mgr Grażyna Grobelska

nauczycielka j. polskiego
w Szkole Podstawowej nr 14
w Szczecinie

„Tak

uczę

poezji”

Tytuł moich rozważań nawiązuje do znanej książki Stanisława
Bortnowskiego „ Jak uczyć poezji ? ” 1. Zagadnienie to jest wiecznie żywe i co
rusz odżywają w kręgu nauczycieli polonistów dyskusje jak na ograniczonej
czasowo jednostce lekcyjnej, często w nazbyt licznych klasach stworzyć
nastrój, klimat mówienia o liryce. Jeżeli „ wiersze powinno się pisać tylko w
stanie natchnienia ” 2, to i praca z poezją winna mieć coś z atmosfery sacrum,
niecodziennego spotkania, podróży w świat wyobraźni, twórczego myślenia,
artystycznego działania. Cytowany już S. Bortnowski puentuje to krótko:
„Trochę logiki, dużo wariactwa, najwięcej improwizacji ” 3. Spotkania na lekcji
z poezją powinny być doskonałą, wręcz wyjątkową okazją, by rozwijać twórczą,
aktywną postawę ucznia. Zgadzam się ze stwierdzeniem Bożeny Chrząstowskiej
„ ... nie jest ważny wynik. Ważny jest sam proces poznawania tekstu. Powinien
on dziecko zaciekawić i otworzyć na poezję ” 4. Spotkanie (lekcja) z poezją nie
powinno polegać na tym, aby efektem końcowym było „dosłowne zrozumienie
” wiersza, przełożenie go na tzw. język semantycznie jasny (często określa się
taką pracę nad utworem lirycznym jako tłumaczenie „ z polskiego na nasze ”).
Należy uświadamiać młodym odbiorcom, że w poezji nie wszystko da się do
końca zrozumieć, zmierzyć, zwerbalizować. Przyjęłam więc zasadę, że nasze
spotkania z poezją będą wędrówką w nieznane, przygodą, której celem będzie
poszukiwanie głębi, czaru, magii, sensu i siły słowa .
Następną zasadą jest wyzwalanie u większości uczniów twórczego
wysiłku, czyli „ zelektryzować poezją ”5.

1.
2.
3.
4.
5.

S. Bortnowski, Jak uczyć poezji ?, Warszawa 1992.
Tamże, s. 7.
Tamże, s. 7.
B. Chrząstowska, Pojąć metaforę ... „ Polonistyka ”1983 nr 4,s. 267
S. Bortnowski, Jak uczyć poezji ?, s. 15.

1

a w szczególności dla ucznia szkoły podstawowej jest pojęcie metafory. odświeżyć. M. obmyślamy ciekawy sposób jego prezentacji. Jest to spowodowane tym. 7. może przewieszony płaszcz na poręczy krzesła lub powieszony na wieszaku. Pytanie tylko jak to zrobić? Długoletnia praktyka i ciągłe poszukiwania przekonały mnie. 8. otwarty tomik wierszy. temat wypowiedzi. zapalona na świeczniku świeczka. Rozszyfrowywanie tajemnicy metafory można porównać do rozwiązywania łamigłówki. Nie bójmy się sztuki teatru na lekcjach poezji. aby nastrój spotkania z wierszem spotęgować. tak jak poznaje się kogoś pierwszy raz w życiu. Jabłoński. „ trójkąt metaforyczny ” 8. Liryka XX wieku w szkole podstawowej. Aby uczniowie mogli przeżyć na swój sposób pierwsze zetknięcie z określonym tekstem lirycznym. że jedną z bardzo ważnych metod jest nauczanie przez przeżywanie. Ciekawi wówczas wygląd. odczuł całe bogactwo utworu literackiego. Najczęściej barierą w odbiorze poezji dla uczniów.Takie cele przyświecają na pewno wielu polonistom. s. Tak niewiele potrzeba. 26. Najczęściej prezentację ograniczamy do własnej prezentacji lub wysłuchania gotowego nagrania z płyty. s. Wszystko zależy od tematyki utworu . 19. Zadaniem nauczycieli języka polskiego jest wprowadzanie. Może to być recytacja z muzyką w tle. bo jeszcze tu wróci. Na przykład: Jakie pytania nasunęły ci się po lekturze wiersza? Możemy spisać je na tablicy. Należy więc stwarzać takie sytuacje. aby to uczeń stawiał pytania dotyczące percepcji tekstu. Tamże. że wyrazy użyte w przenośni ulegają przekształceniom znaczeniowym. Następny krok to oczywiście praca z tekstem i tu powtórzę za swoim mistrzem : „ Na lekcji języka polskiego ma przede wszystkim pytać uczeń! ” 6. Niech to będzie chwila niezwykła. Metafora znaczenie słownikowe wyrazu 6. 33 R. wtajemniczanie młodego odbiorcy w strukturę dzieła literackiego. obok portret. może kartka papieru na stoliku i odłożone pióro tak jakby poeta przed chwilą wyszedł. zagadki. aby odkrył. wypowiedziane słowo. Doskonałą metodą objaśniającą mechanizm powstawania metafory jest tzw. Warszawa 1998. Oczywiście nie możemy odejść od założeń strukturalizmu. Uczniowie chętnie podejmują więc na kolejnych 2 . ponieważ: „ I uczniowie i nauczyciele jesteśmy także zwykłymi czytelnikami i mamy prawo czytać dla siebie i pytać dla siebie ” 7. szarady. a następnie organizując pracę w grupach szukać na nie odpowiedzi. s. wartość semantyczna metafory Tamże. Może go również zastąpić forma współczesnego happeningu.

. ”. Metodom tym towarzyszy jednak często zastosowanie dramy. Tuwim..lekcjach zadania związane z tworzeniem własnych metafor. Poezja wyzwoliła to. My nauczyciele towarzyszymy im w tych działaniach. Dzięki temu tradycją szkoły. Kolejnym etapem wtajemniczenia mogą być próby własnej twórczości poetyckiej z uwzględnieniem metafor. Okres nauki szkolnej to niestety najczęściej powolne zamieranie tych niezwykłych. określają ich barwy i dźwięk. poetyckich przeżyć. J.. akceptacji. ” oraz ze scenariuszy lekcji poświęconych wybranym utworom lirycznym. szereg skojarzeń. Kulmowa. Pojawił się J. Wszyscy razem weszliśmy do „ Królestwa sztuki ”. S. W. w której pracuję. Konopnicka.. Poznawaliśmy bowiem tę poezję w sprzyjającej atmosferze – bezpieczeństwa.. bawią się nimi na wzór żonglera. „ Wielkiego poety nie można przeczytać raz na zawsze . co było skrzętnie ukrywane. Pierwsze spotkanie bazowało na tekstach znanych z dzieciństwa.polonista. są wydawane zbiory twórczości uczniowskiej .”. Zachęcam Państwa do skorzystania z publikacji scenariuszy spotkań poetyckich: „ To lubię .. przekładu intersemiotycznego . Jak uczyć poezji ?. starszych i młodszych. czego nie da się wypowiedzieć słowami. Jana Twardowskiego podczas wieczornicy pod tytułem „ Spieszmy się kochać ludzi. nie trzeba i nie można jej się wstydzić. typowego opisu. Na nas nauczycielach – polonistach ciąży obowiązek przeciwdziałania takiemu zjawisku. inscenizują. Niech oglądają słowa. Ze swego doświadczenia wiem. że w większości znamy te utwory. śpiewają. http://www. Do wspólnych przedsięwzięć poetyckich zaczęłam zapraszać innych nauczycieli – sztuki. zdziwienie. Rzeczą znamienną jest to. „ Skoro ekspresja jest wartością. ”. s.hg. Brzechwa. świetlicy szkolnej. Wywołują w nas. Stwarzajmy więc sytuacje. towarzyszyła ciekawość. „ Spieszmy się kochać ludzi . Warszawa 1992.. wzruszenie.”. religii... 157. J.pl 9. Bortnowski.. duchowego rodzinnego ciepła . Zobaczyli inne oblicze swoich nauczycieli. Ku zdziwieniu wielu uczniów chętnie podejmuje takie próby. w których to poezja będzie źródłem uczniowskiej ekspresji. Ich recytacjom wybranych utworów ks. układają wiersze w spektakle teatralne. Najczęściej pozytywnych. że i w nas samych tkwi blokada.. analizy i interpretacji. Doskonałą formą połączenia wszystkich form stały się organizowane przeze mnie i moich uczniów spotkania z poezją.. lecz odwrotnie – należy ją wyzwalać u siebie i u swoich wychowanków ” 9. Oczywiście pracując nad utworem poetyckim nie rezygnuję zupełnie z klasycznej heurezy. która hamuje nasze spontaniczne reakcje. Scenariusz tego spotkania opublikowałam w formie scenariusza wieczornicy zatytułowanego „To lubię. 3 . zachwyt. Chotomska. M.. recytują. oddają mimiką i gestem to.