You are on page 1of 6

BIULETYN INSTYTUTU ZACHODNIEGO

Priorytety przewodnictwa
Niemiec w OBWE
Kamil Szubart

Redakcja:
Radosaw Grodzki
Jacek Kubera
(redaktor naczelny)
Piotr Kubiak
Krzysztof Malinowski
Korekta:
Hanna Ranek

Nr 221/2016
18.02.16
ISSN 2450-5080

Z pocztkiem tego roku Republika Federalna Niemiec obja


roczne przewodnictwo w Organizacji Bezpieczestwa i Wsppracy w Europie (OBWE) z zadaniem wyraajcym si w hale:
Odnowi dialog, odbudowa zaufanie, przywrci bezpieczestwo. Jest to drugie przewodnictwo Berlina od chwili jego ustanowienia w ramach procesu KBWE w 1991 r. RFN bdzie w tej
roli wspierana de iure przez system tzw. Trjki OBWE, w skad
ktrej wchodz Serbia sprawujca przewodnictwo w 2015 r.,
i Austria przygotowujca si do objcia tej funkcji w 2017 r.
Szef niemieckiej dyplomacji Frank-Walter Steinmeier bdzie
przewodniczy kluczowym posiedzeniom Staej Rady OBWE i peni rol gospodarza XXIII Rady Ministerialnej OBWE, zaplanowanej na 8-9 grudnia 2016 r. w Hamburgu.
14 stycznia 2016 r. na specjalnym posiedzeniu Staej Rady OBWE w Wiedniu minister Steinmeier przedstawi szczegowe zaoenia i priorytety Berlina, wstpnie zarysowane podczas
Staej Rady OBWE 2 lipca 2015 r. Niemieckie dziaania maj dotyczy trzech kluczowych wymiarw OBWE: polityczno-wojskowego,
ludzkiego i ekonomicznego.
*

Biuletyny dostpne
take dziki:
NEWSLETTER IZ
FACEBOOK
SCRIBD
LINKEDIN
TWITTER

W wymiarze polityczno-wojskowy dziaania koncentrowa si bd na zamroonym konflikcie w Donbasie i zwikszonej aktywnoci Federacji Rosyjskiej wzdu wschodniej flanki
NATO. Aneksja Krymu i wybuch walk w Donbasie to wedug niemieckiej dyplomacji najpowaniejszy kryzys bezpieczestwa
od chwili rozpadu systemu bipolarnego. Strategicznym celem
Berlina bdzie zatem niedopuszczenie do wznowienia walk pomidzy stronami konfliktu oraz kontynuowanie rozmw w formacie normandzkim z udziaem Francji, Rosji, Ukrainy i Niemiec.
Strona niemiecka opowiada si za implementacj nadal nie w peni

1z6

zrealizowanych porozumie miskich z 12 lutego 2015 r., ktre w rny sposb interpretowane s przez Kijw i Moskw. Dotyczy to na przykad punktu 2 porozumie
miskich w sprawie wycofania cikiego uzbrojenia (powyej 100 mm) na odlego
co najmniej 25 km od linii demarkacyjnej ustanowionej pomidzy skonfliktowanymi
stronami. Pomimo wysikw Niemiec, ktre przez cay ubiegy rok konsekwentnie
popieray wszelkie dziaania suce realizacji punktu 2, regularnie dochodzi do wymiany ognia pomidzy siami ukraiskimi a separatystami/onierzami rosyjskimi
praktycznie na caej linii frontu. Przede wszystkim s to walki z uyciem broni strzeleckiej i modzierzy, sporadycznie wyrzutni rakietowych BM-21 Grad (124 mm) i BM-27
Uragan (220 mm). Dzieje si tak, mimo e jeszcze 6 listopada 2015 r., podczas spotkania ministrw spraw zagranicznych w formacie normandzkim w Berlinie, strony
po raz kolejny potwierdziy wol realizacji porozumie z Miska, w tym konieczno
wycofania cikiego sprztu do koca grudnia 2015 r.1
Regularne wymiany ognia w Donbasie wpywaj rwnie na efektywno dziaa misji OBWE: Specjalnej Misji Monitorujcej i Misji Obserwacyjnej na rosyjskich
przejciach granicznych Gukowo i Donieck. Obie misje maj za zadanie monitorowa
zawieszenie broni, proces wycofywania cikiego sprztu (punkt 3 postanowie miskich), jak rwnie wymian jecw (punkt 6). Dziaalno obu misji jest niezwykle
utrudniona ze wzgldu na zagroenie dla obserwatorw. Ponadto mandat nie zezwala
czonkom Misji Obserwacyjnej na wspomnianych rosyjskich przejciach granicznych
prowadzi monitoring wzdu caej granicy rosyjsko-ukraiskiej, ktr mona uzna
de facto za granic wewntrzn Rosji. Pomimo utrudnie stwarzanych przez obie
strony konfliktu, Berlin bdzie kontynuowa poparcie dla misji OBWE na Ukrainie,
zwikszajc rwnoczenie swj wkad finansowy i ludzki. Niemcy obawiaj si rwnie wycofania mandatu dla jednej z misji, ewentualnie niewyraenia zgody na jej
przeduenie przez stron rosyjsk. Najpowaniejsze obawy w tym wzgldzie budzi
Misja Obserwacyjna na przejciach granicznych Gukowo i Donieck, dziki ktrej spoeczno midzynarodowa ma dostp do szcztkowych informacji o sytuacji w regionie. W przypadku wyganicia obecnego mandatu (30 kwietnia 2016 r.), utracono
by moliwo uzyskiwania wiadomoci innych ni te przedstawiane przez Moskw czy
te przez rda wywiadowcze.
Byoby to powtrzeniem scenariusza, jaki Moskwa zastosowaa w przypadku
dwch misji obserwacyjnych: OBWE w Osetii Poudniowej oraz Organizacji Narodw
Zjednoczonych w Abchazji (UNOMOG) w 2009 r. Ograniczyo to wwczas udzia wsplnoty midzynarodowej w rozwizaniu konfliktu, jak rwnie suyo zademonstrowaniu przez Moskw dominujcej roli na obszarze postsowieckim w ramach koncepcji
bliskiej zagranicy i wycznej strefy wpyww.
O priorytetowym traktowaniu konfliktu na Ukrainie i rozmw z Moskw wiadczy fakt, e na stanowisko Specjalnego Przedstawiciela Rzdu Federalnego przy OBWE
zosta mianowany Gernot Erler (SPD), bliski wsppracownik ministra Steinmeiera,
w latach 2005-2009 sekretarz stanu w MSZ odpowiedzialny za polityk wschodni
RFN, od stycznia 2014 r. Koordynator Rzdu Federalnego ds. Rosji, Azji Centralnej
1

Konieczno implementacji postanowie miskich potwierdzono podczas spotkania ministrw


spraw zagranicznych pastw formatu normandzkiego w trakcie 52. Monachijskiej Konferencji
Bezpieczestwa w dniach 12-14 lutego 2016 r.

2z6

i Partnerstwa Wschodniego. Dla Niemiec dialog z Rosj na forum OBWE to doskonaa


forma zastpcza dyplomacji wielostronnej pastw czonkowskich NATO wobec Rosji,
co jest niezmiernie wane z uwagi na zawieszenie wsppracy w ramach Rady NATO-Rosja.
Pomimo e priorytetem jest konflikt na Ukrainie, to Niemcy bd rwnie
nadal wspiera politycznie i poprzez wkad osobowy (55 ekspertw) wszystkie pozostae misje obserwacyjne OBWE, wrd ktrych szczeglne znacznie bd miay
te zwizane z konfliktami wok Naddniestrza, Poudniowego Kaukazu i Grskiego
Karabachu. W odniesieniu do tego ostatniego sporu RFN postuluje stworzenie w ramach OBWE skutecznych mechanizmw notyfikacji o naruszeniu zawieszenia broni
przez strony konfliktu, aczkolwiek nie przedstawiono jeszcze adnych konkretnych
rozwiza. Z perspektywy Berlina podstawowe znaczenie dla skutecznoci misji obserwacyjnych i mechanizmw kontroli ma regularno wpat pastw czonkowskich
do budetu OBWE, ktry w biecym roku wyniesie 141,1 mln euro. RFN jako drugi
po USA najwikszy patnik OBWE (z wkadem w wysokoci 11% budetu tej organizacji), bdzie dziaa na rzecz zwikszenia dyscypliny fiskalnej pastw czonkowskich.
Pozwoli to m.in. ograniczy finansowanie misji OBWE ze rodkw pozabudetowych
i wpat partnerw zewntrznych.
Niemcy za jeden z kluczowych priorytetw swojego przewodnictwa uznaj
dalszy rozwj rodkw budowy zaufania i bezpieczestwa oraz kontroli zbroje konwencjonalnych (CSBM). Jest to szczeglne istotne w kontekcie sytuacji na wschodniej flance NATO, w zwizku z dziaaniami Rosji i notyfikowaniu przez ni cakowitego odejcia od realizacji postanowie Traktatu o konwencjonalnych siach zbrojnych
w Europie (CFE) w dniu 10 marca 2015 r. Byo to de iure potwierdzenie dekretu prezydenta Wadimira Putina z 13 lipca 2007 r. o zawieszeniu udziau strony rosyjskiej
w reimie CFE, ktry po akceptacji przez Dum w listopadzie 2007 r., wszed w ycie
12 grudnia 2007 r.
W zakresie wzmocnienia skutecznoci rodkw CSBM za priorytetowe zostay
uznane: Mechanizm Wiedeski/Dokument Wiedeski o rodkach budowy zaufania i bezpieczestwa dwufazowy mechanizm konsultacji i wsppracy przewidziany na wypadek nadzwyczajnej aktywnoci wojskowej; Traktat o Otwartych Przestworzach z 24 marca 1992 r. majcy zwiksza otwarto i przejrzysto poprzez obserwacj z powietrza dziaa wojskowych podejmowanych przez pastwa-strony, i Dokument OBWE
w sprawie broni strzeleckiej i lekkiej. Wedug Berlina wszystkie regionalne porozumienia i mechanizmy w ramach OBWE wymagaj dalszej konsekwentnej implementacji przez pastwa-strony, jak rwnie podjcia niezwocznych prac nad ich adaptacj
do aktualnych wyzwa. W tym celu zostanie zorganizowana seria seminariw i spotka roboczych sucych wymianie pogldw i opinii pomidzy ekspertami z pastw
czonkowskich OBWE. Pierwsze z takich spotka, powicone przyszoci procedur
zwizanych ze rodkami budowy zaufania i bezpieczestwa w ramach Mechanizmu
Wiedeskiego (OSCE High-Level Military Doctrine Seminar) i ewentualnej jego modyfikacji, odbdzie si 16-17 lutego 2016 r. w Wiedniu.
Niemcy w peni dostrzegaj archaiczno reimu CFE, dlatego te ich przewodnictwo zakada zainicjowanie dyskusji nad agend prac w sprawie nowego traktatu, co z kolei bdzie wymagao konsensu wszystkich czonkw OBWE. Jest to niezmier-

3z6

nie ambitne przedsiwzicie, biorc pod uwag trwajcy od kilku lat impas w kwestii
kontroli zbroje na Starym Kontynencie spowodowany konfrontacyjnym kursem przyjtym przez Federacj Rosyjsk. Kolejnym wyzwaniem bdzie stworzenie skutecznego mechanizmu weryfikacji i kontroli, zwaywszy na permanentne nieprzestrzeganie
przez stron rosyjsk ogranicze flankowych wynikajcych z traktatu CFE w latach
1999-2007. Paradoksalnie, pomimo amania przez Moskw limitw flankowych CFE,
a nastpnie zawieszenia swojego uczestnictwa w reimie CFE, od 2007 r. Rosja bya
najbardziej aktywna spord wszystkich pastw czonkowskich OBWE, ubiegajc si
o jak najwiksz liczb inspekcji wasnych obiektw wojskowych na mocy Dokumentu
Wiedeskiego. W ten sposb Moskwa rekompensowaa sobie w czci brak informacji,
spowodowany decyzj o zawieszeniu wykonywania przez siebie reimu CFE.
Oprcz zagroe o charakterze stricte militarnym, Niemcy dostrzegaj zagroenia nowego typu, zwizane z szybkim postpem technologicznym, a wic dotyczce sfery wirtualnej i tzw. wojny informacyjnej, ktra zostaa skutecznie zastosowana przez Rosj podczas konfliktw w Gruzji i na Ukrainie. Analogicznie, jak
w przypadku CSBM w odniesieniu do zagroe konwencjonalnych, Niemcy w ramach
swojego przewodnictwa zdecydoway si przeprowadzi cykl spotka eksperckich,
z ktrych pierwsze odbyo si 20 stycznia 2016 r. w Berlinie z udziaem 150 ekspertw z 40 pastw czonkowskich OBWE i zostao w caoci powicone cyberbezpieczestwu.
Uzupenieniem wymiaru polityczno-wojskowego OBWE bdzie skupienie si
na obecnie podstawowych zagroeniach dla wikszoci pastw czonkowskich OBWE:
terroryzmie islamskim, konflikcie w Syrii i niekontrolowanych migracjach na obszarze
Bliskiego Wschodu i Europy. Kluczowy tu moe okaza si dialog z Turcj oraz szecioma pastwami regionu w ramach Inicjatywy rdziemnomorskiej/Partnerstwa
rdziemnomorskiego OBWE: Algieri, Maroko, Tunezj, Egiptem, Jordani i Izraelem. Suy temu bd m.in. cykliczne konsultacje wielostronne, ktre zostay zainicjowane przez ministra Steinmeiera podczas Konferencji rdziemnomorskiej OBWE
20 padziernika 2015 r. w stolicy Jordanii Ammanie. Kwestia zagroe pozamilitarnych, przede wszystkim kryzysu migracyjnego i terroryzmu islamskiego, bya rwnie
gwnym tematem podczas pierwszego roboczego posiedzenia Komitetu Bezpieczestwa OBWE 18 stycznia 2016 r.
RFN bdzie rwnie zabiega na forum OBWE o poparcie dla Midzynarodowej
Grupy Wsparcia Syrii (ISSG) i jej planu pokojowego, ktry w grudniu 2015 r. zosta
zaakceptowany przez Rad Bezpieczestwa ONZ. RFN opowiada si za zaangaowaniem w dialog wszystkich pastw regionu, zakadajc szczegln rol Iranu i Arabii
Saudyjskiej. W zwizku z tym dyplomacja niemiecka bdzie kontynuowaa dziaania
suce wsparciu ISSG przez pastwa OBWE, jak i pastwa regionu. Wpisze si to zatem idealnie w ofensyw dyplomatyczn ministra Steinmeiera w rejonie Zatoki Perskiej, ktr prowadzi od wrzenia 2015 r. (w Iranie i Arabii Saudyjskiej goci od tego
czasu dwukrotnie: 16-20 padziernika 2015 r. i 2-4 lutego 2016 r.). Dodatkowo,
w drugiej poowie 2016 r., z niemieckiej inicjatywy zostan zorganizowane dwie konferencje powicone migracjom i zagroeniu terrorystycznemu dla pastw OBWE.
O priorytetowym traktowaniu regionu Bliskiego Wschodu, w tym przede wszystkim
wsppracy z Ankar, moe rwnie wiadczy decyzja personalna dotyczca Staego

4z6

Przedstawicielstwa RFN przy OBWE. W dniu 29 lipca 2015 r. na stanowisku ambasadora RFN przy OBWE Rdigera Ldekinga zastpi Eberhard Pohl, dotychczasowy ambasador Niemiec w Turcji.
*
Niemcy podejm rwnie dziaania na rzecz odbudowy wartoci i zasad OBWE
w ramach systemu praw czowieka i podstawowych wolnoci, bdcych zasadniczym
elementem wymiaru ludzkiego OBWE. Minister Steinmeier wielokrotnie podkrela
znaczenie praw czowieka i wolnoci obywatelskich w Akcie Kocowym KBWE i rol,
jak maj one do odegrania obecnie. Jest to szczeglnie wane w kontekcie pastw
czonkowskich OBWE z Azji Centralnej rzdzonych przez autorytarne reimy. Niemcy
zamierzaj skupi si rwnie na zjawisku dyskryminacji ze wzgldu na pe, orientacj seksualn i przynaleno etniczn (Romowie i Sinti) oraz na zjawisku antysemityzmu, co jest niezmiernie wane ze wzgldu na niemieck histori i specjalne relacje czce RFN i Izrael. W zwizku z tym niemiecka prezydencja szczegln wag
bdzie przykada do implementacji rezolucji Rady Bezpieczestwa ONZ nr 1325
z 2000 r. powiconej wpywowi konfliktw zbrojnych na sytuacj kobiet, jak rwnie dziaalnoci Osobistego Przedstawiciela Przewodniczcego OBWE ds. przeciwdziaania antysemityzmowi Andrew Bakera. Berlin bdzie dziaa te na rzecz promocji praw czowieka i podstawowych wolnoci wraz z innymi autonomicznymi instytucjami OBWE: Wysokim Komisarzem OBWE ds. Mniejszoci Narodowych, Przedstawicielem OBWE ds. Wolnoci Mediw i Biurem Instytucji Demokratycznych i Praw Czowieka, co m.in. podkreli G. Erler podczas prezentacji priorytetw niemieckiej prezydencji na forum Rady Europy 3 lutego 2016 r. w Strasburgu.
*
Wymiar ekonomiczny OBWE obejmie przede wszystkim dziaania na rzecz zwalczania korupcji i nielegalnych praktyk w pastwach czonkowskich OBWE, szczeglnie
z obszaru postsowieckiego i Europy Wschodniej. Ponadto Berlin na forum OBWE zamierza te promowa dziaania na rzecz ochrony rodowiska, redukcji ogranicze we
wsppracy transgranicznej, m.in. migracji zarobkowej, otwartoci rynku pracy,
transportu i infrastruktury, co z perspektywy ochrony rynku wewntrznego UE przez
cz czonkw OBWE wydaje si jedynie deklaracj polityczn bez pokrycia. Zdecydowanie wiksze szanse powodzenia bdzie miaa intensyfikacja wsppracy pomidzy pastwami czonkowskimi w ramach zwalczania zorganizowanych transnarodowych grup przestpczych zajmujcych si przemytem narkotykw, ludzi i sutenerstwem. Berlin szczegln uwag skupi na przemycie narkotykw, w tym heroiny
z Afganistanu, ktra na niemiecki rynek trafia w ramach dwch szlakw: bakaskiego
i poudniowego przez Morze rdziemne, Wochy i Austri. Najwiksza konsumpcja
tego narkotyku w Europie odbywa si w Nadrenii Pnocnej-Westfalii i ssiedniej Holandii, a za przemytem i sprzeda stoj zorganizowane grupy przestpcze z Bakanw (Albania i Kosowo), jak rwnie czonkowie zorganizowanych kurdyjskich grup
przestpczych w RFN.
Z pewnoci Berlin zdecyduje si rwnie na wykorzystanie czynnika ekonomicznego w celu wzmocnienia wymiaru ludzkiego na obszarze Federacji Rosyjskiej.
Postpujce zapotrzebowanie Moskwy na nowe technologie i spadek cen ropy nafto-

5z6

wej na wiatowych rynkach stwarzaj szans na wzmocnienie instrumentw ochrony


praw czowieka w Rosji w ramach koncepcji Handel za Prawa Czowieka i Podstawowe Wolnoci.
*
Niemieckie przewodnictwo w OBWE przypada w czasie jednego z najpowaniejszych kryzysw bezpieczestwa na Starym Kontynencie od chwili rozpadu systemu
bipolarnego. Pomimo e Berlin regularnie zapewnia o kluczowej roli OBWE w architekturze europejskiego bezpieczestwa, to od chwili jej instytucjonalizacji na szczycie
KBWE w Budapeszcie w grudniu 1994 r. znajduje si ona w cieniu NATO i UE, koncentrujc si przede wszystkim na pozamilitarnych aspektach bezpieczestwa. Realizacja ambitnych celw niemieckiej prezydencji bdzie przede wszystkim zalee od postawy Moskwy. Priorytetem Niemiec bdzie podtrzymanie dialogu w sprawie konfliktu
w Donbasie. W przypadku wznowienia zakrojonej na szerok skal operacji antyterrorystycznej przez Kijw, spotka si ona z natychmiastow retorsj militarn ze strony
Moskwy, co w konsekwencji ograniczy moliwo jakiekolwiek dialogu, rwnie na forum OBWE.
Znacznie mniejsze szanse powodzenia maj plany Berlina zwizane z zainicjowaniem dyskusji nad nowym traktatem sucym zastpieniu reimu CFE. Jedn
z gwnych przeszkd w tym wzgldzie moe okaza si zarwno podtrzymywanie
konfrontacyjnego kursu przez Moskw, jak i dziaania pastw wschodniej flanki NATO
na rzecz zwikszenia staej obecnoci si Sojuszu w regionie. W zwizku z tym wiksze prawdopodobiestwo realizacji bd miay dziaania suce podtrzymaniu dialogu w ramach Mechanizmu Wiedeskiego/Dokumentu Wiedeskiego, co jest niezmiernie wane w zwizku ze zwikszon aktywnoci wojskow (wiczenia, manewry) Si
Zbrojnych Federacji Rosyjskiej i si NATO we wschodniej Europie.
Platforma wielostronnego dialogu, jak oferuje OBWE, powinna by kluczowym elementem wsparcia dla ISSG i jej planu pokojowego dla Syrii, jak rwnie walki
ze zorganizowanymi grupami przestpczymi organizujcymi przemyt uchodcw
z Turcji na terytorium UE. Rwnie w tym przypadku decydujce znaczenie bdzie
miaa postawa Moskwy, czonkw OBWE w regionie (Turcja i Bakany) oraz pastw
Inicjatywy rdziemnomorskiej/Partnerstwa rdziemnomorskiego.

Tezy zawarte w tekcie wyraaj jedynie opinie autora.

Kamil Szubart asystent w Instytucie Zachodnim, zajmuje si problematyk bezpieczestwa


midzynarodowego w stosunkach transatlantyckich oraz polityk zagraniczn i bezpieczestwa
RFN.

Instytut Zachodni
im. Zygmunta Wojciechowskiego
ul. Mostowa 27A, 61-854 Pozna

tel. +48 61 852 76 91, fax. +48 61 852 49 05


email: izpozpl@iz.poznan.pl
www.iz.poznan.pl

6z6