You are on page 1of 3

mgr Grażyna Grobelska

nauczycielka j. polskiego
w Szkole Podstawowej nr 14
w Szczecinie

„Tak

uczę

poezji”

Tytuł moich rozważań nawiązuje do znanej książki Stanisława
Bortnowskiego „ Jak uczyć poezji ? ” 1. Zagadnienie to jest wiecznie żywe i co
rusz odżywają w kręgu nauczycieli polonistów dyskusje jak na ograniczonej
czasowo jednostce lekcyjnej, często w nazbyt licznych klasach stworzyć
nastrój, klimat mówienia o liryce. Jeżeli „ wiersze powinno się pisać tylko w
stanie natchnienia ” 2, to i praca z poezją winna mieć coś z atmosfery sacrum,
niecodziennego spotkania, podróży w świat wyobraźni, twórczego myślenia,
artystycznego działania. Cytowany już S. Bortnowski puentuje to krótko:
„Trochę logiki, dużo wariactwa, najwięcej improwizacji ” 3. Spotkania na lekcji
z poezją powinny być doskonałą, wręcz wyjątkową okazją, by rozwijać twórczą,
aktywną postawę ucznia. Zgadzam się ze stwierdzeniem Bożeny Chrząstowskiej
„ ... nie jest ważny wynik. Ważny jest sam proces poznawania tekstu. Powinien
on dziecko zaciekawić i otworzyć na poezję ” 4. Spotkanie (lekcja) z poezją nie
powinno polegać na tym, aby efektem końcowym było „dosłowne zrozumienie
” wiersza, przełożenie go na tzw. język semantycznie jasny (często określa się
taką pracę nad utworem lirycznym jako tłumaczenie „ z polskiego na nasze ”).
Należy uświadamiać młodym odbiorcom, że w poezji nie wszystko da się do
końca zrozumieć, zmierzyć, zwerbalizować. Przyjęłam więc zasadę, że nasze
spotkania z poezją będą wędrówką w nieznane, przygodą, której celem będzie
poszukiwanie głębi, czaru, magii, sensu i siły słowa .
Następną zasadą jest wyzwalanie u większości uczniów twórczego
wysiłku, czyli „ zelektryzować poezją ”5.

1.
2.
3.
4.
5.

S. Bortnowski, Jak uczyć poezji ?, Warszawa 1992.
Tamże, s. 7.
Tamże, s. 7.
B. Chrząstowska, Pojąć metaforę ... „ Polonistyka ”1983 nr 4,s. 267
S. Bortnowski, Jak uczyć poezji ?, s. 15.

1

aby to uczeń stawiał pytania dotyczące percepcji tekstu. Pytanie tylko jak to zrobić? Długoletnia praktyka i ciągłe poszukiwania przekonały mnie. Nie bójmy się sztuki teatru na lekcjach poezji. aby odkrył. Jest to spowodowane tym. wartość semantyczna metafory Tamże. temat wypowiedzi. 7. Rozszyfrowywanie tajemnicy metafory można porównać do rozwiązywania łamigłówki. wypowiedziane słowo. odczuł całe bogactwo utworu literackiego. że jedną z bardzo ważnych metod jest nauczanie przez przeżywanie. Wszystko zależy od tematyki utworu . Na przykład: Jakie pytania nasunęły ci się po lekturze wiersza? Możemy spisać je na tablicy. 33 R. s. a następnie organizując pracę w grupach szukać na nie odpowiedzi. 8. Najczęściej prezentację ograniczamy do własnej prezentacji lub wysłuchania gotowego nagrania z płyty. „ trójkąt metaforyczny ” 8. zapalona na świeczniku świeczka. Może to być recytacja z muzyką w tle. Jabłoński. Ciekawi wówczas wygląd. obok portret. Może go również zastąpić forma współczesnego happeningu. może przewieszony płaszcz na poręczy krzesła lub powieszony na wieszaku. otwarty tomik wierszy. s. tak jak poznaje się kogoś pierwszy raz w życiu. może kartka papieru na stoliku i odłożone pióro tak jakby poeta przed chwilą wyszedł. Oczywiście nie możemy odejść od założeń strukturalizmu. Najczęściej barierą w odbiorze poezji dla uczniów.Takie cele przyświecają na pewno wielu polonistom. aby nastrój spotkania z wierszem spotęgować. bo jeszcze tu wróci. obmyślamy ciekawy sposób jego prezentacji. M. ponieważ: „ I uczniowie i nauczyciele jesteśmy także zwykłymi czytelnikami i mamy prawo czytać dla siebie i pytać dla siebie ” 7. Następny krok to oczywiście praca z tekstem i tu powtórzę za swoim mistrzem : „ Na lekcji języka polskiego ma przede wszystkim pytać uczeń! ” 6. Uczniowie chętnie podejmują więc na kolejnych 2 . 26. 19. Należy więc stwarzać takie sytuacje. a w szczególności dla ucznia szkoły podstawowej jest pojęcie metafory. Metafora znaczenie słownikowe wyrazu 6. odświeżyć. Aby uczniowie mogli przeżyć na swój sposób pierwsze zetknięcie z określonym tekstem lirycznym. Tamże. Warszawa 1998. wtajemniczanie młodego odbiorcy w strukturę dzieła literackiego. Tak niewiele potrzeba. Liryka XX wieku w szkole podstawowej. s. Zadaniem nauczycieli języka polskiego jest wprowadzanie. Doskonałą metodą objaśniającą mechanizm powstawania metafory jest tzw. zagadki. szarady. że wyrazy użyte w przenośni ulegają przekształceniom znaczeniowym. Niech to będzie chwila niezwykła.

”. w których to poezja będzie źródłem uczniowskiej ekspresji. Scenariusz tego spotkania opublikowałam w formie scenariusza wieczornicy zatytułowanego „To lubię. Metodom tym towarzyszy jednak często zastosowanie dramy. Zachęcam Państwa do skorzystania z publikacji scenariuszy spotkań poetyckich: „ To lubię . typowego opisu. akceptacji. towarzyszyła ciekawość.. W. Doskonałą formą połączenia wszystkich form stały się organizowane przeze mnie i moich uczniów spotkania z poezją. duchowego rodzinnego ciepła . http://www.. Najczęściej pozytywnych. Pojawił się J. S. inscenizują.. poetyckich przeżyć. ”. Jak uczyć poezji ?. Rzeczą znamienną jest to. Tuwim. Brzechwa. nie trzeba i nie można jej się wstydzić. ” oraz ze scenariuszy lekcji poświęconych wybranym utworom lirycznym. Oczywiście pracując nad utworem poetyckim nie rezygnuję zupełnie z klasycznej heurezy. Warszawa 1992.. bawią się nimi na wzór żonglera. 3 . Ze swego doświadczenia wiem. Wszyscy razem weszliśmy do „ Królestwa sztuki ”. J. Chotomska. Kolejnym etapem wtajemniczenia mogą być próby własnej twórczości poetyckiej z uwzględnieniem metafor. Poezja wyzwoliła to. „ Wielkiego poety nie można przeczytać raz na zawsze .. Jana Twardowskiego podczas wieczornicy pod tytułem „ Spieszmy się kochać ludzi. Okres nauki szkolnej to niestety najczęściej powolne zamieranie tych niezwykłych. 157. określają ich barwy i dźwięk. s. że w większości znamy te utwory. układają wiersze w spektakle teatralne. szereg skojarzeń. Ku zdziwieniu wielu uczniów chętnie podejmuje takie próby.. przekładu intersemiotycznego . lecz odwrotnie – należy ją wyzwalać u siebie i u swoich wychowanków ” 9.. starszych i młodszych. recytują... „ Spieszmy się kochać ludzi .. są wydawane zbiory twórczości uczniowskiej . że i w nas samych tkwi blokada. „ Skoro ekspresja jest wartością. religii.pl 9. Bortnowski. My nauczyciele towarzyszymy im w tych działaniach. co było skrzętnie ukrywane.. Ich recytacjom wybranych utworów ks. J. M.lekcjach zadania związane z tworzeniem własnych metafor. w której pracuję.. ”. analizy i interpretacji. Do wspólnych przedsięwzięć poetyckich zaczęłam zapraszać innych nauczycieli – sztuki. oddają mimiką i gestem to.polonista. zachwyt. wzruszenie.hg. Konopnicka. Kulmowa. która hamuje nasze spontaniczne reakcje. Poznawaliśmy bowiem tę poezję w sprzyjającej atmosferze – bezpieczeństwa. Zobaczyli inne oblicze swoich nauczycieli. czego nie da się wypowiedzieć słowami. zdziwienie.”. Dzięki temu tradycją szkoły. Pierwsze spotkanie bazowało na tekstach znanych z dzieciństwa. świetlicy szkolnej.. Stwarzajmy więc sytuacje. śpiewają. Wywołują w nas. Na nas nauczycielach – polonistach ciąży obowiązek przeciwdziałania takiemu zjawisku. Niech oglądają słowa.