mgr Grażyna Grobelska

nauczycielka j. polskiego
w Szkole Podstawowej nr 14
w Szczecinie

„Tak

uczę

poezji”

Tytuł moich rozważań nawiązuje do znanej książki Stanisława
Bortnowskiego „ Jak uczyć poezji ? ” 1. Zagadnienie to jest wiecznie żywe i co
rusz odżywają w kręgu nauczycieli polonistów dyskusje jak na ograniczonej
czasowo jednostce lekcyjnej, często w nazbyt licznych klasach stworzyć
nastrój, klimat mówienia o liryce. Jeżeli „ wiersze powinno się pisać tylko w
stanie natchnienia ” 2, to i praca z poezją winna mieć coś z atmosfery sacrum,
niecodziennego spotkania, podróży w świat wyobraźni, twórczego myślenia,
artystycznego działania. Cytowany już S. Bortnowski puentuje to krótko:
„Trochę logiki, dużo wariactwa, najwięcej improwizacji ” 3. Spotkania na lekcji
z poezją powinny być doskonałą, wręcz wyjątkową okazją, by rozwijać twórczą,
aktywną postawę ucznia. Zgadzam się ze stwierdzeniem Bożeny Chrząstowskiej
„ ... nie jest ważny wynik. Ważny jest sam proces poznawania tekstu. Powinien
on dziecko zaciekawić i otworzyć na poezję ” 4. Spotkanie (lekcja) z poezją nie
powinno polegać na tym, aby efektem końcowym było „dosłowne zrozumienie
” wiersza, przełożenie go na tzw. język semantycznie jasny (często określa się
taką pracę nad utworem lirycznym jako tłumaczenie „ z polskiego na nasze ”).
Należy uświadamiać młodym odbiorcom, że w poezji nie wszystko da się do
końca zrozumieć, zmierzyć, zwerbalizować. Przyjęłam więc zasadę, że nasze
spotkania z poezją będą wędrówką w nieznane, przygodą, której celem będzie
poszukiwanie głębi, czaru, magii, sensu i siły słowa .
Następną zasadą jest wyzwalanie u większości uczniów twórczego
wysiłku, czyli „ zelektryzować poezją ”5.

1.
2.
3.
4.
5.

S. Bortnowski, Jak uczyć poezji ?, Warszawa 1992.
Tamże, s. 7.
Tamże, s. 7.
B. Chrząstowska, Pojąć metaforę ... „ Polonistyka ”1983 nr 4,s. 267
S. Bortnowski, Jak uczyć poezji ?, s. 15.

1

Najczęściej barierą w odbiorze poezji dla uczniów. s. odświeżyć. Tamże. wartość semantyczna metafory Tamże. Wszystko zależy od tematyki utworu . odczuł całe bogactwo utworu literackiego. 7. Następny krok to oczywiście praca z tekstem i tu powtórzę za swoim mistrzem : „ Na lekcji języka polskiego ma przede wszystkim pytać uczeń! ” 6. a w szczególności dla ucznia szkoły podstawowej jest pojęcie metafory. szarady. Niech to będzie chwila niezwykła. Może to być recytacja z muzyką w tle. może przewieszony płaszcz na poręczy krzesła lub powieszony na wieszaku. 26. Jabłoński. Tak niewiele potrzeba. Zadaniem nauczycieli języka polskiego jest wprowadzanie. że jedną z bardzo ważnych metod jest nauczanie przez przeżywanie. s. Jest to spowodowane tym. „ trójkąt metaforyczny ” 8. Należy więc stwarzać takie sytuacje. Warszawa 1998. tak jak poznaje się kogoś pierwszy raz w życiu. Uczniowie chętnie podejmują więc na kolejnych 2 . temat wypowiedzi. 33 R. Liryka XX wieku w szkole podstawowej. bo jeszcze tu wróci.Takie cele przyświecają na pewno wielu polonistom. zagadki. może kartka papieru na stoliku i odłożone pióro tak jakby poeta przed chwilą wyszedł. aby nastrój spotkania z wierszem spotęgować. 8. aby to uczeń stawiał pytania dotyczące percepcji tekstu. Ciekawi wówczas wygląd. otwarty tomik wierszy. Rozszyfrowywanie tajemnicy metafory można porównać do rozwiązywania łamigłówki. Oczywiście nie możemy odejść od założeń strukturalizmu. obmyślamy ciekawy sposób jego prezentacji. Najczęściej prezentację ograniczamy do własnej prezentacji lub wysłuchania gotowego nagrania z płyty. 19. Pytanie tylko jak to zrobić? Długoletnia praktyka i ciągłe poszukiwania przekonały mnie. wypowiedziane słowo. zapalona na świeczniku świeczka. Metafora znaczenie słownikowe wyrazu 6. Doskonałą metodą objaśniającą mechanizm powstawania metafory jest tzw. Nie bójmy się sztuki teatru na lekcjach poezji. s. ponieważ: „ I uczniowie i nauczyciele jesteśmy także zwykłymi czytelnikami i mamy prawo czytać dla siebie i pytać dla siebie ” 7. obok portret. Może go również zastąpić forma współczesnego happeningu. a następnie organizując pracę w grupach szukać na nie odpowiedzi. Na przykład: Jakie pytania nasunęły ci się po lekturze wiersza? Możemy spisać je na tablicy. aby odkrył. że wyrazy użyte w przenośni ulegają przekształceniom znaczeniowym. Aby uczniowie mogli przeżyć na swój sposób pierwsze zetknięcie z określonym tekstem lirycznym. wtajemniczanie młodego odbiorcy w strukturę dzieła literackiego. M.

Ze swego doświadczenia wiem. typowego opisu. Kulmowa. My nauczyciele towarzyszymy im w tych działaniach.. Zobaczyli inne oblicze swoich nauczycieli. Tuwim. W. Brzechwa. ” oraz ze scenariuszy lekcji poświęconych wybranym utworom lirycznym. lecz odwrotnie – należy ją wyzwalać u siebie i u swoich wychowanków ” 9. duchowego rodzinnego ciepła . świetlicy szkolnej. Chotomska. akceptacji. J.. towarzyszyła ciekawość. Metodom tym towarzyszy jednak często zastosowanie dramy. ”. oddają mimiką i gestem to..lekcjach zadania związane z tworzeniem własnych metafor. w których to poezja będzie źródłem uczniowskiej ekspresji. Ich recytacjom wybranych utworów ks. inscenizują. Jana Twardowskiego podczas wieczornicy pod tytułem „ Spieszmy się kochać ludzi.polonista. zachwyt. 157. Konopnicka. analizy i interpretacji. recytują.hg. Poezja wyzwoliła to.. ”. starszych i młodszych.. Na nas nauczycielach – polonistach ciąży obowiązek przeciwdziałania takiemu zjawisku. Niech oglądają słowa.. poetyckich przeżyć.. Do wspólnych przedsięwzięć poetyckich zaczęłam zapraszać innych nauczycieli – sztuki. Najczęściej pozytywnych. układają wiersze w spektakle teatralne. nie trzeba i nie można jej się wstydzić. J. są wydawane zbiory twórczości uczniowskiej . „ Wielkiego poety nie można przeczytać raz na zawsze .”. http://www. religii. śpiewają. Ku zdziwieniu wielu uczniów chętnie podejmuje takie próby. Doskonałą formą połączenia wszystkich form stały się organizowane przeze mnie i moich uczniów spotkania z poezją. Rzeczą znamienną jest to. S.. co było skrzętnie ukrywane. że i w nas samych tkwi blokada.. Warszawa 1992. Pojawił się J. szereg skojarzeń. „ Spieszmy się kochać ludzi . przekładu intersemiotycznego . Jak uczyć poezji ?. Scenariusz tego spotkania opublikowałam w formie scenariusza wieczornicy zatytułowanego „To lubię. że w większości znamy te utwory. zdziwienie.. czego nie da się wypowiedzieć słowami.pl 9. Zachęcam Państwa do skorzystania z publikacji scenariuszy spotkań poetyckich: „ To lubię .”. 3 . Okres nauki szkolnej to niestety najczęściej powolne zamieranie tych niezwykłych. Wszyscy razem weszliśmy do „ Królestwa sztuki ”. Bortnowski. bawią się nimi na wzór żonglera.. s. Pierwsze spotkanie bazowało na tekstach znanych z dzieciństwa. „ Skoro ekspresja jest wartością. która hamuje nasze spontaniczne reakcje. wzruszenie. Poznawaliśmy bowiem tę poezję w sprzyjającej atmosferze – bezpieczeństwa. w której pracuję.. Oczywiście pracując nad utworem poetyckim nie rezygnuję zupełnie z klasycznej heurezy. Dzięki temu tradycją szkoły. Kolejnym etapem wtajemniczenia mogą być próby własnej twórczości poetyckiej z uwzględnieniem metafor. Stwarzajmy więc sytuacje. określają ich barwy i dźwięk. Wywołują w nas. M..