni), to semantyka apelatywu w podstawie wskazywałaby raczej na pierwotność n. ter. *Kiełcznica. Z pewnym wahaniem hydronim zakwalifikowano do nazw ponowionych z n. terenowej. Kolejny przykład z opracowań
tego samego autora dotyczy problemów z ustaleniem granicy morfologicznej między podstawą
a sufiksem. Nazwa rekonstruowana jako *Polnica, a zapisana jako Polenicza (1372), dziś Wąglanka, str. o dł. 40,23 km, ld. Drzewiczki (→ Pilica), w monografii z serii „Hydronymia Europaea” objaśniana jest jako pochodząca od przym. polny, z suf. -ica (por. HE XIV 91–92), natomiast w polskiej monografii opublikowanej później umieszczona jest w grupie hydronimów
z suf. -nica (por. Duma 1999a: 81). Podobnie jest z n. Korytnica, którą wywodzi się od ap. koryto, z suf. -nica (por. Duma 1999a: 78) lub od przym. korytna, z przyrostkiem -ica (por. Rzetelska-Feleszko 1978b: 53). Bliższe jest mi stanowisko E. Rzetelskiej-Feleszko, która uważa, że
to właśnie przymiotniki rodzaju żeńskiego są przede wszystkim podstawą nazw na -ica, oprócz
nich również rzeczowniki, także często rodzaju żeńskiego (por. 1980b: 92–93).
317

Por. Rzetelska-Feleszko 1979: 91–99, 1980b: 89–107.

134
Szerszego omówienie wymaga hydronim polireferencjalny Babica. Znaczenie toponimiczne ap. baba analizowała E. Wolnicz-Pawłowska (2005: 151–171). Toponimów z tą
podstawą jest kilkadziesiąt i są one zróżnicowane motywacyjnie: odantroponimiczne, odhydronimiczne i odapelatywne. Sam apelatyw oprócz znaczenia podstawowego już w okresie prasłowiańskim miał kilka znaczeń przenośnych, związanych 1) z podobieństwem do
kształtów starej kobiety; 2) z lekceważącym stosunkiem do starych kobiet; 3) ze znaczeniem ‛znachorka’ (tu np. nazwy roślin leczniczych) Spsł I 170–173. W hydronimii trudno
jest ustalić zarówno znaczenie motywacyjne, jak i kierunek motywacji. Wśród 6 nazw wodnych Babica w dorzeczu Wisły każda może mieć inną motywację, a także sposób derywacji.
Hydronim Babica (1373), ld. Wisłoka, wywodzić należy od n. góry, por. Baba (1470–1480),
dziś Babia Góra, a od hydronimu chyba n. m. Babice (1390), dziś Babica NMPol I 45. Inny
hydronim Babica (1880), w dorzeczu Sanu, powstał w wyniku singularyzacji od n. m. Babice (1484) NMPol I 46 (por. też HE XVII 14–15). Nazwa Babica (1487), dla pd. Raby,
może być transonimem od nazwy wzniesienia Babica (1880) lub pierwotnym hydronimem,
utworzonym za pomocą suf. -ica, lub bezpośrednio od stp. babica ‛gatunek wierzby’ (Sstp).
W wypadku nazwy Babica (1880), dziś Krzeczowski Potok, najbardziej prawdopodobna
wydaje się odapelatywna derywacja sufiksalna z powodu braku w gnieździe innych toponimów, a w wypadku hydronimu Babica (1961), ld. Samicy, oprócz motywacji odapelatywnej dopuścić również można pochodzenie od n. m. Babica, notowanej w tym samym czasie
(por. HE XII 10). Są to przykłady wskazujące na trudności w jednoznacznym ustaleniu podstawy motywacyjnej, na jakie się często napotyka w badanym materiale.
Potamonimy z suf. -ica pojawiają się w źródłach z XII–XIII w., w tym okresie najczęściej w dorzeczu dolnej Wisły. Zagadkowa jest wielokrotnie analizowana etymologicznie
Węgiermuca. Współczesna postać powstała pod wpływem niemieckiej adaptacji nazwy
słowiańskiej na -ica, por.: Wangermucze (1342) i wcześniejsze zapisy Wangromadiszam
(1229), Wangromadniza (1245). E. Rzetelska-Feleszko i J. Duma (1977: 132) zestawiają
nazwę z kasz. vǫgroda ‛miedza graniczna’. H. Górnowicz uznaje n. za stare compositum,
(HE I 36), a Z. Babik rekonstruuje słowiańską podstawę związaną z ap. gromada w znaczeniu topograficznym (Babik 602–604).
Wśród derywatów od rzeczowników o znaczeniu ogólnotopograficznym zwracają uwagę
hydronimy odnotowane wprawdzie w XIX i XX w., ale utworzone od starych dewerbalnych
rzeczowników na *-y, *-ъve: Mątwica (1898, 1965, por. psł. *mǫty, *mǫtъve ‛mieszanina,
zamieszanie’, ale też mątew ‛rosochate drewienko do mieszania, kłócenia płynów’; mątewki ‛koniczyna; sporysz’, mątwica ‛młyn; koniczyna rozdęta’ Sstp), dziś Motwica, w dorzeczu
Wieprza i Mutwica w dorzeczu Sanu oraz Ponikwica (1887, por. psł. ap. *poniky, *ponikъve
‛miejsce, w którym znika pod ziemią strumień wody’), dziś Byczynka, ld. Przemszy.
Pozostałe nazwy zaliczone do omawianego zbioru to: Bezednica (1789, gw. bezednia
‛głębia wodna’ SGPRei)318, Błonica (1855, 1938, 1965, błonie, błonia ‛rozległa równina
trawą pokryta, obszerna, otwarta płaszczyzna; obszerne pastwisko’, też ‛łączka na moczarach; staw w polu’ SW), Bursztynica (1963, bursztyn), Dolica (1964, dół), Gardlica
(1470–1480, ap. gardło ‛część przewodu pokarmowego, też ujście lub początej rzeki, wir’
SW)319, Kalenica (1460, kaleń ‛błoto, bagno, bajoro’ Sstp), Kępica (1564–1565, kępa),
318
319

Por. jednak ukr. ap. bezodnica ‛źródło podziemne’ (Jurkowski 1971: 36).
Por. n. m. Garlica NMPol III 309, notowaną od XIV w.

135
Łoknica (1528)320, *Łużyca/Lucica (1620, łuża ‛jama, kotlina zalana wodą’ SWil), Moczydlica (2006, moczydło), Morawica (1391321, 1480, 1965, gw. morawa ‛miejsca nizinne, mokrawe, łąki i łęgi’ SGPKar), Ostrowica (1839, ostrów ‛kępa na rzece, jeziorze, stawie, wyspa trawą, chrustem, drzewem obrosła’ SW), Próchnica (2003, próchno), Przejmica (1511,
gw. przejma ‛przetok, tj. wąski pas wody pomiędzy dwoma przeciwnymi brzegami położony’ SGPKar), Studnica (1511, 1961, studnia ‛naturalne źródło’ SEBor), Topielica (1965,
topiela ‛toń, głębia, nurt’ SW)322, Wełnica (1965, wełna)323.
Podstawy rzeczownikowe związane z florą ma kilkanaście hydronimów. Najczęściej
wykorzystywaną bazą jest ap. jasień, stp. forma ap. jesion (SEBor), por. Jasienica (1335,
1446, 1460324, 1491, 1511, 1566325, 1849–1854, 1961–1970, 1964). Większość obiektów tak
nazwanych znajduje się w dorzeczu górnej Wisły, najwięcej w dorzeczu Sanu, jeden obiekt
o nowszej dokumentacji – w dorzeczu Narwi. Inne nazwy florystyczne z suf. -ica to: Chojnica (1965, chojna)326, *Gostwica/Gosuiz (1270–1279, gęstwa ‛gąszcz, zarośla’ Sstp)327,
Jelnica (1961–1970, jelnik ‛las jodłowy’ SGPKar), Jedlnica (2006, jedlnia ‛jodła’, jedlnik)328, Lipica (1787, lipa), Łopienica (1431, łopian), Łozica ((XVI–XVIII w.) 1939, łoza
‛drzewo lub krzew wierzby’ Sstp)329, Tarnica (1934–1937, stp. tarn ‛krzew ciernisty, zarośla cierniste’, tarnie ‛krzaki cierniste, zarośla’ SEBor), Trzcienica ((1378) XIX w., trzcina)330, Wirzbica (1417, stp. wirzba, od XV w. wierzba SEBor), Wierzbica (1965331, 1966).
Hydronimy od apelatywów należących do pola semantycznego „zwierzęta” są mniej
liczne: Baranica (1892, baran), Lipienica (1328, lipień ‛gatunek ryby’)332, Niedźwiedzica
(1839, 1964), Zambrzyca (1432333, ząbrz ‛żubr’).
320
M. Biolik uważa n. za bałtycką (HE XIX 115), co od dawna budzi wątpliwości. Z. Babik (444) łączy n. z psł. *lъkno ‛rośliny rosnące na bagnach’ SESł V 98, z suf. -ica i nietypową wokalizacją jeru.
321
Ojkonim Morawica notowany od XV w., por. NMPol VII 238.
322
Topielica, str., dł. 12,95 km, ld. Wkry (→ Narew → Wisła): Topielica 1965 HW nr 555; Topielica,
-y 2006 HPol I 297.
323
Wełnica, str., pd. Brdy od Modrej do Jeziora Długiego (→ Wisła), w okolicy Przechlewa, słup:
Wełnica a. Grosse Fischnitz 1965 HW nr 660.
324
Choć równobrzmiąca n. m. notowana jest wcześniej, to za pierwotną uważam n. w., por. NMPol IV 111.
325
Ojkonim Jasienica notowany już w 1300 r., por. NMPol IV 110, pierwotna jednak n. w.
326
Chojnica, str., pd. Jeziora Charzykowskiego, w okolicy Czerwonej Strugi i Jeziora Zielonego:
Chojnica 1965 HW nr 665.
327
Nazwa posiada wiele etymologii: E. Rzetelska-Feleszko (1978a: 25) wiąże ją z ap. gąstwa i wtórnym zanikiem nosowości, J. Udolph widzi tu staroeuropejski rdzeń *ghost-, co raczej nieprawdopodobne, K. Rymut i M. Majtan wywodzą ją od stp. g(w)ozd, gwost ‛gęsty las’ (HE XIII 62–63), a Z. Babik
(390–391) skłania się ku pochodzeniu odantroponimicznemu, co też nie przekonuje.
328
Jedlnica, str., dł. 11,05 km, pd. Białej Nidy ( Nida  Wisła), wypływa we wsi Brus, uchodzi na
płn.-zach. od Mzurowej: Jedlnica, -y 2006 HPol I 97.
329
Nazwa Łozica określa obiekt w dorzeczu Bugu, por. HE X 157. Ciek o tej nazwie znalazł się również w monografii dorzecza Narwi, por. HE XIX 117.
330
Por. też n. m. Trzci(e)nica, notowana od XIV w. NMPol (kartoteka).
331
Wierzbica, rz., dł. 33,38 km, ld. Skrwy (→ Wisła), uchodzi na płn.-zach. od Ulaszewa: Belicza
1416, Bielica 1575 SHGPł 325; Wierzbica a. Wierzbianka 1965 HW nr 580; Wierzbica 1983 PHP I 710;
Wierzbica, -y 2006 HPol I 312. Lit.: SHGPł 325; Rzetelska-Feleszko 1978b: 66.
332
Nazwa miejscowa Lipienica notowana również w XIV w. NMPol VI 130–131.
333
Zambrzyca, str., d. Jabłonki (→ Gać → Narew → Wisła): Zambrzicza 1432 MkM II nr 379 (tu?);
Zambrzyca I 1965 HW nr 469.

342 Ta liczba toponimów skłania do rekonstrukcji apelatywu *brъnica ‛miejsce z rozmiękłą. Branica. Groblica. db. Brynica. Brannycza 1474 NMPol I 330. Podstawa ta jest dość częsta również w ojkonimii. Brennizia. Szabasówki (→ Radomka): Branica (1425). 341 Odnotowano również n. do jez. pd. Groblica 2005 AtPHP(F-4). Brennizzia 1378 Woel 271. Pilicy. poświadczonego w apelatywach jedynie w cerkiewnoruskim. m. Czarnej Przemszy. udokumentowane w nazwach: Groblica (1971. *brъnьna ‛z błota. Struga l 1965 HW nr 636.78 km. grobla)334. dziś Brynica. Kanał. loco in quo Brennicza influit Drewancziam 1378 KMaz III 224. 338 W tym samym źródle odnotowano n. db. Kanał Brynica. ld. 1983. dł. uj. HE XVI 18.. od Bryńska Szlacheckiego. -cy 1971 UN 171. Brannica (1421)338. które licznie reprezentowane są w polskim materiale toponimicznym: Brennica (1228)336. jak w wypadku n. tu też n. zarówno lewobrzeżną. ad Brenniciam 1291 Kuj 163–164.. dziś Kanał Branicki. Brenica 1726 HE IX 9. Brynica a. Brennizia 1289 Woel 78. 18. Breńsko (1229) i n. Jabłonicy. 22. potrzask. pd. db. Lit. ter. od ujścia Pisi: Brynica a. Brannicza 1421 NMPol I 330. Hydronimy odprzymiotnikowe derywowane za pomocą przyrostka -ica stanowią zbiór dość znaczny. Brynnica (1448). m. kontekstu onimicznego) komplikuje ustalenie stosunków motywacyjnych. Tyśmienicy (→ Wieprz). 335 Słopica.136 Wśród derywatów hydronimicznych na -ica spotykamy także nieliczne podstawy związane z kulturą materialną. Brennica (1229)343. Brenize 1341 KMaz II 250. ld. 5. 334 .. przym. Drwęcy. por.17 km. co może świadczyć o ich pierwotności. Groblica. piła ‛tartak’. Kanał. 15. Słopica. por. który tu faktycznie istnieje). dziś Brynica. dziś Brynica. Tymczasem według wydawców ZDM i AtSd 168 dotyczy on db.. notowana od XVI w. Groblica. Brannica (1439)340. ld. por. niektóre ojkonimy pojawiają się w źródłach wcześniej niż hydronimy. -y 2004 GUGiK.: SHGCh 13. Brynica. rz. por. 9.. wsi Brynica. -u Brynica 2006 HPol I 23.l 1965 HW nr 636. ld. Brdy (jez. 104 i in. str. Branica (1425)339. Brenniciam 1327 PrUr II 385. Brennicza. Bugu.. *brъnьnъ. wypływa na wsch. a obiekty tak nazwane położone są na całym badanym obszarze od górnej Wisły (Śląsk). 1 – Brenica i 8 – Brynica342. str. jak i prawobrzeżną (dorzecze Wieprza. 343 Brynica. obiekt dziś nieistniejący. położonej nad tą rzeką. Słopica (2004. Branica. notowana n. Pszczynki. por. Mazowsze). notowana od XIII w. pd. dziś nieistniejący. Istnienie gniazd toponimicznych (tzw. -cy 1972 UN 173. -y 2004 GUGiK. Białej Nidy. płynie przez Czarny Bryńsk. dziś Stara Piwonia. Bartniczka 1881 SG II 733. od ap. Kanał. dł. wsi. aż po dorzecze Drwęcy (dawna ziemia chełmińska). sieć’)335. Brynica. m. -y 2006 HPol I 81. słop ‛pułapka. NMPol I 370. Wisły koło Oświęcimia. płynie w pobliżu Gwiździn i Pacółtowa: Grobnica a. Mościca (1786–1788. NMPol I 371. Brynica (1572)341. 17. pd. od wsi Bartniczka: trans brenintiam (1229)1239 KMaz I 444. dł. Bartniczka a. rz. Rymuta w haśle Branica. Branica. omawiając obie nazwy. Nazwy te pojawiają się w źródłach w XIII–XVI w. 340 Zapis Brannycza 1439 ZDM II nr 541 został umieszczony przez K. Szczytno: Słopica. Drwęcy (→ Wisła).l 1965 HW nr 636. -y 2006 HPol I 23. Bugu). pd. Szczytno) (→ Wisła). Kanał. żarna ‛urządzenie do mielenia ziarna’ SEBor). Frekwencją wyróżniają się nazwy od psł. most). Brynica. -y 2006 HPol I 257.20 km. <Brennica>. E. 339 Równobrzmiąca n. *Branica/Brynniczka (1342)337. Pilica (1936–1939. dziś Tuchełka. nie rozstrzyga o pierwotności. Brynica. pd. Branica 1781 ZDobrz 133. 66). pd. Kanała. przez Wisłę środkową (Małopolska. Branica a. Rzetelska-Feleszko (1978b: 48. gliniastą ziemią’. serbskim i chorwackim (Spsł).. Brynica. Bartniczka a. 19.a. Brynica. uchodzi na płn. 337 Od XII w. Branica 1784 MpPerPł. Żarnica (1938. jez. 20. Brennisie 1379 Woel 277. Pierzchnianki. Branica a. ld. <Brennica >. z gliny’. 1240. 32. kan. słownik „Nazwy miejscowe Polski” zawiera 7 obiektów o n. 336 Tu również n.: ad Brenycam ok. dziś nieistniejąca lub może to dawna n. dziś Jabłonica. Drwęcy (→ Wisła).

Do pozostałych derywatów hydronimicznych od podstaw o znaczeniu ogólnotopograficznym. Rzetelska-Feleszko (1978b: 70) wywodzi od rekonstruowanego przym. Sołokii (→ Bug). (NMPol VI 396). *łukawa : łuk ‛łęk. niegłęboka’)344. n. to nie sądzi. łękawka ‛coś. Pozostałe obiekty znajdują się w dorzeczu Sanu i Bugu. co ma kształt łuku. str. może być ponowiona z n. ld. psł. *Mielczyca (1274. że potamonim Brennica został tutaj przedstawiony tylko jako egzemplifikacja trudności klasyfikacyjnych. czyrwony)345. dziś Kałuska. 347 Tu też n. Dobrzyca ((1422) 344 Górnowicz w podstawie widzi psł. lasu Dalnica 1966 HE III 10. MakSk 105). dziś Świnka. Boryś. Lit. Łukawica. Sanu. Wyróżnić jeszcze trzeba dwa hydronimy od archaicznych podstaw o znaczeniu ‛płytki’: *Płytwica/Plutwica (1296. Ojkonimy Łukawa i Łukawka obecne są jednak także w środkowej Małopolsce oraz na pograniczu mazowiecko-małopolskim (por. SEBor 299. pluta ‛bagno. o dł. dziś Dyrbek. zapisanej już w 1528 r. związane ze starą alternacją *ǫ : *u. Zakładając pierwotność nazwy rzeki. formalnie jednak należy do zbioru transonimów. krzywizna. str. -sko powstałaby n. m. Nieco szerszego omówienia wymaga n. dziś Liska.60 km. Dłużyca (1437. . najdalej na zachód płynie Łukawica. choć autorzy większości opracowań uważają tę późną nazwę za pierwotną (por. Kostrzynia. por. Babik (2004: 23–50). Lizy (→ Narew). Dłużyca 1966 HE XV 38. Dalnica (1849– –1854. iż derywacja nazw rzek od nazw jezior jest dość częsta na obszarze Mazur i Pomorza (por. dziś Krówka. Rzetelska-Feleszko 1979: 98). gw. To rozmieszczenie geograficzne oraz forma z -u. *lǫkъ ‛wygięcie. 140–140v). *łukawka. ld. koryta czy terenem. Łukawica (1477). Jeśli jednak weźmiemy pod uwagę fakt. Mazowsza).upatruje zapożyczenie z czeskiego (por. dopuszcza hipotezę. ld. pd. 304). długi). mogłaby się ona nazywać *Brenna lub *Breń (wtórnie Brenica) i od tych postaci za pomocą suf. Pozwala to na wysunięcie hipotezy. psł. form łękawa. Sanu. *pľuty. (obocznie Lizianka). linia wężykowata’(Sstp) mogły istnieć również postaci *łukawa. Kondratiuk 1974: 118. wygięcie. a w postaci z -u.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. którą E. Janki (→ Wierzyca). uchodzi koło Jarlut: Czirwyenycza (1449)1456 SHGMz(MK 4.. pd. pd. choć uważa łęk i łuk za „etymologicznie tożsame” (: psł. gw. przym. W. 1966347. 5. Łukawica (1786). to należy uznać. ap. 345 Czerwienica. kałuża po deszczu’ (HE I 30–31). określająca 4 obiekty: Łukawica (1466). Wszystkie Łukawice zlokalizowane są we wschodnich rejonach kraju. płynie przez Zakrzewo. Łukawica (1931). w. dalny ‛daleki’ SGPRei)346. 133). Czyrwienica ((1449) 1456. aby był to rezultat tej starej oboczności. Łukawica. ter. też nazwę cz. związanym z cechami wody. HE XIX 111).137 Breńsk 1348 KMaz II 296. *-ъve. notowana dopiero w 1974 r. Łukawica (1884). szerzej o tej podstawie W. pd. Tanwi (→ San). a pierwotność hydronimów później notowanych niż ojkonimy jest niekiedy wątpliwa. i n. Brdy. łękowate obniżenie terenu’. <Czerwienica> 1965 HW nr 555. Boryś (2007: 188–195) i Z. pd. *łukawica. *plytъva ‛płytka. Istnienie wielu ojkonimów od tej podstawy oraz par ojkonimiczno-hydronimicznych. m. że oprócz stp. łękawica. Bardziej prawdopodobne wydaje się pochodzenie od przymiotnika. *mělьka ‛płytka’). jeziora. ponowiona na nazwę wsi. bania). np. 346 Por. iż nie była to baza wyłącznie hydronimiczna.-wsch. Łukawa. Łukawica. Łydyni (→ Wkra → Narew → Wisła). pol.zamiast nosówki wskazywałaby na wpływy ruskie (por. Czirvyenycza (1450)1456 SHGMz(MK 4. pd. należą: Bannica (1549. wsi Dalnica i n. krzywizna’). dziś Kałuska (w obrębie historycznego płd. Łukawka NMPol VI 395–397).

Krzywica 1961 HE XII 95. też ap. Przecznica (1934–1937. zawierający dużą ilość 348 Muzga. osobny ‛oddzielny. ld. średni ‛środkowy’. 1456. jamny : jama). Świdry NMPol. Durnica (2003. XVI. Niewodnica 1533 NMPol VII 446. gw. Dopływ ze Skórcza 2005 AtPHP(E-3). Pyasseczna 1513 SHGMz(Ep. P. Lit. Strasznica (1505. Studzianica (1931). *Łompnica/Lompnich (1244. 353 Dla J. poboczny ‛będący z boku’ Sstp). n. Jamnica (1324350. samotny’ Sstp). .. błotny’. 1883. PMT VIII 91. Niewodnica. Geoportal. łomna : łom ‛łom. Kęsica 1965 HE XV 63. sworny ‛zgodny. ld. dł. 1886. por. 355 Notowana jest n. też wapienica ‛lichy gatunek ziemi. *Jamnica/Gemincza (1422). × Szoryca a? Skorzyca l 1965 HW nr 784. 1493357. paciep ‛pole położone ku północy’. 1528. Kraśnica (1786–1788. 358 Rzeka w dolnym biegu płynie obok koryta Bzury. Średnica 1966 HE XVIII 98. Grabowskie. studzony ‛zimny’). Skrody (→ Pisa → Narew → Wisła): Dobrzicza (1423)1456 SHGMz(MK 3. por. z jednym członem ponowionym z n. Średnica (XVI w. Pobocznica (1960358. Łaźnica (1963. miejsce wydrążone’)355. *Rowienica/Rowenicz (1360. rzadkie błoto’)351. 1966. Borzymy-Dobrzyca. przym. słony : sól). dobry). Nędznica (1963. też paciepny ‛ciepławy. str. Krztyni. co jest dość typowe dla Mazowsza wschodniego (szerzej o tym Bijak 1990: 36). 357 Piaseczna. łaźny : łaz).. por. rz. straszny. przeczny ‛poprzeczny’ Sstp). ale podane znaczenia raczej nie mogły motywować n. kęsy ‛kusy. też n. Słonica (1960. Suszyca 1961 HE XII 198. 356 Notowana jest również n. 1880353. n. ld. Jamnica (1409) 1472 NMPol IV 49. 350 Por. m. *Wapienica/Lopnitz (1571. 6. suchy)361. piaseczny). por.34 km. brak bliższej lokalizacji: Szoryca 1892 SG XII 21. Surowica (1966. niewodna ‛uboga w wodę. nędzny). 405). odrobina’ SGPKar)352. Poprzecznica (1849–1854. zob. Paciepnica (1961. krasny ‛barwny. Pyaseczna (1513)1517 SHGMz(Kap. Golanki. m. Łubnica (1528. krzywy)354. też kęs ‛kawałek.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. 4. 359 Nazwa miejscowa Rówienica notowana w tym samym czasie. -i 2006 HPol I 181. Korytnica (1242. słotny’. Mużgi. Osobnica (1470–1780. 1882.138 1465. ((1358) 1434. Dobrzyca. m. *Słonica/Slawiscza (!) (1376).). Ołudzy. mały’ SGPKar). 1859. 1961. posępny.. *Polnica/Polenica (1372. 361 Por. Muzga. 362 Por. str. str. Kalnica (1877–1905. 354 Por. dł. krokiew’ SGPKar. czerwony’ SEBor). paciepno ‛wilgotno’ SGPKar). krótki’. 34) (tu?). poprzeczny). 1965362. strumień nazwany Dobrzyca 1775 ZPłoń 12. 117v–118). m. surowy ‛wilgotny’ SGPKar). dziś Żebrówki. wapienny. może od durny ‛lichy. równy)359. w. może dziś Wymakracz: Pyasecznycza 1493 SHGMz(ADP 387). – Nad rzeką powstało kilka wsi o nazwach zestawionych. Swornica (1786–1788. n. zapewne w znaczeniu ‛groźna rzeka’). ter. też kaleń ‛kałuża. (1423) 1456348. m.15 km. Dobrzicza 1446 SHGMz(AG 2042). przełom. <Dobrzyca>1965 HW nr 518.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. str. 1964. 351 Wcześniej zanotowano n. 352 W tym samym czasie zanotowano n. lub oboczna n. 360 Szoryca. solidarny’ SGPKar). ter. średnica ‛obrączka żelazna. Kęsica (1965. Piasecznica ((1335) XVI. m. Raciążnicy (→ Wkra → Narew → Wisła): Dobrzica 1439 SHGPł 61. ale według AtKr 292 jest to oboczna n. 349 Dobrzyca. korytny ‛korytowy’ SGPRei : koryto). *Skorzyca/Szoryca (1892. Węgiermucy (→ Wierzyca → Wisła). Szoryca XX w. 1882. por. 2006. kalny ‛mętny. Dumy jest to ld. HE XIV 39. skory ‛szybki’)360. polny). 21. łubny ‛łubowy’ : łub). Lit. pd. Krzywica/Krzywiec (1786–1788... *Kalnica/Kalnitz (1365). Suszyca (1786–1788. Łomnica 1348 NMPol VI 357. 1439349. -y 2006 HPol I 56. Dobrzyca 1965 HW nr 556. Kalnica 1552 NMPol IV 270. Narwi (→ Wisła). Studzienica (1367.. wysychająca’ Sstp)356.

wolny). str. por. Lit. Leśnica. z suf. Śliny (→ Narew). dziś Biała Przemsza. 369 Rokitnica. Hydronim rekonstruowany na podstawie n. z suf. dziś Pokrzywianka. bez nazwy 2005 AtPHP(F-4). Raciążnicy (→ Wkra → Narew → Wisła). lub w ziemi nurskiej: Dambyenycza torrens 1493 SHGMz(ADP przyp. dziś Strawa. 311). żyr/żer ‛pastwisko’. <Pokrzywnica> 1965 HW nr 538. Rokitnica.. Rokitnica 1965 HW nr 556. może pochodzić od ap. dziś nieistniejąca.. str. str. żeleźny ‛żelazny’ SGPKar. 387). Cisownicy (→ Młyński Rów → Motława).. Koprzywnica (1416)365. *koprzywna. włosaty ‛mający wiele włosów. 26v). chrostny). – Nazwa historyczna sprzed 1800 r. por. por. Górnowicz interpretuje n. też gw.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 67. *leszczna : laska. <Koprzywnica> a. określający 4 cieki wodne (1377. ld. Lescznycza 1428 MkM I nr 717. Por. 366 Koprzywnica.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 69. pd. od XVIII w. *żyr(z)awa ‛rzeka o tłustej wodzie. Dębowica (1418. HE XVIII 148–149 i MakPrz 326. Coprzyvnycza 1512 SHGMz(PT 1. -ica. por. kudłaty’ SW). Inne różnorodne podstawy florystyczne pojawiają się w następujących nazwach: Chrostnica (1348. 1494 SHGMz(MK 6. 368 Rokitnica. może ld. Krośnica (1356.> -ln-). Rokitnica 1528 NMPol (kartoteka). Wapielnica (1849–1854. jako odrzeczownikową. Leśnica (1254374. -y 2006 HPol I 137. 153). w. <Leśnica> 1965 HW nr 469. 1430367. pokarm’ (SEBor). dł. pd. Wolnica (1847. 373 Leśnica. n. Prawie wszystkie nazwy zapisane zostały w średniowieczu i dotyczą obiektów położonych na obszarze całego dorzecza Wisły: Koprzywnica (1242). 372 Jest to kolejny przykład różnego podejścia do granicy morfemów: H. brak jednak dokładnego datowania. wsi Leśnica 1610 NMPol VI 78. Koprzywnica (1402).34 km. w par. rokita ‛gatunek wierzby’. Koprzywnica (1327). 2. Ruża (→ Narew → Wisła): Koprzyvnicza 1416. Lescznicza 1473 SHGMz(MK 6. Księte) (→ Brynica → Drwęca → Wisła): Rokitnica lp 1965 HW nr 638. Leszcznica (1414–1425. z suf. znojny ‛nużący. *rokitna. m..63 km. str. 10. 370 Por. ale też psł.. Włosacica (1483. ld. karma. Lit. Znojnica (1891. chrostny : chrost ‛chrust’)370. Luciąży (→ Pilica).: Rzetelska-Feleszko 1978b: 68. 363 364 . str. 91). m. leszcza ‛leszczyna’ lub leszcz ‛ryba’)373.139 skały wapiennej’ SGPKar). Wśród hydronimów od podstaw roślinnych wyróżnia się frekwencją Koprzywnica. wapennyj z odpodobnieniem -nn. d. fluvii dicti Koprziwnycza 1484. Lit. 367 Por.15 km. ukr. Osy między Lutryną a Gardęgą (→ Wisła): <Koprzywnica> lp 1965 HW nr 761.. 374 Por. Gaci (→ Narew → Wisła): super fluvio Leśnica 1411 HMil 285. pd. n. stp. dziś nieistniejące. -y 2006 HPol I 235. Świśliny (→ Kamienna). natomiast E. Koprzywnica (1450. lokalizowana w pow. pd. Badacze skłaniają się ku pierwotności n. pd.. Podobnie hydronim Rokitnica. notowanej w XV w. z domieszką ropy’)364. Koprzywnica (1256). 371 Dębienica. jemielny)372. choć może również pochodzić bezpośrednio od rzeczownika koprzywa. zroszony’ SW). Wilgi. Pokrzywnica. z suf. dł. 1965369). Pisi (jez. żeleźnica ‛gatunek rośliny’ SW)363. 16. uchodzi między Drozdowem a Kiełkami: Rokitnica 1775 ZPłoń 139. pd. traktowana jako derywat od przym. *žirъ ‛tłuszcz. Zyrawycza (1406). -nica. z suf. dł. 99v). wapienny. wsi Krośnica 1765 NMPol V 335. rz.. Żeleźnica (1934. gostynińskim. Rzetelska-Feleszko (1978b: 52) – jako odprzymiotnikową od jemielny. zalany. -nica lub od przym. 365 Koprzywnica. Koprzywnica (1414–1425).. Trębki. -nica (HE I 16–17). *Žyr(z)awica/Żurawica (1849–1854. Koprzywnica (1426). -ica. też n. 1965366). 1775368. dębowy). Jemielnica (1294. lasu i góry Żeleźnica 1934 HE XII 236–237. n. fluvio Lescznicza (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. zwilgotniały. Dębienica (1493. dębinny)371. 1564 SHGMz(Siel 2. str.

m. str. Mogilnica (1247. drzewo owocowe dziko rosnące’ (SGPRei). 1849–1854 2 ×. Jeszcze mniej liczne są hydronimy od przymiotników związanych z kulturą materialną i duchową: Granicznica (1486. ter. por. Lit. 1963). Żabnica (1565. 379 Por. Sennycza 1435 SHGMz(MK 335. por. bieśnik ‛człowiek złośliwy’ (SW. XVI w. wsi Lipnica 1511–1523 NMPol VI 142. wyjątek stanowi n. sienny : siano. która jednak nie jest notowana w SSNO. brak jednak dokładnego datowania. Lipnica (1334378.. 384 Por. gromadny ‛gromadzki. też n. NMPol IV 497). płaz.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 68. Wątpliwości te spowodowały poszukiwania innego objaśnienia n. Podstawą hydronimu Historycy datują zapisy nazwy tego obiektu na XVI wiek. Leśnica.384. Żabnica XVII w. os. ld. ale znaczenia te raczej nie mogły stać się etymonem hydronimu. AtŁęcz 138. dziś nieistniejąca. też rybnica ‛rybnik. 377 Notowany również gw. i ter. Gromadnica (1567–1868. 387 Kolnica. podobnie jak żeński odpowiednik bieśnica. 1566380. płynący przy chatach’)385. osa’. por. też ‛gad. Klimaszewnica. 375 376 . Bieśnica. 1964386.140 XVI w. Sienica (1546. Osetnica (1405. gdzie ryby chowają. 380 Por. Biesz. Narwi (→ Wisła). Sennycza 1428 MkM I nr 611. n. Rymut wiąże ją z n. izdebny : iz(d)ba). 386 W tym samym czasie zanotowano n.*świdna : świd. <Kolnica> a. Świdnica ((1450) 1490. ‛mucha. też jagielnik ‛młyn. por. str. leśnica ‛leśniczy. Siennica (1379382.. 1621. SEBor). *osetny : oset). dł. 1965376. n. ten jednak typowy dla kaszubszczyzny. też siennica ‛stóg siana. nawiązującego do ap. podaje również ap. leśny) 377. 381 Historycy datują zapisy nazwy tego obiektu na XVI wiek. ter. lipny ‛lipowy’. HE IX 146–147. też świdwa ‛gatunek rośliny’ Sstp)383. Sony (→ Wkra → Narew → Wisła): Colnycza fl. Izdebnica (1532. Nieliczne przymiotnikowe podstawy odzwierzęce tkwią w hydronimach: Owadnica ((1445) 1458. n. 1490. olszany ‛olszowy’). uchodzi między Gacią a Łomżyczką: <Leśnica> 1965 HW nr 470.52 km. 1434379. Izdebnica 1532 HE IX 40. <Siennica> 1965 HW nr 470. 1786–1788. m. nad rzeką Sieniczą (1565) Lumaz II 103. kolna : kół ‛pal’ lub koło)387. Lipnice 1964 HE XII 104. Jagielnica (1890. n.. *lipьnica ‛lasek lipowy’ ESSJ). 1964 2 ×). rybny. między Gacią a Łomżyczką: Sennicza 1379 KMaz I 92–93. AtSd 168. 25. XVI w. odnotowana w XV w. rodzaj żarn’ SGPRei). Olszanica (1848. Białuchy (HE XVI 15). czart’ (notowanego od XV w.. por. ap. sadzawka’ SW). 1961 2 ×. Sufiks -(n)ica rzadko tworzy derywaty od antroponimów. wsi Nowa Lipnicza (1369)1585 NMPol VI 142. *Rybnica/Rypnicz (1348. kopiec’ SEBor). W zestawieniu hydronimów o motywacji kulturowej interesująca jest n. Kolnica. – Nazwa historyczna sprzed 1800 r. jagielny ‛jaglany’. domowe zwierzęta’ SGPKar). Narwi (→ Wisła). Spsł I 245. kamieni. 1928. Syennycza 1483 SHGMz(MK 6. str. Bieśnica (1352) 1519. stodoła’ SGPKar). szatan. pd. -y 2006 HPol I 117. K. m. ale też psł. dziś zapewne nieistniejąca. Okolnycza 1516 SHGMz.(por. nie musiała ona być jednak pierwotnie nazwą wodną (por. 86). ‛strumyk izdebny. 382 Siennica. 383 Hydronim Świdnica bywa też zestawiany z rdzeniem ide.*owadny od owad gw. tj.375. 378 Por.381. ld. Lipnica 1775 NMPol VI 142. 388 Identyfikacja za AtKr 289. Lipowica (1965. w zebranym materiale nieliczne przykłady pojawiają się późno. Zanotowano również n. Sennycza. SGPKar). Jagielnica HE XVI 47. flumen Colnycza 1493. lipowy). na określenie rzeki i wsi na Mazowszu. mogilny : mogiła ‛naturalna lub sztucznie usypana kupa ziemi. <Okolnica> 1965 HW nr 558. Kolnica (1448. 385 Por. należący do wsi’). dziś Korzkiewka388. bies ‛zły duch. graniczny). w którym się proso na krupy jaglane przerabia. 160). (1448)1457. miejsce. HE XVIII 98). *(s)u̯ eid. pd. por.

pd. Skrzypnica (1490. por. co upoważnia do łączenia hydronimu z tym przymiotnikiem. Moszczenica 1877 NMPol VII 258. Běsna (Spsł). wściekły. *Rosica/ Kasica (!) (1965.. wodnej. bydło na łące’ SW). běsný ‛szalony. MakSk 197. <Ulewnica> 1965 HW nr 538. Przylepnica 1839 MpKwat III 2. dial. *Zwonica/Szwonica (1786–1788. Szrenka 1965 HW nr 554.. 395 Por. Szronka a.: SHGCh 81. 393 Por. wymieniona w pobliżu Jeziora Warpalskiego. Moszczenica (dziś Moszczenica Niżna. W języku polskim przymiotnik nie był odnotowany w słownikach. skrzypny ‛skrzypliwy’ od dźwięku wody : skrzypieć). HE X 43–44. diabeł były dość często wykorzystywane metaforycznie w toponimii. Przylipnica a. m. m. określający 9 obiektów.(1960.. trząść się’)389. Przylepnica a. Wisły. 1362400. Wśród nazw odimiesłowowych frekwencją wyróżnia się hydronim Moszczenica. raczej wtórna w stosunku do n. Zminica/Zmiennica notowana w 1432 r. Od XV w. 1499402. notowane są nieliczne formacje odczasownikowe: Drgica (1525. szalony’. Pisi (→ Brynica → Drwęcy → Wisła). przylepny ‛przylepiający się. natomiast przykładów dostarcza materiał czeski.92 km. też n. Osiek: Stobenicz? 1437–1438 GZ 90. pędzona : pędzić)395. NMPol VII 257. też n. dł. inaczej Bańkowski 1977: 156.45 km. str. 173). Zminica (1448. stracony : stracić ‛zgubić. zaginioną n. n. 400 Por. pd. 1350399. gm. Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. ‛dziki. Pasica (1961–1970. ulewna : ulewać)397. choć nie jest to powszechny sąd. 390 Rosica. Narwi (→ Wisła): Vlewnycza (1435)1456 SHGMz(MK 3. rz. uchodzi w Płocku: Kasica (!) 1965 HW nr 577. por.. przym. paść ‛karmić np.. notowaną od XV w. 173). który ginie w ziemi). 1461. m. Wkry (→ Narew → Wisła). Lit. opalony)394. dł. Opalenica p 1965 HW nr 644. m.. przym. 391 Rosica. notowaną od XIII w. 392 Por. str. Wydawcy ZDM w przypisie 3 identyfikują tę rzekę jako „prawoboczny dopływ Wieprza”. 9. Moszczenica (1348398. trujący (o grzybach)’. *běsьnъ ‛diabelski.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 73. lepiący’ SW)396. rosić ‛też o moczeniu lnu w rzece’ SGPKar)390. opętany przez diabła. NMPol VII 259. drgać ‛poruszać się szybko a nieznacznie. w okolicach Warpalic. będący ‛ten. Moszczenica 1325–1327 NMPol VII 259. zminąć : minąć ‛od krętego biegu rzeki’)392. Rosica (Struga) XX w. Rosica (2006)391. -y 2006 HPol I 236. gwałtowny. 1775. też ‛zniknąć’. może n. m. NMPol I 132. pd. -y 2006 HPol I 225. dziś Moszczanka. wsi Drgicz.. też n. por. tor. oznaczała potok. Sufiks -ica derywuje również hydronimy od podstaw werbalnych. Nazwa ta pojawia się w źródłach od XIV w. 389 Odnotowana kilka lat wcześniej n. Kręcica. dziś nieistniejąca. Drgycz 1518 NMPol II 424. Przelipnica a. Moszczenica 1392 NMPol VII 259. n. por. Rosica. Pędzienica 1386 NMPol VIII 371. Moszczenica. n. 396 Przylepnica. n. wypływa koło Chomętowa. Ulewnica (1435. Opalenica (1965. n. 402 Por. który był’)393. diabelski’. Moszczenica Wyżna). uchodzi koło Szreńska: Przylepnica 1784 MpPerPł. Vlewnycza 1529 SHGMz(Siel 1–2. Mławki (→ Wkra → Narew → Wisła). Stracenica (1844. 960).141 mógłby być psł. por. 397 Ulewnica. wściekły. 19. zabłądzić’. wsi Będzienica zanotowaną w 1880 r. m. m. 21. str. Lit. 90.. ld. kręty). Pędzenica (1367.. Nieco liczniejsze są derywaty odimiesłowowe: Będzienica (1880. 399 Por. . Przylepnica. 398 Por. położonych od dorzecza Dunajca na południu aż po dorzecze Bzury na północy. 401 Zapis Mosczenicza 1424 ZDM VII 145 umieszczony był w haśle Kurzelówka (HE XIV 43) oraz wśród dopływów Wieprza w haśle Moszczanka (HE VI 25). pd. fluvio Vlewnycza (1435)1456 SHGMz(MK 3. m. uchodzi koło Giżyna: Rosica. Przylepnica (1784. Wyrazy związane z polem semantycznym piekło. 1424401. str. I. -y 2006 HPol I 237. zwonić ‛dzwonić’). dł.78 km. Geoportal. 394 Opalenica.

por. ap. źródło’. ta została jednak odnotowana później. wysepka na jeziorze’). – Nazwa niejednoznaczna. Nalepa 1968: 88–96). gw. z psł. płynie w Kamieniu Kmiecym. n. miał ‛rzadkie błoto. Bochotnica (1661). Szewnica (1447) 1457 NMPol (kartoteka). Może od gw ap. olesie ‛błoto wśród lasu. zakręt drogi lub rzeki. pol. boczne koryto rzeki’ Sstp. i gw. której brzegi łączy most’. *bachati ‛o silnym urywanym dźwięku. n. psł. moszczony : mościć). Kłopotnica ((1363) 1525. z suf. niekiedy od przymiotnikowych oraz od wyrażeń przyimkowych. jak i hydronimów – były przedmiotem zainteresowania badaczy (por. 1966. zdrój. rdzeniem *šev-/*šav-/*šov. Bochotnica (1350–1351) NMPol I 240 uważana jest za pierwotną. w. Sławski 1976: 24405) związane są dwa hydronimy: Stobnica (1359). również posiada „parę” w postaci równobrzmiącej n. kolucha. Lachnica (1884. -nica.‛ruszać się. Z psł. 1960. Bystrej (HE VI 3–4).. pd. -i 2006 HPol I 47. m. Marianka. Babik (568–569). młoda gałązka. wywołanym np. oraz *Stobienica/Stobenicz (1437–1438. 1504. Nazwa Szewnica (1436). ap. Lachnica 1965 HW nr 581. koluchy ‛igliwie sosnowe’ SGPKar). Kowalska 2011: 74–75). 405 Nazwy o tej podstawie. natomiast odprzymiotnikowe nie są udokumentowane w tym okresie (Kleszczowa 1996: 59–63).in. *prǫtъ ‛cienka. z którego wydobywano szuter’). Frekwencja hydronimu pozwala hipotetycznie przyjąć istnienie apelatywu hydronimicznego *moszczenica ‛rzeka. też ‛droga piaszczysta’ SGPRei. dziś nieistniejąca (?). kameszek SW). muł. kłopot ‛hałas’)407. Odrzeczownikowe nazwy o podstawach ogólnotopograficznych poświadczają hydronimy: Isepnice (1704–1725)/Isepnica (1786–1788. Melnizam vero descendendo fluit (1291)1293 Perl 433.. Moszczenica 1961 HE XIII 157. por. Kamesznica (1882. por. 406 Apelatyw klucz w znaczeniu topograficznym to ‛miejsce zakrzywione. koło Małych Swornychgaci: ad lacum qui dicitur Planzno per quem Melniza fluit. z błędnym L. 403 404 . Badacze łączą podstawę n. str. 409 Mielnica. mielnica ‛młyn’. Klucznica (1786– –1788. witka. osuch ‛sucha kępa. 407 Por. Skrwy (→ Wisła). 1972). dł. por. mimo wcześniejszego odnotowania równobrzmiącej n. ap. 13. m. kłoda’.59 km. pd. szawiać ‛ruszać. pd. przestrzeń dookoła lasu’ lub olsza). czas. Wśród około 100 hydronimów na -nica wyróżniają się te. przys. pomykać’404. stp. por. psł. bardzo mętna woda’ SGPKar. Sufiks -nica jest bardziej produktywny w gwarach niż -ica. Wiązać ją należy z psł. isep m. Rozszerzony sufiks -nica powstał z połączenia przyrostka -ica z przymiotnikami na -ьnъ i pełnił funkcję strukturalną oraz lokatywną. Derywuje głównie od podstaw rzeczownikowych. rzadziej czasownikowych. przez uderzenie. a jest ich kilkadziesiąt na obszarze Polski – zarówno ojkonimów. chwiać się’. *stobъ o niezbyt jasnym znaczeniu etymologicznym (może ‛słup. miel ‛płytkie miejsce. Mielnica ((1291) 1293409. Osusznica (1565. Podsumowania dyskusji wokół znaczenia podstawy tych toponimów dokonał Z. jednak także stp. przym. też Jurkowski 1971: 39). pd. lub od stp.w zapisie)408. *Prątnica/Prantenitz (1321. Jasieniu. zapewne od łacha ‛odnoga rzeki. rz. *stoběnъ). kamyszek. Rzetelska-Feleszko 1978b: 72. upadek’ (Spsł). uchodzi na wsch. w dorzeczu Brdy (→ Wisła). pręt ‛długi i cienki kawałek Por. 47. ‛piasek wyrzucony na brzeg przez rzekę’ SESł. klucz406). Por. w dorzeczu Drwęcy. m. których podstaw należy szukać w zasobie prasłowiańskim. Łachnica. mielizna’ Sstp. por. Występuje w funkcji strukturalnej i lokatywnej (por. Wisłoka (HE III 75–76). W okresie staropolskim tworzył derywaty odrzeczownikowe i odczasownikowe. -cy 1972 UN 180.142 1884403. por. tu w znaczeniu ‛potok. 408 Marianka. Fiszora (HE X 165–166). od Tłuchówka: Lachnica 1884 SG V 53. *kľučь ‛coś zakrzywionego’ SEBor (zob. rózga’. Koluśnica (2006. Kłopotnica (1363)1525 NMPol IV 529. Oleśnica (1419.

-y 2006 HPol I 282.44 km. Wel (→ Drwęca → Wisła). łąka). 418 Por. -y 2006 HPol I 281. Stawnica. Pokrzywnica (1787.: SHGCh 90. str. 100). od wsi Prątnica. uchodzi koło Nadrzek. dł. -y 2006 HPol I 185. Tyśmienicy (→ Wieprz → Wisła). d. 7. 421 Zapis Piskornycza 1440 Matr IV/3. -i 2006 HPol I 320. <Prantenitz> a. Wólka [db. Wólka 2005 AtPHP(F-4). Niedźwiednica (2006. bez bliższej lokalizacji. Przerwanica (1892). 101–102.. ld. str. bóbr)418. źródło na płd. Lit. -y 2006 HPol I 270. Prątnica a. Okonnica (1965. . str. Wąwelnica (1303. co drze. Podstawy oznaczające rośliny z sufiksem -nica uformowały hydronimy: *Dzierzężnica/Zyrsantnica (1336. psł. 21. Wólka.*vǫ-vъlь ‛suche miejsce wśród wód i mokradeł’ Boryś 1975: 165).39 km. ld. uchodzi koło Młocka: Stawnica a. Przerwanica lp 1965 HW nr 784. 419 Niedźwiednica. głęboka dolina’ od *skorditi ‛bronować. pd. Szczełknica (1965. 9. wymieniona w pobliżu jez. obdziera’ Spsł. uchodzi na płn. Szczawnica (1470–1480). 420 Okonnica. miara długości’ SEBor)410. ter. Piskornica (1440. okoń)420. Czarnej (→ Pilica → Wisła). str. Dorzyk. uchodzi koło wsi Niestum: Swyerza 1477 SHGMz(MK 6. ld. dł. 6. z powodu nieprzyjemnego zapachu wody). Sopotnica 1846 HE XIII 234–235. staw (?))413. pokrzywa). ‛wyłom. str. n. przerwa ‛wyrwa. *pelwo ‛plewa’ SEBor). koło mta Skórcz: Szoryca struga powstająca z Przerwanicy i Milicy 1892 SG XII 21. Gwosznycza 1504. Korzenicy (→ Pszczynka → Wisła).. <Pranthenycz> a. wiązania ogarów’ SW. Brzozie: Okonnica lp 1965 HW nr 638. *skorda ‛bruzda > zagłębienie > wyżłobiona. pd. ld. a apelatywy zoologiczne – następujące nazwy rzek: *Biebrznica/niem. 489.in.421. n. gw. AtKr 290. stprus. dł. por. Prantnicz 1453 Woel 193. HE VI 27 dotyczy Piskornicy. piskorz). dziś Gwoźnica Dolna i Górna NMPol III 455.03 km.. Racznica (1412. *szczelka ‛szczelinka’. 199.. Sławnica (!) 1965 HW nr 555. Pranthnicz 1452. str. cz. luka’ SEBor). Wyrwanica (1964. Łydyni (→ Wkra → Narew → Wisła). 411 Przerwanica. *deręga ‛to. stp. str. 416 Obiekt identyfikowany przez historyków z rz. Łącznica (1289. <Świerza> 1965 HW nr 555. psł. g(w)ozd ‛las’ Sstp). *G(w)ozdnica/Gosnicza (1470). [Świerza] XVI AtMz 248. dial. Pęchra a. gw. później Gośnica. Wisły. -cy 1971 UN 171.] a. koło wsi Nowe Bojszowy: Swornica.-wsch. od Jeziora Górnego i wsi Tyliczki: Wólka. laska. Zembrze. szpara’ SEBor). drapie. n. rak). pot. wsi Biebrznica (1664).. rzyć ‛tyłek’. niedźwiedź)419. Krzny Północnej (→ Krzna → Bug → Narew → Wisła) HE X 124. -y 2006 HPol I 213. Pęcherek a. Gb. dziś Gwoźnica415. Pławnica (1965. to co się drze. *ščelь ‛szczelina. sopot ‛źródło’ SGPKar)412. nasyp’ SW)411. -ki 1971 UN 171. Pęcherz a. Wólka. dzierzega ‛rzęsa wodna’ SpXVI). Sopotnica (1846. robić bruzdy’ Babik 557). XVI w. Łydyni (→ Wkra → Narew → Wisła).143 drewna. dł. 14. 414 Swornica. <Pranthnicz> p 1965 HW nr 635. Prątnica: Prantenitz 1321. 417 Pławnica. dł. 413 Stawnica. Szczerbnica (1789. Rzytnica/Żytnica (1888. wyrwa). tor.. ld. psł. Pławnica a. Pławnica. wsi Małachów: Niedźwiednica. Pelvenissa (1258.69 km. u roślin trawiastych małe listki’. *Gozdnica/Gosnycza (1419)416. dziś Wieprznica NMPol (kartoteka). Swornica (2006 2 ×414. powstałe wskutek przedarcia się przez groblę. 2 km. Szorycy (→ Węgiermuca → Wierzyca → Wisła). dł. plewa ‛odpadki pozostałe po wymłóceniu zboża. ok. Skrodnica (1867)/Skoradnica (1893. koło wsi Grzawa: Swornica.79 km. Wulka.. wsi Gwozdziecz 1462. Swornica. *Plewnica/Plevenisse. 138. swora ‛sznurek lub rzemień do sworowania. nowe koryto rzeki. por. por. Sikornica 410 Wólka. 12. nr 737 umieszczony w haśle Piskornica. gm. 483.. Bebernitz (1650. 415 Por. Prątnica. pd. pławy ‛łąka niska’ SGPKar)417. Stawnica (!) (1965. wyrwa. psł. metalu’. *pelva. 412 Por. *Gozdnica/Gośnica (1470.. 5. -i 2004 GUGiK. Świerza 2005 GUGiK. szczerba m. ‛kij. Pranthenycz 1338. rz. ‛to co łączy’).

Z pewnym wahaniem umieszczam tu również hydronim Pilnica (1915). Sitnica (1348. por. NMPol IV 466. 13). będąca z zasady wspólną własnością. bykowy). bagnisko. Malnica (1414–1425. Iłownica. Do grupy nazw kulturowych należą też: Grobnica (1965. 280–282. Wiązownica ((1409) 1614. wieprz)424. Kobila 1378 NMPol V 17. Kobylnica (1548. mały). 426 Zapisano też n. pìlti ‛lać’. Turnica 1966 HE XVIII 107. ciec. Acta terr. pile ‛kropla’. J. nawieś ‛puste części wsi. pilu ‛kapać. może więc n. Supraśli (→ Narew). 430 M. od ap. pil̂ stu. Rieger (2004: 121) i Z. więcierz). Od ap. Babik 308). Udolphem) z rdzeniem ide. sikora ‛gatunek ptaka’). kobyli)429. Formacje odprzymiotnikowe z suf. notowaną od XV w. kosy ‛krzywy’). sit ‛sitowie’ SGPKar). por. 425 Odnotowana również n.144 (1569422. m. łoś. piła ‛tartak’ (SW). HE XII 175). położoną w puszczy. 1802–1803. Osownica (1532. też n. 1435 SHGMz(MK 4. Więciernica (1349. Crac. wiązowy : wiąz ‛gatunek drzewa’). grób). Złożony sufiks -nica nie jest raczej dodawany do nazw archaicznych i bałtyckich (por. Kośnica (1786. <Kisielnica> 1965 HW nr 471.. lit. kisły ‛kwaśny’ od smaku wody)427. ruda ‛torf. Kond 116. s. m. wyróżnia się produktywnością ap. ld. Bukownica (1365 bukowy). 423 Por. M. Rakownica/Reknica (1936–1939. 429 Możliwa też derywacja od n. 1965. gw. nawsie pochodzi hydronim Nawieśnica. gdzie się trzyma zboże’ Sstp). 1888. Hydronim raczej pochodzi od ap. HE XIX 115–116. błonie’ (Sstp). *sedlo ‛siedlisko. str. Pośród rzeczowników związanych z kulturą materialną. czmiel. odnotowaną w 1435 NMPol (kartoteka). Płytnica (1962. który również cytuje ten sam rkp. rudkowy : rudka. 1900. żerdź ‛długi. Sąsiecznica (1889. borowy). 1964. tur)423. Kisielnica. *pl̥ -/*pel/*pol. *Szczmielnica/Śćmielnica (1379.‛lać. łosina. plac wiejski. raz za SHGKr III 17. – Por. sączyć się kroplami’. wsi Iłownica. -nica reprezentowane są przez hydronimy: *Iłownica/Gylobenicz (1347425). m. (1414–1425) 1456428. nawsie ‛część wsi środkowa lub ciągnąca się wzdłuż drogi. który ma tylko znaczenie słownikowe ‛mięso łosie’ (SW). Żernica/Żyrnica (1895. Gilwonitz 1400 NMPol III 525. szczmiel ‛trzmiel’ SEBor).. Notowane jest również uroczysko o n. nalewać. oznaczający 5 niewielkich obiektów wodnych (dziś nieistniejących) w trójkącie Wadowice–Skawina– Myślenice (por. Biolik zestawia go (za J. służące zwykle za pastwisko’ (SGPKar). por. Wieprznica (1425. Przymiotniki florystyczne tkwią w podstawach następujących hydronimów: Borownica (1565. zapisany w 1786–1788 w Metryce Józefińskiej. Pilnica (1961–1970) HE XIX 148. Udolph (1990: 298) opowiada się za przedsłowiańskim pochodzeniem nazwy. n. Penzy (→ Narew → Wisła): Kyselnycza fl. ze złożonym sufiksem -nica. dziś nieistniejąca. Rudkownica ((1198) 1262. sąsiek ‛miejsce ogrodzone. niezabudowana domami i nieuprawiana. cienki drąg drewniany’ SEBor). ter. iłowy). 424 J. 1470–1480. pil̂ t. Iłownica (1525426. Babik (612–613) – za rodzimym. przysiółek’ SEBor). por. ld. n. Biolik podaje jako podstawę tej nazwy przym. 422 W HE XII 175 hasła Sikornica i Sikorznica utworzone na podstawie jednego zapisu z 1569 r. Siedlnica (1253–1258. płytki). przedział w stodole.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 68. Kisielnica (1435. płynąć’. Kobyle. wsi Wiązownica. . cytowane raz za rkp. nawsie. stanowiących podstawy motywacyjne hydronimów na -nica. równinna. 428 Por. a omawiany hydronim określa małą rzekę. por. 427 Kisielnica. Lit. psł. in Gylownita 1300 NMPol III 525.. Od przymiotników zoologicznych utworzono nieliczne derywaty: Bykownica (1427. łot. 279–282. mokra łąka’). osowy : osa ‛osika’). 407. Łosinica (1559)430. Turnica (1367) XVI. ale opatrzony skrótem ZK 407.

Syroczenycza 1482 SHGMz(MK 9. Hydronim Piątnica (1434. gozd)437. ukr. -y 2006 HPol I 76. Chelmnica 1320–1339 NMPol II 31. 239).. 431 432 . za płotem) oraz od zestawienia Złotopolnica (1965. Kruszenica (1467. dł. Skrwy (→ Wisła). 65). <Seroczenica> 1965 HW nr 539. 10. Nazwa historyczna sprzed 1800 r. wilczy)439. str. drozd ‛gatunek ptaka’.. Makownica. Makowica 1884 SG V 935. kruszyty). sączyć). 377). Zmorznica (1529. – Pierwszy zapis z mazowiecką hiperpoprawną zmianą n’ > m’. -i 2006 HPol I 186. dł. długi). Gozdawnica. Dębe) (→ Wisła): a fluvio Nyewstampowska 1494 SHGMz(Z 16. nad rzeczką Niestępówką 1886 SG VII 116. Wodzienica (1966. dł.. Makowica a. 438 Szyroczenica. od Sierpca: Gazdzownice Fl. <Wilczenica> p 1965 HW nr 546. szumiący potok). <Winnica> a. pd. Niestępówka. -i 2006 HPol I 294. <Rębkowska> a. Lepietnica (1234. ter. Zmornica 1964 HE XVI 173.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 72. Vynycza (1530)1531 SHGMz(Z 14. jazowy : jaz). lepietać ‛mówić wiele i prędko’ SGPKar. Gozdawnica a. Stanowią one typ marginalny. -i 2006 HPol I 31. gb. Por. Gozdzienica 1839 MpKwat III 2. Por. mostowy)431. Otwiernica (1886. dziś nieistniejąca. 436 Chełmienica. prędkim nurcie. wygłobić m. Świnka. 112). historyczna sprzed 1800) p 1965 HW nr 584. Syroczenicza (1448)1479 SHGMz(MK 9. pd. Ruziec: Scampnicz 1421 SHGCh 117. dł. Sączenica (1783–1784.42 km. Zapłotnica (1961.. Winnicza 1514 SHGMz(Z 11. Vylczenycza 1505 SHGMz(Z 15. Dłużenica (1323. Lit. uchodzi koło Zarzeczewa: inter fluvios Chelmenicam 1228–1235 Koz VI 52. uchodzi koło wsi Gołyszewy: ciek bez nazwy 1784 MpPerPł. Wilczenica (1500. Lit. Chełmiczka. mały). Mielno i rz. ‛wydrążyć’ Sstp). -enica: Chełm(i)enica (1228–1235435. złote pole)434. Mostownica 1892 HE XII 122. kruszyć). Vilczenycza 1500 SHGMz(Z 12.in. W materiale hydronimicznym występują też nazwy z innymi rozszerzonymi wariantami sufiksu -ica: -owica: Małowica (1350. dziś nieistniejąca?. str. Wisły (Jezioro Włocławskie). 435 Chełmiczka. – Nazwa miejsowa Chełmica notowana wiek później. <Złotopolnica> (n.: SHGCh 117.. str. Wisły (Jezioro Włocławskie). 79). 439 Niestępówka.. pd. znikać’ SW). 360v). -ki 1972 UN 180. 23. podobnie od przymiotników o znaczeniu kulturowym: Jazownica (1839. zapewne określała rzekę o bystrym. *drożdż). piąty) jest jednostkowym derywatem od liczebnika. Vilczenycza 1528 SHGMz(Z 29. woda). pd.. -elnica: Kruszelnica (1624. otwierać). [Wilczenica (Winnica)] XVI AtMz 249. Makownica a. zmorzyć ‛znużyć. uchodzi na zach. 250v). Drożdżenica (1967. Skępnica p 1965 HW nr 645. zmordować. Gazdzownice (!) (1802–1803)/Goździenica (1839)/Gozdownica (1881. zmęczyć osłabić’ SW)432. wypływa z Jeziora Chalińskiego. luby?). Chełmica a? <Chełmienica> 1965 HW nr 584 (tu?). pierzchać ‛uciekać. tu też może należy Lubnica (1875. Struga a. -awica/-ewica: Pijawica/Pijewica (1538. między jez. -anica: Pierzchanica (1531. por. płynie koło Chełmicy.95 km. Narwi (zb. n. pd. 19. 708). 433 Skępnica.145 rakowy). Świnka. rz. gw. Niestępówka a. szyroki ‛szeroki’)438. Nazwy odczasownikowe reprezentowane są przez potamonimy: *Głobnica/Maius Głobnica ((1410) XV.12 km. Orza (→ Narew → Wisła): Syroczemycza (1448)1456 SHGMz(MK 4.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 73. kruszyć. Drwęcy (→ Wisła). 145v). (!) 1802–03 MpGillyPr. por. Gozdownica a. gw. która płynie z szumem po kamienistym podłożu. 33. ld. str. <Niewstępowska>. str. Szyroczemica ((1448) 1456. ter. podobnie jak derywaty od wyrażeń przyimkowych: *Skępnica (1421. jeden z dopływów Osy od Lutryny do Gardęgi (→ Wisła): <Chełmienica> lp 1965 HW nr 761. <Winnicka Struga> a. 642). pijać. str. n. Gozdawica 1965 HW nr 581. Vinicza 1510 SHGMz(Z 20. Gozdownica 1881 SG II 760. Makownica 1839 MpKwat II 2. Świnka 2005 AtPHP(F-5).52 km. 1965436. 437 Gozdawnica. 434 Świnka. z kępy)433. chełm ‛wzniesienie’ Sstp). Lit. n. Muchownica a. Mokownica a. Mostownica (1846. 18.

441 Kotownica. (1704–1725. str. -ownica: Kotownica (1965)441. Sony (→ Wkra → Narew → Wisła). slaný ‛słony’) oraz Czerwenice (1844. Kamieńczyk: Piewicza 1538. -esznica: Dębiesznica (1451. zapewne ld. stupen ‛stopień’ (n. w dawnym pow. pozostałe warianty rozszerzone stanowią zbiór marginalny. m Stupnica (1389). por. w dorzeczu dolnej Wisły na Pomorzu. między Gnilszczyzną (dziś Lubianka) a Mokrą (dziś Bacha).146 por. Pohyblica (przed 1554. dawne dębie ‛dęby’). które znalazły odbicie w nazwach obiektów w dorzeczu Sanu: Dołżyca (1512. a 3 znajdują się w części prawobrzeżnej od 440 Plewica. Plewica 1547. Tu również należy hydronim Tyśmienica (1425). ros. bo już w XII w. Plewica (która jednak wtórna).: Rzetelska-Feleszko 1978b: 70. między ujściem Suszy i Barłożny: Kotownica 1965 HW nr 558. por. 94. w par. Mątwica). Lit. por. pozostałe określają głównie cieki części górnej prawobrzeżnej po Dunajec. ukr. gdyż podstawy są zniekształcone lub pozostają niejasne i z tego względu nie mogą być analizowane i wliczane do ogólnych statystyk.. por. por. Piewicza 1542. – Odnotowano n. trosćin̕ a). triostyna ‛trzcina’. wtórna wobec hydronimu. W dorzeczu Wisły obecne są hydronimy na -ica. Lubownica p 1965 HW nr 651. kasz. oznaczałaby więc rzekę płynącą po stopniach). 443 Por. który różnie był etymologizowany446. Piiewicza 1580. n.. Nazwa ta była różnie. określająca ld. Stupnica (1494)444. 442 Lubownica. pohybeľ ‛śmierć’). por. także w dorzeczu górnej Narwi: Pohanica (1859. zaklasyfikowanie ich do odpowiednich grup znaczeniowych nie jest natomiast możliwe. Babik i (za Vasmerem) opowiada się za słowiańskim pochodzeniem hydronimu od psł. n. Tyśmienica notowana w 1409 r. dąb. m. Dominują wśród nich nazwy z przyrostkiem -ica (63%).. żąć’. str. d. tor. Wcześniej zanotowano n. rz. nieco mniej jest natomiast derywatów z -nica (26%). Piievicza 1580 SHGMz. Wietcisy. rzezanka ‛sieczka’. Dołżyca 1561 NMPol II 397. Lubownica (1321. Piewicza 1542. W wyekscerpowanym materiale znajduje się również grupa kilkunastu nazw wodnych. psł. Najwcześniej w źródłach. w których można zauważyć cechy fonetyczne lub leksykalne charakterystyczne dla innych języków (lub dialektów) słowiańskich. dowhyj ‛długi’)443. Lit. Narwi (→ Wisła). Plewica 1781 NMPol VIII 508. Lubicz: de rivolo … Lubownycza 1321 PrUr II 251. pijawica ‛tęcza’)440. ukr. . m. por. m. 444 J. Hydronimy odapelatywne derywowane za pomocą suf -ica (wraz z wariantami rozszerzonymi) są formacją produktywną – ponad 300 referentów. rzezarnia ‛bójnia’ SGPKar). 445 Por. rzezać ‛rznąć. *ľubъ ‛miły. Są to głównie wpływy wschodniosłowiańskie. z fonetyką ukraińską. pol. Mutwica (1934–1937. brudny’)445. 446 N. Pohanica 1859 HE XIX 151–152. gm. być może niedaleko Młyńca.. *mǫty. ukr. MakSk 157. ap. poganyj ‛nieczysty. słowac. *tismenь ‛cichość’. co świadczy o zasięgu tego języka po dorzecze Wieprza (Babik 591–592).. Makarski wiąże ją natomiast z ukr. HE XVIII 88–89.. Wpływy języka południowych sąsiadów obserwujemy w dwu nazwach z dorzecza górnej Soły: Słanica. 10 spośród nich dotyczy dopływów dolnej Wisły z obszaru Pomorza i Kujaw. w których da się wyodrębnić sufiks -ica. wtórną w stosunku do hydronimu. przyjemny’ (SEBor)442. m. Lubiel. *mǫtъve. Trościanica (1576. HE VI 41–42. W. Drwęcy (→ Wisła).: SHGCh 71. słowac. gw. W kolejnym stuleciu pojawia się 18 nowych hydronimów. -ewnica: Rzezewnica (1965. červený ‛czerwony’). dziś obiekt bez nazwy. Dotychczasowe propozycje badaczy krytycznie omawia Z. pd. za niejasną. Rieger uważa n. pojawiła się nazwa Rutkownica.

dlatego też podział derywatów ma charakter raczej arbitralny (por. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ik i rozszerzeniami Sufiks *-ikъ w prasłowiańszczyźnie miał dwie podstawowe funkcje: deminutywną i substantywizującą przymiotniki. wyrażenie przyimkowe i zestawienie. -nik. W hydronimii suf. motywowane są głównie przez ojkonimy (ponad 60%). głównie od przymiotników na -ny (jedyny wyjątek to młodzik). Niedźwiedzik (1934. Odnotować tu także należy hydronim pluralny Rejczyki (1964. -ik a jego wariantem rozszerzonym -nik nie jest ostra. Mznter 235). gw. Toponimiczna funkcja sufiksu -ica przejawia się w substantywizowaniu przymiotników. W toponimii funkcja deminutywna suf. XIX – 47 i XX – 88. podobnie jak wśród apelatywów. -ik i od rzeczownika z suf. rejce ‛jednorazowa po- . Wśród nazw rzecznych od rzeczowników ogólnotopograficznych charakteryzujących. z suf. Kleszczowa 1996: 139–146). botanicznych i zoologicznych o niejednoznacznej budowie słowotwórczej (por.2. XVIII – 25. Kleszczowa 1996: 139). wróbel). rzadziej czasowniki i imiesłowy oraz jednostkowo liczebnik. rzadziej przez inne hydronimy (ponad 20%).1. czystej transonimizacji (ponowienia innych onimów na -ica) i transonimizacji rozszerzonej. niedźwiedź). 3. *-ikъ na formacje na *-ьnъ wyabstrahował się przyrostek *-ьnikъ (por. XIV zapisano 39 nowych nazw. Hydronimy na -ica (wraz z wariantami rozszerzonymi) mogły powstawać w procesie czystej onimizacji (od apelatywów na -ica) oraz onimizacji rozszerzonej (sufiksacji). najdłuższa jest Tyśmienica (ponad 70 km). Również w wypadku niektórych nazw wodnych można dopuścić powstanie w procesie czystej onimizacji od równobrzmiących rzeczowników motywowanych. Obiekty identyfikowane przez nazwy na -ica rozmieszczone są dość równomiernie na całym obszarze dorzecza. znajdują się: Bagnik (2006. poniżej 10 km (ponad 63%). Granica między suf. Z nawarstwienia się suf. nieliczne z nazw osobowych oraz odtoponimiczne derywaty sufiksalne. rzadziej od rzeczowników.5. W staropolszczyźnie formant -ik tworzył derywaty odprzymiotnikowe. Nazwy od apelatywów na -ica tworzą zbiór ponad 100 referentów. Współcześnie suf. strona). jak i rozszerzonej. Wyróżnia się też grupa rzeczowników tzw. Sławski 1974: 90–91). Hydronimy z tym przyrostkiem określają cieki wodne o niezbyt dużych rozmiarach. W w. Stronik (1855. tur). Do końca tego stulecia zapisano ogółem w źródłach 50% nazw z tego zbioru. wśród których najczęstszym typem były dewerbalne i denominalne przymiotniki na *-ьnъ. w XVI – 42. rzadziej lokalizujących. Nazwy rzek powstałe zarówno w procesie czystej transonimizacji. Transonimy na -ica (ponad 200 hydronimów) to w połowie ponowienia z innych toponimów. bagno). w XV – 72. imiesłowów. -ik jest słabo reprezentowana. a prześledzenie danych z poszczególnych mniejszych dorzeczy nie pozwoliło wyłonić żadnego centrum. pozostałe w następnych wiekach: XVII – 4. -ik tworzy deminutiva. liczebników oraz tworzeniu derywatów od rzeczowników (funkcja strukturalna). Apelatywne podstawy hydronimów utworzonych za pomocą przyrostka -ica stanowią: rzeczowniki. wyjątkowo od czasowników. odrzeczownikowe i odczasownikowe. rzadko rzeczowniki o charakterze lokatywnym. wapno). Wapnik (1849–1854. Turzyk (2003. natomiast częstsza jest funkcja substantywizowania przymiotników (por. przymiotniki.147 Przemszy po Pilicę. -ik tworzy głównie derywaty od przymiotników. często hydronim może mieć podwójną motywację: od przym. od podstaw zoologicznych: Wróblik (1849–1854.

Najwcześniej odnotowany został hydronim Czyrnik (1351. n. bierny). czyrny). 450 Por. odnoszący się do wsi’ Sstp. Zagórnik (1567)448. str. por. Pojedyncze strugi spotykamy również w dorzeczu Wieprza. też ap. sprawny). Ze względu na frekwencję i geografię na uwagę zasługuje gw. Pozostałe nazwy odprzymiotnikowe o charakterze kulturowym z suf. kwaśnik ‛gatunek rośliny’ SW). Łaźnik (1878. Można także przyjąć motywację od ap. pol. pęcznieć ‛wskutek wilgoci powiększać objętość’). m. dziś Czerska Struga. Dalnik (1786–1788. Smolnik (1596. por. W dorzeczu górnej Wisły po Sołę znajdują się 4 obiekty o nazwie Zimnik (1715. dziś Kobylanka. Do topografików zaliczyć należy także derywat dewerbalny Pęcznik (1961. od ap. d. okrzewić się ‛okryć się krzewiem’ SW).148 dróż odbyta na spławie jakiej rzeki’ SGPKar. Żeleźnik (1786–1788. 1845. średni). także w dorzeczu Dunajca (6). por. dziś Bustryczański Potok (w dorzeczu Dunajca). gw. *zimnik o zrekonstruowanym znaczeniu ‛zimne źródło’. wodny (w zestawieniu wodna struga). Dwa hydronimy wiązać można z podstawami botanicznymi: Odrzewnik (1357. spotykana w dorzeczu dolnej Wisły wśród dopływów Mątawy. kwaśny. Żeleźnik 1786–1788 HE IX 148. zagórny ‛za górą. wodnik ‛duch wodny’ (SGPKar). 5 – w XVIII. 9 w XIX i 10 w XX. nazwa Wodnik (1960 4 ×). łaźny ‛łazowy’. zimny. Dodatkowych informacji wymaga hydronim Bustryk (1846). Najwcześniej notowany jest Granicznik (1487) w dorzeczu Sanu. notowany w XVII w. 1892. jamny). 1962. por. z -ik w funkcji uniwerbizującej. smolny). Bystrzyk (2006. zadni). a wtórnie nastąpiła niejasna zmiana na Bustryk450 (HE XIII 194). 449 Por. prawie połowa z nich to nazwy o charakterze topograficznym. 4 – w XVII. .. z największym skupiskiem między Sołą a Dunajcem (11). ziemny. Derywaty odprzymiotnikowe stanowią grupę dominującą (70 hydronimów). też ap. 3 kolejne nazwy odnotowano w XVI w. Narwi. posiadający dublet Czyrnica (1365). i położonych wyłącznie w dorzeczu Soły w okolicy Żywca. łączny : łąka). zapewne potokiem spławiano drewno) o charakterze kulturowym. bez dokładnej lokalizacji). 2 – w powiecie świeckim. bystry). Jakus-Borkowa (Św 68) wywodzi ją od przym. określająca 32 obiekty. Piasecznej (→ Świder → Wisła): in rivulo Corithnik 1525 SHGMz(MK 41. Korytnik (1525. zimnik ‛nazwa pola ornego ze źródłem’ (SGPRei). korytny)447. która derywowana jest za pomocą suf. Sprawnik (1961–1970. w części lewobrzeżnej Wisły w pobliżu Alwerni (obiekt zaginiony. Możliwa wydaje się tu również motywacja metaforyczna. Jamnik (1786–1788. 2006). oraz Czyrnik (1478). Zagórnik 1581 NMPol (kartoteka). 1883. Są to potoki i strugi niewielkich rozmiarów.. dalni). Niższą frekwencję ma hydronim Wieśnik (: wieśny ‛wiejski. 1786–1788. W grupie hydronimów utworzonych od podstaw związanych z kulturą materialną wyróżnia się odprzymiotnikowa nazwa Granicznik. Średnik (1880. Ziemnik (1786–1788. leśny). większość płynie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły (28). -ik od przym. ponad połowa z nich współcześnie nie jest notowana. Łącznik (XVI w. E. dziś nieistniejąca. który zapewne miał pierwotnie postać Bystryk (: bystry). n. *odrzewny ‛okryty drzewami’. 51). w znaczeniu ‛wypływający z ziemi’). ap. Pozostałe nazwy należące do tej grupy to: Biernik (1786–1788. też n. Zadnik (1786–1788. żeleźny ‛żelazny’ SGPKar)449. wsi Bustryk NMPol I 465.. za górami leżący’ SW). Kwaśnik (1973. tu ‛płynący przez wieś’) – 6 obiektów zapisanych w XVIII w. <Korytnik> 1965 HW nr 352. Leśnik (1534. -ik to: Cer447 Korytnik. 1964. 448 Por. łaźnik ‛przełaz w płocie’ SGPKar). ter.

spólny ‛wspólny’. 457 W tym samym czasie zanotowano n.15 km. rogoż. dł. Promnica 1965 HW nr 340. wariant leksykalny n. pd. Górznik (Górnik) Geoportal. Jedlecznik (1786–1788. sitowie’). 1965. 1786–1788 2 ×. por. Jeziernik (1487. -ka 1971 UN 124. płynie przez Ostrożeń Pierwszy. 453 Prądnik. Prątnik 1437 HMil 335.. Prądnik (1437) 1456. 229v). Sachetnik (1786–1788. szachta ‛zagłębienie. Czyskowka 1524 SHGMz(MK 32. por. jaśle m. sopot ‛źródło’). 11 km. Ropnik (1964. Rokitnik (1961). 451 452 . 11 km. 336. 1847. 1964. co wyrabia kobierce’. wypływa koło wsi Piastów. Frekwencją w tej grupie wyróżnia się hydronim Prądnik (: prąd ‛potok. pd. spólnik ‛współwłaściciel. Rogoźnik (1234. dł. rz. Prątnik a. ld. Promnik. ld. plurale tantum Jasieniki (1849–1854. Sopotnik (1886– –1888. Jasielnik (1888.. Jabłonki (→ Gać → Narew → Wisła): Prandnyk (1437)1456 SHGMz(MK 3.90 km. psł. Połomnik (1544. Ruża (→ Narew → Wisła).48 km. 458 Sczemielnik.48 km. bagienna’). którymi zastawia się dopływ i odpływ wody w stawie. Świdnik/Świdnik Wielki.. -nik. 1347. brus ‛kamień’ SGPKar. Lubrzanki w dorzeczu Nidy (HE XVI 115). pd. -a 2006 HPol I 222. Jabłonki (→ Gać → Narew)453. Łaskarzew. Belnianka (AtSd 168). siatki druciane. które należą do najwcześniej notowanych. rodzaj kapusty’ SW). grób’). rzepień ‛rodzaj roślin należący do astrowatych’. dół. rz. strzemielina ‛trzmielina’ SW z derywacją dezintegralną). Rzepiennik (1344457.) w dorzeczu Nidy. por. W badanym materiale odnotowano 76 hydronimów z rozszerzonym suf. Łużnik (1787. niezwiązana z ap. rz. rogoża ‛roślina wodna. jasielny : jasło. ŚwidOdnotowano też n. Wisły. szczególnie podczas spuszczania wody i odławiania ryb’ SW). <Czyskówka> 1965 HW nr 549. 112). 209). 238–238v). Promnik.: SŹr XL 189. Wisły452. kobiernik ‛ten. też gw. jedlica). <Scz[e]m[i]elnik> 1965 HW nr 520. ld. 2006. -a 2006 HPol I 77.458. Jasienik (1491. gw.. o dł. ld. ropa). Promnik. 32. *kober. jedlec ‛jodła’ SpXVI). str. łuża ‛jama. Sczmyelnyk 1468 SHGMz(MK 5. 454 Górznik. str. góra)454. identyfikujący 4 obiekty. Spólnik (1846. płynie przez Stanisławów. Szczawnik (1516. Promnik a. jasień). płynął koło Radogoszczy i Żyźniewa.(XVI w. jasień). skrzyp ‛roślina wodna. str. 32. nazwy tego typu określały zapewne potoki płynące wśród skał wytartych i wygładzonych przez wodę). o dł. szerzej NMPol V 7–8. ter. -a 2006 HPol I 222.in. Sczemelnik (1422)1456 SHGMz(MK 3.. jezioro). *Prądnik/Promnik (1617–1620). Spólnik 1876 HE XIII 237. Kobiernik (1565. <Górznik> a. jarząb ‛jarzębina. Górznik (1505. topola nadwiślańska’ SGPKar). 26. 8. Sczmelnik (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. Kowalska 2011: 66–67. 10). 35. Wśród derywatów z suf. Guźnik (!) a.. str. por. strumień’ Sstp). ‛kraty drewniane a. Lit. rz. Sczemielnik (XIV w. szczawa). o dł. dł. m. pd. *połom). Skrzypnik (1848. fals. wśród których przeważają derywaty odrzeczownikowe od podstaw o charakterze topograficznym. Inne terminy hydrograficzne i leksemy ogólnotopograficzne reprezentowane są w potamonimach: Bruśnik (1487.149 kiewnik (1965. 455 Podobnie jak w apelatywach gwarowych. kotlina zalana wodą’). na Mazowszu: Sczmyknyk (!) 1377 lub 1379 KMaz III 235. Rzepiennik (1347) 1609 NMPol (kartoteka). Górznik. XV w.‛łopian’ SEBań)456. cerkiewny). Prądnik (1400). Wisły (HE XVI 114–115). <Pradnik> 1965 HW nr 469. -nik zwracają uwagę dwie dość liczne „serie tematyczne”455: hydronimy od nazw roślin. 83).: Jarzębnik (1542. uchodzi na zach od wsi Ręczaje Polskie: Gorznyk 1505 SHGMz(MK 18. uchodzi koło Rudy Tarnowskiej: na rzece Promniku 1617–1620 Lumaz 182. 456 Nazwa raczej o charakterze topograficznym. Czarnej (→ Kanał Żerański → Narew → Wisła). Niektóre z nich cechują się dość znacznymi rozmiarami: Prądnik (1228). sąsiad’ SGPKar)451. Prądnik. Jedlicznik (2006. 1964. też ‛rzepik. oraz Prądnik.

na podstawie hydronimu można również zrekonstruować znaczenie ‛potok. *upo-s ‛woda.: Busielnik (1966. kłoda). szumnik przen. 2 ×. pd. grube drewniane koryto w foluszu’ SGPKar)462. i ukr. Moszczony (→ Liwiec → Bug). Tymczasem odrębny obiekt o nazwie Ochodnik jest raczej „bytem książkowym”. łąka przy drodze. Żurawnik (1902–1903). przy strudze). niewystarczająco objaśniony przez E. sikora). Od wyrażenia przyimkowego utworzono tylko jedną nazwę Przystrużnik (1428. Piecznik (XVI w. piec)461. Sumnik (1786–1788. Nawieśnik (1786–1788. Trzebnik (1965 2 ×. od ap. kumora. Badaczka uważa nazwę za złożenie od psł. znanym w językach południowosłowiańskich w znaczeniu ‛wir wodny’. Złożony sufiks -czyk w nazwach pospolitych tworzy prawie wyłącznie formacje od rzeczowników osobowych i ma głównie funkcję deminutywną (por. stp. urodzajny’). wydra). Złotnik (1596. też ‛zagłębienie. Zadybka. dostarcza wodę np. gw.. Wydernik/Wydrnik (1885. por. powstałym na skutek pomyłki w HW. vъrtop (< *vr̥ topъ). też złotny tu w znaczeniu ‛czysty. -ki 1972 UN 142. komora. 459 460 Odnotowana też n. ld. nawieś. -nik. możliwa również motywacja topograficzna od jakiegoś skrzyżowania cieków). 461 Zadybka. 4. Gostyni (→ Wisła): Stępnik (1722) MPszcz. do innego zbiornika wodnego). którego granice zakreślono przez obejście’). rzadziej w toponimii. . Świdnik (1786–1788. Zadybka 1965 HW nr 336. 462 Stępnik. Piskornik (1849–1854. ochodzić ‛obchodzić. Jastrzębnik (1886. bułg. *upē > *upăs > słow. stp. 1965. Kozielnik (1786–1788.54 km. Spadnik (2006. Rzeczownikowe podstawy związane znaczeniowo z kulturą materialną oraz duchową posiadają nazwy: Kłodnik (1336. szumieć. Pstrążnik (XX w. rzeka’. -i 2006 HPol I 323.. też kumor ‛komar’). jasny. pole gminne’). pieczara’ (zapożyczony do rumuńskiego). 1849–1854). pobieda. jastrząb). gw. ‛las’ SGPKar. żuraw). pd. Pobiednik (1596. świd ‛coś czarnego. Bilut460. bałto-słow. który szumi’). 1786–1788. Przyrostka tego można się doszukiwać w kilku hydronimach: Banczyk (1849–1851. pstrąg). świepioto ‛barć leśnych pszczół’ Sstp). która donosi. użyta przenośnie na określenie rzeki. bania. XX w. 2 ×. n. Zadybka. Formację tę łączyć trzeba z ap.: SNGŚl XIII 68. stępa ‛przyrząd do tłuczenia jęczmienia. kozieł). Sikornik (1786–1788. złoty. nawsie ‛pusta część wsi służąca zwykle za pastwisko. też gw. Swarzyny (→ Okrzejka → Wisła). str. oraz hydronimy od określeń zwierząt. piskorz). matowy (?)). 1961..150 nik Mały (1372. uchodzi koło wsi Kurzelaty: Piecznik XVI AtSd 169. Przyrostek -nik tworzy także na gruncie hydronimicznym nieliczne derywaty odprzymiotnikowe: Matownik (2006. Derywaty odczasownikowe stanowią również niewielki zbiór (6 nazw): Donośnik (1961. ap. por. czy obejść wkoło’ Sstp. Świepietnik (1577. Lit. *var(a) ‛woda’ i topić. trzebić). m Świdnik 1374 NMPol (kartoteka). por. z suf. busieł ‛bocian’ SGPRei). dereń’ Sstp)459. Ochodnik (1336463). ap. stp. dł. objaśniany jako stare złożenie z *vŕ̥t(ěti) ‛wiercić’ i ide. Stępnik (1722. 13. donosić. spadać). Krzyżnik (1614. Klemensiewicz 1964: 202–203). Interesujący etymologicznie jest hydronim Wartopnik (1477). Szeroko jest używany w antroponimii. Kumornik (1786–1788. pot. też ochodza ‛obszar ziemi. pobida ‛zwycięstwo’). 463 Ten sam zapis Ochodnik (1366) KMłp III nr 648 umieszczony został w dwu hasłach: Ochodnik i Ochotnica HE XIII 166. krzyż. ap. por. ukr. żóraw. wertep ‛miejsce zapadłe’. *-ъpъ (BER I 212). Żorawnik (1534. co nieprawdopo- dobne.

w XIV w.. glěmene. 12. Solniczyk (1548465. 3. Kreja. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ec i rozszerzeniami W okresie prasłowiańskim suf. pd. tworzył deminutiva od rzeczowników i czasowników oraz dewerbalne nomina agentis (Sławski 1974: 99–101). Niewiele jest potamonimów powstałych w wyniku transonimizacji przy użyciu suf. ale – jak się wydaje – dość archaiczne podstawy: Glemieniec (1715).83 km. Banczyk RymSEN I 18). Apelatywnym formacjom na -iniec poświęcił artykuł B. pozostałe w XIX (31) i XX w. Rieger wiąże n. wtórnie Glemieński. Sporo jest tzw. 466 K. śluz’. -awiec. odrzeczownikowe. -ka 1972 UN 131. Łydyni (→ Wkra → Narew → Wisła). pol gliwieć. -czyk (ponad 30). Hydronimy te identyfikują głównie obiekty małe o długości poniżej 10 km (ponad 80%). zwłaszcza między Sołą a Dunajcem (27). a wśród nich odzwierzęce (por. pojawia się 8 poświadczeń nowych nazw wodnych. w XVIII – 32. w XVI – 21. dziś Glimieniec. -aniec. glemięza ‛błoto. we wsi Dołżyca: Solniczyk 1548 SHGSk III 144. gléimė ‛śluz’. por. Szerszego omówienia wymagają dwa hydronimy posiadające późną dokumentację. w XV – 9. dł. w dorzeczu samego Dunajca (33). Bugu (2). d. -ec i wariantami rozszerzonymi -owiec. .151 por. z ap. 90 hydronimów. rzadziej odimiesłowowe i odczasownikowe. nie analizując budowy i motywacji tej formacji. łot. Są to głównie formacje odtoponimiczne o charakterze relacyjnym bądź deminutywnym. Morawy: Dunajczyk. gliẽme ‛ślimak’. *glěmy. stanowiącego słowiańską realizację ide. *glemień ‛glina. Narwi (8) oraz w części lewobrzeżnej aż po Brdę (choć tu doliczyć się można jedynie kilkunastu cieków). Starego Wisłoka (→ Wisłok San)467. dunaj464). Ten typ słowotwórczy najczęściej reprezentowany jest przez formacje lokatywne. też lit. Z. por. str. w dorzeczu Sanu wraz z Wisłokiem (29). gléwieć ‛(o serze białym) stawać się oślizgłym’ HE III 14–15. spotykamy je również w dorzeczu Wieprza (2).. płdpol. -yk tworzą zbiór ok.. -eniec. Babik (1999: 26) łączy nazwy z hipotetycznym ap. (48). Do zbioru derywatów hydronimicznych z suf. szlam’ SEBr. Zazwyczaj są to formacje odprzymiotnikowe. Kreja 1995: 7–27). we wsi Konopki. por. też nazw. *-ьcь substantywizował przymiotniki niemotywowane i motywowane. -nik. -a 2006 HPol I 59. które położone są przeważnie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły.. str. 467 J. pot.1. W staropolszczyźnie derywaty z tym przyrostkiem są bardzo liczne. oraz Glemieniec (1849–1854).6. Wskazuje on na źródło powstania tego sufiksu w formach zuniwerbizowanych typu *korvinъ gnojь > krowiniec. budowa (?). -iniec zaklasyfikowano 156 nazw od wyrazów pospolitych. HE IX 29. pier464 Dunajczyk. Osławicy (→ Osława → San → Wisła). Budowczyk (1786–1888. 7. pd. Dunajczyk. Odnotowano wtedy 2 hydronimy: wspomniany już Prądnik oraz Rogoźnik w dorzeczu Dunajca. ten od psł. z rdzeniem *gli-. Rymut łączy n. 465 Solniczyk. solny). -ik (-yk). gliemas ‛lepka ciecz’ SESmocz 189.2. Nazwy rzeczne powstałe w wyniku czystej onimizacji od apelatywnych określeń miejsc z przyrostkiem -ik. pot. pd. w XVII – 6. Dunajczyk (1972. derywatów botanicznych i zoologicznych (Kleszczowa 1996: 41–49). Żylicy ( Soła)466. Formacje hydronimiczne z przyrostkiem -ik (wraz z rozszerzeniami) pojawiają się w źródłach od XIII w. ap. Do końca tego wieku pojawiło się w źródłach 49% nazw rzecznych.

obłaz ‛droga boczna’ Sstp. wołoś ‛wół’ SGPKar). którą uznaję za ponowioną z obiektu wodnego. Obłaziec (1615. rozbijającym tę grupę (SEBor 367). ap. Piesiec (1931. jastrząb). Jabłoniec (1882. nozdrze’ z ide. -dźca 2006 HPol I 323. trzcina). Krępiec (1961. oraz zoologicznego: Jastrzębiec (1845. 473 Zagrodziec. głębior ‛staw’). 472 Por. łąki i szczytu Głębiec 1836 HE IX 30. gw. też gw. Korzeniec (1536. Łukawiec (1470–1480. 470 Por. germańskich i w greckim. por.>*nozr. Trzciniec (XVIII–XIX w. ścieżka na urwisku’ SW).. ter.152 wiastka *gl-ei-/*gl-ēm. którego najstarszy zapis jest raczej zniekształcony. też ‛manowiec górski. . z udźwięcznieniem grupy spółgłoskowej i wstawnym -d-. Babik (2005: 192) z ap. Nazwa wsi Ścieklec notowana już w XII w. myszołów). Przyworzec (1973. Nozgryce. Łękawiec (1450. dolin. Myszołowiec (1786–1888.. *nasrā (na gruncie słowiańskim rozwój fonetyczny *nosr. Jastrzębiec/Jastrzębice (1846). Przykopiec (1960. Piesiec 1931 HE XIX 147. Ostrowiec (1786–1788.‛coś śluzowatego. por. W „Słowniku prasłowiańskim” znaleźć można rekonstrukcję zachsłow. Nozdrzec (1436) NMPol VII 545. glemięza. Głęborzec (1467. Rowiec (1496. dąbrowa). Morawiec471 (1966. por. *glěmyždžь ‛ślimak’. Głębce (1751) oraz n. zakop ‛kamień graniczny w miedzy’ SGPKar lub od wyrażenia przyimkowego za kopcem) oraz Stawarzec 468 Hydronim wchodzi w skład gniazda onimicznego. wąwozów (por. zagroda)473. wyspa porośnięta trawą. natomiast Z. Krzywiec (1559). dające typowe dla szkła refleksy świetlne. bród). nozdrze. Głębiec (1897. rów). przywora ‛przegroda’ SL). m. półłanie : łan). późniejsze bowiem mają formę Gruszec (1875). który wiązać należy z ap. w. marudzić’. Nozgrycia). Soły (→ Wisła). *Stьklьcь/Śćklec/Śklec (1254. jawor). moczar). poświadczonego w językach bałtyckich. NMPol (kartoteka). z czas. gród). trawnik’ (SEBor). 471 Choć zapis w UN brzmi Morawiec. glina). 1962). Rymut zestawia n. SNGŚl III 44. 1849–54). Jasieniec (XIX–XX w. *nozdra/*nozdrь ‛otwór nosowy. powolny’ (SGPRei). osina ‛osika. Jaworzec (1965. Moczarec (1855. też n. krzywizna’ Sstp). też n. Wśród derywatów odrzeczownikowych do cech wody i koryta odnoszą się: *Głębiec/Klembetz Bach (1764–1768. wygięcie. Zagrodziec (2006. psł. Wcześniej niż hydronim notowana jest n. Murawiec (informacja własna). glemięda ‛człowiek ociężały. szkło (pochodzenia germańskiego) i etymologicznym znaczeniem hydronimów o tej podstawie ‛szklane. Ścieklec (1964). to używana jest n. m. grab). Zakopiec (1786–1788 2 ×. topola’ SW). stawie. drzewami’ SW). kleistego. glemiędzić ‛ociągać się. W dorzeczu Sanu odnotowano hydronim Nozdrzec (1554. silnie połyskujące się i mieniące się w promieniach słońca’. ostrów ‛kępa na rzece. metaforycznie określającym miejsce o widlastym lub równoległym układzie potoków. głębie ‛głąb’)468. 1964. 1786–1788). pot. Połaniec (1786–1788. przykopa). gw. *stьklo ‛szkło’)469. ld. łękawa ‛coś co ma kształt łuku. nozdrza ‛otwory zewnętrzne nosa’470. murawa ‛gęsta trawa pokrywająca jakąś przestrzeń. jabłoń). Inne hydronimy o podstawach ogólnotopograficznych to: Brodziec (1914–1915.> *nozdr-. Wołosiec (1937. Gliniec (1235. krępa). korzeń). n. 469 K. grusza). ściekać (HE XVI 153–154). płynie w Międzybrodziu Bialskim: Zagrodziec. o cechach wschsłow. mającego głównie paralele bałtyckie (Spsł VII 99). pies)472. jasień). Grabiec (1849–1854. Łosieniec (1839)/Osieniec (1966. Do grupy florystycznej należy też hydronim Gruszniec (1808. lepkiego’. polana).. por. Polaniec (1786–1788. tj. Podstawy kilku hydronimów włączyć można do mikropola botanicznego: Dąbrowiec (1786–1788. głębia. Podzbiór o podstawach kulturowych tworzą nazwy: Grodec (1470–1480.

trzciany). Bobrowe. przym. Wołosatego (→ San → Wisła). osikowy). błonie) i Miodowce (1786–1788. stary). ciecz. lipowy). gliniany). Wierzbowiec (1965. XVI. Bazy roślinne zawierają następujące nazwy: Smrokowiec (1358) 1528.: Głębowiec (1786–1788 2 ×. 1849–1854475). Obrowiec (1786–1788. Osikowiec (1786–1788. też mokrza ‛płyn. 479 Zanotowano też n. chlapanina’ SW). moszczony). a formacje od wyrażeń przyimkowych z tym sufiksem dokumentuje tylko hydronim Poniwiec (1760. miodowiec ‛gatunek rośliny’). 477 Por. różany ‛od koloru wody lub otoczenia’). Niewielki jest udział odprzymiotnikowych podstaw zwierzęcych – wystąpił tylko jeden hydronim Bobrowiec ((1406) 1530. śliwa).153 (1786–1788. Trzcieniec (1406. kania ‛grzyb’ lub ‛ptak’). leskowy. piaskowy). Śliwowiec/Śliwowic (1847. też ap. Spadowiec (1895. przepor ‛skaliste wzniesienie spadziste. miodowy. 1565. promny ‛przedni. Malinowiec 1849–1854 HE XVII 157–158. łozkowy ‛wierzbowy’ SGPKar). Olchowiec 1849–1854 HE XVII 179. por. spad ‛spadanie’. Łozkowiec (1786–1788 2 ×. Dąbkowiec (1786–1788. studzony : studzić). . szlam na dnie stawów’ SW niż od stawarz ‛kopacz stawów’ SW). szczytowy). m. Świrkowiec (1893. notowaną od 1564 r. pora deszczów. Rymut jako podstawę hydronimu wymienia przymiotnik.. obr ‛olbrzym. d. 1786–1788. gw. Promniec (1888. por. por. Glinianiec (1849–1854. muł. 478 Załamaniec. 1849–1854. też pustkowie). rosnąca na mokrych miejscach. Malinowiec (1526. wielkolud’ SW). Grabowiec (1786–1788. Oprócz form liczby pojedynczej występują w badanym materiale także odrzeczownikowe i odprzymiotnikowe hydronimy z pluralną formą zakończoną na -ce: Błońce (1849– –1854. który derywuje głównie od rzeczowników. Mokrzyc (1845)/Mokrzec (1883. Studzieniec (1453. 1964. Piaskowiec (1715. mokry. olej ‛płynny tłuszcz’ SW. 1660–1664. suche gałęzie. Szczytowiec (1966. Rudawiec (1786–1788. wyborny’ SGPKar)474. 1965. Olchowiec (1849–1854. pot. 2003. Mąkowiec (2006. smrek ‛świerk pospolity’ Sstp). Załamaniec (1529. Pustkowiec (2006. laskowy ‛leszczynowy’ SGPKar). chrust ‛trawa szeroka. załamany)478. zarośla’. olszany). -ec najliczniej reprezentowany jest -owiec (19 hydronimów). Olejowiec (1964. wierzbowy). Czerwieniec (2006. Olszaniec (1855. czerwony). też olejowy). pustka. prąd ‛potok. Prądnik > Promnik od ap. ter. Wśród rozszerzonych wariantów suf. Łukowiec (1966). też n. por. Poniwiec 1887 HE IX 87. Rożaniec ((1614) 1887. ostra. por. Jaworowiec (1964. po niwie)479. chrustowy). Leskowiec (1715. jak: Chrustowiec (1786–1788. Starzec (1884. 476 Notowana też n. grabowy). Lipowiec ((1535) XVII. Kaniowiec (1786–1788. Łęgowiec (1715. bazy 474 K. strumień’ Sstp. głębia). Sporą grupę (20 hydronimów) stanowią nazwy od przymiotników związanych z drzewami i krzewami: Borowiec (1891. 475 Notowana też n. Może jednak nazwę należałoby rekonstruować jako *Prądniec >Promniec. też spadać). por. raczej od stawarka ‛osad. Do nazw odprzymiotnikowych zaliczono takie topografika. m. olchowy)476. m. NMPol I 234. Nielicznie reprezentowane są hydronimiczne derywaty odimiesłowowe: Moszczaniec (1447. bobrowy)477. skarpa skalista’ SW). mąka). świerkowy). łęgowy). Przeporowiec (1965. w pobliżu wsi Stuposiany: Zalamanyecz 1529 SHGSk III 258. borowy). por. jaworowy). dąbkowy ‛dębowy’ SGPRei). rozmokłe drogi. rudawy).

łemk. ukr. jedynie Astrabiec dotyczy obiektu w dorzeczu Wisłoki. hnyłyj). Stawliniec (1965. terebyty ‛trzebić. ap. skała). Moczarec (1849–1854. gw. triostyna ‛trzcina’). Odnotowano dwie nazwy w formie plurale tantum: Nozgryce (1985. kuźnia). Wodzieniec (1966. Kutec (1849–1854). ukr. też łąkawiec ‛gatunek motyla’). a w podstawie n. -owiec Terebow(i)ec (1529. Młynkowiec (1962. Śliwa. por. Muchawiec (1770. ukr. wypędzać. Suleniec (1890. Są to głównie nazwy dopływów Sanu. 481 Potok spływa ze zbocza góry Dzielec. łoś). śpieszyć. struga lub gw. Rybieniec (1965. mucha). Tarnawiec (1786– –1788. karczować’). 2006. Ozierce (1966. os. Hydronimy od przymiotników zwłaszcza o semantyce topograficznej reprezentowane są przez nazwy: Czarnowiec (1545. Trzy hydronimy można uznać za formacje dewerbalne: Kosieniec (XVI w. krywyj ‛krzywy’). Łąkawiec (1964. Trześcianiec (1961–1970. piskorz). sowa. łąka. . także od podstaw przymiotnikowych: Krzywaniec (1788. lis). rosocha). co odzwierciedlają następujące nazwy: Babieniec (2006. kot). cieknięcie’). Piskorzeniec (1959.154 zwierzęce: Koniowiec (2006. ryba). Broniec (1883)/Boroniec (1877–1905. Tysowiec (1890. rowin ‛równina’ < psł. gw. Ściekleniec (1786–1788. z naturalnymi przegrodami kamiennymi w poprzek koryta). Roweniec (1849–1851. Głębieniec (1846. *Zliwaniec/Slywanietz (1789. Strasznowiec (1786–1788. czereśnia). ukr. pol. Wołczyniec (1786–1788. czarny). wilczy) i czasownikowych: Snowaniec (1787. tarn ‛tarnina’). Wśród nazw wodnych z suf. staw). ukr. straszny). ukr. Sroczyniec (1786–1788. Rudzieniec (1965. 483 Zapis Cziechavyecz (1532) odnosi się według SHGKr I 398 do jeziora. Zimnowiec (1847. może na określenie potoku z progami. gw. Krymianec (1849–1854. oziero ‛jezioro’) oraz kilka z wariantami rozszerzonymi: -yniec Kuzlatyniec (1786–1788. ukr. 1934–1937. ukr. snować się ‛wolno się poruszać. a -iniec – nazwy: Komorzyniec (1451). głębia).482. trześcina ‛trzcina’ (SEBor)/ Trostyniec (1966. baba tu w znaczeniu ‛wzniesienie’)481. tyś ‛cis’). ukr. Werbowec (1849–1854. zlewać). głównie od rzeczownikowych podstaw o charakterze topograficznym: Rosochaniec (1961. szklić się ‛lśnić się’. nozgri ‛nozdrza‚ zejście się dwu potoków‘ RiegŁemk 88). ukr. sokół)480. pol. łemk. tj. močar. młynek) tkwi apelatyw związany z kulturą materialną. strugać ‛wyprowadzać. zwłaszcza odrzeczownikowych. wilgi). *rovьn-). astriab ‛jastrząb’). Sufiks -awiec tworzy hydronimy: *Ciekawiec/Cziechavyecz (1532483. Sokołowiec (1961. Łosiniec (1880–1902. Kania. Śkleniec (1715)/Szkleniec (1786–1788. Wilczaniec (1844. polować’ SW). Czereseniec (1786–1788. w tym od apelatywów zwierzęcych: Kocieniec (2000. ukr. śklenić się ‛błyszczeć’ SGPKar). ap. 480 Nie można wykluczyć w niektórych wypadkach motywacji odantroponimicznej od n. które wykazują cechy fonetyczne i leksykalne wschodniosłowiańskie: Astrabiec (1965. werba ‛wierzba’). czeresznja. ruda lub rudy). w tym jeden zoologiczny Lisiowiec (1964. ukr. zimny). gw. Wilgowiec (1786–1788. kozlja. Rozszerzony przyrostek -eniec ma dość duży udział w formowaniu hydronimów. kosić). woda). Zbliżoną liczebnie grupę hydronimów kreuje przyrostek -aniec. kremin ‛krzemień’). Kuźnianiec (1965. koń). też sowieniec ‛pułap pod szczytem stodoły’ SW). ściekły : ściekać). por. brus. ukr. sul ‛próg’ SGPKar. Sowieniec (1845. Hnylec (1552. por. Krywec (1559. trzaskać). sroka). kozlaty). 482 Za AtSd 168 istnienie hydronimu można datować na XVI w. moczar). borona ‛brona’). wowk). Sokół. ukr. Skalaniec (1962. por. ciek ‛cieczenie. krzywy). wić się’ SW). Trzaskaniec (1555. -ec pojawiają się również takie. riwnja. ap. Struganiec (1966.

Pojedyncze cieki położone są w dorzeczu Bzury (Trzciniec) i Narwi (Muchawiec). Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ina Jak stwierdza F.7. odnotowano wtedy dwie nazwy: Gliniec w dorzeczu Raby (część prawobrzeżna) i Sklec w dorzeczu Szreniawy (część lewobrzeżna). w lewobrzeżnej – jedynie Jasieniec w dorzeczu Skrwy. oraz kulturowej: Burzowiec (3 ×). Wyszulec. *Bochurz/Bochurzec. przymiotników. Podobną repartycję miał w okresie staropolskim. sufiks -ina „jest jednym z najproduktywniejszych sufiksów słowiańskich”. a tworzone są one od ojkonimów. Żarnowiec. Gawroniec 2 ×). Odnotowano także 9 nazw od podstaw związanych z kulturą materialną i duchową. hydronimiów i antroponimów. Żabiniec (3 ×). pojawiają się zapisy 45 obiektów. -owina. ter. Dębowiec. Bystrzec (2 ×). jaźwa ‛nora borsuka’). Kozieniec (3 ×). wilgoć’ lub od mokroć ‛wilgoć. W gwarach należy do produktywnych. W w. XIX i XX. a zoologiczne – 14. XIX zarejestrowano 37 hydronimów.155 Najstarsze zapisy hydronimów z suf -ec pochodzą z XIII w. – zapisano wtedy ogółem 10 hydronimów: 4 w części lewobrzeżnej. Laskowiec (3 ×). zapisano 49% hydronimów. Droszczynka/Droszczyna 1786–1788 HE XII 42. prawie wyłącznie w górnej części prawobrzeżnej. Derywaty hydronimiczne z przyrostkiem -ec od innych nazw własnych reprezentuje około 70 nazw rzecznych. Murowaniec. Wiek XVI przyniósł zapisy 14 obiektów położonych głównie w części prawobrzeżnej (zwłaszcza wśród dopływów Sanu). Wysoki przyrost zapisów obserwujemy w następnym stuleciu – 43 nazwy. wśród których dominują formacje lokatywne głównie od rzeczowników o semantyce topograficznej: Bagieniec (2 ×). a wiek XVII – 4 kolejne nazwy. Żabieniec (2 ×). pozostałe dopiero w w.1. Brzozowiec. podstawy botaniczne zawierają 24 hydronimy. Cisowiec. Olszowiec (2 ×). ścieżka’)484. zwłaszcza w nazwach miejsc. pozostałe w części prawobrzeżnej. dla obiektów w dorzeczu górnej Wisły – od źródeł do Soły (21) oraz między Sołą a Dunajcem (12). też -iny. Jasionowiec. Trupieniec. W w. dróżka ‛mała droga. Gwoździec (2 ×). Z zestawienia tego wynika. Wyrumbaniec. większy przyrost obserwować można w XV w. zwraca również uwagę jego funkcja strukturalna i kolektywna (Kleszczowa 1996: 177–183). Od podstaw ogólnotopograficznych powstały następujące nazwy wodne: Droszczyna (1786–1788. 3. w obrębie których frekwencją wyróżniają się derywaty tautologiczne i kolektywne florystyczne (Kowalska 2011: 61). głównie od rzeczowników (30). Jaźwina (1564–1565. Dulec.2. błoto. Mokradzina (1930. mokradź ‛wilgotne powietrze. Przerwaniec (4 ×). . W XX w. W zebranym materiale z dorzecza Wisły 49 hydronimów utworzono za pomocą przyrostka -ina.. Zwierzyniec. mniej liczne od czasowników. W okresie prasłowiańskim tworzył rzeczowniki od rzeczowników (w tym collectiva). przymiotników i wyrażeń przyimkowych. rzadziej od czasowników (Sławski 1974: 120). Bukowiec (5 ×). XIV pojawił się jedynie jeden hydronim Smrokowiec. Kamieniec (×10). Dominują tu nazwy rzek z podstawami o charakterze ogólnotopograficznym. Sławski. 484 W tym samym czasie pojawia się n. Hydronimy utworzone w procesie czystej onimizacji od apelatywów na -ec stanowią grupę około 50 nazw. że do końca XVIII w. z czego 4 w dorzeczu Wieprza.

mącić. por. *chotěti ‛chcieć’. 1786–1788. Żołwina (1788. Wróblina (1508. brak bliższej lokalizacji: in fluvio Lossyna (1453)1456 SHGMz(MK 4. poddębie. tu w znaczeniu ‛rzeka obfitująca w ryby’)487. cedzić. Najprawdopodobniej są to formacje kolektywne. 1. Pławina (1789... jastrząb). *Plsz485 Płaszczyna. pol. przegon ‛głęboka bruzda ukośna lub poprzeczna w kierunku spadu dla ścieku wody’ SGPKar). *Plewina/Plewnina (1885. ryba. -ina (< *s-vislina). tycza ‛palik. Rymut i M. tę zaś wywodzi od n. Tuczyna (1425. notowaną w 1257 r. Rokicina (1564–1565. Męcina (1377. też choszcz ‛gatunek skrzypu’)489. sól). też NMPol VI 383). Zbiór derywatów odczasownikowych tworzą nazwy: Cedzyna (1357. *Łbina/Elbynge (1292. łoś)493. który za pierwotną uważa postać *Łbina (nagłosowe samogłoski to protezy). wydra). Olbinka 1470–1480. . Bardziej przekonuje propozycja Z. Łosina (1453. 491 Apelatyw rokicina jest notowany w Sstp w znaczeniu ‛wierzba rokita’.73 km. HE I 4–5). str. rz. *tukъ ‛tłuszcz zwierzęcy’ SEBor 652. archaizmem chocieć (SEBor) na oznaczenie rzeki szybko płynącej (por. łeb w jakimś metaforycznym znaczeniu niż od n. z suf. męcić. Zwraca uwagę znaczna liczba derywatów od nazw zwierzęcych. rzeka. dziś Łubinka NMPol VI 383. 1333. rak). Kilka derywatów hydronimicznych z -ina uformowano od podstaw roślinnych.156 szaruga’ SW). 489 Według K.. psł. Babika (445). też n. Tuczyna (dziś Mniszek). 490 H. Należą do nich: Gogolina (1438. ap. 493 Łosina. (NMPol VII 188). Łososina (1287. Raczyna (1855. Dla nazwy wodnej Chocina (1291) trudno ustalić jednoznaczną motywację. obiektu wodnego. por. łączona jest z psł. więc hydronim może być również derywatem bezsufiksalnym. łeb)488. Świrklina/Zwirklina (1789. Olbynka. Podobnie jest z hydronimem Poddębina (1959). ale rdzeń ten nie jest poświadczony w innych hydronimach (por. też rybina ‛marna. 486 Możliwe dwie motywacje: od ap. w znaczeniu ‛spływ. przejściem chw. Dwa hydronimy można włączyć do grupy związanej z kulturą materialną: Przegonina (1482. Swiślina (1389)486. Majtan (HE XIII 139–140) wiążą n. por. kura). też męcina ‛płyn zmącony’ SW). zlew’ (Rozwadowski 1948: 267) lub *sъvislь ‛grzbiet szczytu’ NalSand 177–178. ld. 487 Por. O ile kierunek rekonstrukcji nie budzi zastrzeżeń. os. gogol ‛gatunek dzikiej kaczki’). Solanki (→ Soła → Wisła). 488 K.‛teren podmokły. lub procesu przecedzania w tzw.> f-. chwast. 492 Chyba jedynie ap. Kurzyna (1564–1565. gw. wróbel). *olb. stawy’. Rymuta Foszczyna to dziś nieistniejący ld. która notowana dopiero w XV w. z gw. <Łosina> 1965 HW nr 546. choć może to być formacja motywowana przez ap. plewa). łosoś). Jastrzębina (XX w. Tyczyna (1365. wino ‛winorośl’). świerk). -ina od wyrażenia przyimkowego pod dębami. chęć i chcieć. por. ld. tyczyć ‛wyznaczać bieg’). z rdzeniem ide. Prutu (→ Narew → Wisła). Biją w Łeb SSNO I 164. Płaszczyna (2006.. Solina (1376. Łeb. pławy ‛łąka niska’ SGPKar). os. żerdź’. co potwierdzają poniższe nazwy: Chwoszczyna (1360). Występuje też nazwa wsi: Ilbina (1268). licha ryba’ SW). por. ld. Wisłoki (AtKr 290). dł. których niewiele zawiera staropolski materiał apelatywny492. 21v–22v). tycz. m. to bardziej prawdopodobne wydaje się raczej pochodzenie od ap. płaszcz)485. *chotь ‛chęć’.. -y 2006 HPol I 211. może w nawiązaniu do wolno płynącej wody. Wisłoki ( Wisła). zwierzyna Sstp. który J. *świerkla490. ta jednak ponowiona z n. rzeka’. wisła ‛płynąca woda. Duma (1999a: 121) umieszcza wśród derywatów z suf. w okolicy wsi Błażkowa (HE XV 42). płynie koło Zwardonia: Płaszczyna. żółw). pot. Rybina (1889. Wydrzyna (1350. rokita)491. historycy natomiast identyfikują Foszczynę z Dębówką. Foszczyna (1532. Borek rekonstruuje apelatyw *świerkla na podstawie materiału toponimicznego (1975: 275– –279). płuczkarniach pozyskiwanej rudy). Winina (1419. paruum Elbinam 1299.

ujście na zach. XIV. Zawaliny (1902. tyle samo w XIX w. skarżyć’ – w tym wypadku nazwa miałaby charakter dźwiękonaśladowczy. NMPol I 357–358. rz. Chocina. środkowej i dolnej Wisły zarówno prawobrzeżnej. Łososina w dorzeczu Nidy. por. Łączyny (1965. a pozostałe w XX w. -nia często pojawiają się nazwy miejsc (także otwartych przestrzeni). od494 Zapisy nazwy rzeki (niezamieszczone w HE IX 92–93) pochodzą już z XV w. d. W staropolszczyźnie wśród kilkudziesięciu formacji odczasownikowych i odrzeczownikowych z suf.. *Jaźwiny/Jzwiny (1855. przym. wilk) i odczasownikowy Wyrkowina (1786–1788. dziura’). *skrъžǫ ‛skrzeczeć. -y 2006 HPol I 65. m. Browina. d. Wiślina (2 ×). Brdy. NalSand 92)495. tu jednak rzadziej. W gwarach przyrostek ten tworzy wiele odczasownikowych. in fluvio Blssczynka 1467. d. oddalony’). ale też nazwy czynności... i Browina.. Wisły.. (Kleszczowa 1996: 195–197).2. dalni ‛daleki. ad Blssczinkam / Blssczynkam 1466. 9 – w XV w. tworzącego abstracta. -iny reprezentowane są przez nazwy: Dalniny (1786–1788. 495 Według K. Derywaty pluralne z suf. 496 Fryba.. a więc potok wydzielał nieprzyjemną woń wskutek butwienia. Wisły w ziemi chełmińskiej. plsceć < *blszczeć ‛błyszczeć’.1. 135). Fribbe p 1965 HW nr 713. Lit. – Por. Rozmieszczenie obiektów nie wykazuje zróżnicowania geograficznego. tu zapewne w przenośnym znaczeniu ‛bez ryb’). pd. m. chudy ‛nieurodzajny’. łoś). Zaprzelina (1844. pol. przym. zaprzały : zaprzeć ‛zapleśnieć’ SGPKar. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -nia i rozszerzeniami Prasłowiański suf. 3.. od Chełmna: aque. 1909. *skrъgati. wyrkotać ‛terkotać’. Prusina (1690. stp.: daselbe floss und wassir genant Plessen 1423. odnotowano wówczas 4 obiekty o nazwach: Łbina w dorzeczu Dunajca. qui vocatur prowina 1255 Woel 26. tężeć ‛wzbierać. 7 – w XVIII w. zgrzytać. dł. ber ‛rodzaj prosa’. głównie jednak określające pomieszczenia zamknięte (Sławski 1974: 138–139). Rozszerzony sufiks -owina utworzył dwa hydronimy: odrzeczownikowy Wilkowina (1440..: SHGCh 13. zawał). . in Plsczynka 1480 MPszcz. dial. Jaźwiny (1954–1960). por. Hydronimy na -ina powstałe w procesie czystej onimizacji od rzeczowników o znaczeniu topograficznym (w tym wielu kolektywnych związanych z florą) tworzą zbiór prawie 100 nazw. por. historycy natomiast łączą ją z Kamionką. Rymuta Skarzyna to rz. wyrkać. Łosiny (1855. Nowo utworzony sufiks złożony formował rzeczowniki od podstaw czasownikowych i rzeczownikowych. 40. W grupie derywatów odprzymiotnikowych znalazły się: Chudzina (1883. Formacji odonimicznych z sufiksem -ina jest natomiast zaledwie kilka i są to wyłącznie derywaty odhydronimiczne. Przyrostek -ina pełni w nich funkcję deminutywną. jak i lewobrzeżnej.48 km. odhydronimiczną n.in. nomina loci. łąka). nazwa o charakterze dźwiękonaśladowczym). źródło na płn.157 czyna/*Blszczyna/Plessen (1423494. *-ьn̕ a powstał z nałożenia się na przymiotniki z *-ьnъ przyrostka *-ja. notowaną w 1328 r. Skarzyna (1470–1480. Fryba. parskać śliniąc się przy tym’ SGSych). gnicia podłoża). jazwa ‛nora borsuka. występują one dość równomiernie w dorzeczu górnej. Kamiennej (AtSd 169). prusać ‛kichać. browy). Odapelatywne hydronimy na -ina pojawiają się już w XIII w.: Skawina. 1 – w XVII w. Tążyna (1474. Pssczenke 1463. 5 – w XVI w. psł. Kolejne 8 pojawiło się w w. plszczenie < blszczenie SEBor). obiektów itp. od Ostaszewa. Fryba a.8. dziś nieistniejąca (HE XVI 53–54. *Browina/Prowina (1255496. przybierać’).

por. notowana od XIV w. *tukъ. pot. ld. dziś Uszewka. Łętownia (1790). Autorzy powyższych monografii serii HE wywodzą nazwę od ap. -nia derywuje 28 formacji określających obiekty rozproszone po całym dorzeczu Wisły. tuča ‛dolina potoku’). pd. ld. jednak psł.. Mokrznia. Kotarnia (1844. dziś nieistniejąca. rz. dziś nieistniejąca. Komornia (1961–1970. 164–164v). tuk ‛tłuszcz’ na określenie cieku obfitującego w ryby. Skrwy (→ Wisła). gw. Lit. por. NMPol VI 339–341. też n. kocieł ‛kocioł’. *lǫtъ rekonstruowane jest znaczenie ‛łyko z młodej lipy’. ld. por. też brzuch). kotarz ‛granica wsi. ap. 8. NMPol VI 340. Łętów. duży kawał ziemi. też nowsze ‛okrągława zapadlina terenu’ SEBor). dł. zmartwienie’ SEBor). stp. komór ‛komar’ lub od komora).. koryto). dla psł. SEBor. dial. lichy ‛nędzny. a więc może pierwotnie ‛rzeka obfitująca w ryby’. brzost ‛gatunek wiązu’. może też Łętowice. <Promnica> 1965 HW nr 580. dziś Łętowianka. też ukr. Lichnia 1964 HE XIII 129. badyle’ rozwinęło się z wtórnego ‛pręty obdarte z kory i łyka’ (notowanego w rosyjskim). Przechodnia (1961–1970. którą się łowi brodząc po wodzie’ (Spsł). Kożuch RymSEN). brodami (a więc płytkiej). piskorz ‛gatunek ryby’. psł. – Prawdopodobna wydaje się motywacja od ap. rak). por. Łętowe. Sąpolnia (1775. 502 Ojkonim Łętownia zapisany w XVI w. por.: SHGPł 244. łęt ‛łodygi kartofli. kożuch. występuje jednak sporo określeń przestrzeni (Kowalska 2011: 43–50). ap. ter. też grzbiet górski’ SGPRei).44 km. przechód ‛przejście’). Hydronimiczny suf. jazgarek ‛gatunek ryby’). polskie ‛nać. ze zwierzęcymi: Jezgrznia (1515. 1783. Wieprza (HE VI 22–23). Łętowo. 497 . bez zwartego centrum. koło wsi Petrykozy. na Mazowszu: torrentem Brodnya 1484 SHGMz(MK 9. błoto). mokry. Wisły. Kocielnia (1470–1480. gród ‛zamek. Racznia (1962.158 rzeczownikowych oraz odprzymiotnikowych rzeczowników o charakterze lokatywnym. może też od nazw. Strumienia Błędowskiego (→ Biała Przemsza → Przemsza → Wisła): Potok Błędowski 2005 AtPHP(F-10). 500 Por. nieużytki. 498 Mokrznia. *bredьn’a ‛rodzaj sieci rybackiej. Wyraz ma zasięg północnosłowiański. str. Bazy związane z krajobrazem kulturowym występują w następujących hydronimach: Grodnia/Horodnia (1881. pradło). 1497 SHGMz(MK 216–2216v). Skarbnia (1565. Brodnya 1495.. miejsce obronne’. mizerny’)500. pd. -i 2006 HPol I 177. oraz mazoBrodnia. brus. Nazwy odrzeczownikowe reprezentowane są przez potamonimy: Błotnia (1849– –1854. bród na określenie rzeki z brodem. określający 3 obiekty: Łętownia (1364)501. *sǫpolьje ‛pole graniczne’).. jazgarz. bród)497. cały obszar gruntów użytkowych. horod ‛gród’ lub od grodzić ‛ogradzać’). Łętownia. *brodьn’a. 501 Tu też wieś Łętownia. Ze znaczeniem pierwotnym należy raczej wiązać podstawy hydronimów oraz licznych nazw miejscowych z łęt-. pastwiska. *skr̥ bъ ‛troska. Piskornia (1963. nać kartoflana’. gw. por. Łętownia (1433)502. Izolowanym derywatem odprzymiotnikowym w tym zbiorze jest Lichnia (1847. por. Z podstawami roślinnymi związana jest może nazwa Brzuśnia (1511–1523. niepozorny. prąd)499. por. NMPol VI 340. Mokrznia (2006. Tucznia/Tuczna (1470–1480.. wśród których przeważają nazwy pomieszczeń zamkniętych. Promnia (1572. na Mazowszu: Promnia 1572 SHGPł 244. Gróbki (HE XII 110). piskory ‛błota leśne’ SGPKar). Kożusznia (1971. pd. skarb ‛skarbiec’ < psł. 499 Promnica. Brodnia (1484. Sanu (HE XVII 146–147). który odnotowany jest w języku polskim w XVII w. mokrz)498. Wśród derywatów z sufiksem rozszerzonym -ownia wyróżnia się frekwencją hydronim Łętownia. Łętownica. gw. Korytnia (1961. Pradnia (1966.

Derywaty hydronimiczne z sufiksem -̕ ak. wraz z wariantami rozszerzonymi -ownia. koryto i od przym. Duma (1996: 130) objaśnia jako utworzoną za pomocą suf. *rъjǫ. ruda). niezdara’ SGPRei). <Płodownia> 1965 HW nr 543. Pozostałe nazwy rzeczne z przyrostkiem -ownia mają charakter topograficzny: Grabownia (1964. *ryti. Dalniak (1964. lasu. bełk). rowek). 507 Możliwa podwójna motywacja: od ap. jak i kulturowe: Graniczniak (1936–1939. reprezentuje je 28 odapelatywnych potamonimów utworzonych przez sufiksację. leszcza ‛leszczyna’. a obiekty przez nie określane są rozmieszczone na obszarze całego dorzecza Wisły od Soły po Skrwę i od Przemszy po Bzurę. pol.2. ja natomiast widziałabym tu raczej suf. 3. -ennia od ap. m. ciemny). . wsi Rożnowice Chlistak 1965 HE XV 24. Zbliżoną liczebnie grupę tworzą hydronimy odczasownikowe: Chlipak (1965. grab). też leszcz ‛ryba’) i Zaroślak (1786–1788. Średniak (1964. notowane są od XIV w. Łętownica. a także tzw. ciurać ‛lać się ciurkiem lub płynąć cieniutkim strumieniem’. chlipać)505. też ciurak ‛niedołęga. korytna (por. łapcie. plony ziemi’ SEBor)503. por. Chlistak (1965. kurpie.(1849–1854. Chrząstowice.9.159 wieckie n. por.). Wariant -enia derywował nazwę Rudziennia (1791. d. strona)504. łut ‛kora zdarta z lipy młodocianej. Wśród hydronimów z suf. debrza). Rzetelska-Feleszko 1978b: 53). jak i łyko były wykorzystywane do celów gospodarczych – do wyplatania obuwia. 505 Notowana także n. której włościanie używają do wyplatania obuwia zwanego chodaki. botaniczne i zoologiczne (Kleszczowa 1996: 124–125). dalni). Płodownia (1480. z końcówką -’a. śmietana) oraz dwa związane z florą: Leszczak (1962. którą J. aż do współczesności. Zlewak (1990. m. zarośla). por. ap. -enia. pola i zagajnika Chlipak 1965 HE XV 24. Rowczak (1961–1970. oraz jedną odonimiczną z tym przyrostkiem. zlewać). Stronak 1847 HE XIII 242. utworzonych w wyniku czystej onimizacji. Zarówno kora. por. Debrzak (1786–1788. też nazwę cz. -enia z podwojonym -n-. Łętowo (Mznter 94). Jeden hydronim o charakterze topograficznym pochodzi od wyrażenia przyimkowego: Zdolinak 503 Płodownia. 124). 504 Zanotowano również n. Rokitniak (1786–1788. ruda ‛miejsce bagniste’ lub od *rudzienny ‛zawierający rudę’. na Mazowszu: pratis super Plodownya 1480 SHGMz(MK 6. Śmietaniak (2006. dziś nieistniejąca. Nie należą one do częstych. gw. w gwarach wyróżnia się jego funkcja lokatywna (Kowalska 2011: 78). W okresie staropolskim tworzył głównie rzeczowniki osobowe. graniczny) i Pancerniak (2006. Wśród derywatów odprzymiotnikowych spotykamy zarówno topograficzne: Ciemniak/Cimniak (1786–1788. Ciurak (1936–1939. terenowe: Łętowina. 1855. pancerny). chlapać’ SGPRei)506. -ak spotykamy kilka derywatów odrzeczownikowych o charakterze ogólnotopograficznym: Bełczak (1964. koszy itp. Hydronimy z przyrostkiem -nia. chlistać ‛rozlewać. średni). Stronak (1847. Ryjak. -ak i rozszerzeniami Sufiks -’ak (< *-jakъ). 506 Por. str.. od którego został utworzony hydronim Łutownia (Łotownia) (XVI– XVIII w. psł. ryć SEBor).. rokitny). lub postoły’ SWil (ze wschodniosłowiańską realizacją nosówki). tworzenia odrzeczownikowych nazw osób i dewerbalnych nazw wykonawców i narzędzi (Sławski 1974: 89–90). W badanym dorzeczu odnotowano także około 20 nazw wodnych od rzeczowników na -nia. Orzyca (→ Narew → Wisła).1. Chrząstownia : n. płód ‛owoc. debrz. zaimków i liczebników. -’ak. por. -ak (< *-akъ) w okresie prasłowiańskim miał 3 funkcje: substantywizowania przymiotników. Korytniak (1970507). w dorzeczu górnej Narwi.

: Bosak (1839). W dorzeczu Narwi płyną: Rowczak.2. por. utworzono hydronimy: Kruszynie (1961. -’ak. Maliniak. XIX w. Przyrostek -niak powstał z połączenia sufiksu -’ak. -ak notowane są od końca XVIII w. Poświadczenia chronologiczne formacja ta ma od XVIII w. odprzymiotnikowe. Większość obiektów tak nazwanych położona jest w dorzeczu górnej Wisły (20). Kleszczowa 1996: 339–343). czart). Derywaty hydronimiczne z sufiksem -’e i rozszerzeniami Sufiks -’e (< *-ьje) i rozszerzony -owie (< *-ov-ьje) w funkcji hydronimicznej nie występuje często. w tworzeniu określeń zbiorowych od nazw przedmiotów nieożywionych. por. którą egzemplifikują nazwy: Czartok (1963. szkarpa ‛stok. klucz ‛zdrój. W gwarach tworzy derywaty odrzeczownikowe. w gwarach formował odrzeczownikowe. W hydronimii dorzecza Wisły spotykamy jedynie 2 derywaty od apelatywów o semantyce topograficznej: Przyporniak (1888. Kowalska 2011: 80–81). hydronimy z suf. kobyła). nieliczne przymiotnikowe i derywaty od wyrażeń przyimkowych o charakterze lokatywnym (por. szczególnie od nazw drzew. widły. aż po współczesność.in. głównie o znaczeniu topograficznym. widłak ‛gatunek rośliny’). świeckim Graniczniak. moczar). krzewów (Sławski 1974: 85–86). też ap. w postaci rozszerzonej -owie używany był do tworzenia przede wszystkim odrzeczownikowych nazw zbiorów roślinnych (Kleszczowa 1996: 281). w części środkowej. skarpa skalista’ SW) i Kobylniak (1786–1788. – 6.160 (1846.: Pisiak (2004). Widłok (1786–1788. . i odantroponimicznych o charakterze dzierżawczym bądź pamiątkowym. W opracowaniach synchronicznych polszczyzny rzeczowniki odrzeczownikowe. Kluczok (2006. w XX w. -ak. – 5. Od podstaw rzeczownikowych. z doliny). pochyła ściana’). przejawiająca się m. -ak z przymiotnikowymi tematami na -n-. w tym od rzeczowników oznaczających rośliny: Moczarze (1965. Sporadycznie sufiks ten wykorzystywany jest w transonimizacji do tworzenia hydronimów odtoponimicznych relacyjnych. Gajniak (1962). W słowotwórstwie apelatywnym już od okresu prasłowiańskiego szczególnie rozwinięta była jego funkcja kolektywna.1. Ciurak. Przyrostek -ak występuje też w gwarowej postaci -ok.: Dębczak. – 15. -ak. -’ak. głównie prawobrzeżnej. -niak. Niewiele jest hydronimów powstałych w procesie czystej onimizacji od apelatywów z suf. Kruszynie 1966 HE XV 70. skarpa. Moklak. Korytniak. 3. aż po Wisłok. odczasownikowe i od wyrażeń przyimkowych na -’e traktowane są jako derywaty paradygmatyczne (por. Jak wynika z powyższego zestawienia. kruszyna ‛nazwa krzewu stosowanego w medycynie’)508. W zebranym materiale odnotowano jedynie 20 nazw z przyrostkiem -’e oraz 2 z -owie. lewobrzeżnej – Czartok. Nie był odnotowany w okresie staropolskim. por. w. szkarpy ‛wąwozy o urwistych brzegach’ SGPKar. Szkarpie (1964. W staropolszczyźnie przyrostek ten nie był zbyt produktywny. w dawnym pow. por. Kobylak. ter. źródło’). odczasownikowe i odimiesłowowe nazwy miejsc (Kowalska 2011: 92). przypór ‛skaliste wzniesienie.10. Pancerniak (o niezbyt jasnej motywacji). -’ak. Zbójniczak (1934). Ogółem odnotowano 26 hydronimów odapelatywnych z suf. Pasternak. Osicze 508 W tym samym czasie notowana jest n.

rezultatów. 1786–1788. płynie koło Budźbowej. stanów. Podbrzezie (1847).2. Zakrążek (1965. notowana współcześnie. Osicze 1965 HE XV 98. Podstawy związane z fauną tkwią w następujących hydronimach: Bobrek (1487512. koło. pczarz (?). Piskorowie (2006. *-ьkъ) w okresie prasłowiańskim formował deminutiva. od piskorz z suf. ryba). 511 Hydronim Podlipie notowany już w XVI w. Zabawskiego Rowu (→ Kisielina → Wisła). substantiva odprzymiotnikowe i marginalnie odliczebnikowe. gatunek ryby’ SW). terenowe lub miejscowe. Jaszcze (1855. Zwodzie (1828). -’e odnoszą się do obiektów znajdujących się w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San i są notowane od XVI w. pczyć ‛pstrzyć’ SW).1. jastrząb)514. Międzywodzie (2006). Mznter 235). podobnie jak w mikrotoponimii (por. równobrzmiąca n. -a 2006 HPol I 210. jaszcz ‛jazgacz.. nazwy lokatywne). Wykapek (1788. jastrząb). -owie) oraz zwierzęta: Jastrzębie (1846. Po przeanalizowaniu wszystkich hydronimów na -ek do zbioru derywatów sufiksalnych zaliczono około 20 nazw. d. Od podstaw rzeczownikowych o semantyce topograficznej powstały nazwy: Łuczek (1853. str. Nie są one zbyt liczne. Przybysławic: Piskorowie. ter. iż sufiks -ek nie rozwinął tu produktywności. deminutywnej. Podlipie (XVI w. Materiał hydronimiczny pokazuje. a także nomina agentis (Sławski 1974: 93– –94).161 (1965.)511. Hydronimy z suf. 3. Międzypotocze (1965). 1880513. bóbr). <Jastrzębiec> 1965 HW nr 548. Podcichanie : Cichany. 509 510 . wsi Bobrek (1369)1662 NMPol I 233. mniejszą – konstrukcje odprzymiotnikowe (nazwy nosicieli cech). Międzysnoże (1786–1788). Piskorowie. AtLu 44. łuk ‛łęk. pd. głównie z udziałem przyimków między oraz pod: Międzybrodzie (1962). 1965. Kilkanaście nazw wodnych powstało od wyrażeń przyimkowych o charakterystyce topograficznej. za działem). Podgaje : Gaj). po współczesność. Podgrabie (1786– –1788). W staropolszczyźnie spotykamy go głównie w funkcji strukturalnej. Podlądzie (1974). r. por. Jodłowie (1786–88. cz. W dialektach sufiks ten występuje częściej w funkcji lokatywnej niż w języku ogólnopolskim (Kowalska 2011: 81–84). 512 Wcześniej notowana n. Podepczarze (1847. Dużą liczbę derywatów stanowią w tym okresie formacje odczasownikowe (nazwy czynności. ter. 513 Wieś Bobrek 1877 NMPol I 233 zapisana kilka lat wcześniej. 514 Jastrząbek.. Rybie (1964. Narwi (→ Wisła). Jastrząbek/Jastrzębiec (1965. od jodła z rozszerzonym suf. Jeden derywat pochodzi od wyrażenia przyimkowego zawierającego apelatyw związany z kulturą materialną – Zadziele (1846. por.. zakrąg ‛zakół. podobnie jak hydronimy od apelatywów na -’e powstałe w wyniku czystej onimizacji (około 30 nazw) oraz hydronimy odonimiczne z tym przyrostkiem (jedynie kilka nazw od wyrażeń przyimkowych zawierających udokumentowane n. osika)509. może też od wyrażenia przyimkowego za kręgiem). którą raczej jestem skłonna uznać za wtórną. Występuje też n. łękowate obniżenie terenu’). brak bliższej lokalizacji: <Jastrząbek> a. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ek i rozszerzeniami Sufiks -ek (< *-ъkъ. -owie)510.11. Podchełmie (1539). zakole’. także od wyrażeń przyimkowych (nazwy lokatywne) (Kleszczowa 1996: 126–139). wykap ‛źródło w górach’ SGPKar).

por. ter. formowane głównie od makrohydronimów.162 Wilczek (1846. zbiegać).12. -iczek – Głębiczek (2006). za stawem). -żka 2006 HPol I 30. Wisłoczek (2 ×) : Wisłoka. Maliniczek (1885. Bżdziążek 1880 I 520. Jarzyska (2006. Zbieżek (1965. powstały one na gruncie prasłowiańskim i nawiązywały do suf. W tym samym okresie zanotowano n. a na wiek XX przypada 8 nowych zapisów. też ap. bździągać ‛chodzić bezczynnie. W XV w. Tworzy on głównie nazwy odtoponimiczne. uchodzi koło Miastkowa: a torrente vulgariter dicto Bdzanzek (1377–1379)1519 KMaz III 235. przymiotnikowego *-ьskъ. Niewiele więcej zanotowano odonimicznych hydronimów z suf. Olszyniska (1961. Bzdziążek. Pojedyncze nazwy były derywowane za pomocą rozszerzonych sufiksów: -anek – Pogórzanek (1786–1788.. 518 Oprócz derywacji za pomocą sufiksu -iska od przym. Kolejne 4 zarejestrowano dopiero w XVIII w. Obiekty o takich nazwach występują głównie w części prawobrzeżnej dorzecza Wisły aż po Narew. Niewiele więcej jest derywatów odczasownikowych: Bzdziążek (1377–1379. Wśród transonimów zwracają uwagę nazwy odhydronimiczne. Ruża (→ Narew → Wisła). 16. mokry możliwe są rówież inne motywacje: od n. dł. Mokra 1885 SG VI 623 lub od gw. Bzdziążek. Zasadniczą ich funkcją było tworzenie nominów loci od rzeczowników lub czasowników (Sławski 1974: 95–97).. wypływa koło Mikołajek. ciurać ‛lać się ciurkiem lub płynąć cieniutkim strumieniem’). i mające charakter deminutywny: Bużek (3 ×) : Bug. koszony). pojawił się jeden nowy ciek Bobrek. w większości należącymi do klasy nazwy miejsc (Kleszczowa 1996: 160–163). Ciurek (1964. ld. m. relacyjne. pogórze ‛teren górzysty’ SW). jest derywat odczasownikowy Bzdziążek. Ryczek (1884. jar). mokry518). Szczawniczek : Szczawnik517. choć nie tylko.2. W tym okresie sufiks -isko miał także funkcję strukturalną. malina). Dwerniczek : Dwernik. Jeden hydronim powstał od wyrażenia przyimkowego – Zastawek (1849–1854. -iszcze Geneza sufiksów *-isko. próżnować’ SGPRei)516. Bzdziążek 1965 HW nr 520. sucha gałąź’ SGPRei). Dominują hydronimy odrzeczownikowe. Mokrzyska/Moczyska (1885. Staropolskie apelatywne derywaty z suf. który występuje zarówno w liczbie pojedynczej (-isko). *-išče nie jest pewna. -ek. jak mnogiej (-iska). por. Soły. -isko są formacjami odrzeczownikowymi i odczasownikowymi. silny blask’ SGPRei) oraz Susek (1786– –1788. przekop). str. gw. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -isko. 517 Szerzej o transonimach w planowanej części 2. bystry. kosić. ap. Łężysko (1539. 3. Wilczek 1846 HE XIII 270. suchy. -ek. nieliczne – w części lewobrzeżnej w dorzeczu Przemszy i Radomki. wałęsać się. Ruża w dorzeczu Narwi na Mazowszu. niektórym tu zamieszczonym można przypisać więcej niż jedną motywację. Kowalska (2011: 20–34). Kostrzynek : Kostrzyń. Koprzywiska (1846. również jeden od rzeczownika związanego z kulturą materialną Przekopek (1961–1970. Materiał hydronimiczny przynosi niewiele nazw z tym przyrostkiem (18). łęg). też suszek ‛suchy owoc. olszyna). także nieliczne odosobowe o znaczeniu dzierżawczym. w XIX – 7. Jego genezę i geografię na bazie leksyki gwarowej omawia obszernie A.1..91 km. por. Najstarszym hydronimem z suf. pd. Rdzyska (1786–1788. pd. krynica). dotyczącej potamonimów odonimicznych. Są to nazwy o podstawach związanych z topografią terenu: Kryniczysko (1532. pochodzącym z XIV w. wilk)515. koprzywa). 515 516 . mokrzysko ‛teren mokry’ (: mokry) SGPRei. Od przymiotników utworzono jedynie 2 nazwy: Bystrzek (1966. bystrz ‛wartki prąd wody w rzece. -onek – Kosionek (1839. ryczeć).

-isko (por. Kleszczowa 1996: 73. pojedyncze – w części lewobrzeżnej (Młyńczyska). rozlewisko i bagnisko po starym. Sławski określa go jako odmiankę -ina. 3. Już w staropolszczyźnie odnotowane zostały nomina loci oznaczające brak. terminów hydronimicznych. Okniska (1786–1788. Zamościsko (1895.3. pozostałość po czymś. w XIX w.: Jezierzysko. Gacisko (1965. Jest typowy dla słowiańszczyzny północnej. np. utworzone od terminów hydronimicznych (zob. . okno ‛otwór. a także kulturowym stały się podstawami około 80 hydronimów. ter. i III. Żłobiska 1964 HE XII 293.. W okresie staropolskim odnotowano kilkadziesiąt derywatów odprzymiotnikowych. oraz w dorzeczu Bugu (Brzyszcze) i Narwi (Branisko). -owszczyzna. potoczysko ‛dawne koryto rzeki’. Temu mikrotypowi hydronimicznemu niewątpliwie dały początek staropolskie apelatywy na -isko. które następowały przez wieki. także odczasownikowych. F. następne 4 – w XVIII. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -izna Funkcje sufiksu -izna są podobne do funkcji -ina. Nowinisko (1964. Żłobiska (1964. pojawiają się wtedy również postaci rozszerzone przyrostka -czyzna. Zabagnisko (2006. odnogi bądź ramiona. brana ‛jaz młyński’ SESł). w dorzeczu Narwi. 520 Tu też notowana n. dziura w czymś’ SEBor). -szczyzna. np. w tym nazw zestawionych (zob. W gwarach odnotowano w funkcji lokatywnej ponad 80 formacji. żłób)520. największy przyrost tych formacji nastąpił w ostatnim stuleciu – 9.2. Tromiska (1961. odrzeczownikowych. ber ‛gatunek prosa’). Rzeczysko. Kleszczowa 1996: 184–187). trom ‛belka. tram.163 rdza). spotykamy je głównie w górnym prawobrzeżnym dorzeczu Wisły po San. wapno). 1966. Często są to derywaty od tzw. rozdział III. Najstarszy hydronim z sufiksem -isko – Branisko pojawia się na początku XV w. i kulturą materialną: Branisko (1414–1425. Odonimicznych nazw wodnych z tym sufiksem odnotowano ponad 30. por. określające stare koryta rzek. bierwiono’ SW). zamoście lub za mostem). rzeczysko ‛dawne koryto rzeki’ Sstp (por. dziś Werbia (w dorzeczu Bugu). 519 Możliwe również powstanie nazwy od wyrażenia za bagniskiem w wyniku derywacji paradygma- tycznej. Kowalska 2011: 38). tworzy derywaty odprzymiotnikowe i odrzeczownikowe (Sławski 1974: 123–124). gw. -owczyzna (por. Wiślisko. W badanym materiale reprezentowany jest tylko przez jeden derywat: Brzyszcze (1966. – również 4.13. też Kleszczowa 1996: 160).: jezierzysko ‛zanikające jezioro. nowina). Zdecydowana większość (ponad 70%) to derywaty od makrohydronimów. Potamonimy na -isko stanowią odzwierciedlenie na płaszczyźnie językowo-onimicznej zmian w sieci hydrograficznej. młynek). Rozmieszczenie geograficzne rzek nie wykazuje cech charakterystycznych.2. Sufiks -iszcze traktowany jest jako wariant suf. Młyńczyska (1786–1788.1. najczęściej odprzymiotnikowych. Apelatywy na -isko/-iska o charakterze topograficznym. wyżej). kolejne 2 – w XVI w. mniej odrzeczownikowych i nieliczne odczasownikowe (Kowalska 2011: 63– 65). Wapniska (1786–1788.: Dunajczysko.1. a więc w momencie powstawania charakteryzowały one miejsca będące pozostałością po głównych nurtach dużych rzek. gać). za bagnem519).).4. zanikającym jeziorze’.

Gnilszczyzna (1965. z -ocz w wyniku przejścia -a. Cieki identyfikowane przez te nazwy spotykamy od Wisłoki po Wdę. Sporadycznie występuje też jako formant hydronimiczny. dziś nieistniejąca. <Gweszczyna> a. Jest to przyrostek typowy dla toponimii wschodniosłowiańskiej. głośno chłeptać wodę’ SGPKar. chlupać ‛bryzgać wodą’ SGPKar. *bara ‛moczar. pd. klupać. Safarewiczowa. Lagacz Mznter 241).2. 523 Występuje również n. str. Wymokracz (1839.. w warstwie fonetycznej widoczne są elementy wschodniosłowiańskie związane z położeniem obiektów w strefie gwar bojkowsko-łemkowskich: Starycz (1877–1905. ale też plugacz ‛diabeł. 3. dzwenity)523. łkać.1. które oprócz podstaw werbalnych łączyły się także z nominalnymi (Sławski 1974: 102). brzmieć’. Lubaczówki (→ San). Rosochacz (1564–1565. rzadziej topograficznej i kulturowej (Safarewiczowa 1956: 64). Dzwynadz 1529 NMPol II 519. 524 Tu też odnotowana n. jak i nazw własnych nie należy on do przyrostków produktywnych. m. Chlipacz (1965. 521 522 . pot. stary). rozrobić z wodą’ SW). -anomina agentis i nomina instrumenti. gw. Słupno. głównie określenia wykonawców czynności. por. Tu też pastwiska i pola Debrzczyzny (1965). wymokrzyć ‛wypuścić z mokrzem. Drwęcy (→ Wisła). Do hydronimów utworzonych tym przyrostkiem zakwalifikowano jedynie 3. szlochać. Okonin. Klupocz 1962 HE IX 49. por. ld. też Klupocz (1962. str. widły). najczęściej występuje w funkcji spadkowo-dzierżawczej. stary). barzysty ‛bagnisty’ SGPRei). Gnilszczyzna.: Chełmacz. brud’. ter. str. W wyniku czystej onimizacji od apelatywów na -izna powstał tylko jeden hydronim – Głęboczyzna. W okresie staropolskim zapisano tylko kilkanaście apelatywnych derywatów odczasownikowych i odprzymiotnikowych z sufiksem -icz (Kleszczowa 1996: 72). a od rzeczowników nieosobowych – nazwy atrybutywne (por. ukr. Garbacz. w dorzeczu Drwęcy522. Podobnie w mikrotoponimii.. Gweszczyna 1965 HW nr 648. czas. Gównacz. Dźwiniacz. barzyna ‛bagno’. debrza ‛rozpadlina. debrz. na obszarze Polski spotykany głównie w części północno-wschodniej. gw. *zvьněti ‛głośno dźwięczeć.164 Formant toponimiczny -izna (wraz z rozszerzeniami) przebadała w ojkonimii H.: Barzyzna (1786–1788. psł. gw. w dorzeczu Wisłoki521 (HE XV 35). w pow. na Mazowszu (por. W hydronimii Wisły występuje również kilka derywatów odnotowanych od XVI w. Zwiniacz (1537.. brudas’ SGPKar). W nazwach miejscowych pojawia się od XVI w. bagnisko’ Spsł.> -o-)524. których nazwy raczej wtórne HE XV 35. Kleszczowa 1996: 68–72). -szczyzna. gniły). choć tu jego produktywność jest mniejsza (por. Kilka mikrotoponimów odrzeczownikowych z -acz pojawia się w XVI w. żywieckim (HE IX 3). chlipać ‛płakać. wyszczać. Z tych czasownikowych formacji wyodrębniły się przyrostki -ačь oraz -ičь. Nereśli (HE XIX 178). W staropolszczyźnie sufiks -acz tworzy derywaty odrzeczownikowe i odczasownikowe. może to dziś Lubianka: Gnilszczyzna a. ld.14. Widlacz (1965. por. Starowi(e)zna (1784. nazwa o charakterze dźwiękonaśladowczym). Debrzczyzny (1965. pluga ‛deszcz rzęsisty. w okolicy jez. natomiast wśród transonimów sufiksalnych odnotowano 5 formacji odantroponimicznych z suf. Mznter 240). aż po współczesność: 3 odrzeczownikowe i 4 odczasownikowe: Plugacz (1971. rosocha). Derywaty hydronimiczne z sufiksami -acz oraz -icz Prasłowiański sufiks *-čь tworzył od pierwiastków i od tematów werbalnych na -i-. Zarówno w zbiorze nazw pospolitych. -izna. wąwóz’). potok dziś nieistniejący.

-e-. kto dużo mówi.2. komosa ‛roślina łąkowa. nieistniejący dziś pot. Obiekty te położone są w dorzeczu Narwi. pd. ap. które miały dość ograniczoną produktywność i nie zawsze zasięg ogólnosłowiański (por. Narwi (→ Wisła).03 km. zapachu wody: Bździoch (1663)/Bździuch (1786–1788. Wyróżnił dwa typy semantyczne toponimów: topograficzne i dzierżawcze. ap.1. Przyrostek -ocha utworzył: jedną nazwę odrzeczownikową – Pytlocha (1965. bystry).15. ld. Potamonim posiadający najwcześniejszą dokumentację odnotowano w dorzeczu Sanu. może też ukr. lepetaty ‛pluskać (się). sieno). Przyrostek -och uformował 2 hydronimy od czasowników odnoszących się do cech. 527 Plutocha. gw. Dąbrówka (Płotucha) XX w. -u-. siny. ukr. ap. pol. łąki Rudnicha 1973 UN 158.. czarny) oraz jeden dewerbalny: Lipietucha (1970)/Lepietucha (1977. 12. Dąbrówka 2005 GUGiK. (Smoczyński 1963: 99–100). dł. korzeń. Przy użyciu suf. Wisłoka (→ San). w dorzeczu Sanu. którym wówczas dysponował. Pytlocha. Czernucha (1931. bździoch ‛człowiek pierdzący. sino ‛siano’. szumieć’. Sławski 1974: 70–6). por. brus. lepetucha ‛ktoś. bździć. pd. ukr. sokół). Korzenicha (1961–1970)/brus. dziś Wielki Werbycz. -ucha – 3 derywaty odprzymiotnikowe: Białucha (1848. pd. karań). stare koryto. -y 2006 HPol I 228.. pluć. choć ta jest raczej wtórna. Karanicha (1963. dziś Śmierdziucha. z przyrostkiem -acha – Ostracha (2006. -uch powstały 2 hydronimy dewerbalne: Śmierdziuch (1786–1788. też gw. w dorzeczu Liwca (→ Bug). Rudocha (1786. smród’ SGPRei). 17. W dorzeczu Wisły znajdujemy 5 hydronimów utworzonych za pomocą suf. wisznia ‛wiśnia’). Sieniocha/gw. Kleszczowa 1996: 66–68). oraz 2 odczasownikowe – Trzebiocha (1750. pd. . pytel ‛rodzaj młyna.84 km. -y 2006 HPol I 199. por. trawa’). str. -y 2006 HPol I 211. pd. lecz materiał. oraz Śmierdzioch (1839. Pytel RymSEN)526. Rudnicha (2006. str. rz. trzebić ‛wycinać’). ap. Orzyca (→ Narew → Wisła).opisał P. śmierdzieć). 10. ukr. -y 2006 HPol I 241. werba ‛wierzba’). Sieniucha (1965). Kamienicy (→ Dunajec). dł. dziś Wiśnicz. Okrzejki (→ Wisła). rz. rudno)525. W staropolszczyźnie kilka derywatów tworzy jedynie sufiks -ch oraz -uch. 4 odprzymiotnikowe – Bystrocha (1519. 18. 526 Pytlocha. gaduła’). Geoportal. które się pojawiają dopiero od XVI w. -i-. n. -icha od rzeczowników topograficznych: Komosicha (1784. gw. uchodzi koło wsi Domaszew: Pytlocha 1965 HW nr 340. sinij.165 Werbicz (1447. Smoczyński. białucha ‛miejsce. ciepły). rudy). też pluta ‛zła pogoda’)527. śmierdzieć) i Wydartuch (1964. Plutocha. Tu włączyć można jeszcze hydronim mający tylko współczesną dokumentację. Plutocha (1972. pozostałe należą do rzadkich i jednostkowych (por. 525 Rudnicha. a przy użyciu suf. uchodzi koło wsi Oborczyska: Ostracha.88 km. 3. 14. Siniocha (1962. jest to Rzeczycha (1409. gdzie gleba jest biała’ SGPRei). Słowiańskie appellativa i propria z -ch. por. – Por. może też ukr. też gw. wydarty : wydrzeć). Sokolicha (1839. -chy 1972 UN 140. Derywaty hydronimiczne z innymi sufiksami (mało produktywnymi) Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -chFormant z podstawowym -ch. Wysznicz (1949. 528 Ostracha. ostry)528. Ciepłucha (1930. też nazw. rzeka). dł.już w okresie prasłowiańskim tworzył serię przyrostków hipokorystycznych rozpoczynających się od -a-. biały. rodzaj sita’.. uchodzi we wsi Brzozowo-Łęg: Plutocha. Omulwi (→ Narew → Wisła). koło wsi Bokiny: Rudnicha. nie był pełny i nie zawierał zbyt wielu nazw wodnych. -y-.

w. pd Wisły. kierz ‛krzak. płynie przez Okrzeję. *Przeryja/Przerie (!) (1380. otok ‛rzeczka. fluvium Kopia 1546 Matr IV/1. K. por. uchodziła na płn. grabowy). uchodzi koło Rudy Tarnowskiej: in medietate fluminis Okrzeya 1470–1480 DB III 178.: kolej. -ja utworzone od rzeczowników są pierwotnie przymiotnikami w odmianie prostej. Kopa. Świdra). -dra -ego 2006 HPol I 291. por. Podobna jest liczba transonimów – 11 nazw. ślaz) i zawierająca cechy wschodniosłowiańskie n. od Zielunia: fluvium dictum Otatz (1331–1335).. Okrzejka a. -i 2006 HPol I 192. Świder 1965 HW nr 351. 13. -ja – Kopia (1538. Swider 1839 MpKwat V 5. dawniej koleja (: koło). Sołokija. starorzecze. 532 Świder Wschodni. z suf. dł. str. Niewielki jest udział formantów z podstawowym -ch.65 km. Lit. te natomiast o młodszej dokumentaOkrzejka. kierz)529.166 Ogółem wystąpiło 21 derywatów odapelatywnych utworzonych za pomocą sufiksów z podstawowym -ch-: -icha/-ycha. Okrzeja (1470–1480. Sławski 1974: 86–89). wierzeja (RymNmiast 169–170). 191 (tu jako gb. 7092. por. ap. płukać w wodzie’). uważając ją za utworzoną analogicznie do nazw miejscowych typu Opole (: pole) i apelatywów z suf. w staropolszczyźnie miały marginalny udział w tworzeniu formacji rzeczownikowych (Kleszczowa 1996: 104). -je: Krzywie (1849–1854. skrajny). zapisywana jako Zołokia (1790)530. Okrzejka. fluvio Okrzeia 1534 RymNmiast 169. Okrzeya 1965 HW nr 336. -acha. – Ojkonim Okrzeja zapisany w tym samym okresie. 250. Skrajnia (1965. wypływa we wsi Wola Okrzejska.. Kopia 1552 SHGMz(AG 6885). -ja. natomiast współcześnie pojawiają się w opisach synchronicznych jako derywaty paradygmatyczne (por. Nizia (1885. W hydronimii również uaktywniały się sporadycznie. krzywy).: Kowalczyk 2001: 74–75. Są one notowane od początku XV w. Rozwadowski 1948: 301). -eja. W tej funkcji występuje również suf. 139. 183.w tworzeniu apelatywów. dł. pławić ‛moczyć. głównie odantroponimicznych. Rymut (za nim S. nr 7627. -je. Wkry wg Kowalczyk). Tu zalicza się także hydronim Ślezieja (1988. Copya. wsi Sołokija. że pozostałe derywaty z suf. na rzece Okrzey 1564–1565 Lusand 241. Przedstawione poniżej nazwy opisywane były w opracowaniach diachronicznych jako derywaty utworzone za pomocą suf. sołokwa ‛bagno’ (Jurkowski 1971: 169) w podstawie. rz. fluvium dictum Ochaz 1341 KMaz II 213. Derywatem odrzeczownikowym z suf. Wkry (→ Narew → Wisła). potok’)531. także w tworzeniu nazw miejsc w gwarach (Kowalska 2011: 110). *-jь jest Otocz (1331–1335. 73. str. nr 19311. w kształcie łuku’ lub *slukъ ‛wilgotny’). *-jь. -uch. aż po współczesność. pd. Otocz 1965 HW nr 654 (tu?). 529 . Kopya (1565) Lumaz I 138. uchodzi koło Stoczka Łukowskiego: ubi fluvii Szwider et Copiia 1538 Matr IV/3. Świdra (→ Wisła). Do derywatów należy n. psł. której pochodzenie nie jest pewne (por. por. Ott[o]czsna 1379 KMaz III 242 (zakole. *niz-. dziś nieistniejąca. Rospond) wiąże nazwę z ap. niski < *nizъkъ). -ocha. 530 Odnotowana także n. *sъlǫčь ‛krzywy. kopać)532. krzew. odczasownikowym z suf. lasu Sołokija HE X 153–154. Można przypuszczać. ri[vulum] Otoczsh 1379 KMaz III 242. Świder Wschodni. wśród których najczęściej pojawia się hydronim Macocha (5 obiektów). Sufiks -ja tworzył też derywaty odprzymiotnikowe: Grabowia (1786–1788. odczasownikowym z suf. przeryć ‛przekopać’). -ucha.56 km. Słucza (1414. -ija i ukr. 531 Otocz. por. Kleszczowa 1996: 320). Sołokije 1839 NMPol (kartoteka) i n.są odziedziczone z prasłowiańskiego (por. NMPol VIII 68. -je – Pławie (1786–1788. Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -jSufiksy zawierające w podstawie -j. d. zarośla’ Sstp i sufiksem -eja. które w wyniku derywacji semantycznej stały się hydronimami – 12 nazw. -och..

Hołubla (1539.są rzadkie. Najwcześniej odnotowanym hydronimem jest Złotula (1429. suchy. Dzersbya (1421)1456 SHGMz(MK 3. wsi Bobrza 1390 NMPol I 238–239.in. 535 Dzierzbia. -i 2006 HPol I 62. *bobrъ/*bebrъ i *bьbrъ ‛bóbr’. i Dobrula (2006. w dorzeczu Sanu. Dzierzbia. ślepy). 539 Tu też równobrzmiąca n. łopuch. ld. W hydronimii są również bardzo rzadkie. werba ‛wierzba’). Nazwa Nozgrycia (1855. 537 Por. Ch(w)oroszcza (1510. W nazwie wodnej Suchania (1965. por. łopucha. pol. 79v). ap. dziś Krzywulka.14 km. psł. Bucowskiego Kanału. -la – Ślepla (1449. por. ter. -el (< *-ъľь) – Kręgiel (1664. też przym. Pozostałe to: Mentula (1885. hołub ‛gołąb’)536.73 km. Nazwa historyczna. dł..167 cji to derywaty paradygmatyczne. Sokolicha 1839 MpKwat V 2. zarówno w staropolszczyźnie. Podobnie jest w wypadku n. ld. łopuch). Dzierzbia 1965 HW nr 518. sierp. 536 Notowana też nazwa cz. bobrzy)533. oznaczająca trzy obiekty. 533 534 . Dzierzbia (1416. brak bliższej lokalizacji: <Bobia> 1965 HW nr 548. 538 Dobrula. też wschsłow. Bobrza (1351. Sokolicha a. podobnie w toponimii.. str. Sławski 1974: 110).. augmentatywy). -nia.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 66. 213). pd. nozdrze metaforycznie ‛miejsce o równoległym lub widlastym układzie potoków’ RiegŁemk 88). Bobia. też odprzymiotnikowe i odczasownikowe (por. -i 2006 HPol I 56. Suchań)539 mamy do czynienia z wariantem (żeńskim) suf. n. ‛igliwie drzew szpilkowych’). oraz Krzywula (1849–1854). występuje prawie we wszystkich językach słowiańskich w funkcji formantu ekspresywnego. odnoga Wieprza. Kleszczowa 1996: 263–264. chrust ‛suche gałązki’. 1965. Dzyrzbya 1476 SHGMz(MK 6. -ań lub z jego kontaminacją z suf. Niektóre mają jedynie reprezentację jednostkową (por. gąszcz’). Hołubla 1877–1905 HE XVII 91. str. hipokorystyki. podobna do sierpa’)537. 51v). Łopusza (1786–1788. 1949. nozgri. chruszcz. Hydronim Krzywula określa 3 obiekty: Krzywula (1839). w. mętny). por. bób)534. Udala. w hydronimii obejmuje 6 derywatów odprzymiotnikowych. brak jednak dokładnego datowania. 81). Sierpia (1966. Bobia (1965.. Skrody (→ Pisa → Narew → Wisła): Dzierzbia 1416 HMil 37. Narwi (→ Wisła). tu może w znaczeniu ‛rzeka półkolista. uchodzi koło Senisławic: Dobrula. złoty). Czyżówki. też n. które zmieniły deklinację na miękkotematową: Biebrza (1314–1335. ter. dzierzba ‛ptak z rodziny wróblowatych’)535. wypływa w Krzczonowie. Lit. Krzywula (1970). 9. jak i w gwarach. Dzirzba (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. też nazw. ukr. oba w dorzeczu Bugu. Sierpia 1966 HE XVI 134. sprzed 1800 r. ld. igła m. Wisły na zachód od Nowego Korczyna. Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -lSufiks *-uľa jest innowacją prasłowiańską. W apelatywnym zasobie staropolskim jest słabo reprezentowany. BełPor. krąg. Dzyrzba alias Dzyrbenycza 1472 SHGMz(MK 6. Kowalska 2011: 111). tak jak kilka poprzednich ma cechy fonetyczne wschodniosłowiańskie. dł. d. dobry)538. Kraski na lewobrzeżnym Mazowszu. Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -ńApelatywy z sufiksami zawierającymi -ń. por. tworząc rzeczowniki odrzeczownikowe (deminutywy. pierwotne znaczenie ‛brunatny’ SEBor). pd. Werbia (1963. nieistniejący ciek w dorzeczu Krzny. ld. por. gw. ukr. chworost ‛chrust. ld. Igla (1960. str. tu w znaczeniu ‛rzeka okrężna’). pd. Hołobia. łemk. ukr. Suchania 1965 HE XV 141. Wisły. 19. oraz jedną z suf. wsi Wapowce Hołubla. Odnotowano również jedną nazwę z suf. Brdy.

168 czonia/Bełczona (1786–1788. kał ‛bagno.również zostały odziedziczone z prasłowiańszczyzny. -a 2006 HPol I 301. rączy’ SW). ich produktywność później zanika – tworzyły w języku ogólnym i gwarach niewiele derywatów (Kleszczowa 1996: 264–265. -unia – w potamonimie Skrzywunia (1963. Sufiks Obok cieku pole Bełczoń 1786–1788 HE XII 14. agentis. może też czasownik paść. Przyrostek -eń uformował hydronimy: Lubień (1889. dł. Łączeń. roślina z rodziny przyklękowatych’ SW)542. W okresie prasłowiańskim tworzył nieliczne rzeczowniki dewerbalne. 542 Twardosz. paszczyska ‛miejsca wśród lasu pokryte błotem’ (SGPKar). por. ostry ‛prędki. Twardosz (2006. rzadko odprzymiotnikowe (Sławski 1974: 69–70).. 543 Por. terenowych Krzywoń 1964 HE XII 95. roślinami’. -osz. i rus. Hydronimy utworzone od rzeczowników na -ń w wyniku czystej onimizacji stanowią grupę około 40 nazw. ld. świętokrzyskie). Sławski 1974: 76–80). pot. ale ten notowany od XVII w. por. Sufiks -oń występuje w nazwach wodnych: Bystroń (1859. Wieleń/Wielenia (XVI w. Kowalska 2011: 98. 540 541 . Sipa. Sipurki 1889 HE X 151. nieistniejący ciek w Desznie (woj. m. Włosień (zob. *-jo-. krzywy)541. kradzież. ok. Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -żPrzyrostek -eż (< *-ežь) nie wykazuje dużej produktywności na gruncie apelatywnym. okrzewić ‛pokryć krzewami. łąka). też n. Kobielnika (→ Krzyworzeka → Raba → Wisła). 544 Por. twardy. -usz. w dorzeczu Leśnej (→ Bug). 1964. Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -szSufiksy ze spółgłoską -š. gw. bystry) i Krzywoń (1786–1788. gw. -asz.w prasłowiańszczyźnie stanowiły nowszą grupę. -osza.: Badoń. w okresie staropolskim odnotowano jedynie 4 derywaty odczasownikowe: drapież. por. ap. Łokusza (1442. mokry teren’ SW). łupież. a od pierwiastków werbalnych nomina actionis. odprzymiotnikowe: Ostrusza ((1348). W apelatywnym zasobie staropolskim występują przyrostki: -isz/-ysz. bełk)540. brus. Powstały z nawarstwienia się suf. czasownik sipieć ‛chrypieć’ SGPKar. paszcza ‛otwór gębowy zwierząt’. W hydronimii spotykamy niewiele derywatów sufiksalnych tego typu: odrzeczownikowe: Kalisz (1965. koło wsi Kobielnik: Twardosz. podstawa zniekształcona). Kleszczowa 1996: 272–273). Derywaty hydronimiczne z sufiksalnym -rPrzyrostki z podstawowym -r. odczasownikowy Okrzesza (1563. płacież (Kleszczowa 1996: 295–296). dziś Sipurka. (SEBor). W hydronimii dorzecza Wisły tworzy derywaty: Paszczor (1421)543. muł. luby?). Topis(z) (1961. topić). oraz Sipor (1567. które ogółem tworzą zaledwie kilkanaście wyrazów (por.na podstawy z formantami *-cho-. Sipura RymSEN)544. wieli ‛wielki’ Sstp) oraz Stemżeń/Strumżeń (1965. ptasie mleko. 107–108). Wśród transonimów odnotowano kilka ponowień z obiektów wodnych i miejscowych oraz nieliczne pochodzące od nazw osobowych. *-ja. gw. Strumień.. Oba hydronimy posiadają równobrzmiące odpowiedniki w n. wyżej). *-cha i miały głównie funkcję hipokorystyczną (por. sip ‛sęp’. bełch. może też okrzesać SW). 1 km. też twardosz ‛przyklęk. skrzywić). XV 72. np. a suf. też nazw. Sufiks -or (< *-orъ) w prasłowiańszczyźnie uformował kilka formacji odrzeczownikowych. abstracta (Sławski 1976: 24–25).

od przedsłowiańskiej bazy *u̯ er-/*u̯ ar. K. dziś Śmierdziączka. s. W hydronimii dorzecza Wisły przyrostek -eż reprezentowany jest jednostkowo przez nazwę Iskrzyż (1965. Rąbież. niewątpliwie związana z czasownikiem śmierdzieć. dziś Żylica. Orza (→ Narew → Wisła): Lubandza (1445)1456 SHGMz(MK 3. luby?)546 i małopolska Przybędza (1710. m. Odosobniony przyrostek -orz (< psł. Waruża (1890).169 ten rzadko występuje w funkcji toponimicznej. Rymut upatruje tu podstawę odantroponimiczną. iż może to być stara formacja na *-y. s. dziś Wietcisa545. dziś nieistniejąca?. kałuża Sławski 1974: 70). str. kret. Podobnie jak podlaska Myśla zapewne odczasownikowa (: *myti ‛myć’). Wietwca (1198) 1262. Wara. a na gruncie apelatywnym nie są również produktywne. w. 547 Por. W wydzielaniu przymiotnikowych derywatów sufiksalnych wśród autorów monografii toponimicznych panują spore rozbieżności. 319). a -oł (< psł. oraz Żylca (XVI w. Poniżej zgrupowano hydronimy z sufiksami. pow. ale zarówno podstawa war. czasownikiem krztonić ‛ksztusić się’ SGPKar (por.2. ter. 49). W mazowieckiej mikrotoponimii średniowiecznej wielokrotnie pojawia się n. Rzadki przyrostek -uża tkwi w n.. z suf. *-or-jь) utworzył hydronim Łękórz (1964). żyła. Nazwa sprawia wrażenie dość archaicznej. krzet (zob. Niejasne pozostają dwie nazwy na -ędza: mazowiecka Lubędza (1445. Istnienie n. dziś nieistniejący pd. Rąbieże (pierwotne nomen acti uległo zmianie w nomen loci Mznter 240). E. 52. Sufiks -ca tkwi w n. <Lubędza> 1965 HW nr 539. nasuwa przypuszczenie. Krztówka. iskrzyć). Lubędza. 545 546 . gw. może z formantem -ja. z suf. Jakus-Borkowa (Św 65) uważa jednak hydronim za niejasny. woda’. źródła siarczane we Wrząsowicach. 3.. kruszyna’.2. żyła wodna ‛ciek wody podziemnej’). ld. pd.może świadczyć o istnieniu znaczenia topograficznego podstawy.‛wilgoć. śmierdzący. i n. nazwa została uznana za hydronimiczny derywat sufiksalny. *-ja (HE IX 90–91). derywują zwykle jedną lub dwie nazwy. choć te bywają łączone z ap. Przybędza (1962). w której pierwotny sufiks uległ przekształceniu fonetycznemu (-eż > -yż). mogą to być derywaty odczasownikowe. Warka). dziś nieistniejącą. też n. *-ъve lub może doszło tu do nałożenia się sufiksów -ch oraz -ew. lecz obecność kilku hydronimów z rdzeniem krzt. Śmierdząchy. Narwi (HE XIX 62). im. Krztynia. HE XIII 122). Cześć badaczy wyodrębniając formacje odapelatywne wspomina o trudnościach klasyfikacyjnych Zob. w dorzeczu Soły. os. Nazwa Śmierdząchew (1415). które mają marginalny udział w tworzeniu nazw wodnych.(por. -sla (por. od n. np. K. jak i sufiks -uża wskazują na pochodzenie słowiańskie (por. *Przybęda (: przybyć). n. przybyć?)547. Wisły koło Połańca. szerzej na s. określający rzeczkę w okolicach Nowego Sącza. 116). niełatwo poddaje się analizie nazwotwórczej. Derywaty hydronimiczne z formantami przymiotnikowymi Sufiksalne formacje przymiotnikowe zostały wydzielone dość arbitralnie: jeśli w słownikach nie był poświadczony przymiotnik homonimiczny wobec hydronimu. Rymut wiąże podstawę z rzeczownikiem krzta ‛odrobina. lubić. *-olъ) uformował hydronim Krztoł (1357). por. krakowski (Smoczyński 1963: 84). ter.

Kleszczowa 2003: 34–59). Poławne/ Poławny (1523. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -n- Przymiotnikowy przyrostek -n.170 (Mznter 242–253548. nieliczne formy rodzaju nijakiego reprezentują odmianę prostą na -no (4) i złożoną -ne (8). Biliczne 1886 NMPol I 177.. ld. obfitujące w wodę’ Łesiów 1972: 13)552. por. też bułg. wyniosłość sucha’ (Nitsche 1964: 92). krępa ‛grąd. połomny ‛dający się nagiąć’ Sstp). Połomna (1472. czy słusznie? Por. Pirsna (1228)553. wsi Biliczna 1794. krępy ‛silny’. -ej 2006 HPol I 31. Borek (1968). Duma 1999a: 123–136). szlam. który tworzył formacje denominalne i dewerbalne. Babik (503–504) przyznaje zaś pierwszeństwo etymologiom rodzimym od słow. Banny (1849–1854).występują w trzech rodzajach: najwięcej jest nazw rodzaju żeńskiego (68). W staropolszczyźnie kontynuował tę funkcję i był bardzo produktywny.opracował H. Inne rozwiązanie zastosował R. obłaz ‛droga boczna. błonia). *-in-. sypać. 3. HE XVIII 26. prezentowane tam hydronimy są jednak nieliczne. moczar). Błonna (XVI w. który w swojej monografii poświęconej systemowi mikrotoponimicznemu do „adiektywnych derywatów sekundarnych” zalicza tylko formacje odonimiczne. dł.1. kalec ‛kał.> dzv-). Krapna 1499 NMPol V 306. rzeki. kępa). Połomny Choć E. Derywaty od rzeczowników o znaczeniu ogólnotopograficznym to nazwy: Banna (1599. mniej męskiego (35 obiektów zgrupowanych na obszarze górnego prawobrzeżnego dorzecza aż po San). uznana jednak w słowniku ojkonimów za wtórną w stosunku do n. J. 551 W HE XV 69 nazwa wywodzona jest od przym. ścieżka na urwisku’ SW). *-ov-. manowiec górski. *pьrstь ‛pył wodny’ z suf. Przez J. wszelka nieczystość. może przedsłowiańską. Kisielna (1855. *-ьna. debra ‛mały wąwóz utworzony przez wodę. Chełmna (2006. por. Potamonimy na -n. Kalczna (1847. szczególnie w górach. Krępna (1855. Nazwa wsi Krempna. kołująca. też stp. Dębrna (1964. bagno’)549. błoto. co wynika z ograniczonej bazy materiałowej w latach sześćdziesiątych XX w. str. 548 . bielica ‛mokradło. por.‛wypływać. Kisielny (1889). Suchej ( Bzura  Wisła): Chełmna. prъst ‛ziemia’. błonie. 553 Nazwa różnie etymologizowana.2. Bieliczne. też n. gw. Dźwierstna (1511/1512. bania). *-ьsk-) mogły częściej powstawać w wyniku derywacji semantycznej niż formy rzeczownikowe. od ide. puława ‛miejsce niskie. 549 Por. kałuża’ SW). 238) zwraca również uwagę. Riegera n. psł. że hydronimy w formie przymiotników tworzonych z udziałem produktywnych przyrostków (*-ьn-. jar. nie odapelatywne.2. niewiele jest derywatów odczasownikowych (12). kisiel). pryskać’ (HE XIV 62). 550 Chełmna. najliczniejszą grupą w tej klasie derywatów są przymiotniki na -ny. Bieliczna (1855. Mrózek (1990: 86–93).08 km. Największy udział w ich tworzeniu w tym okresie mają podstawy rzeczownikowe. Moczarne (1849–1854. niejasna. Rzetelska-Feleszko (1997: 235. Obłazny (1786–1788. które dominują. choć notowana wcześniej. parów’). Z.jest kontynuantem prasłowiańskiego *-ьn-. Udolpha (1990: 238) uważana za przedsłowiańską. krępa)551. bardziej prawdopodobna motywacja ap. W poniższych zestawieniach pojawia się także 8 hydronimów mających fonetyczne cechy wschodniosłowiańskie. połom. mniejszy – czasownikowe (por. chełm)550. Duma uznaje ją za dwuznaczną. odprzymiotnikowych (2) i od wyrażeń przyimkowych (12). Sufiks -ny (wraz z odmianami rodzajowymi) jest najbardziej produktywny w tworzeniu nazw odrzeczownikowych (89). Kępny (1786–1788 × 2. 16. Obszerną monografię poświęconą zachodniosłowiańskim toponimom na *-ьn. *zvŕ̥stъ ‛żwir’ ze zmianą *zv. *pers-/*pors. a dane chronologiczne – niepełne. co przekonuje. 552 Dla J. por..

niezbyt głębokie. Strzemesna (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. co drze. turosa ‛szum. 1556–1557. może łopian albo rzodkiew świerzepa’ Sstp)555. Strzemeschnycza 1453. łemk. tis ‛cis’). Rutny (1564. Od gwarowego leksemu ukraińskiego pochodzi n. Aforny (1546. Rosochna (1883. źródło wody kwaśnej’ SW). ruta ‛roślina z rodziny rutowatych’ SW). Włączyć tu jeszcze należy hydronimy o leksykalnych i fonetycznych cechach wschodniosłowiańskich: Kierniczne (1786–1788. por. borsuk)558. Nieco mniej jest hydronimów związanych z podstawami zwierzęcymi. Kołodziazny (1786–1788. to co się drze. 51 i 112–112v). Tisna (1855. Snozny (1786–1788. fałszywy’ Sstp w metaforycznym znaczeniu. 1474 SHGMz(MK 6. Hwozdna (1529). śląskie grzym. pogłoski. Wąwoźna (1365. 1965.. drapie. Szczawiczny (1846. sapa ‛błoto wielkie. Koprzywna (1436. chwast polny’ SGPRei). porzecze ‛teren nad rzeką’). Należą do nich: Borsuczny (1551. 150). zajem ‛zajęcie. HE XIX 195–197. powoj ‛byliny pnące z rodziny jaskrowatych’ SpXVI). <Strzemesznica> a. dzięrzega ‛rzęsa wodna’ SpXVI. łoskot. *jamnica (por. Łopuszna 1400 NMPol 366. rokita). Produktywnością w tworzeniu hydronimów wyróżnia się rzeczownik trzemcha ‛czeremcha. Nazwy wodne Grzemiczna/Grzimiczna (1788. jesion)554. dzierzęga ‛rodzaj wyki. borówka’. łopucha ‛jakaś roślina. wtórnie Czeremoszna. Skorodny (1786–1788. wilgotne pole’ SW. rodzaj śliwy’ (SW): Trzemaszny (1564). gw. obdziera’ Spsł. Rogoźna (1470–1480. studnia’). Powojno (1576. ap. Hwozna (1961–1970). Smereczny (1786–1788. <Strzemiesznica> a. Hwoźna (1560). Porzyczny (1786–1788. krynica. 558 Borsuczny. Zawalna (1895. Jesionna (1964. afyra (afora) zapewne pochodzenia rumuńskiego ‛czarna jagoda. kupa ‛wyniosłość. ter. także kresowe afina. Themeszna. pot. Rokitna (1599. Trawny (1591. ukr. 557 Strzemesznica. słocin ‛roślina z rodziny miedlinowatych’ SW). ukleja ‛ryba z rodziny karpioW tym samym czasie zanotowano równobrzmiące n. Kupna (1849–54. pd. <Strzemeszna Struga> a. por. por. Szczawniczny (1890 ap. snoza). skoroda nazwa rośliny). w dorzeczu Sanu. psł. 1888. dziś nieistniejąca. Strzemeszna (1444). nazwa z fonetycznymi wpływami ukraińskimi. jamny : jama) mogą być derywowane złożonym suf. wąwóz). ukr. zajmowanie’ SW. rostoka). pagórek’). nieistniejący. Dzierzeźna (1327. <Trzemeszna> 1965 HW nr 538. por. szczawnica ‛szczawa.171 (1532). Teplicznyj (1949). Roztoczny (1962. <Strzemeszna> a. trawny ‛podstępny. drzewo z rodziny migdałowatych.. w. zawał). Strzemesnastruga 1502 SHGMz(MK 18. odgłosy’) w dorzeczu Narwi (por. Ruczajna (1961–1970). grzem ‛grom. smerek). cis). Narwi (→ Wisła): Czrzemesna 1416 SHGMz(AG 3426). Oklejna/Uklejna (1886. 554 555 . 63v). pot.: łąki Jesionna 1964 HE XV 56. 1421. hydronim Bieliczna) i udział suf. rogoża). -ny. przebiegły. rosocha). ukr. psł. str. Słocinna (1382. por. kernycja ‛źródło’). szczawica). Strzemesznycza 1427 MkM I nr 447. 556 Dopuścić można tu również motywację przez przym. brus. Lit. gw. afyna ‛czarna jagoda’ SGPKar). czeremucha. Sopna (1964. m.: Rzetelska-Feleszko 1978b: 73. Trzemeszna (1416)557 i Czyremoszna (1488). też sopić). w sąsiedztwie wsi Surowica: Borssuczny 1551 SHGSk I 50. Kond 206–207. Inne hydronimy o cechach wschodniosłowiańskich to: Jelna (1532. trawa556). rozważyć jednak można istnienie nienotowanych podstaw *grzemica/*grzymica. koprzywa). Łopuszna (1429. Wcześniej notowana n. *deręga ‛to. Podstawy związane z roślinnością tkwią w poniższych nazwach: Cisna (1373. łomot’ SGPKar) i Jamniczny (1786– –1788. -iczny. Babik 590–591). ciek w dorzeczu Sanu oraz Turosna (1516. Zajemna (1826. *koldędzь ‛źródło. łemk. jel ‛świerk’). też zajemny ‛wzajemny’ Sstp).

stadnycja). Worotni (1491. <Pogorzel> a.. rus. por. dziś nieistniejąca. Wyrazem motywującym hydronim *Chąśna/Kąśna (1344)567. jest stp. Kąpielniczna (1890. Frekwencją wyróżniają się także hydronimy od ap. Por. *sǫpolьje ‛pole pograniczne’). Kotarne 1964 HE XIII 114–115. Derywaty odczasownikowe reprezentują następujące nazwy: Baszna (1388. dziś nieistniejąca lub obiekt bez nazwy. Nazwa rzeki zapewne metaforyczna. Świnna (1562. 296). tur). dziś Kotarne. Żabnicy (Soła) i Hotarny (1884). pogorzel)565. Muszynki ( Poprad  Dunajec)559. kruszenia. Złodziejka. też n. m. worota. Grodeczna (1419. str. pastwiska.> -ln-). ukr. pd. W grupie ponad 20 hydronimów od podstaw kulturowych warto na początku odnotować nazwy od gw. 568 Równobrzmiąca n. 1326566. Turna (1421. psł. Świdra (→ Wisła). ubijania. por. Pozostałe w tej podgrupie to: Babny (1934–1936. stępa ‛urządzenie składające się z naczynia lub koryta i tłuczka. 133). brodło). Stępne (1521)562. Sąpolno. 1613. hydronimy: Zbójno. H. Pławna W tym samym czasie odnotowano n. pereďel. ter. upadek’ Spsł)568. czy słusznie? 563 W tym samym czasie zapisano n. ap. np. ukr. dziś nieistniejąca. Sępolno 1565 NMPol (kartoteka). jagły ‛proso’)564. wrota ‛stała zagroda dla ryb w wodzie. błotny’ SW) oraz Rosielna (1849–1854. zwłaszcza dla łososi’ SW). gw. m. pd. Stepna (1444)1456 SHGMz(MK 3. NMPol IV 398. 225). cały obszar gruntów użytkowych. por. por. Określają one obiekty położone w dorzeczu Tanwi i Wisłoka. Do odprzymiotnikowych zaklasyfikowano tylko 2 hydronimy: Łazowna (1965. Brolna (1550. chyża ‛chata’ SW. nieużytki. 561 Stępna. Basnia 1531 NMPol I 99. korzec. 567 W tym samym źródle zapisana n. kut ‛chlew dla świń’)... też grzbiet górski’ (SGPRei): Chotarny (1846). dziś nieistniejący d. peredeł ‛nowy. Składny (1786–1788. duży kawał ziemi. szpiklerz ‛spichlerz’ SGPKar). ukr. złodzieje’ Sstp. Szpiklerny (1786–1788. ponowny podział’). 559 560 . Litowiczny (1965. Sromowce))560. <Pogorzelna> 1965 HW nr 546. 332). Brodówki (→ Niestępówka → Narew → Wisła): torrente Pogorzelna 1534 SHGMz(Z 22. rosiaty ‛pstry’ z odpodobnieniem -nn. Chotarny 1846 HE XIII 33. Somna (1380. gdzie przebywało bydło’). gw. d. rosiany. skład ‛szeroki zagon zorany’ SGPKar). chiża). lasku Stępne 1786–1788 HE IX 112. płynęła w ziemi różańskiej: Stephna (1439) 1456 SHGMz(MK 3. 566 W tym samym czasie odnotowano n. grodek). też kotarz (z węgierskiego határ) ‛granica wsi. Jaglna (1526. Sąpolna (1240. ukr. Leksykalne i fonetyczne cechy wschodniosłowiańskie zawierają następujące nazwy z dorzecza Sanu: Kutny (1786–1788. Kotarny (1786–1788). str. str. w znaczeniu ‛złodziejska’.. som ‛sum’ SGPKar). gw. Spusna (1786–1788. ter. w. litowys´ko ‛miejsce w lesie.. SGPRei IV 42–43). Koryczna (1886. por. litowyszcze. 565 Pogorzelna. płynęła w dawnym pow. d. pol. × <Stepna> 1965 HW nr 544. garwolińskim: fluvium Jaglna 1526 SHGMz(MK 41. Chyżne (1527)/Hyżny (1882. chąsa ‛banda. 1839.172 watych’). por. psł. Peredelna (XVI–XVIII w. 564 Jaglna. łemk. ld. miejsce kąpieli’ Sstp). Narwi (→ Wisła). spust). Chąśna/Kąśna (1344). Świno (1881). Rymut wiąże n. Sampohl 1326. łazowy ‛mulisty. 1460. wywołanym przez uderzenie. Lokalizacje obiektów pokrywają się z geografią występowania apelatywu gwarowego (por. ap. <Jaglna> 1965 HW nr 351. uznana za wtórną wobec n. m. dziś Chotarny Potok. 562 K. świnia). baba). też potrzask na zwierzęta’ (Sstp): Stępna (1439)561. *bachati ‛o silnym urwanym dźwięku. koryto?). służące do obtłukiwania. por. ap. z ap. HE XV 139. Pogorzelna (1534. Łapszanki ( Niedziczanka  Dunajec (zb. Stadniczny (1786–1788. Stępny (1786–1788)563. dziś Jastrzębianka.. notowana od XVI w. gw. ostęp ‛jednostka podziału w lasach’ SW. kąpielnik ‛sadzawka. XVI w. Borek (1968: 77) natomiast opowiada się za pierwotnością ojkonimu. chotar. chotarz.

ld.. dziś Skomielna Czarna NMPol (kartoteka). kołujący’. 569 Potoczyny. kłonić573. na obszarze historycznego Mazowsza: fluvii Zgorna 1522 SHGMz(AG 6885). pomykać’. skomleć. Zgórna (1522. w. połączyć’.. Stupne (1846. u szczawy)575. dziś nieistniejąca. Połężny (1787. 577 Zgórna. *sedlo ‛wieś’. tu z przejściem *ē > i). Potoczny (2005)569. torrens nosylnya 1511 SHGMz(Z 11. -yn 2006 HPol I 219. nasilny ‛gwałtowny. Zakępny (1786–1788. <Nosilnia> 1965 HW nr 560. rivuli dicti Noszylnya 1448 SHGMz(Z 14. skomlić od XVIII w. pławić). może od wędzić ‛łowić na wędkę’ SGPKar)572. dokuczliwy. Por. Potoczyny. płynęła w par. 23. noszącym datę 1065. skowyczeć’. uciążliwy. Wschodniosłowiańskie cechy fonetyczne ujawniły się w nazwach: Zesilny (1849–1854. -ej 2006 HPol I 182. wołów. siodło od XIV w. falsyfikacie mogileńskim. Nazwa miejscowa występuje w tzw. Krośnicy (→ Dunajec → Wisła). Nazwę wodną wywodzić można od wyrażenia przyimkowego na siedle. uchodzi na płn. krzywizna’ SW). chwiejący się grunt’ HE XVIII 93.173 (1971. seło ‛wieś’. z góry)577. pochylać. wygięcie. por. garwolińskim. stp. ukr. w dawnym pow. str. Uszczawny (1890)576. Postawne (1846. RospSEMiG 243. przed polem). bez dna). por. RymNmiast 158). potoczyć. potok i potoczny ‛toczący się. pod grabami). Bystrzanki (→ Skawa → Wisła). ‛rodzaj zagłębienia między dwoma wzniesieniami’ (SEBor). która wariantywnie określana była jako Przedpolna (1884. ld. ale powstałym zapewne w XII w. uchodzi w Bystrej: Wędźno. 572 Wędźno. ciekły’ SW). ukr. pd. Szewna (1438)571. Uszczawne 1704–1725 HE IX 126–127. Przedzielna (1475.‛chwiać się. Nasielna. Pozostałe hydronimy określają obiekty małe. 521). Wędźno (2006. miasta Nasielsk (por. por. str. ale też *sedъlo ‛siodło’. dł. Tu również włączyć należy dwie nazwy: Kołona (1439) w dorzeczu Wisłoki i Kołonna w dorzeczu Narwi. AtKr 293). sioło. 1472 SHGMz(MK 9. pierwotnie ‛błota i trzęsawiska. *kloniti. W nazwach występuje wschodniosłowiański pełnogłos. pot. która uważana jest za pierwotną w stosunku do n. .: Nasilzco (1065) XIII. Potoczna (1786–1788. Wczesną dokumentacją wyróżnia się n. 3. 570 Historycy identyfikują Skomielną z Bogdanówką (por.69 km. pochodzenie dźwiękonaśladowcze SEBor)570. przedzielić). podstawy *šev-/*šav-/*šov. 573 Por. za kępą). sprzężony. Nasielna 1885 SG VI 924. nieznośny’ (Sstp). dziś Nasielna574. dł. sprząc ‛złączyć w jednym zaprzęgu parę koni. 2178. wsi Skomelna (1581). 0. *Nasiedlna/Nosil(i)na (1436). ter. przym. Borek 1968: 240. łączone z czas. Przężna (1961.’. poszewny ‛pochyły’. por. psł. Nassylyna 1462. Nosidlzk (1155) XV NMPol VII 354. szawiać ‛ruszać. Wkry (→ Narew → Wisła).99 km. 13v). -na (tak Borek 1968: 152). *klon’ǫ ‛chylić. 576 Tu też las Uszczawny 1890 HE IX 127. rozkopać). pot. por. Rzeka Nasielna jest jednym z większych obiektów w tej grupie (ponad 20 km).jest także produktywny w tworzeniu hydronimów od wyrażeń przyimkowych. stupać ‛iść’ SW). 457v). pod chyłem : chył ‛wychylenie. dł. Skomielna (1365. przepływa przez Nasielsk: Noszilina fluvius 1436 Zakr II nr 2068. -a 2006 HPol I 307. po łęgu). z suf. 1961–1970. 574 Nasielna. też n.. sprzężność ‛gwałtowność’ SGPKar).. od Hałuszowej: Potok Potoczny XX w. pol.5 km. często już nieistniejące: Podchylne (1965. Nasielna a. haj ‛młody las’). po stawie). ap. Sufiks -n. o miodzie ‛płynny. 571 Hydronim wywodzi się od archaicznej słow. dłuższym jest Lubienka (ponad 40 km). *skomliti ‛ts.. Nosilina 1546 SHGMz(Z 7. Podhajny (1786–1788. por. pd. Zgłowiączki. psł. też dawne gw. ‛piszczeć. Geoportal. 575 W tym samym czasie notowana też n. Rozkopna (1438. Stoczek. Przeźno (1783–1784. zginać’ SEBor. 8). pol. stp. Uszczawne (1704–1725. psł. ok. ruszać’. Podgrabna (1890.

ap. H. por. w czasie. Żurawinki (→ Płonka → Wkra → Narew → Wisła). gnój). ukr. Gnojski (1963. bagnisty’ ma tylko odpowiedniki wschsłow. a także osobowych.na obszarze całej Słowiańszczyzny przebadał wszechstronnie S. P. też psł. co dopuszcza związek z ap. Obie motywacje są prawdopodobne i obie 578 579 .. Rzetelska-Felszko. -n. Największy przyrost zapisów ma miejsce w w. Bilut zapis Granska (1440)1456 SHGMz odczytuje jako *Grząska i łączy z przym. przymiotnikowy formant -ski „jest sufiksem wyjątkowym.. od nazw miejsc oraz od nazw geograficznych. -sk. Staropolskie przymiotniki z przyrostkiem -ski są derywatami od rzeczowników osobowych. kin ‛koń’). HE X 112–113. od wyrażeń przyimkowych utworzono 6 nazw.zaklasyfikowano 53 nazwy: 38 w rodzaju męskim. Przymiotnik. Przym. uchodziła naprzeciw Wronina: rivulum dictum Belczanszka 1395 KMaz I nr 124. Lit. rz. Bełcząska (1395. grań. Stanowi «pomost» między klasą nazw pospolitych a klasą nazw własnych topograficznych [= geograficznych – U. Do zbioru odapelatywnych derywatów hydronimicznych z suf. dąbrowa). do końca XVI w. SEBor. od imiesłowów – 2 i od czasowników – 2. bagienny’. Mznter 243). w języku polskim zaświadczony późno. Dubrawski (1786–1788. Kleszczowa. obręb. z hiperpoprawną zmianą o > a). które odnoszą się do obiektów wodnych od dorzecza Dunajca. os. ld. Górnowicz (HE I 2) łączy go z takimi toponimami. por. występujący w postaci zniemczonej. Hydronimy z suf. grań ‛granica. -na. 14 w żeńskim i 1 w nijakim (bądź w liczbie mnogiej). por. B. aż po dolną Wisłę. *głębiec. co świadczy o późniejszym powstaniu tych hydronimów. rivulum dictum Belczan(s)ka (1506)1517 SHGMz(Kap. przym. *gręzъkъ ‛grząski. ukr.]” (2003: 24). Za pomocą przyrostka -ski/-ska uformowano następujące hydronimy: Bachorski (1849–54). Formacje toponimiczne z sufiksem -sk. podobnie jak nazw terenowych (por. Są to formy o odmianie złożonej. miejscowych. najdłuższe – Kisielina i Sępolna – mają powyżej 40 km. czas. rdzenia *boch. Sąpolna. grząski. Bachorze. Granska (1440. znak graniczny’ Sstp)580. jak: Bochynia. iż w ojkonimii formant ten cechowała znaczna ekspansywność (por. Mątawy ( Wisła). pd. Rospond i wykazał. zagajnik’ SW. W większości są to derywaty odrzeczownikowe. odnotowano 54 nazwy. dubrowa ‛dąbrowa. Duma 1977: 20. Głębiecka (1962. 1969: 387). *bachati. tworzy jedynie kilkanaście derywatów od n. tak jak i czasownik grzęznąć. grząski. -au zastąpiło pierwotny suf. Św 11. obwód. Wśród hydronimów odonimicznych przyrostek -ny nie jest produktywny. por.: SHGWy 4–5. 50. Rzeczka płynie w pobliżu historycznej granicy Mazowsza i Podlasia. w XVII–XVIII w. w której niem.to w większości niewielkie obiekty. 69v) (tu?). grzęski ‛grząski’ lub stp. do 10 km (83%). od przymiotników – 5. Cieki identyfikowane przez nazwy z suf. -n. kiedy odmiana prosta nie była już żywotna. Boch (1453).2. KipielNazwa uważana często za niejasną.. boch (pochodzenia niemieckiego) ‛tułów wołu’ SpXVI oraz n. dawniej grzęski ‛taki.‛zagłębienie moczarowate’. Dąbrowski (1847. 3. głębia). Derywaty hydronimiczne z sufiksem -sk- Jak stwierdza K. przytaczając tylko potencjalne znaczenie psł. por. w którym się zapada. grzęźnie.174 W tej grupie derywatów powinien się znaleźć również hydronim (dziś nieistniejący) *Bochna/Bochnau578 (1790–1802). 580 E. Bełcząska. XIX (30). Bochna (1425) SSNO. las. Bochotnica. Kiński (1889. Hydronimy powstałe w procesie czystej onimizacji od przymiotników na -ny (z odmiankami rodzajowymi) to grupa około 200 nazw.: Pirsna.pojawiają się już w XIII w. bełczący)579. terenowych.2.2.

klinek). ukr.175 ska (1533. Rylska (1564. wtórnie Nadlasowski. także przymiotnikowy. Cisowski (1849–1854. w. porośnięta niekiedy krzewami’ SW).był bardzo produktywny. os. sól). gw. Sołotwiński (1376. ostrysz ‛odosobniony pagórek’ SGPKar). na dole)584. Zgórska (1882. spilka ‛kompania. 584 Tu też zanotowano n. rozszerzony przyrostek -owsk-/-ewsk. krzywy). Spilkowski (1786–1788. m. rodzaj bylin’). mochnaty ‛mechaty’). świerczyna ‛drewno świerkowe’ lub może też nazw. funkcjonuje jako drugi człon nazw miejscowych. kołatka). 585 Por. toń. Wróbel [red. -owski/-owska: Bielowski (1512. Łukowski (1376. Cebula) z dorzecza Sanu morfem -aw. Morfologia” (Grzegorczykowa. mają potwierdzenie w realiach terenowych. z góry). Stawkowski (1630. ukr. 583 Por. Chwastowska (1961–1970. 582 Nagłosowe Ł. nad lasem). Kleszczowej -w-/-ew. Łoje-Gręzko NMPol VI 352.i inne elementy znajdujące się między podstawą a -ski to morfemy konektywne. często podmokła. na borze). od wykręt. ukr. Wierzchniowska (1786–1788. Nagórski (1847. Zarówno w mikrotoponimii. ryła : ryć). ter. m. nie dzielić). Mznter 244) i łączył głównie z podstawami zakończonymi na spółgłoskę. Obszarski (1845. też n. ukr. Łostryszowski582 (1961. cis). -ewo (por. lub pd. Turki (→ Wkra → Narew → Wisła). czemerycja ‛czemierzyca. też przym. łan).wynika zapewne z hiperpoprawności językowej. Przyrostek -ski już w okresie staropolskim miał warianty rozszerzone. *Wierzchniów. kipiel ‛topiel. Nadole 1961 HE XIII 161. chwast). Młynkowska (1961. Dla K. Wtórnie n. na górze)585. płynęła koło Klukowa: torrentem Kypielskie 1533 SHGMz(Z 22. łęg. przy rzece). Malinowski (1847. Odnotowano następujące odrzeczownikowe nazwy wodne z suf. m. . str. Kleszczowa 2003: 23). występującą współcześnie 1961 HE XIII 161–162. Czemerowski (1786–1788. mostyk. Świerczyna RymSEN). ukr. nurt’ SW)581. Nadolski (1845. wierzchni ‛górny’). sołotwyna). których źródłem jest „dublowanie przyrostków przymiotnikowych” (por. Młynek 1961 HE XIV 50.(= u̯ -) jest protezą. Mochnacki (1849–1854. iż hydronim pochodzi od nienotowanej n. HE XII 111.zamiast -ow. W hydronimie Cybulawski (1934–1737. Łuka).. młynek)583. cybulja ‛cebula’. Świerczynowski (1990. l.] 1998: 495). obszar). Mostycki (1786–1788. jednak n. zakręt w znaczeniu ‛potok silnie meandrujący’). 110v). Klinkowski (1786–1788. Relska (1455). może też n. biel). krzywaczka ‛kłonica’. kymak ‛pień drzewa’). Solski (1511. <Kipielska> 1965 HW nr 559. zwykle w dolinie rzeki. Kałatkowski (1786–1788. por. krzywak ‛laska u góry zakrzywiona’. mostek). Krzywacki (1786–1788. towarzystwo’). Łoński (1974. w której na podstawowy przymiotnik sufiksalny nałożył się drugi przyrostek. Nietypowa słowotwórczo jest n. dziś Naborówka. zwłaszcza mikrotoponimii. Przyrzecka (1786. lub m. por. Nad Lesowski (1846. Niedzielska (1234. stawek). ukr. W toponimii. malina). pol. Możliwe. jak i w hydronimii widać jednak jego ekspansję w zakresie podstaw samogłoskowych. Wyodrębnił się na bazie derywatów od toponimów głównie odantroponimicznych na -owo. Laskowski. Jako formant złożony (podobnie jak -ański) traktowany jest przez autorów „Gramatyki języka polskiego. Od wyrażeń przyimkowych wywodzić należy hydronimy: Naborowska (1855. łuk lub może też od n. Kimakowski (1937–1937. Łąski (1786–1788. wir. 581 Kipielska. ukr. słotwina. Wykrętowski (1786–1788 2 ×. łąg ‛łąka. w. Nagórze. os.

176 Inne warianty rozszerzone podstawowego przyrostka mają niewielką frekwencję. Rozmieszczone są zwłaszcza w części prawobrzeżnej dorzecza od górnej Wisły aż po Wkrę na Mazowszu. Autor wskazuje na trudności w rozstrzygnięciu. -ski pojawiają się od XIII w. dziś Zgórska Rzeka. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -ow- Przymiotnikowy przyrostek -ow(y)/-ew(y) kontynuuje swoje funkcje derywacyjne odziedziczone z prasłowiańszczyzny w okresie staropolskim. ubocz). por. rz. W hydronimicznych derywatach sufiksalnych przyrostek -ski wykazuje podobną produktywność. a także odantroponimicznych. pierwotnie też ‛las wyrąbany’). w części lewobrzeżnej odnotowano tylko dwa obiekty w dorzeczu Pilicy. -iski – Suszyskie (1421. odnotowano jedynie 11 nazw tego typu. XIX i XX w. ok. Łoński. co uwarunkowane jest jego podstawową funkcją tworzenia przymiotników przynależnościowych w odniesieniu do apelatywów. czy odantro586 Dolański. ld. pozostałe pojawiają się głównie w XVIII. 3. pd. Kleszczowa 2003: 75–86). nielicznym tylko podstawom można przypisać charakter kulturowy. suchy. w wypadku derywatów odtoponimicznych można mówić o funkcji przynależnościowo-lokalizacyjnej. pożar). por. Podstawami przymiotników odapelatywnych są głównie rzeczowniki konkretne. Najdłuższy obiekt omawianego typu. zadudnić). *głębiec. 34. o dł. Hydronimy z suf. Potoczańska (1847. zarębek ‛dawna miara pola. w XIV udokumentowane są 3 nowe nazwy – Łukowski i Sołotwiński w dorzeczu Sanu oraz Bełcząska na Mazowszu w dorzeczu Wkry. Pożarnicki. potok). czy w podstawach toponimów mamy do czynienia z apelatywami. Nieckula (1971) i od tamtego czasu nie powstało pełniejsze opracowanie dotyczące tego przyrostka w toponimii.: Granska. Jego ogromną ekspansywność widać natomiast w derywacji odonimicznej.na podstawie materiału ojkonimicznego z obszaru Wielkopolski i Małopolski przedstawił w latach siedemdziesiątych F. Niewiele jest hydronimów utworzonych od przymiotników na -ski w wyniku czystej onimizacji (około 50). jak i nazw własnych. Takie wątpliwości towarzyszyły klasyfikowaniu badanych hydronimów i nie zawsze można orzec.. rzadziej inne. genetyczną i dzierżawczą (por. Monografię sufiksu -ow. 24 morgi’ SW. dół)586. -ego 2006 HPol I 56. głębocz ‛miejsce ukryte w głębi’. berdo ‛wzgórze’). Do końca XVI w. a nowo powstałe przymiotniki pełnią przeważnie funkcje: materiałową. Pozostałe złożone przyrostki o jednostkowej reprezentacji to: -nicki – Olszanicer Bach (1847)/Olszanicki (1886. to Zgórska. Uboczańska (1962. Dolański (2006. pot. Zarębczański (1786–1788. – Niedzielska (w dorzeczu Dunajca). głęboczki ‛bardzo głęboki’).2. tworzy zarówno przymiotniki od rzeczowników pospolitych. Pożarnicki (1592. -erski – Zadudnierski (1964. płynie między Pakoszówką i Strachociną: Dolański.2.41 km. W powyższym zestawieniu dominują hydronimy od podstaw topograficznych. . czy konkretna nazwa wodna jest derywatem odapelatywnym (powstałym w procesie onimizacji rozszerzonej). gw.3. Głębczański (1962. Tworzy on ponad 400 hydronimów głównie odtoponimicznych. Sufiks -ański/-ańska tworzy hydronimy głównie (z jednym wyjątkiem) od rzeczowników spółgłoskowych. olsza). co dokumentują następujące nazwy: Berdiański (1880. suchyj). ukr. czy z antroponimami. Brenia ( Wisła). ukr. Rusawy (→ Różowy → Sanoczek→ San→ Wisła).

kłyk ‛pień drzewa bez gałęzi’ SESł).). dziś zapewne obiekt bez nazwy.: Borek 1968: 129. oraz jedna nazwa od wyrażenia przyimkowego Uwałowa (1847. pd. 11 nazw rodzaju żeńskiego oraz jedną rodzaju nijakiego. Po przeanalizowaniu hydronimów. wypływa z jeziora koło wsi Linne.. dziś nieistniejąca. rz. dub. przypor.2. -owa najwcześniej notowany jest hydronim *Linowa (1323)587. Jeśli przymiotnik motywujący hydronim był notowany w słownikach języka polskiego. Sczawianka 1534 SHGMz(Z 32. lin ‛ryba słodkowodna z rodziny karpiowatych’ (SW). przypór ‛skaliste wzniesienie spadziste. Babik 429–430). Lit.‛kapać’ (1990: 142). też nazwisko Bryj. stawisko). światełko. stawek)591..). -gi 1971 UN 183. u wału). czy też od rzeczownika z toponimicznym sufiksem -ow-. Kłykowa (1414–1425. Zastajowy (1786–1788. Rypienicy (→ Drwęca → Wisła). Gronikowy (1786–1788. <Sarnowski> 1965 HW nr 559 (tu?). 609). ap. Snozowy (1786–1788. Linne. cyrhla.2. dem. sarna)590.. związaną z rdzeniem ide. ld. Sony (→ Wkra → Narew → Wisła): ad torrente Moscziskowa ad t. Światełko RymSEN). 590 S(i)arnowa. pd. uformowanego na gruncie apelatywnym. co wskazuje na związek hydronimu z ap. chyba utworzona równolegle. skarpa skalista’ SW). 22. Dilownica 1345 Kuj 312. też nazw. Mościskowa (1514. por. gronik). dubec´ ‛dąb’). str. S(i) arnowa (1505. NMPol VI 119. <Szczawianka> a. a także czy mamy do czynienia z derywatem od przymiotnika na -ow-. Liuonam (!) 1326 KMaz II 182. por. Wśród nazw rzek z suf. choć notowana już w 1304 r. J. 136). 589 Mościskowa. gw. cerhla ‛polana na miejscu wytrzebionego lasu’. III. Babik 429–430. część z nich współcześnie nie istnieje lub ich nazwy nie są notowane. <Mościskowa> 1965 HW nr 558. ukr. 609). Linowna 1352 Kuj 322. Bryja RymSEN). <Stawkowa> 1965 HW nr 558. to hydronim uznany został za derywat sufiksalny utworzony na gruncie onimii. a właściwa brzmi Linowa588 (por. Żabowy (1964. por. Borek (1968: 129. (ale w kopii z XVI w. żaba). mościsko)589. Derywaty od wyrażeń przyimkowych są reprezen*Linowa/Linowna. Buczkowy (1965. Struga. str. 587 . początkowo duży zbiór formacji z -owzostał dość ograniczony (większość nazw przesunięto do grupy hydronimów powstałych w procesie czystej onimizacji). por. huculskie zastajka ‛szałas pastucha w górach’). Stawkowa (1514. Stawkowa 1514 SHGMz(Z 11. dziś nieistniejąca. 450). Jeśli potencjalnego przymiotnika rekonstruowanego na podstawie hydronimu leksykony nie zawierały. str. też ‛nazwa osiedla powstałego na miejscu wytrzebionego lasu’). Szczawianki (→ Sona → Wkra → Narew → Wisła): Moscziskowa 1514 SHGMz(Zakr 11. a także hydronim o fonetyce wschodniosłowiańskiej Dubcowa (1877–1905. Stawkowa 1515 SHGMz(Z 21. Formacje rodzaju męskiego reprezentowane są przez hydronimy: Bryjowy (1786–1788. a do grupy derywatów odapelatywnych z hydronimicznym sufiksem -ow. dziś Struga. bryja ‛rzadkie błoto’ SGPRei. *leiu̯ -/*līu̯ . snoza). uchodzi koło Dylewa: Liuona. 372) pierwszy zapis opatruje wykrzyknikiem i za pierwotną uznaje formę Linowna. Lekcja taka była od dawna kwestionowana. Rodzaj gramatyczny żeński bądź męski ma związek z typem nazywanego obiektu.zaliczono: 36 nazw rodzaju męskiego (w odmianie prostej i złożonej). odczytanych jako Liwona. a także ich kontekstu onimicznego. m. 588 H. Cieki te miały niewielkie rozmiary. uznaje nazwę za staroeuropejską. Liuonam (!) 1323 Kuj 303. Stawiskowa (1963. <Linowna> 1965 HW nr 644. zapewne ld. Przyporowy (1786–1788. Udolph na podstawie najstarszych zapisów.. – N. 591 Szczawianka.177 ponimicznym (powstałym w wyniku transonimizacji rozszerzonej). kleń). <Dylownica> a. Cyrhlowy (XX w. 319). Turki (→ Wkra → Narew → Wisła): ad strugam Syarnowa 1505 SHGMz(Z 11.. Pozostałe odrzeczownikowe nazwy wodne rodzaju żeńskiego to: Klenowa (1884. Światełkowy (1786–1788. to hydronim uznany został za formację powstałą w wyniku czystej onimizacji (zob. buczek).

osika). -ów występuje tu w funkcji strukturalnej. ter. rohoża). Podgórowy (1962. Matonogów (1786–1788. HE XII 221. dębek). Jesionów Wielki (1589)/Jasionów (1643. *miękinia : miękki + -ynia ‛grząski. wilk). Jedynym w tym zbiorze hydronimem rodzaju nijakiego jest nieistniejące dziś mazowieckie Orlikowo (1443)599 w dorzeczu Narwi. Mostków 1964 HE IX 73. tartak). 592 593 . pol. też n. położony nad wodą’)592. świerk)595. że toponimiczny suf. w niektórych ujawniają się wschodniosłowiańskie cechy leksykalne: Kłokuczków (1965. W nazwach wodnych z suf. Można też do nich zaliczyć nazwy: Łajków (1786–1788. 597 W tym samym czasie odnotowana n. od XVI w. w tym związane z roślinnością: Dempków (1786–1788. kłokiczka ‛drewniana grzechotka’). ukr. por. Mostów (1786–1788. też n. Jaworów (2006)593. Szyndłów (1786–1788. łajka ‛łajanka’. Miękiniów 1961 HE XII 117.. ok. ter. za kopcem). wtórnie Wilkówka. Szantów (1786–1788. ‛pies’ HE XVII 142–143) i Medwedziw (1849–1854 ukr. uchodzi między Kabatkami a Zawodziem: Jaworów. Mrózek 1990: 192. 596 Por. 599 Notowana również miejscowość Orlikowo powstała nad tą rzeczką. pot. W średniowieczu taką formę miały przymiotniki dzierżawcze od nazw osobowych oraz od rzeczowników osobowych (por. Jabłonów (1786–1788. rogoża. spotykana jest wyłącznie w przymiotnikach z formantem -ów. m. -in. -ów trudno rozgraniczyć derywaty odapelatywne i odantroponimiczne. ukr. 1847594. Wydaje się jednak prawdopodobne. Przymiotnikowy sufiks -ów był wyznacznikiem rodzaju męskiego odmiany niezłożonej. Rymut. Świrków (1788. podmokły teren. kleń ‛gatunek ryby’ lub łemk. pod górą) oraz Przylaskowy (1529. pólko). Kabatek (→ Dunajec → Wisła). por. jabłoń).5 km. Osików (1786– –1788. szyngel ‛gont. Rymut (HE XII 129) łączy z czasownikiem odryjać ‛ryć naokoło’ SW. HE IX 13). syngel). dł. ruchliwy’ SW. Klemensiewicz.178 towane przez 3 nazwy: Zakopcowy (1786–1788. Wilków (1786–1788597 2 ×. Niezbyt jasna pozostaje podstawa nazwy wodnej Odryjów (1847). pol. Tartaków (1849–1854. jesion). co jest możliwe (zwłaszcza K. medwiď ). matonóg ‛chwast kąkol’ SGPRei). Pólków (1961. Jeśli poniższy hydronim uznamy za derywat odapelatywny. Jasionów/Jasieniec (XIX w. przy lasku). por. NMPol VIII 142. 595 Współcześnie odnotowano też n. Rohożow (1643. którą K. -owa 2006 HPol I 96. szybki. Dominują formacje utworzone od rzeczowników w znaczeniu ogólnotopograficznym: Miękiniów (1569. Lehr-Spławiński. M. mostek)598. z fauną: Kleniów (1846. 1965. Rychłów (1846.. też dial. 594 W tym samym czasie występuje n. pd. Odnotowano również kilka hydronimów od podstaw kulturowych. i świadczą o toponimizacji formantu. Mostków (1964. ukr. ale też nazw. Jaworów. m. rychły ‛prędki. ukr. też n. Urbańczyk 1964: 325). notowanej tylko w XIX w. Rychły RymSEN). Łanów (1877–1905). dachówka’ SW. Świerków 1990 HE IX 122. 3. Odmiana ta już w czasach najdawniejszych w przydawce była zjawiskiem raczej rzadkim.). Wilkow 1786–1788. ter. to ujawnia się tu dodatkowa funkcja przyrostka tworzącego hydronimy od przymiotników. szyndel. por. Biolik w podstawie nazwy wodnej widzi Por. Kleniowa 1846–1901 HE XIII 106. Poniższe nazwy rzeczne z tym sufiksem w większości (z wyjątkiem dwu) posiadają dokumentację dopiero od XVIII w. dąbek. ter. gw. most). szanta ‛roślina z rodziny wargowych’ SW). 598 Por. gw. Niekiedy autorzy monografii widzą w nich derywaty dzierżawcze od nazw osobowych. Osików 1847 HE XIII 170–171. klen ‛klon’)596.

pradło ‛stołek. Białej (→ Supraśl → Narew). Nieckuli. rdzenia *lid-. dotyczącej małopolskich i wielkopolskich ojkonimów (1971). Jak wynika z powyższego przeglądu. ale w użyciu metaforycznym. z wyjątkiem dwu: jaskółczyn ‛należący do jaskółki’ i szałwin ‛związany z szałwią’ (Kleszczowa 2003: 62–64). z suf. M. Funkcja toponimiczna formantu została przebadana w monografii F. stać na deszczu’ : lýti ‛lać’ SESmocz 350. lecz hydronimy zostały utworzone przy użyciu toponimicznego suf. smereczny). smerek. por. Biolik (HE XIX 108) wywodzi n. gw. 360. od bałt. smrek ‛świerk’. wtórnie Pradła. oprócz podstawowej funkcji tworzenia nazw od rzeczowników apelatywnych i antroponimów. węgorz) oraz pole związane z florą: Kostrzyn (1436. łemk. kostrzewa ‛roślina trawiasta’ Sstp). -owo. od ap. babin) oraz nazwa motywowana wyrażeniem przyimkowym Zaszronin (1439. iż do sufiksacji nie doszło na gruncie apelatywnym. zwłaszcza -ów. lit. Było to zdeterminowane dominującą dzierżawczą funkcją tego sufiksu.2. 3. HE XIX 143). Podstawy motywacyjne o znaczeniu kulturowym mają nazwy *Dziechcin/Diechtin (1775. czerw ‛robak’). Ich późna dokumentacja i występowanie w odmianie prostej świadczy pośrednio. Wszystkie te nazwy wodne mają formę rodzaju męskiego. drobna kra na potokach’ SGPKar). też przym. Węgorzyn (1965. a także w wielu wypadkach oderwanie form rodzajowych od kontekstowych terminów hydrograficznych. dziecheć ‛smoła z brzozy’ SESł). por. Podgórowy.4. zamieszczonych w „Słowniku staropolskich nazw osobowych” (250). Popradu w dorzeczu Dunajca.w okresie staropolskim tworzył na gruncie apelatywnym niewiele derywatów (15). w. dużo więcej odnotowano antroponimów dzierżawczych od nazw osobowych. zaadaptowana przy użyciu suf. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -in- Przyrostek -in. Smereczyn/Smereczny (1846. Te dwa staropolskie przymiotniki wyznaczają dwa wyraźne pola semantyczne podstaw hydronimicznych: pole związane z fauną: Czerwin (1847. . na którym kobiety przy rzece piorą’ SGPKar). w badanym materiale odnotowano 3 takie hydronimy: Zakopcowy. Wyjątkowo występuje w rodzaju nijakim hybryda bałtycko-polska Lidzino (1965).2. Jak wynika z powyższego przeglądu. Przylaskowy. za szreniem < szreń ‛stwardniała. Wśród wymienionych formacji zwraca uwagę utrzymanie form odmiany niezłożonej. dziś Smereczek. dziś Dziechcinka oraz Pradlin (1449. rz. Na kilkanaście staropolskich przymiotników z tym przyrostkiem większość stanowią derywaty od rzeczowników osobowych. pd. nazwy z przyrostkiem -in tworzą zbiór niewielki. d.w hydronimii nie jest zbyt produktywny (48 nazw). i określają obiekty położone głównie w dorzeczu górnej Wisły po San. Ze znaczeniem topograficznym podstawy związana jest odrzeczownikowa n. Babin (1880. bardziej prawdopodobne wydaje się jednak pochodzenie n. ale nie jest to przyrostek produktywny w nazwach wodnych. -ino. przyrostek -ow. co świadczy o toponimizacji formantu. kostra. Nieckula 1971: 369–370). Notowane są od XV w. -in o funkcji strukturalnej. Udział sufiksu -in w tworzeniu hydronimów odonimicznych jest nieco większy. Ruchlin (1888. przym. baba.179 antroponim Orlik (por. dziegieć. lýdyti ‛karczować las. W toponimii. ruchla ‛świnia’ SW). ujawniła się dodatkowa właściwość tego przyrostka – derywowanie nazw od wyrażeń przyimkowych (por. zmarznięta po odwilży skorupa na śniegu. występującego licznie również w nazwach miejscowych. orlik.

Studzianka (Geoportal). od Wisły-Obłaźca: Bucznikowaty B. n. barwinek).5. d. tymianek. Stodołczany (2006. 603 W tym samym czasie zanotowano n.72 km. Mrózek 1990). Sufiks -owaty uformował nazwy: Barwinkowaty (1786–1788.180 3. a współcześnie n. pd.2. n. przytaczając jednocześnie n. ter. pot. 604 Bucznik. Sikorczana Mlaka 1846 HE IX 128. Ten przymiotnikowy przyrostek tworzy także kilka hydronimów odonimicznych. 3. która teoretycznie mogła fundować hydronim (HE IX 125). Niejednoznaczną motywację ma n. szypot ‛miejsce z szumiącą wodą. *tynja. Pagorzany (1786–1788. też z *tymiano ‛bagno. Skawy. wiąże ją z podstawą *tynь. Sikorczany Wierch. *szczytówka : szczytowy). Mznter 253). Odapelatywne przymiotniki z sufiksem -any stały się podstawą ponad 20 hydronimów powstałych w wyniku czystej onimizacji i kompozycji. o dł. Sikorczana (1846. Studzianczany (1786–1788.2. berdo ‛wzgórze’). Są to derywaty od rzeczowników konkretnych o znaczeniu materiałowym. Udolph (1979: 417). Możliwa też motywacja odonimiczna. Rymut natomiast łączy nazwę z ap. pagor). Dunajca i Sanu. brak natomiast takich przykładów wśród nazw terenowych ze Śląska Cieszyńskiego (por. W grupie tej zwraca uwagę nazwa utworzona od ap. Studzianczane 1786–1788 HE IX 115. sikorka601). Zarębczany (1786–1788). Sikorczany 1964 HE IX 103. błoto’. Hydronimy na -any. Szypowaty (1934–1937. Berdowaty (1786–1788. por. koza)600. ter. głównie o charakterze topograficznym: Kozianny (1849–1854. określająca dopływ Mostyszy w dorzeczu Dunajca (HE XIII 243). tu również dominują formy męskie. co egzemplifikuje mazowiecki materiał mikrotoponimiczny (por. 1839–1840 MpFran(6/XII). lasu Tynionka (1877–1905). pot. -a 2006 HPol I 25. Szczytowczany (1786–1788. stodółka). W przedstawionym materiale właściwie brak form żeńskich. którymi są potoki płynące w terenach górskich i podgórskich w dorzeczu Soły. a połowa z nich miała w tamtym okresie dublety słowotwórcze (por. Tymionczany/Tynionczany (1786–1788). nie znając najstarszego zapisu. 4. z podwojonym -n-. Można go również uznać za sufiks wyposażony w funkcję toponimiczną. por. nieliczne żeńskie mają starą dokumentację. W dorzeczu Wisły ów formant hydronimiczny jest słabo reprezentowany. studzianka)603. ter. dzierżawczym. ukr.. pochodzenia rumuńskiego: Strunżana (1965. Bucznikowaty (1839–1840)604. tylko przez 9 nazw. głównie materiałowe. Derywaty hydronimiczne z rzadkimi sufiksami przymiotnikowymi W badanym dorzeczu odnaleźć można pojedyncze hydronimy o charakterystyce przymiotnikowej z innymi sufiksami. -ana zgrupowane są wyłącznie w części prawobrzeżnej dorzecza Wisły po San. Postać Kozianny traktuję jako derywat z suf. łemk. W okresie staropolskim zanotowano niewiele formacji tego typu. -any. szum wody’). Soły. Kleszczowa 2003: 60–61).2. 600 601 . Bucznik. 602 Tu również n. Derywaty hydronimiczne z sufiksem -an- Przymiotnikowy formant -an(y) (< *-ěn-) tworzył w okresie prasłowiańskim przymiotniki odrzeczownikowe.6. Sikorczana. z wyjątkiem n. K. Sikorczany (1964)602. m.2. notowanych w XIX w. dziś Tynianka. która jednak wtórnie zmieniła postać na męską. Sikorczana 1846. uchodzi na zach. J. ter. ukr. Gahury ( Wisła). strunga ‛mała brama w zagrodzie’). Ma to związek z typami identyfikowanych obiektów. co nieco osłabia motywację odapelatywną hydronimu.

błoto’ SW). XVI udział obu przyrostków w tworzeniu odapelatywnych nazw rzek jest podobny. z suf. -iwy: Trostiwy (1849–1854. Hydronimy od przymiotników na -aty. do której zaliczono 1757 potamonimów. Wśród nazw odonimicznych ujawniły się tylko 2 z takim sufiksem: Skaliste (1846). oraz -ow-. a wykresy 1 i 2 obrazują tendencje rozwojowe 4 najbardziej popularnych przyrostków rzeczownikowych i przymiotnikowych. Sporadycznie spotykamy hydronimy od przymiotników na -isty powstałe w procesie czystej onimizacji: Kamienista. -n-.). aż po współczesność jest suf. -sk-. a jedyną odtoponimiczną nazwą jest Wołosaty. to suf. -ik oraz -ec utrzymuje się na podobnym poziomie. Nazwy wodne utworzone za pomocą sufiksów przymiotnikowych stanowią zbiór znacznie mniejszy niż derywaty powstałe z udziałem przyrostków rzeczownikowych. Jamielne. w dorzeczu Raby.181 Niewiele więcej jest nazw wodnych od przymiotników z sufiksem -aty. który derywuje nazwy 123 obiektów. Wśród sufiksów rzeczownikowych produktywnością w hydronimii odapelatywnej dorzecza Wisły wyróżniają się 4 przyrostki: -ka. -owaty oraz utworzone za pomocą tych sufiksów stanowią grupę marginalną. -ik – 157 i -ec – 156. -ica – 336. Najczęściej używanym od XIII w. -owaty powstałych w procesie czystej onimizacji (8 obiektów notowanych w dokumentach w XIX w. Urwisty. Produktywność suf. Jednostkowo ujawnił się też hydronimiczny sufiks -isty: Iłczysty (1786–1788. uzyskał on przewagę. Mozaikę formantów hydronimicznych konstytuuje ponad 40 przyrostków hydronimicznych o zróżnicowanym stopniu produktywności. m. -isty i derywacją dezintegralną. -ica oraz -ka konkurują ze sobą. O ile produktywność suf. Nazwy o charakterystyce przymiotnikowej to 249 derywatów tworzonych przez 8 sufiksów i tylko 3 spośród nich kreuje więcej niż 10 hydronimów. Powstały one z udziałem ponad 30 sufiksów. od n. w późniejszych stuleciach natomiast wzrasta produktywność sufiksu -ka.. oraz Jemielisty (1525). iłki ‛zawierający w sobie ił’ : ił ‛szlam. notowanej również w XVI w. Pojedynczą nazwę wodną od ukraińskiej podstawy utworzył suf. w dorzeczu Świdra. Nazwy wodne o charakterystyce rzeczownikowej reprezentowane są przez 1508 jednostek nazewniczych. ponowiona z notowanego w tym samym czasie ojkonimu Skaliste (tu o zaliczeniu do transonimów zadecydował rodzaj gramatyczny). trosť ‛trzcina’). derywujący nazwy 557 obiektów. W XVIII w. n. glina. ukr. tworzącego hydronimy nazywające 53 obiekty. Skalisty. derywującego nazwy 48 obiektów. Wykres 1 obrazuje aktywność nazwotwórczą sufiksu -ica i jego przewagę nad sufiksem -ka w średniowieczu. Tabela 1 przedstawia rozwój produktywności poszczególnych formantów w ciągu wieków. utrzymuje się na podobnym poziomie w poszczególnych stuleciach. która się utrzymuje w wiekach późniejszych. Hydronimy sufiksalne są drugą co do liczebności wśród odapelatywnych nazw wodnych klasą. przym. przy czym mniej niż połowa spośród nich funduje powyżej 10 derywatów. . Udział innych sufiksów jest marginalny. W w.

ͲowͲ XVIII XIX suf.182 300 250 200 150 100 50 0 XII XIII XIV suf.ͲnͲ XV XVI suf. Produktywność sufiksów rzeczownikowych 35 30 25 20 15 10 5 0 XIII XIV suf.ͲskͲ XVII suf.ͲinͲ Wykres 2. Produktywność sufiksów przymiotnikowych XX . -ka XV XVI suf. -ica XVII suf. -ik XVIII XIX XX suf. -ec Wykres 1.

-ńsuf. -ca suf. -lsuf. -‘e suf. -owsuf. -ynia suf. -ka suf. -or suf. -icz suf. -ek suf. -ec suf. -órz Hydronimy z sufiksami przymiotnikowymi suf.183 Tabela 1. -ik suf. -jsuf. -iwy Razem XII XIII XIV XV XVI 3 29 76 177 151 27 1 18 2 2 4 7 39 8 1 8 1 4 57 72 9 10 9 5 43 42 21 14 5 5 5 7 4 6 4 1 2 3 1 1 1 1 3 1 1 1 1 3 1 2 3 2 1 2 2 1 2 1 XVII XVIII 1 1 XIX XX Razem 182 295 568 1508 37 25 32 43 7 4 2 6 5 3 4 4 4 1 2 122 47 31 37 7 4 7 5 3 6 7 3 3 5 2 3 1 283 88 48 45 8 9 6 15 8 11 8 11 8 1 557 336 157 156 49 28 28 26 24 22 21 21 18 16 9 9 7 6 4 3 2 2 2 2 1 1 1 1 2 1 2 1 1 1 1 1 4 3 4 3 2 1 1 1 1 1 1 1 1 3 3 13 26 35 3 59 63 47 249 2 1 9 3 1 18 3 2 3 25 4 6 1 1 1 20 13 18 1 4 2 1 30 15 10 4 2 1 18 13 10 2 3 1 32 89 203 186 30 241 1 358 615 123 53 48 10 9 4 1 1 1757 . -żsuf. -acz suf. -nsuf. -sksuf. -szsuf. -atsuf. Hydronimy z sufiksami rzeczownikowymi suf. -istsuf. -oł suf. -iszcze suf. -awa suf. -ica suf. -ansuf. -ina suf. -isko suf. -chsuf. -ędza suf. -insuf. -ak suf. -izna suf. -nia suf.

Zamagura (1849–1854). por. psł. Duma 1999a: 139). W formie pluralnej wystąpiły hydronimy zawierające głównie przyimek między. a hydronimy od wyrażeń przyimkowych zawierających onim przedstawione zostaną w planowanej części 2 dotyczącej transonimizacji606. polegający na zaniku części przyimka. Przywirza (1470–1480. Podmrasznice (1846.? Dybrzyca a. zaś w opracowaniach hydronimicznych nazwy od wyrażeń przyimkowych omawiane są wśród compositów (por. Podgórki (1786–1788). 48. (ok. gw. jak i pluralny: Na Kąty (1962). ok. przepływa przez jez. Pozostałe nazwy można podzielić na kilka podgrup ze względu na sposób substantywizacji. Tomaszewska (1996: 22–23). Zbrzyca a.2. III. dolina’ Spsł)609 i *Zbrzyca/Sbritze Fl. Zafladry (1888. -y 2006 HPol I 327.2. Zamost (1786–1788). Międzypotoki (1786–1788. dotyczy to sposobu derywacji i klasyfikowania tych struktur syntaktycznych bądź jako compositów. Zbrycza (!) a. fladra ‛kawałki materiału odstraszające wilki’). który tkwił w podstawie. z D(e)brzy > *Zbrzy. stawek). Podzaręba (1849–1854. Podkopalina (1961). Późniejsze formy nazwy Zlecza (1345). Zbrzyca. parów. zaręba ‛zacios na drzewie’). leszczyny’. Na gruncie apelatywnego słowotwórstwa synchronicznego wyróżnia się tę formację jako odrębną klasę (por. Grzegorczykowa.. Migrąd608 (1962). wir). 609 Nagłosowe z. Sarnowiec Wielki (→ Brda → Wisła): Sbritze Fl. gdyż rdzeń *dъbr(a) miał nowszy wariant *dьbrь (Spsł 148–149) i Z. Do derywatów od wyrażeń przyimkowych włączyć można również hydronim Zbrza (1551. Odstawek (1962). W dorzeczu Wisły odnotowano 114 derywatów od wyrażeń przyimkowych powstałych w procesie derywacji paradygmatycznej.? Sbritze l 1965 HW nr 675. Zanotowano też n.> zbr̕-).3. rów. Derywaty od wyrażeń przyimkowych Derywaty od wyrażeń przyimkowych zarówno na gruncie apelatywnym. Mogłyby to być również derywaty od odpowiednich apelatywów (bez przyimka). to: Międzygroń (1962). Za Stawka (1845. dł. mraźnica). *dъbr̕a ‛wąwóz. Zwlecza (1434) poświadczają metatezę przyimka po zaniku jeru oraz uproszczeniem šč > č. Derywaty zachowujące paradygmat rzeczownika. *dъbrica ‛jar. jednocześnie jest to najdłuższy ciek w tym typie nazw – ponad 20 km. 1965). Migrąd 1964 HE XIII 148. 605 606 . parów’ Spsł)610. bądź jako osobnych formacji605.byłoby pochodzenia przyimkowego. Trzy nazwy zmieniły paradygmat rzeczownika z męskiego na żeński: Przyłęga (1882. 1964 3 ×). Międzyrowy (1961–1970). Zbrzyca. rz.77 km. natomiast derywaty sufiksalne (aby nie mnożyć podziałów) zostały umieszczone w grupie potamonimów sufiksalnych (zob. Pisownię rozdzielną mają nazwy zachowujące w podstawie paradygmat rzeczownika. 1845 MpRey nr 31. Zadział (1786–1788. 610 Zbrzyca.może wskazywać na afrykatyzację ď > ӡ̕̕ > z (ďbr̕. Podrzeczka (1961–1970).). Na Piaski (1934). Podstaw (1880). Najstarszym potamoniem utworzonym od wyrażenia przyimkowego jest *Wzlecza/ Zlecza (1345) w dorzeczu Pilicy607. Puzynina 1998: 451–453). por. por. a także pod i za: Międzykłody (1961).1 i 2. 608 Tu dodatkowo nastąpił skrót morfemiczny *Międzygrąd > Migrąd. psł. zarówno singularny. Nie można jednak i w wypadku prezentowanych w tej grupie hydronimów wykluczyć pośrednictwa nienotowanych nazw terenowych jako ogniwa derywacyjnego. łęg). gw. Zbryca (!) a.184 3. wyrażenia *vъz lěšča ‛koło leszczy. 607 J. Na Stawki Przegląd ujęć i interpretacji tego typu derywatów daje S. 1830. podobnie jak w n. ter. jak i onimicznym traktowane są różnie. Duma (1999a: 141) wywodzi od n.> ӡ̕̕ br̕.

Pod Mastercem (1786–1788). tynnja ‛ogrodzenie’ lub tyna ‛błoto’). Spod Leszczynek (1786–1788). Pod Diłem (1965. medże) – 13. Spod Kadłuba (1965). Pod Kopaniem (1786–1788). Pod Trześnią (1786–1788). Za Potik (1965. Pod Olesie (1965). Na Przykopie (1964). Pod Uboczą (1786–1788). meże. które dotyczą w większości obiektów w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San (XVIII w. por. Za Dworem (1965). Na Węgorzach (1988). Pod Grabnikami (1786–1788). XIX – 20). d. Pod Hale (1934. Pod Kamień (1786–1788 2 ×). Pod Sosnami (1786–1788). 1965. również głównie w części prawobrzeżnej po San. Pod Polanką (1786–1788). Do Roztoki (1934). 5 w dorzeczu Narwi. . odnosi się raczej do Brzozówki. Na Stoc(z)ech (1414–1425)611. umieszczony w haśle Brzozówka w HE XIX 28. Na Granicy (1965). Klimaszownicy. – 25. w wiekach późniejszych powstają nowe nazwy. Hydronimy od wyrażeń przyimkowych pojawiają się w źródłach od XIV w. spod. 1971). Nad Drągiem (1965). Spod Przegibu (1964). Za Wodu (1965). W Jamie (1786––1788). Cztery potamonimy są bardziej rozbudowane. od. Z Budziny (1964). do. Od Lasu (1786–1788. W Kale (1966). Na Zagrodach (1964). Na Dolinkę (1882). 1965). w. W Rudym (1961–1970). Na Przygórzu (1786–1788). 611 Zapis z HW nr 464 Na stocech. Pod Zimną Wodę (1990). Od Dolisk (1786–1788). 1949 2 ×. Do końca XVI w. poświadczono jedynie 5 takich nazw identyfikujących cieki rozmieszczone w części lewobrzeżnej dorzecza Wisły od Zabierzowa po dorzecze Pilicy w Małopolsce. za – 17. ukr. Podpodziałem (1931). W Smugach (1961–1970. koło. Meże Potoki/Medżepotoki (1985). Z Gaju (1961–1970). Od Smrecznej Polanki (1786–1788). ukr. W Ciemnym (1962). dil ‛dział’). Pod Sihla (1846). Za Pasieki (1847). Ponad połowa nazw przyimkowych (63) została zanotowana dopiero w w. pozostałe. na – 15. Aktywność poszczególnych przyimków w strukturach nazewniczych przedstawia się następująco: pod – 33. Na Podbrzeżu (1845). Odrębną podgrupę stanowią nazwy od wyrażeń przyimkowych. popod. Na Kamieniu (1964). Pod Grapa (1846). tyn. Na Wapiennicy (1786–1788). por. Za Tynią (1849–1854. udokumentowany jest jeden obiekt w dorzeczu Sanu. Wśród hydronimów od wyrażeń przyimkowych są również nazwy posiadające wschodniosłowiańskie cechy fonetyczne i leksykalne: Zahrabnik (1849–1854. hrabnyk ‛grabnik’). Od Polany (1786–1788). a w części prawobrzeżnej tylko w dorzeczu Narwi na Mazowszu. a jedynie 4 w części lewobrzeżnej dorzecza Wisły po Pilicę. Struktury te są dość liczne (64 nazwy) a najczęściej wykorzystywany jest w nich przyimek nad (12) i pod (16). Z Bani (1964). Koło Mocedliska (1846). występują sporadycznie. z rekcją podyktowaną przez przyimek. między (wraz z ukr. ukr. Jurkowski 1964: 46. Pod Kopaniami (1964). Na Bialisku (1964). Pod Brzeszki (1786–1788). Za Mostem (1965). ukr. Zbrzyca. Pod Posuchą (1966). pozostałe rozdzielnie: Do Gronia (1965). łemk. Medże Potoki (1934–1936. u. medże ‛między’). Przy Drodze (1972). przy. Dwie nazwy pisane są łącznie: Podbrzeziem (1983). z po 7.. XX. takie jak: nad. 1 nazwę odnotowano w dorzeczu Wieprza. potik ‛potok’). Pod Jaworzynę (1934). element nominalny jest tu zestawieniem: Nad Kobylą Wodą (1447). ukr. horb ‛garb’). Z Lasu (1965). Spod Bryszcza (1786–1788). W Solniskach (1846). Za Karczmą (1849–1954). Pod Łazem (1849–1854). Z Leszczyn (1965). Za Młyńskiem (1962).185 (1789). Pod Olszanką (1849–1854). Od Szkoły (1974). Na Środku (Wsi) (1954–1960). 1973). U Gościńca (1931). Za Zastawy (1949). Za Horbem (1965. W XVII w. Pod Płaziną (1965). Pod Suchym Działem (1643).

3. 612 . Złożenia Wśród ponad 20 hydronimów w formie złożeń dominują postaci z interfiksem -o-. ap.2. oprócz identyfikacji. oraz rzeczownikowo-rzeczownikowej: Koniecpole (1849–1854). por. uzupełnianej o dodatkowy składnik leksykalny o walorach odróżniających. Spiel ‛gra. w XIX– –XX w. pojawiają się w źródłach od XV w. Na uwagę zasługują dwie nazwy hybrydalne: średniowieczna hybryda bałtycko-polska Puzistok (1416). z pierwszym członem utworzonym od przymiotników określających cechy wody czy też koryta i drugim członem pochodzącym od rzeczowników. potok. Kluczwoda (1887). uwarunkowane było potrzebami dyferencjalnymi w sferze obiektów wodnych. osad. niem. część nazw współcześnie nie jest notowana.. muł. i od pol. Zrosty W dorzeczu Wisły odnotowano ogółem 8 potamonimów o strukturze zrostów. Rudawy (1).1. Najczęściej są to formacje o charakterystyce przymiotnikowo-rzeczownikowej: Białystok (1414–1425 3×). Turzałąka). płynięcie’). Rzetelska-Feleszko 1999: 265). Czarnowoda Traktuję te nazwę jako zrost. przeciwdziałając homonimii nazewniczej i zwiekszając funkcjonalność identyfikacyjną (por. ale composita znacznie uzupełniają ten zasób. tok ‛ciek. Bystrotok (1963.4. stok612 oraz hybryda niemiecko-polska Szpilpotok (1965). Hydronimy komponowane Hydronimy komponowane stanowią pokaźny zbiór nazw tej kategorii onimicznej. dół: Białowoda (1880). szlam. jazgarz’ lub pū͂zas ‛męty. pùžas ‛ryba. Kreacja zestawień o „potencji onimicznej” miała więc charakter złożony – identyfikacyjno-dyferencjalny. podobnie jak pozostałe średniowieczne mazowieckie hydronimy tu wymienione (Białystok. rzeka. Wisłoki (1). opatowskim. choć niewykluczone. ale ich powstanie. w tym w hydronimii.4. Wszystkie te cieki są niewielkie. 3. że jest to zestawienie (por.186 Przyimki najczęściej wyrażają relacje przestrzenne wobec obiektów o charakterze topograficznym (74%). na Mazowszu w dorzeczu Narwi (5 obiektów) oraz później. W fazie prenominacyjnej odbywał się proces wyboru podstawy motywacyjnej. liczebnikowo-rzeczownikowej: Trzywody (1965). Nazwy wieloskładnikowe to głównie przeniesienia gotowych apelatywnych struktur syntaktycznych do kategorii nazw własnych. w mniejszym stopniu – wobec obiektów powstałych wskutek działalności człowieka (26%). Mrózek 1990: 93–95). też w części środkowej dorzecza w pow. kleń. Struktury te. błoto’ VanagasLHŽ 270. 3. w dorzeczu górnej Wisły: wśród dopływów Sanu (3). zanim stały się propriami musiały przez pewien czas pozostawać w strefie przejściowej w celu weryfikacji i regulacji ich funkcjonalności przez istniejący system onimiczny. pochodząca od lit. Szadykierz (1966).4. Nazwy w formie zrostów nie stanowią typu produktywnego w toponimii. najczęściej od hydroleksemów typu woda. Nazwy jednoskładnikowe o dużym walorze funkcjonalności są częstsze. Turzałąka (1436). zabawa’ i pol.

spotykamy je często w dorzeczu górnej Wisły. nabywać przykrego smaku’ (Spsł). 315–315v).. nowo ryty : ryć). Rzeczowniki stanowiące człon konstytutywny tych zestawień są najczęściej terminami hydrograficznymi. łacha ‛odnoga. *brěskъ/*brězkъ ‛przedświt. Zimnowoda (1895) i inne. rz. Dobrowoda (1468. jak: Szadokierz (1966). część rzeki od głównego koryta oddzielająca się i znowu później łącząca się z rzeką’. człon drugi od ap. aż po dorzecze Narwi. por. rzadko przymiotnikowo-przymiotnikowe i rzeczownikowo-rzeczownikowe oraz zestawienia z wyrażeniem przyimkowym. Konotopa (1401. z płn. Identyfikacja średniowiecznej Krzynowłogi z Ulatówką za AtMz 248. z formantem paradygmatyczno-interfiksalnym615. wilgotna. Odnotowano także jedno złożenie przysłówkowo-czasownikowe: Noworycie (1533. rozwidnienie. w dorzeczu Bugu. SEBań I 783. 615 Badacze dopuszczają istnienie apelatywu konotopa ‛bagno na drodze. dół. 23. też Łesiów 1972: 12). też czas. a do złożeń czasownikowo-rzeczownikowych zaliczyć można 2 nazwy: Braskołacha (1939)616 i Wiartodół (1532)617. por. Suchodół (1470–1480). a więc strumień. włoga ‛wilgoć. choć motywacje łączące pierwsze człony z czasownikami są w ich wypadku niezbyt pewne i nie całkiem przekonujące. Frekwencją wyróżniają się nazwy w postaci złożeń rzeczownikowo-czasownikowych: Konotop (1342613). żyzną glebę. przybrała n. por. reprezentowanych najczęściej przez struktury dwuczłonowe: przymiotnikowo-rzeczownikowe (dominujące) lub rzeczownikowo-przymiotnikowe. 3.187 (1882). Jedno złożenie ma postać plurale tantum: Suchodoły (1849–1854). dł. 616 Człon pierwszy Brask. Za złożenie motywowane przez dwa rzeczowniki uznać należy stary hydronim Krzynowłoga (1397)618. przykry cierpki smak’.związany zapewne z psł. Koniotopia (1570)614. przymiotnikową: Krzynowłoska. <Krzynowłoska> 1965 HW nr 542. R. imiesłowowo-rzeczownikowe.(1965). wtedy byłyby to potamonimy powstałe w wyniku czystej onimizacji lub derywacji paradygmatycznej. czornyj ‛czarny’ i tecz). Mazowsza vlyga ‛bagno’. HE III 84. Swiniarka 1839 MpKwat IV 1. HE XIX 26. strumień’ oraz od *volga ‛nasycenie wodą. 1786–1788). -ki 1972 UN 140. 618 Ulatówka. – Złożenie od *krin-. Suchorzeczka. Zestawienia Potamonimy zestawione stanowią w dorzeczu Wisły zbiór ponad 1000 jednostek nazewniczych. zdrój. W XV w. miejsce. dziś Rzeczyca. Krzyworzeka (1965). Ulatówka 1890 SG XI 703. Ulatówka. który płynie przez podmokłą. bagna.10 km. 1970). Twardorzeczka/Twardorzycka (1786–1788). W dorzeczu Sanu odnotowano 2 hydronimy o fonetyce ukraińskiej: Balotecz (1934–1937. 617 Może od czas. Górnowicz (1988: 31) uznaje hydronim za ponowiony z n. pd. wiercić (się) i od ap. brěskati. Ulatówka. Sudół (< *Suchodół. Nazwy te nie wykazują zauważalnego zróżnicowania geograficznego. a człony określające – przymiotnikami. 1516. tecz ‛rzeka. 25. we wsi Ulatowo-Słabogóra: riwlum Crzinowloga (1397. . liczebnikowo-rzeczownikowe. Ulatówka 1965 HW nr 542. identyfikacja za AtKr 291. rzadziej środkowej. 1445)1456 SHGMz(MK 3. Orzyca (→ Narew → Wisła). Świniarka a. super fluvio Krzinowloska 1427 MkM I nr 514. Swynoryja (1888. -i 2006 HPol I 302. wsi Krzynowłoga. gw. 1519). wtedy rz. brězgati ‛zaczynać świtać. żyzna gleba’. ukr. z fonetyką wschodniosłowiańską). wilgotność’. ta jednak notowana dopiero współcześnie. Świniarka al. 614 Dziś Potok Kaszowski. ukr. potok’) i Czornotycz (1786–1788. jak w krynica/krzynica ‛źródło. *Wieladebrza/Wielebrza (1786–1788).3. X <Krzynowłoga> a. inne to: Świnoryja (1970). Krzynowłoga XVI AtMz 248. rzadko imiesłowami oraz liczebnika613 H. gdzie toną konie’ (por. pojawiła się n.4.

). częściej pojawiają się struktury z członem Potok (Potoczek. Podstawy motywacyjne zestawień są w większości homogeniczne z już omawianymi podstawami hydronimów jednoskładnikowych619. przymiotnik (A) + przymiotnik (A). Najliczniejszą formacją wśród hydronimów komponownych są zestawienia dwuskładnikowe (dwuczłonowe) o podstawach: rzeczownik (S) + przymiotnik (A) lub przymiotnik (A) + rzeczownik (S). W nazwach wcześniej notowanych dominuje szyk: przymiotnik + rzeczownik.) Model S(top. Pograniczny Potok (1890). i w dorzeczu Bugu: Korytnicki Potok (1883). też Potik) na drugim miejscu. Występują również zestawienia o bazach: rzeczownik (S) + imiesłów (P) lub imiesłów (P) + rzeczownik (S). Geograficzne rozmieszczenie hydronimów komponowanych z podstawą potok nie wykracza poza dorzecze Białuchy z lewej strony Wisły.) + A i S(kult. Młyński Potok (1875). przymiotnik (A) + przymiotnik (A) + rzeczownik (S). rzeczownik (S) + liczebnik (N) lub liczebnik (N) + rzeczownik (S). Jaworowy Potok (2006) w dorzeczu Dunajca i wspomniany już Czarny Potok w dorzeczu Wieprza (oba po około 18 km). nieco inny jest jednak zestaw baz apelatywnych. Najwcześniej zanotowane są hydronimy Łąkiecki Potok (1262. 3. Mrózek 1990: 95–105. np. łąkta ‛zakręt. łąka’). Czarny Potok (1935).1.188 mi. wygięcie terenu. por.) + A Człon Potok.) i kulturowej S(kult. nieistniejący dziś ciek płynący koło Niegowici. Pojedyncze nazwy odnotowano w dorzeczu Wieprza.3. wielickim. Największy przyrost zapisów nazw zaobserwować można dopiero w XIX i XX w. Dominują jednak obiekty o bardzo małych rozmia619 Podobnie konstruowane są zestawienia mikrotoponimiczne. W obrębie modelu S(top. oraz Babi Potok (1292) w dorzeczu Dunajca. pojawiają się hydronimy o szyku odwrotnym. Najdłuższymi ciekami są: Czarny Potok (1893). (70%). a z prawej – poza dorzecze Sanu. rzeczownik (S) + rzeczownik (S). dziś Kleczanka (około 20 km).) + A zróżnicowaniu semantycznemu podlegają również przymiotniki: topograficzne – A(top. W zestawieniach hydronimicznych jest również dostrzegalna polireferencjalność i ta cecha została uwzględniona przy prezentacji materiału. w pow. . Wśród zestawień trójskładnikowych (które nie są zbyt częste) dominują formacje od podstaw: rzeczownik (S) + wyrażenie przyimkowe zawierające rzeczownik (p + S). natomiast od XVIII w.4. Potoczek występuje na pierwszym miejscu w nazwach zestawionych oznaczających 95 obiektów.) i kulturowe – A(kult. Zestawienia dwuczłonowe Zestawienia typu S + A lub A + S W formacjach o tym modelu wyróżnione zostały 2 podgrupy na podstawie semantyki podstaw rzeczownikowych: zestawienia z rzeczownikiem o charakterystyce topograficznej S(top.

Polny Potok/Potok Polny (1897). Ropiany Potok (1786–1788). 1545). 1786–1788. Potok Czerwony (1893). Antonimiczny potamonim Biały Potok identyfikuje tylko 7 obiektów. Przedni Potok (1965). 1990. Glinny Potok (1496. Furczański Potok (2006. notowanych już od XV w. Pareisty Potok (1786–1788. Najwyższą frekwencję użycia ma zestawienie Głęboki Potok.189 rach. 1963. Baryczyński Potok (1532. Dziki Potok (1963. 1427. Dopustny Potok (2006). Międzygórski Potok (1962).: Głęboki Potok (1409) XVIII. 1965. pilny ‛tartaczny’). 1985). baniska ‛baseny wodne charakterystyczne dla górskich potoków’). 1962. Mokry Potok (1964. Podgórny Potok (2006). Cieki tak nazwane spotykamy prawie wyłącznie w dorzeczu prawobrzeżnej Wisły od źródeł po San. udokumentowana od XVIII w. polana’. Częstością użycia wyróżnia się ponadto nazwa Suchy Potok. 1964. Gliniany Potok (1881). Potok Górski (1893–1895. Mątny Potok (2006). 1965). por. Głęboki Potok (1483). czerteż. Potok Przedni (1786–1788). 1881). Podskalny Potok (1934). Czerwony Potok (1591. Groniski Potok (1846–1879). 1786–1788. 1964). Większość podstaw przymiotnikowych w połączeniu z członem Potok ma charakter ogólnotopograficzny: Babi Potok (1292. w większości poniżej 10 km. 2003.). Łukowy Potok (1570). Jedynie 2 (dziś nieistniejące lub bez nazwy) położone są w części lewobrzeżnej: Głęboki Potok (1596). Kamiański Potok (1882). często dziś nieistniejące. które identyfikuje 48 obiektów. 1786–1788. pol. Płytki Potok (1788). 1883. kał. Kotylniczy Potok (1977). por. Łęgowy Potok (1534. furczeć?). Potok Kępkowy (2006). Potok Południowy (2006). por. ld. Potok Krzywy (2006). 1985). *baryčь : psł. pierwotnie ‛obszar wykarczowany’). Różowy Potok (1877–1905). 1995). Krzywy Potok (1482. Czysty Potok (1965). 1881. Krwawy Potok (1558. bagnisko. Rudawy Potok .). Parny Potok (1965). Łąkowy Potok (1849–1854). 2006). Ropny Potok. Górny Potok (1849–1854. po współczesność). 1568. 2006). Potok Kałowski (2006. 1964). *bar?. Dólny Potok (1849–1854). Duży Potok (1961. 1532. a pojawia się po raz pierwszy w XV w. pd. 1961. Bystry Potok (XX w. 1965. oraz Głęboki Potok (1551). w okolicy wsi Płaza i Regulice (pow. ukr. i nazywająca 11 obiektów. 1789.. Jaźwin Potok (przed 1554. Potok Mały (1786–1788). Brzyskowy Potok (1482). Człony określające w zestawieniach hydronimicznych z członem Potok najczęściej pochodzą od przymiotników o znaczeniu topograficznym odnoszącym się bezpośrednio do cech wody czy koryta. *bara ‛moczar. Czyrzwony Potok (1386).(1518). Dalny Potok (1962). czerteż ‛wyrąb. Głębowski Potok (1961. Potok Gorzki (1962). ld. Niżny Potok (1985). głębia). Potok Kątny (1786–1788). Belski Potok (1630). jaźwa ‛nora. Górkowski Potok (1964). Czertezowaty Potok (1786–1788. Cichy Potok (1965). Długi Potok (1881. paryja). Potok Bański (2006). Pilny Potok (1789. wraz z jednostkową postacią Potok Suchy. w okolicy Zabierzowa (pow.. gw. Potok Stary (XX w. Kamienny Potok (1446. występujący również w zestandaryzowanej formie Potok Czarny (2 obiekty odnotowane w XX w. Dulni Potok (1786–1788). Gorzki Potok (1786–1788). Banny Potok (1544). Bulówki  Macocha  Soła (HE IX 33). Ciemny Potok (XX w. Kałowski). 1965). Potok Baniskowy (1888. por. 4 ×). karczunek. Porębowy Potok/Potok Porębowy (1786– –1788). Mały Potok (1965).). 1537. chrzanowski). Głęboki Potok (1468). Górski Potok (1881). Zestawieniem o wysokiej frekwencji jest także hydronim Czarny Potok (38 obiektów notowanych od XIV w. 1985). też nazw. krakowski). Olszowianki  Paleśnianka  Dunajec (HE XIII 69). nora borsuka’). Kryniczny Potok (1554). 2006). Glinczany Potok (1965). 1786–1788. Dziwczy Potok (1786–1788). Miedziany Potok (1446). Osławy → San (HE XVII 78). co do których brak danych o długości. Potok Bliźni (1964). woda stojąca’ Spsł). por.

szybać ‛rzucać’). w wodę’). Stara Potoka (1786–1788). w odniesieniu do 7 obiektów rozmieszczonych na tym samym obszarze. bez). Potok Szeroki (1849–1854. 2006). Szeroki Potok (1772. 1511. Wyżny Potok (1985). Żółty Potok (1965). Piesi Potok (1964. Lissowski Potok (1532). Połączenia członów od przymiotników o znaczeniu kulturowym z ap. Potok Osi (1786–1788. Jaworowy Potok (1358. Potok Stawowy (1939).). Jagielny Potok (1532). Zielony Potok (2006). 2006). osa ‛osika’). 1569. ubogi np. Foluszo- . 1893. Zimny Potok (1450. borek). Lisi Potok (1390). Olszowy Potok (1436. Świński Potok (1964. Potok Studzienny (2006). Potok Moczurawy (1847. 2006). 1786–1788. 1889). 1964). 2006). Koziny Potok (1510. gatunek głogu’). mokradło. 1786–1788). 1965). Potok Śrzedni/Śrzedni Potok (1630). Niedźwiedny Potok (1518). 2006). Potok Torkowy (1788. Malinowy Potok (2006). koziny ‛kozi’). 2006). 1787). Niedźwiedzi Potok (1877–1905. 1789. dziadowski ‛nędzny. Wielki Potok (1556. litworowy : litwor ‛roślina dzięgiel’). por. zapewne od ap. Potok Jaworski (1961). Laskowski Potok (1962). 1964 2 ×. 1964. pies z zachowaniem ruchomego e). potok stanowią nieco mniejszą grupę. Złoty Potok (1470–1480. szybki. po XX w. 1786–1788 2 ×). nazwa w szyku odwrotnym Potok Graniczny udokumentowana jest natomiast od XVIII w. Jastrzębi Potok (1482. pokryty roślinnością wodną. Kukułkowy Potok (2006). Litworowy Potok (1985. Świniarski Potok (1995). Wilczy Potok (1709. Rybi Potok (1965). Wolny Potok (1544). 2005). Rynny Potok (2006). 1552). Słapny Potok (1889. Turzy Potok (1531. aż po współczesność i identyfikuje 12 obiektów w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San oraz jeden w dorzeczu Przemszy. 1995). korcipka ‛czeremcha. 1962. Kawi Potok (1966). torka ‛tarnina’). Kozi Potok (1530). Studzienny Potok (1789). z dołu). trzęsawisko’). Potok Grabowy (1786–1788). słop). 1570). XX w. Potok Jaworowski (XX w. gw. Potok Wielki (1772. 1964. Są to: Dworski Potok (1964). marny. Potok Żurawiński (1892).). pol. Jedlniczany Potok (1531. Wilczy (Potok)/Wilków Potok (1965). gw. Wapienny Potok (1518. 2003). Pozostałe hydronimy z członami określającymi od przymiotników kulturowych dotyczą głównie cieków w dorzeczu prawobrzeżnej Wisły po San. Przymiotnikowe podstawy od określeń zwierząt dość często występują również w zestawieniach z członem Potok: Jarzębczy Potok (1965). Potok Makowy (1786–1788). Dziadowski Potok (1715. jelnik ‛las jodłowy’). Zadni Potok/Potok Zadni (1786–1788). 1888. por. 1965). gw. Różany Potok (1964). 1961. 1934. 1938. Zadni Potok (1963). Korciepczany (!) Potok (1965. 1965. Potok Stawiski (1964).). Słony Potok (1965). Zdolski Potok (1895. Skalny Potok (1889. wśród nich najczęściej wykorzystywany jest przymiotnik graniczny (19 razy). Potok Jodłowy (1786–1788). 1786–1788 2 ×. 1965). Ślepy Potok (1965). 2006 2 ×). Bukowy Potok (1568). *jedlnik. Złocki Potok (1884). Potok Średni (1965). plurale tantum Podleśne Potoki (1558). Potok Niedźwiedzi (1962. Potok Rybi (1824). co odzwierciedlają następujące nazwy: Borowy Potok (XVI w. por. Stawowy Potok (1849–1854. 1892. Straszny Potok (1965). Potok Kozi (1962). Słupny Potok (1629). bagno.190 (1625). 1965 3 ×. Hydronim Graniczny Potok pojawia się od XVI w. Potok Sosnowy (1893). Złotny Potok (1786–1788 2 ×. Bziany Potok (1884. Kobyli Potok (1348). Potok Leśny (1897. Sarni Potok (1966). moczar ‛grunt bagnisty. Grabowy Potok (1786–1788). Cisowy Potok (1962. Potok Malinowy (2006). Licznie reprezentowane są zestawienia hydronimiczne z członem Potok i określeniami od przymiotników związanych z roślinnością. Potok Osinny (1786–1788). 2006). Borczy Potok (1965. Szybowy Potok (1574. Rybny Potok (1961). Średni Potok (1786–1788 2 ×. Potok Laskowy (1786–1788.

Biała Rzeka (1965). grodowy’). odnotowana została ta nazwa jako określenie dopływu Uszwicy. pd. bo już w XVI w.(1545). Zimna Rzeka (1550). Stara Rzeka (1977). Potok Cegielny (1882). Szeroka Rzeka (1965). Termin hydrograficzny rzeka występuje w hydronimach zestawionych nazywających ponad 120 obiektów. Potok Wzorowy (2006. 1786–1788). stare koryta. Bełkowa Rzeka (1965). 1889). Wiejski Potok (1893).i prawobrzeżnej części dorzecza Wisły. Młynny Potok (1964). Jazowa Rzeka (1561). Rzeka Graniczna (1508–1509.191 wy Potok (1895). Stawia Rzeka (1890). Kościół- . Mała Rzeka (1961–1970. rzadko można spotkać tak nazwane większe obiekty rzeczne. 1985). i określa 9 niewielkich obiektów w środkowej lewo. głównie o charakterystyce topograficznej: plurale tantum Ciskowe Potoczki (1964). Sucha Rzeka (1965 2 ×. przewrotny ‛podstępny. Kościelny Potok (1883). gw. 1964. Stoliczny Potok (1965. Najwcześniej notowaną nazwą wodną tego typu jest Babia Rzeka (1406). Przewrotny Potoczek (1974. określająca obiekt w dorzeczu Sanu. Poza tym głównym skupiskiem odnotowano 2 hydronimy zestawione w dorzeczu Bugu: Młyński Potok (1875) i Pograniczny Potok (1890). oraz o charakterze kulturowym: Graniczna Rzeka (1433). Potok Mostkowy (1786–1788). 1891). Wśród wielu przymiotników o semantyce topograficznej i kulturowej stanowiących podstawy członu określającego najczęściej używany jest przymiotnik stary. Modrzewska Rzeka (1996–1999). Szubieniczny Potok (1965 2 ×). 1965). Łanny Potok (1955). oraz jeden w dorzeczu dolnej Wisły. stołek. 1970 2 ×). np. str. Grodecka Rzeka (1490. 1849–1854. wykrętny. Hydronim Stara Rzeka określa ponad 50 cieków położonych od górnej Wisły po dopływy Wierzycy na północy. Pusta Rzeka (1964). Rzeka Leśna (1849–1854). Zimny Potoczek (1787). Górska Rzeka (1849–1854). o dł. Niedźwiadna Rzeka (1802–1803). Liwca (→ Bug). 2006). Nawiejski Potok (1532. Średni Potoczek (1964). Złota Rzeka (1880). Zestawienia członu Rzeka z innymi członami przymiotnikowymi reprezentowane są przez następujące potamonimy: Babia Rzeka (1966). por. Kotłowy Potok (1962). 1982). Dobra Rzeka (2006). Krzyżowy Potok. Sielski Potok (1889). Miejscowy Potok (1849–1854 × 2). przym. Hydronim Nowa Rzeka z antonimicznym członem Nowy pojawia się od XIX w. obłudny’). Rzeka Pasterniczna (1786–1788). Mały Potoczek (1786–1788. 1883.. Czarna Rzeka (1511. Gorąca Rzeka (1881). W tej grupie wyróżnić można hydronimy z członami przymiotnikowymi związanymi z roślinnością: Lasowska Rzeka (1964). przyrząd ciesielski’). Podstawami kilkunastu hydronimów zestawionych jest deminutywny apelatyw potoczek z przymiotnikami. Stara Rzeka identyfikuje często tylko odcinki rzek. Mostów Potok (2006). Potok Działowy (2004). Potok Młyński (1586. Zaklęty Potok (1888). Czerwony Potoczek (1964 2 ×). Szczytowy Potoczek (2006). Szatani Potok (1964). Potok Gromacki (1895). Mostkowy Potok (1962. grodecki ‛grodzki. W zestawieniach pojawia się również człon o charakterystyce kulturowej: Potoczek Graniczny (1786–1788). Gromacki Potok (1847). 1965). Łanecki Potok (1965). Złota Rzyka (1849–1854). Wsiowy Potok (1884.86 km. z fauną: Kobyla Rzeka (1965). Najwcześniej. Kozia Rzeka (1996–1999). Główna Rzeka (1965 2 ×). Zadni Potuczek (1787). Czerwona Rzeka (1849–1854). stolica ‛stolnica. Młyński Potok (1849–1854). Wielga Rzeka (1470–1480). (1522. 24. Wielka Rzeka (1565–1567. wśród dopływów Wdy (powiat świecki): Potok Młyński (1964). Rzeka Mała (1849–1854). Dzika Rzeka (1849–1854). nawsie). Górna Rzeka (1966). Dalnia Rzeka (1965). ławka). wzorzysty?). Przedni Potoczek (1965). Ławeczny Potok. ramiona źródłowe. Gnojski Potok (1881). Jodłowy Potoczek (1469). Obiekty o nazwach Stara Rzeka i Nowa Rzeka nie tworzą par powiązanych lokalizacyjnie.

Czarna Rzeczka. Mała Struga (1965. śluza). Krzywa Struga (1525622. Mała Rzeczka. Krzyżowa Struga (1387). HE XIV 18. Termin hydrograficzny struga częściej był podstawą jednoczłonowego hydronimu Struga (118 obiektów) niż zestawień z członami przymiotnikowymi (47). Zielona Rzeczka (1961–1970. koło wsi Iwowe: in rivulo Krzywastruga. Polna Rzeczka. Głęboka Struga (1887. 1965). Kamiona Struga (1387). Biała Struga (1435). Graniczna Struga (1965). Orla Struga (1965). Średnia Rzeczka. Pozostałe hydronimy z tej grupy to: Bezimienna Struga (1988). Borkowa Struga (1961). 1914–1915. łaz). 1966). 1930. 82). Chełna620 Struga (1802–1803). nazwa starego koryta Skawy. bóbr). określenie 4 cieków. Występują też dwie nazwy zestawione z członem od deminu620 Człon pierwszy zapewne pierwotnie brzmiał *Chełbna. odnotowano 4 nazwy: Krzywa Rzyczka. . Mała Rzeczka (1970). W odniesieniu do starych koryt częściej jednak używa się nazwy zestawionej Stare Rzeczysko. które zawierają ten element. Swoja Rzeka. Cicha Rzeczka (1976). Dobra nie jest notowana. Apelatyw rzeczysko ‛dawne koryto rzeki’ jest podstawą hydronimu jednoczłonowego. 1893). Obiekty o tych nazwach rozmieszczone są głównie w dorzeczu Narwi. Sępia Struga (1802–1803). 622 Krzywa Struga. Młyńska Rzeka (1965). m. poruszać (o płynie w naczyniu)’. Dobrska621 Struga (1426). lecz odpowiednia n. <Krzywa Struga> 1965 HW nr 351. Młynarska Rzeka (1964). Kamienna Rzeczka. Uproszczenie grupy spółgłosek -łbn. oraz Struga Młyńska. Kamienna Struga (1888). nr 4860. w dorzeczu Wisłoka. 1966). Wąska Rzeczka (1961–1970). Bebrowa Struga (1295. s. 1965). pd. Złota Rzyczka (1849–1854). Sucha Struga (1478). zapisano w źródłach jeszcze dwa obiekty o tej nazwie. Ruda Rzeczka (1961–1970). Sucha Rzeczka. Najwcześniej udokumentowanym hydronimem z tej grupy jest Krowia Rzeczka (1491). Wielka Struga (1358. w XVI w. Kozia Rzeczka. w w. mniej licznie – w dorzeczu Sanu. Długa Struga (1469). Śluzna Rzeka (1965. oraz Rzeczysko Młyńskie (1556). Rzeka Półwiejska (1786–1788). Najwcześniej notowana jest nazwa dawnego koryta Wilgi Stare Rzeczysko (1531). por. Leśna Rzeczka. 1965). Człon rzeczownikowy Rzeczka jest składnikiem ponad 20 hydronimów. Szeroka Struga (1961–1970). W hydronimach zestawionych. Wirzbska Struga (1450). plurale tantum Łaźnie Rzeki (1964. 63). Wśród członów przymiotnikowych o znaczeniu kulturowym wyróżnia się Młyński.192 kowa Rzeka (1963). Struga Tęczowa (1980). współtworzący z członem Struga nazwę Młyńska Struga. por. Występują również nazwy o odwrotnym szyku: plurale tantum Rzeczyska Stare (1643). Bystra Struga (2006). Krzijwa Struga 1525 SHGMz(MK 41. Zimna Rzeczka (1963. Stara Struga (2004). w XIX w. Rzeka Wsiowa (1849–1854 4 ×). 2006). XX – pozostałe: Biała Rzeczka (1966). 1964. Zestaw łączących się z nim członów przymiotnikowych nie wykracza poza już wymienione. wystąpiły człony określające od przymiotników związanych znaczeniowo z topografią: Babia Struga (1342). która identyfikuje 9 obiektów w dorzeczu górnej Wisły. Osławy (→ San).. Czerwona Struga (1966). Świdra (→ Wisła). Górna Rzeczka. Krajna Rzeczka (1961–1970).nastąpić mogło na gruncie gwarowym. Borowa Struga (2006). chełbotać ‛kołysać się. oznaczającego kilka obiektów (por. 2006). Wilcza Struga (1973). Złota Struga (2006). Przewoźna Rzeczka. od chełbać się. Wielka Rzyczka. z suf. dziś nieistniejąca lub obiekt bez nazwy. która identyfikuje 7 obiektów. 6625. Wsiowa Rzeka (1849–1854). ld. 621 Budowa słowotwórcza członu wskazywałaby raczej na pochodzenie od przymiotnika odmiejscowego. -na. in rivulo Krziwa Struga 1525 Matr IV/1. Stara Rzeczka (1961–1970.> -łn. str. Łabędzia Struga (1444). pozostałe – w XX w. Czarna Struga (1859.

por. Jedno zestawienie hydronimiczne ma w podstawie przymiotnik o znaczeniu kulturowym: Huciańska Woda (1995). Najwcześniej notowana Zimna Woda (1376) oznaczała nieistniejący dziś obiekt w okolicach Rakowa.. oraz 3 zestawienia od deminutywu wódka: Zimna Wódka/Aqua Frigida (1443). Większość wymienionych obiektów ma niewielką długość. 2 ×. Cicha Woda (1855. Leśna Woda (XVI w. por. Brudny Stok (1449). Najliczniej występującym zestawieniem jest Zimna Woda. Obszana Woda (1880). Rzycka Woda (1964. 1998). Kamiony Stok (1491). Czarny Stok (XV w.193 tywnego apelatywu strużka: Stara Strużka (1888). Przemszy i kanał w dorzeczu Dunajca. dziś nieistniejąca. *Glinny Stok/Glinny Stoczek (1576)623. Czysta Woda (1965). Pozostałe zestawienia z członem Woda zawierają w większości człony określające od przymiotników o znaczeniu topograficznym. najdłuższym jest Zimna Woda (1405). Słona Woda (1964 2 ×. koryta. Bebrowa Struga w dorzeczu Wierzycy. por. Żółta Woda (1961). Bobrowy Stok (1414–1425). Siwa Woda (1965). ld. rz. Stary 623 Postać pierwotna zrekonstruowana na podstawie n. 1791. Łasicowa Woda (2006). Odnotowano również plurale tantum Zimne Wody (1478). Żelazna Woda (1965). Ciepły Stok (1783–1784). rzycki : rzyka ‛rzeka’). 1965. (1887). Rokitnicy (→ Utrata → Bzura). d. Wyróżniają się tylko dwa cieki o długości powyżej 20 km: Wielka Struga. 22. Sucha Woda (1846). Obiekty o tej nazwie mają niewielkie rozmiary. Krzywy Stok (1470). Martwa Woda (1435). Czyrwona Woda (1414–1425). gw. Zimna Wódka (1970. Długi Stok (1425). w dorzeczu Uszewki. Zachodnia Woda (1845). NMPol III 153. 1965. Szeroka Woda (1849–1854. 1965). Kamienny Stok (1414–1425. związanym głównie z cechami wody. w dorzeczu Nidy (HE XVI 269). d. Lipowa Woda ((1414) 1456). 1974). Łubiany Stok (1421). m. 2006). Brdy. Głęboka Woda (1995). także z florą i fauną: Błotna Woda (1849–1854). Częściej jest spotykany w zestawieniach z członami od przymiotników o charakterze topograficznym. Ciemna Woda (1847). Sucha Strużka (1890). Zestawienia hydronimiczne z członem Struga notowane są od XIII w. pd. często są to obiekty dziś już nie istniejące. o dł. Czerwona Woda (1786–1788. Pocieszna Woda (1965). Dzika Woda (1965). 1949. jest natomiast dość produktywny jako podstawa członu utożsamiającego w hydronimach zestawionych (93 obiekty). Groniowa Woda (1964). jędrzejowskim. HE XIV 97. 1965). . 1966. 1965 2 ×). 1880). Kolejne hydronimy zestawione o wysokiej frekwencji to Biała Woda (6 obiektów) i Czarna Woda (7). Wyjątkami zlokalizowanymi na innym terenie są 2 nieistniejące dziś cieki z nazwami o starej dokumentacji: Wirzbska Struga (1450). sporadycznie – o semantyce kulturowej (ogółem 28 obiektów). Grupę tę reprezentują następujące nazwy: Biały Stok (1510). oraz Graniczna Struga. Świnia Woda (1965). w pow. Dobra Woda (1576. nazwa określająca 38 cieków rozmieszczonych w górnej i środkowej części dorzecza Wisły (małopolsko-mazowieckiej). Apelatyw stok stał się podstawą kilkunastu hydronimów jednoczłonowych. oraz notowana współcześnie Mała Struga. Kanału Troszyńskiego. Zdrojowa Woda (1961). 2006 2 ×). Dworski Stok (2006)..). Glinny Stok notowanej już w XV w.65 km. Polańska Woda. w okolicach Starego Sącza. Długa Woda (1963). Górny Stok (1997). zapewne w dorzeczu Szreniawy (HE XVI 172). a rzeczki tak nazwane rozlokowane są w dorzeczu środkowej i dolnej Wisły od Kamiennej i Wieprza na północ. Struga Młyńska (1532). Mała Woda (1786–1788). str. Apelatyw woda nie występuje jako podstawa hydronimów jednoskładnikowych ze względu na słabą potencję identyfikacyjną.

jarok ‛potok. 1965). Głęboka Paryja (1964). Wilcza Jama (1786–1788. gw. Kamiony Bród (1358).. Głęboka Dolina (1965). Grabowo: Wiszovathistok (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3. bęben ‛pagórek. Suchy Jar (1961). Usytuowane poza tym regionem mają nowszą dokumentację: 1 ciek płynie w dorzeczu Wieprza. 175v). brus. Małe Stoki (1428)625. a w lewobrzeżnej części dorzecza Wisły odnotowano 1 wśród dopływów Przemszy. h. Oprócz wymienionych członów zestawień o dużej produktywności w podstawach hydronimów dwuskładnikowych występują leksemy hydrograficzne o niższej frekwencji. pluralia tantum: Ciepłe Stoki (1414–1425). ciernisko’. głębokie miejsce w wodzie. Jurkowski 1964: 48. Wielki Stok (1436). gw. Mała Dolina (1936). Zimna Roztoka (1962). 1523. Lit.: Pałucki 1961: 52. Siwy Dół (1966).. Osiczna Debrz (1545). Wiele hydronimów z tym członem posiada wczesne zapisy: Czyżowska Debrz (1533). Głęboki Dół (1849–1854). rivuli Wyschovathe (1435)1456 SHGMz(MK 3. dziś nieistniejąca. Mała Debrza (1965 2 ×). Stary Wątok (2006). super Malysthok in Mylowo 1480 SHGMz(MK 6. hrud ‛grąd’. wzniesienie na polu lub łące’). Szerokie Błotko (1974). Kołomyi (→ Gać → Narew → Wisła). płynął koło wsi Wiszowate. 1529. zarośla. Sucha Dolina (1786–1788). Głęboka Debrz (1348. debrza ‛dolina. dotyczą obiektów położonych na wschodnim Mazowszu w dorzeczu Narwi (21). Wielki Grud (1928. pojawiające się przeważnie w źródłach z XV– –XVI w. 1892). Gromacki Jarok (1846. Czarne Błoto (1965). <Wiszowate> 1965 HW nr 518. Jezierwa626 Biała (2006). Wielki Groń (1786–1788). Zimny Dół (1511– 1523. 4 w dorzeczu Nidy oraz 1 dopływ Kamiennej. zielsko. Wilczy Dół (1589).polskim g-). por. Kolne Jezioro (1963). <Wiszowaty Stok> a. nieurodzajny’ SW VII 630 i od ap. d. hrudok ‛teren podwyższony. <Mały Stok> a. Kozi Przeskok (1961–1970). Średni Wątok (1964). Hydronimy te. Złota Krzywula (1915). Widłowa Parowa (1971. Czarne Stoki (1884). Sucha Żłobina (1965). Wielka Dolina (2006).194 Stok (1436. Ławeczna Debrz (1279). 1580).. Roztoka Mała (2006). Nieliczne mają charakterystykę kulturową: Graniczna Paryja (1963). Lit. Stokowe Błoto (1961– 1970). por. Jurkowski 1964: 47. 626 Nazwa Jezierwa określa stare dorzecza. Stare Koryto (1964). Wielgi Wzdroj (1428. 1930). Wielgi Bełk (1597).: Pałucki 1961: 55. 10). widłowy : widły ‛widły. 1964). <Małe Stoki> 1965 HW nr 469. Debrz Bąbenna (1545. pd. mały jar’). Wielki Bród (1915). par. Zimny Stok (1538. riwli Wischowathe dicti 1426 MkM I nr 318. Przymiotniki związane z fauną ujawniły się w hydronimach: Kozi Bród (1856). *vъz(d)rojь)). 1856). płynęła koło wsi Milewo-Sokolałąka w par. – Od przym. z największym zagęszczeniem w zlewni Wisłoki. str. Wilczy Łuk (2006). które łączą się z przymiotnikami o charakterystyce ogólnotopograficznej: Biały Brzeg (1557). Sucha Rostoczka (1638). ‛mokry. gw. snoza). Wiszowaty Stok (1414–1425)624. Jastrzębia Debrz (1531). Ciemna Łacha (1893). Skrody (→ Pisa → Narew → Wisła). Wielka Debrza (1965). parowa (< parów)). Wyżnia Jama (1849–1851). stok. 133v). 2006). str. 624 . przym. Rostoka Wielka (1855. a związane z florą jedynie w nazwie Snózka Bukowa (1990). wiszowaty ‛pełen wiszu’ (: wisz ‛zarośl. sitowie’). Do apelatywów występujących często w funkcji członu zestawień hydronimicznych należy również debrz. pagórek’. Głęboki Strumień (1965). wzdrój (< psł. rozgałęzienie rzeki’ i ap. dziś zapewne bez nazwy. Sucha Rostoka (1537). Większość nazw jedno. Głęboka Snoga (1846. Czerwone Stoki (2006). 625 Mały Stok. głębia. Stary Bród (1789. z zastąpieniem brus. Zimny Bród (1962). Wiszowate. Puchały: super Malestoky 1428 MkM I nr 692. Lipska Debrz (1569).lub dwuczłonowych powstałych od tego apelatywu jest zlokalizowana w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły od Soły po Wisłok. które mają charakter wód stojących (*jezierwa : jezioro).

) + A(kult. Rów Zatyli. 2006). 1978). Typ S(kult. 1934. Podstawami członu utożsamiającego poniższych zestawionych nazw wodnych są rzeczowniki pochodne od ap. Średni Rów (1970). Kossowy Rów (1892. Czarna Kłoda (1961–1970). 1970).) + A Najbardziej produktywny w tej podgrupie człon odapelatywny Rów 628 (ponad 90 referentów) występuje w zestawieniach hydronimicznych z członami określającymi od przymiotników o charakterystyce topograficznej oraz kulturowej.) + A(top. Zadni Lipnik (1786–1788). Młynowy Rów (1954–1960). Model S(kult. odraza’ SW. Miąszy Dąb 1966 HE XV 85–86. 627 628 Zanotowano również n. przym. grabarz tu ‛kopacz głównie stawów’. Graniczny Rów (2006). Rów Tartaczny (1997). Wielki Rów (1964). jegłowy : jegla ‛jodła’) i Lisi Rowek (1966). Szeroka Łąka (1849–1854). Więzienny Rów (1977. Apelatyw rów poza obiektami sztucznymi może określać także obiekty naturalne. Rów Leśny (1961). Młyński Rów (1933.). 2006). Łozowy Rów (1961–1970). Szyroka Łąka (1849–1854). Dwa cieki identyfikują pluralia tantum: Czarne Źródła (1961) i Kacze Doły (1965). 1954–1960). 1971). Stara Gajka (1962). 1974). Czerwony Rów (1971. (1965). Krzywy Dąb (1961–1970). Pochodzą one od wyrazów określających drzewa (też ich części). Łączkowy Rów (1965). Suchy Rów (1981–1982). Mieszy Dąb (1938. Rów Wschodni (2005). gw. -onka) zostały utworzone sufiksalnie. 2006). bełczeć. Rów Maciczny (1983). Odmienny semantycznie typ reprezentują rzeczownikowe podstawy członów utożsamiających wchodzących w skład poniższych hydronimów zestawionych. (1929). 1970 2 ×. z suf. Rów Kryniczny (1954–1960). dolny zapewne na określenie śmierdzącego potoku) oraz Mała Bołczonka (1788. Wielka Łąka (1847). mocny’)627. zbiorowiska drzew. Główny Rów (1936–1939. Rów Mokry (2006). Czarny Rów (1987. Wielgi Rów/ Wielki Rów (1965). rośliny nadbrzeżne: Czarna Kępnica (1336). Kamiony Rów (1435). dokumentuje go 13 hydronimów: Grabarski Rów (1965. Rów Melioracyjny (1964 4 ×). Szeroka Łoza (1849–1854). 1965. Sucha Olszówka (1445). Rów Komasacyjny (1970). ter. miąszy ‛gruby. Prosty Rów (2006). Zagówni Rów (1965). 1966. kosowy. . Czarna Olszyna (1786–1788). miąższy. mały i czas. Rów Skośny. Szeroki Rów (2006).195 Święty Strumień (2005). Poprzeczny Rów (1961–1970). 2006 3 ×). Stara Wiśnia (2006).) reprezentuje w zmiennym szyku 38 nazw: Biały Rów (1967. z suf. rów – rowa i rowek: antonimiczne Mała Rowa i Wielka Rowa (1966) oraz Jegłowy Rowek (1961–1970. Rów Graniczny (1961. Typ S(kult. -ka. Rów Główny (1966. Rów Źródłowy (1987). Rów Mateczny (2006). : kos). Duży Rów (1966. obrzyd ‛obrzydliwość. Nowy Rów (1962. jest mniej liczny. Czarny Lasek (1961). Człony utożsamiające zestawień: Obrzydka Dolna (1888. 1965 2 ×). Mateczny Rów (1954–1960). Maciczny Rów (2006). wstręt. Żelazny Rów (2006). Skośny Rów (1961–1970. też w szyku odwrotnym. 1965). 1965 3 ×. Głęboki Rów (1961–1970 2 ×). ap. Łozowski Rów (1961–1970). 1970. Szeroka Olszyna (1786–1788). Mokry Rów (1936–1939). 1971). por. Tartaczny Rów (1961–1970). Lipczy Rów (1965. Kościelny Rów (1966). Młynarski Rów (1965). z geminatą -ss-. Stary Rów (1820. por. Rów Stary (1975). lipczy : lipka). Czarny Pniak (1846). plurale tantum Rowy Melioracyjne (1964). Czarna Olsza (1966). grabarka ‛rów’).

. Zimny Kanał (1961. Wilczy Pasionek (1786–1788). przedni’). Kanał Południowy (2006). Stary Kanał (1965. ap.63 km. Młynna Przekopa (1426). płynący w dorzeczu środkowej Wisły. Główny Kanał. 1966). 1970). Towarzyszą mu człony od przymiotników o znaczeniu topograficznym. Nowy Kanał (1965 3 ×). -u -ego 2006 HPol I 73. Celna Grobla (1583. Odnotować trzeba. Nowa Grobla (1854). Duży Kanał (1965. Średnia Przykopa (1964). Skośna Przykop (1964). -u -ego 2006 HPol I 322. Kanał Energetyczny (2006). jak i lewobrzeżnej aż po Wdę i Wierzycę na północy. Kanał Zadni (1965). 629 Gocławski. Wieprza (20 km).. Górny Stawek (1965). Wielka Krzypopa (1966).: Bystry Kanał (1961–1970). Kanał Bagienny (1965). Kanał Wystawowy: Kanał Wystawowy. bardzo produktywny w funkcji hydronimu jednoskładnikowego (określa ponad 100 obiektów). Krzywa Noga (1839). Kobyla Szyja (1972). którym woda z potoku kierowana jest do młyna lub tartaku’ (11 nazw) i warianty: Górna Krzypopa (1964). pozostałe współcześnie. z zagęszczeniem między Dunajcem i Wisłokiem (18 obiektów) oraz w dorzeczu Narwi (19). 1966. Kanał 1965 HW nr 356. Mleczny Worek (1786–1788). 1966 5 ×). Wielki Przekop/Wielka Przekopa (1938). 1966 2 ×).(1965). Długością wyróżnia się obiekt o nazwie Rów Mokry. Przekopa Borowa (1786–1988). por. Kanał Więzienny. Kilku hydronimom zestawionym można przypisać motywację metaforyczną: Czartów Zdrój (1961–1970). pozostałe niewielkie cieki rozmieszczone są w całym dorzeczu Wisły zarówno w częsci prawo-. Krzywy Róg (2006). iż termin hydrograficzny młynówka. w okolicy jez. Wodny Wieśnik (1786–1788). namiot z płótna’ SWil). Kanał Boczny (1965).196 Najwcześniej notowanym zestawieniem zawierającym leksem rów jest Kamiony Rów z XV w. Kanał Stary (1965). db. 1965. Przykopa Młynarska (1846). ld. także związane z kulturą materialną: Kanał Burzowy (2006). Gęsia Szyja (1961). – Nazwa Kanał Wystawowy wzięła się od przedwojennych terenów wystawy krajowej. 3 nazwy odnotowano w XIX w.. Kanał Domowy (2006). Przegon Szałaśny (2006). Przekopa Graniczna/Przykopa Graniczna (1786–1988). Długa Noga (1565). pd. 630 Świnia Gać. Kanał Gocławski. 2006). Młyńska Przypopa (1965). słup. kan.(1936–1939). Kanał Młyński (2006). Lipczynki (→ Brda → Wisła). Kanału Wystawowego do Jeziora Gocławskiego (→ Wisła): Gocławski. zlokalizowanych między Kanałem Wystawowym a ul. Stary Wał (1964. Kinową w Warszawie. Duża Fosa (1964). Ślepa Śluza (1964). Złota Nitka (1965). celny ‛znaczny. 1965). Świnia Gać (1965)630. gm. Kanał Jasionowy (1966). dziś bez nazwy. Składnikiem dość aktywnym w tworzeniu zestawień hydronimicznych jest apelatyw przekopa.. Szatrycha Głęboka (1961–1970. 6. 1966 3 ×). Kanał Wystawowy (2006)629. szater ‛sieć na cietrzewie’ lub szatr ‛szałas. Stara Ruda (1963). przykopa ‛sztuczne koryto. odnotowanej współcześnie – Młynówka Górna (2006). Żelazny Mostek (1961–1970). Źródlany Staw (1964). Wielka Fosa (1964). Kamienny Mostek (2006). Kanał Górny (1965). Kanał.. Wielka Krzykopa (1964). por. str. Kanał Dolny (1965). Główna Fosa (1964). dł. Kanał Główny (1929. występuje zaledwie raz jako człon nazwy zestawionej. Lewa Ręka (2006). . Czarny Kanał (2006). główny. Mały Kanał (1965. gb. Liny. 1964. Wielki Kanał (1965. Pozostałe hydronimy zestawione z członami od apelatywów o charakterystyce kulturowej reprezentują następujące nazwy: Babia Ława (2006). Kolejowy Kanał (1979). Przechlewo: Świnia Gać [l] 1965 HW nr 663. Apelatyw kanał wystąpił ponad 40 razy w funkcji członu utożsamiającego hydronimów zestawionych.

W XVI w.. perednyj). dem. -nia 2006 HPol I 276. r̕abyj ‛pstry’.197 W grupie zestawień przymiotnikowo-rzeczownikowych spotykamy ponad 20 potamonimów o cechach fonetycznych i leksykalnych wschodniosłowiańskich. raby) dotyczy cieku w dorzeczu Wieprza na granicy Lubelszczyzny i Podlasia. dalnij ‛dalny’ + potik). Magnum Potok (1382). Prątnika (→ Jabłonka → Gać → Narew → Wisła). *skorodny. i łacińskie kalki kancelaryjne: Alba Aqua (1481. dziś Bysterka. dziś nieistniejąca. ukr. Hranycznyj Potik (1934–1936. Strumień. por. SESmocz 554. rubyty ‛rąbać’ im. 633 Glibiący Stok. 192). Zielona Kyrniczka/Zielona Kryniczka (1965. dziś obiekt nieistniejący. ukr. Wisły. ld. pd. Zestawienia typu P + S lub S + P Formacje o charakterystyce imiesłowowo-rzeczownikowej stanowi kilkanaście potamonimów. Człon pierwszy związany jest zapewne z lit.: Chorni Strumen (1293)1709 SUr VI 109 (tu?). uchodzi w mieście Strumień. przejrzysty’ (por. Rastiw Potik (1949. skoroda ‛roślina’. rublenyj). czerwenyj ‛czerwony’ + potik ‛potok’). Zeleny Potok (1645). skorodyty ‛bronować’). Kiniański Potok (1965. W w. ukr. bagnisty. Wełyki Most (1786–1788). Hydronim Hruska Rzeka (1560. XIII odnotowano nazwę Chorni Strumen631 (czes. hranycznyj ‛graniczny’ + potik). <Glibańczy Stok> 1965 HW nr 518. 9. Lichyj Potik (1949). Na Mazowszu w XV w. ukr. -ów. *glibati ʽbrodzić. Skrody (→ Pisa → Narew → Wisła): Glibyanczysthok 1478 SHGMz(MK 6. dziś nieistniejąca. górnej Wisły z obszaru Śląska. str. gw. horni ‛górny’). hruzki. Podseredni Potok (1643)..: SNGŚl II 58. także stp. brus. <Bełczącystok> 1965 HW nr 469. Strumień 2005 AtPHP(E-11). które oznaczają niewielkie obiekty położone głównie w dorzeczu Sanu. skáistas. odnotowano hybrydę bałtycko-polską *Skiej(s)tów Stok (1425). trzęsawisko’ Spsł. hruz’kyj ‛grząski. Perednyj Potok (1376. a Rabowa Struga (1471. dł. natomiast w dorzeczu górnej Wisły pojawiła się hybryda niemiecko-polska Kleine Bistra (1593). 632 Bełczący Stok. Rublony Potok (1511. biel. 194 (nr 2302). czysty. gw. Raby oraz *Niger Torrens (Nigri Torrentis 1441)/Czarny Potok. dziś Dzialski Potok. Maior Strużnik (1279) 1336/Wielki Strużnik (1482). z cechami fonetycznymi czeskimi. ukr. – Od im. chodzić po czymś lepkim zapadając się’. *glibъ ʽbłoto. Lit. wśród których najwcześniej poświadczone są 3 średniowieczne mazowieckie nazwy nieistniejących dziś obiektów rzecznych: Bełczący Stok632. ukr. błotnisty’) odnosił się do obiektu w dorzeczu Nurca (→ Bug).. też HE XIX 170–171) i został zaadaptowany do języka polskiego przez dodanie suf. kan. Staryj Potik (1935–1937). Dalnij Potik (1965. zu dem Bache Czorny Strumien CdSil VII/3. 112v–112). okresowe nazwy hybrydalne łacińsko-polskie: Kobyła Magna (1254). grząska’ SGPRei. bagno. Krywyj Potik (1935–1937). biała woda). d. określającą nieistniejący dziś ciek w dorzeczu Wissy (→ Biebrza → Narew). kyrnyćka ‛kryniczka’). Nigra Kempnica (1336)/Czarna Kępnica. kin ‛koń’). W tym typie hydronimów zwracają jeszcze uwagę średniowieczne. ld. Skorodny Potok (1786–1788. *glibiący i od ap. psł. str. w dorzeczu Nidy. Glibiący Stok633 oraz Ponikły Strumień. płynęła między Krajewem i Grzymałami: rivulo dicto Belczanczystok (1436)1456 SHGMz(MK 3.83 km. d. skaistùs ‛jasny. stok. notowane od XIV do XX w. Podstawy apelatywne tych formacji reprezentują pod względem semantycznym te same typy co nazwy polskie: Czerwenyj Potik (1938. glibać się ʽuginać’. glibawa ʽłąka błotnista. 631 . ukr. wtórnie elipsa członu stok. ukr. łemk. rast ‛nazwa wielu różnych roślin’). ukr. też Wisłoki. por.

Zestawienia liczebnikowo-rzeczownikowe identyfikują głównie obiekty w dorzeczu górnej Wisły po San. Przykopa Pierwsza. Drugi-. pd. skryć się’. Zestawienia typu S + S Hydronim zestawiony o dwu członach rzeczownikowych to typ rzadki.. Ławy (→Wissa → Biebrza → Narew → Wisła). Szumiąca Woda (2006)636. -ej -y 2006 HPol I 287. Ściekły Potok (1962). Burczący Rów (1971). 1472. 635 Kopany Rów. Tarty Mostek (1961–1970). Łączą się z członami utożsamiającymi pochodzącymi od terminów hydrograficznych potok. Ponikły Stok. črkat ʽbrzęczeć.. szumieć’). Śmierdzący Potok (1962). Drugi Potoczek (1965). Drugi Rów. uchodzi na wsch. tworzącymi serie nazewnicze z elementami powiązanymi ze sobą lokalizacyjnie. dziś nieistniejąca. Pierwszy Kanał (1966 3 ×). ld. Trzeci. str. Potoku Bijasowickiego ( Wisła). Podstawą jednego ze składników Ponikły Stok. pot. też dawne biec. ograniczone do liczebników porządkowych 0–3. która w ziemi ginie. Obrosły Potok (1531). Potok. uchodzi w Bijasowicach. – Por. rzeka. Biebrzy (→ Narew) oraz Brdy. Jedna „trójka”: Pierwszy Rów. nazwa oznacza ʽstrumień.są nazwami współczesnymi. str.. 636 Szumiąca Woda. mta Tychy: Potok Zerowy. cz. poniknąć ʽzniknąć. Śmierdzący Rów (1960). 28). por. rów.: Bieżący Rów (1965. pojedyncze również w dorzeczu Liwca (→ Bug). Ponikły Stok 1965 HW nr 465. 1965634). Drugi Kanał (1966 3 ×). -u -ego 2006 HPol I 327. super rivulo Ponikly stok vulgariter dicto 1437 HMil 142. bieżyć. par. Dymiąca Woda (1984). Jastrząbki (→ Ruż → Narew → Wisła). by dalej znowu wytrysnąć’. Pierwszy Potok (2006 2 ×). Pierwszy Rów (1970). Stracony Potok (1963). str. Kanał Nawadniający (1965). Nieliczne są zestawienia z liczebnikowym członem drugim: Potok Zerowy (2006)637. Ogorzały (!) Potok (1564). Zmarzły Potok (1962). Zgniły Potok (2006). Jako człony dyferencyjne hydronimicznych zestawień odapelatywnych pojawiają się w ponad 20 potamonimach. 2006635). identyfikujący dwa niewielkie dopływy Ropy. 637 Zerowy. płynęła koło Jastrząbki. Kopany Rów (1849–1854. ponikłymi stokami nazywano rzeczki występujące okresowo. d. Hydronimy zestawione z członami o charakterystyce imiesłowowo-rzeczownikowej (ogółem 24 obiekty) występują głównie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San. słowac. zapewne koło Ławska: Ponyklystok (1414–1425)1456 SHGMz(MK 3.. Pozostałe hydronimy to głównie zestawienia z członami Potok. <Ponikły Stok> 1965 HW nr 520. Pierwszy Potoczek (1965). Przykopa Druga (1964). Śniadowo: Ponykly-sstok 1472 SHGMz(MK 6. Zestawienia typu N + S lub S + N Liczebniki rzadko stają się podstawami nazw rzecznych. kanał. 8). biegę). Wdy (→ Wisła). ponikać. dziś nieistniejąca. potoczek. Gniły Rów (1962). Rów. Wincenty (→ Pisa → Narew → Wisła): <Ponikły Stok>1965 HW nr 516. por. Stok Burzący (1966). Ponikły Stok. notowany współcześnie i powstały w wyniku działań administracyjnych. rzekę. Hydronimy z członami Pierwszy-.. Ponyklystok 1470 SHGMz(MK 5. pd. -ego -u 2006 HPol I 119. pot. 145v). Większość stanowią formacje z pierwszym członem liczebnikowym: Druga Rzeka (1966 2 ×).. przykopa. dziś nieistniejąca. Odnotowano również hydronim z leksykalnym elementem słowackim: Czerczaczy Potoczek (1985 × 2. Woda i in. od Markowych Szczawin: Szumiąca Woda. 634 . ld. d. nadanymi zapewne administracyjnie. r. Trzeci Potok (2006 2 ×). Drugi Potok (2006 2 ×). koło wsi Skrzynia: Kopany Rów. gw. Trzeci Rów (1966) dotyczy strumieni w dorzeczu Biebrzy.198 Stok (1414–1425. Rybnego Potoku (→ Jaworzynka → Skawica → Skawa → Wisła).

Zestawienia typu A + A Zestawienia z dwoma członami przymiotnikowymi mają tylko kilka poświadczeń (najstarsze z XVI w. 3. gw. Kanał Kopanka (2006). zalesiona góra’). Potok za Górą (1962) . Potok zza Skałki (1995). Kanał Łęg (1963. Potok pod Olszynki (2006). wełykyj ‛duży’. Potok spod Góry (1849–1854). Potok od Gaja (2006). Rzeka na Granicy (1964). Formy pluralne reprezentują 2 hydronimy: Doliny Solce (1786–1788). por. Mały Suchy (1566). na którym znajdują się koszary’). Rów pod Polami (1961). Małyj Bystryj (1949). z dorzecza Wisłoka. z dorzecza Dunajca. Trzy spośród nich wykazują cechy fonetyczne wschodniosłowiańskie: Kawna Wielka (1849–1854. Potoczek pod Borami (1964). kosarzyska ʽteren. Strużka podle Kaplicy (1608). rzadko inne apelatywy: Kruk Rzeka (1961–1970).199 jest termin hydrograficzny kanał: Kanał Kaczor (2006). łemk. grunta górne’ SW).3. 2003. Wełykyj Bystryj (1949. Potok od Szluza (1849–1854). Potok z Grunia (1985. Potok pod Kosarzyska (2006. oraczyna ʽgrunt orny. Potok na Podoły (1964). gw. szczyt góry. 2006 2 ×). zoga. Zestawienia typu S + (p + S) Formacja ta w hydronimii nie jest tak liczna jak w mikrotoponimii (por. bystryj ʽszybki’). Zestawienia typu S + S(dopełniacz) Odapelatywne zestawienia genetywne to w hydronimii również model rzadki. Wierch Rzeki (1961–1970). Zestawienia wieloczłonowe Zestawienia typu A + A + S Hydronimy trójskładnikowe reprezentuje nazwa o starej dokumentacji Mały Zeleny Potok (1645.(2006). grzbiet. rzadziej kulturowy: Dół pod Zogą (1987. ukr. a używany głównie na oznaczenie kanałów: Kanał Ulgi (1965. antonimiczne Mały Suchy Potok (1995) i Wielki Suchy Potok (1995). choć nie tylko.) i odnoszą się do obiektów w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły: Maior Głęboki (1518. udokumentowany jedynie współcześnie. Raztoka Oraczyny (1964. 1965). oraz nazwy współczesne: Mały Głęboki Potok (2006). Zestawienia zawierające proste wyrażenia przyimkowe z odapelatywnym składnikiem rzeczownikowym stanowią grupę ponad 20 nazw. Potok na Bagnach (1964). Zestawienia typu S + A + S Model ten poświadcza jeden współcześnie notowany hydronim Kanał Nowa Ulga (2006). 2004. gw. na której nic się rodzić nie chce’). Potok pod Cyrlą (2006). .2. por. Rzeka przez Wieś (1964). łac. Potok pod Łąki (2006). maior ʽwiększy’). Rów pod Wsią (1971). Rów Potok (1961). groń ʽwzgórze. Mrózek 1990: 109–114). zelenyj). Kanał Niedźwiedzie (1980). Mały Olszowy (1786–1788). Potok za Kopce. natomiast składniki lokalizujące od wyrażeń przyimkowych.4. Potok od Lasu (1845). Potok pod Studnię (1964). kawnyj ‛brudny’). Jako człon pierwszy najczęściej występuje Potok. żoga ʽziemia wypalona. gw. ukr. Potok pod Jawory (2006). Kanał Granicznik (2004). mają głównie charakter topograficzny. z najbardziej aktywnym przyimkiem pod. Czarny Wodny (1786–1788). ap.

w dorzeczu Narwi. Rów przez Krzywe (1954–1960). to jednak ich produktywność nasila się w XIX (153 jednostki nazewnicze) i XX w. Rzeka od Małego Młyna (1954–1960).5%). Produktywność hydronimów komponowanych w kolejnych stuleciach ilustruje tabela 2.. gdzie identyfikują obiekty lądowe (por. Kreacja hydronimów w formie wyrażeń syntaktycznych była procesem złożonym i rozciągniętym w czasie w fazie prenominacyjnej. Mała Bołczonka. Obrzydka Dolna. Rów spod Górnych Łąk (1964). jak: Głuchy Dół pod Kobyłką (1786– –1788. N + S Inne typy zestawień Razem XIII 6 6 XIV XVI 2 XV 5 3 15 65 94 17 73 XVII 4 XIX 2 5 XX 3 8 Razem 10 27 9 92 150 656 1087 1 2 3 3 43 52 100 11 99 160 710 1176 5 XVIII . Struktury takie spotkać można w mikrotoponimii. Zamieszczony powyżej rejestr ponad 690 potamonimów w formie zestawień odnoszących się do 1139 referentów obrazuje zjawisko powtarzalności nazw. Niekiedy wraz z onimizacją równolegle przebiegały także zmiany paradygmatyczne. np. zmianom onimizacyjnym towarzyszyły dodatkowo zjawiska dyferencyjne. Mrózek 1990: 122–123). charakterystycznego dla lądowych nazw terenowych (por. kiedy to zapisano 61% nazw zestawionych. Formacje dwuskładnikowe z członem utożsamiającym rzeczownikowym i z członami określającymi (dyferencyjnymi) od przymiotników. Rzeka pod Kaczorem (1964). P. Zestawienia typu A + S + (p + S) i S + (p + A + S) Wśród zestawień hydronimicznych zawierających wyrażenie przyimkowe rzadko się pojawiają formacje bardziej rozbudowane. lub sufiksacja składnika rzeczownikowego. Mrózek 1990: 114). Tabela 2. Choć zestawienia pojawiają się w hydronimii od XIII w. Composita Zrosty Złożenia Zestawienia typu A. charakterystyczne dla hydronimii. imiesłowów i liczebników stanowią struktury dominujące wśród hydronimów komponowanych (92. z dorzecza górnej Wisły. inne występują sporadycznie. str. jest izolowanym przykładem tego modelu. Zestawienia typu (p +S) + S Rzadkie w hydronimii zestawienie z inwersją składnika lokalizującego pojawia się tylko raz: Na Dolinie Rowek (1961–1970). kobyłka ʽkopa siana’). których efektem są formacje komponowane..200 Szatrycha pod Słomianką (1961–1970). Wielka Rowa (: rów). Zestawienia typu A + (p + S) Nazwa zestawiona Wielki pod Brzezinami (1786–1788). np. (699).

Na tym obszarze pojawia się 65% nazw zestawionych. z największym nasyceniem w dorzeczu Sanu wraz z Wisłokiem i w dorzeczu Dunajca. Pierwsze zapisy źródłowe poszczególnych hydronimów pojawiają się w XIII w.: Graniczna Struga. współcześnie często określając kanały i rowy położone w środkowej i dolnej części dorzecza. co do których brak danych dotyczących długości (71%). często dziś nieistniejące lub takie. Pewne zagęszczenie zauważyć można także w dorzeczu Narwi (9%).. Dominującą grupę stanowią nazwy obiektów niewielkich rozmiarów. Kanał Górny. Udział innych typów nazw komponowanych jest marginalny. Dyslokacja nazw zestawionych najbardziej częstego modelu S + A i A + S jest konsekwencją gęstej sieci hydrograficznej prawobrzeżnej części dorzecza Wisły po San. a do końca XVIII w. odnotowano jedynie 30% całego zasobu nazw komponowanych. Zestawienia hydronimiczne są modelem ciągle produktywnym. por. Kanał Główny. Kanał Dolny. wśród których dominują zestawienia z członami przymiotnikowymi.201 Ogółem odnotowano 1176 referentów o nazwach komponowanych. Stara Rzeka. większość ma dokumentację dopiero z XIX i XX w. Wielka Struga. .

powstała w określonym czasie i przypisana jednemu obiektowi. STATYSTYKA. Aby przedstawić pełny obraz chronologiczno-statystyczny i stratygraficzny potamonimów dorzecza Wisły. Stanowią one niewielki odsetek zbioru wszystkich nazw odapelatywnych – tylko 1. poświadczono zaledwie 24% tego zbioru. CHRONOLOGIA. Rzeki o nazwach przedsłowiańskich rozmieszczone są głównie w części środkowej – małopolsko-mazowieckiej. Nazwy archaiczne (przedsłowiańskie). prezentują jednak podstawową „siatkę” hydronimiczną.IV. do końca XV w. każda „jednostka nazewnicza”. też odimiesłowowe i odliczebnikowe. zestawienia). co może świadczyć o bałtyckości niektórych podstaw. Istnienie nazw równobrzmiących (polireferencjalność) oraz nazw obocznych. W nowszej warstwie nazewniczej (pra)słowiańskiej i polskiej wyodrębniono nazwy odrzeczownikowe i odprzymiotnikowe. nazw odcinkowych dla jednego cieku (polionimia) powoduje. staroeuropejskie). Nazwy rzeczne od rzeczowników pojawiają się w XII w. derywaty od wyrażeń przyimkowych oraz nazwy komponowane (złożenia. iż te 3 typy danych statystycznych są zróżnicowane. lecz do końca XVIII w. derywaty paradygmatyczne (odrzeczownikowe i odczasownikowe). Znaczące jest to. Większość pierwszych zapisów źródłowych potamonimów archaicznych pojawia się w dokumentach średniowiecznych. W danych statystycznych. iż nagromadzenie nazw uznanych za archaiczne występuje na obszarze areału mazowiecko-podlaskiego. powstałe w procesie derywacji semantycznej (czystej onimizacji). odnotowano 83% nazw. od Wieprza po Narew (46) i od Nidy po Bzurę (13). tabelarycznych liczby odnoszą się do referentów jednostkowych. tworzą niezbyt liczną grupę potamonimów – 87 nazw. Liczba obiektów równa liczbie haseł słownikowych wynosi 6162. jest liczona osobno. w samym dorzeczu Narwi odnotowano 28 takich hydronimów. zrosty. derywaty sufiksalne. reprezentujące najstarszą warstwę nazewniczą i określające rzeki o największych rozmiarach..3%. STRATYGRAFIA W niniejszej monografii przebadano około 4000 potamonimów odapelatywnych odnoszących się do 6646 referentów. Hydronimy od rzeczowników (w tym pluralia tantum) powstałe w wyniku czystej onimizacji są zbiorem około 1000 nazw określających 2394 referentów (36% ogółu nazw). CHARAKTERYSTYKA HYDRONIMÓW ODAPELATYWNYCH W UJĘCIU SYNTETYCZNYM 1. W analizowanym zbiorze hydronimów odapelatywnych wydzielono trzy warstwy chronologiczne: nazwy przedsłowiańskie (tzw. . nazwy (pra)słowiańskie oraz polskie.

większość została odnotowana dopiero w XX w. Przeważają motywacje od apelatywów o charakterystyce topograficznej. Odnotowano 107 potamonimów nazywających 114 referentów.. która jest najwcześniej notowanym hydronimem. Composita to 739 nazw określających 1176 referentów. odnoszących się do 1058 referentów. gdyż sieć hydrograficzna jest tam bardzo gęsta. w szybszym tempie . Od XIII w. W podstawach przeważają przymiotniki o charakterystyce topograficznej (89%). W zbiorze tym przeważają hydronimy o motywacji topograficznej. ujawnia się 6 nazw przedsłowiańskich. 10%. które nie wykazują żadnego centrum dyslokacji. a w kolejnym stuleciu tendencje wzrostowe rysują się także wśród potamonimów odprzymiotnikowych (125). w XII w. Zestawienie chronologii poświadczeń otwiera Wisła. Potamonimy utworzone w wyniku derywacji paradygmatycznej od rzeczowników i czasowników stanowią typ marginalny w hydronimii dorzecza Wisły.203 Pośród potamonimów tej grupy dominują w podstawach rzeczowniki o charakterystyce topograficznej – 76%.. Hydronimy z sufiksami rzeczownikowymi to 1159 nazw identyfikujących 1508 referentów. która trwa aż do końca XVI w. Nazwy od przymiotników oraz nieliczne od imiesłowów i liczebników to grupa 549 potamonimów. Koncentrację tego typu nazw obserwować można w dorzeczu górnej Wisły po Sołę i Przemszę oraz w dorzeczu Sanu. które w kolejnych wiekach przejawiają wysoką produktywność: nazwy odrzeczownikowe i odprzymiotnikowe powstałe w wyniku derywacji semantycznej oraz sufiksalne derywaty rzeczownikowe. dość marginalnym typem nazewniczym są formacje od wyrażeń przyimkowych. Hydronimy z sufiksami przymiotnikowymi stanowią zbiór 230 nazw określających 249 referentów notowanych od XIII wieku. Drugą co do frekwencji grupą. co nie dziwi. między Przemszą a Pilicą. po hydronimach powstałych w wyniku czystej onimizacji. dane źródłowe dokumentują obecność jedynie 42% referentów. natomiast rzeczowniki o semantyce związanej z kulturą materialną stanowią jedynie 24% (572 referenty). wzrasta znacznie udział nazw odrzeczownikowych (123). W XI w. Hydronimy te występują licznie również w części lewobrzeżnej. po odczasownikowych i odrzeczownikowych derywatach paradygmatycznych. natomiast nie słabnie produktywność typu sufiksalnego. W XVIII w. Polireferencjalność charakterystyczna dla hydronimii odapelatywnej widoczna jest zwłaszcza wśród nazw powstałych w procesie czystej onimizacji oraz w potamonimach w formie zestawień. Szczegółowe dane liczbowe dotyczące przyrostu pierwszych zapisów hydronimów dla poszczególnych typów nazw odapelatywnych przedstawia tabela 3. – 12 nowych hydronimów reprezentujących oprócz grupy archaicznej trzy zbiory. do końca XVIII w. są derywaty sufiksalne. a podstawy o nawiązaniach kulturowych stanowią około 11%. zapisano 56% nazw. Hydronimy te notowane są od XIII w. zarysowuje się przewaga derywatów z sufiksami rzeczownikowymi (29). pozostałe w dwu ostatnich stuleciach. największy przyrost zapisów nastąpił dopiero w XX w. a do końca XVIII odnotowano jedynie 26%. Najwięcej tego typu nazw występuje w górnej prawobrzeżnej części dorzecza Wisły po San (zwłaszcza powyżej Dunajca). typowe dla mikrotoponimii. aczkolwiek 25% compositów zawiera choć jeden człon o charakterystyce kulturowej. Do końca XVIII w. W tej grupie nazw dominują również podstawy o znaczeniu topograficznym. mają one poświadczenia od XIV w. Wiek XVII jest ubogi w źródła drukowane i tym samym w nowe poświadczenia. W XV w. (60%). Kolejnym. choć większość zapisów pochodzi z XX w. odnotowano jedynie 47 nazw na określenie 60 referentów. kulturowe stanowią ok.

natomiast nikły udział procentowy mają derywaty paradygmatyczne (2.3% wszystkich hydronimów odapelatywnych. a drugą co do liczebności grupą stały się zestawienia hydronimiczne (656). jak się wydaje. W XX w.. których udział wzrastał stopniowo od wieku XV. composita 20. Potamonimy 1 6 przedsłowiań(Wisła) skie Potamonimy odrzeczownikowe Potamonimy odprzymiotnikowe Derywaty paradygmatyczne Derywaty z suf. co również ma miejsce w XIX w. rzeczownikowymi Derywaty z suf. W prezentowanym zestawieniu formacji odapelatywnych nazwy należące do najstarszej warstwy nazewniczej to 1.e.6%). Przebadane hydronimy odapelatywne tworzą zbiór 6646 jednostek nazewniczych pojawiających się w ciągu całego prawie drugiego tysiąclecia n.6% nazw (w tym pluralia tantum). w wyniku której powstało 50. przymiotnikowymi Derywaty od wyrażeń przyimkowych XII XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX 4 20 17 29 4 4 12 48 123 134 17 1 20 52 73 125 17 2 9 8 5 76 177 151 3 3 Composita Razem 29 6 12 4 Razem 1 87 248 472 1336 2394 272 236 262 1058 4 14 18 60 27 182 295 568 1508 13 26 35 3 59 63 47 249 1 3 1 1 25 20 63 114 17 73 100 11 99 160 710 1176 93 233 512 554 76 890 1264 3005 6646 6 1 1 XX wzrasta natomiast liczba hydronimów odprzymiotnikowych (272) i odrzeczownikowych (248) powstałych w procesie czystej onimizacji. głównie o słabości bazy materiałowej oraz o ograniczonej we wcześniejszych okresach archiwizacji nazw małych cieków.4%. Stanowi to nieco mniej niż połowę wszystkich potamonimów dorzecza Wisły.204 Tabela 3. Wśród wymienionych typów nazewniczych przewagę mają formacje o charakterystyce rzeczownikowej – 4111 nazw (62%). Dominującym sposobem tworzenia hydronimów odapelatywnych jest czysta onimizacja. dopiero wtedy pierwsze poświadczenia dokumentacyjne ma 3005 nazw (45%).e. XI odapelatywne n. formacje przymiotnikowe to zaledwie grupa 1307 . Hydronimy sufiksalne stanowią 27%. Potamonimy I w. Obfitość zapisów ujawniających się współcześnie świadczy. z przewagą jednak hydronimów odrzeczownikowych (472). odnotowano ogromny przyrost zapisów. W tym okresie utrzymuje się przewaga nazw utworzonych od rzeczowników (1336).

samogłoski a i u odpowiadające polskim ę. Narwi. ukraińskich. na pograniczu południowym. rz. masculina to grupa nieco mniejsza (2488 referentów = 37%). strumień). Rozkład nazw rodzaju żeńskiego i męskiego nie jest równomierny. dolnej Wisły. pierwsze zapisy nazw cieków wodnych z cechami innosłowiańskimi stanowią jedynie egzemplifikację występujących modeli hydronimicznych. toponimy. Grapa. także w dorzeczu Wieprza. wyrażonego lub niewyrażonego w nazwie. dziś Białka. Nazwy innosłowiańskie wydzielono. dziś Biały Potok. masculina zyskują przewagę (niekiedy nawet znaczną) nad femininami w dorzeczach górnej prawobrzeżnej Wisły.65 km.6%). Sanu. .4%). przejście pierwotnego g > h. W tej pracy nie zajmuję się kwestią kontaktów językowych. dziś Białka. Wiar (1367). Strunżana. nielicznych czeskich i słowackich z obszaru współczesnej Polski. dziś Strumień. samogłoska i jako ekwiwalent polskich a i e. odpowiedniość o-/je-. Bereźnica (1376). i Bela (1334).83 km. określane bywają jako obszar stykowy z naturalną granicą – Karpatami. Uwarunkowane jest to głównie rodzajem gramatycznym terminu oznaczającego ciek (rzeka. Wiagr (1097). W części lewobrzeżnej. pot. inna realizacja sonantów oraz jerów. w tym oronimy i hydronimy) należące do tych obszarów (Rzetelska-Feleszko [red. zwłaszcza ukraińskich. Paryja. potok. o dł. Wisłoka. Pogranicze polsko-wschodniosłowiańskie jest zróżnicowane. ponieważ różne były losy kontaktów językowych polsko-ukraińskich i polsko-białoruskich. czeską nazwę z obszaru Śląska Chorni Strumen (1293). 74. Sanu. Południowo-wschodnia część (na wschód od Popradu) została wzbogacona elementami niesłowiańskimi – wołoskimi. więcej jest nazw rodzaju żeńskiego. na pograniczu południowo-wschodnim. neutra stanowią niecałe 4%. charakteryzuje je niewielka liczba hydronimów o cechach tych języków. ą. w większości wschodniosłowiańskich (białoruskich. struga. Nazewnictwu obszarów pogranicznych poświęcony został dość obszerny rozdział w kompendium „Polskie nazwy własne”. biorąc pod uwagę głównie cechy fonetyczne. Perednyj Potok (1376). z pogranicza południowo-wschodniego w dorzeczu Sanu: Niechrebka (1363). Ponad połowę zbioru stanowią jednoskładnikowe i dwuskładnikowe hydronimy rodzaju żeńskiego (3441 referentów = 51%). W prezentacji potamonimów należących do różnych typów nazewniczych uwzględniono również ponad 200 nazw innosłowiańskich. 9. Ich niezbyt liczna reprezentacja jednak sprawia. charakteryzuje się istnieniem szerokich pasów przejściowych (por. por. płynąca głównie na terenie Słowacji. Dunajca. por. takie jak: wschodniosłowiański pełnogłos. obecnymi w podstawach nazw rzecznych (np.] 1998: 397–477). Wolnicz-Pawłowska 1998: 399) oraz większą liczbą hydronimów o cechach wschodniosłowiańskich. 15. a 1228 potamonimów ma postać wyrażeń syntaktycznych (18. a także pojawianie się leksemów charakterystycznych dla omawianych języków i dialektów. Syhla). pd. Aforny. Wisły. Bela (1320). w którym przedstawiono: krótką historię sąsiedztw.85 km. Wiek XIV przynosi nowe nazwy z pogranicza południowego w dorzeczu Dunajca: Beli (1317).205 referentów (19. kan. iż pogranicze południowe i wschodnie w hydronimii dorzecza Wisły można uznać za zdominowane przez cechy językowe polskie. o dł. w XIII w. Stosunkowo dużo jest hydronimów w plurale tantum – około 6%. Formy innosłowiańskie lub postaci zawierające elementy fonetyczne niecharakterystyczne dla rozwoju języka polskiego pojawiają się od XI w. o dł. Problematyka ta opracowywana jest z niejednolitą intensywnością w zakresie różnych klas onimów i nieprędko zostanie wyczerpana. Ze względu na specyfikę językową i pozajęzykową pogranicza polsko-czeskie i polsko-słowackie są dość stabilne. założenia metodologiczne i stan badań oraz nazwy własne (antroponimy. Sołotwiński (1376). łemkowskich). Bugu. ld.

Rozpatrując nową warstwę hydronimów. Po wnikliwej analizie materiału anojkonimicznego R. kulturowe. z tendencją do poszerzania się w kolejnych warstwach nazewniczych. a te. mniejszą uwagę zwraca na znaczenie podstaw apelatywnych. pojawia się 6 nowych zapisów: dwa w dorzeczu Wieprza – Tyśmienica i Rabowa Struga. Nazwy wschodniosłowiańskie najliczniej występują w dorzeczu Sanu wraz z Wisłokiem (62% ogółu nazw innosłowiańskich). dziś Płoska. Odnośnie do epoki prasłowiańskiej autor wymienia wśród cech różnicujących nazwy wodne kolor wody.47 km. o dł. 2. Nieliczne zachowały swą pierwotną postać do dziś. SEMANTYKA PODSTAW APELATYWNYCH Kategorie semantyczne ustalone przez W. które przetrwały. K. Zawynnyj (1376). . w opisie mikrotoponimii Śląska Cieszyńskiego problematyka motywacji jest natomiast ujęta szerzej. Ternawa (1377). Hydronimy o cechach innosłowiańskich identyfikowały z reguły obiekty niewielkie. Taszyckiego w klasyfikacji nazw miejscowych (1957: 228–268) znalazły zastosowanie także w odniesieniu do innych klas onimicznych. Rymut szkicowo omówił semantykę warstw chronologicznych polskiej hydronimii. Te kategorie znaczeniowe zostały użyte w opracowaniu mikrotoponimii mazowieckiej (Mznter 264–280). Z tego skrótowego przeglądu wynika. podłoża. Większość poświadczeń nazw innosłowiańskich pochodzi z w. tzw. a słowackie w dorzeczu Soły (6%). lecz w wypadku dwu ostatnich przykładów możliwy jest alternatywny rozwój ich form na gruncie rodzimym (por. wskazuje natomiast na pojawienie się nazw wodnych odonimicznych (Rymut 1998: 273). z wykorzystaniem paradygmatu pragmalingwistycznego. także w dorzeczu Dunajca wraz z Popradem (3%). a także z pogranicza wschodniego z dorzecza Narwi – Ploska (1396). zamieszczonym w opracowaniu „Polskie nazwy własne”. płynąć’ (Rymut 1998: 271). pozostałe w dorzeczu Sanu. charakter terenu. XIX (32%) i XX (35%). dziś Tarnawka. pot. Bugu (4%). Do najdłuższych obiektów. wśród dopływów Wisłoki (10%). Babik 248–249. należy Tyśmienica. rz. staroeuropejskich należy do indoeuropejskiego pola semantycznego ‛rzeka. 32. 9. Wolnicz-Pawłowska (1998: 458) wymienia Wiar. Określenia nazwy topograficzne. dzierżawcze odnoszą się do rodzaju motywacji wykorzystanych w tworzeniu toponimów. Narwi (6%). woda. rz. o dł. 337–338). W jego ujęciu (i jest to pogląd dość powszechny) semantyka podstaw hydronimów przedsłowiańskich.01 km. kulturową. o dł. część zanikła wraz z określanymi obiektami. szatę roślinną. obok Wiaru. 74.20 km. San i Tanew. W XV w. Zarysowane tu pokrótce problemy kontaktów językowych odbitych w hydronimii pogranicza południowego i wschodniego wymagać będą dalszych badań. że baza semantyczna i pola semantyczne wykorzystywane w kreacjach hydronimicznych są zróżnicowane chronologicznie. niekiedy były wariantami okresowymi lub nazwami odcinkowymi większych rzek. poniżej 10 km (87%). ustalił „semantyczne determinanty motywacyjne” i wyróżnił motywację: topograficzną. W rozdziale „Nazwy wodne”. Cechy czeskie znaleźć można w nielicznych hydronimach z dorzecza górnej Wisły.206 wtórnie Słotwina. przynależnościową. funkcjonują często w postaci polskiej lub spolszczonej. Mrózek (1990: 135–146) dokonał rekonstrukcji motywacji nazw terenowych. Wśród nazw z pogranicza wschodniego przejętych do polszczyzny jako zapożyczenia E. metaforyczną oraz sytuacyjno-okolicznościową.

Założenia tego paradygmatu wykorzystywane są coraz częściej do opisów różnych klas onimicznych (por. nadbudowanymi konotacjami). smaku. w pełnym obszarze. co płynie.207 Oprócz wymienionych powyżej semantycznych wyznaczników opisu podstaw i ich motywacji w polskich pracach onomastycznych pojawiały się też tezy bliskie językoznawstwu kognitywnemu. Przedmiotem oglądu jest ciek widziany na różnym poziomie szczegółowości. Kurek 2002. drugiego planu (tło). która pozwoli uchwycić początkowy etap tworzenia odapelatywnych nazw wodnych. dający początek procesowi kreacji onimicznej. np. Były one wykorzystywane jako bazy archaicznych. z perspektywą – usytuowaniem obiektów w przestrzeni. W pierwszym etapie procesu kreacji hydronimów dochodzi do rejestracji za pomocą zarówno wzroku. Adaptacja wybranych elementów teorii nurtu kognitywnego do analizy hydronimów odapelatywnych posłuży do odtworzenia pierwszego etapu procesu kreacji onimicznej oraz rekonstrukcji fragmentu językowego obrazu świata zawartego w hydronimii. Myszka 2005). dotyku) pełnego pola obserwacji: wyodrębnionego obiektu przeznaczonego do nazwania wraz z otaczającą rzeczywistością. Rutkowski (2004: 160) w opisie medionimów. tym bardziej szczegółowy jest obraz.1. Skowronek. Skowronek. w pełnym lub zredukowanym polu widzenia. „podmiotu konceptualizacji”. najbardziej ogólnymi strukturami pojęciowymi wśród podstaw potamonimicznych są apelatywy rzeka3. . 4 Por. 44. rzeczownik z przyrostkiem *-kā. Rzeka – „obszar wydzielony z otoczenia ostrym konturem” (Tabakowska 1995: 80) przeznaczony do nazwania – ma zespół apelatywnych cech kategorialnych. *roi̯ -kā. z odległością. Do kreacji onimicznej potrzebna jest tylko jedna cecha. słuchu.‛płynąć. jego różnorodnych parametrów i elementów. 1 Metaforę przestrzeni geograficznej i mapy zastosowali np. z którego zostaje wyabstrahowany jeden czynnik. który posłuży do kreacji nazwy własnej konkretnego obiektu. 3 Etymologicznie rzeka < psł. ciecze’ (SEBor). oznacza ‛to. ide. która jest wybrana na potrzeby i z udziałem określonej społeczności komunikacyjnej – kreatora. Bazowymi. im dalej – tym obraz jest bardziej ogólny. Metafora oglądu a przestrzeń hydronimiczna Tradycją w prezentacji kognitywnych tez teoretycznych i analiz jest odwoływanie się do metafor1. Ma to związek z koncentracją uwagi kreatora w danej chwili. *rěka < ide. W określonym momencie percepcji pole to może być zawężone do mniejszego obszaru. Konceptualizacja odbywa się w pełnej konfiguracji „sceny”. z wydzielonymi elementami pierwszego planu (figura). W niniejszym szkicu posłużono się zmodyfikowaną „metaforą oglądu” nawiązującą do podstawowego typu percepcji jakim jest postrzeganie wzrokowe2. 2. z jakiej dokonuje oglądu lub doświadcza określonych fragmentów przestrzeni – im bliżej danego obiektu. pierwiastki o znaczeniu ‛płynąć’ s. Tabakowska 1995: 58–79. od pierwiastka *(e)rei̯ . Rutkowski 2004. ciec’. znaczenie. Usytuowany jest w określonej przestrzeni geograficznej z jej elementami składowymi określonymi apelatywnie. 2 Por. jak i innych zmysłów (powonienia. Spośród różnych elementów realnej przestrzeni poddanych obserwacji (niekiedy też z towarzyszącymi im skojarzeniami. właściwość obiektu poddawanego proprializacji lub otaczającej go przestrzeni. zostaje wybrany jeden. Kaleta 1998b. płynąć4. Langacker 1995: 155–212.

spod6. górny. Myszka (2005: 281–292). ruczaj. nad. między. zimny. obraz zawarty w mikrohydronimii regionalnej nie okazał się bliski ani stereotypowi ludowemu (przedstawionemu w SSSL I). jego kształcie i właściwościach podłoża oraz brzegu. Następnie wybierane są elementy najbliższego otoczenia. temperatura. Uznać je należy za detale pierwszego planu. Są to nazwy sztuczne i pozostają poza moim zainteresowaniem. ale także młodszych. tła – właściwości nadbrzeżnych gruntów. 7 Próbę interpretacji hydronimów (na podstawie nazw rzek powiatu strzyżowskiego) z wyzyskaniem językowego obrazu świata przedstawiła A. na. ruch. dobry. iż można oczekiwać bardziej owocnych rezultatów. których nazwy nie są im znane: typ obiektu + spod + nazwa miejscowa. Węższe zakresowo leksemy hydronimiczne. od(e). a także obiekty kultury materialnej i duchowej. przyczyną takich wyników badań była analiza dokonana na zbyt małej próbie. „Światy za nazwami”. określające typ wybranego obiektu hydrograficznego. rośliny nadbrzeżne. czarny. Ostatnim elementem jest perspektywa i jej części składowe. Obiekty wodne postrzegane są za sprawą swoich charakterystycznych cech wszystkimi zmysłami. Jak się wydaje. barwa.2. 5 Apelatywne podstawy hydronimów prezentowane są w kolejności występowania na liście frekwencyjnej. Tak ogólnie zarysowana przestrzeń hydronimiczna jest poniżej przedstawiona poprzez charakterystyczne. 2. usytuowanie kreatora i obiektu oraz przestrzenne relacje cieku do innych obiektów – elementów „sceny”. Z analiz tych wyłączono hydronimy przedsłowiańskie ze względu na ich archaiczność i – w większości wypadków – hipotetyczność lub nieprzejrzystość podstaw. właściwości akustyczne towarzyszące płynięciu. w. pod. krynica. Analiza ta nie przyniosła spodziewanych rezultatów. Kamień spod Nowosiółek. ani współczesnemu (wyłonionemu w ankietach). takie jak potok. mętny. młynówka. zapach. są bardzo często używane w procesie kreacji hydronimicznej5. stary. wielkość. por. np. za. przy. skomponowane przez wyrażenia przyimkowe zawierające takie przyimki. Wyodrębniane są takie parametry jak: głębokość. Uwaga kreatora ogniskuje się na cechach koryta cieku. Dopływ spod Czarnolasu (AtPHP). z. Leksemy nazywające typ i cechy obiektu występują samodzielnie. Oglądowi semantycznemu poddano ponad 6. suchy. graniczny. typowe podstawy nazewnicze. stok. 6 Przyimek spod bardzo często używany jest współcześnie.5 tys. przy uwzględnieniu kryterium frekwencyjnego. niemniej tendencja ta jest dość żywa w hydrologii i wynika z konieczności identyfikacji cieku. tworząc hydronimy jednowyrazowe. lub jako grupa imienna złożona z leksemu hydronimicznego i przymiotnika charakteryzującego. Potamonimy dorzecza Wisły stanowią zbiór na tyle duży. kanał. .: biały. jakość i czystość. Kamień spod Przewodowa. jak: do. solny. w modelu stosowanym przez hydrografów w odniesieniu do cieków nie mających nazwy lub dla takich. struga. wielki. głęboki.208 najstarszych hydronimów. poziom wody lub jej brak. zwierzęta bytujące w pobliżu rzeki. uchwyconych z większą lub mniejszą szczegółowością. Uściślenie wprowadzają przymiotniki określające cechy cieku wodnego. Dopływ spod Obręcznej. czyli rekonstrukcja „rzeczywistości potamonimicznej” Prezentowany tu ogólny szkic diachroniczny językowego obrazu świata zawartego w hydronimii7 jest jedynie środkiem umożliwiającym pełniejszy opis semantyczny i kwantytatywny podstaw nazw wodnych. strumień.

należą one jednak (nie we wszystkich wypadkach) do pól semantycznych. Nowa Rzeka. Międzypotocze. rozmieszczone są głównie w części prawobrzeżnej górnego dorzecza Wisły. określająca dawne koryta. composita: Krzyworzeka. z nielicznymi wyjątkami. Potoczek. Poza tym obszarem występują dwa cieki: Potoki (1453). rzeka (wraz z derywatami. a z rangą powyżej 200 – występują z częstością 3–6 razy. . Potok zza Skałki. też wschsłow. Suchorzeczka. Rzeczysko. których nazwa zawiera ap. które zostały wykorzystane w hydronimach 3 i więcej razy. medże) Międzypotoki. na północy po Pilicę i Huczwę w dorzeczu Bugu. Częstość – liczba wystąpień w hydronimach. w wyrażeniach przyimkowych (tu tylko z przyimkiem między. łącznie ponad 300 notowań) w formach: Rzeka. Drugie miejsce na liście frekwencyjnej podstaw zajmuje ap. Potoczki. Sporo jest w tych dwu grupach apelatywów o semantyce kulturowej. Wśród zestawień wprowadzających uszczegółowienie najczęściej pojawiają się nazwy Głęboki Potok i Potok Głęboki. W zbiorze tym 13% stanowią hydronimy o odapelatywnych podstawach jednostkowo użytych w potamonimach. w derywatach sufiksalnych: Potoczny. archaicznych podstaw słowiańskich o charakterystyce topograficznej oraz wyrazów zawierających cechy innosłowiańskie. W przeważającej większości są to obiekty niewielkie. elementy składowe zestawień liczone są osobno. złożeniu hybrydalnym Szpilpotok oraz dominujących zestawieniach z członem przymiotnikowym (75% tego zbioru) i mniej licznych zestawieniach z wyrażeniem przyimkowym typu Potok od Lasu. Potoki. od XIII w. z tendencją wzrostową w XIX i XX w. 3% to podstawy użyte przynajmniej 2 razy. Drwęcy (HPol I 219). Jako nazwa wodna pojawia się on w formach: Potok. leksemy z rangą 101–200 kreują 6–12 nazw. Rzeczki. Twardorzeczka oraz Stara Rzeka. poniżej 10 km. najliczniej – w dorzeczu Sanu (wraz z Wisłokiem) oraz w dorzeczu Dunajca. Hydronimy te notowane są od XII w. Sporządzona lista rangowa motywów nazewniczych zawiera ponad 300 gniazd apelatywnych i leksemów. z wykorzystaniem tych samych lub różnych wykładników nazwotwórczych. Nazwy pochodzące od leksemów określających typ obiektu wymagają uszczegółowienia. głównie o semantyce topograficznej. Leksemy z rangą8 od 1–100 użyte są z częstością9 12– –596 razy. a ich występowanie ogranicza się do obszaru Śląska (pozostającego w zasięgu dorzecza Wisły) i szeroko pojętej Małopolski. potok (i pochodne). Baza ta była produktywna przez stulecia. pd. Zestawienia przymiotnikowo-rzeczownikowe stanowią 47% referentów z tą podstawą. Rzeczyna. Sygnalizowana w rozdziale III polireferencjalność hydronimów jest pochodną wielokrotnego wykorzystywania tych samych podstaw motywacyjnych i modeli nazewniczych. Rzeki. usytuowany w dorzeczu Jeziorki na południowym Mazowszu koło Grójca i współczesny Potok (Dopływ spod Lichtajn). obiekt zaginiony. derywat sufiksalny Rzeczycha. Czarny Potok i Potok Czarny oraz Graniczny Potok i Potok Graniczny. – 8 9 Ranga – kolejność na liście frekwencyjnej. Większość hydronimów została utworzona przez wielokrotne użycie podstaw. Rzeczka.209 nazw (referentów) i wyodrębniono bazy występujące rzadko oraz częściej. Wśród odapelatywnych baz potamonimicznych najczęściej używany jest wyraz potok (wraz derywatami) – prawie 600 wystąpień. Potoczanka. a najczęściej spotykaną nazwą jest Stara Rzeka (51). Potoczańska. Obiekty. Stare Rzeczysko. które są wykorzystywane dość często. dlatego też dominującą grupę stanowią zestawienia z członami określającymi.

krzywy (50). zimny (77). i jest wykorzystywana aż po współczesność. – Rzeka. Potamonimy z tą podstawą notowane są od XIII w. (z)gniły (17). Wymienione hydronimy są często jedynie okresowymi nazwami obocznymi. jak się wydaje. Wierzycy. które były wykorzystywane ponad 100 razy w hydronimach. w którym występują związki żelaza (por. jama (15). zdrój (22). suchy (63). w dorzeczu Wisłoka. szeroki (25). złoty (29). rudy (51)10. zgrupowane w głównych typach semantycznych (topograficzne i kulturowe). na początku XV w. Tych pięć gniazd leksykalnych wyczerpuje listę podstaw. poniżej 10 km (86%). łacha (22). czerwony (55). a w ich obrębie – w kolejności na liście rangowej. przekopa/przykopa (49). . odnotowano jedynie 12% nazw z tej grupy. Pojawiają się one głównie w dorzeczu górnej Wisły po San. Głębiec. zwłaszcza podłoża. Identyfikują przeważnie obiekty małe. por. gwarowymi. bania (19). w XIV w. *glǫbokъ : *glǫbъ ‛głęboki’). biały (83). Piąte miejsce w zestawieniu frekwencji podstaw zajmuje apelatyw kamień i pochodne. na całym obszarze dorzecza od górnej po dolną Wisłę. mały (37). d. T y p y o b i e k t ó w w o d n y c h (n a t u r a l n y c h i s z t u c z n y c h): kanał (94). debrz (23). pojawia się pierwsze zestawienie Babia Rzeka w dorzeczu Sanu i 12 innych hydronimów. przerwa/przyrwa (14). iż w zestawieniu potamonimów dorzecza Wisły przymiotniki głęboki i czarny tworzą podobną liczbę derywatów. dobry (16). rów (66). Hydronimy z tą podstawą występują najczęściej w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San.210 Rzeczyna. C e c h y o b i e k t ó w w o d n y c h: stary (99). na pozostałym obszarze pojawiają się rzadziej. dół (21).. po współczesność. bystry (41). po przymiotniku czarny jeden z podstawowych „kolorów ziemi” i wody. Głębiczek. pozostałe zapisano w dwu kolejnych wiekach. Głęboczka. krynica (17). por. 10 Jest to. Najdłuższym ciekiem wśród hydronimów należących do tego gniazda onimicznego jest Rzeczyca (36 km) w dorzeczu Bugu. jezioro (25). Głęboki Potok. wielki (63). Grzegorczykowa 2003: 233–258) jest najczęściej wyodrębnianą w hydronimii cechą cieków. Jako podstawa hydronimów pojawia się od XIV w. woda (30). rostoka/roztoka (60). Warto zwrócić uwagę. słony (20). górny (16). długi (26). przedstawia poniższe zestawienie. Tokarski 1997: 83–84). zaś proporcje w nazwach wód płynących Polski ustalone przez E. Pozycję czwartą wśród najczęściej funkcjonujących podstaw ma przymiotnik czarny i jego derywaty (176 referentów.. ujawniający się w 108 potamonimach od XIII w. Głęboka/Głęboki. czarny (19%) jest znacznie wyższy niż przym. średni (29). staw (18). Głęboka Debrz (1348) w dorzeczu Dunajca. używanymi w kontaktach lokalnych. dla dłuższych są nazwami odcinkowymi. Jakus-Borkową (1989: 147) są inne: udział przym. Do końca XVIII w. głównie nazw przymiotnikowych). także w dorzeczu Narwi. stok (92). snoza (14).6%). Trzecie miejsce na liście rangowej baz hydronimicznych zajmuje gniazdo leksykalne związane z przymiotnikiem głęboki (< psł. Sanu z Wisłokiem oraz Narwi. głęboki (7. słotwina (18).: Głąbia. z pewnym zagęszczeniem w dorzeczu Dunajca. nowy (18). Pozostałe bazy apelatywne (wraz z derywatami od form podstawowych) spośród 100 najczęściej używanych. zawierające 180 referentów. Głębokość – prototypowy wymiar wnętrza przedmiotów (por. na pozostałym obszarze – z mniejszą częstotliwością.

wierzba (17). arterią komunikacyjną łączącą świat lokalny z odległymi rejonami (por. bór (29). dno. niedźwiedź (21). dolina (17). łuk (13). 12 Podstawa ta pojawia się na zwartym obszarze w hydronimach dorzecza Wisłoki. olcha/olsza (59). łaz (21). takimi jak stawy. lipa (34). brzoza (48). kręta. P o d s t a w y z o o l o g i c z n e: bóbr (24). pola. Porządkowanie apelatywnego obrazu świata wody. lasy. Opisywana jest ze względu na czystość i barwę wody z kategoryzacją pozytywną i negatywną. 11 . głęboka. sposób. strumień. koza (17). buk (31). krynica. smug (19). nawsie (20 i 14). młyny. wytwarzanie przedmiotów codziennego użytku (wyroby lniane. zwierzęta. piekło (15). O k r e ś l e n i a o b i e k t ó w t e r e n o w y c h: góra (27). laska/leszczyna (18). *brъn. kopać (15). w jaki płynie: bystra. Wisłoka i Sanu. jasion/jesion (37). rzeki odbywa się podobnie do jej systematyzacji w warstwie proprialnej. wilk (24). drogi. Stanowi element podziału terytorialnego – jest barierą. która zbliżona jest do ludowego stereotypu rzeki. kał (17). szeroka. ryba (21). pranie. ujście. struga. las (52). przetwórstwo gliny). jej ruch i właściwości akustyczne. gród (15). W tradycji ludowej rzeka jest różnicowana i konkretyzowana za pomocą określeń: źródło. Rzeka jest też źródłem wody i pożywienia – ryb i ptaków wodnych. jastrząb (16). krzywa. górny i dolny bieg. dział (20). baba (21). cis (14). mętny (13). malina (14). P o d s t a w y f l o r y s t y c z n e: dąb (65). ciemny (12). wikliniarstwo. trzcina (17). wielka. granica (86). młynarstwo. granice. bród (35). mościć (25). wykorzystywana jest w celach praktycznych – kąpiel. a obraz potamonimów odapelatywnych stanowi fragment rzeczywistości interpretowanej i porządkowanej językowo. grab (23). wieś. urwa (13). łąka (16). łąki. osa/osika (18). jodła/jedla (27). zdrój. drzewa. gać (15). granicą oraz szlakiem. O k r e ś l e n i a d o t y c z ą c e k u l t u r y m a t e r i a l n e j i d u c h o w e j: młyn (95). jeziora. ropa (14)12. wyodrębniane są jej części: koryto. żaba (16). łąg/łęg (16). Z apelatywnych podstaw wykorzystywanych (często i nieco rzadziej) w kreowaniu hydronimów wyłania się bardzo konkretna rzeczywistość. tur (16).211 duży (14)11. i kulturowego: grody. zestawiana z innymi zbiornikami wody stojącej. mosty. konfrontowana z pozostałymi składnikami krajobrazu naturalnego: góry. jednostkowo w dorzeczu Dunajca.(19). wir. nurt. kobyła (14). Postrzegany jest jej rozmiar i kształt: długa. zadni (13). a także ich cechy. doliny. glina (35). Według wierzeń ludowych woda płynąca jest siedliskiem złych duchów (piekło). most. SSSL I 153–355). stok. jawor (33). skała (21). rokita (14). źródło. pokrzywa/koprzywa (24). Przymiotnik ten występuje jedynie jako człon określający w zestawieniach z członami utożsamiającymi od nazw obiektów sztucznych. świnia (21).

Bańkowski (głównie opierając się na materiale ojkonimicznym. Sičaková (2011: 78–87) w teoretycznym opracowaniu hydronimów słowackich. POLIONIMIA – ZMIENNOŚĆ. Rieger zestawił hydronimy z dorzecza Sanu podlegające przeobrażeniom słowotwórczym.V. słowotwórczych. który występowanie dwu (i więcej) obocznych postaci toponimu określa odpowiednio terminami dymorfizm i polimorfizm (BańMorf 7–8). uniwerbizacjom i adideacjom. J. niekiedy także hydronimicznym). paradygmatycznych oraz liczby. paralelizm nazewniczy wymiennie z dubletami nazwowymi. Synchroniczny opis zmian w mikrotoponimii przedstawiony został dla Śląska Cieszyńskiego (por. Jakus-Borkowa (Św 88–90). kodyfikacyjnej (nazwy . Biolik (2000: 15–24). zwrócił uwagę na zastępowanie sufiksów przymiotnikowych przez rzeczownikowe (por. PARALELIZM HYDRONIMÓW Różnorodne zmiany nazewnicze to zjawisko typowe dla toponimii. Badacze polscy różnie definiują terminy dotyczące zmian nazewniczych. Najszerzej problemem tym zajął się A. analizując hydronimię powiatu świeckiego. a samo zjawisko nazywa „podwójnością aktów nazewniczych”. brak natomiast obszerniejszego opisu tego typu przeobrażeń w hydronimii. Ustalenia tych autorów wykorzystane są w niniejszej pracy. Duma (1999a: 170–177). Krško (2003: 16) opowiada się za użyciem terminu polionimia na oznaczenie zjawisk niestabilności nazewniczej powstających na różnych płaszczyznach: diachronicznej (zmienność nazwy podczas wielowiekowego istnienia). J. Stosunkowo obszernie omówił zmienność hydronimów J. M. skupiając się raczej na etymologii i klasyfikacji semantyczno-nazwotwórczej. R. E. Na pograniczu tworów wariantywnych i paralelnych sytuuje nazwy zestawione z wymianą składnika topoleksemowego. RiegSan 220–222). Przegląd poglądów i terminów związanych z problematyką zmienności nazw zestawili J. Krško (2003: 14–22) we wstępie do hydronimii dorzecza Turca oraz L. WARIANTYWNOŚĆ. zajmując się nazwami rzecznymi lewobrzeżnego Mazowsza. Mrózek 1999: 154–158). socjalnej (typowe dla hydronimów nazwy odcinkowe funkcjonujące w różnych społecznościach). kilka stron poświęciła elipsom. Autorzy monografii hydronimicznych poszczególnych dorzeczy poświęcają opisowi zmian niewiele miejsca. Diachroniczne badania źródłowe pozwoliły opisać szczegółowo ten proces w odniesieniu do nazw miejscowych (por. BańMorf). zmiany fonetyczne i graficzne określa natomiast terminem wariantywność. Majtán (1980: 45) stosuje terminy wielonazwowość albo tautonimia na określenie zmian leksykalnych. a proces uniwerbizacji na przykładzie nazw wodnych Warmii i Mazur przeanalizowała M. dialektalnej (zapisy gwarowe). Mrózek (1990: 154–156) na gruncie synchronicznym używa w odniesieniu do mikrotoponimów określeń wariantywność.

ideologicznej (niezbyt częste w hydronimii). czy uda się podobne zjawiska omówić i sklasyfikować nawet po zebraniu materiału hydronimicznego z całej Polski”. np. Bańkowskiego. Słowotwórstwo gniazdowe. Isła. „termin” inspirowany pojęciem łańcuchy derywacyjne (por. M. substytucyjnej (odpowiedniki innojęzyczne w społecznościach mieszanych). występują czasami „łańcuchowo”1 i nie poddają się tak Zmiany łańcuchowe – niestabilność nazwy przejawiająca się w istnieniu wielu form różnych morfologicznie (dotyczących tego samego obiektu). II i III. Nazwy oboczne. Nie ma opracowania hydronimii podobnego do monografii A. nazwy odcinkowe większych cieków). morfologicznych i syntaktycznych nazwy zawierającej tę samą podstawę. Łupia. czyli nazwy jednego obiektu funkcjonujące w ciągu wieków (choć w konkretnej sytuacji onimicznej była to zapewne tylko jedna nazwa). kiedy – w ujęciu R. Sičakovej (2011: 78–81) wielonazwowość. Do zjawisk diachronicznych stosuje natomiast określenie hydronimy nieparalelne. polionimia to zjawiska związane z istnieniem nazw jednego obiektu utworzonych od różnych podstaw leksykalnych. W odniesieniu do zjawisk synchronicznych używa terminu hydronimy paralelne funkcjonujące w tym samym czasie w obrębie jednej wspólnoty komunikacyjnej oraz używane w tym samym czasie. dziś Skierniewka. które ujmowałoby kompleksowo zjawisko zmienności i – jak stwierdza J. emocjonalno-ekspresywnej.213 standaryzowane). synonimia onimiczna. Dla L. traktowane były w analizach jako odrębne hydronimy. ale z zachowaniem pierwotnej podstawy motywacyjnej. po postaci „wyjściowej” pojawia się hydronim stanowiący tytuł artykułu hasłowego. Zmiany fonetyczne w hydronimii badanego obszaru jako niezwiązane z systemem nazewnictwa nie stanowią przedmiotu rozważań. gdy pierwszy zapis nazwy wodnej nie był równobrzmiący z formą późniejszą lub współczesną. indeks nazw. głównie mniejszych cieków. Skarżyński. red. W niniejszej pracy. Brak owej stabilności najpełniej ilustruje w tej monografii. będący wariantem fonetycznym (rzadko). 1 . W niniejszym rozdziale koncentruję się na tych stadiach funkcjonowania i ewolucji hydronimów odapelatywnych. pojecie polionimia jest używane w szerszym zakresie – w odniesieniu do wszelkich zjawisk niestabilności hydronimów. ale przez różne grupy społeczne (tzw. Zmiany te są bardzo różnorodne. podobnie jak w opracowaniu J. czyli hydronimy utworzone od różnych podstaw leksykalnych (identyfikujące jeden obiekt). Zjawisko polionimii dotyczy ponad 1000 obiektów w dorzeczu Wisły. Dumy (1999: 191–199). Duma (2000c: 337) – „nie ma pewności. w których na skutek ingerencji czynników zewnątrzjęzykowych lub wewnątrzjęzykowych dochodzi do zmiany formy nazwy. stabilizacja relacji nazwa – obiekt i pełna proprializacja. Rozważania te dotyczą fazy postnominacyjnej. ale nie zawsze stabilność. Mimo pełnej świadomości trudności klasyfikacyjnych i interpretacyjnych postaram się przedstawić wybrane zagadnienia wariantywności odapelatywnych nazw wód płynących dorzecza Wisły w ciągu wieków. leksykalnym lub nazwą oboczną. operującej materiałem historycznym pozwalającym prześledzić zmiany nazewnicze w ciągu wieków. słowotwórczym. Šramka (1988: 27–29) – następuje desemantyzacja nazwy (zerwanie ze znaczeniem podstawy onimicznej). Wariantywność odnosi do zmian fonetycznych. Kraków 2003). Pomijane są również innojęzyczne warianty nazw obiektów (niemieckie czy bałtyckie). W sytuacjach. dziś Zawadka. które jako nazwy obce wymagają osobnego opracowania. Polionimia jest niekiedy sygnalizowana w poszczególnych częściach rozdziału I.

Raby). Potok Niedźwiedzi (2003) > Niedźwiedzi (2006). jako tworzenie z wyrażeń dwu.1. Są to zmiany trwałe (niezbyt liczne) oraz okresowe. które miały charakter trwały i okresowy. Przegląd wariantywności hydronimów nie wyczerpuje całej problematyki polionimii. Zmiany okresowe dokumentują poniższe zapisy: Czarny Potok (1877–1905) > . Jastrzębi Potok/Jastrzębi (1511). paradygmatu. uniwerbizację definiuje jako „wszelkie sposoby zastępowania nazw-paratez. analizując zmiany morfemiczne w toponimii (a właściwie ojkonimii) polskiej. zmian łańcuchowych. większy niż w toponimii. tj. 1. rzeka. Podobne typy uniwerbizacji wyróżnia i analizuje na apelatywnym materiale polskim i czeskim E. elipsę (substantywizującą. derywację dezintegracyjną wraz z adideacją.: Głęboki/Głęboki Potok (1577).lub kilkuwyrazowych jednego wyrazu. 1. Omawiane są zmiany najczęstsze. sufiksacja substantywizująca). Buttler (1981: 215) wymienia pięć zabiegów prowadzących do uniwerbizacji: derywację sufiksalną. Szczepańska (1994: 83–84). Częściej zachodzą w zestawieniach z członami odantroponimicznymi. Termin uniwerbizacja w obu opracowaniach rozumiany jest szeroko. D. jak i propriów zajmowało się wielu badaczy. Sanu. rzadziej z członami od przymiotników pospolitych.lub kilkunastokilometrowych. abrewiację i kompozycję. rodzaju. deadiektywizującą).214 łatwo porządkowaniu. zestawionych z dwu (przynajmniej wyrazów). zmiany liczby. co świadczy o żywej już wtedy tendencji do elipsy. dodanie członu dyferencyjnego). zawierających przymiotnik pospolity o charakterze topograficznym. kiedy to przez kilka wieków. a niekiedy w ciągu jednego stulecia forma nazwy dokumentowana na osi czasu nieustannie się zmienia. Potok Cegielny (1882) > Cegielny (1965). wymiany sufiksów. Obserwować tu można duży brak stabilności. Biolik. Charakterystyczne dla historii mikrohydronimów jest występowanie tzw. Bańkowski. zwłaszcza nazw małych obiektów. skróty morfemiczne. Elipsa substantywizująca w hydronimach dotyczy najczęściej zaniku terminu hydrograficznego typu potok. np. Wyróżnia on następujące typy uniwerbizacji: elipsa. Rybny Potok (1961) > Rybny (1964). dyferencjacje (sufiksacja. struga w nazwie zestawionej. dotyczy następujących nazw: Krzywy Potok (1786–1788) > Krzywy (1887). sufiksacja substantywizująca. por. co niewątpliwie ma związek z większą liczbą źródeł i zapisów dotyczących tego okresu. Występuje także w zestawieniach z członem przymiotnikowym o charakterze kulturowym: Graniczny Potok (1965) > Graniczny (1966). dodanie sufiksu czy odwrotnie – elipsie towarzyszy zmiana rodzaju lub wtórne dodanie sufiksu. badając wycinkowo hydronimy paratetyczne (2000). Elipsa w zestawieniach hydronimicznych. Poświadczone są one głównie w XIX i XX w.. w znacznej większości znajdujących się w dorzeczu górnej Wisły (dopływy Dunajca. transformacja w zrost i złożenie. nazwami jednowyrazowymi” (BańMorf 14). A. Zmiany te dotyczą głównie obiektów kilku. UNIWERBIZACJE Uniwerbizacją zarówno apelatywów. Kilka przykładów dubletów udokumentowanych jest jednak w wiekach wcześniejszych. Soły. które wynikają z braku stabilności nazwy i niejednolitych sposobów zapisywania hydronimów zestawionych w różnych typach źródeł. Gorąca Rzeka (1881) > Gorąca (1965). uniwerbizacje (elipsa. zmianie rodzaju towarzyszy przekształcenie w zestawienie. Podobnie na problematykę tę patrzy M. Średnia Rzeczka (1961–1970) > Średnia (1963).

który był modyfikowany i weryfikowany. por. -ec. kilkakrotnie użyty został również suf. w hydronimach określających obiekty w dorzeczu górnej Wisły. także w związku z istniejącymi równobrzmiącymi nazwami miejscowymi lub terenowymi. że dominują zestawienia z członem potok. co wynika przede wszystkim z tego. rzeczka. -nica i -ka spotykamy w XV w. Niedźwiedzi Potok (1877–1905) > Niedźwiedzik/Niedźwiedzi Potok (1886) > Niedźwiedzi (1962) > Niedźwiedzik/Niedźwiedzi (Potok) (1965) > Niedźwiedź (1980).2. Uniwerbizacje zestawień z członami rzeka.215 Czarny (1931) > Czarny (Potok) (1965). Dokonują się one głównie w XIX i XX w. 1. okresowe: Kanał Główny (1965) > Głównik (1971) > Kanał Główny (2005). Stracony Potok (1963) > Stracony (1964) > Stracony Potok (2006). Szybowy Potok (1574) > Szybowiec (1786–1788) > Szybówka (1888). Biały Potok ((1446) 1504) > Bi(e)lanka (1962). który uległ elipsie. ile raczej z niestabilnością modelu nazewniczego. W formie tej dodatkowo wystąpiła fałszywa dekompozycja i zanik S-. Do substantywizacji służy przede wszystkim suf. Uniwerbizacja przez elipsę członu charakteryzującego typ obiektu i sufiksację substantywizującą ma również charakter trwały i okresowy. struga poświadczone są jednostkowo. uznanego za przyim- . Najczęściej zjawisko to zachodzi w hydronimach typu X-(ow)ski + termin hydrograficzny > X-(an)ka z przymiotnikiem pochodzenia odonimicznego. 2 kowe. a inne terminy hydrograficzne występują rzadziej. -ica. Siwa Woda/Siwy (1889) > Siwa Woda (1937) > Siwa Woda/Siwianka/ Siwa (1965). Łubiany Stok ((1421) 1456) > Łubianka (1425) > Łubiany (1426) > Łubiany Stok (1427) > Łubianka (1468). Mamy tu do czynienia nie tyle z brakiem ciągłości nazewniczej. Potok Czerwony (1893) > Czerwonka (1964). co ma związek z dostosowaniem do rodzaju terminu topograficznego niewyrażanego w nazwie (ale zapewne funkcjonującego w sferze asocjacyjnej). Czerwony Potok (1591) > Czerwony (1962) > Czerwony (Potok) (1965) > Czerwony Potok (2006). Najwcześniejsze przykłady uniwerbizacji substantywizującej z użyciem suf. niekiedy zmiana rodzaju: Leśna Woda (XVI w. Biała Woda (1880) > Biały (1962) > Biały Potok (1964) > Biała Woda/Biały (Potok) (1965) > Biały Potok (1985). Okresowemu zanikowi terminu hydrograficznego w zestawieniach towarzyszy niekiedy zmiana rodzaju gramatycznego. W kolejnych przykładach obserwować można wielokrotne zmiany formy nazwy przy zachowaniu tej samej podstawy. rzadziej -ówka. W badanym materiale wśród przykładów zmian trwałych dominuje elipsa członu potok. gdyż pierwotna podstawa motywacyjna jest zachowana.) > Leśniówka (1786–1788) > Leśna (1961) > Leśniówka (1964).: *Skiej(s)tów Stok (1426) > Skiejstownica (1436) > Kejstówka2 (1565). Czarny Potok (1893) > Czarna (1965). Szeroki/Potok Szeroki (1849–1854) > Szeroki (1965) > Szeroki Potok (2006). Suchy Potok (1704–1725) > Suchy (1786–1788) > Suchy (1962) > Suchy Potok (1964) > Suchy (1984) > Suchy Potok (2006). np. -ka oraz jego rozszerzone postaci -anka. -ik. innego niż ten. w mazowieckich hydronimach odapelatywnych dziś nieistniejących. gdzie sufiksację (niekiedy wieloprzyrostkową) poprzedza lub towarzyszy jej elipsa członu rzeczownikowego. Zmiany takie rzadziej zaobserwować można w zestawieniach z przymiotnikiem odapelatywnym. najczęściej niewielkich rozmiarów. Inne przykłady tej transformacji to: Biała Woda (1839) > Białka (1882). Suchy Potok (1890) > Suchy (1885) > Suchy (Potok)/Sucha (1965) > Suchy Potok (2006).

ani w ujęciu staroeuropeistów – tworzone wokół archaicznych rdzeni (por. . Mień. Nie są to gniazda w rozumieniu J. i transonim odhydronimiczny (ojkonim lub mikrotoponim) oraz relacje między nimi wymuszające polaryzację hydronimu. Kontekst ten wiąże się z istnieniem gniazd onimicznych. Zjawisko dyferencjacji hydronimu w stosunku do ojkonimu odnotować można wśród potamonimów warstwy najstarszej. n. n. m. określających duże obiekty. Żółkiewka. m. m. Kubra (1565) > Kubrzenica (1660–1661) > Kubra (1795) > Kubrzanka (1808) > Kubra (1975) > Kubrzanka. m. por. Mała). Liw. m. por. m. -ka Dobrowódka (1964) dokumentuje jednocześnie dyferencjację hydronimu w stosunku do odhydronimicznej n. Mława (1459) > Mławka (1570). n. Kościelna. kontekst onimiczny. n. Uszew. n. por.) > Pewlica (1704–1725). m. Sawa (2 ×). Marginalność tego zjawiska w hydronimii wynika z faktu. stanowiący centrum gniazda. Jasieł (1570) > Jasiołka (1855). Udolph 1990). wtórnie Jasło. *Pewel/Pewel Wielka (XVI w. Sawa (1465) > Sawka (1491). Jasieł. m. n.3. m. por. Iłża. m. Stwierdzenie to dotyczy ojkonimii. Żółkiew (1455–1480) > Żółkiewka (1786) > Żółkiewianka/Żółkiewka (1965). n. Jania (Stara. n. por. Strabla (1576) > Strabelka (1997). Istnienie gniazd onimicznych było sygnalizowane w rozdziale III przez umieszczenie w przypisach równobrzmiących nazw miejscowych lub terenowych wtórnych w stosunku do hydronimów. por. Rozwadowskiego. Strabla. Tyrawa (1546) > Tyrawka (1554) > Tyrawa (1565) > Tyrawka (1849–54) > Tyrawa (1884) > Tyrawka (1892). Radawa. n. Liw (1483) > Liwiec (1503) > Liw (1511) > Liw (1524) > Liwiec (1526) > Liw (1535) > Liw (1553) > Liwiec (1565). por. Dobrowoda (szerzej o tym zjawisku w podrozdziale 2. Hoczew. z hydronimem pierwotnym jako centrum. n. n. Bańkowski – najczęściej poświadczonym sposobem przekształceń paratez zestawionych z przymiotnika (niedzierżawczego) i rzeczownika (BańMorf 27). W opisie zmian dyferencyjnych analizowane są dwa elementy gniazda. np. Włodawa (1742) > Włodawka (1839). n. Kubrzenica (1998). m. n. por. n. m. n. n. m. m. n. m.216 1. co odzwierciedlają zapisy: Hoczew (1511) > Hoczewka (1630). por. m. iż zestawienia przymiotnikowo-rzeczownikowe stanowią produktywny hydronimiczny model nazewniczy. *Radawa/Radawka (1877–1905). *Zgowiądź/Zgowiędza (1252) > Zgowiętka (1255) > Zgłowiączka (1785). choć ostatecznie ojkonimy i mikrotoponimy uznane zostały za ponowione. dotyczącym dyferencjacji). por. Jan(i)a (1303) > (Janka) Jonka (1882). por. por. Z rzadka odnośniki te wyrażały pewne wątpliwości co do pierwotności hydronimów. por. Rawa (1616–1620) > Rawka (1789).: Białybrzeg/Biały Brzeg (1557) > Białobrzeg (1644) w odniesieniu do obiektu w dorzeczu Sanu. Leśna). Mień (1440) > Mianka (1839). por. konstruowane z toponimów w procesie transonimizacji. a mianowicie: hydronim pierwotny w stosunku do toponimów. Włodawa. Tyrawa. Pewel (Ślemieńska. Kubra (Nowa i Stara). Żółkiew. Isłża (1241) > Iłżeczka (1564–1565) > Ilża (1839) > Iłżanka (1863). m. Uszew (1570) > Uszwica (1839). Uniwerbizacja przez transformację w złożenie jest – jak stwierdza A. lecz wzorowane na gniazdach słowotwórczych. w hydronimii odnotowano natomiast tylko izolowane potwierdzenia tego procesu. m. Mława. por. DYFERENCJACJE Dyferencjacje w hydronimach odapelatywnych są specyficznym typem wymiany sufiksów wymuszonej przez tzw. Rawa (2 ×). por. por. 2. „gniazdo Wisły” (Rozwadowski 1948: 282–292). Przekształcenie zestawienia Dobra Woda (1576) w złożenie z suf. por.

m. por. m. m. por. n. m. n. por. por. por. najczęściej przy użyciu suf. n. Olszowa (1409) > Olszowianka (1962). W hydronimie i ojkonimie Zgłowiączka po pierwotnej dyferencjacji. Krępa. n. por. Łukawa. Czerna. m. n. por. n. *Mozgawa > Mozgawka (1787) > Mozgawa (1938) > Mozgawka (1961). m. Olszowa. por.217 por. Konopata (1971) > Konopatka (2006). por. m. Bystra. por. Siara (1388) > Siarka (1855). n. n. n. Zmiennica. por. por. *Klikawa > Klikawka (1883). m. Wśród hydronimów archaicznych 16 podlegało dyferencjacji. Łętownia. por. Biała (Błotna). n. Do dyferencjacji najczęściej używany jest również suf. Jodłowa. por. Rylska (1880) > Rylski (1888) > Rylsk/ Rylska (1889) > Rylka (1962). m. Meszna (1715) > Meszynka/Meszenka (1786–1788) > Meszna (1786–1788) > Mesznianka (1965). . nastąpiło zrównanie nazw obu obiektów. n. Moszczenica ((1348) 1584) > Moszczanka (1855). por. m. Rzyki (1889) > Rzyczanka (1934). por. n. m. Jeskra (1396) > Jaskrzanka (1784). Jaskra. por. Mozgawa. Morawica. 3 Okresowo dyferencjacja (lub renominacja na bazie n. Drwiena (1262) > Drwinka (1881). n. m. m. Chlewna. Baszn(i)a. n. m. jak i nazw warstwy nowszej. n. por. n. wsi) z użyciem suf. Czerna (1848) > Czernka (1881) > Czerniówka (1964) > Czernka (1991) > Czernka (2006). a wspólnym jej ogniwem jest istnienie ojkonimu równobrzmiącego z pierwotnym hydronimem. m. m. Morawica (1391) > Morawka (1470–1480) > Morawka/ Morawica (1787) > Morawka (1938). Kalina. Moszczenica. n. m. Rzyki. która miała miejsce już w XIII w. m. Rylsk. Bączal (1880) > Bączałka (1964). Głębokie (1846) > Głęboczanka (1962). por. Kamienica. Ponikiew (1564) > Ponikiewka (1786–1788). Ch(w)oroszcza (1510) > Choroszczanka (1963). rzadziej -ica (2) oraz -ec (1). m. m. m. Relsko. m. Pełch (1418) > Pełchówka (1863). Mszana. n. n. n. por. Jasienica. m. Biała (1368) > Białki (1462). Kalina (1786–1788) > Kalinka (1963). n. n. n. m. Biała (1787) > Białka (1880). m. Głębokie. n. m. Dukla. -ka. m. por. por. por. por. należących do różnych typów nazwotwórczych. *Bystra > der Kleinen Bistra (1592) > Bystra (1786–1788) > Bysterka (1965). n. Zgowiądź (1155) > Zgowiętka (1282) > Zgłowiączka. m. Choroszcz. por. Ostrusza (1564) > Ostruszka (1765) > Ostrusza (1880) > Ostruszanka (Ostrószanka) (1961) > Ostrusza (1965) > Ostruszanka (1980). por. z dodatkową pluralizacją. por. m. n. por. Chlewna/Chlewianka (1786–1788) > Chlewna (1845) > Chlewianka (2006). por. Ponikiew. Kemmenicz ((1351) 1400) > Kamionka/Kamienica (1565) > Kamienica (1572–1574) > Kamionka (1882). m. por. n. por. Pełch. n. Ostrusza. por. m. m. por. n.. n. Olszana. -ski. Rdzawa. n. Kasina (1425) > Kasinka (1786–1788) > Kasina (1855) > Kasinka/Kasinianka (1964) > Kasinka/Kasina (1965) > Kasinka (1980) > Kasinianka (2006). Konopata. n. Meszna. *Łukawa/Łukawka (1791) > Łukawa (1965) > Łukawka (1983). n. Dołżyca (1512) > Dołżyczka (1786–1788) > Dołżyca (1881) > Dołżycki (1885)3 > Dołżyczka (1966). Jasienica (1531) > Jasionka/Jasienica (1965). Jodłowa (1359) > Jodłówka (1564). n. m. Klikawa. n. które ten proces wymusza. Łętownia (1433) > Łętowienka (1526) > Łętownianka (1965) > Łętowianka (1966). Dukla (1373) > Dukielka (1402). m. Bączal. Sufiksacja dyferencyjna dotyczy zarówno nazw warstwy najstarszej. Olszana (1293) > Olszanka (1882). por. Zminica (1448) > Zminnica (1563) > Zminica (1569) > Zmienniczka (1965). Mszana (1365) > Mszana/Mszanka (1855) > Mszana/Mszanka (1885) > Mszanka (1934). por. Drwinia. Kasina Wielka. -ka (-anka): Baszna (1388) > Baszenka (1565). por. m. Krępa (1480) > Krępianka (1517). n. por. m. Biała. m. n. por. n. Rdzawka (1888) > Rdzawka (1962) > Rdzawianka (1964) > Rdzawka/Rdzawianka (1965) > Rdzawka (1980). m. n. ter. Dołżyca. Siary.

n. *Branica > Bryniczka (1342) > Bryniczka (1965) > Brynica (1966). n. m. por. m. m. por. por. > Jaworniczek (1786–1788) > Jawornik (1877–1905) > Jaworniczek/Jawornik (1882) > Jawornik (1931). por. por. m. n. Poryte-Jabłoń. m. -ek – Nozdrzec (1554) > Nozdrzeczek (1886). Są to: -ec – Nur (1424) > Nurzec (1500) > Nur (1557) > Nurzec (1566). Brynica (Mokra. m. Jaworzyna (1962) > Jaworzynka (1985) > Jaworzyna (2006). por. Potok Mały i Wielki. Jaworzyna. n. m. -ek. Czarnej Nidy ( Nida). por. a także na wahania w wyborze właściwej formy. *Kamienna > Kamionka (1537) > Kamienna (1930) > Kamienna/Kamionka (1965) > Kamienna/Kamionka (1966) > Kamienna (1983). Skawa (1333) > Skawina (1364) > Skawa (1470–1480) > Skawina (1786) > Skawa (1787). Jeziora. Czarna (1964) > Czarnianka (1965) > Czarna (2006). Bączala > Bączalka. m. Kamienna. por. -anka. rz. n. W wypadku dwu zmian dyferencyjnych z użyciem suf. n. n. -ka udokumentowano efemeryczne. Jamna (Dolna i Górna). n. Zmiany okresowe z udziałem sufiksów -ica. Nie jest tu udokumentowany udział tzw. 50. Dziechcin > Dziechcinka. Jeziora (1660–1661) > Jeziorka (1820) > Jeziorna (1880) > Jeziorna/Jeziorka/Jeziora (1882) > Jeziorka (1980). Inne przyrostki pojawiają się w funkcji dyferencyjnej sporadycznie. por. -anka podlegały następujące hydronimy: Blizna/Blizenka (1524) > Blizna (1888). m. por. Blizna. Hydronim Bobrza. n. por. -ik. m. obecne na ma- . m. m. por. -anka. por. Dzirzbia/Dzirzbienica (1472) > Dzirzbia (1476). n. -ka. np. por. n. m. n. n.) > Bączalka (1880). Jawornik. pd. m. m. Skawa. oraz -ka/-ówka.75 km. n. por. Branew. m. Jawornik (1544–1545) XVIII w.: Jabłoń ((1435) 1456) > Jabłonia (1472) > Jabłona (1521) > Jabłona (1565) > Jabłonka (1839) > Jabłonka/Jabłonna (1882) > Jabłonka (2006). -ec wraz z -ica – Ruz (1240) > Róziec (1781) > Różec (1972) > Ruziec/Ruzica/Różec (1965) > Ruzica/Ruziec (2004) > Ruziec (2006). Ruże. n. por. Krzywiec. -ka. Sucha). n. Mierzawa (1966) > Mierzawka (1966) > Mierzawa (1980). Meszenka/Mesznianka. por. m. m. n. Materiał hydronimiczny dostarcza przykładów na dyferencjację wielokrotną. Jamna (1511) > Jamnica (1565) > Jamninka (1849–1854) > Jamnenka (1929–1936) > Jamninka (1931). o dł. n. choć do końca nie można go wykluczyć. por. Dzierzbia. -ina dokumentują zapisy następujących hydronimów: Branew (1515) > Branwica (1808) > Branew/Branwica (1880) > Branwica (1929–1936) > Branew (1971). por. por. por. -ówka odnotowana w kilku nazwach. -ica. gdyż nie wszystkie mikrotoponimy należące do danego gniazda onimicznego są ujęte w opracowaniach. Mierzawa. Potok/Potoczka (1465) > Potoczka (1529) > Potok (1966). np. Krzywczyk (1966) > Krzywiec (1974) > Krzywczanka (1980). n. m. Okresowym zmianom dyferencyjnym przy użyciu suf. jest przykładem dyferencjacji wielokrotnej (która ostatecznie się nie utrwaliła) przy użyciu suf. por. późniejsze zjawisko zrównania form hydronimu i ojkonimu: Bączala ((1376) XV w. Rdzawka/Rdzawianka. n. Dziechcin (1934) > Dziechcinka (1962) > Dziechcin/Dziechcinka (1965) > Dziechcinka (2006). Nozdrzec. m Czarna. Zjawiskiem z pogranicza dyferencjacji jest deminutywizacja za pomocą suf.218 Trzeba zwrócić uwagę na istnienie równoległych postaci z sufiksami -ka/-’anka: Kasinka/Kasinianka. por. n. Bobrza. m. Czernka/Czerniówka. kontekstu onimicznego. w gb. Bobrzanka (1983) > Bobrza (2006). Nur. Bobrza (1787) > Bobrek/Bobrza (1839) > Bobrek (1856) > Bobrza/Bobrzyca (1880) > Bobrza (1961) > Bobrzanka (1966) > Bobrza.

Słona (1289) > Słonka (1520). W wypadku formacji z wahaniem -awa/-owa można założyć istnienie pierwotnej n. -ina. Grodnia. z suf. Łososina (1961) > Łososianka/Łososinka (1964) > Łososina (1964). W przypadku kilku hydronimów substantywizacji towarzyszy ucięcie sufiksu przymiotnikowego. lub językowe związane z ekspansją przyrostka -ka. Podlegają jej nazwy w formie przymiotników niemotywowanych. -ka. Sinaw(a) (1350) > Sinówka (Sinowa Struga) (1936–1939) > Sinowa (1964) > Sinowa Struga (1965). to w hydronimii udokumentowana jest w hydronimach odprzymiotnikowych i odimiesłowowych. Punikła (1888) > Punikułka (1965). Jasiona (1351) > Jasienna (1846) > Jasienianka (1962). Strzemeszna ((1414–1425) 1456) > Strzemesznica (1427). Leniwa (1867) > Leniwka (1963). Smuga/Smużka (1965) > Smuga (1972). też -ja. Biała/gb.219 pach. por. BańMorf 21–25). i̯ aźv́ iηka. -ny. Młyńska (1786–88) > Młynówka (1961). Przyrostek -ka (wraz z rozszerzeniami) brał udział w urzeczownikowieniu (niekiedy tylko okresowym) następujących hydronimów: Biała (1845) > Białka (1847). Zarębczany (1786–88) > Zarębki (1855). Zmiany tego typu mogły mieć przyczyny pozajęzykowe. jak niewielkie rozmiary obiektu. Najwcześniejsze poświadczenia. Przebiega ona głównie z udziałem sufiksu -ka (efemerycznie -ki). Białka (1965) > Białka (1971) > Biała (1980). Ropa/Ropianka (1965). Jzwiny (1855) > Idźwinka (1964)/gw. Mrówla/Mrowla/Mrówka (1965) > Mrówka (1966) > Mrówka (1980) > Mrowla4 (2006). -ica oraz sporadycznie -ec. Horodnia (1881) > Horodnianka (1900). np. Płona (1474) > Płonia (1491) > Płona (1521) > Płonka (1775) > Płonka (2006). *Brona > Bronka (1576) > Bronka/Bronia (1880) > Bronka (1963) > Bronka/Bronia (1965) > Bronka (1972). i występowały w nazwach cieków od górnej Wisły po środkową jej część.. Smugawa (1786–1788) > Smukawa (1889) > Smugawka (1964). -nica. -owy. SUFIKSACJE SUBSTANTYWIZUJĄCE O ile w ojkonimii sufiksacja substantywizująca dotyczy nazw paratetycznych (por. z XIV– –XV w. Głęboka (1846) > Głębówka (1881). Szumiąca (1902) > Szumionka (1963) > Szumiąca (1971) > Szumionka (2004). Leniwa (1970) > Leniwka (1970) > Leniwa (1980) > Leniwka (2006). Pozostałe zmiany dokonywały się w XIX–XX w. też -ik. dotyczące obiektów wodnych w dorzeczu dolnej Wisły i Narwi: Jastrzębia (1198) 1290–1291 > Jestrzębnica (1305). 3. który w nowszych czasach można uznać za typowo hydronimiczny. Smarkawa (1350) > Smarkowa (1964) > Smarkówka (2006). *Śrzona > Szronka/Szrenka (1965). ale niekiedy też tylko okresowy: Borowiec (1891) > Borowcówka (1964). -any. -ski. Leśna (1934) > Leśnianka/Leśna (1962) > Leśnianka (1964) > Leśna (1965) > Leśnianka (2006). -ica. . zestawionej (niekiedy jest to poświadczone) i uniwerbizację suf. Śmierdząca/ Śmierdzionka (1965). Kamiona (1349) > (Kamienica) Kemmenicz ((1351) 1400). Słony (1889) > Słomianka/Słonianka (1962). mają warianty z dodanym suf. Piaseczna/Piasecznica ((1440) 1456). Studzona (1419) > Studzienna (1848) > Studzianka (1961) > Studzienna (1963) > Studzienna (1965). 4 Nazwa zawiera l epentetyczne. Młyński (1885) > Młynówka (1893). Proces ten miał zasadniczo charakter trwały. Leszczna (1965) > Leszczka (1972) > Leszczna (1983) > Leszczka (2006). Olszowy (1877–1905) > Olszówka/Olszowy (1886) > Olszowy Potok (1965) > Olszowy (2006).

por. Wielka Suszanka.2. Limierzyska (1855) > Limierzysko (1884) > Limierzyska (1962) > Limierzysko (1965) > Limierzyska (1980) > Lemierzysko (2006). ogólnie rzecz ujmując. rozmieszczonych na obszarze całego dorzecza od Dunajca przez Bug. Raby. powiązanie z liczbą obiektów. (okresowo) Jałówki (1961–1970) > Jałówka (1966). por. Baranie (1886) > Baraniec (1891) > Potok Baranie (1965) > Barani Potok/Baranie (1965).) > Wapienik (1855) > Wapnik (1892) > Wapenik (1897) > Wapiennik (1962) > Wapnik (1965) > Wapiennik (2006).: Jaworzniki (1415) > Jaworznik (1417) w dorzeczu Nidzicy. Świdnice/Świdnica ((1450) 1490) > Świdnica ((1503) 1519) w dorzeczu Liwca. Hydronimy w formie plurale tantum miały. Suszonka (1786–1788). m. Niestabilność ta jest związana z istnieniem n. por. Łęgi/Łęg (1966) > Łęgi (1980) > Łęg (2006). por. Rostoki (1537) > Roztoki (1881) > Rostoka (1888) > Roztoka (1889). powstała w wyniku kilku nakładających się zmian z udziałem kontekstu onimicznego. Narew po Brdę. ZMIANY LICZBY Zmiana liczby w hydronimii dorzecza Wisły nie jest zjawiskiem częstym i ma raczej charakter marginalny. Grodzisko (1881) > Grodziska (1888) > Grodzisko (1890) > Grodziszczanka (1960) > Grodzisko/Grodziska (1965) > Grodziszczanka (1980). się upowszechni. Błonia (1882) > Błonie (1966). Wahaniu liczby towarzyszy i jednocześnie przerywa je ostatecznie dodanie suf. Są to: Bagniska (1883) > Bagnisko (1965). Zmiana liczby pojedynczej na mnogą może mieć związek . 4. Singularyzacja dotyczy niewielkiej liczby hydronimów. Wapienny (XVI w. pd. Wstążki (1888) > Stążki/Wstążki (1890) > Stążki (1892) > Stążka (1963). Studziany/Studziennik (1786–1788). Reprezentują ją jedynie nazwy: Mutny (1526) > Mutnik (1885). Najstarsze przykłady zmiany formy pluralnej na singularną zaświadczone są w XV w. a formy pluralne (pluralia tantum) stanowią w badanym materiale jedynie 5% (ok. Obejmuje nazwy (często okresowe warianty leksykalne) obiektów niezbyt dużych (do 20 km). W nazewnictwie wodnym dominują formy singularne (singularia tantum). Źródliska (1889) > Źródlisko (1965). Znacznie mniej jest przykładów na substantywizację za pomocą przyrostka -ik. Kamiony (1849–1854) > Kamieniec (1881) > Kamionka (1966). oraz -ec. 4. Mostki (1885) > Mostek (1965). choć nie zawsze. Pojedyncze zmiany dokonały się z udziałem sufiksu -ina. w. Mała Sucha (powstałej w wyniku dyferencjacji) oraz n. -’anka/gw.1. Forma ta nie była stabilna. Czas pokaże. Stawiska (1855) > Stawisko (1884) > Ze Stawisk (1965) > Stawisko (1965).220 Współczesna n. Pierwotny hydronim Sucha (1351) uległ w XVIII w. Pozostałe zmiany dokonały się w XIX–XX w. i ma charakter trwały. 4. głównie nazw na -ice (> -ica). utworzonych od podstaw topograficznych. Małe Stoki (1428) > Mały Stok (1480) w dorzeczu Narwi. Kryniczki (1890) > Kryniczka (1892) > Kryniczki (1929). w XIX i XX w. gb. -ki (> -ka). Czerna (1504) > Czyrnina (1504) > Czerna (1555). substantywizacji z użyciem suf. -anka. Wielka Sucha (1984) > Wielka Suszanka (2006). czy forma zestandaryzowana z 2006 r. pojawiły się następne warianty: Sucha (1855) > W(ielki) Suchy/Suszanka (1877–1905) > W(ielk)a Sucha/Suszanka (1934) > Suszanka/Wielka Suszanka (1964) > Suszanka. -onka. 350) nazw. -iska (> -isko). Wielka Sucha.

Stawisko (1786–1788) > Stawiska (1846). Dublety odnotowane w XX w.) > Tuczyna (1786) > Tuczyn (1839). Zmiana rodzaju żeńskiego na męski najwcześniej odnotowana jest w hydronimie rzeczownikowym. Sumnik (1786–1788) > Sumniki (1934). Bystry (1931) > Bystra (1934–1937) > Bystra (1962) > Bystry/Bystra (1965) > Bystra (1980) > Bystry (2006). 5. Wahania rodzaju towarzyszą często innym procesom. Bystre. Gronik (1977) > Groniki (1989) > Gronik (1995) > Groniki (2006). odnoszących się prawie wyłącznie do niewielkich obiektów w dorzeczu górnej Wisły po San. Pozostałe przykłady to: Bech (1849–1854) > Bechy (1880). Zmiany rodzaju dokonały się lub miały miejsce tylko okresowo. Okresowo renominacja na bazie n. głównie w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły. później w dublecie Struga/Strug (1786–1788) oraz w hydronimach przymiotnikowych: Bystra (1704–1725) > Bystry/Bystra (1786–1788) > Bystra (1844). W formacjach rzeczownikowych zmianie uległy hydronimy Kostrzyn/Kostrzyna (1436) > Kosztrzyn (1455–1480) i Śmierdzioch/Śmierdziucha (1889). W hydronimii dominuje paradygmat żeński.. Głęboki (1849–1854) > Głęboka (1880) > Głęboki (1881). Zmiany te dokonywały się w XIX i XX w. Pluralizacja objęła kilkanaście nazw niewielkich obiektów. lecz tkwiącego w świadomości użytkowników. nazwy odprzymiotnikowe: Bystry (1591) > Bystra (1595) > Bystry (1888) > Bystry (1962) > Bystrzański6 (1964) > Bystry (1965). Przyczyną wahań rodzaju jest wpływ nazw o rodzaju gramatycznym dominującym na danym terenie oraz dostosowanie do rodzaju terminu hydrograficznego nieużytego w nazwie. nazw rodzaju męskiego jest nieco mniej. Gliniec (1235) > Glińce (1365) > Gliniec (1900). . Zmiana rodzaju męskiego na żeński nie jest zjawiskiem częstym ani trwałym. Olszyna (1886) > Olszyny (1888). por.1. głównie przymiotnikowych. np. -ka. Stabilizację form rodzaju żeńskiego wspomaga deminutywizacja za pomocą suf. por. Poświadczają ją już od XVI w. Przyłęga (1882) > Przyłęgi (1965). Roztok (1888) > Rostoka (1902) > Roztok (1931) > Roztoczka (1962) > Roztoka/Roztok 5 6 Pluralizacja została poprzedzona wymianą członu dyferencyjnego zestawienia oraz elipsą. Cieciorka (1534) > Cieciorki (1786–1788). Borowy (1938) > Borowa (1962) > Borowy/Borowa (1965) > Borowy (1980). Rastoka (1845) > Raztoki (1962). Kalenica (1460) > Kalnice/Kalenica (1965). 5.: Roztok (1877–1905) > Roztoka. w dorzeczu Raby. zwłaszcza w dorzeczu Sanu. dotyczą obiektu z dorzecza Wieprza – Rudka/Rudki (1965). 5. w kilkudziesięciu hydronimach singularnych.221 z poszerzeniem zakresu użycia nazwy na małe dopływy głównego cieku. Koniotopia (1570) > Konietopy (1881). dlatego też zmiany w obrębie rodzaju żeńskiego są rzadkie. Sucha Rostoka (1537)/Dalsza Rostoka (1537) > Roztoki (1877–1905)5..2. ZMIANY RODZAJU Ponad 50% badanych hydronimów ma formę rodzaju żeńskiego. Roztoka (1877–1905) > Roztoki (1881) > Roztoki/Roztoka (1965). choć jest przykład na taki rozwój już w XIV w. m. Tuczyna (1470–1480) > Tuczyn (XVI w. Średni/Średnia (1965) > Średnia (1965). Rylska (1880) > Rylski (1888) > Rylska (1889).

222 (1965) > Roztoczka (1965). Debrz (1786–1788) > Debrza/Debrz (1965) > Debrze (1965). Krzywa/Krywa (1883) > Krywy (1937) > Krzywe (1891) > Krzywy Potok (1964).: Smarkate (1855) > Smarkata (1889) > Smarkata (Rzeka) (1965) > Smarkata (1966).4. XVI: Poławne/Poławny (1523). Lasowy (1884) > Lasowa Rzeka (1964). Wielokierunkowym zmianom rodzaju w hydronimach przymiotnikowych towarzyszy często dodanie (trwałe lub okresowe) członu powstałego od terminu hydrograficznego. Zmianie rodzaju może towarzyszyć dodanie suf. 5. . Równe (1965) > Równy (1980). 5. Sucha (1846) > Suchy (1962) > Potok Suchy (2006). por. Zimne (1846) > Zimny (1885) > Zimne (1949) > Potok Zimny (1962) > Zimne (1964) > Zimny (1965) > Zimne (2006). Kruszynie (1966) > Kruszyna (2006). Słonne (1849–1854) > Słonny Potok (1965). Glinne (1596) > Rzeka Glinna (1786–1788) > Glinny (1786–1788). odnoszących się natomiast często do dużych obiektów. 6. np. Niekiedy wahania rozstrzygane są przez urzędowe dodanie członu rzeczownikowego: Graniczna/Graniczny (1965) > Graniczny (1966) > Graniczny Potok (2006). Głębokie (1849–1854) > Głęboki Potok (1914).: Barani (1880) > Baranie (1886) > Baraniec (1891) > Baranie (1965) > Barani Potok/Baranie (1965) > Baranie (1983). Poświadcza to wiele przykładów: Bukowa (1764–1768) > Bukowy Potok/Bukowa (1789) > Bukowy (1934) > Potok Bukowy (1962) > Bukowy (1965) > Potok Bukowy (2006). Zmiany rodzaju nijakiego na męski. Są one słabiej udokumentowane w hydronimii niż w ojkonimii.3. Zjawisko zmiany paradygmatu obejmuje nazwy obiektów na obszarze całego dorzecza. Słona B. Głęboki (1955) > Głębokie (1964) > Głęboki Potok (1965). Szumny (1845) > Szumne (1964). Zmiana rodzaju nijakiego na żeński jest zauważalna od XIX w. Czarny (1564) > Czarna Rzeka (1845) > Czarny (1934) > Czarna Rzeka (1961).. 5. przebiega z udziałem suf. że stabilizowanie rodzaju trwa przez cały okres funkcjonowania nazwy. choć dotyczą tych samych formacji. ZMIANY PARADYGMATU Zmiany paradygmatu dotyczą niewielkiej liczby odapelatywnych nazw wodnych.5. na którym zmiany te dokonywałyby się z większą częstotliwością. Zdarza się. tendencje maskulinizacyjne w hydronimii udokumentowane są już od w. a niekiedy nawet nazw równobrzmiących (homonimów kategorialnych). brak tu terenu. Strug (1786–1788) > Strug/Struga/Struha (1890) > Strug (1931) > Struga (1934–1937) > Strug (1962). Feminizacyjna zmiana: Mokrzyc (1845) > Mokrzec (1883) > Mokrzcza (1963). Bystre/ Bystra (1880) > Bystry (1891) > Bystra Woda (1895) > Bystra (1937). (1855) > Słona/Słony (1889) > Słony Potok (1964) > Słony (1965). por. Zmiany rodzaju męskiego na nijaki egzemplifikują następujące nazwy: Bystry (1880) > Bystre (1877–1905) > Bystry (1931). -ja. Rybne (1704–1725) > Rybny/Rybne (1786–1788) > Rybny (1846) > Rybne/Rybny (1964) > Rybny (1965) > Rybny Potok (2006). Glinne/Glinny (1723) > Glinny (1786–1788).: Cichy (1591) > Cicha (1595) > Ciche (1855) > Cichy (1937) > Ciche (1962) > Cichy (1965). -ec oraz członu rzeczownikowego.

Kostrzyn (1578) > Kostrzyń (1883). Pełty (1380).223 Wśród femininów na -yni. BańMorf 77. por. por. Uczow ((1400) 1606) > Huczew (1405) > Uczow (1661–1665) > Huczwia (1717) > Huczwa (1839). Uszwica: Uszwa (1269) > Uszew (1380) > Uszwia (1383) > Uszwa (1402) > Uszew (1450) > Uszwa (1463) > Uszew (1470–1480) > Uszwia (1470–1480) > Uszwa (1564) > Uszew (1570) > Uszwica (1839) i innych: Słodew ((1334) 1534) > Słodowia Struga (1793) > Słudwia (1880). W materiale hydronimicznym dominują. Zjawisko odwrotne występuje sporadycznie. Tucznia > Tuczna (1480). 7 8 . wtórnie -ynia. i związana jest ze zmianami w systemie słowotwórczym na poziomie apelatywów i w systemie nazwotwórczym w obrębie poszczególnych klas onimów. W grupie hydronimów na *-y. dziś Pełta9 (por. Towarzyszy mu sufiksacja dyferencyjna: Słucza (1478) > Słucz (1565) > Słuczka/Słucz (1965) > Słuczanka (1966). Najczęściej spotykaną wymianą jest zastąpienie przyrostka -ica. dziś Narew8. 9 Tu również wcześniejsze zapisy dokumentują formę z -ew: Połtew (1366!. Huczow. Minor Pełty ((1380) 1473). ale różnej funkcji (por. BańMorf 76–93).. podobnie jak w ojkonimii. 1368?) KMaz III 112. Płona (1474) > Płonia (1491) > Płona (1521) > Płonka (1775). ale ograniczającej się tylko do mianownika: Jaworowy Potok/Jaworów Potok (1786–1788). Wśród nazw miejscowych przejście to zaświadcza większa liczba przykładów (por. też BańMorf 78). BańMorf 94). W hydronimii zmiana jest słabiej udokumentowana ze względu na tendencje dyferencjacyjne (sufiksacja) w stosunku do równobrzmiących ojkonimów. Wcześniej jednak zapisane formy z -ew. Ponikiew (1564) > Ponikwa (1887) > Ponikiewka (1962) > Ponikwa (1965) > Ponikiewka (1984) > Ponikwa (2006). Proces ten ma wcześniejsze poświadczenie w hydronimii (XIV w. wtórne postaci na -ew/-wia (por.) niż w ojkonimii (XV–XVI w. 7. Nareff 1282 HE XIX 129–131. bądź wiąże się z wzajemnym wypieraniem sufiksów o podobnej formie. Odnotowano kilka przykładów zmiękczenia tematu. Ten typ zmian dotyczy również innych formacji: Gać/ Gacia (1965). BańMorf 81): Dłubna (1275) > Dłubnia (1325) > Dłubna (1406) > Dłubnia (1443). -nica przez Cytowany także przez A. *-ъve dokonała się zmiana -y > -ew’/-wia. por. mających tę samą funkcję. poświadczone są jedynie postaci wtórne. *Nasiedlna > Nosilnia (1448) > Nasilina (1462. wahania tych form trwały jednak przez kilka wieków. Pierwotne formy na -y: Nary ((1376) 1486). odnotowane są później lub równolegle z postaciami na -ew. Narew. Ponikwy (1456) > Ponikiew ((1442) 1456). WYMIANY SUFIKSÓW Zmiana przyrostków odbywa się bądź w obrębie sufiksów „ekwiwalentnych”. por. podobnie jak w ojkonimach odhydronimicznych. por. Nareva (1159). Bańkowskiego. Znaleziono też jeden przykład dubletu odmiany prostej i złożonej przymiotnika. choćby zapisy n. Ewolucja paradygmatu nastąpiła w mazowieckim hydronimie Jabłoń ((1435) 1456) > Jabłonia (1472) > Jabłona (1521). 1472) > Nosilnia (1511) > Nasielna (1885). Odnotowano jeden hydronim w formie pierwotnej: Przegini (1136)7. występującego w hydronimach pierwotnie przymiotnikowych z formantem -na (< *-ьna). jest to zapis efemeryczny. gdyż obiekt zmienił nazwę na Rudno. BańMorf 78–79).

w następujących nazwach: Studzienica (1456) > Studzienice (1564–1566) XVIII w. rzeczka. Krzemienica (1880) > Krzemieniec (1965) > Krzemienica (1987). por. Korzeniec (1786) > Korzenica/Korzyniec/Korzeniec (1883) > Korzenica (1933). W XIX w. Maliniczek (1931) > Maliniczek/Malinianka (1965) > Malenianka (1965) > Maliniczek (1980) > Malinianka (2006). zmiana -anka > -ówka: Olszanka (1965) > 10 11 Wymiana sufiksów mogła mieć także charakter dyferencyjny. -anka). -ca > -ica: Żylca (XVI w. -ka > -anka: Kryniczka/Kryniczanka (1965) > Kryniczka (1967). Białucha/Białka (1888). struga).). polegających na rozszerzeniu suf. -ka > -ówka: Wierzbka (1893) > Wierzbka a. > Studzieniec (1565) > Studzienica (1586). Stracenica (1880) > Straceniec (1890). Werbka11 a. co może wynikać z tendencji maskulinizacyjnych lub feminizacyjnych. Wierzbówka (1965). Wśród hydronimów utworzonych za pomocą suf. sporadycznie -ek (-iczek). Promniec (1888) > Promnica (1964) > Promnice (1965) > Promniec/ Promiec (1965) > Promnice (1980) > Promnica (2006). Pokrzywnica (1787) > Pokrzywianka (1893). Forma z cechami fonetycznymi ukraińskimi. -ka z nawiązaniem do bardziej frekwencyjnego typu przyrostkowego. Tężyca (1893) > Tążyna (1962). co pokazują zapisy poniższych nazw wodnych: Olszowiec (1983) > Olszówka (2006). -ówka). BańMorf 101). Branica (1425) > Branka (1463)10. np. Koprzywnica (1356) > Pokrzywnica (1783–1784) > Pokrzywianka (1965). Łukawiec (1884) > Łukawica (1884) > Łukawiec/Łukawica (1965) > Łukawiec (1980). -ik. Stronik (1855) > Stronik/Stronka (1965). -awa > -ownica: Iława (1644) > Iłownica (1849–1854). Zjawisko to obserwować można od XVI w. Mogilnica (1427) > Mogiłka (1855). Pokrzywianka/Pokrzywka (1966). -ula. Świślina/Świślana/Świślanka (1965) > Świślina (1966) > Świślanka (1966) > Świślina (1980). Poniższe przykłady są również egzemplifikacją ekspansji suf. -ina. -ka (-anka. Branica (Radzyńska). . Chełmica/Chełmienica (1965) > Chełmiczka (2006). Wymiany takie mają charakter trwały i okresowy. n. Krzemieniec.: -anka > -ka: Jaworzanka (1963) > Jaworka (1970). Do wymiany dwukierunkowej dochodzi również między sufiksami -ec oraz -ica. -(n)ica > -ina: Brzeźnica (1880) > Brzezina (1929–1936) > Brzezina (1965) > Brzeźnica/ Brzezina (1965) > Brzeźnica (1980) > Brzezina (2006). -ucha. Koprzywnica (1426) > Koprzywianka (1439) > Koprzywnica (1450) > Koprzywianka (1477) > Pokrzywnica (1791) > Pokrzywnica/Pokrzywianka (1839) > Pokrzywianka/Pokrzywnica (1887) > Pokrzywianka (1961) > Pokrzywnica/Pokrzywianka (1966). co wynika z ekspansji tego ostatniego (por. por. -ana. -nia. który zastępuje -ec. przez kilkanaście hydronimów: Baranica (1926) > Baranówka (1965). Tendencja ta poświadczona jest już od XV w. o czym świadczą następujące przykłady: -owa > -ica: Linowa (1326) > Linica (XIV w. obiekt położony w dorzeczu górnego Wieprza. -anka > -eniec: Bzanka (1416) > Bzieniec ((1427) 1588).) > Żylica (1962). -awka > -ka: Rudawka (1867) > Rudka (1915). spotkać można także dublety: Krzywula (1880) > Krzywka/Krywula (1883). Łętownia (1884) > Łętówka (1893) > Łętownia (1914). oraz do zjawisk odwrotnych. -ice.224 -ka (także w formach rozszerzonych -ówka. Są również przykłady wymiany rozszerzonych wariantów suf. m. opartego na przymiotnikach na -owy. -ka i jego wariantów rozwiniętych dochodzi do wymian polegających na skrótach morfemicznych. związanych z typem obiektu (potok. Sufiksy te wchodzą w relacje także z innymi.

Podobne zjawisko nastąpiło z udziałem rozszerzonych wariantów suf. Zmiany takie notowano już od XV w. -nia) zasadniczy wpływ ma – jak się wydaje – podobieństwo formy. Młyńska (1885) > Młyńska Struga (1959) > Stary Młyński/Młyński (1965) > Struga Młyńska (1971).: Czarna (XVI w. Głęboki/ Głęboki Potok (1985). Szewna ((1438) 1687) > Szewnia (1934–1937). -ów > -ec: Jasionów/Jasieniec (XIX w. Przedzielna (1961–1970) > Przedzielnia (2006). . por. która powoduje zatarcie wartości funkcjonalnej sufiksu i zanik związku hydronimu z daną formacją słowotwórczą (por. W XIX w. Biały Potok/Biały (1789) w dorzeczu górnej Wisły koło Ustronia. por. połączonej ze zmianą rodzaju. Współczesne zabiegi.) > Długi Potok (1962). Pilny (1786–1788) > Pilny Potok (2006). Kisielna (1855) > Kisielina (1938) > Kisielna/Kisielina (1965) > Kisielina (2006). -nik/-ów – Kobiernik (1565) > Kobierów (1565) oraz -nik/-ak – Nawieśnik (1964) > Nawieśnik/Nowieśnik/Nawiesiak (1965) > Nawieśnik (1984). -na.) > Sucha (1880). BańMorf 94). Mokry (1964) > Mokry Potok (2006). Pierwsze tego typu zmiany i wahania odnotowano jednak o wiele wcześniej. Rybina/Rybna (1965). a większość zmian odnotowano w XX w. Pryczny (1983) > 12 Zapisy z 2006 r. Kamienna (1704–1725) > Kamieńska (1786–88) > Kamenity (1846). uzależniony od preferencji opracowujących spisy. w następujących hydronimach: Nosilina (1436) > Nosilnia (1448) > Nasilina (1462. W przymiotnikowym hydronimie (dziś nieistniejącym) doszło do wymiany sufiksów -na/-ska/-ity. Gogulina (1438) > Gogolna (1504) > Gogolina (1537) > Gogolina (1570) > Gogolna (1602) > Gągolina (1789) > Gogolna (1802–1803). Czerwony (1962) > Czerwony Potoczek (1964) > Czerwony Potok (2006). Mimo zróżnicowania funkcji dochodzi do wymiany. Czarny (1964) > Potok Czarny (200612). Niekiedy charakter zmian jest okresowy. Kocielnia (1470–1480) > Kocielina (1886) > Kocielina (1966) > gw.225 Olszówka (2006). odbywają się poza lokalną wspólnotą komunikacyjną. Sucha (1565) > Sucha Struga (XVIII w. Jest to proces odwrotny do elipsy terminów hydrograficznych w nazwach zestawionych. mapy czy atlasy. -ica. Ostrowica (1888) > Ostrownica (1937). koćeľina. dublety Cisowy/Tysowy Potok (1786–1788) w dorzeczu Sanu.: Olchowy (1551) > Potok Olchowy (1633). zarejestrowano nieliczne procesy: Głęboki (1849–1854) > Głęboki Potok (1881). Reknica/Rakownica (1936–39) > Rakownica (1964) > Rakownica/Raknica (1965) > Rakownica (2006). Na wymianę sufiksów zawierających -n. Dodawanie członów wynika głównie z działań urzędników sporządzających spisy i wykazy oraz działań standaryzacyjnych. koćeľna. związanej z ekonomią językową.). 8.) > Czarna Struga (1965). ROZWÓJ NAZW JEDNOCZŁONOWYCH W ZESTAWIENIA W hydronimii badanego obszaru częste jest zjawisko dodawania do jednoczłonowej nazwy przymiotnikowej członu rzeczownikowego określającego typ obiektu. por. 1472) > Nosilnia (1511) > Nosilina (1546) > Nasielna (1885). Długi (XX w. Młynarski (1965) > Młynarski Potok (2006). Sosnowy (1855) > Sosnowy Potok (1883). dokumentują przeobrażenia związane ze standaryzacją nazw wodnych. Zapisy dokumentują też dublety z wahaniem suf. Goździenica (1839) > Gozdownica/Gozdawnica/Gozdawica (1965) > Gozdawnica (2006). Krasna (1915) > Krasna Rzeczka (1961–1970) > Krasna (1965) > Krasna Rzeczka (2006). Łętownia (1505) > Łętowina (1884) > Łętownia (1885). pozostające w sprzeczności z ekonomią.(-ina.

którym jest termin hydrograficzny: Rzeczka Graniczna/Przykopa Graniczna (1786–1788) > Graniczny Potok (1881) > Graniczny Potok/Graniczna (1965). Raczy (1980) > Raczy Potok (2006). niekiedy tylko okresowo Kanał (1849–1854) > Nowy Kanał (1849–1854) > Nowy Kanał (1931) > Kanał (1934–1937). Czarny Potok (1881) > Czarny (1931) > Czarny Potok (1965). np. poświadczają zapisy: Czarna Rzeka (1963) > Czarna (1965) > Czarna Rzeczka (1967). obrazują trzy przykłady. Czarny (1564) > Czarna Rzeka (1845) > Czarny (1934) > Czarna Rzeka (1961). Szeroki (1891) > Szeroki Potok/Szeroki (1965) > Szeroki Potok (2006). Struga (1965) > Młyńska Struga (2006). Wsiowa Rzeka (1849–1859) > Wsiowa Woda (1881). w których dodawany jest człon przymiotnikowy w celu dokładniejszej identyfikacji: Czerna (1786–1788) > Mała Czerna (1844) > Czerna (1855). Potok Gorzki (1962) > Gorzki Potok (2006). Suche (1846) > Suchy Potok (1965). Rakowy (1964) > Potok Rakowy (2006). W compositach może następować wymiana członu rzeczownikowego. Rozwój (i wahania) nazwy jednoczłonowej w dwuczłonową. Potok Głęboki (1786–1788) > Głęboki Potok (1965). Rzeka Wsiowa (1849–1854) > Wsiowa Rzeka (1965). Święta (1882) > Święta Struga (1936–1939).: Gliniany Potok/Glinny Potok (1881) > Glinny (1931) > Glinny (Potok)/Gliniany Potok (1965) > Glinny Potok (2006). który charakteryzuje się dużą liczbą zestawień. Skorodny (1849–1854) > (ukr. Gać Antiqua (1524) > Stara Gać (1545) > Gacka (1839) > Gać (1881). . Zmiana kolejności członów wynika głównie z potrzeby dostosowania do grupy dominującej. Kościółkowa Woda (1966) > Kościółkowa Rzeka (1963) > Kościółkowa Woda (2006).226 Przeczny Potok (2006). Czerwona Rzeka (1849–1854) > Czerwona Rzeka/Czerwony Potoczek (1965) > Czerwony Potoczek (1966). Słona (1565) > Słona Woda (1845). Przeobrażeniu może ulegać także postać przymiotnika. Okresowe wahania między nazwą jednoczłonową a dwuczłonową. Rzeka Graniczna (1786–1788) > Graniczna Rzeka (1965). Przeobrażenia o kierunku odwrotnym egzemplifikuje kilka nazw: Głęboki Strumień (1965) > Strumień Głęboki (1966). co odzwierciedlają przykłady: Potok Graniczny (1786–1788) > Graniczny Potok (1965). Stok (1531) > Stok Grzmiącki (1568). a więc w dorzeczu górnej prawobrzeżnej Wisły po San. wykorzystywane są wymiennie przymiotnikowe derywaty paralelne. przebiegający nieco inaczej niż omówione wcześniej. Zbożawa (1965) > Zbożowa Struga (1979). Inwersji członów towarzyszy niekiedy okresowa elipsa: Potok Rybi (1824) > Rybi Potok (1962) > Rybi Potok (1964) > Rybi (1965) > Rybi Potok (1995) lub wymiana członów odróżniających: Rostoka Wielka (1855) > Wielka Rostoka (1965) > Sucha Roztoka (2006). Rybna (1964) > Rybny Potok (2006). ZMIANY KOLEJNOŚCI I WYMIANA CZŁONÓW W NAZWACH ZESTAWIONYCH W zestawieniach dwuczłonowych formacje przymiotnikowo-rzeczownikowe (ponad 70%) dominują nad rzeczownikowo-przymiotnikowymi. 9. Stary (1889) > Stary Potok (2006). Żelazna Woda (1965) > Woda Żelazna (1983). Tartaczny Rów (1961–1970) > Rów Tartaczny (1997). Zimna Rzeka (1550) > Zimna Woda (1848) > Zimna Rzeka (1964) > Zimna Woda (2006). którym towarzyszy niekiedy zmiana rodzaju.) Skorodnyj Potik (1934–1936) > Skorodne (1963) > Skorodny (2006). Zmiany te zachodzą na obszarze. Skośny Rów (1965) > Rów Skośny (1965).

np. Obserwować je można od XV w. Tryb (1526) > Trybówka (1839). bo już w XIII w. Błońce (1849–1854) > Błonia (1882).16 km. Bucznikowaty (1839–1840) > Bucznik (2006). łańcuchowe to ciąg wariantów hydronimu związanych z jedną podstawą motywacyjną. też -iska. Bystra. -ica. Tyśmienicy ( Wieprz): Białka ((1424) 1538) > Biała ((1425) 1536) > Białka (1430). ZMIANY ŁAŃCUCHOWE I RENOMINACJE Zmiany tzw. Mozgawka (1787) > Mozgawa (1938) > Mozgawka (1961). -ica. n. m. -ec. -ce. -ówka. 11. Kulasz (1526. Kamionka ((1408) 1510 > Kamiona (1493)) > Kamionka/Kamiona (1965). Ropa/Ropica ((1279) 1336) > Ropa (1363). Zapis z redukcją dokumentuje użycie funkcjonujące w lokalnej społeczności. Wara (1391) > Warzyca (1965). Pluskawka (1963) > Pluskawka/Pluskawa (1965) > Pluskawka (1983). Piella (1419) > Pielica (1565) > Pielnica (1786–1788). Śledzić można też zjawisko odwrotne do redukcji. Renominacja pojmowana jest jako ponowny akt kreacji nazwy. okresowe Jamy (1786–1788) > Jamiska (1934–1937).227 10. por. powstałego od pierwotnego hydronimu. Ropka (1519) > Ropa (1849–1854). poświadczony jest dublet z suf. -ka. Piekielny (1962) > Piekło (1964) > Piekielny Potok (2006). 35. por. Sosenka (1919) > Sosna (1937) > Sosenka (1966) > Sosna (1980). Ojkonim staje się podstawą motywacyjną hydronimu. Kamień (1965) > Kamienna (1970) > Kamień (1980). pd. dokonujący się na podstawie ojkonimu należącego do tego samego gniazda. -na. tj.: Glemieniec/Glemieński (1786–1788). sprawia. później Mroga (1884) > Mroga (Mrożyca) (1888) > Mroga (1960). por. Przeobrażenia tego typu poświadczone są od XVIII w. Najwcześniej. Białka. ZMIANY REDUKCYJNE Oprócz przykładów ekspansji niektórych sufiksów zarejestrować można także tendencje redukcyjne (skróty morfemiczne) stałe lub okresowe. Granicznica (1486) > Graniczna (1508). n. *Banica > Baniczka .. Glemieniec. por. Nieskuteczność tej ponownej nominacji oraz fakt. że stanowi ona pojedyncze ogniwo w łańcuchu derywacyjnym. Do zaniku jednego członu złożenia doszło okresowo w n. a więc formalnie nowo powstała nazwa jest transonimem. Zjawisko adiektywizacji dokumentują następujące zapisy. Renominacje odnotowane później wraz z całym łańcuchem zmian hydronimu dokumentują zapisy: Bannica/Banniczka (1549) > Bannica (1565) > Banniczka (1786–1788) > Balniczka/Balnicki (1965) > Balniczka (1966). 1549) > Kuliaszny (1565) > Kulaszny Potok (1902) > Kulaszny (Potok) (1965) > Kulaszny (2006). Korytnia (1961) > Korytnica (1965). Balnica. por. Najwcześniej poświadczona jest okresowa zmiana w n. o dł. rz. najczęściej -ica. Przeobrażenia polegające na wyrównaniu motywowanego przymiotnika do rzeczownika stanowiącego jego podstawę można uznać także za przejaw tendencji redukcyjnych powiązanych z tendencją do substantywizacji. Piasecznica (1493) > Piaseczna (1513). Rosochna (1883) > Rosocha (1885) > Rosocha/Rosochna (1965) > Rosocha (1980). Świnobródka (1931) > Świnia (1961–1970) > Świnobródka (1963). dodanie przyrostka. n. Późniejsze to: Białka (1848) > Biała (1963). Rokitnica ((1441) 1456) > Rokita/Rokitna (1883) > Rokitnica (1889). iż zagadnienie to traktowane jest jako wariantywność i omawiane w tej części pracy. m. a dotyczą suf. Bystra (1496) > Bystrzański (1786–1788) > Bystrzanka (1855) > Bystrzanka/Bystra (1880) > Bystrzanka (1886).. m.

Makowa. Przykłady zmian łańcuchowych – poza brakiem stabilności – są dowodem na ścieranie się hydronimicznych modeli nazewniczych. o dł. Wahania form hydronimu.47 km. jak i mikrohydronimów. Bystre. -ik -ak. Forma zestandaryzowana pojawiła się w XX w. dziś Giełczewka. rz. m.27 km. n. Makowa ((1511– 1513) XVIII) > Makówka (1542) > Makowski (1786–1788) > Makówka (1884) > Makowa (1885) > Makówka (1877–1904). o dł. Banica. m. dziś Czerska Struga. -ówka. ld.) > Żabnicka Rzeka (Żabniczanka) 1962 > gw. por. n.) > Ochotnica (2006). por. pd. por. Ewolucji nazwy Brok. Powstała ona w wyniku renominacji na bazie odhydronimicznego ojkonimu Czersk. rz. Podobnie w n. Brzuśniański (1786–1788) > Brzuśnik (1846) > Brzuśnianka (1962). n. n. Turze (1849–1854) > Turzański (2006). ter. ld. Prądzona. Brzuśnik. poświadczają zapisy: Jasienica (1566) > Jasionka (1855) > Jasienicki. Czyrnik13. rz. Rozwojowi pierwotnego hydronimu *Giełczew. Jamnica. m. -ka. hipotetyczną formę hydronimu *Czarna. tendencje regulacyjne i weryfikacyjne. por. Jasieniecki (1882) > Jasienica (1934) > Jasionka (gb. Wieprza. Małe Ciche. Te działania odbywają się wśród modeli produktywnych. Żmiąca. Zmiany dotyczą zarówno makrohydronimów. por. *Giełczew > Gełczwica (1425) > Giełczew (1450) > Giełczówka (1786) > Giełczew (1839) > Kiełczewka (!) (1859) > Giełczew (1881) > Giełczwianka/Giełczewski/Giełcz (1965) > Giełczwianka (1967) > Giełczew (1972) > Giełczewka (2006). m. Brdy: Czyrnik ((1351) 1400) > Czirsenitze (1365) > Czirsenitz (1382) > Czernica (1664) > Czernica (1888) > Czernica/Czerska Struga (1936–1939) > Czerska Struga (1965) > Czerska Struga/Czernica (1965) > Czerska Struga (1972) > Czerska Struga (2006). m. *Zwniąca/Swnocza (1370) > Zmiączka/ Zmiączki (1845) > gw.228 (1786–1788) > Banica (1880) > Banica (1965) > Banicka Rzeka (1985) > Banicki Potok (2006). towarzyszył cały wachlarz zmian: sufiksacje (-ica. a więc formacji na -ka (wraz z rozszerzeniami). . jamnicka. n. wymuszane zarówno przez system hydronimiczny. m. które ostatecznie nie doprowadziły do jego dyferencjacji. źm’ock’i potok > Żmiączka (1965). mta Brok. Jamnica (1324) > Jamniczka (1786–1788) > Jamnicki Potok (1882) > Jamnica (1885) > Jamniczka (1962) > gw. Czersk może wskazywać na pierwotną. n. por. m. n. Jasieniczanka (1965) > Jasienica/Jasieniczanka (1983) > Jasienica (2006). Żabnica (XVI w. formacji przymiotnikowych i nazw zestawionych wraz z włączeniem się kontekstu onimicznego. por. por. Proces ten został zamknięty (ale czy zakończony?) standaryzacją w formie z suf. n. -ka. m. n. o dł. Bugu ( Narew). Żabnica.61 km. Brzuśnik. redukcja i renominacja związana z obecnością odhydronimicznego ojkonimu Giełczew. m.)/Jasienica (1954) > db. -ek. n. por. m. -anka). 31. m. 79. por. por. por. n. Turze. -ica (wraz z rozszerzeniami). Ochotnica (Dolna i Górna). 50. -ec. związanej genetycznie z n. Ochodnik (1336) > Ochotnica (1416) > Ochotnica/Ochotniczanka (1962) > Ochotniczanka (1964) > Ochotnica (1965) > Ochotnica (1980) > Ochotnicka (XX w. m. por. zabńicko vu̯ oda > Żabniczanka (1964) > Żabnica (1965) > Żabniczanka (1980) > Żabnica (1984) > Żabniczanka (2006). jak i relacje w obrębie toponimicznych subsystemów lokalnych. 13 Istnienie odhydronimicznej n. *Prądzona > Rzeka Prądzyńska (1707) > Prądzonna (1902) > Prądzona (1936–1939). n. Cichawoda (1846) > Cichowiański Potok (1887) > Cicha Woda (1964) > Cicha Woda/Cichy Potok/Cichowiański (1965) > Cichowiańska Woda/Cicha Woda (1973) > Cicha Woda (2006). Bystry (1591) > Bystra (1595) > Bystry (1888) > Bystry (1962) > Bystrzański (1964) > Bystry (1965). Jasienica.

m. w załamywaniu się tradycji nazewniczej. Podobnie wyglądały wahania form hydronimu Kamienica. Dochodzi wówczas do ponownej kreacji hydronimiu z inną motywacją. powrót do formy pierwotnej. można mówić o wahaniach typów nazewniczych i niestabilności morfologicznej. -isko i powrót do formy pierwotnej: Brok (1421) > Magnus Brok ((1414–1425) 1456) > maioris Brok (1425) > Wielgi Brok/Wielki Brok (1448) > Brok (1519) > Brok/Broczek/Broczysko (1880) > Broczysko (1907) > Brok (1962–1965) > Brok/ Broczek/db. por. Wahania form n. uwikłanego w zależność z wtórną nazwą miejscową Kamienica. Ścieranie się innych modeli hydronimicznych w nazwach wraz z tendencjami redukcyjnymi poświadczają następujące zapisy: Biały Stok (1516) > Biała (1890) > Białka (1961–1970) > Biała (1963). Nazwa zestandaryzowana nie jest dyferencyjna wobec ojkonimu. Powoduje także renominacje na podstawie ojkonimu genetycznie powiązanego z hydronimem. Sitanka (1889) > Sietniczanka (1937) > Sitanka (1964) > Sitniczanka (1965). 33. stąd rekonstrukcje na podstawie wcześniej notowanych odhydronimicznych nazw miejscowych. Ta zmienność hydronimów wynika z kilku przyczyn. Wymusza on niejako zmiany dyferencyjne. okresowe dodanie suf. Na powstawanie wariantów morfologicznych mają wpływ zarówno czynniki pozajęzykowe. W zmianach określanych jako łańcuchowe. Krzywiec/Krzywica (1786–1788) > Krzywica/Krzywa (1961) > Krzywica (1980) > Krzywa (1983) > Krzywica (2006). Roztoka/Roztocki (1846) > Roztoka Mała/Roztoczka (1888). rz. jak i językowe. Roztoka. W wielokrotnych zmianach formy nazwy ma też udział kontekst onimiczny. Dyferencjacja w stosunku do ojkonimu oraz renominacja na podstawie ojkonimu w badanej grupie hydronimów ma związek ze zmianą wielkości i rangi obiektu zamieszkanego w stosunku do obiektu wodnego oraz zmianą stosunków hierarchicznych w przestrzeni onimicznej i pozaonimicznej. Powstanie nazw obocznych odnoszących się do tego samego obiektu ma źródło w braku pamięci nazewniczej u lokalnych i pozalokalnych użytkowników. Kamiennica (1391) > Kamiona (ok. pd. Roztoka.229 towarzyszyły okresowe zmiany w zestawienie z członem wielki. Hydronimy (z wyjątkiem makrohydronimów) w stosunku do ojkonimów cechuje słabsza archiwizacja i mniejsza stabilność. -ek. w. -nica > -anka: Sitnica (1765) > Sitanka (1855) > Sietnica al. co związane jest ze wzrostem znaczenia .08 km. mające na celu polaryzację homonimii kategorialnej. Jastrzębie (1846) > Jastrzębiec (1936) > Jastrzębi (1962) > Jastrzębie (1965) > Jastrzębi (1984) > Jastrzębi Potok (2006). gdyż obiekt w XX wieku uzyskał nową nazwę Składziszczański Potok. m. Dunajca. Broczysko (1965) > Brok (1971) > Broczysko (1971) > Brok (1974). Zapisy poświadczają istnienie w zasobie hydronimów dużej polionimii. por. wariantów morfologicznych i leksykalnych określających jeden obiekt wodny. Kolejny przykład jest dowodem na wielokrotne próby dyferencjacji hydronimu w stosunku do n. Sitnica za pomocą suf. Zebrana dokumentacja wymaga niekiedy uzupełnienia brakującego ogniwa w łańcuchu derywacyjnym. 1480) > Kamionka (1486) > Kamienica (1487) > Kamienica/Kamienna (1965) > Kamienica/Kamienica Nawojowska (1983) > Kamienica (2006). przejawiającej się w występowaniu nazw obocznych. o dł. kiedy każdy kolejny chronologicznie zapis dokumentuje inną formę nazwy z tą samą podstawą motywacyjną. Moczarec (1886) > Moczar (1892) > Moczar/Moczarec (1965) > Moczarnik (2006). mające na celu odróżnienie od n. Bystrzec (1379) 1606 > Bystrzek (!) (1558) > Bystrz (1786–1788). są dowodem na niezadawalające efekty polaryzacyjne.

nie zawsze lokalne określenia przedostawały się do wykazów. płaszczyzną lokalną z umiarkowaną wariantywnością oraz płaszczyzną indywidualną (por. mapy. renominacje i zmiany łańcuchowe w hydronimii świadczą o przedłużeniu drugiego etapu nominacji. natomiast w UN-ach. Niekiedy. W wąskich wspólnotach komunikacyjnych używane są różne nazwy niestandaryzowane. także indywidualnego. Przez te mechanizmy. znajdują się dokumenty historyczne. Przedstawione i scharakteryzowane tu różnorodne przeobrażenia mają charakter językowy i pozajęzykowy. Ewolucji podlegały hydronimy odnoszące się do ponad 1000 obiektów wodnych dorzecza Wisły. Hydronimy odapelatywne ulegają przeobrażeniom pozajęzykowym. które stały się podstawą słownika „Nazwy wodne Polski”.230 nazw miejscowych jako głównych punktów odniesienia w konstruowaniu „mapy”. lokalnym) oraz wewnątrzjęzykowym. Typowe dla hydronimii odapelatywnej są dwukierunkowe zmiany na linii hydronim jednoczłonowy – nazwa zestawiona. występują – jak się zdaje – nazwy wodne typowe dla kontaktu lokalnego. w których dominują nazwy typowe dla kontaktu ogólnego. polegającym na zmianach struktury nazwy pod wpływem wzmożonej produktywności niektórych form sufiksalnych. kontekście onimicznym. Są to dowody ciągłej weryfikacji formy nazw własnych przez system nazewniczy. sporządzanych w wyniku eksploracji terenowej. w jakich używane były hydronimy: płaszczyzną ogólnonarodową. Wielokrotne dyferencjacje. podobnie jak w zapisach gwarowych (tu uwzględnianych w mniejszym stopniu). dokonywano arbitralnych wyborów spośród wielu wariantów. które charakteryzują podobne zmiany (por. . Tu przedstawiono wariantywność prawie 400 hydronimów odapelatywnych. W wykazie źródeł. w której funkcjonują urzędowo zatwierdzone nazwy. Wyodrębnić tu można mutacje nazw związane z istnieniem ciągów linearnych – wariantów leksykalnych. intensywniejszy proces – jak to wynika z pobieżnego oglądu – miał miejsce w grupie hydronimów odonimicznych. zmianę hierarchii ważności w lokalnych składnikach przestrzeni. nazw obocznych o różnych motywacjach oraz układów gniazdowych – gniazd toponimicznych łączących się z funkcjonowaniem w tzw. Nie zawsze nazwy stosowane przez mikrowspólnoty były znane kartografom sporządzającym mapy katastralne. a wśród wariancji sufiksalnej – ekspansja przyrostka -ka (wraz z rozszerzeniami). zwłaszcza mikrohydronimii. łączy się ona z apelatywnym słownictwem gwarowym. standaryzując nazwę. Istnienie wielu form hydronimu z tą samą podstawą ma też niewątpliwie związek z wariantywnością związaną z typem kontaktów. Pelcowa 1994: 105). wzbogacająca i tak dominującą grupę hydronimów sufiksalnych z tym formantem. w którym system nazewniczy reaguje na kontekst onimiczny. obecne w hydronimii odapelatywnej. Lubaś 1980: 27–28). wykazy urzędowe. językowym związanym z używaniem danej nazwy w różnych typach kontaktu komunikacyjnego (ogólnopolskim.

. Potamonimy przedsłowiańskie stanowią 1. których kreację wiązać należy z czasem historycznym1. Podobne dylematy towarzyszyły wyodrębnianiu derywatów sufiksalnych w warstwie nazw polskich. 2. nie zawiera jednak pełnej dokumentacji źródłowej. Wyodrębnienia grup nazw przedsłowiańskich. gdyż ten może być odległy w czasie w stosunku do pierwszego odnotowania.ZAKOŃCZENIE 1. czy hydronimy najstarsze powstały w procesie czystej onimizacji. a niekiedy nie do ustalenia. Dyskusyjne. utworzone w ten sam sposób dla różnych denotatów. których powstanie można odnieść do okresu prasłowiańskiego. z podziałem na trzy warstwy. Dominują nazwy warstwy młodszej. Z zakresu teorii onomastycznej omówione i sprecyzowane zostały zagadnienia onimizacji i transonimizacji w hydronimii.6%). fazy aktu nominacyjnego. Analiza hydronimów przebiega z uwzględnieniem warstw chronologicznych. a nazwy. tworzą podobną pod względem liczebnym grupę (1. polionimii i kontekstu onimicznego. których zbiór może być pomniejszony. też sufiksu rzeczownikowego -ka. 3 ma charakter względny i odnosi się do pierwszych poświadczeń źródłowych nazw. jest to.3% przebadanych nazw odapelatywnych. kwestie polireferencjalności. a w wypadku niektórych nazw równobrzmiących – czy są one paralelne. UWAGI PODSUMOWUJĄCE W niniejszej pracy przedstawiono językoznawcze rozważania nad nazwami wód płynących dorzecza Wisły. Zgodnie z założonym głównym podziałem nazw własnych na nazwy odapelatywne i odonimiczne w niniejszym opracowaniu przedstawione zostały potamonimy dorzecza Wisły utworzone od nazw pospolitych powstałe w procesie szeroko pojętej onimizacji. czy też są formacjami sufiksalnymi utworzonymi z użyciem archaicznych przyrostków nazwotwórczych. czy też może niektóre są odhydronimicznymi ponowieniami. a w ich obrębie wykładników nazwotwórczych i podstaw motywacyjnych. zwłaszcza w zakresie sufiksów przymiotnikowych. Monografia prezentuje materiał diachroniczny na przestrzeni tysiąca lat. (pra)słowiańskich oraz polskich dokonano na podstawie kryterium chronologicznego.2%). następnym środkiem o wysokiej 1 Chronologia przedstawiona w tabelach 1. Cytowane są pierwsze (odczytane i datowane) zapisy hydronimów wyzyskane z opracowań innych badaczy oraz wybrane artykuły hasłowe zredagowane przez autorkę i podane w formie przypisów. Onimizacja właściwa (czysta) jest najczęstszym zabiegiem tworzącym badane potamonimy (50. nie do momentu ich powstania. a część nazw – klasyfikowana jako derywaty powstałe w procesie czystej onimizacji.

Jak wynika z zaprezentowanej listy rangowej podstaw motywacyjnych. głównie topograficznych. Kontekst onimiczny obejmuje wzajemne relacje między hydronimami a innymi klasami toponimów. Przeważającą część hydronimicznych podstaw apelatywnych stanowią rodzime wyrazy pospolite odnotowane w słownikach. W każdym z trzech produktywnych sposobów kreacji hydronimicznej wyróżnić można dominujące podtypy: w nazwach powstałych w wyniku czystej onimizacji (derywacji semantycznej) są to formacje od rzeczowników rodzaju żeńskiego na -a (36%). Przy użyciu metody historyczno-porównawczej zrekonstruowany został zasób wyrazów pospolitych tkwiących w tzw. w mniejszym stopniu na apelatywach związanych z kulturą materialną i duchową. Istnienie kontekstu onimicznego. często bardzo rozbudowanych. współczesnych. z rzadka kulturowych i metaforycznych. Udział derywacji paradygmatycznej w wymienionych zabiegach kreujących odapelatywne nazwy wodne jest marginalny (0. Z apelatywnych podstaw motywacyjnych nazw rzek wyłania się obraz potoczny i potoczna kategoryzacja. Odapelatywne hydronimy przedsłowiańskie i prasłowiańskie stanowią 2.4%).232 produktywności jest sufiksacja towarzysząca onimizacji (27%). trudny jest do wydzielenia. zróżnicowanej chronologicznie i niejednorodnej systemowo. Słownictwo hydronimiczne bazuje przeważnie na leksyce związanej z topografią. . podobny jest udział leksyki archaicznej (indoeuropejskiej i prasłowiańskiej) w apelatywach hydronimicznych. a więc genetycznie i lokalizacyjnie powiązanych składników „mapy toponimicznej”. konceptualizacja przestrzeni hydronimicznej odbywała się głównie w sposób konwencjonalny.7%). w compositach – zestawienia przymiotnikowo-rzeczownikowe (76%). Zbiór apelatywów prasłowiańskich. Świadczy ono o istnieniu wewnątrzysystemowych układów i zależności między składnikami przestrzeni toponimicznej. ciągle żywe i produktywne na obszarze Słowiańszczyzny. powoduje różnorodne zjawiska polaryzacyjne. które nieustannie są ze sobą konfrontowane. w derywatach sufiksalnych – potamonimy z suf.5% badanych nazw. Apelatywy utrwalone w potamonimii można podzielić na zrekonstruowane oraz udokumentowane w słownikach historycznych. Transonimizacje odhydronimiczne to. które znajdują swoje kumulatywne odbicie w dyferencjacjach. cechami otaczającej przestrzeni. gwarowych. renominacjach oraz w powstaniu gniazd toponimicznych. hydronimach staroeuropejskich. za pomocą istniejących pojęć. rozwarstwione chronologicznie i należące do różnych rejestrów polszczyzny. podobnie jak i warstwa hydronimów z tego okresu. co w konsekwencji skutkuje polireferencjalnością hydronimów. które nawzajem na siebie wpływają. niewiele rzadziej stosuje się kompozycję (20. zjawisko dość częste. właściwościami samych obiektów wodnych. -ka (31%). również z roślinnością i gatunkami zwierząt. jak pokazuje liczba odwołań. oparta na znaczeniach konkretnych. Odtworzone zostały nazwy pospolite niewątpliwie prasłowiańskie oraz słownictwo innowacyjne. Analiza motywów nazewniczych pozwoliła zrekonstruować fragment rzeczywistości językowej zawarty w potamonimii. Dostrzegalna jest tu znaczna homogeniczność podstaw wynikająca z powtarzalności motywów nazewniczych oraz wielokrotne wybory typowych modeli nazewniczych. Datowany i zlokalizowany materiał hydronimiczny wprowadza uściślenia chronologiczne i geograficzne wielu leksemów. Ta zależność była sygnalizowana w przypisach przez odwołanie się do ojkonimów lub mikrotoponimów pochodzących od nazw wodnych uznanych za pierwotne. Nazwy pospolite tkwiące w podstawach nazw wód płynących stanowią wycinek leksyki apelatywnej.

postulowanych przez hydronomastów. wyrażający się w istnieniu wariantów morfologicznych i leksykalnych. a część nadal jest kontynuowana. Oprócz zaniku tzw. Onimy to różne klasy nazw. cechują ją wibracje wewnętrzne. Ta przestrzenna metafora – jak się wydaje – lepiej oddaje relacje między tymi dwiema kategoriami wyrazów. działaniach standaryzacyjnych i kodyfikacyjnych dokonujących się od XVIII w. Sklyarenko 2005: 278–282). każda z nich ma własne źródła. K. a nazwy własne funkcjonują powyżej tej podstawy (por. Przymorze oraz fragmenty zlewni: Niemna. zmianach polaryzacyjnych. Dniestru. Rymuta. Z kolei nazwy pospolite wykazują zróżnicowaną zdolność do onimizacji (potencję onimiczną). zastosowana w analizie hydronimii odapelatywnej. PERSPEKTYWY BADAWCZE Plan prac badawczych nad hydronimią został dość szczegółowo zarysowany wiele lat temu przez pomysłodawców i twórców opracowań nazw wodnych Polski: H. swoje apelatywne pola semantyczne wykorzystywane w kreacji onimicznej. obrazuje się też w formie piramidy. Najbliżej podstawy usytuowane są nazwy z ciągle obecnym znaczeniem leksykalnym. 2. ukazała załamywanie się tradycji nazewniczej. Dunaju i Łaby) pozostaje nadal podstawową potrzebą i głównym celem badawczym. . Ukończenie pełnego słownika hydronimów Polski (obejmującego dorzecze Wisły. w którym onimy stanowią komponent marginalny. Analiza potamonimów od nazw własnych i onimiczne wibracje w hydronimii. analizę materiału hydronimicznego w różnorodnych badaniach przekrojowych i syntetycznych. Relacje między nomina appellativa i nomina propria ilustruje się często w postaci koła podzielonego na dwie nierówne części. której podstawę stanowią nazwy pospolite. najbardziej oddalone od zasobu apelatywnego pod względem czasu powstania i struktury. J. z uwzględnieniem opozycji binarnej. w Pracowni Toponomastycznej Instytutu Języka Polskiego PAN powstaje „Elektroniczny słownik hydronimów Polski”2. Riegera. „Piramida onimiczna” jest dynamiczna. zbiorowej pamięci upatrywać można źródła polionimii w istnieniu lokalnych nazw obiektów wodnych. tworzące zhierarchizowany układ wertykalny według stopnia onimizacji i stadium desemantyzacji. Borka. służący tworzeniu słowników dostosowanych do indywidualnych potrzeb użytkownika i wyposażony w wiele specjalistycznych funkcji. przejawiające się w tworzeniu nowych nazw danego obiektu oraz brak stabilności form nazewniczych. polegające na transonimizacjach. Na szczycie „piramidy onimicznej” znajdują się nazwy archaiczne. Odry. zlewnie Zalewu Szczecińskiego i Wiślanego. Zależności między tymi dwiema kategoriami wyrazów. które pozwolą usprawnić ekscerpcję. czyli proces szeroko pojętej transonimizacji staną się przedmiotem drugiej części syntezy nazw wód płynących dorzecza Wisły. Prezen2 Projekt badawczy nr 11H 12 02588.233 Diachroniczna perspektywa. Narzędziem wykorzystywanym w jego tworzeniu jest pakiet aplikacji TLex (skrót od TshwaneLex). Poniżej – kolejne warstwy chronologiczne onimów prasłowiańskich i polskich. realizowanych w różnych ośrodkach naukowych w kraju. finansowany przez Narodowy Program Rozwoju Humanistyki. a także wędrówki nazw z klasy propriów do klasy apelatywów (apelatywizacje). Oprócz regionalnych monografii. I choć uczeni (co można stwierdzić z perspektywy czasu) zbyt optymistycznie wyznaczali cezury czasowe zakończenia poszczególnych etapów badań. część planowanych opracowań została ukończona.

Tak zwany kontekst onimiczny powinien ukierunkować badania na obecność niekiedy dość rozbudowanych gniazd onimicznych. uzupełniające dane z zakresu historycznej i gwarowej fonetyki i fleksji. który cechuje gęsta sieć wodna. Innosłowiańskie nazwy wodne z terenu Polski (tu przedstawione tylko jako egzemplifikacja typów nazewniczych) zasługują na osobne. z hydronimem jako centrum. a także wyraźna odrębność nazewnicza w stosunku do pozostałych regionów Polski. . która będzie kontynuowana. zwłaszcza jeziorna. Rieger 1993: 247–252). zróżnicowanych metod badawczych wymaga opracowanie hydronimów z obszaru Warmii i Mazur. Odrębne studia powinny dotyczyć nazw wód stojących (ale w powiązaniu z potamonimią). Specjalnych.234 towany tu opis odapelatywnych nazw wodnych nie wyczerpał problematyki związanej z analizą systemu potamonicznego dorzecza Wisły. Podobnie winny być prowadzone badania dotyczące nazw niemieckich. bardziej szczegółowe opracowanie i przebadanie mechanizmów adaptacyjnych w ścisłym związku ze stosunkami ludnościowymi (por. Badania nad potamonimami odonimicznymi wraz z rozmieszczeniem geograficznym różnych typów nazewniczych dopełnią obrazu nazw wód płynących dorzecza Wisły. a także nazw źródeł i wodospadów. Materiał hydronimiczny może przynieść też interesujące. Diachroniczne nazwotwórstwo gniazdowe może stanowić dopełnienie apelatywnego słowotwórstwa gniazdowego i łańcuchów derywacyjnych.

1985. 2003. K. II: Komentarz indeksowy. wcześniej: Neue Preussische Provinzial-Blätter. Bartmiński J. 250–261.‛płytki’ w hydronimii polskiej. Bańkowski. Wojciechowski. W. Warszawa.] U. Onom III. Onom XXXVII. Onom L. Komentarz i mapa. Onom XLVII. Bednarczuk L.. I: Mapy. 1996. Die Stellung der Gewässernamen Polens innerhalb der alteuropäischen Hydronymie. 1850–. Województwo lubelskie w drugiej połowie XVI w. Studia etnolingwistyczne. S. 293–323. 2007. AtMz – Atlas historyczny Polski. Kraków 2001. Prasłowiańskie *plūtu. 13–18. Warszawa 2005. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku. 1992.] J.. 139–150. AtSd – Atlas historyczny Polski. H. Babik Z.. 1994. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku. AtKr – Atlas historyczny Polski. 1999. AtPHP – Atlas podziału hydrograficznego Polski. Georgiev. Kraków 2001. Indeksy. Bańkowski A.. Zmiany morfemiczne w toponimii polskiej.. Wrocław 1982.. Babik Z. Czarneckiej. AtLu – Atlas historyczny Polski. JPol LII. ASPK – Akta stanów Prus Królewskich. Neue Folge. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku. Warszawa 1973 (i kartoteka). I–. Tematy imienne. AM – Altpreussische Monatschrift. red. Onom XLVIII. Kraków. Pałucki. Biskup. Alternacje. Polskie nazwy miejscowe typu Dębe. 1972. Bajerowa I. Warszawa 1966. Język na Pograniczach 11. Babik – Z. Ze studiów nad hydronimią Wielkiego Księstwa Litewskiego. H. red. BER – Bălgarski etimologičen rečnik. M. Scritti scelti. Lublin. Orło. 181–198.. I–IV. Babik Z. BańMorf – A. II: Komentarz. II: Komentarz. Heidelberg 1990. 2002.. Udolph J. Rutkowski. pod kier. 1977. I–XXII. [rec. W. H. I: Mapy. 205–218. plany. oprac. Sofia 1971–. Lwów 1868–1914. Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Nazwy miejscowe południowej części województwa mazowieckiego. Pałucki. (w:) Uwarunkowania i przyczyny zmian językowych. Bernstein S. 1–2. . Warszawa 1993. Rutkowski. 1957. Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich. Plany.BIBLIOGRAFIA – ŹRÓDŁA I LITERATURA AGZ – Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tzw. plany. Babik Z.. Indeksy.. red. Babik Z. Bańkowski A. Warszawa 2008. Warszawa 1998. Bednarczuk L. Mława. Górski. Rzeczowniki zbiorowe od nazw drzew w toponimii polskiej.. II: Komentarz.] 1996: 17–134. O nazwie Drohiczyn inaczej. (w:) Rymut [red. I: Mapa. AtŁęcz – Atlas historyczny Polski.. Onom XLIX. 23–50. red. 2005. red. wyd. 281–286. 1–42. Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich (w granicach wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny).. Indeksy.. Areały i procesy językowe w przedhistorycznej Polsce. Bijak. Toruń 1955–1967. Bednarczuk L. JPol LVII 155–156. Babik. V. Stereotypy mieszkają w języku. [rec. Bernardyńskiego we Lwowie.. Z badań nad hydronimami dorzecza górnej Wisły. 2004.

2002. Językoznawstwo racjonalne. Bijak U.] 1989: 151–166. 1985. red. Zmiany nazw wodnych w dorzeczu Wisły... 2011. SlOcc 36. 1990. 1979. [red. 67–71. Chrematonimy odhydronimiczne. Nazwy miejscowe południowej części dawnego województwa mazowieckiego. BorkCiech – A.. Czy termin flisacki samica funkcjonował też jako nazwa własna podgdańskiego odcinka Wisły?. Borkiewicz-Celińska.]. Hydronimy komponowane i ich uniwerbizacja (na przykładzie nazw wodnych Warmii i Mazur). Cieślikowa A.. O metodach rekonstrukcji apelatywów z nazw toponimicznych. Proces onimizacji. Językoznawstwo. 63–72. Kształtowanie się klasy przymiotników w epoce prasłowiańskiej.. Tendencje rozwojowe w zasobie słownym powojennej polszczyzny.. Rymut. Borek H.. 1983b... Kraków.. Rozprawy Slawistyczne UMCS 22. oprac. Bobrowski I. Prace Językowe VIII 113–119. BiulPTJ – Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego. Taszycki przy współudziale M. … od roku 1981 do roku 1990 włącznie.. K. Borek H. Borek H. I. przy współudziale Z. Rymut i in. Osadnictwo ziemi ciechanowskiej w XV wieku (1370–1526). O derywacji odapelatywnej w toponimii. oprac. Boryś W. Kraków 1927–. Majtán. K. Chłądzyńska J. 2006.. 275–279. (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata. Kraków. R. Nobis. Kraków 1960–2012. H. (w:) Nazwy własne a społeczeństwo. PF XXV. PF XXXII. red. 1988b. Warszawa. Hydronimia dorzecza Pregoły z terenu Polski. red. (w:) Rymut [red. Bijak U. Babika i T. Wrocław. Onom XXXV.. 1987b.. 188–195. (w:) IX. 1975.. 2001. Biolik M. 113–119. 2010. Borek H. Staropolskie odapelatywne nazwy osobowe. Przybytek. Boryś W. Rymut. oprac. Warchoł. R. 1981. 263–272. Onomastyka a inne działy językoznawstwa zajmujące się słownictwem. (w:) idem. Warszawa. Kurkowska. Berlin 1835 i n. … od roku 1959 do roku 1970 włącznie.. R. Olsztyn. [red. Bijak U. Łobodzińska. Kwoki. 1987a. t. Nazwy relacyjne w toponimii. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1970. W. K.. Wybór zagadnień. Bijak U. Onom XXVIII. 2000. 51–62. Homonimy onomastyczne. 1989. 237–246. R. Turasiewicza. 1968.236 Bibliografia onomastyki polskiej do roku 1958 włącznie. 2006.]. Wrocław–Warszawa– –Kraków.. Borek H. Górny Śląsk w świetle nazw miejscowych... 1982. (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata. Językoznawstwo X. Slovenská onomastická konferencia. red. Hydronimia staroeuropejska.. Z teorii nazwotwórstwa toponimicznego.. Łask.. 43–51. Potrzeby i zadania nazwotwórstwa w toponimii słowiańskiej. Rymut. Borek H. 1987. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Nazwy miejscowe odzwierciedleniem wizji świata. Karasia i A. K. red. (w:) V Ogólnopolska Konferencja Onomastyczna. Różne sposoby interpretacji. … od roku 1971 do roku 1980 włącznie. 16–24. Biolik M. K. Przybytek [wersja elektroniczna]. Etymologie słowiańskie i polskie. 31–54.. 1988a. 1993. Rozważania o toponimii. Borek H. II. Lublin. Poznań. Klasyfikacja semantyczna nazw wodnych. 1975. 133–141. red. 1989. Poznań 3–5 września 1985. Buttler D. CdB – Codex diplomaticus Brandenburgensis. (w:) Rymut [red. 1990. 2009. Kraków. seria 6. JPol XCI. Rymut i in. Varia). Borek H. Brocki Z. 5–11. Zierhoffer. 2007. Borek H. Borek H.] 1989: 7–15.. Zeszyty Naukowe Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Gdańskiego. 187–220. Nazwy zestawione typu Boguty-Augustyny na Mazowszu i Podlasiu. . S. Wrocław. 33–47. Zachodniosłowiańskie nazwy toponimiczne z formantem -ьn-. Biolik M. 5–22. (w:) Współczesna polszczyzna. Biolik M. K.. Sędzik. 1983a. oprac. zostavil M. Z Polskich Studiów Slawistycznych. … od roku 2001 do roku 2010 włącznie i dalej. Prefiksacja imienna w językach słowiańskich.. Wrocław. 31–38. Wyraz *świerkla na podstawie toponimii. 331–351. Wybór studiów z okazji 45-lecia pracy naukowej. I–XXV. Bratislava. Bilut E. Kraków. Borek H. … od roku 1991 do roku 2000 włącznie. Onom XLVII.. Biolik M. O nazwie wodnej Wkra. (w:) Słowiańskie composita onomastyczne (Toponimia. Stan i zadania hydronomastyki słowiańskiej. Przybytek. W.

M. 50–57. Nazwy rzek lewobrzeżnego Mazowsza (z całym dorzeczem Pilicy). Derywacja paradygmatyczna w staropolskiej antroponimii. Bydgoszcz. Kraków. 99–108. Bydgoszcz–Pieczyska. 79–80. Olsztyn. Ruščák. -ew. red. (w:) Analiza. M. Kraków. A. (w:) Onomastyka polska a nowe kierunki językoznawcze. Zakrzewski.. Cieślikowa A. Hydronimia górnej Drwęcy od źródeł do Jeziora Drwęckiego. red. 1999b. Duma J. Schmid zum 70. red. red. Onom XL. Onimizacja. DługoszAnn – Dlugossii Joannis. Świat zwierząt w polskich hydronimach. 87–94. Wolnicz-Pawłowska. S. 26–27 X 1999. apelatywizacja a derywacja.. F. lingwistyki i medycyny.237 Cieślikowa A. Cieślikowa A. 1999c. Szewczyk. M.. 47–56. 38–48. Abramowicz. Nazwy rzeczne na -y. Weber. liber primus. Nazwy własne w historii i we współczesności języka polskiego. wyd.–26. 41–47. D.. 2005. Warszawa. Jak odczytać nazwę rzeki Wełna?. I. (w:) Toponimia i oronimia. W. red. Duma J. Jednostkowość w onomastyce a system języka. 37–470. Cieślikowa A.. red. 2000a. 1999a. Biolik.. Biolik. Onom XXIX. Karwasińska. str-. Drw II – M.. Frankfurt am Main. októbra 1995. zdr. L. (w:) Onomastyka polska a nowe kierunki językoznawcze. (w:) Onimizacja i apelatywizacja. Prešov. M. Białystok. synteza i rozpoznawanie sygnału mowy dla celów automatyki. Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae. Białystok. Nazwy rzek Pisa. Warszawa 1935. Seminár „Onomastika a škola”. O pewnej zgodności zachodzącej między występowaniem przedsłowiańskich nazw w dorzeczu Pilicy i Bzury a przebiegiem szlaków bursztynowych. red. 21–30. Wrocław. Bydgoszcz–Pieczyska. Borawski. Opole. 1984. Prešov 25. wyd. E. (w:) Rozprawy o historii języka polskiego. Warszawa. Nazwy miejscowe dawnej ziemi chełmskiej i bełskiej (w granicach dzisiejszego państwa polskiego). liber secundus. (w:) 12. Różne typy nazw rzecznych a problematyka osadnicza współczesnych ziem polskich. Dacewicz (Studia Slawistyczne 1). 2006. Profesor Henryk Borek i Jego nowe spojrzenie na nazwy własne. 15–17 czerwca 1998.. Richter. Onom XLI. (w:) Region w świetle nazw miejscowych. Ł. Pichra itp. hrsg. 5–19. Hydronimia górnej Drwęcy od Jeziora Drwęckiego do Kanału Elbląskiego. 335–343. Materiały z Międzynarodowej Konferencji Onomastycznej. Cieślikowa A. Duma J.. 2000b. E. Szewczyk. B. 15–42.. (w:) Florilegium Linguisticum. O współczesnych słowotwórczych analizach onomastycznych. Warszawa 1964–1974. -wia. S.. Onom XXXII. Drw I – M. Przyczyny zmian grup spółgłoskowych sr-. 85–107. w centralnej Polsce. Slovenská onomastická konferencia 6. Sposoby fonetycznych adaptacji niektórych starych nazw rzecznych do języka polskiego. Czy istnieją modele nazewnicze w toponimii i oronimii schyłku XX wieku?. red. Ł. Gajda. Zielona Góra.. 2000c. J. I–II. Cieślikowa A.. zr-. J.. 67–70. 1994. 101–148. Cieślikowa A. Cieślikowa. Duma J. Z. 45–67. red. Dąbrowski. L. Cieślikowa A. Czopek B. Festschrift für Wolfgang P. 2009. 278–281. Materiały z XI Ogólnopolskiej Konferencji Onomastycznej. red. Cruc – Lites ac res gestae inter Polonos ordinemque Cruciferorum.. 1988. Majtán. 1995. Duma J. Czachorowska. E. Domański J. M. 15–17 czerwca 1998. wyd. (w:) Metodologia badań onomastycznych. Prace Językoznawcze II. Rozprawy Slawistyczne UMCS 22. Bogdanowicz. (w:) Kontakty językowe polszczyzny na pograniczu wschodnim. Duma J. Poznań 1890–1892. red. Bydgoszcz. Cieślikowa A. -wa. Z. Warszawa. Becker. 1996. Białystok–Supraśl. 2001.. Czachorowska. III. Zborník referátov. M. Biolik. 2003. 1988. Pichna. 2000. v.w świetle ich rozprzestrzenienia w gwarach bułgarskich i macedońskich.. 2007. 1991.. Homonimia w świetle onimizacji i deonimizacji (apelatywizacji). Udolph. Szulowska. Duma J. Duma J. Metody w onomastycznych badaniach różnych kategorii nazw własnych. 46–57. Materiały z XI Ogólnopolskiej Konferencji Onomastycznej. 1996. Prace ofiarowane Profesorowi Januszowi Riegerowi. J. Czopek-Kopciuch. (w:) Nazewnictwo na pograniczach etniczno-językowych. J. Geburstag. Abramowicz. Eggers.. .

.. ESSJ – O. Ujęcie z punktu widzenia teorii systemów i konstruktywizmu. Synteza hydronimii dorzecza dolnej Wisły.. Wrocław. 112–116. Froel – X. I: Feminina. Bogdanowicz. 1978. 51–64. 1975. Prace Językoznawcze V. czysty’ na obszarze Polski.. Białystok. Laskowski. I. Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340–1650. predykaty mentalne. Grzegorczykowa R. red. 1975. Waszakowa. 2 zm. Etimologičeskij slovar’ slavânskich âzykov. Przedsłowiańskie a słowiańskie nazwy własne. Przymiotniki z suf.] 1998: 361–464. Nazwy barw. Gniazdo derywacyjne głowa w toponimii. (w:) Językowy obraz świata i kultura.. red.. Moskva 1974–... II: Masculina i neutra. JPol LXXVII. Z geografii typów formalnych w nazwach rzecznych Pomorza. I–II. 1973. Wojtyła-Świerzowska [tyt.. red. Warszawa. 395–403. Abramowicz. I–. I: Nazwy rzek. -awy we współczesnym języku polskim. Gołąb Z. Duma J. System antroponimiczny imion.. red. Nazwy wodne w dorzeczu Warty od Prosny po ujście do Odry (z wyłączeniem dorzecza Noteci). Abramowicz. BiulPTJ LXVII. 2000.. (w:) Grzegorczykowa. Duma J. 2004. 81–94. red.gov. Językoznawstwo VII. M. wykorzystane przez Komisję Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych przy standaryzacji hydronimów Polski. Diachronia i synchronia czy panchronia w językoznawstwie?. 2003a.. Anusiewicz. Znaczenia przenośne polskich przymiotników wymiarów. Problemy ogólne słowotwórstwa.238 Duma J. Grodziński E. 58–62. M. Grochowski M. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. 333–342. Grzegorczykowa R. Z. Warszawa. Prace Językoznawcze IV. Grzegorczykowa R.. red. 2003. Imiesłowowe nazwy rzek typu Chełszcząca. Greszczuk B. 2002b. 1981. Fleischer M. 51–62. Geschichte der Graudenzer Kreises. 2006. (w:) Onimizacja i apelatywizacja. Wróbel [red. Gniazda i rodziny słowotwórcze a tzw. Morfologia. 2002. Geoportal – http://maps. Warszawa.. Froelich. 233–258. Duma J. 2003. Warszawa. Aufl. oryginału: The Origins of the Slavs. A Linguistic View. SFPiS 17. Górnowicz H. K. 156–159. 1998. Rzetelska-Feleszko E. Die Hydronymie des Vardarsystems als Geschichtsquelle. Fastnacht A.‘szybki. Nazwy rzek zawierające rdzeń *bystr. Sanok. nazwisk. Encyklopedia językoznawstwa ogólnego. Zarys ogólnej teorii imion własnych. Z.. (w:) SOE I...pl [portal udostępniający dane geoprzestrzenne – różnego typu mapy oraz rejestr nazw geograficznych]. Grzegorczykowa. (w:) Studia z semantyki porównawczej. Wrocław–Warszawa–Kraków 1993. 2007. 51–64. wyd. Duma J. Nazwy rzek polskich ze słowiańskim przymiotnikowym określeniem barwy wody. red.. Słowotwórstwo onomastyczne i słowotwórstwo gwarowe. 29–37. 1997. 2. Columbus (Ohio) 1992]. Warszawa. Duridanov I. Białystok. przeł. Dąbrowska (Języka a Kultura 13). Gdańskie Studia Językoznawcze IV.. Grzmiąca na tle przymiotnikowych polskich nazw rzecznych.. Grochowska A. Olsztyn.. 1988. Strukturalizm i poststrukturalizm w polskim językoznawstwie synchronicznym (refleksje metodologiczne)..]. Gala S. Gajda S. Gala S. 1998. E. 2003b. E. Grzegorczykowa R. . (w:) Metodologia badań onomastycznych. Puzynina J. (w:) Onimizacja i apelatywizacja. Trubačev. nazwy wymiarów. [red. 2002a. Danzig 1884–1885. 2006. 2011. Polański. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Bogdanowicz. Obraz świata. JPol LV. GUGiK – Materiały robocze Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii z lat 2003–2005. Laskowski R. homonimia nazewnicza.. K.‘szybki. Köln–Wien. Duma J. 15–28.. 45–71. 385–410. Wprowadzenie do semantyki językoznawczej. II: Nazwy jezior. 17–26.. Językoznawstwo XIII.geoportal. Wróbel H. czysty’ na obszarze Polski. (w:) Metodologia badań onomastycznych.. 29–41. 2010.. R. Rzeczownik. Na materiale onimicznym z pogranicza południowo-wschodniej Polski.. A. Biolik. Olsztyn. Biolik. 1991. Greszczuk B. M. J. Gramatyka współczesnego języka polskiego. O pochodzeniu Słowian w świetle faktów językowych.. przezwisk. Duma J. Nazwy rzek zawierające rdzeń *bystr.

Górnowicz. v.. Teil II: Die stehenden Gewässer (Nazwy wodne dorzecza Narwi od źródeł do ujścia Biebrzy. P–Ż. Stuttgart 2005. 1991. I: Nazwy wód płynących. Jadacka H. Jakus-Borkowa E. Gewässernamen im Flussgebiet der Narew von der Quelle bis zur Einmündung der Biebrza. Stuttgart 1993 [rec... 2001. Apelatywne określenia wód bieżących a toponimia Pomorza Gdańskiego. Thielen. HE XVII – J. A–O (Nazwy wodne dorzecza Sanu. Beigabe. 2004.: J. Wykaz nazw w układzie hydrograficznym. HE XV – K. Biolik. HW – Hydronimia Wisły. 1989. I: Nazwy wód płynących. Stuttgart 1985. H. Hladký J. Gewässernamen im Flußgebiet des San. Hydronymia povodia Nitry. Gewässernamen im Flußgebiet der unteren Weichsel (Nazwy wodne dorzecza dolnej Wisły). Hennenberger Erclerung der grossen Preussischen Landtaffel. II: Nazwy wód stojących). Nazwy terenowe Żywiecczyzny. Onom XL. HenErcl – Casp. Gewässernamen im Flußgebiet des Wisłok (Nazwy wodne dorzecza Wisłoka). źródła. Teil I: Die fließenden Gewässer (Nazwy wodne dorzecza Narwi od źródeł do ujścia Biebrzy. 356–370]. Duma. HE IX – K. 175–182. Slovenská onomastická konferencia. 1: Wody płynące. Wiesbaden–Stuttgart 1988. 2: Wody stojące. Wiesbaden– –Stuttgart 1990. Domański. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. A–O). 67–90. Gewässernamen im Linken Zuflußgebiet der Weichsel zwischen Pilica und Brda (Nazwy wodne w zlewisku lewych dopływów Wisły od Pilicy po ujście Brdy). I: Wykaz nazw w układzie hydrograficznym. Wolnicz-Pawłowska. Gewässernamen im Flußgebiet der Narew von der Quelle bis zur Einmündung der Biebrza. P. hrsg. Warszawa 2006. . II: Nazwy wód stojących). Kowalczyk-Heyman. Rieger. Warszawa. z rkp. Gewässernamen im Flußgebiet des San. Bilut. Stuttgart 1999. Rieger. red. 1990. Rechte Zuflüsse zur Weichsel zwischen Soła und Dunajec (Nazwy wodne prawobrzeżnych dopływów Wisły między Sołą a Dunajcem). Stuttgart 2001. Gewässernamen im Flußgebiet des Dunajec (Nazwy wodne dorzecza Dunajca). Gewässernamen im Flußgebiet der oberen Weichsel von der Quelle bis zu Soła und Przemsza (Nazwy wodne dorzecza górnej Wisły od źródeł do Soły i Przemszy). Mól. Rymut. Biolik. Jakus-Borkowa E.. HE XIX – M. Językoznawstwo XIII. Wiesbaden–Stuttgart 2003. I: Nazwy wód płynących). II: Von den See’n. Teil I: Die fließenden Gewässer. M. Trnava. HE I – H. HE X – E. Opole 1983.. Majtįn. (w:) Rymut [red. Jakus-Borkowa E. Rieger.. HE XVI – K. (w:) IX. Teil II: Die stehenden Gewässer (Nazwy wodne dorzecza Sanu. Wrocław 1965. Königsberg 1595.. P–Ż. przedmowa A. HE XVIII – J. wodospady. HE III – J. E. 2007. Cieślikowa. Onom LII. Gewässernamen im linken Zuflußgebiet der Weichsel zwischen Przemsza und Pilica (Nazwy lewobrzeżnych dopływów Wisły od Przemszy do Pilicy). HE XIV – J. HollyŻyw – K. Rymut.] 1989: 141–149. HE XI – M. Stuttgart 1996. Wiesbaden–Stuttgart 2004. System słowotwórczy polszczyzny (1945–2000). wyd. 136–142. Holly. I: Hydronimy. Warszawa.239 GZ – Das Grosse Zinsbuch des Deutschen Ritterordens (1414–1438). Königsberg 1595. HO – Hydronimia Odry. red. HMil – Herbarz Ignacego Kapicy Milewskiego (Dopełnienie Niesieckiego). HE XII – K. cz. HE XIII – K. Stuttgart 1996. Biolik. Gewässernamen im rechten Zuflußgebiet der Weichsel zwischen Dunajec und Wisłok (Nazwy prawobrzeżnych dopływów Wisły między Dunajcem a Wisłokiem). Marburg 1958. Strömen…. HPol – Nazewnictwo geograficzne Polski. Kraków 1870. Majtán. Stuttgart 2005 [rec. Semantyka przymiotników właściwościowych w hydronimii polskiej. G. P. Gewässernamen im Flußgebiet des Wieprz (Hydronimia dorzecza Wieprza). Gewässernamen im Flußgebiet des westlichen Bug (Nazwy wodne dorzecza Bugu). Stuttgart 1995. Stuttgart 2000. Stuttgart 1998. HE VI – H. Bratislava. Rymut. Rymut. I. HE XX – M. 199–208]. Teil I: Die fließenden Gewässer. Die Namen der fließenden Gewässer im Flußgebiet des Pregel (Nazwy wód płynących dorzecza Pregoły). 1987. Zwoliński. Terminy geograficzne mikropola „wody stojące” a hydronimy ogólnopolskie. Jakubowicz M. Rymut. E. Onom XXXV. cz. 2010. Drogi słów na przestrzeni wieków. zostavil M. Borek.

Onom XLIX. V kodeksu jako rkp. Semkowicza. 2011. Pacuski. H. S. Słowotwórstwo nazw miejsca we współczesnym języku polskim. Warszawa 2000. Piekosiński. Kreja. Nowik.. Indeks osób i miejscowości. Kreja B. Staropolskie derywaty przymiotnikowe i ich perspektywiczna ewolucja (Prace Naukowe UŚ w Katowicach 2176). 1998.. J. Zbiór ogólny przywilejów i spominków mazowieckich. Kęsikowa U. Wiesbaden. I. Kreja. Olsztyn.. Nazwy miejscowe województwa radomskiego.. Kuraś. PF XL. KMaz II – Nowy kodeks dyplomatyczny Mazowsza.]. (w:) B. K. Przegląd formacji rzeczownikowych (Prace Naukowe UŚ w Katowicach 1574). 1971. Kowalik-Kaleta Z. Słowotwórstwo apelatywne pochodzenia proprialnego. E. Derywacja sufiksalna (Gwary Dziś 5).. 45–49. 24–56. 1995. Warszawa. Kleszczowa K. Onom XLVI. I–IV. Kond – M. BiulPTJ LXVII. Kwartalnik Historyczny CVIII. Wrocław 1974. Katowice. 1998b. -ca. wyd. Wrocław. 1994. 511–524. Klemensiewicz Z. Ukraińska terminologia hydrograficzna. wyd. Kowalska A. Kaleta Z. Kreja B. K. 2001. Kleszczowa K. Studia i szkice słowotwórcze 4. Jurkowski M.. Rzeczowniki (Prace Naukowe UŚ w Katowicach 1748). w Bibliotece Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. K. Wrocław 1989. Katowice. Warszawa. Piekosiński. Apelatywne nazwy miejsc w dialektach polskich. III: Dokumenty z lat 1256–1381.. red. 241–253 Kaleta Z.. Kleszczowa K.. Jakus-Borkowa. wyd. Kochanowski.. 87–107. red. 2003. Kraków 1876–1905. Onom X. Unsere ältesten Flussnamen. Oznaki i skutki wygasania produktywności formantu.. 2011. Staropolskie nazwy osobowe motywowane przez nazwy miejscowe. wyd. O pożytkach płynących z interdyscyplinarności badań mediewistycznych. 97–116. Wrocław. 2006. 2001. 1991. (w:) B. Gramatyka onomastyczna w ujęciu kognitywnym. Gramatyka historyczna języka polskiego. oprac. 1964. Staropolskie kategorie słowotwórcze i ich perspektywiczna ewolucja. 1981. K. Kraków. Kleszczowa K.. Hydronimy w utworach J. Elementy bałtyckie w toponimii i mikrotoponimii regionu białostockiego. 134–166].. Kaleta Z. Kowalczyk E. Kraków. Kielce. 1981. Studium teoretyczno-porównawcze... Strukturalizm i poststruktualizm w badaniach historycznojęzykowych.. Ewolucja nazwisk słowiańskich. Kuraś. Kopertowska D. I.. Gdańsk. Słowackiego. Zagadnienia ogólne. M. S. Biolik. Sułkowska-Kuraś. Ponikłystok.w części wygłosowej. Polskie ojkonimy z suf. (w:) Najnowsze przemiany nazewnicze. II: Dokumenty z lat 1248–1355. oraz Materiały do t. Gdańsk. Studia z polskiego słowotwórstwa. I–II.] 1998: 15–91. Wacława. Krahe H. Kwartalnik Historyczny XXXVII. Lehr-Spławiński T. Jeszcze o nazwach miejscowych typu Białystok. 2003. 1996. 1923. KondBałt – M.240 Jakus-Borkowa E. Jakus-Borkowa E. 73–78. F. 1996. Kleszczowa K. I. Urbańczyk S. Warszawa. 1964.. Poznań. Organ Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego. JPol – Język Polski. 21–25. Jurkowski M. Sułkowska-Kuraś. (w:) Metodologia badań onomastycznych. Górnystok... Kaleta Z. F. 1964. Słowotwórstwo języka doby staropolskiej. 1998a.. W. Staropolskie nazwy osobowe motywowane przez nazwy miejscowe. (w:) E. Rymut i in. Formacje na -iniec typu babiniec. Wrocław 1985. Dzieje granicy mazowiecko-krzyżackiej (między Drwęca a Pisą). KMaz I – J. Warszawa 1919 [uwzględniono corrigenda w rec. . Rzetelska-Feleszko [red. KMłp – Kodeks dyplomatyczny Małopolski. Kowalczyk E. Nazwy miejscowe południowo-wschodniej Białostocczyzny. Piętka.. Wrocław– –Warszawa–Kraków. 2004. 223–240.. Kkk – Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej św. Wajs. 51–58.. (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata. Kondratiuk. Katowice. Kraków 1913–. 2003. Kreja B. Polskie nazwy miejscowości z -ż. krowiniec w języku polskim (na tle słowiańskim). KMaz III – Nowy kodeks dyplomatyczny Mazowsza. 7–27.. Kraków 1874–1883. [red. Kondratiuk.. 2002.

Kurek H. 111–531. wyd. septembra 1976). Majtán. (w:) Języki zachodniosłowiańskie w XXI wieku. Vztahové modely slovenských hydroným. wyd. Typ kontaktu językowego a wariantywność nazw własnych we współczesnej polszczyźnie. Wrocław– –Warszawa–Kraków. 45–54. II: Nazwy fizjograficzne (zlokalizowane). Mittelniederdeutsches Handwörterbuch. Żaboklicka. Lubaś W.. Darmstadt 1980. 1981. Kontynuanty prasłowiańskiego przyrostka *-ynji w języku polskim. 1972. Izvestija Otdeleniâ Russkogo Âzyka i Slovenosti Imperatorskoj Akademii Nauk X. LKP – Lubelska księga podkomorska piętnastego wieku. Kwaśniewska-Mżyk K. 1974. Nazwy czeremchy w polskiej toponimii. Hoszowski. I: 1617–1620. Lumalb – 1570: Lustracja województw malborskiego i chełmińskiego 1570. Hydronymia povodia Turca. Wawrzyńczyk. Krško J. Gdańsk 1961.241 Krško J. W. O pochodzeniu i praojczyźnie Słowian. S. ed.. (w:) IX. Lübben – A. 65–82. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Kraków. 1968. 99–108. wyd. Archiwum Komisji Historycznej IV 1888. Skarżyński. Gdańsk 1962. Wolińska. Bratislava. Gdańsk 1961.. L. SFPiS 7. red. Warszawa 1965. 69–209. Kraków. z. Prace Naukowe UŚ 4. 1988. II: 1660–1661. 1980. (w:) VII. Slovenská onomastická konferencia (Zemplínska šírava 20. (w:) Rozmaitości językowe. 261–268. 143–148. Lor X – F. Nazwy jarzębu ‘sorbus’ w polskiej toponimii. Rozmieszczenie geograficzne prasłowiańskich nazw wodnych. 1960. M. Lublin. A. 2003. Appellativa określające wodę płynącą w nazwach dorzecza Warty i Wisły. I–II. S. zostavil M. XI. Bratislava. 171–187. by Ph. K. 1962. 1946. Ulanowski. Kuj – B. Slovenská onomastická konferencia. Lehr-Spławiński T. Lubaś W.. wyd.. O pomereľskom (drevnekašubskom) âzyke do poloviny XV-ogo stoletiâ. M. Poznań. M. Laskowski R. 5–22. (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata. Krško J. 25–30. wyd. W. Rocznik Slawistyczny XXI. Indeksy do cz. Lupom – 1565: Lustracja województwa pomorskiego 1565. Nazwy miejscowe południowej części dawnego województwa krakowskiego. Szymczak-Rozlach. Hoszowski. Sucheni-Grabowska. I. Kwaśniewska-Mżyk K. I. Majtán. Lumaz – 1565: Lustracja województwa mazowieckiego 1565. Lublin 1934. 1995. I–II.. M. 1905. A. Leyding-Mielecki. Lehr-Spławiński T.. 2009. Kraków.. . Lumalb – 1565: Lustracja województw malborskiego i chełmińskiego 1565.. 7–13. Słownictwo odantroponimiczne w gwarach polskich. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Warszawa 1967–1971. Viewing in Cognition and Grammar. Lorenz. Lupłoc – 1565–1789: Lustracje województwa płockiego 1565–1789 r... Davis. Lubaś W. Językoznawstwo VII. 155–212. Ley II – G. zostavil M. Banská Bystrica. 3. Wrocław 1968. 1987. Językoznawstwo XI. Łukasik-Szulowska W. O. Langacker R. z.. Hoszowski. (w:) Alternative Linguistic: Descriptive and Theoretical Modes. Gieysztorowa. S. Banská Bystrica. red.. JPol XLII. Zborník materiálov.. Katowice..–24. Wyraz dąb i pochodne w toponimii polskiej. 2005. 3: Współczesne języki słowiańskie. [red. Poznań 1959..]. Dokumenty kujawskie i mazowieckie przeważnie z XIII wieku. Szpiczakowska. wyd.. 139–164. Lubaś W. 1906. 1. 69–209. wyd. 2010. Szacherska. Kucharzyk R..Warszawa 1989.. 93–97. Językowy obraz Podkarpacia (na przykładzie mikrotoponimii Dukielszczyzny). Słownik nazw miejscowych okręgu mazurskiego. Społeczne warianty nazw własnych we współczesnej polszczyźnie. Łesiów M. O kategoriach onimiczno-apelatywnych w polszczyźnie. Rymut i in. S. Białkowski. Lumaz – XVII: Lustracje województwa mazowieckiego XVII wieku. Kwaśniewska-Mżyk K. Terenowe nazwy własne Lubelszczyzny. 2006. 2002. Lübben. Spracovanie hydronymie Slovenska. A. 1974.

Leute. 2002. sostavlena […] pod rukovodstvom … General Maiora Richtera]. Mp-100 – Mapa taktyczna Polski w skali 1 : 100 000. Hydronimia dorzecza Orawy. 1980. Majtán M. Miklosich F.und Ortsnamen.. http://oldmaps. Matveev A. V/2. Maßstab 1 : 28 800. pid red. Malec M. 2011. z lat 1785–1788. Makarski. (w:) Śląsk. Wrocław. 1927. Reymann […] und fortgesezt von F. Spoločenské fungovanie vlastných mien.. zostavil M. Hoszowski. 1990. MpMbl – Niemieckie mapy topograficzne w skali 1 : 25 000 (tzw. MakSk – W. Schlesien. Budowa słowotwórcza nazw wodnych dorzecza Wieprza. M. Malinowska E. poł. Makarski. Malec M. Majewska M. A.. Warszawa 1918– –1930. tzw. Folia Linguistica 27). septembra 1976).. 280–285. XIX w. Hruševskogo. protokołów sądów miejskich. 1971. S. Onomastické Práce 4. 83–88. Nazwy miejscowości dawnej ziemi sanockiej. 1993.]. MpGillyPr – Special Karte von Südpreussen mit allerhoechster Erlaubniss aus der königlichen grossen topographischen Vermessungs-Karte. 2006. Wierzbowski. Mp-25(beł) – mapy w skali 1 : 25 000 wyd. Rymut K. Heidelberg. ksiąg miejskich. w latach 1950–1966 przez Zarząd Topograficzny Sztabu Generalnego w układzie powiatów. D. 191–196..cz. Kamińska] (Acta Universitatis Lodzensis. 43–49... Bratislava. red. MkM – Metryka Księstwa Mazowieckiego z XV–XVI wieku. Matr – Matricularum Regni Poloniae summaria. przez Wojskowy Instytut Geograficzny w Warszawie w latach 1924–1938. de Perthées. Raj i piekło w toponimii Polski. Musioł. Onomatologiâ. Mrózek R. (w:) Rymut [red. [red. 1981.242 LuPrus – 1624: Lustracje województw Prus Królewskich 1624 (z fragmentami lustracji 1615 r. Majtán. 1994. Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski.). Th. wyd. MpPerMz – Mappa szczegulna woiewodztwa mazowieckiego zrządzona […] przez K. Messtischblätter). MJ – Metryka Józefińska... Budowa morfologiczna staropolskich złożonych imion osobowych. Jahrhunderts). Wrocław. Mrózek R. MpRey – Topographische Specialkarte herausgegeben von G. Wyd. MpPerPł – Mappa szczegulna woiewodztwa płockiego i ziemi dobrzyńskiej zrządzona […] przez K. Kraj.–24. Warszawa 1961. MpFran – Übersicht der Militär Aufname von Mähren und Schlesien. (w:) Wpływy obce w nazewnictwie Polski. Malec M. Land. Nazewnictwo ziemi pszczyńskiej. Luukr – Žerela do istoriї Ukraїni-Rusi. Sawicki. Kraków. (w:) VII. przywilejów. ludzie. MpKwat – Topograficzna karta Królestwa Polskiego. Gdańsk 1967. wydawane od 2. [praca zawiera zapisy historyczne nazw z urbarzy. 1783. kościelnych itp. wyd. Lviv 1895–1900. Handtke. Nazwy miejscowości dawnej ziemi przemyskiej. Homonimia i homonimy. Warszawa. contextuit indicesque adiecit T. Moździoch S.. memoria und die Herausbildung der sozialen Bindungen und der Identitäten (bis zum Ende des 18. K. MakPrz – W. 1996. . S. Imiona chrześcijańskie w średniowiecznej Polsce. Katowice. Mól H. [red.geolab. MPszcz – L. do 1944 r. M. 1784. Krajobraz rzeczny jako źródło tożsamości ludności średniowiecznego Śląska.. Wünsch] (Radices Silesiae – Silesiacae Radices 1). Lublin 1986. Obce elementy w południowośląskiej toponimii i mikrotoponimii. 47–62.] 1996: 33–46. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. 2000. Rosik. Majtán M. I–III. I–II. Wien 1836–1852. de Perthées. Przymiotnik suchy w polskiej toponimii. Glogau 1844–1874. System mikrotoponimiczny Śląska Cieszyńskiego.. Malec M. J. Językoznawstwo VII. 2003. 1985. Slovenská onomastická konferencia (Zemplínska šírava 20. Berlin 1802–1803. rkp. Zborník materiálov. Zbiór nr 19 w Centralnym Historycznym Archiwum Państwowym we Lwowie: XV–Sanok. obrębówki (beł – Bełżyce 1962). rkp. I–V/1. Włodarski. memoria a kształtowanie się społecznych więzi i tożsamości (do końca XVIII wieku). Lublin 1999. Varsoviae 1905–1919... Warszawa. Die Bildug der slawischen Personnen. [Warszawa] 1839 [Topografičeskaâ karta Carstva Poľskogo […] 1839. Moskva.

. 165–170. 330–339. Zapożyczone nazwy drzew w toponimii polskiej. Kamińska] (Acta Universitatis Lodzensis. red. Pochodzenie. Hladký. 289–298. 2002. NMPol – Nazwy miejscowe Polski. PlehnG – H. 2000b. Wrocław. Biolik. red. Geschichte des Kreises Strasburg in Westpreussen. Wajda. Pommerellisches Urkundenbuch. (w:) Nazwy własne a kultura. Nowik K.. Poznań. red. JPol LXXVII. 197–202. Olsztyn.. 31–39. JPol LII. Baza g(v)ozdь w polskiej toponimii. red. 2010.. Warszawa. Koblížek. Nazwy miejscowe typu Białystok... Podstawy jedności i jej rozpad (Prace Komisji Historycznej – Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. (w:) Metodologia badań onomastycznych. NalSand – J. Pałucki W. Mrózek R. Kraków. 2000a. (w:) Wpływy obce w nazewnictwie Polski.na obszarze Wielkopolski i Małopolski. Pisarkowa K.. Lublin. 1961. (w:) Onomastyka polska a nowe kierunki językoznawcze. Nalepa J. Spólnik.].. 2009. Nowik K. (w:) Seminář Onymické systémy v regionech. Zmiany. Szkic pola semantycznego zapachów w polszczyźnie. 1971.. S. Warszawa 1982.. Pojęcie homonimii w teoretyczno-terminologicznym kontekście lingwistyki i onomastyki. Perl – M. A. Koblížek. K. Ponikłystok. red. Trnava. I–VIII. Polska i inne kraje słowiańskie.243 Mrózek R. Nalepa J. Šrámek. JPol LXXVI. Historia. F. Böhlau. Nalepa J. Perlbach. V.. M. Osnoven sistem i terminologija na slovenskata onomastika. R. Pawłowski E. Mechanizmy nazwotwórcze i zmiany leksykalne w gwarach (na materiale gwar Lubelszczyzny). Wydział Historii i Nauk Społecznych 25). 1968. 1996.. Ze studiów nad hydronimią Polski i Połabia: Bzura. E. Danzig 1881–1882. Nalepa J. Folia Linguistica 27). Językoznawstwo XIII. Pismo poświęcone nazewnictwu geograficznemu i osobowemu oraz innym nazwom własnym. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. ledna 1993 v Hradci Králové).. Warszawa. konaného 12. 1994. 1997. 1991. E. 2003a. -in. 11–19. 2005. Ze studiów nad najdawniejszym pograniczem polsko-ruskim. 1972. Onom XLVII. 150–162. Górnystok.. 105–111. Hradec Králové. Geographische Terminologie des Polnischen. Studia Philologica. Plehn. 197–204. 1964. uspoř. 1993. Pelcowa H. O spȏsoboch tvorenia hydroným. Mikrotoponimia byłego powiatu ostródzkiego. Rymut. M. Hydronimy a kontekst onimiczny. J. 246–250. Nieckula F. Nazwy wodne Sądecczyzny. semináře „Onomastika a škola”. 1996–2009 (i kartoteka). [red. Bydgoszcz–Pieczyska. Zbiór studiów. 1993. Mrózek R. Ološtiak M. Nitsche P. Polacy nie przejęli od Ukraińcow nazwy rzeki San. 45–82. Onom VII.. Mznter – A. 15–17 czerwca 1998.. Mazowieckie nazwy terenowe do końca XVI wieku. Mrózek R. Mrózek R. Warchoł. Mrózek R. 79–91. Rzetelska-Feleszko.. Ostr – M. Onom – Onomastica. red. L.. Kraków 1996. Stereotyp rzeki a językowy obraz hydronimów (na podstawie nazw wodnych powiatu strzyżowskiego). (w:) Słowiańskie composita onomastyczne (Toponimia. Czachorowska. Mrózek R. Metodologiczno-terminologiczne aspekty rozwoju onomastyki.. 24–49. Warszawa 1885–. Mikrotoponimy jako językowe wyznaczniki przestrzeni kulturowej. . Współczesna lingwistyka a sfera onimiczna języka. Wrocławska. Nalepa. Z. Ze studiów nad hydronimią Polski i Połabia: Poprad. M.–14. Słowiańszczyzna północno-zachodnia. Olsztyn 1994. Szewczyk. Bydgoszcz. Varia). 281–291. Opuscula Slavica 2: Krytyczne i metodologiczne uwagi o nazwach miejscowych dawnego województwa sandomierskiego. Onom XXXVII. Ł. 121–126. (w:) Uwarunkowania i przyczyny zmian językowych. 1996. Leipzig 1900.. Biolik. Lund 1973. (Sborník příspěvků z V. Bartůňková. [red. 1995. I–II. Materiały z XI Ogólnopolskiej Konferencji Onomastycznej. red. Wolff. (w:) Z hydronymie západného Slovenska. Bezlaj i in. Kraków 1994–. Composita w głównych subsystemach onimicznych (aspekt interpretacyjny). PF – Prace Filologiczne. Rozprawy Slawistyczne UMCS 22. Dorobek i perspektywy onomastyki polskiej. 157–161. V. Skopje 1983.. M. Kaleta. 2003b. Wrocław 1955–1993. oprac. Nazwy miejscowe z sufiksami -ov-. 23–35. zostavil J. Myszka A.

. Reichan J. bearb.. M. Pokorny – J. Zborník materiálov. Rocznik Slawistyczny VI.. RospSEMiG – S. 1990. (w:) Rymut [red. Wrocław 1984. PrzybBalt – R. Aalen 1962.. 2. Nazwiska Polaków. 2 uzup. Kraków 1948. Pokorny. hrsg. 1957. Wrocław– – Warszawa–Kraków. Kartografii i Teledetekcji 23. Lieferung (1342–1345). Toponimia południowej Warmii.] 1989: 25–31. Koepen.. Wrocław. Majtán.. M. Lieferung (1357–1361). Prasłowiańszczyzna – Lechia – Polska. Indogermanische etymologisches Wörterbuch. (w:) VI. Ološtiak. Stopień użyteczności danych hydronimicznych w rozważaniach nad etnogenezą Słowian.. Lieferung (1352–1356). Nazwy rzeczne w dorzeczu Warty. septembra 2011. 247–252. Nazwy terenowe. I: A–K. 1959–1961. Indeks alfabetyczny wyrazów z kartoteki „Słownika gwar polskich”. P. zostavil M. Rutkiewicz-Hanczewska M. Wrocław 1969. Rymut i in.. Elementy ukraińskie w toponimii polskiej i w toponimii Polski. M. Toponimia powiatu tucholskiego (Pomorskie Monografie Toponomastyczne XV). Słownik nazw geograficznych Polski zachodniej i północnej. Königsberg 1909.. Rieger J. II: L–Ż. v. 2. Onom XXVII. Kraków. edit.]. Poschmann.. Conrad. Popowska-Taborska H.244 PMT VIII – E. K. Rieger. 1989. Lieferung (1335–1341). II: (1309–1335).. Nazwy miejscowe północnej części dawnego województwa krakowskiego. Rospond S.. Slovenská onomastická konferencia.. hrsg. PMT XV – M. Wrocław.]. Rospond. Philippi.. Hein. Politische (allgemeine Abteilung): I/1: [1140–1257]. hrsg. Rymut K.–14. Rieger J. 1967.] 1996: 149–153. Słowotwórstwo polskich patronimicznych nazw miejscowych z przyrostkiem *-(ov)itjona tle zachodniosłowiańskim. III: 1. K. Nitra 4. I–II. H. Rozwadowski J. IV: (1346–1351). Bratislava. Kraków 1999–2001. Koeppen. Wrocław–Warszawa. Przybylska R. Bern 1949–1969. Wczesne dzieje Słowian w świetle ich leksyki. aprila 1974. Nazwa obca – nazwa rodzima (na materiale nazw miejscowych Małopolski). M. Rymut K. Rieger. 1976. A. 22–31. RymNmiast – K. Rieger J. 1999. Warszawa 1995.. RiegSan – J. Wrocław 1987. Archiwum Fotogrametrii. 3. Rudnicki M. Milewska. Heine. C.. 1975. Uwagi językoznawcy. [red. I/2: [1257–1269]. (w:) Munuscula linguistica in honorem Alexandrae Cieślikowa oblata. Marburg 1960–1964. Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Warszawa. Przybytek. Rospond S. 186–189. Nazwy wodne dorzecza Sanu. RiegŁemk – J. Gdańsk 2000. O niektórych polskich i ukraińskich hydronimach na -*ū-. Jakus-Borkowa. Kamińska] (Acta Universitatis Lodzensis. 129–135. Popowska-Taborska H. Woelky. v. 1993. Rieger J. hrsg. [red. Słownik historyczno-etymologiczny. hrsg. Kilka uwag do przedhistorycznych stosunków wschodniej Europy i praojczyzny indoeuropejskiej na podstawie nazw wód. Rieger J. (w:) Wpływy obce w nazewnictwie Polski. v. Slovenská onomastická konferencia.] 1989: 57–62. . 1983. Wrocław 1987.. I–II. Nazwy własne w przestrzeni społeczno-komunikacyjnej. (w:) Rymut [red. Nachträge. Ortsnamen baltischer Herkunft im südlichen Teil Ostpreussens (Nazwy miejscowe pochodzenia bałtyckiego w południowej części Prus Wschodnich). R. wyd. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk. H. 1913. Königsberg 1944 (Nachdruck: Marburg 1975). Bd. Rymut. Słowiańskie nazwy miejscowe z sufiksem -ьsk-.. v. Poznań. 355–363. [red. Prešov 12. v. Kraków. hrsg. Wrocław. B. Maschke. 1993. 1969. 2012. O neosemantyznach pozornych.–6. Studia nad nazwami wód słowiańskich. 1948. Königsberg 1882. Marburg 1958. 1989. Wstęp do semantyki onimicznej: nomina propria i nomina appellativa – inkluzja czy ekskluzja?. 2012. 1–2. Rospond S. Kilka uwag o dawnej hydronimii w dorzeczu Sanu. Seraphin. Słownictwo i nazewnictwo łemkowskie. Olsztyn. Prešov.. Stuttgart 1993. Rozwadowski J... Marburg 1969–1975. 1951. (w:) Jednotlivé a všeobecné v onomastike. V: 1. Rutkiewicz-Hanczewska M. 1973. Toponimia powiatu świeckiego (Pomorskie Monografie Toponomastyczne VIII). 39–58. Folia Linguistica 27). 351–358. 18. Nazwy miast Polski.. 2006. (w:) Rymut [red. Wolnicz-Pawłowska E. Lieferung (Nachträge und Register). PrUr – Preussisches Urkundenbuch. Klasyfikacja strukturalno-gramatyczna słowiańskich nazw geograficznych. Pospiszylowa A. Polski słownik hydronimiczny. v. Rymut. Rymut K. RymSEN – K. 1996. E.

Hydronimia słowiańska I. 1999.245 Rymut K. (w:) Leksyka słowiańska na warsztacie językoznawcy. 303–314. (w:) Nazewnictwo na pograniczach etniczno-językowych. Polski system hydronimiczny. 1997. Dacewicz. Rzetelska-Feleszko E. H. [red. Rzetelska-Feleszko E. 602–619. Schmid W. Białystok. 1979. .. Kraków. Cieślikowa. Schmid W. JPol LXXVI. red. red. M. 100–105. Rzetelska-Feleszko E. Rzetelska-Feleszko E. Slovenská onomastická konferencia. wybór i opracowanie J. Rzeki. Rymut K. Saloni Z. Rzetelska-Feleszko E. Czopek-Kopciuch. Rzetelska-Feleszko E. Derywacja fleksyjna w nazewnictwie. Rzetelska-Feleszko E.. Rzetelska-Feleszko E. 1956. (w:) Toponimia i oronimia.. 2001a. Warszawa–Kraków. red. 1979. Rzetelska-Feleszko E. J. Encyklopedia. 61–66. 145–150. Cel.. 1978b. (w:) Encyklopedia kultury polskiej XX wieku. SFPiS 19. Nazwy własne. P. Perspektywy badań nad przedsłowiańskimi nazwami rzecznymi na obszarze Polski. Safarewiczowa H. Rzetelska-Feleszko E.. Wrocław. 1980a.] 1989: 99–108. A. (w:) Rzetelska-Feleszko [red. Rymut K. Nazwy wodne...]. Rymut K. Co to jest nazwa obca?. 2006. M. Materiały z międzynarodowej konferencji hydronimicznej. Wrocław–Warszawa. 2002. Zieniukowa. W świecie nazw własnych. 1987. Materiały z Międzynarodowej Konferencji Onomastycznej. 33–39. Mogilany.. 55–69. Schmid W. Nazwy z sufiksem -ica. 2001b... 1998. Rzetelska-Feleszko E. Folia Linguistica 27). Klimontowszczyzna. (w:) IX. Problemy rekonstrukcji apelatywów z toponimii. Onom XLVI. Polskie nazwy własne. Zasady redakcyjne. 37–48.. red. 1989. Niektóre mazowieckie nazwy rzek podejrzane o pochodzenie bałtyckie. Nazwy miejscowe typu Mroczkowizna. L. 20–30. Bratislava.. Rzetelska-Feleszko E. Mazowieckie nazwy geograficzne do końca XVI wieku. 147–156. 279–282. 1991. Antologia poetycka.. [red. Duma... Rzetelska-Feleszko E. SlOcc 36. 262–268.. Biolik. [red. Onom XLVII. (w:) Wpływy obce w nazewnictwie Polski.. J.. Zakres i możliwości badawcze. 20–24 września 1994 r. Badanie nazw rzecznych Pomorza i Wielkopolski metodą kartograficzną. Warszawa. Przedsłowiańskie nazwy rzeczne z obszaru Polski a rezultaty badań archeologicznych. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Urheimat und Ausbreitung der Slaven. Nazwy rzeczne między dolną Wisłą a dolną Odrą. Duma. Hydronimia słowiańska II. Olsztyn. 1998. 26–27 X 1999. Wrocław 1998. 233–240. 1996. zostavil M.. J.]. 11–27. J. Abramowicz. Popowska-Taborska. Rymut K. Warszawa. [red. 1978a. Bartmiński. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk. 1992. 1996. 89–107. Założenia metodologiczne. Homonimia a hasła w słowniku. Der Begriff „Alteuropa” und die Gewässernamen in Polen. Wrocław. Skawa.. 16–18 IX 1986 r. Zpravodaj Místopisné Komise ČSAV XXI. Rzetelska-Feleszko E. 91–99. red.. 1977. Nazwy rzeczne z -ica w porównaniu z nazwami miejscowymi i terenowymi.] 1998: 269–281. Językoznawstwo XIII. Metody opisu nazw miejscowych (ojkonimii) w krajach słowiańskich. 11–19.. Zagadnienia klasyfikacyjne i terminologiczne z zakresu toponimii. (w:) Metodologia badań onomastycznych. Kraków. 1997. Rzetelska-Feleszko E. red. 1993. Rymut K. Rozwój i zmiany toponimicznego formantu -ica na obszarze zachodniosłowiańskim. Wrocław. Mogilany. Rzetelska-Feleszko E. 45–88.. 2: Współczesny język polski. Polskie nazwy rzeczne derywowane od nazw miejscowych przez formant -ica i pochodne. 397–444.. Onom XXV. Materiały z IX konferencji Komisji Onomastyki Słowiańskiej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów. 1989. B. Apelatywa onimiczne i ich miejsce w systemie języka.. 1993. Białystok–Supraśl.. 1982. Przegląd Geofizyczny XXXVI. Kolbuszewski.. 2003. Majtán. Rymut K. PF XXVIII. „Nazwy wodne Polski“. Onomastyka prasłowiańska. P. 1980b. Onom XXVII.. Kamińska] (Acta Universitatis Lodzensis. Warszawa–Kraków.. Onom XLII.]. (w:) Procesy rozwojowe w językach słowiańskich. P. (w:) Rymut [red. Zeitsvchrift für Ostforschung XXVII... Procesy rozwojowe polskiej hydronimii. Rzetelska-Feleszko E. Z. 1980. 407–415. Rzetelska-Feleszko E. 1991. 265–270.

oprac. K. SHGPł – Słownik historyczno-geograficzny województwa płockiego w średniowieczu. 2005. Seligo – A. K. Nicolaisen. A. Warszawa 1983. Etymologiczny słownik języka polskiego. I–XV. SHGKr – Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu. Karłowicz. SHGLu – Dzieje Lubelszczyzny. 1985. Wrocław 1985–1986. (w:) Rymut [red. Stieber. A. Cel. S. Metoda. Sychta. F. Prešov. oprac. Skowronek K. Kraków 1952–1982. Słownik etymologiczny języka polskiego. Wrocław 1987. Kuraś. Dembiński i in. Bańkowski. T. Drawa. SHGSk – A. z. SEKasz – W. Gąsiorowski. J. Studium statystyczno-kognitywne. Gąsiorowski.. red. Stuttgart. P. Brückner. Chlebowski. red. SEBor – W.. J. Słownik etymologiczny języka polskiego. Sulimierski. Kraków 2002. Kraków. A. Smoczyński. Rymut K. Fastnacht. red.. J. 1. Wrocław 1988–1992. z. SŁ – Z. z. red. H. K. A. Górska-Gałka. SL – Linde S. Borkiewicz-Celińska. Górska-Gałka i in. Poznań 1999.. Reichan. Kraków 2005. red. Luciński.. P. Walewski. oprac. F. Poznań 2005–2008. SHGMz – Słownik historyczno-geograficzny województwa mazowieckiego w średniowieczu (kartoteka). Dembiński i in. Warszawa 2000.. i O. Rutkowski M. Die Fischgewässer der Provinz Westpreussen in kurzer Darstellung bearbeitet. Okoniowa. oprac. Wisła–Ustroń 1995. ed. oprac. SESł – F. 2001. S. Toponomastyka Łemkowszczyzny. Zeszyt wstępny. Słownik etymologiczny języka polskiego. Seligo.. B... A. Sawa. Słownik etymologiczny języka litewskiego. P. III. IV. SFPiS – Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej. z. Brylla.246 Schmid W. Współczesne nazwisko polskie. Słownik języka polskiego. I. Grundlagen. Borkiewicz-Celińska. A. Popowska-Taborska. Słownik gwar kaszubskich. Wolff. SEBr – A. oprac. Upsalla. M. Danzig 1902. Dembiński i in. Wiśniewski. Kraków. III: Słownik historyczno-geograficzny województwa lubelskiego w średniowieczu. II: Nazwy terenowe.. Skowronek K. red. V. Skawa und verwandte Bildungen. Wrocław 1971. H. Biskup. Wronicz. red. Udolph J. Zasady redakcyjne. SGPKar – J. J. SHGSd – Słownik historyczno-geograficzny województwa sandomierskiego (kartoteka). Gąsiorowski. S. Wilno 2007. 1996. SGŚCiesz – Słownik gwarowy Śląska Cieszyńskiego. Boryś. Łódź 1948–1949. Grzegorza. Media i nazwy. II i n.. Górska-Gałka i in.. J. Górska-Gałka.. oprac. 4. 1–3. Schmid W. I–II. oprac. Chmielewski. red. przez Zakład Dialektologii Polskiej IJP PAN w Krakowie. 1–2. red. 2011. B. 2004. II. Wrocław 1980–2000 (i kartoteka). Kraków 1927. z. K. Fastnacht-Stupnicka. Luciński. Interrelationship between Common Nouns and Proper Nouns. SHGWy – Słownik historyczno-geograficzny ziemi wyszogrodzkiej w średniowieczu. W. 3. Porębska. A. Methoden. SESmocz – W. Brzozów 1991–1998. SEBań – A. Wrocław 1971. Sklyarenko A. SHGCh – Słownik historyczno-geograficzny ziemi chełmińskiej w średniowieczu. I–V. red. Einführung. Dembiński i in. Warszawa 1955–. Słownik historyczno-geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu. P. I. z. Karaś.. Sičaková L. 1–3. SHGPn – Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu. J. P. Jurek. Kraków 1900–1911. 278–282. 1–2. E. Ziele. oprac. M. oprac. W. red. . Poznań 1995–1997. K. red. J. Warszawa 1994–2006. Wrocław 1982–1986. do druku przygotowali A. T. Poznań 2011 (i kartoteka).. Wahlberg incollaboration with V. Wrocław 1989 i n. oprac.] 1996: 85–92. Wiśniewski. SGPRei – Słownik gwar polskich. I–VI. Gąsiorowski. I: Nazwy miejscowe. 3–4. Gąsiorowski. I–V. Dalberg. red. Boryś. (w:) Proceedings of the 21st International Congress of Onomastic Sciences 1. Chmielewski. przy współpracy M. A. A. Gąsiorowski. SG – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Jurek. Warszawa 1880–1902. P. Wrocław 1967–1976. Gąsiorowski. Słownik etymologiczny kaszubszczyzny. A. Poznań 2003. SGSych – E. Słownik gwar polskich. I–VI. 4. Sławski.. Propriá v jazykových a mimojazykových súvislostiach (Na materii hydroným z povodia Slanej). red. I – Wrocław–Kraków 1982 (i kartoteka). oprac. Lwów 1854–1860. M. z. (i kartoteka). oprac. Hydronymia Europaea. I–VII.

Rzetelska-Feleszko. J. Sławski. Próba synchronicznej analizy morfologicznej. Rospond. 2003–2004. Brno. Stęczyński – B. SpXVI – Słownik polszczyzny XVI wieku. SWil – Słownik języka polskiego [tzw. b. A. VII (Suplement) pod kier. 19–34. SlOcc – Slavia Occidentalis. BiulPTJ XXI.pl/ Szczepańska. Twardzik. Šrámek R. II. red. 1991. I: Kosmos. I–.krakow. Podróż malownicza w 25-ciu pieśniach wyśpiewał Bogusz Zygmunt Stęczyński. Szulowska W. 1994. red. Słownik starożytności słowiańskich. W. Eder.pl/ Šrámek R. Šrámek R. Bartmiński. I: Układ alfabetyczny. Warszawa–Wrocław 1988. Nazwy wód w Polsce.. a tergo. II–III: E–G. J. red. Szląsk. Kraków 1988–2002 [także: M. Twardzik. Nomina appellativa i propria we wzajemnym oddziaływaniu słowotwórczym. S. http://eswil. Sochacka. Wrocław.w części sufiksalnej. A. red. Zarys słowotwórstwa prasłowiańskiego. H. Językoznawstwo XI. Jakus-Borkowa. Warszawa SŹr – Studia Źródłoznawcze. Opole 1991. oprac. S. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1953–1987. Indeksy do słownika staropolskiego: alfabetyczny.. połowy XVIII wieku.. M. Biblijotekarz Księgozbioru śp. I–IX. red. I.. Kraków 2007]. Uniwerbizacja w języku czeskim i polskim. Jakus-Borkowa. red. K. F. 1962. Urbańczyk. red. Transonymizace v propiální nominaci. Toponymické modely a toponymický systém. Sochacka. Gajda. Warszawa–Kraków 2002–2003. Językoznawstwo XIII. Opole.ijp-pan. Praslov’ȃns’kij gidronimnij fond [fragment rekonstrukciï]. Commentationes. verba absentia. S. Warszawa–Wrocław 1970. Hydronimia powiatu świeckiego (Studia i Monografie WSP w Opolu). X–XI. Kraków. I. Šrámek R. V. Cieślikowa przy współudziale J. Wolnicz-Pawłowska E. SOE – Słowiańska onomastyka. E. Lech-Kirstein D. Malec. S. Sochacka. red. Wrocław 1966. Słowiańskie imiona pospolite i własne z podstawowym -ch.. cz. I–VI. S. SSNO – Słownik staropolskich nazw osobowych. 291–300. Sstp – Słownik staropolski. rkp.. Mieczysława hr. SSSL – Słownik stereotypów i symboli ludowych. Sławski. II: Układ a tergo. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu.. red. 89–96. 61–62. H. red. E. Sosn-. Św – E. SW – Słownik języka polskiego [tzw. S. Sochacka S. Apelativní a propriální areál (na příkladě českých apelativ bor-.. 43–141.. SpXVII – Słownik języka polskiego XVII i 1. Dzieduszyckiego w Krakowie. Taszycki. 2001–2002. http://xvii-wiek. Wrocław–Warszawa–Kraków 1961–1982.ijp-pan. Głos w sprawie Słownika polskich leksemów toponimicznych. sosn. XI–XII. verba expurgata. I–VIII. Sochacka. Rospond. [red. Karłowicz. red. Bąk i in.. Folia Onomastica Croatica 12–13. I–VIII. Smoczyński P. Warszawa–Wrocław 1986. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. wileński].a anoikonym Bor-. Warszawa 1900–1927. I–II. współpraca J. Šuľgač V. Slovo a slovesnost 33. red. Wrocław 1965–1987. Smoczyński P.. Zeszyt próbny. 13–60.. 1999. warszawski]. Stefańczyk W. Opole 1991–2002. W. Lublin 1999. Starzec A. Kryński. Borek. Słownik etymologiczny nazw geograficznych Śląska. Z.. woda. Dumy. SPWT – Słownik polskich wyrazów toponimicznych zainicjowany przez Henryka Borka. SNGŚl – Nazwy geograficzne Śląska. (w:) Region w świetle nazw miejscowych. Kiïv. Warszawa–Poznań 1921. 1988. IV. 1998. 1974. podziemie. (ze zbiorów Ossolineum). Warszawa 1957–. red. Kategoria rodzaju i przypadka polskiego rzeczownika. I–. Kraków. E. Úvod do obecne onomastiky. Opole 1989. Spsł – Słownik prasłowiański. 2007. Wrocław 1974–. Teorie onomastyki a płaszczyzny nominacji proprialnej. Łódź. Zdanowicz i in.. Warszawa–Wrocław 1985. 499–508. F.247 Sławski F. 2: Ziemia. P. Strzelecka. XIII–XV. 1963. oprac. Językoznawstwo VII. red. A. VI–X. Nazwy toponimiczne oparte na bazie jemioła.]. Opole 2007–2011. Šrámek R. S. 1976. Nowik. 1981. Niedźwiedzki. red. W. 49–60.. Stęczyński. Borek. red. W.krakow.. 2007. 301–318. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. S. 1972. Encyklopedia. . S. (w:) Słownik prasłowiański. Wrocław 2004–2005..

Wiszewski P. Heidelberg [rec.] 1989: 197–203. 260–269. Borek. Olsztyn. 131: pow. 186: pow. Taszycki. 142: pow. Kamińska] (Acta Universitatis Lodzensis. 1972. Ścięte drzewo i zapomniany gay. 1995. 1981. R. Wprowadzenie do językoznawstwa kognitywnego. Przyczynek do problemu geografii swojskości na średniowiecznym Śląsku. Onom VIII. Folia Linguistica 27). 283–287. 143–146. 63–76. red. 178: pow.. makowski. 77–96. Heidelberg. 672–675. Slovoobrazowanie. red. 2011. 171: pow. 2011. Warszawa.. Rospond. (w:) Chrematonimia jako fenomen współczesności. 1972. Stuttgart. Schlesien. Nazwotwórstwo (nominacja) i onimizacja. I. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Gramatyka i obrazowanie. Land. 1971. A.248 Tabakowska E. 1989. grudziądzki i pow. Wrocław. [red. Kraków. 2007. Nazwy pospolite i nazwy własne. Popowska-Taborska... Zeitschrift für Ostforschung XXX. J. 1971. 180: pow. UN – Urzędowe nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. V. I–III. von C. 1982. 1971. 183: pow. Zu neuen Arbeiten der polnischen Namenforschung. Tušková J. P. Kraj. 63–74.. Ètimologiâ. Udolph J. 1952.. Onom XXVII. mławski. ZMK XXIII. (w:) Nazwy barw i wymiarów. Woelky. A. Czopek-Kopciuch. (w:) Śląsk.. 158: pow. Stockholm 1997. H. 1998. Polskie mikrotoponimy motywowane wyrażeniami przymiotnikowymi. 1971. Nilsson. Taszycki W. 76–83]. 228–268. 1950–1958. świecki. memoria und die Herausbildung der sozialen Bindungen und der Identitäten (bis zum Ende des 18. 87–124. miejski Toruń. 1990. RSlaw XLII/1. WAPG – rękopisy z Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Gdańsku. Transonymizace a chrématonyma. (w:) Rzetelska-Feleszko [red. toruński i pow. 325–333. Th. bearb.. miejski Grudziądz. Regularny i nieregularny rozwój konotacji semantycznych nazw barw.. B. przasnyski. N. S. Udolph J. Skowronek. 1998. 1992. rypiński. Wolnicz-Pawłowska E. Vasmer. Słowiańskie nazwy miejscowe. ludzie. 1997. Ètničeskaâ interpretaciâ. Westpreussischer Teil. Alteuropäische Hydronymie und urslavische Gewässernamen. 1981. 1981. Semantyka. Cieślikowa. S. Nazvaniâ rek pravoberežnoj Ukrainy. Onom XXVI. Stosunek onomastyki do innych nauk humanistycznych. Prasłowiańskie abstractum. 173: pow. (w:) Rymut [red. Jahrhunderts). Monografia rzeki.. [red. E. I: Formacje tematyczne. (w:) W. M. red. Tokarski R. Die Stellung der Gewässernamen Polens innerhalb der alteuropäischen Hydronymie. Wrocław. 129: pow. Onom VIII. 140: pow. 1996. 21–70. Piskozub. 1973. dem Westpreussischen Geschichtsverein. 1982. B. Kilka uwag o rzeczownikach na -y (*-ū-). 187: pow. Vilnius 1981. 1958. Wilkoń A. 1971. (w:) W. Trubačev O. K. 1968.. Duma. Woel – Urkundenbuch des Bistums Culm.. Udolph J. Danzig 1884–1887. 75–95. (w:) Wpływy obce w nazewnictwie Polski. Ustalenie podziału. H. M. Udolph J. Nazwy geograficzne pochodzenia łacińskiego i romańskiego na obszarze Polski. Neues preussisches Urkundenbuch. VanagasLHŽ – A. Onom XLII. Rosik.. Zum Flussnamen Iłżanka. 1971. Walczak B. Warszawa 1982. Rozprawy i studia polonistyczne. Wisła. Słowotwórstwo. Wünsch] (Radices Silesiae – Silesiae Radices 1).: H. Wrocław.. brodnicki. VasmerREW – M. Šrámek. Biolik. nowowiejski. garwoliński. 124: pow. [red. memoria a kształtowanie się społecznych więzi i tożsamości (do końca XVIII wieku). 1972.. rycki. Praca zbiorowa..] 1998: 453–477.. RSlaw XLII/1. Górnowicz. Taszycki: z. Tomaszewska S. Etymologia. M. 1–18. Studien zu slawischen Gewässernamen und Gewässerbezeichnung.. I–II. 1971. (w:) Nowe nazwy własne – nowe tendencje badawcze. Moskva. W. Taszycki W. red. 1981. 1963. 457–470. . 1993. łapski. Udolph J.. Teodorowicz-Hellman] (Stockholm Slavic Papers 6). Taszycki W. Wojtyła-Świerzowska M. Russisches Etymologisches Wörterbuch. 1979. Pogranicze południowe. Polskie nazwy miejscowe od nazw wodnych. Leute. Vanagas. 1963. hrsg. 1973. v. Taszycki. Kraków. Wojtyła-Świerzowska M. Rozprawy i studia polonistyczne. Łódź. lipnowski. Pogranicze wschodnie. 485–492.

Kraków. zebrał i do druku przygotował ks. M. 1993. 2006. 5: Ziemia płońska.. 1986. M. 2005. 2007. 7: Ziemia przasnyska. M. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź.. Grzybowski. (w:) Przeobrażenia w języku i komunikacji medialnej na przełomie XX i XXI wieku. M. A. Grzybowski. Językowy obraz świata w polskiej lingwistyce przełomu wieków. Zakopane–Kraków 2009. 107–116. zebrał i do druku przygotował ks. M. Łódź. Wolnicz-Pawłowska. Warszawa. ZPrzasn – Materiały do dziejów ziemi płockiej. zebrał i do druku przygotował ks. Słownik gwary Zakopanego i okolic. zebrał i do druku przygotował ks. 2010. M. I–VIII. 151–171. red.. Płock 1989. Czopek-Kopciuch. Cieślikowa. 2001. Zborowski – J. B.. A. Zierhoffer K. „Nowości” w tysiącletniej historii nazw wodnych. ZDobrz – Materiały do dziejów ziemi płockiej. Żuk G. Kuraś. S. I–III. Nazwy miejscowe północnego Mazowsza. Płock 1991. Kamińska] (Acta Universitatis Lodzensis. Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. M.. Chełm. 457–470. Nazwy przewozowych opłat celnych w polskiej toponimii. Nazwy wodne dorzecza Warty od źródeł do ujścia Prosny.. ZMaz – K. WUN – Wykaz urzędowych nazw miejscowości w Polsce. Grzybowski. Warszawa.. Onom L. E. red. (w:) Wpływy obce w nazewnictwie Polski [red. Wołowik B. Karwatowska. Płock 1995. K. Siwiec. Zierhoffer. 1981. Folia Linguistica 27). Baba w polskiej toponimii. Skowronek. Wójcik U. Nazwy toponimiczne z podstawą gad. Wolnicz-Pawłowska E. Wrocław 1962–1975. . Zborowski. Wyderka B. 239–257. Grzybowski. ZDM – Zbiór dokumentów małopolskich. wąż. Nazwy miejscowe dawnego województwa rawskiego. M. żmija. 10: Ziemia dobrzyńska.249 Wolnicz-Pawłowska E. Formowanie się nazewnictwa od terminów topograficznych na przykładzie wyrazu „łęg”. M. Wrocław 1957. ZPłoń – Materiały do dziejów ziemi płockiej. Językoznawstwo VII. Warszawa 1980–1982. M. ZMak – Materiały do dziejów ziemi płockiej.. Płock 1999. wyd. 6: Ziemia makowska. (w:) Nowe nazwy własne – nowe tendencje badawcze.

.

ib. mn. l. czes. – n. jez. l. – n. – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – apelatyw bałtycki bojkowski białoruski bułgarski część czasownik czeski dopływ dolny bieg dialekt długość dolnoniemiecki femininum falsyfikat gajówka górny bieg germański górnołużycki gmina grecki gwarowy ibidem. – r. ld. dł. – psł. – płd.-zach. – n. dniem. czas. – rus. bałt. gb. – nazwa nazwa jeziora nazwa miejscowa n. – pie. – słowac. – płn. m. łot. – słup. – pow. fem. – pot.SKRÓTY JĘZYKOWE ap. – rz. – płn. krośn. słupskie . – słow. ter. potoczek powiat pruski przymiotnik przypis przysiółek prasłowiański rów rękopis rów melioracyjny rodzaj rosyjski rumuński ruski rzeka słowiański słowacki woj. – n. gaj. bojk. k. – przyp. os. – prus. – pd. – ros. osobowa nazwa rzeki nazwa terenowa n. – rmel. łemk. kan. kasz. – n. bułg cz. – rodz.-wsch.-zach. w. północny północno-wschodni północno-zachodni polski potok. rz. ide. – par. gw. – pol. jez. kolumna kanał kaszubski woj. tamże imiesłów indoeuropejski jezioro karta. poj. – rum. fals. – płd. – rkp. im. grec. – nazw. – płd. gm. – przym. krośnieńskie liczba mnoga liczba pojedyncza lewy dopływ litewski łaciński łemkowski łotewski n. głuż. południowy południowo-wschodni południowo-zachodni północ. łac.-wsch. brus. d. db. – n. – płn. germ. – niem. dial. wodna nazwisko niemiecki parafia prawy dopływ praindoeuropejski południe. – przys. lit.

suf. – wś – zach. stprus. – ukr. – – – – – – – – – – – staroczeskie starogermański staropolski staropruski struga. – tor. śrb. śrdniem. stp. – ts. zachodni .252 stczes. – wschsłow. – średnio-wysoko-niemiecki woj. – woj. stwniem. stgerm. str. – wsch. strus. stukr. – uj. strumień staroruski staroukraiński staro-wysoko-niemiecki sufiks środkowy bieg średnio-dolno-niemiecki śrwniem. toruńskie to samo ujście ukraiński województwo wschodni wschodnio-słowiański wieś zachód.

193 Astrabiec HE XV. 177 Aqua Frigida (Zimna Wódka) HE IX. W celu dokładniejszej identyfikacji podawane są również skróty opracowań i wykazów wykorzystanych przy tworzeniu tej bazy danych (HE. 155 Bagnik HPol. XV. 189 Babia Ława HPol. 74. 227 Banniczka (Balniczka) HE XVII. 134 (Krzeczowski Potok) HE XII. XIII. 220 Bagno HE XII. 66. 67 (Banicki Potok) HE XIII. 128 Babica HE XII. 224 Baranie HE XV. 227 Balotecz HE XVII. XII. 96 Babi Potok HE IX. 188. w którym zawarta jest cała dokumentacja danego obiektu w bazie tekstowej „Nazwy wodne Polski”.) Bachórz (Bachorz) HE XII. Św). 119 Bachorski (Bachorka) HE XVII. 191. 150–151 Bania HE IX. 73 Balnicki (Balniczka) HE XVII. XII. XIII. Obecność innych postaci badanych hydronimów lub nazw obocznych w nawiasie sygnalizuje równocześnie polionimię. 170 Bannica (Balniczka) HE XVII. 73. 77. 73 Bachotek HW nr 642. 210 (Ostróżek) HE XVI. 147 Bagniska (Bagnisko) HE XV. 154 Baba HE I. Achn(i)a (Ochnia) HE XIV. 67 Banica HE XII. HW. 220 Bagnisko HE XV. 66 Bachorka (Pisia) HW nr 638. 227–228 Banicka Rzeka (Banicki Potok) HE XIII. 192 Babianki HE XVII. 228 Baniczka (Banicki Potok) HE XIII. 66 (Mała Bacha) HPol. 227 Baniocha HE VI. 34 Aforny HE XVII. PMT. W nawiasie wskazano tytuł hasła. Ostr. 196 Babia Rzeka HE XVII. HPol. Potok) HE XIII. 67. 134 Babieniec HPol. 154 Babin HE XII.INDEKS HYDRONIMÓW Indeks zawiera alfabetyczne zestawienie nazw wodnych dorzecza Wisły przedstawionych (oraz uwzględnionych w statystykach) w różnych częściach monografii. 168 Bagieniec HE XII. 189 Barani (Baranie) HE XV. 179 Babny HE XVII. 67 (Bański. 66 (Duża Bacha) HPol. Drw. niekiedy SHG. Po średniku umieszczone są numery stron w niniejszej publikacji. 220 Barani Potok (Baranie) HE XV. 227 Banny HE III. 172 Bacha HW nr 651. 220 . 67 Baniówka HE IX. 67 Banna HE III. 47 (jez. 73 Babi HE XII. IX. 137. 187 Bałwanka HPol. 73 Bachorza HE XIV. 227 Balniczka HE XVII. 228 Banicki Potok HE XIII. 174 Bachorz HE XVII. 170 Banny Potok HE III. 119 Banczyk HE XVII. 220 Baranica (Uchanka) HE XIV. 191 Babia Struga HE I. 73 (Bachorz) HE XVII. 73 (Dulówka) HE XVI. 73 Badoń HE III. 96 (Czerwony) HE XIII. 125 Baniska HE XIII.

217 Białobrzeg HE XVII. 227 (Mleczna) HE IX. 105. 193. 127 *Bestwina (Bezwina) HE XII. 71. 217 Bebernitz (Rakownica) HE I. Czarna) HE XVI. 123 (Gnojski. 121. 193 Bech (Bechy) HE XVII. XIII. 71 Bezednica HE IX. SHGMz. 217 Bażantarka HPol. 218 Bączałka HE XV. Biała) HE IX. 193 (Biały Potok) HE XIII. 172. XIX. 215 Biała HE IX. XIII. 215 . 217 Baszna (Baszenka) HE XVII. 104 Berezowka (Brzozówka) HE XIX. 216 Biały Potok HE IX. 97 Biała Nida (Nida) HE XVI. 121 (Prądnik) HE XVI. 103 Bartne HE XV. 165. 110 Bełki HE XVI. XIII. 127 Białucha (Prądnik) HE XVI. 121. 205 Belnianka (Nida. 141 Bielanka HE XII. XVII. XII. VI. XVII. 106 (Wronowska Rzeka) HE VI. 105 (Białka) HE XIII. 131 (Czerwonka) HE XIX. 149 Belski Potok (Bełski Potok) HE XVII. 71 Bełczak HE XV. X. 104 Bełch HE XIII. 109 (Bączalka) HE XV. 131 Bereźka HE XVII. 97 Biała Rzeczka HE XVI. 91 Berezowa (Brzozówka) HE XIX. 81 Bezednia HE X. XVII. 218 Bączalka HE XV. 121. 193 (Iłżanka) HE XVI. 91. 134 Bezimienna Struga (Kanałek) Drw II. 71 Bełko HE XVI. XVII. (Strug) HE III. 71 (Bączałka) HE XV. 192 Biała Woda HE VI. 167–168 Bełk HE XIII. 219. 105. 221 Bechy HE XVII. 180 Bereska HE XVII. 106 Bełczący Stok HW nr 469. 97 (Biały Potok) HE XIII. 226 (Biała) XVI. 189 Bełaja (Leśna) HE X. XIV. 75 Bączal HE III. 224 Barłożna HW nr 558. 97. 192. 75. 71 Bełka (Zagożdżonka) HE XVI. 189 Barzynka HE XIII. Kanał) HE I. 129–130 Bąbel HE XIII. 227 (Białka) HE VI. 91 Berdiański HE XVII. 71 (Gołczanka) HE XVI. 78 Będzienica HE XV. XIII. 97 (Żebrówka) HE XIV. 91 Bereźnica HE XVII. 97. XV. 123 (Uchanka) HE XIV. 159 Bełcząc HE X. 224 Biały HE IX. 217. 73 Baryczyński Potok HE III. 81 Bęben HE XVI. 73 Baryczka HE XVII. 220 Baranówka HPol. 216 Białowoda (Bystrzyca. 97 Biały Brzeg (Białobrzeg) HE XVII. 54. 193 Białahus (Lubienia) HE XVII. XIX. XIV. 71 Bełza (Radomirka) HE VI. 143 Bebrowa Struga (Młyński. 217. Potok) HE XII. 192 Biała Rzeka (Sławka) HE VI. 197 Bełcząska SHGWy. 131 Berezówka HE XVII. 577. 219. 191 Biała Struga HE X. 97 (Sipurka) HE X. 164 Baszenka HE XVII. XIV. 46. 205 Berwinka (Berwina) HE XIX. XIV. 103 Barwinkowaty HE XVII. 189. 120 Bestrówka HE XVII. 186 Białówka HE XIII.254 Baraniec (Baranie) HE XV. 227 (Klukówka) HE X. 176 Berdowaty HE XVII. 180 *Barycz (Baryczka) HE XVII. 221 Bela HE XIII. 191 Bełszek HE XVI. 217 (Wisełka. XIX. 53. HW nr 258. 205 Beli (Biały Potok) HE XIII. 224 Białki (Biała) HE XVI. 119 Barzyzna HE IX. 192 Bezwina HE XII. XVI. X. 174 Bełczona (Bełczonia) HE XII. 97 (Strug) HE III. 168 Bełczonia HE XII. 71 Bendiuha HE XVII. XVII. 217 Bączala HE III. XVI. 103 Bartny HE XII. 106 Bełcząca HE XIV. 215 (Grajcarek) HE XIII. 94 Bartna HE III. Mała) HE VI. 97. 215 (Skawica) HE XII. 91 Białka HE III. 194. 110 Bełkowa Rzeka HE III.

162 (Bobrza) HE XVI. 65 Biebła HE XIX. 134 (Kisielina) HE XII. 54. 100. 193 Bobrówka HE VI. 100 Borowa Struga HPol. 120 Bobrowa HW nr 553. 110 . 218 Blizna HE XIX. 127 Bielica HE I. 140 Bieżący Rów HE VI. 81 (Czarna Taraska) HE XIV. HPol. 100 Blizenka (Białoborski. 220 Błonna HE XVI. 125 Bieriezowaja (Brzozówka) HE XIX. HW nr 544. 190 Borek HPol. 100 Blosene (Blizna) HE XIX. 73 Bochurzec (Bachorzec) HE XVII. 195 Biały Stok (Biała) HE XIX. 96 Błotnica HE XII. IX. 102 (Bobrówka) HE XIV. 175 Bielówka HE XII. 55. 156–157 Błędne HE III. 114 Bobrek HE IX. 26. 103–104 Błoga HE XIV. 170 Błońce (Błonie) HE XVII. 144 Borowy HE XVI. 81 (Borowianka) HE XIII. 73 Boczenka HE X. 134 Błonie HE XVII. 73 (Krasna) HE XIV. 218 Bobrzyca (Bobrza) HE XVI. 143 Bielanka (Łęgówka) HE XIII. 221 (Leksandrówka) HE XII. 100 (Borowy) HE XVI. Kanał) HE XV. 48. XIX. 53. 227 Błonica HE XVI. 100 (Białoborski. 100 Bliżniejszy HE III. XIV. 96 (Błotnia) HE XVII. 90 Borcok (Borczak) HE IX. 558. 75 Bieliczna HE XIII. 131 Blatnica (Bładnica) HE IX. 46. 192 Boroniec HE XVII. 102 Borsukówka HE XIX. 174 Bochotnica HE VI. 100 (Borowska Rzeka) HE XV. 80 Borczy Potok HE III. 73 Boberka (Rzeka) HW nr 167. Kanał) HE XV. 107 Bołotce (Błotce) HE XVII. 218 Bobrzanka (Bobrza) HE XVI. 580. HE III. 96 Błotna Woda HE XVII. 73 Błotny (Leluta) HE III. 96 Błoto HE X. XVII. 192 Borowcówka HE XVI. 167. 123 Borucza HW nr 549. 134 (Błonnica) HE XII. 193 Błotne HE XIV. 100 (Balica) HE XVI.255 (Bielanka) HE XII. 55. 100 (Trzebiocha) HE I. HPol. 102 (Bobrownica) HW nr 580. 121 Bołczaczy HE XV. 186 Bicz HE XVII. 189. HW nr 580. 53. 218 Blizny HE IX. XII. XII. 55. 174 Bochnau (Bochna) HE I. 102 (Bobrownicka. 53. 100. 123 Bobrynka HW nr 542. 122 Borsuczny SHGSk. 229 Białystok HE XIX. HW nr 471. 227 Błotna HE XIV. 100. 129 Bobia HW nr 548. 48. *Biebrznica (Rakownica) HE I. 119 *Blszczyna (Pszczynka) HE IX. 110 Biebrza HE XIX. 218 Bochna HE I. 91 Blatnik (Błatnik) HE XIII. 198 Biłka HE VI. 75 (Czarna) HE XIV. 161. 130 Bobrza HE XVI. 120. 104 Biernik HE XII. 153. 93 Błonia (Błonie) HE XVII. 100 Bloszczka HE XIX. 129 Bieśnica (Korzkiewka) HE XVI. 219 Borownica HE XVII. XIV. 153. HE XIX. 154 Borowa HE IX. 56. Struga) HE XIX. 190 Borówka Drw I. 91 Blicharka HE III. 225 Biały Rów HE VI. 189 (Biały) HE IX. 102 Bobrowiec 153 Bobrowy Stok HE XIX. 651. 219 Borowiec (Borowcówka) HE XVI. 54. 218 Bobrka (Bóbrka) HE XV. 122 (Kobyłka) HE XVI. 171 Borsuczy HE IX. 75 Bielowski HE XV. 148 Bierwinka (Berwina) HE XIX. 167 *Bobrawa (Bobraw) Św. 193. 221 Borowy Potok AtKr. 81 Borkowa Struga (Borkowa Rzeka) HE XIX. 54. 47 *Bochurz (Bachorzec) HE XVII. 120 Bierzwiaczka (Trzetrzewianka) HE XIII. 130 Bliski HE XII. 170–171 Bielina HE XIX. XIX. 100 Bliższy HE XII.

149 (Brzuśnianka) HE IX. 72 (Czarna Taraska) HE XIV. 48. 227 Buczyna HE XVII. 101 Brzozówka HE XII. 26. XIV. 26. XIV. XIII. 155 Brzozowy HE III. HPol. 219 Broniec (Boroniec) HE XVII. 79 Brzezina HE IX. 157 Bród HE X. 48. 74 Brodówka HE XVII. 79. 101 (Brennica) HE IX. 187 Braszcza HE XIX. 136 Bryniczka (Brynica) HE XVI. 46. 126 Bryjowy HE IX. Stara) HE VI. XVI. XVII. 79. 218 Branica (Brynica) HE XVI. 79 (Brzezina) HE XVII.256 Borynia (Kobylanka) HE XVI. 193 Bruśnik HE. 163 Buchta HW nr 712. 79 (Sokołówka) HE XIV. 35. HPol. 79 Brzeziny HE IX. 180. Kanał) HE IX. 228 Brzuśniański (Brzuśnianka) HE IX. 177 Brynica (Branicki. 90 Brzeg HE XVII. 163 Branka HE XV. 177 Bucznik HE IX. 125 (Brodawka) HE XII. 101 . 136. 228 Brzyskowy Potok HE XV. XV. 79 Brzeźniczka HE XVI. 54. 158 Brodnica HE X. 152 Brok HE X. 101 (Bukowy. 54. 48. Struga) HE XVI. 218 (Piwonia. 79 Brzura (Bzura) HE XIV. 189 Brzyszcze (Werbia) HE X. 54. 122 Brzózka HE XVII. 93 Brennica (Brynica) HE IX. 72 (Zimna Woda) HE XIV. 158 Brzuśnianka HE IX. XIV. 79. HW nr 543. 128 Brzezie (Łubinka) HE XIII. HPol. 101 Brzezianka (Brzeżanka) HE III. 219 *Browina (Fryba) SHGCh. 121 (Piwonia. 48. 79 (Kisielina) HE XII. 79 Brzeźnica HW nr 217. 121 (Dąbrówka) HE XV. 136. 136 Branisko HW nr 548. 219 Bronia (Bronka) HE X. 119 Budowczyk HE XII. 154 Bronka HE X. 224 (Gróbka) HE XII. 218 Brynnica (Brennica) HE IX. IX. 151 Bug HE X. XII. 229 Broczysko (Brok) HE X. 108. 136 (Jabłonica) HE XVI. 48. 41. 131 Braszczka HE XVII. XVI. XIX. 119 Brzeźnik HE XV. 71 Buczkowy HE XVII. 27 Brzuśnia HE XIV. 110 Braszczaczka (Breszczeczka) HE XIX. 75 Bukowa HE X. 72 (Sztolnia Ponikowska) HE IX. 26. 48. 227 Bucznikowaty (Bucznik) HPol. 48 (Brynica) HE IX. 121 (Mokrzyszówka) HE XV. 27. 55. 72 Brodnia SHGMz. 162 Bujawka HE XIX. 101 Brzozowiec HE XVII. XII. 125 Brody (Wschodnia) HE XVI. 72 (Baba) HE IX. 79 (Wieleń) HE XIII. Potok) HE IX. 160 Bór HE XII. *Brenna (Brennica) HE IX. 228–229 Brolna HE XII. XV. 55 Broczek (Brok) HE X. 79 Brzezinki HE XVI. 71 Brzegi HE III. 224 (Tuchełka) HE X. 128 Brzóska HE XVII. 149 Bruzdówka HE XII. 136–137 Breń HE XV. 79 Brzoza HE XIV. 79 Brzozowa (Pielnica) HE III. 130 Brda HE I. 54. 122. 81 Brana (Podłęska. 122 (Czarna) HE XIV. 55. 72 Bródki (Brodki) HE XVII. 32 (Pełtówka) HPol. 136 Branwica (Branew) HE XVII. 101. 136 Bryt (Horiwka) HE XVII. XVII. 54 Branew HE XVII. XIV. XIII. 228 Brzuśnik (Brzuśnianka) HE IX. HPol. 46. XIX. 54. HPol. 222 (Pinkasówka) HE IX. 218 Braskołacha HE XIX. 79 Buczynka HPol. 117 Bosak HE XVI. 224 Brannica (Branica) HE XVI. 224 Brzezinka HE III. 71 Brzeszczany HE IX. 72 Brodziec HE X. 43. Stara) HE VI. XII. 79 Brzeżanka HE III. 72 Brodki (Brusienka) HE XVII. XVII. 79. 172 *Brona (Bronka) HE X. 33. XII. 33. 72 Brudny Stok HW nr 541. 229 Brodek HE VI.

26. 74 Chechełka HE XVI. 224 Bzdurka HE VI. 165 Bździuch HE XVII. 54. 106 Chlewianka HE XII. 229 (Sumniki) HE XII. 130 *Chąśna (Jastrzębianka) HE XIII. 162 Bziany Potok HE XVII. 224 Bzowka (Bzówka) HE XII. 222 Bystrocha HE X. 74. 196 Ceramika HE XV. 54. 162 (Bystrz) HE XII. HPol. 116. 125 Bystrzyca HE VI. XV. 221. 155 Bukowina HE XIII. HW nr 542. 165 Bystroń (Bełcząc) HE X. 90 Cedzyna (Lubrzanka) HE XVI. 229 Bystrzówka HE XII. 76 Bździoch (Bździuch) HE XVII. 74 (Dobrzyca) HE XVI. 122 Bzowy HE IX. 227 (Bysterka) HE IX. 128 (Bzieniec) HE VI. 222 (Bystra) HE IX. 99. 217 Chlewna (Chlewianka) HE XII. Potok) HE IX. 99 (Bystry) HE XVII. 134 Burzowiec HE XVI. 189 Bystryj HE XV. 101 (Bukowy Potok) HE XIII. 222 Bystry Kanał (Netta) HE XIX. Potok) HE IX. 148 Bystrz HE IX. 81 Bysterka HE IX. 164 Chlipak HE XV. 144 Bylina HE VI. 224 Chełmiczka HW nr 584. 99 (Bochotnica) HE VI. 128. 168 Bystrotok HE XVI. 145 (Chełmiczka) HW nr 584. 99 (Bystry) HE XIII. 85 Cerkiewnik HE XVII. 74 Bystrzyk HPol. XII. 192 Bystra Woda (Bystra) HE XIII. XIII. XII. 74 (Bobrynka) HW nr 542. 196 Bystry Potok HE XIII. 79 Bukownica HE XIV. 104 *Bystryk (Bustryczański Potok) HE XIII. 149 Charczynka HE XIII. XVII. 224 Chełmna HPol. 217 Bystra HE VI. 148 Bużek HE X. 129 Bukowiec HE IX. 85 Cerhel HE XII. 99. 77 Celna Grobla HE XII. XV. 224 Chełmienica HW nr 761. 121 Bzdziążek HW nr 520. 198 Bursztynica HE I. XVII. 227 (Bystrzanka) HE XII. 85. XVI. 192 Chełszcząca HW nr 712. XIII. 99. 81 Chmyz HE XIX. 91 Bukowianka HE XVI. 83 Bykownica HE XVI. 186 Bystry HE XIII. 74 (Racławka) HE XVI. 74 Bystrzec HE XVI. HPol. 145. 53. 227 Bystrzański (Bystry) HE XIII. 221. 101 (Bukowy. 159 Chliwny HE XVII. XV. 227 Bystrze HE XV. 217 Bystra Struga HPol. XIII. 217 Chlipacz HE XV. 103 Chmielnik HE IX. 162 Byczek HW nr 35. 148 Bzanka (Bzianka) HE III. 98 Celiny HE XII. 103. HPol. 74 (Bystrz) HE XII. 229 Bystrzanka HE XII. 43 Bździna (Szum) HE XVIII. 117 Cber HE XII. 82 . IX. 87 Ceranka (Cyranka) HE XVI. 222 Bystre (Bystra) HE XIII. 74 Bystrzek HE XV. 222 (Buk) HE IX. 221. 99. 99. 155 (Halicz) HE XVII. 144 Bukowy HE XII. 165 Cadyna (Cadynka) HE XII. 221. 172 Checheł (Chechło) HE XVI. 190 Burczący Rów HE XIX. 214 Ceglany (Ratnówka) HE XVII. X. 170 Chełna Struga (Chełbna Struga) HE XIV. XV. 79. 79. 156 Cegielny HE XIII. 118. 159 Chlipanka HE XV. 118. 222 Bukowy Potok (Bukowy. 46. 74 Chełcząca HW nr 581.257 Bukowec HE XVII. (Bystry) HE XIII. 106 Chełmica (Chełmiczka) HW nr 584. 129 Chlistak HE XV. 27. 145. 119 Chechło HE XVI. 101 Bzura HE XIV. 222 (Biała) HE IX. 155 Busielnik HE XIX. 197. 190 Bzieniec HE VI. 82 Cerchła HE XIII. 74. XVII. XVII. 150 Bustryk (Bustryczański Potok) HE XIII. 221. 116 Cadynia (Cadynka) HE XII.

193 Ciche (Rogoźnik. 96 Cieplica HE IX. 172 Ciasne HE XIII. 175 Cisowy HE XVII. 97 (Piasecznica) HE XIV. 54. 82. 139 Chrustowiec HE XII. 81 Cietrzew (Mleczka Wschodnia) HE III. 159 Chudzina (Buczynka) HE X. 157 (Kosówka) HE X. 156. 96 Cicha HE IX. X. XVII. 129 Ciekawiec HE XVI. 97. 99 (Rogoźnik. 97 (Sanica) HE XVI. 96 Ciasny (Czarna) HE XIV. 222 Cichowiańska Woda (Cicha Woda) HE XIII. 159 Ciskowe Potoczki HE XIII. Czarna) HE XVI. 228 Cieciorka (Cieciorki) HE XVII. 116 Cięciwa HW nr 549. 97 (Czarna Taraska) HE XIV. 228 (Dunajec. XII. 155 Cisowski HE III. 97 (Paucza) HE XVIII. Wielki) HE XIII. 99. 101. Wielki) HE XIII. HPol. 46. 197. 98 (Ciemnica) HE XVI. 175 Chwojówka HE XIX. 159 Ciemnica HE XVI. 65 (Graniczny Potok) HE XVII. 88 Chotarny (Chotarny Potok) HE XIII. 104 Chyżne (Chyżny) HE XV. 221 Cieciorki HE XVII. 119 Citynia (Cetynia) HE X. HPol. 159. 194 Ciepłucha (Przewłoka) HE X. 193. 116 Ciurak Św. Wielki) HE XIII. 171 Cisowa (Zacisówka) HE XIX. 55. 105 Ciemna HE IX. XIV. 97. 215 (Nida. 225 Cisowy Potok HE IX. 85 Cyrhlowy HE XIII. 193 Ciemniak HE XII. 97 (Czarne) HE XV. 156 Chytra HE X. 157 Chodelka HE VI. 228 Cichy (Rogoźnik.258 Chobot HE XV. 153 Chrusty HE XII. 222 Cichy Potok (Cicha Woda) HE XIII. 99 Ciepłe Stoki (Ciepły Stok) HW nr 468. XVI. 135 Chorni Strumen (Strumień) SNGŚl. XIX. VI. 226 (Czarna Struga) HW nr 549. Biały) HE XIII. 193 Ciernówka (Moszczenica) HE XIV. 165 Ciepły Stok (Jaworznik) HE IX. 205 Chotar HE XV. 103 Cupel HE XII. 65 Ciekaczka HE XIV. 126 Czarna HE III. 97 (Kleczanka) HE XII. 190 Cisówka HE III. 98 (Macocha) HE IX. 189 Cienka HW nr 549. 82 Cietynia (Cetynia) HE X. 55. 97 (Czarny Potok) HE XV. HPol. 228 Cichowiański Potok (Cicha Woda) HE XIII. 172 Chowanka HE XVII. 53. 54. 122 (Tarczynka) HE XIV. 77 Cybulanka (Żacka Struga) HPol. 222 Cicha Rzeczka (Klonownica) HE XIX. 225 (Bierowina) HE IX. 80. 90 Cimianka (Ciemianka) HE XIX. 126 Ch(w)oroszcza (Horodnianka) HE XIX. 128 Cybulawski HE XVII. XV. 114 Cyrhla HE XIII. 116 Chwastowska (Chwastówka) HE XIX. XVI. 76 Ciepła HE XVI. 101 Cisowiec HE XII. 129 Chrostnica (Krośnica) HE XIII. XIII. 154 Ciekąca HE XVI. 157 Chutka (Hutka) HE XVI. 167. 97 (Czarna Rzeczka) HE XVII. 175 Cykawa (Grabówka) HE XVI. 80 Chojnica HW nr 665. 217 Chwoszczyna HE XV. 194 Ciemna Woda HE XIII. 122 Ciśmionka HE XV. XIII. 97 (Grabinka) HE XV. 228 Cichowiański (Cicha Woda) HE XIII. IX. 98 Ciemny HE XII. 120 Czapielówka HE XIX. 46 Chojna (Ludwigówka) HE XIX. 97 (Hwoźna) HE XIX. 172 Chotarny Potok HE XIII. 160 Ciurek HE XIII. 218. 162 Cmentarna HE X. 97 . 98 Ciemny Potok HE XIII. 221 Ciecza HE XVII. 98 Ciemna Łacha HE XIV. 192 Cicha Woda HE XIII. 177 Czapelka HE X. 119 Cimniak (Ciemniak) HE XII. 191 Cisna HE III. 87 Chocina HE I. 106 (Radna) HE XVI. 87 Chwatynia (Szklarka) HE XVII. 82 Chrząstownia HE XII.

115 Czerniawa HPol. 77 (Czerska Struga) HE I. 218 Czernucha HE XIX. XV. 153 Czerwin HE XII. 217. 195 Czarny Stok HE XVI. 189 (Ścigocki Potok) HE XIII. VI. 127 (Struga) HE XIV. 85 Czertezia HE XVII. 195 Czarnianka (Czarna) HE XIII. 188. 77 (Czernicki Rów) HE I. 225 (Buczynka) HE X. HPol. XV. 97 Czarna Kępnica (Kamionka) HE XIII. 179 Czerwona HE III. HW nr 764. 222. 97 (Czarny. 75. 192 (Kosówka) HE X. 194 Czerwonka HE VI. 198 Czeremoszna HE XVII. 195 Czarna Olszyna HE XVII. 192. 217. XIII. 115 (Czerniawa) HE XIII. 194 Czarne Stoki (Czarny Stok) HE XVI. HW nr 640. 98 (Stępinka) HE III. XVII. 220. 97 (Wda) HE I. 226 (Czarna) HE XIV. 98 Czerna HE IX. XIX. 121. HPol. 165 Czerny HE XVII. 89. 154 Czarnowoda HE IX. 97. 215 Czarny Kanał HPol. 126 Czerczaczy Potoczek HE XIII. 228 Czerszla HE XIII. 214 (Szczawa) HE XV. 218 Czernka HE XVI. 196 Czemerowski (Czemerów) HE XVII. XIII. 189 Czarny Rów HE XV. HPol. XII. 193 Czarny Wodny (Czarny Potok) HE IX. 97. 97 (Zagożdżonka) HE XVI. 175 Czepielówka (Czapielówka) HE XIX. 97 (Trybówka) HW nr 536. 97 (Czarny Potok) HE XIII. 189 (Cicha Woda) HE XIII. 226 Czerwona Struga HE XIX. 98 Czerwona Rzeka (Czerwony Potoczek) HE XVII. 195 Czarna Rzeczka HE XVII. 193 Czarnaja (Czarna) HE XVII. XIX. 218 Czarniawa (Czerniawa) HE XVII. 197 Czerwieniec HPol. 192 Czerwona Woda HE IX. 127 Czarnuszka HE X. 53.259 (Sokołda) HE XIX. 195 Czarny Pniak HE XIII. 193 (Wda) HE I. XII. 97 (Czarna Rzeka) HE XIII. 192. XV. 189 (Macelowy Potok) HE XIII. HW nr 743. 97 Czerpadło HE XVII. 97 (Wodząca) HE XIV. Potok) HE IX. 228 Czerniówka (Czernka) HE XVI. 188. 225 (Polański Potok) HE III. 222 (Czarnów Potok) HE XII. 191 Czarna Struga HE XIV. 189 (Piekielnik) HE XIII. IX. 75. 97. 146 Czerwenyj Potik HE XVII. 195 Czarna Olsza HE XV. 189 (Kleczanka) HE XII. XIV. SHGSk. HPol. 122 Czermna (Pachniączka) HE XV. 189 (Niedźwiedny Potok) HE III. 189 (Polański Potok) HE III. XIX. 97 (Czernka) HE XVI. HPol. 90 Czerska Struga HE I. XVI. HPol. 215 (Jamne) HE XIII. XIII. 129 Czarnowiec HE XII. 122 Czernica HPol. XIV. 154 Czeretnik (Z Czeretnika. 226 (Kopytko) HE III. 196 Czarny Lasek HE XVI. 191. 217 (Rzeka) HE XVIII. 189 Czerteż HE XVII. HPol. 97 (Zasepnica) HE XII. XVII. 192 Czarna Woda HE XIII. 186–187 Czarnówka (Czerniawka) HE XIV. 191. 121 . 97. HPol. 33. XIII. 193 Czerwone Stoki HPol. XV. 91 Czerwenice HE IX. XVI. 97 (Czarna) HE XIX. 194 Czarne Źródła (Czarne Źródło) HE XVI. 130 Czarny HE IX. HW nr 549. 195 Czarna Kłoda HE XIX. 122 Czarne Błoto HE XV. 74 Czerka HE VI. 226 Czarna Rzeka HE XIII. 75 Czarniczka HE IX. 193 (Rykolanka) HE XIV. XVII. 75 (Czarnawa) HE XII. XVI. XVII. XIX. 171 Czereseniec (Czereszeniec) HE XVII. 111 Czertezowaty Potok HE XVII. XII. 104 Czarnawka (Czerniawka) HE XVII. 215 (Kopytko) HE III 9. HW nr 237. XV. XVII. Potok) HE IX. 75 Czerniawka HE XVI. 97 Czernawa HE XIII. 199 Czartok (Kocięca) HE XIV. IX. 195 Czarny Potok HE III. 160 Czartów Zdrój HE XIX. HPol.

55. 221 Dalszy HE XII. 93 Dębczak HE XIII. XVII. 79 Dąbie HE XV. 53. XVII. XV. 125 Dłubna (Dłubnia) HE XVI. 220 (Czerska Struga) HE I. XVII. 98 (Czerwony Potok) HE XIII. 194 Debrz HE XVI. XII. 79 Dębnica (Dąbrówka) HE XV. 79 (Plutocha) HPol. 71 Czorna (Wisła) HE IX. XV. 100 Dalny Potok (Dolni Potok) HE IX. 95 (Stradomka) HE XII. 67 (Debrze) HE III. 79 (Bogdanówka) HPol. 79 Dębinka HE XIII. XIII. 79 Dąbkowiec HE XII. 191 Dalniak HE XII. XV. 121 Czerwony HE XII. 97 Czyrnica (Czerska Struga) HE I. 137 Dalnij Potik HE XV. 79 (Laskowska Rzeka) HE XVII. XII. 54. 80 Czyremoszna (Czeremoszna) HE XVII. 189. 79 Dębowica (Muchawka) HE X. 164 Debrze HE III. 187 Czrześnia (Trześniówka) HE XV. 48. XIX. 170 Diabełek (Lubienka) HE XIV. 79 Dębienica SHGMz. 215. 67 (Debrza) HE XV. 98. 79 Dbra (Brda) HE I. 189 Dalsza Rostoka (Roztoki) HE XVIII. 93 (Zadębie) HW nr 556. 67. 179 Dłotówka HW nr 537. 178 Deszczki HE XVII. 191. 104 Dalnia HE IX. 225 Czerwony Potoczek HE XII. 225 Czerwony Rów HE XIX. 79 (Olszanka) HE XVII. 223 Dłubnia HE XVI. 222 Debrzki HE XV. 225 Czerwony Potok HE IX. 197 Dalnik HE XIII. XIII. 220 Czyrwienica (Czerwienica) HW nr 555. 55. 223 Długa HE XVII. 100 Dąb HW nr nr 469. 101 Dębówka HE X. 152 Dąbrowski HE XIII. HPol. XIII. 55. 174 Dąbrówka HE VI. 54. 228 (Kobylanka) HE X. XVII. 123 Dębica HE XII. XVI. 222 Debrzak HE III. 121 Czyrzwony Potok (Czerwony Potok) HE XIII. 77 Dęba HE XIII. 79 (Zabawka) HE XII. HPol. 99 Czysta Woda (Wda) HE I. XV. 98. 79 (Dąbrówka Polska) HE XIII. 97 Czornotycz HE XVII. XV. XV. 146 Dębina HE XII. 79 (Szewnianka) HE XVI. 153 Dąbrowa HE XV. 148. 79 (Zgórska Rzeka) HE XV. HW nr 539. 195 Czoło HE XIII. 193 Czysty Potok HE XII. 79. 79 Dębowy HE IX. 148 Czyrnina (Czerna) HE IX. 137 Czyrwona Woda (Czerwona Woda) HE XIX. 48. 92 Diechtin (Dziechcinka) HE IX. HPol. 100 Dalnia Rzeka HE XV. 79 Dąbek HE XIII. 157 Dalny HE IX. 159 Dalnica HE III. 139 Dębowiec HE XVII. 189 Czysta HE XIV. 139 Dębiesznica HE IX. 97 Czornij (Łukawica) HE XVII. 160 Dębczyna HE XV. XII. HW nr 549. 79 (Mokrzcza) HE XII. XV. 226 (Czerwony Potok) HE XIII. 98 (Czerna) HE XII. 119 Dempków (Dębków) HE XII. 104 Czorno Wisełka (Wisła) HE IX. 189 Czyżowska Debrz HE XII. XVII. HPol. 543. 67 (Debrze) HE III. 193 Czyrwonka (Czerwonka) HE X. Debrz Bąbenna HE XII. 159 Debrzczyzny HE XV. 196 . 88 Dezerta HPol. 89 Diał HE XVII. 148 Dalniny HE IX. 48. 222 Debrza HE XII. 148 Czyrnik (Czerna) HE IX. 122 (Wisłoka) HE XV. 194 Dalnej (Dalne) HE XV. 80 (Barbarka) HE XIV. XIII. 79 Dąbrowiec HE XII. XIV. XVII. 122 Dębrna HE XV. 171 Czyrmianka 128 Czyrmna (Czarna) HE XII. 79 Dębianka (Pukawka Druga) HE X. 98 Czyrna (Czarna) HE IX. 95 Długa Noga (Krzywa Noga) HPol.260 Czerwonki HE III.

XVII. Kanał) HW nr 324. 70 Dłużyca HE XV. 43 Drw(i)ana (Drwina Długa) HE XII. 103 Dworski Potok HE XII. 131 Dólny Potok (Dolny Potok) HE III. XII. 104 Dubrawski HE XVII. 103 *Drenia (Brzuśnia) HE XIV. 70 Dołżyca (Dołżyczka) HE XVII. 99 (Dobka) HE IX. 198 Drugi Potoczek HE XVII. 137 Do Gronia HE XII. 145 Dłużnica (Tusznica) HE XII. 137–138 Dokawa HE IX. 217 Dukla (Dukiełka) HE XV. 124 Domaśny HE XIII. 95 (Długi Potok) HE XIII. 48–49. 189 Dunaj HE XIV. 196 Duży Potok HE XII. 70 Dulni Potok (Dolny Potok) HE XVII. 193. 85 . 70 Dolica HE XII. XVI. XII. 27. 70. 67 Dolinowy HE XII. 217 Domaczka HE IX. 100 Dołgi HE XVII. 217 Dule HE VI. 150 Doprowadzalnik HPol. 196 Duży Kanał HE XV. 192 Dobrula HPol. XV. HW nr 556. 162 Dworski HE III. 109 Drzewiczka HE XIV. 189 Doszczanka HE XV. XV. 128 Długi HE XII. XVII. HW nr 545. HW nr 180. 193 Dworzyska HE XVII. XIX. 43. 43 Drynia (Brzuśnia) HE XIV. HW nr 240. 61–62 Dunajec HE XIII. 134 Dolina HE IX. 43 Dyl HE XIX. 155 Drożdżenica HE I. 199 Drapaczka HE X. 191 Dobra Woda HE XIII. 198 Drugi HE IX. 39. 190 Dworski Stok HPol. HPol. 61–62 (Linda) HE XIV. 55. 198 Drwęca HW nr 599. 70 Dulec HE XV. 216 Dobrska Struga HE XIX. 216 Dobrowoda HE XVI. 146. 119 Drążny HE IX. 193 Długanka HE XIX. 185 Dobra HE XVI. XIII. 46 Drzężna HE XIV. 225 (Długa) HE XVII. 167 Dobrzanka HE X. 113 Dolański HPol. 82 Droszczyna HE XII. 193 (Dobrowódka) HE X. 189 Dół pod Zogą HE XV. 199 Dolny HE IX. 196 (Piskornica. XIII. 70 Doły HE IX. 217 Dołżyczka HE XVII. 48–49. HPol. 41 Dunajczyk HPol. 138 Duża Fosa HE XIII. 177 Dublen HE XVIII. 145 Druga Rzeka HE XV. HW nr 257. 49 Drwinka HE XII. 217 Drwina Długa HE XII. 137–138 (Muzga) HW nr 518. 105 Drugi Kanał HE XV. 54. 189 Duży Rów HE XVI. 85 Dopustny Potok HPol. XV. 217 Dołżycki (Dołżyczka) HE XVII. 151 Dunajczysko HE XIII. 87 Dybła HE XIX. 185 Do Roztoki (Pod Jaworzynę) HE XIII. XII. 195 Dwerniczek (Caryński) HE XVII. 198 Drugi Potok HPol. 137–138 (Zdrojowa Struga) HE X. 124 (Macocha) HE IX. 99 (Czarna Łada) HE XVII. 198 Drugi Rów HE XIX. 104 Dubowy HE XVII. 70 Dupiny (Dupina) 70 Durnica HPol. 104 Dołhy HE III. 189 Długi Stok (Długistok) HW nr 548. XIII.261 Długa Struga HE XVI. 193 Dłużenica (Dłużnica) HE I. XII. 141 Dropa HPol. HPol. 103 Donośnik HE VI. 163 Dupa HE VI. 128 Dobrzyca HE XVI. 67 Doliny Solce HE XII. 104 Dołki HE XVI. 96 Dubcowa HE III. 189. 36. 176 Dolce (Dolcze) HE XVI. 27. 100 Doliny HE IX. 26. 93. 49 Drwiena (Drwinka) HE XII. 26. 187 Dobrowódka HE X. 217 Drybok HE I. 225 Długi Potok HE III. XVI. 99 Dobra Rzeka HPol. 192 Długa Woda HE XII. HPol. XVII. 67 Dolinka HE XVII. 95. 109 Drgica (Dzięciołek) HE X. 174 Dukielka (Dukiełka) HE XV. XIX. XVI.

77 Glinna HE IX. 37. XIII. 77 Gliniany Potok (Glinny Potok) HE XVII. 155. 82 Gawroni HE IX. 88. 120 Gatki HE IX. 71 Foluszny HE XIII. 225 Gąszcz HE XII. 87 Gemincza (Jamnica) HE XV. 226 (Luciąża) HE XIV. 155 Gawronka HE XIII. 54. 82 Dzika Rzeka HE III. 81 Gajniak HE XIII. 124 Glemieniec (Glemieński) HE IX. 106. 85 (Kościelnicki Potok) HE XVI. 96. 104 Glbiączka SHGKr. 218 Dzirzbienica (Dzierzbia) HW nr 518. XV. 81–82 Giełcz (Giełczewka) HE VI. 751. 151 Glemieński HE IX. Potok) HE XII. 77 Glinki HE XII. 156 Furczański Potok HPol. 55. 226 Gać HE VI. 222 (Glinna Rzeka) HE XVII. 103 Gawron HE XVII. 120 Gazdzownice (Gozdawnica) HW nr 581. 100 Gatka (Hatka) HE XIX. 189. 47. 226 Gaik HE XIX. 88 (Ratnawicki) HE XVIII.262 Dymiąca Woda (Rybi Potok) HE XIII. XVI. 103 Dziechcin (Dziechcinka) HE IX. XIV. HPol. 152. 90 Dzięciołek HE X. 109. 222 . 96 Gliniec HE XII. 96 Glinne HE XVII. 167 Dzierzeźna HW nr 637. 125. 190–191 Fos (Kostrzecki. 179. 196 Gęsty HE XIII. 125 Glinczany Potok HE XV. 47. 77 Glinka (Ujsolska. 81 Gaj HE X. 88 Gatny HE XV. Woda) HE IX. 145 Gąbia HE XII. 89 Flader HE XVII. 54. 189 Dźwierstna HE XIV. 90 Fatynia (Szklarka) HE XVII. 170 Elbynge (Łubinka) HE XIII. XV. 110 Fosa HE III. 226 Gliniasty HE XII. 106. 163 Gacka (Gać) HW nr 468. 191 Dzika Woda HE VI. 111 Garzki (Gorzki) HE XIV. 197 Glibiączka HE XV. 71 Gągolina (Pisia) HE XIV. 228 Giełczew (Giełczewka) HE VI. XVI. 134 Garka HE X. XII. XIII. X. 54. 102 Gawroniec HE X. 103 Gacisko HE XVII. 171 Dzierzęga (Dzierząska) HPol. 105 Dzieża (Mianka) HE X. 198 Dziadowski Potok HE IX. 103 Foluszowy (Foluszowy Potok) HE XIII. 81 Gbot (Chobot) HE XV. 88 Działowy HE XII. 103 Fantazja HE XV. 218 Dzielny HE IX. 218 Dziechcinka HE IX. 189 Glinianiec HE XVII. HW nr 468. 156 Ełk HE XIX. 227 (Glimieniec) HE III. 189 Gacia (Gać) HW nr 751. 221 Glinik HE XII. 190 Dział HE XII. 77 Gliniki HE XV. 227 Glibiąca HW nr 516. 228 Gilaty (Hylaty) HE XVII. 99 Gielnica (Giełczanka) HW nr 470. 138 Gęsia Szyja HE XII. 143 Dziewczy HE IX. XIX. 151. 228 Giełczewski (Giełczewka) HE VI. 104 Dziewięcioraki HE XIII. 116 Figa HE XV. 105. 155 (Kałuska) HE X. 228 Giełczwianka (Giełczewka) HE VI. 119 Garbowy HE XII. 90 Figura HPol. 96. 47. 109. 153 Glinianka HE XVII. 43 Fabryczny HPol. 228 Giełczówka (Giełczewka) HE VI. 151. XII. 160 Gajówka HE XII. 100 Gardlica (Garliczka) HE XVI. 228 Giełczwica (Giełczewka) HE VI. XIII. 106. 85 Foszczyna HE XV. 223 Gaćna (Chojnatka) HE XIV. 193 Dziki Potok HE XII. 189 Dzirzbia (Dzierzbia) HW nr 518. XIX. 87 Garbka HE III. 88 Gać Antiqua (Gać) HW nr 468. 218 Dziwczy Potok HE III. 46. 103 Dzierzbia HW nr 518. 88. 125 Glibiący Stok HW nr 518. 83. 109. XVII. 81 Dzierzężnica HE I. 179. XIX. 83. XV. 228 Giełczewka HE VI. 88 (Nida) HE XIV.

XVII. 196 Główny Rów HE IX. 96. XVII. 194. 221 (Sopotnia) HE IX. 164 Gniła HE XVII. 71 Głębczański HE IX. 94. XIX. 156. XVII. XV. 56. XVII. 189. 143 . 214 Gorąca Rzeka (Dłubnia) HE XVI. 71 Głęboczka HE XII. 226 Glinny Potok HE XII. 189 (Głęboki) HPol. 189 Głęboki Rów HE XIX. 194 Głęboka Snoga HE IX. XVI. 225 Golinka (Golionka) Św. 135 Gosuiz (Gostwiczanka) HE XIII. 189 (Granicznik) HE III. 94 Głęboki Potok HE III. 210 Głębiec HE IX. 189 Głębówka HE VI. Kanał) Św. 191. 124 Gniły HE XVII. 222 (Glinna) HE IX. 198 Gnojnik HE XVII. 222. 99 Głuchy Dół pod Kobyłką HE III. XV. 217 Głęboczena (Głęboczyna) HE IX. 194 Głęboka Paryja HE XIII. 225 Gogulina (Pisia) HE XIV. 222. XIII. 225 (Olszanka) HE XVII. XV. XV. XVI. 217 (Głęboki Potok) HE III. 77 Glinny HE IX. 99 Gminny (Gminny Potok) HE XIII. 94 Głęboka Debrz HE XII. 99 Gnojski HE XII. 219 Głogówka HE XII. 94. HW nr 560. XIII. 194 Głęboka Struga HE XIV. 103 Gnilszczyzna HW nr 648. 226 Glinny Stoczek HE VI. 226 (Duży Potok) HE XV. 125 (Janoszka) HE IX. 135 Gościnny HE XVII. XVII. 122 Goraj HE XIII. 189. 225 (Stachurski) HE IX. 200 Głuchy HE IX. 176 Głębiczek HPol. 210 Głęboczyzna HPol. 154 Głęboczanka HE XIII. 152. 221 Głaza HE XII. IX. HPol. 219 (Olszanka) HE XVII. 106 Gniły Rów HE VI. 94. 96 (Glinna Rzeka) HE XVII. 195 Głęboki Strumień HE XVII. XVII. 94 (Janoszka) HE IX. 222 Glinnik HE XII. XIII. 189 (Głębokie) HE XIII. 226 Gostkówka (Gozdkówka) HE XVI. IX. 195 (Główny. 94. 94. 129 Goławiczka HE XIV. HW nr 561. IX. XIX. 94 (Wielki Głęboki Potok) HE XIII. XIII. HPol. 94 (Głębokie) HE III. 152 Głębowiec HE XII. 129 Gołda HE XIX. 94 (Głęboczanka) HE XIII. 194. 214. 189 (Zelina Jurkowska) HE XIII. 100 Gorzki Potok HE XII.263 (Glinny) HE IX. 174 Gnojski Potok (Gnojski. 94. 162. XVII. 71. 104 Gośnica HE XV. 153 Głębowski Potok HE XII. 77 (Glinik) HE III. 77 *Głąbia (Gąbia) HE XII. 192 Głęboka Woda HE XIII. 189 (Gołębiówka) HE III. XIII. 126 *Gostwica (Gostwiczanka) HE XIII. 106 Gniłe HPol. 129 Golionka Św. 110. 210 Głęboka Dolina HE VI. 189 (Łówczanka) HE XVII. 191 Głównik (Kanał Główny) HW nr 748. 215 Główny Kanał Św. 209. 43 *Gołębiówka (Niegłoszcz) HE XV. 210. 193 Głęboki Dół (Tatyna) HE III. 226 Głębokie HE XII. XIII. 222 Głęborzec HE XVI. (Glinny Potok) HE XVII. XVII. 214 Gorzki HE XIV. 143 (Dorzyk) HE XII. 94 (Łówczanka) HE XVII. XII. 210 (Głębiczek) HE IX. 191 Gogolina (Pisia) HE XIV. 193 *Glinny Stok (Glinny Stoczek) HE VI. 225 Gogolna (Pisia) HE XIV. 36. 152 Głębiecka HE IX. 164 Głęboka HE XV. 126 Gołka (Zelwianka) HE XIX. 193 Glińce(Gliniec) HE XII. HW nr 559. XII. Potok) HE XII. 195 Głucha (Przybyłka) HE IX. XVII. 194 Głęboki HE III. XII. 85 Gnojno HE XIX. 174 Głębieniec (Głębiniec) HE XIII. 106 Gniłka HE XIX. 189. 78 Gorąca (Dłubnia) HE XVI. 122 Główna Fosa HE XIII. 196 Główna Rzeka HE VI. 214 (Ganek) HE XV. 221 (Rudnia) HE XVIII. XIII.

VI. HPol. XIII. XV. 128 Grodziska (Różanka) HE III. 143 (Gwoźnica) HE III. 87. 222 (Laskowy. 102–103 (Szewnica) HE X. XIII. 194 Graniczna Rzeka HE III. 101 Grabowy Potok HE XII. IX. 220 Grodziszczanka (Różanka) HE III. XII. 79 Grabowa HPol. 102–103 (Graniczny Potok) HE XVII. XII. XVII. 143 (Dorzyk) HE XII 143 Gozdownica (Gozdawnica) HW nr 581. 78 Górka HE XIII. HPol. 78 (Górowa) HE IX. 120. 102–103 (Na Granicach) HE XII. 78 Górzański HE XII. 132 Gromacki Jarok (Dubnik) HE XIII. 70 Grąbka HE XII. 78 (Górkowski) HE XIII. 78 Górki HE III. 88 Grobla HE XV. 101 Grabowia HE IX. 102–103. 148 (Słotwina) HE XVIII. XIII. 100 Górna HE XVII. 102–103 (Granice) HE XIII. XIV. 148 (Stempne) HE XV. IX. 196 Górna Rzeczka HE XIX. 190. XVI. 191 Górski HE IX. 78 Górkowski Potok HE XIII. 190. 194 Gromacki Potok (Gromadzki) HE XIII. 192 Graniczniak Św. 191 Górny HE III. 88. 219 Grodzanka (Czechówka) HE VI. 192 Górna Rzeka HE XV. 136. XII. 78 (Gróbka) HE XII. 191 Gromadnica HE XII. 172 Grodna HE XII. 159 Grabowski HE IX. 225 Gozdkówka HE XVI. 81 Grabarski Rów HE X. 195 Grabiec HE XVII. XVII. 88 Grobelka HE X. 153 Grabownia HE XII. 100 Górznik HW nr 549. XVII. 143 Gozdawica (Gozdawnica) HW nr 581. 145. IX. 100 (Szysia) HE X. 214 Graniczny Rów HPol. XIX. XIII. 78 Grob(i)a HE XIV. 88 (Lebiedzianka) HE XIX. 220 Grodzisko HE XIII. 148 Graniczny HE III. 126 *Gozdnica (Gośnica) HE XV. 174. 158. 140 . XVII. 88. 160 Granicznica (Szewnica) HE X. XIII. 88 Groble HE XII. 88 (Wólka) HE XV. XII. 100 Górski Potok HE XIII. IX. 226 (Pisarzówka) HE IX. 149 Gózdek HPol. 226. 189 Góry HE VI. HPol. 152 Grodecka Rzeka HE XVI. 140. 88 Groblica HW nr 636. 152 Grabina HPol. 148 (Raków Potok) HE XVIII. 144 Grodec (Grodarz) HE VI. XIII. 193 Górska Rzeka HE III. XVI. 102–103 (Graniczny Potok) HE III. 191 Graniczna Struga HW nr 706. XV. 79 Grabniki (Grabnik) HE XVII. XVII. 222. XII. 189 (Zalesie) HE XVIII. 103 Grodnia (Horodnianka) HE XIX. 220 Grodziszczka (Grodziska) HE XIX. 136 Grobnica (Groblica) HW nr 636. 189 Górny Stawek HE XVI. (Graniczny) HE III. 100 Górna Krzypopa HE IX. (Różanka) HE III. IX. XVII. 87–88 Granice HE III. 100 (Olszyny) HE IX. 225 Goździenica (Gozdawnica) HW nr 581. 172 (Grodno) HE III. HPol. 78 Grądy HE XV. XVII. 222. XIII. Św. XV. 227 (Trzebiocha) HE I.264 (Gwoźnica) HE III. 190 Grabówka HE VI. 103 Graniczna Paryja HE XII. XIX. 79 Graby HPol. 145. 189 Górkowy HE XII. 145. 195 Granska (Nitka) HE X. 176 Grapa HE XII. 78 Grąpka (Gróbka) HE XII. 102–103 Graniczny Potok HE III. 79 Grabnik HE XVII. 102–104 (Czemerów) HE XVII. 196 Górny Stok HE XIX. XII. 225 Góra HE XII. XV. VI. 100 Górny Potok HE XVII. XVII. 79 Granica HE III. 227 Granicznik HE III. 159. XII. 191 Grodeczna HE III. 166 Grabowiec (Grabowski Potok) HE XIII. 102 Graniczna HE III. Potok) HE III. XIII.

265
Gromadzki HE XV; 103
Groniczek HE IX, XII; 78
Gronik HE IX, XIII; 78
(Groniki) HPol; 78, 221
Groniki HPol; 221
Gronikowy HE IX; 177
Groniowa Woda HE IX; 193
Groniski Potok (Groński Potok) HE XIII; 189
Gródek HPol; 88
(Słomianka) HE XIV; 88
Gródza (Trzebośnica) HE XVII; 85
Gródź HE X, XIX; 85
Grudówka HE X; 125
Gruń (Groń) HE XVII; 78
Gruszec HE XVII; 152
Gruszniec (Gruszec) HE XVII; 108
Gruszówka HE XIX; 126
Grzemiczna (Grzymiczna) HE IX; 171
Grzęska HE III; 96
Grzmiąca HW nr 643; 106
Grzymiczna HE IX; 171
Grzywda (Hwoźna) HE XIX; 42, 90
Gwiazda HPol; 75
G(w)ozdnica (Gwoźnica) HE III; 143
Gwoździec HE III, XII; 81, 155
Gylobenicz (Iłownica) HE I; 144
Haczyska HE XVII; 72
Hanka HE X; 35, 43
Hanna (Hanka) HE X; 35
Hatka HE XIX; 120
(Groń) HE XVII; 91
Hawran HE XIII, XVII; 91
Hawrani (Gawroni) HE IX; 102
Hłuboki HE XVII; 94
(Głęboki Potok) HE XV; 94
Hlubokie (Głęboka) HE XIII; 105
Hłubokyj (Głęboki) HE XIII; 94
Hnyła HE XVII; 107
Hnylec (Hnilec) HE XVII; 154
Hnyliszcze HE XVII; 90
Hoczew (Hoczewka) HE XVII; 27, 108, 216
Hoczewka HE XVII; 27, 216
Hodwisznia (Lubaczówka) HE XVII; 47
Hołobia (Hołubla) HE XVII; 167
Hołubla HE XVII; 167
Horaj HE XVII; 91
Horbek HE XVII; 91
Horodnia (Horodnianka) HE XIX; 158
Horodnianka HE XIX; 219
Horodysko (Grodzisko) HE XVII; 91
Horynka HE XVII; 131

Horz (Orz) HW nr 538; 53, 55, 83
Hotarny (Kotarne) HE XIII; 172
Hozanna HE I; 89
Hradówka HE XIX; 131
Hranycznyj Potik (Graniczny Potoczek) HE XVII;
197
Hruska (Horuska) HE XIX; 104
Hruska Rzeka (Mielnica) HE X; 197
Hrywda (Hwoźna) HE XIX; 42, 90
Huciańska Woda HE XIII; 193
Huczek HE XVII; 90
Huczew (Huczwa) HE X; 223
Huczki HE XVII; 90–91
Huczow (Huczwa) HE X; 27, 223
Huczwa HE X; 27, 46, 108, 223
Huczwia (Huczwa) HE X; 223
Hudynia (Cetynia) HE X; 117
Humeńka HE XV; 130
Huty HE XVII; 87
Hwozdna (Hwoźna) HE XIX; 171
Hwozna HE XIX; 171
Hwoźna HE XIX; 42
(Ruda) HE XIX; 171
Idźwinka (Dębówka) HE XV; 219
Igla HE XIV; 167
Iława (Iłownica) HE III; 114, 224
Iłczysty HE XVII; 181
Iłownica HE I, III; 144, 224
(Marcinek) HE III; 144
*Ilsna (Leśna) HE X; 28
Ilża (Iłżanka) HE XVI; 216
Iłżanka HE XVI; 28, 46, 216
Iłżeczka (Iłżanka) HE XVI; 216
Isepnica HE IX; 142
Isepnice (Isepnica) HE IX; 142
Iskra HE XIX; 75
Iskrzyż HE XIX; 169
Isła (Zawadka) HE XV; 28, 43, 213
Isłża (Iłżanka) HE XVI; 28, 216
Ispina HE XII; 80
Istok HE XVII; 64
Iwina HE XV; 80
Izdebnica HE IX; 140
Izibor (Izdwor) HE XIII; 91
Izwor (Izdwor) HE XIII; 91
(Izwór) HE III; 91
Izwór HE III; 91
(Izwor) HE III; 91
Jabłona HE XIV; 93
(Jabłonka) HW nr 469; 218

266
Jabłonia (Jabłonka) HW nr 469; 218, 223
Jabłoniec HE XV; 152
Jabłonka HE VI, XII, HW nr 469; 53, 119, 218
Jabłonna (Jabłonka) HW nr 469; 218
Jabłonów (Jabłonka) HE IX; 178
Jabłonówka (Jabłoniówka) HE XIX; 122
Jabłoń (Jabłonka) HW nr 469; 53, 55, 80, 218, 223
Jabreczka HE XVI; 130
Jagielna HE VI; 101
Jagielnica HE XVI; 140
(Sztoła) HE IX; 140
Jagielnik HE XIV; 87
Jagielny Potok HE XII; 190
Jaglna HW nr 351; 172
Jagódka HPol; 81
Jakać HW nr 520; 36, 43
Jałowa SHGSk; 97
Jałowy HE XVII; 97
Jałówka HE XIX, HPol; 131, 220
Jałówki (Jałówka) HE XIX; 131, 220
Jama HE XII, XVII; 67
Jamiołka (Ślina) HE XIX; 119
Jamiska HE III; 227
Jamki HPol; 67
Jamna HE XIII; 92, 94,
(Jamninka) HE XVII; 94, 218
Jamne HE XIII; 94
Jamnenka (Jamninka) HE XVII; 218
Jamnica HE XV; 138
(Jamniczka) HE XIII; 138, 228
(Jamninka) HE XVII; 218
(Trześniówka) HE XV; 138
Jamnicka (Jamniczka) HE XIII; 228
Jamnicki Potok (Jamniczka) HE XIII; 228
Jamniczka HE XIII; 228
Jamniczny HE XVII; 171
Jamnik HE XII; 148
Jamninka HE XVII; 218
Jamy HE XVII; 67
(Jamiska) HE III; 67, 227
Jan(i)a (Janka) HE I; 28, 216
Janduła HE III; 191
Janka HE I; 26, 28, 43, 216
Jarek HE XV, XVII; 65
Jarocha (Sieniocha) HE X; 91
Jaruga HE XVII; 74
Jaruha HE XV; 91
Jarzębczy Potok HE XIII; 190
Jarzębnik HE XIII; 149
Jarzębówka HE XIII; 126
Jarzębówki (Branica) HE XIV; 126
Jarzyska HPol; 162

Jasielnik HE XIII; 149
Jasieł (Jasiołka) HE XV; 28, 216
Jasienica HE IX, XV, XVII, XIX; 56, 135, 228
(Jasielnica) HE XVII; 135
(Jasieniczanka) HE XII; 135
(Jasionka) HE XVII; 135, 217
(Rosielna) HE III; 135
Jasienicki (Jasienica) HE IX; 228
Jasieniczanka (Jasienica) HE IX; 228
Jasieniec HE XIV; 152
(Kraska) HE XIV; 225
Jasieniecki (Jasienica) HE IX; 228
Jasienik (Jasiennik) HE III; 149
Jasieniki HE III; 149
Jasienna (Jasienianka) HE XIII; 219
Jasienowy (Jaworzyna) HE XIII; 101
Jasinowa (Jasienowa) HE XVII; 101
Jasiołka HE XV; 28, 46, 216
Jasiona HE III; 93
(Jasienianka) HE XIII; 93, 219
(Siedliszczanka) HE XIII; 93
Jasionka HE VI, XV, XVI, XVII, HW nr 559, 707;
120, 217
Jasionowiec HE XVII; 80, 155, 178
Jasionów HE XVII; 178
(Kraska) HE XIV; 178, 225
Jasiony (Jasienne Rzeki) HE XV; 80
Jasiorówka (Łojewski Rów) HE X; 125
Jaskółczany HE XII; 102
Jaskółka (Bukowa) HE X; 82
Jaskrzanka HE XIX; 99, 217
Jasna HE XIV; 99
Jastrib HE XVII; 91
Jastrzabka HE XIII; 101
*Jastrząb (Jastrzębianka) HE XIX; 82
Jastrząbek HW nr 548; 161
Jastrząbki HE XV; 83
Jastrzębi HE IX; 102
(Jastrzębi Potok) HE XIII, XVII; 102, 214,
229
Jastrzębi Potok HE XIII, XVII; 190, 214, 229
(Skalny Potok) HE XV; 190
Jastrzębia Debrz HE XIII; 194
Jastrzębia HE I; 102, 219
(Jastrząbka) HE XIII; 102
Jastrzębianka HE XIII; 172
Jastrzębice (Jastrzębiec) HE XIII; 152
Jastrzębie (Jastrzębi Potok) HE XIII; 229
Jastrzębiec HE XIII; 152
(Jastrząbek) HW nr 548; 161
(Kasinianka) HE XII; 152
(Jastrzębi Potok) HE XIII; 229

267
Jastrzębina HE XIII; 156
Jastrzębnik HE XII; 150
Jaszcze HE XIII; 161
Jaszczorówka (Jaszczurówka) HE IX; 123
Jaszczurka HPol; 82
Jaśnianka HE XIII; 128
Jawor HE XIII, XVI; 79
(Błonie) HE XVII; 79
Jaworka HE VI, XIV; 120, 224
Jaworniczek (Jawornik) HE XVII; 218
Jawornik HE IX, XVII; 79, 162, 218
(Łęg) HE III; 79
Jaworowiec HE XIII; 153
Jaworowy Potok HE IX, XIII, XVII, HPol; 188,
190, 209, 223
Jaworów HPol; 178
Jaworów Potok (Jaworowy Potok) HE XVII; 223
Jaworówka HE XIX, HW nr 468; 122
Jaworski HE IX, XII; 101
Jaworzanka (Jaworka) HE VI; 128, 224
Jaworzec HE XVII; 152
Jaworznik HE IX; 79
(Jawornik) HE XVI; 220
Jaworzniki (Jawornik) HE XVI; 79, 220
Jaworzyna HE IX, XIII; 79, 218
(Jaworzynka) HE XIII; 79
(Jaworowy Potok) HE XIII; 79
Jaworzynka HE XVII, HPol; 120
(Jaworzyna) HE XIII; 218
Jaworzyny (Jaworowy Potok) HE XIII; 79
Jaz HE XV, XVI; 85
Jaziorowka (Łojewski Rów) HE X; 125
Jazowa Rzeka HE XVI; 191
Jazownica (Wiązownica) HE XVI; 145
Jazówka HE XII, XVI; 124
Jaźwice HE XIII; 82
Jaźwin Potok HE XVII; 189
Jaźwina HE XV; 155
Jaźwinka (Dębówka) HE XV; 219
Jaźwiny HE VI; 157
(Dębówka) HE XV; 157
Jedlanka HE XVI; 128
Jedlecznik HE XII; 149
Jedliczki HE XII; 79
Jedlicznik HPol; 149
Jedlina HE XII, XVII; 79
Jedlna HE XVII; 101
(Chojnik) HE XIII; 101
(Jedlnia) HE XV; 101
Jedlnica HPol; 135
Jedlniczany Potok HE III; 190
Jedlonka HE XVI; 129

Jedłowy HE XIII; 101
Jegłowy Rowek (Jeglowy Rowek) HE XIX; 195
Jegłówka HE XIX; 122
Jelanka (Orłówka) HE XIX; 131
Jelarka (Orłówka) HE XIX; 131
Jeleń HE XVIII; 83
Jelna (Jelonka) HE XIX; 171
Jelnia HE XVII; 79
Jelnica HE XIX; 135
Jemielnica (Leniwa) HE I; 139
Jesiona (Elszka) SHGCh; 93
(Jesionka) HW nr 626; 120
Jesionka HW nr 626; 120
Jesionki HE XV; 120
Jesionkówka HE XIII; 125
Jesionna (Jasionna) HE XV; 171
Jesionów Wielki (Jasionów) HE XVII; 178
Jeskra (Jaskrzanka) HE XIX; 99, 217
Jesny (Jasna) HE XIV; 99
Jessina (Elszka) SHGCh; 93
Jestrzębnica (Jastrzębia) HE I; 219
Jezgrznia (Jegrznia) HE XIX; 158
Jeziernik (Jeziornik) HE XIII; 149
Jezierwa Biała HPol; 194
Jezierzyska HE XII; 72
Jeziora HE III, XII, XVI; 72
(Jeziorka) HE XIV; 53, 72, 218
(Kamienica) HE XV; 72
Jeziorek HE XIII, XV; 72
Jeziorka HE XIV; 53, 92, 218
(Żupawka) HE XV; 119
Jeziorko HE IX; 72
Jeziorna (Kołodziejka) HE X; 94
(Jeziorka) HE XIV; 46, 218
Jezioro HE IX, XII, XV, XIX, HPol; 72
Jeżówka HE X, XII, HPol; 123
Jodła HE XIV; 79
Jodłowa (Jodłówka) HE XV; 101, 217
Jodłowie HE XII; 161
Jodłowy Potoczek HE XII; 191
Jodłówka HE XV, XVII; 122, 217
Jonka (Janka) HE I; 216
Jzwiny (Dębówka) HE XV; 157
Kacanka HE XVI; 128
Kacówka (Kaczówka) HE XIII; 126
Kacynka (Wierzyca, Mała) HE I; 130
Kaczanka HE XII; 128
Kacze Doły HE XVII; 195
Kaczorówka HPol; 123
Kaczówka HE XV; 126
Kadłub HE IX; 85

268
Kadłubki HE IX; 85
Kadzielna (Libuszanka) HE XV; 100
Kalawa HE XII, XVII; 114
Kalawy HE XII; 114
Kalczna HE XIII; 170
Kalenica (Kalnice) HE III; 134, 221
Kalina HE XVII; 81
(Kalinka) HE XII; 81, 217
Kalinka HE XII; 217
Kalinówka HE XIV, XVI, HW nr 468; 122
(Kalinówka Mała) HE XIX; 122
Kalisz HE XVI; 168
Kalna HE IX; 96
Kalnaczka (Grabar) HE X; 131
Kalnica HE III, XVII; 138, 221
(Czerwonka) HE I; 138
Kalnice HE III; 221
Kalnitz (Czerwonka) HE I; 138
Kaluga HE XIX; 74
Kalugi HE XV; 74
Kałabania HE XVII; 91
Kałamanka (Grabar) HE X; 131
Kałatkowski HE III; 175
Kałuża HE X; 72
Kałuże HPol; 73
Kamenity (Kamieńska) HE IX; 225
Kamera HE XII, XV; 87
Kamesznica HE XVI, HPol; 142
Kamianka HE X, XVII, XIX, HW nr 518; 77–78
(Cetna) HE XIX; 77–78
Kamiański Potok (Biały Potok) HE XV; 189
Kamienica HE XII, XIII, XV, XVI, XIX; 77–78,
229
(Kamieniczanka) HE IX; 77–78
(Kamionka) HE I; 217
(Porębianka) HE XII; 77–78
(Roztocki Potoczek) HE XIII; 77–78
(Kamienicka, Struga) HW nr 582; 77–78
Kamienica Nawojowska (Kamienica) HE XIII; 229
Kamienie HE XII; 77
Kamieniec HE III, IX, XII, XIII; 77, 78
(Kamienny Potok) HPol; 77, 78
(Kamionka) HE XVII; 220
Kamienista HE III; 95, 181
Kamienna HE IX, XIII, XVI, XIX; 46, 53, 95, 218
(Jachówka) HE XII; 95
(Kamienica) HE XIII; 229
(Kamienny) HE IX; 95
(Kamieńska) HE IX; 225
(Kmiczynka) HE X; 227
Kamienna Rzeczka HE XIX; 192
Kamienna Struga PMT XV; 192

Kamienne HE XVII; 95
Kamiennica (Kamienica) HE XIII; 229
Kamienny HE III, IX, XII, XVII; 95
Kamienny Mostek HPol; 196
Kamienny Potok HE III, XII, XIII; 189
(Dobryński) HE XV; 189
Kamienny Stok HW nr 518; 193
Kamień HE XV; 77
(Kmiczynka) HE X; 77, 227
Kamieńska HE IX; 225
Kaminia (Kamieniec) HE III; 91
Kamiona (Kamionka) HE I, HW nr 547; 46, 53,
93, 219, 227
(Kamienica) HE XIII; 229
(Kamienna) HE XVI, XIX; 46, 53, 93
Kamiona Struga HE XIV; 192
Kamionka HE I, III, IX, XII, XIII, XIV, XV,
XVI, XVII, XIX, HPol, HW nr 410, 547; 53,
77–78, 217, 220, 227
(Barbarka) HE XIV; 77–78
(Brda) HW nr 655; 77–78
(Kamienica) HE I, XIII; 229
(Kamienna) HE XIX; 77–78, 218
(Kamieńska Woda) HE XIII; 77–78
(Klukówka) HE X; 77–78
(Kołodziejka) HE X; 77–78
(Kuninianka) HE X; 77–78
(Pisia Tuczna) HE XIV; 77–78
(Psarka) HE XVI; 77–78
(Sucha Kamionka) HE XIII; 77–78
(Wierzyca, Mała) HE I; 77–78
Kamionna (Zimna Woda) HE XIII; 95
Kamiony (Kamionka) HE XVII; 93, 220
Kamiony Bród (Kamienny Bród) HE XIX; 194
Kamiony Rów HE XIV; 195, 196
Kamiony Stok (Kamienny Stok) HE XIX; 193
Kamyk HE XII; 77
Kanalik HE XIX; 84
(Swobodzka Rzeka) HE XIX; 84
Kanał HE X, XII, XIII, XIV, XV, XVI, XVII, XIX,
HPol; 84
(Barcówka) HE XVII; 84, 226
(Budziszanka) HE XV; 84
(Mrowla) HE III; 84
(Skodzierska) HE XV; 84
Kanał Bagienny HW nr 541; 196
Kanał Boczny HE XVI; 196
Kanał Burzowy HPol; 196
Kanał Dolny (Dolny Kanał) HPol; 196
Kanał Domowy HPol; 196
Kanał Energetyczny HPol; 196
Kanał Główny HPol, HW nr 748, Św; 196

269
(Rudnia) HE XVIII; 196
Kanał Górny (Górny Kanał) HPol; 196
Kanał Granicznik HPol; 199
Kanał Jadownicki XII; 85
Kanał Jasionowy HE XV; 196
Kanał Kaczor HPol; 199
Kanał Kopanka HPol; 199
Kanał Łęg HE XIX; 199
Kanał Młyński HPol; 196
Kanał Nawadniający (Wielki Kanał Brdy) HE