Piotr Szreniawski

Administracyjnoprawne aspekty funkcjonowania
ogrodów zoologicznych
Za cel Dyrektywy Rady 1999/22/WE z dnia 29 marca 1999 r.
dotyczącej trzymania dzikich zwierząt w ogrodach zoologicznych1
wskazana została ochrona dzikiej fauny i zachowanie
zróżnicowania biologicznego przez zapewnienie przyjęcia środków
związanych z wydawaniem licencji i przeprowadzaniem inspekcji
ogrodów zoologicznych, a przez to wzmocnienie roli ogrodów
zoologicznych w ochronie zróżnicowania biologicznego. Możemy
zatem dostrzec podkreślanie aspektów związanych z ochroną
środowiska, w szczególności ochronę poszczególnych gatunków.
Dodajmy, że jest to zwykle ochrona przed człowiekiem, który to jest
uważany za jeden z głównych powodów ginięcia wielu gatunków2.
Za powód istnienia ogrodów zoologicznych możemy
również uznać zagadnienia związane z edukacją czy prowadzeniem
badań naukowych, choć warto pamiętać także o innych względach już od dawna będących zachętą do tworzenia ogrodów
zoologicznych - takich jak pokazywanie potęgi władcy czy państwa,
umiejącego zorganizować taki ogród, czy też możliwość
zapewnienia rozrywki mieszkańcom danego miasta czy osób
przyjezdnych3.

Niniejszy tekst przekazałem do publikacji w pewnych zeszytach naukowych
w 2008 roku. Ostatnio pisałem artykuł na podobny temat, poszukiwałem
literatury, i przypomniałem sobie o swoim artykule. Próbowałem dowiedzieć się,
czy został opublikowany, i zostałem poinformowany, że tekst do redakcji nie
dotarł (przypominam sobie, że tekstu nie przesłałem emailem, tylko przekazałem
dyskietkę z artykułem osobie, która prosiła o materiały do tego czasopisma).
Uznałem, że nie zaszkodzi opublikować szkicu w formie broszury - w razie czego
proszę Czytelników o samodzielną ocenę jakości i aktualności tekstu.
1 Dz. Urz. L 094, 09/04/1999, str. 0024 - 0026.
2 J. Żabiński: Przekrój przez Zoo, Warszawa 1954, str. 31.
3 L. Majdecki: Historia ogrodów, Warszawa 1978, str. 19.

Zgodnie z omawianą dyrektywą, pojęcie ogrodów
zoologicznych oznacza wszelkie stałe instytucje, gdzie zwierzęta
dzikich gatunków przetrzymywane są w celach pokazywania ich
publiczności przez siedem lub więcej dni w roku, z wyjątkiem
cyrków, sklepów ze zwierzętami oraz instytucji nie pokazujących
publiczności znacznej liczby zwierząt lub gatunków, jeśli takie
wyłączenie nie zagraża celom dyrektywy.
Jako środki ochronne, dotyczące dbania o stan środowiska
dzięki odpowiedniemu wykorzystaniu ogrodów zoologicznych,
przywołana dyrektywa wskazuje m.in.: udział w badaniach,
z których wynikają korzyści związane z ochroną gatunków,
prowadzenie odpowiednich szkoleń, wymiana informacji
dotyczących ochrony gatunków jak również hodowla, ponowne
zasiedlanie lub ponowne wprowadzanie gatunków do ich
naturalnego środowiska; wspieranie edukacji społeczeństwa
i świadomości związanej z ochroną zróżnicowania biologicznego, w
szczególności przez zapewnianie informacji o prezentowanych
gatunkach i ich naturalnych siedliskach; zapewnianie zwierzętom
warunków przebywania, które mają na celu spełnienie
biologicznych i ochronnych wymagań poszczególnych gatunków,
między innymi przez zapewnianie szczegółowego ulepszania
wybiegów zgodnie ze specyfiką gatunku i utrzymywanie
wysokiego
standardu
opieki
nad
zwierzętami,
łącznie
z rozwiniętym programem zapobiegawczej i leczniczej opieki
weterynaryjnej oraz wyżywienia; zapobieganie ucieczkom zwierząt
w celu uniknięcia możliwego ekologicznego zagrożenia gatunków
miejscowych oraz zapobieganie wdarciu się zewnętrznych
szkodników i owadów; oraz prowadzenie aktualnych rejestrów
dotyczących zwierząt znajdujących się w ogrodzie zoologicznym
zgodnie z zarejestrowanymi gatunkami. Wydaje się, że wskazane
w dyrektywie środki ochronne wynikają z doświadczeń i korzyści
płynących z istniejących już ogrodów zoologicznych, nie są zaś
wynikiem wyłącznie ochrony środowiska naturalnego. Za
optymalny sposób ochrony różnorodności biologicznej często
wskazuje się ochronę danych gatunków czy ekosystemów
2

w miejscach
ich
naturalnego
występowania, a dopiero
w przypadku braku możliwości zabezpieczenia istnienia danych
gatunków w takich miejscach stosowane jest prowadzenie
specjalnych hodowli w innych miejscach. Dlatego jako powody
istnienia ogrodów zoologicznych mogą być wskazane nie tylko
względy związane z ochroną środowiska, ale także inne motywy,
związane z zagadnieniami zaspokajania potrzeb i zachcianek
człowieka. Skoro jednakże ogrody zoologiczne już istnieją, właśnie
administracja publiczna stara się dbać o ich prawidłowe
wykorzystanie i o panujące w nich warunki.
Omawiana
dyrektywa
wskazuje
na
konieczność
licencjonowania ogrodów zoologicznych oraz przeprowadzania
inspekcji w istniejących ogrodach zoologicznych. Udzielanie licencji
opiera się na ocenie stosowania w danym ogrodzie zoologicznym
środków
ochronnych,
wymienianych
przez
dyrektywę.
W przypadku niespełniania przez ogród zoologiczny wymaganych
warunków dotyczących przyznawanych licencji, jest on zamykany
dla zwiedzających i ma on obowiązek wypełnić w odpowiednim
terminie - maksymalnie w ciągu dwu lat - warunki przyznawania
licencji. W przypadku dalszego braku spełniania odpowiednich
wymogów, ogród zoologiczny lub jego część są zamykane.
Zamknięcie ogrodu zoologicznego związane jest z obowiązkiem
odpowiedniego traktowania zwierząt i przekazania ich np. do
innych ogrodów zoologicznych. Obowiązki te spoczywają na
odpowiednich organach administracji publicznej danego kraju
członkowskiego Unii Europejskiej.
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody4 dokonująca w zakresie swojej regulacji wdrożenia omówionej wyżej
dyrektywy - określa wiele elementów ochrony środowiska - którego
przyroda jest częścią - związanych z funkcjonowaniem ogrodów
zoologicznych. Polityka ekologiczna państwa może wykorzystywać
wiele możliwości tworzonych przez ogrody zoologiczne, stąd
konieczne jest tu wyznaczanie celów ochrony przyrody
4

Dz.U. nr 92, poz. 880 ze zm.

3

i dostosowywanie do nich celów stawianych ogrodom
zoologicznym.
Ogrody zoologiczne, stosujące przede wszystkim ochronę ex
situ, czyli tutaj ochronę gatunków zwierząt poza miejscem ich
naturalnego występowania, dążą zgodnie z ustawą przede
wszystkim do zachowywania i odnawiania zasobów przyrody.
Służyć temu ma zarówno sama hodowla danych zwierząt, jak
i prowadzenie badań naukowych czy działalność edukacyjna
ogrodów zoologicznych. Szczególne znaczenie ma tu hodowla
w ogrodach zoologicznych zwierząt objętych ochroną gatunkową.
Zauważyć należy, że mimo iż ogrody zoologiczne chlubią się
przede wszystkim zwierzętami egzotycznymi, to równie
pożyteczna a czasem nawet konieczna jest ochrona gatunków
żyjących w niedalekiej odległości od danego ogrodu zoologicznego.
Zgodnie z ustawą, pośród celów ochrony przyrody
wskazane są m.in. zachowanie różnorodności biologicznej,
zapewnienie ciągłości istnienia gatunków zwierząt oraz
kształtowanie właściwych postaw człowieka wobec przyrody przez
edukację, informowanie i promocję w dziedzinie ochrony przyrody.
Ogrody zoologiczne mogą tu spełniać bardzo ważną rolę, jednakże
cele te powinny być rozumiane nie tylko przez osoby zarządzające
danym ogrodem zoologicznym, ale także przez administrację
publiczną i przez ludność odwiedzającą ten ogród zoologiczny.
Można przy tym dodać, iż mimo immanentnego związania istnienia
ogrodów zoologicznych ze światem zwierząt, są one przede
wszystkim sprawą człowieka i dbania o jego interesy. W interesie
zaś człowieka jest zarówno przetrwania poszczególnym gatunkom
i ekosystemom, jak i umożliwienie ich poznania5. Pod tym kątem
warto także przypomnieć o jeszcze innym aspekcie możliwości
przeprowadzania badań nad zwierzętami, mianowicie o ciągłej
rywalizacji różnych gatunków, jak i istnienia różnych chorób czy
powiązań w istniejącym w przyrodzie łańcuchu pokarmowym.
5

Arystoteles: Zoologia, [w:] Dzieła wszystkie - tom 3, Warszawa 1992, str. 340.

4

Należy zauważyć, że ogrody zoologiczne są w świetle
ustawy uznawane za tereny zieleni, w związku z pełnieniem ich
funkcji estetycznych i rekreacyjnych. W wielu miastach ogrody
zoologiczne stanowią miejsce wycieczek i spacerów rodzin, dając
możliwość odpoczynku i rozrywki. Ważne jest przy tym, aby
ogrody zoologiczne nie były w tym przypadku tylko zbiorem
klatek, ale także miejscem pełnym zieleni. Zapewnienie
odpowiednich warunków - nie tylko w zakresie wymaganej
przestrzeni dla zwierząt, ale także np. umożliwienie zwierzętom
w miarę naturalnych zachowań jak i dbanie o zapełnienie ich czasu
urozmaiconymi zajęciami może zmienić wrażenie odwiedzających
go osób i pozytywnie wpłynąć na ich stosunek do przyrody.
Mimo, iż za najpełniejszy sposób zapewnienia ochrony
zagrożonym zwierzętom zwykle nie powinien być łączony
z możliwością ich obserwacji przez wielkie ilości ludzi, to taka
obserwacja jest w ogrodach zoologicznych dopuszczana, nie tylko
ze względu na odpłatność takiego zwiedzania czy ze względu na
możliwość zaspokajania ciekawości ludzi w zakresie informacji na
temat wyglądu czy zachowania poszczególnych gatunków, ale
właśnie ze względu na duże znaczenie kontaktu ze zwierzętami dla
tworzenia postaw wobec przyrody. Możemy stwierdzić, że ogrody
zoologiczne łączą - w ramach osiągania celów wyznaczanych przez
politykę ekologiczną państwa - działania zmierzające do ochrony
danych gatunków z działaniami nakierowanymi na edukację
ludności. Współcześnie podkreśla się, iż dalekosiężnym celem
ochrony ex situ poszczególnych gatunków jest przywrócenie
osobników tych gatunków do środowiska przyrodniczego,
jednakże nie wydaje się, aby po osiągnięciu takiego stanu
zamierzano całkowicie rezygnować z istnienia ogrodów
zoologicznych, jeśli tylko taka forma organizacyjna zachowa swoją
atrakcyjność dla odwiedzających.
Na terenie ogrodów zoologicznych, oraz na terenach
przewidzianych w miejscowym planie zagospodarowania
przestrzennego na rozbudowę istniejących lub budowę nowych
ogrodów zoologicznych zakazane jest wznoszenie obiektów
5

budowlanych i urządzeń nie związanych z ich działalnością.
Ponadto szereg administracyjnoprawnych ograniczeń dotyczy
terenów znajdujących się w sąsiedztwie ogrodu zoologicznego.
Zarówno na terenie ogrodu zoologicznego jak i w jego sąsiedztwie
zakazane jest dokonywanie zmian stosunków wodnych, w tym
obniżanie poziomu wód gruntowych. Zabronione jest także
zanieczyszczanie na terenie ogrodu zoologicznego jak i w jego
sąsiedztwie powierzchni ziemi, wód i powietrza. Ponadto
w sąsiedztwie ogrodu zoologicznego zakazane jest wznoszenie
obiektów budowlanych lub urządzeń przeznaczonych do
prowadzenia
działalności
produkcyjnej
lub
usługowej,
wpływających szkodliwie na warunki przyrodnicze niezbędne do
prawidłowego funkcjonowania danego ogrodu zoologicznego.
Ustawodawca posługuje się tu zarówno liczbą pojedynczą jak
i mnogą pojęcia „ogród zoologiczny”, wnioskować możemy, że np.
zjawiska szkodliwe dla typowych ogrodów zoologicznych są także
szkodliwe dla konkretnego ogrodu zoologicznego. Jednakże
wykładnia celowościowa wskazuje na znaczenie określania
szkodliwości poszczególnych przedsięwzięć dla danego ogrodu
zoologicznego, a nie dla ogrodów zoologicznych w ogóle, czy też
nie dla wszystkich ogrodów zoologicznych. Takie rozumowanie
z jednej strony ogranicza zakres zakazów, np. w przypadku kiedy
dane przedsięwzięcia nie są szkodliwe dla konkretnego ogrodu
zoologicznego z powodu jego specyfiki, z drugiej zaś strony może
poszerzać zakres zakazu właśnie ze względu na specjalne potrzeby
dotyczące
funkcjonowania
ogrodu
zoologicznego
charakteryzującego się wyjątkowymi charakterystykami. Dodać
należy, że najogólniejszym zakazem dotyczącym terenu ogrodu
zoologicznego jest zakaz zmniejszania obszaru ogrodu
zoologicznego na rzecz działalności niezwiązanej z jego rolą
i przeznaczeniem.
Wójt, burmistrz albo prezydent miasta przed wydaniem
decyzji w sprawie ustalenia warunków zabudowy lub decyzji
o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego w sąsiedztwie
ogrodu zoologicznego - oraz przy rozpatrywaniu wniosku
6

o wyrażenie zgody na zmianę sposobu użytkowania obiektu
budowlanego
znajdującego
się
w
sąsiedztwie
ogrodu
zoologicznego, jeżeli zmiana ta mogłaby mieć niekorzystny wpływ
na funkcjonowanie ogrodu - ma obowiązek informować
o planowanej inwestycji zarządzającego ogrodem, który w terminie
30 dni może zgłosić zastrzeżenia i wnioski.
W art. 66 omawianej ustawy prawodawca podkreśla
znaczenie studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania
przestrzennego
gmin
oraz
w
miejscowych
planach
zagospodarowania
przestrzennego
uwzględniania
potrzeb
funkcjonowania i rozwoju istniejących lub projektowanych
ogrodów zoologicznych. Należy pozytywnie odnieść się do takiego
rozwiązania, wskazującego na przyszłościowe myślenie o rozwoju
zarówno miast, jak i ogrodów zoologicznych. Rozwój przestrzenny
miasta może powodować otoczenie przez zabudowę miejską
ogrodu zoologicznego pierwotnie znajdującego się na obrzeżach
miasta czy nawet poza miastem, stąd konieczne jest zadbanie
o całościową koncepcję danego terenu, uwzględniającą dobro
ogrodu zoologicznego jak i dobro całego miasta. Przeprowadzki
ogrodów zoologicznych są możliwe, jednakże jest to
przedsięwzięcie trudne i powinno być podejmowane wyłącznie
w przypadku
zapewnienia
jak
najlepszych
warunków
funkcjonowania ogrodu zoologicznego na nowym miejscu.
Utworzenie i prowadzenie ogrodu zoologicznego wymaga
uzyskania zezwolenia ministra właściwego do spraw środowiska,
przy czym zezwolenie to wydawane jest po zasięgnięciu opinii
wojewody właściwego ze względu na miejsce położenia ogrodu
zoologicznego,
a
także
opinii
organizacji
zrzeszającej
przedstawicieli ogrodów zoologicznych. Minister właściwy do
spraw środowiska może cofnąć lub zmienić takie zezwolenie, jeżeli
nie są spełniane wymagane warunki prowadzenia ogrodu
zoologicznego, nie jest przestrzegany zakres działalności ogrodu
zoologicznego, nie są spełniane warunki takie jak uczestnictwo
w badaniach naukowych, które mają na celu ochronę gatunków
zagrożonych wyginięciem w stanie wolnym, prowadzenie
7

działalności edukacyjnej w zakresie ochrony gatunkowej zwierząt,
z uwzględnieniem ochrony różnorodności biologicznej, nie są
prowadzone
hodowle
zwierząt
gatunków
zagrożonych
wyginięciem, w celu ich ochrony ex situ i wprowadzenia do
środowiska przyrodniczego w ramach programów ochrony tych
gatunków, zwierzęta nie są przetrzymywane w warunkach
odpowiadających ich potrzebom biologicznym oraz kiedy nie jest
prowadzona dokumentacja hodowlana. Zaznaczyć należy, iż brak
wypełniania któregokolwiek z wymienionych wymogów może być
podstawą cofnięcia lub zmiany zezwolenia.
Ponadto zezwolenie to może być cofnięte lub zmienione
w przypadku uchybień dotyczących powierzchni pomieszczeń
i wyposażenia w urządzenia techniczne miejsc przebywania
zwierząt poszczególnych gatunków lub grup gatunków,
minimalnych
warunków
przestrzennych
dla
hodowli
i utrzymywania zwierząt poszczególnych gatunków lub grup
gatunków oraz niezbędnych warunków do prowadzenia
reprodukcji zwierząt poszczególnych gatunków lub grup
gatunków6. Za podstawę oceny tychże warunków wskazywana jest
Szczegółowe wymagania w tym zakresie reguluje rozporządzenie Ministra
Środowiska z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie warunków hodowli
i utrzymywania poszczególnych grup gatunków zwierząt w ogrodzie
zoologicznym, Dz.U. z 2005 r., Nr 5, poz. 32. Zgodnie z rozporządzeniem,
niezbędne pomieszczenia i wyposażenie w urządzenia techniczne miejsc
przebywania zwierząt poszczególnych gatunków lub grup gatunków stanowią
pomieszczenia podstawowe (akwarium, akwaterrarium, basen, klatka, kotnik,
terrarium, woliera, insektarium, wybieg) oraz pomieszczenia i urządzenia
dodatkowe (pomieszczenia przeznaczone do opieki weterynaryjnej zwierząt,
reprodukcji, hodowli i przetrzymywania zwierząt poza obszarem ekspozycji,
przetrzymywania zwierząt w okresie kwarantanny, odchowu młodych
osobników, rehabilitacji zwierząt). Pomieszczenia do przetrzymywania zwierząt
powinny być odpowiednio wyposażone w zakresie w urządzenia umożliwiające
wietrzenie; dostosowanie temperatury, wilgotności i oświetlenia do wymogów
poszczególnych gatunków, a w indywidualnych przypadkach do potrzeb
zwierząt, z uwzględnieniem ciężarnych samic oraz noworodków; ukrycie się
zwierząt; utrzymywanie czystości; odprowadzanie nadmiaru wody; regularne
6

8

w ustawie konieczność zapewnienia zwierzętom hodowanym
i utrzymywanym
w
ogrodach
zoologicznych
warunków
odpowiadających
potrzebom biologicznym
poszczególnych
gatunków lub grup gatunków. Co więcej, minister może cofnąć lub
zmienić zezwolenie, jeśli w wyznaczonym terminie, nie dłuższym
niż 2 lata, nie zostały usunięte nieprawidłowości stwierdzone
w wyniku kontroli przeprowadzonej przez wojewodę i inne organy
uprawnione na podstawie odrębnych przepisów7. W przypadku
cofnięcia zezwolenia, ogród zoologiczny podlega likwidacji.
Niektóre z wymienionych powyżej wymagań dotyczą
również ogrodów botanicznych, co wskazuje na podobieństwa
dotyczące funkcji - dla społeczeństwa czy dla chronionej przyrody tych dwu rodzajów ogrodów. Jednakże wobec ogrodów
zoologicznych skierowanych jest szereg specyficznych wymogów,
związanych z hodowaniem w tychże ogrodach zwierząt.
W przeciwieństwie do początkowego okresu działania
ogrodów zoologicznych, kiedy ogrody zoologiczne starały się
pozyskać dzikie zwierzęta z ich naturalnego miejsca zamieszkania
bez względu na skutki takich działań dla środowiska i jego
ochrony, obecnie w ogrodach zoologicznych hoduje się i utrzymuje
wyłącznie zwierzęta urodzone i wychowane poza środowiskiem
przyrodniczym, lub zwierzęta które poza ogrodem nie mają szansy
przeżycia, a także jeżeli wymaga tego ochrona populacji lub
gatunku albo realizacja celów naukowych.
Możliwość sprowadzenia konkretnych zwierząt do ogrodu
zoologicznego ograniczona jest wyłącznie do przypadku, kiedy
w ogrodzie zoologicznym zwierzętom tym zapewnione będą
warunki odpowiadające potrzebom biologicznym danego gatunku.
usuwanie zużytej podściółki; regularną kontrolę jakości wody w akwariach
i basenach; opiekę weterynaryjną, jak i podawanie wody i karmy.
7 Zgodnie z art. 77, wojewoda właściwy ze względu na miejsce położenia ogrodu
zoologicznego - nie rzadziej niż raz na 3 lata, z własnej inicjatywy lub na wniosek
ministra właściwego do spraw środowiska - przeprowadza kontrole ogrodów
zoologicznych i ośrodków w zakresie ich działalności. Ponadto kontrole takie
mogą wynikać np. z przepisów prawa pracy czy prawa finansowego.

9

Ponadto zwierzęta w ogrodach zoologicznych nie mogą być
rozmnażane, jeżeli ich potomstwu nie jest możliwe zapewnienie
właściwych warunków hodowli i utrzymywania.
Zgodnie z art. 74. ust. 1 omawianej ustawy, przeniesienie
z ogrodu zoologicznego do środowiska przyrodniczego zwierząt
gatunków zagrożonych wyginięciem następuje po uzyskaniu
zezwolenia ministra właściwego do spraw środowiska. Polityka
ekologiczna w zakresie takich działań powinna być oparta na
fachowej
wiedzy,
uwzględniającej
szereg
uwarunkowań
dotyczących funkcjonowania środowiska naturalnego, w tym
również dotyczących życia zwierząt na wolności. Zauważyć należy
jednak, że przywrócenie zwierząt do ich środowiska naturalnego
wskazywane jest jako jeden z celów funkcjonowania ogrodów
zoologicznych.
Wiele
wymogów,
związanych
także
z
administracyjnoprawnymi
zagadnieniami
funkcjonowania
ogrodów zoologicznych związanych jest także z wymogami
bezpieczeństwa i higieny pracy. Prawodawca, biorąc pod uwagę
bezpieczeństwo pracowników, uregulował także wiele aspektów
zachowań człowieka wobec zwierząt czy zapewniania warunków
odwiedzania ogrodów zoologicznych. Omawiane zagadnienia
reguluje m.in. rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 10
grudnia 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy
w ogrodach zoologicznych8. Rozporządzenie m.in. nakłada
obowiązek otoczenia ogrodu zoologicznego ogrodzeniem
zewnętrznym9 (którego zadaniem jest uniemożliwienie wydostania
się zwierząt jak i konstruowanie pomieszczeń do utrzymywania
zwierząt w sposób uniemożliwiający zwierzętom ucieczki),
utrzymanie w należytym stanie urządzeń wentylacyjnych, ścian
Dz.U. z 2004 r., Nr 4, poz. 26.
Źródłosłów wyrażenia „ogród zoologiczny” w języku polskim związany jest
właśnie z istnieniem ogrodzenia jako typowym sposobem oznaczenia granic
i dbania o bezpieczeństwo dóbr (roślin i zwierząt) znajdujących się na danym
terenie. Sięgające greckich korzeni odwołanie do nauki o zwierzętach, czyli
zoologii, podkreśla badawcze funkcje ogrodów zoologicznych.
8
9

10

i sufitów (niedopuszczanie do zagrzybiania) czy podłóg (w celu
uniknięcia
pośliźnięć
zwierząt
jak
i
ludzi).
Zgodnie
z rozporządzeniem, nie jest dopuszczalne na terenie ogrodu
zoologicznego wykonywanie nagłych ruchów oraz wydawanie
dźwięków mogących niepokoić zwierzęta czy zbliżanie się do
zwierząt w sposób gwałtowny lub niezauważalny dla nich.
Zauważyć należy, że wymogi te dotyczą zarówno pracowników
ogrodów zoologicznych, jak i np. osoby odwiedzające ogród
zoologiczny w celach turystycznych. Dla osób odwiedzających
ogrody zoologiczne głównym źródłem informacji o dopuszczalnych
sposobach zachowania nie są jednak ustawy i rozporządzenia, ale
regulamin danego zoo czy też informacja o zasadach zachowania
bezpieczeństwa przez zwiedzających.
Specjalne wymogi dotyczą zachowania wobec zwierząt
niebezpiecznych,
np.
podawanie
karmy
zwierzętom
niebezpiecznym wykonuje się w czasie ich nieobecności
w pomieszczeniu do
utrzymywania zwierząt
lub przy
zastosowaniu odpowiednich urządzeń zabezpieczających, specjalne
są także zabezpieczenia zwiedzających przed zwierzętami
niebezpiecznymi, np. uniemożliwienie zwiedzającym zbliżanie się
do pomieszczeń ze zwierzętami niebezpiecznymi na odległość
mniejszą niż 1,5 metra, z wyjątkiem pomieszczeń wyposażonych w
przegrody ze szkła. Wymagane jest także zapewnienie warunków
do szybkiej i bezpiecznej ewakuacji zwiedzających.
Rozporządzenie reguluje także takie zagadnienia, jak
wymagane natężenie oświetlenia w pomieszczeniach do
utrzymywania zwierząt oraz w pomieszczeniach, w których
przebywają pracownicy, (min. 100 lx na poziomie podłogi).
Ponadto, zgodnie z rozporządzeniem, na terenie ogrodu
zoologicznego powinny być umieszczone oznakowane, dostępne
dla zwiedzających toalety. Zapewnienie odpowiednich warunków
funkcjonowania
ogrodów
zoologicznych
związane
jest
z działalnością na wielu płaszczyznach, poczynając od
umożliwienia rozwoju odpowiedniej kadry, poprzez tworzenie
i wdrażanie norm ustawowych czy określanie i egzekwowanie
11

technicznych norm zawartych w rozporządzeniach. Faktyczne
urządzenie ogrodów zoologicznych powinno uwzględniać potrzeby
i zapewniać bezpieczeństwo tak osób zwiedzających ogród
zoologiczny, jak zwierząt przetrzymywanych w ogrodzie
zoologicznym oraz dobro całego społeczeństwa. Przyjmowane
rozwiązania prawne w dużym stopniu zapewniają ochronę
zwierząt, a także umożliwiają poznawanie różnorodnych gatunków
w miarę bezpiecznych sposób10. Odpowiednie wkomponowanie
ogrodu zoologicznego w przestrzeń miasta może znacznie wpływać
na jego wizerunek.
Człowiek obserwuje zwierzęta, niejednokrotnie ucząc się od
nich i je naśladując, z drugiej strony pragnąc odróżniać się od nich
i nad nimi dominować. Istnienie ogrodów zoologicznych może być
różnie oceniane, zarówno jako dowód na potęgę danych osób,
państw, czy całego gatunku ludzkiego, jak i jako dowód na istnienie
świadomości uzależnienia człowieka od przyrody. Wyginięcie
danego gatunku jest zwykle stratą także dla człowieka, i choć
człowiek od dawna próbował, i nadal próbuje wytępić np.
określone wirusy czy owady, to wizyta w zoo pozwala
niejednokrotnie uświadomić sobie miejsce człowieka w świecie
przyrody ożywionej11.

Czego dotyczą np. rozwiązania związane z ewakuacją osób zwiedzających
w razie niebezpieczeństwa (brak progów w drzwiach, nie wpuszczanie nowych
zwiedzających w przypadku niebezpieczeństw, ćwiczenia dotyczące
wyprowadzania zwiedzających z ogrodu zoologicznego).
11 K. Łukaszewicz: Ogrody zoologiczne. Wczoraj - dziś - jutro, Warszawa 1975,
str. 9.
10

12

Piotr Szreniawski

Administracyjnoprawne aspekty
funkcjonowania ogrodów zoologicznych

Wyd. Piotr Szreniawski
Lublin 2015

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful