mgr Grażyna Grobelska

nauczycielka j. polskiego
w Szkole Podstawowej nr 14
w Szczecinie

„Tak

uczę

poezji”

Tytuł moich rozważań nawiązuje do znanej książki Stanisława
Bortnowskiego „ Jak uczyć poezji ? ” 1. Zagadnienie to jest wiecznie żywe i co
rusz odżywają w kręgu nauczycieli polonistów dyskusje jak na ograniczonej
czasowo jednostce lekcyjnej, często w nazbyt licznych klasach stworzyć
nastrój, klimat mówienia o liryce. Jeżeli „ wiersze powinno się pisać tylko w
stanie natchnienia ” 2, to i praca z poezją winna mieć coś z atmosfery sacrum,
niecodziennego spotkania, podróży w świat wyobraźni, twórczego myślenia,
artystycznego działania. Cytowany już S. Bortnowski puentuje to krótko:
„Trochę logiki, dużo wariactwa, najwięcej improwizacji ” 3. Spotkania na lekcji
z poezją powinny być doskonałą, wręcz wyjątkową okazją, by rozwijać twórczą,
aktywną postawę ucznia. Zgadzam się ze stwierdzeniem Bożeny Chrząstowskiej
„ ... nie jest ważny wynik. Ważny jest sam proces poznawania tekstu. Powinien
on dziecko zaciekawić i otworzyć na poezję ” 4. Spotkanie (lekcja) z poezją nie
powinno polegać na tym, aby efektem końcowym było „dosłowne zrozumienie
” wiersza, przełożenie go na tzw. język semantycznie jasny (często określa się
taką pracę nad utworem lirycznym jako tłumaczenie „ z polskiego na nasze ”).
Należy uświadamiać młodym odbiorcom, że w poezji nie wszystko da się do
końca zrozumieć, zmierzyć, zwerbalizować. Przyjęłam więc zasadę, że nasze
spotkania z poezją będą wędrówką w nieznane, przygodą, której celem będzie
poszukiwanie głębi, czaru, magii, sensu i siły słowa .
Następną zasadą jest wyzwalanie u większości uczniów twórczego
wysiłku, czyli „ zelektryzować poezją ”5.

1.
2.
3.
4.
5.

S. Bortnowski, Jak uczyć poezji ?, Warszawa 1992.
Tamże, s. 7.
Tamże, s. 7.
B. Chrząstowska, Pojąć metaforę ... „ Polonistyka ”1983 nr 4,s. 267
S. Bortnowski, Jak uczyć poezji ?, s. 15.

1

aby odkrył. temat wypowiedzi. Ciekawi wówczas wygląd. Jabłoński. wtajemniczanie młodego odbiorcy w strukturę dzieła literackiego. Nie bójmy się sztuki teatru na lekcjach poezji. a następnie organizując pracę w grupach szukać na nie odpowiedzi. Zadaniem nauczycieli języka polskiego jest wprowadzanie. Wszystko zależy od tematyki utworu . Doskonałą metodą objaśniającą mechanizm powstawania metafory jest tzw. Niech to będzie chwila niezwykła. zagadki. Tamże. obok portret. szarady. że wyrazy użyte w przenośni ulegają przekształceniom znaczeniowym. Na przykład: Jakie pytania nasunęły ci się po lekturze wiersza? Możemy spisać je na tablicy. M. 33 R. Jest to spowodowane tym. Warszawa 1998. Należy więc stwarzać takie sytuacje. ponieważ: „ I uczniowie i nauczyciele jesteśmy także zwykłymi czytelnikami i mamy prawo czytać dla siebie i pytać dla siebie ” 7. Najczęściej prezentację ograniczamy do własnej prezentacji lub wysłuchania gotowego nagrania z płyty. Może to być recytacja z muzyką w tle. „ trójkąt metaforyczny ” 8. s. bo jeszcze tu wróci. może przewieszony płaszcz na poręczy krzesła lub powieszony na wieszaku. Oczywiście nie możemy odejść od założeń strukturalizmu. wartość semantyczna metafory Tamże. Aby uczniowie mogli przeżyć na swój sposób pierwsze zetknięcie z określonym tekstem lirycznym. obmyślamy ciekawy sposób jego prezentacji. aby to uczeń stawiał pytania dotyczące percepcji tekstu. wypowiedziane słowo. Tak niewiele potrzeba. Następny krok to oczywiście praca z tekstem i tu powtórzę za swoim mistrzem : „ Na lekcji języka polskiego ma przede wszystkim pytać uczeń! ” 6. Metafora znaczenie słownikowe wyrazu 6. zapalona na świeczniku świeczka.Takie cele przyświecają na pewno wielu polonistom. odświeżyć. aby nastrój spotkania z wierszem spotęgować. Liryka XX wieku w szkole podstawowej. otwarty tomik wierszy. Pytanie tylko jak to zrobić? Długoletnia praktyka i ciągłe poszukiwania przekonały mnie. Najczęściej barierą w odbiorze poezji dla uczniów. 19. Uczniowie chętnie podejmują więc na kolejnych 2 . tak jak poznaje się kogoś pierwszy raz w życiu. a w szczególności dla ucznia szkoły podstawowej jest pojęcie metafory. s. Rozszyfrowywanie tajemnicy metafory można porównać do rozwiązywania łamigłówki. że jedną z bardzo ważnych metod jest nauczanie przez przeżywanie. 7. 26. może kartka papieru na stoliku i odłożone pióro tak jakby poeta przed chwilą wyszedł. Może go również zastąpić forma współczesnego happeningu. odczuł całe bogactwo utworu literackiego. s. 8.

Pojawił się J... My nauczyciele towarzyszymy im w tych działaniach. s... duchowego rodzinnego ciepła .”. zdziwienie. która hamuje nasze spontaniczne reakcje. Bortnowski. Metodom tym towarzyszy jednak często zastosowanie dramy. recytują. Do wspólnych przedsięwzięć poetyckich zaczęłam zapraszać innych nauczycieli – sztuki. W. Brzechwa. ” oraz ze scenariuszy lekcji poświęconych wybranym utworom lirycznym.”.. Rzeczą znamienną jest to.. Pierwsze spotkanie bazowało na tekstach znanych z dzieciństwa. Kulmowa. co było skrzętnie ukrywane. lecz odwrotnie – należy ją wyzwalać u siebie i u swoich wychowanków ” 9. układają wiersze w spektakle teatralne. analizy i interpretacji. w których to poezja będzie źródłem uczniowskiej ekspresji. M. Chotomska. Ich recytacjom wybranych utworów ks. wzruszenie. śpiewają. zachwyt. świetlicy szkolnej. Okres nauki szkolnej to niestety najczęściej powolne zamieranie tych niezwykłych. że i w nas samych tkwi blokada. Na nas nauczycielach – polonistach ciąży obowiązek przeciwdziałania takiemu zjawisku. Stwarzajmy więc sytuacje. Ze swego doświadczenia wiem. Dzięki temu tradycją szkoły. akceptacji.. typowego opisu. starszych i młodszych. Zobaczyli inne oblicze swoich nauczycieli. religii. J.. Scenariusz tego spotkania opublikowałam w formie scenariusza wieczornicy zatytułowanego „To lubię. Jak uczyć poezji ?. poetyckich przeżyć. „ Skoro ekspresja jest wartością. towarzyszyła ciekawość. Doskonałą formą połączenia wszystkich form stały się organizowane przeze mnie i moich uczniów spotkania z poezją. nie trzeba i nie można jej się wstydzić.. ”. Konopnicka.lekcjach zadania związane z tworzeniem własnych metafor. ”. Oczywiście pracując nad utworem poetyckim nie rezygnuję zupełnie z klasycznej heurezy. Ku zdziwieniu wielu uczniów chętnie podejmuje takie próby. Wywołują w nas.pl 9. Niech oglądają słowa. 3 . „ Wielkiego poety nie można przeczytać raz na zawsze . Poezja wyzwoliła to. http://www. 157. S. Warszawa 1992.. J. Wszyscy razem weszliśmy do „ Królestwa sztuki ”. że w większości znamy te utwory. szereg skojarzeń.. oddają mimiką i gestem to. Zachęcam Państwa do skorzystania z publikacji scenariuszy spotkań poetyckich: „ To lubię ... Poznawaliśmy bowiem tę poezję w sprzyjającej atmosferze – bezpieczeństwa. „ Spieszmy się kochać ludzi . bawią się nimi na wzór żonglera. przekładu intersemiotycznego .hg. określają ich barwy i dźwięk. czego nie da się wypowiedzieć słowami.polonista. Najczęściej pozytywnych. są wydawane zbiory twórczości uczniowskiej . inscenizują. Tuwim. Kolejnym etapem wtajemniczenia mogą być próby własnej twórczości poetyckiej z uwzględnieniem metafor. w której pracuję. Jana Twardowskiego podczas wieczornicy pod tytułem „ Spieszmy się kochać ludzi.