Wojciech Markiewicz

RAt]l0 -,,śWlAT Z nŹwlĘKÓW''

Renesans radia jako SZTUKI PRZEKAZU ma swoje źródłow,,upodmiotowieniu'' te,i
formy masowego komunikowania. \WywierĄąc
- jakkażde medium * głęboki wpływ
zarówno na życie jednostek, jak i całych społeczeńsw nie odcina się od tego, co wnosi
w ich życie literatura i soc.jologia. Przeciwnie: rworząc nowe gatunki, dąży do wzmocnienia przekazu Poprzez dźwięk i konkuruje rym samym z niezwyiJ.e sugetywną, wciąż
wzbogacaną formą przekazu obrazowego.

Miejsce sztuki radiowej w procesie przemian zachodzących w kulturze od przełomu XIX i )C( wieku, które wśród kryryków sztuki zyskĄ miano ,,rewolucji ann.naturalistycznej,,,wyznaczajądwie dary: rok 1B95 (narodziny filmu niemego)
oraz rok |927 (pierwszy fi|m dźwiękowy). .w ty- bowiem czasie, jako następ-

srwo oddzielenia w myśIeniutwórców ,,sfery obrazu'' od ,,sfery dźwięku'', naro.
dziĘ się zręby estetyki radia. Dzięki nim obowiązpvać będą az do czasówwspółczesnych dwa równoprawne sposoby traktowania radia: jako specyficznego kanafu masowej komunikacji oraz jako medium nowej sztuki, jednego ze sposobów
am'srycznej wypowiedzi.

Posługując się terminologią współczesnych językoznawców

G'

Lakoffa

i \{. Johnsona' mozemy przYąć, żę ndio,iako kanał masowej komunikacji, me.
dium przeży.wające na początku )Cil wieku swoisty renesans, musi zakłada ć rozurrrienie jako motywację dziaŁań człowięka i jego relacji z otoczeniem.

Mit obiektywizmu odzwierciedla ludzką potrzebę rozumienia świata zewnętrzn e g o' bez czego nie można skutecznie w tym świeciefunkcjonować. Mit subiekry.

lvizmu skupia się na wewnętrznych aspektach rozumienia, na tym' co dany człowiek
uznaje zaznaczące i co nadaje wartośćjego życiu. Mit doświadczeniowy utrzymuje, ze
lłzględy te nie są z sobą sprzeczne.

Możliwy jest zatem taki punkt widzenia, że oba te aspekty, ,,współpracując''
z sobą, dadzą efekt pozywny, który określiŁbymz jednej strony jako odrealnienie,

. Takie spojrzęnie na rzeczrvistość jest podstawowym kryterium wyrózniĄącym gatunki ściśleradiowe or^z te wywodzące się z gatunków funkcjonujących w innych mediach. z drugiej zaśjako. Balcerzana... Już. Hasło konstruktywizmu w sztukach plastycznych i architekturzebędzie inspirowało twórców literatury. to. w której drobne wydarzenta z zycia ukażą się na pierwszym planie i w monumentalnych wymiarach. . . '' _ napisze Tadeusz Peiper w jednym ze swoich manifestów.Maszyna wkroczyła do sztuki... \Tystarczy odwrocić wartośćmodelu i stworzf sztukę.. mając wpływ na ewolucję i powstanie nowych gatunków..mitologizacja faktu''. co poetyckie. Żeby zrozumieć genezę tego medium. że swoisrym antidotum na zagubienie człowieka w świeciestĄ się (po fazie fascynacji techniczną stroną zagadnienia) media elektroniczne.wnośćz dosłownością.. . kaz satelitarny dźwięku i obrazu oraz szeroko pojęta technika cyfrowa. siadał także foniczny walor. a zwłaszcza prze.ll. Dla autorów nieobojętne będzie zatem.) . koniecznościzapanowania nad coraz większą liczbą inform acji... który _ jak chcą teoretycy futuryzmu. a wszystkie .pisze ortega y Gasset. Nie potrzeba zmiany wrodzonej natury rzeczy (. dziŁo wyŁącznie o budowanie jejjednego skrzydła. felieton. ' .filozofię'' radia. .uwiarygodnienie fikcji''. radionowela). go człowieka w centrum zdarzęń. a idea. wygrało z tym..) Procedura pole.. co prozaiczne. połącząsię' aby co teatralne''.Wracając jeszcze do terminologii Lakoffa i Johnsona' warto podkreśIić. a symbolika i figuraty. .izmy. gdzie i jak szybko ukaże się ich najnowszy tekst. (. _ będzie po. że mit doświadczenio-y _ przyjmując perspektywę człowieka jako częściotoczenia. którąprzyniósł )oil wiek. domagający się uzewnętrznienia. z tym. mocno tkwiącego w ''przedstawianej'' rzecz}wistości' Trawestując powiedzenie teoretyka E.globalnej wioski'' Macluhana stawiała dobrze poinformowane. głoszącna modłę romantycznąpochwaĘ jego zmysłów i uczuć * wychodził naprzeciw niesionym nieuchronni e PrzezXX wiek zagtozeniom cywilizacyjnym' \rarto zauważyć.. w sposób znaczący zmieniĘ. ksztaŁtowania się nowego modelu aktora (nadawcy) i widza (odbiorcy).esej radiowy''.Zdtoju.. nawet wtedy. zmian tempa życia. ''to' co prawdziwe. że metaforę przede wszystkim na|eily usłyszeć' zanim się ją . 6enologia i retoryka dziennikarska 302 . na etapie powstawania zrębów estetyki i filozofii radiawyraźniezaznaczyŁa się skłonnośćtego medium do posługiwania się metaforą. gdy cho.. a nie wyizolowanego bytu.zobacz1i. krakowskiej awangardy czy poznańskiego . które zostaĘ do radia przystosowane (zob. Rewolucja techniczna w mediach. możemy stwierdzić. nowego stylu gry scenicznej (metoda Stanisławskiego). na dwudziestowiecz- ny przeŁom w świadomościodbiorców spojrzeć na|ezy od jeszcze innej strony: jawi się on jako konsekwencj a rozwoju techniki.

3achelard. Po pierwsze.iliilFFt r--):rega y Gasset. a literatura' malarstwo i muzyka zostĄąuwolnione od uczuć osobisrych. rrvmieniając Prousta.świata przedstawionego'' w dziele radiowym (takich jak głos rucora.. Aslan.powszedniego reportazll.Wo.n. 306. Obecna dotąd w sztuce realna rzeczryist'ośćustępuje miejsca metaforze.n\'' oa _ *infrarealizm''. gdy sobie uświadomimy. efekt akustyczny. te'.aznalaz}a V.. które nie zwracĄąuwagi.r-. sytuacji możliwe jes t rozwiązanie następujące: podążanie w kierunku twoautonomicznych dzieł radiowych. fr.. mówi o treści podświadomych'2.e|i uznać diag. jak twierdzi ortega. dotykających samej materii dźwięku: Tlr *-atrsnvę . muzyka) do srworzenia takiego kontekstu dla tych ele:::rtórr-.aisko'') powstaje .a.\Iar- . co w jej przypadku' jeż..światz dźwieków. specyfika przekazu radiowego wymaga pewnego zagęszczenia materii atq.z soczewką w rę:i]trostruktuty życił.stycznej' stwarza możliwośćdotknięcia spraw nieczesnej go uchwytnych. ..j ciech Markiewicz. ulega . Sztuka. oznaczawyrzeczęnie się własnej istory. 'm ]nE.posnci' przedmiotu.. że ten nurt n'':*::lł rv radiu wiele dzieł autotem atycznych.\w ten sposób sztuka radiosię na rozdrozu.film dźwiękov.. oLre' ślającfunkcję sztuki radiowej i jej wkład w dwudziestowieczny przeŁom kulturalny. \il/porównaniu z innymi sztukami medium dźwiękowe zna]du)esię w sytuacji rwiątkowej co najmniej z dwóchpowodów. Joyce. daje szansę ujawnienia podświadomości.=e. tendencja sztuki współ.słu3:.natu. . opartych wyŁącznie na dźwięku . La radio cette incomme.by nie opatrzono jej etykietką konserwaryzmu... Następuje zejście ponizej poziomu określającegonaturalną per- spekrywę. co można tŁumaczyć jako unikanie j niezauwńanie rzeczywistościprzez artystów. Zbyt wielki w radiu nacisk realistyczną daje w efekcie jĄ przeŁamanie i badanię .. collage.feature.znrch elementów. Ortega podaje ptzy|<Łady anaIogicznych zjawisk w lite. do przezwycięzania realizmu eliminuje istotną cechę sztuki radiowej.dehumanizac)i'. ze zamiast realisrycznego .. Gomeza de Ia Sernę. Termin ten dośćtrafnie oddaje drogę.. w którym głos ludzki wrażenie realizmu czyni tak silnym' że i autorowi./.ł. i słuchaczowi trudno v"yzwolić się od realnego świata. pozwolić odgrywać główną rolę w życiowym dramaciel. ::oze ortegi za prawdziwą.Varszawa 1980. s. inspirator i twórca nowej kry'tyki literackiej we Francji. cyt. jaka prowadzi od realitej . ie przełom.. musi iorównać kroku innym dziedzinom sztuki. =enia bądź przetworzonym' czyli swoisty konstruktywizm czy _ jak chce Orte=. Dehumanizacja sztuhi i inne eseje. kich dziedzin sztuki przeciwko naturalizmowi.o. Abtor w wiehu. \wagę tego stwierdzeniazrozu''komunikowaniu miemy. Gaston Bachelard.widowiska słuchowego'' (stąd określenie . o którym mowa' byŁ reakcjąwszyst. za: o. Radio _. 301 ga Po plostu na tym' aby sprawom marginesowym.. Ciekawe. z drugiej strony. Reuerie :-i et radio.

wskazując jednocześnie dwie wźnę dla gatunków radiowych cechy: Mroczne sekrety duszy zastrzezone były dotąd dla literatury pięknej. rtźne. uczynić.. niej perspekrywę Lakoffa i Johnsona.technik radiowyc}i' (Pod. Okazuje się. Zaborczości reportażu towarzyszy zatem sztuka i rezygnacji fpodkr. by.. dziej syntetyczny napisała Hanna Krall. samorozumięnie (nadawca lub autor). wie o nich więcej.]. Dorychczas była to wyłącznie domena Iiteratury. Schodów się nie pali. 6. 2. niz ma Prawo nam opowiedzieć. 6enologia i retoryka dziennikarska 104 z i formowaniem się słów poprzez zagadnienia dotyczące . komunika cja międzyIudzka i wzajemne zrozumienie (nadawca i odbiorca). być może.ll.. Pisząc o autenrycznych osobach. J \Tochman . Kłaków 2002. co daje w efekcie liczne gatunki z pogtanicza: między klasycznym słuchowiskiem a reportażem radiowym czy tez reportażem a słuchowiskiem poeryckim..obrazem'' spodarowania'. Materia wiersza' sama z natlry akustyczna. 4.. rytuał (nadawca i odbiorca). Najtrudniejsza. który ptzywołuje. chodzi o to. zestawienia czynników generujących typowe dla medium radiowego gatunki: 1 .zago'. Poszerzając reportaz o nowe obszary' Tochman uprzy- tomnił mi zachłannośćtego gatunku.fonosfery. że można o nich pisać i reportaze.szepty Dreter Kuhna). 3. o metodzie twórczej tego ostatniego w sposób najbar. polityka (nadawca i odbiorca). Hanny Krall czy \Wojciecha Tochmana. łeczno-psychologicznych aspektów najnowszych . Dokonaj my zatęm.M.uniwersalnym'. Thki charakter ma twórczość Ryszarda Kapuścińskiego. uwzględniaj ąc powyzsze sugestie oruz Przytoczoną wcześ. zostaje tu poszerzon a o dźwięod problemów związanych narodzinami języka kową materię świata..do. doświadczenie esteryczne (autor). ze wszystkich po- dyskrecji winnościreportera3. Miasto ghsów) do spo. . doświadczenie esteryczne (nadawca). Obszar między rzeczywistościąa jej antenowym domaga się.. zapewniĄąc sprawom z natury ulotnym i pozor- nie błahym trwĄ bytw dziejach kultury. 5. \7. Ujmując rzeczinaczej. (Wyspa ghsów.

szącharakterysrykę o sugerowa ne przezHannę Krall dyskrecję (chodzi o sposób wypowiadania się) i rczygnację(dramaturgia prowadzenia narracji).obecności'' na antenie.ypowiedź radiowa jest podstawową kategorią . zwŁaszcza ze wyobraź.. Należy unikać czytania Przez autora. ra. 259 . fozmowa' komentarz. założ'enia. \W decydujących momentach następu je negoi1aćsaznaczeniai wówczas stopniowo stwierdzamy' co mamy wspólnego. wywiad. dodajmy. Zrozumienie nieodzowne. a jedynie ser. Varszawa' 1988. mentafz' jako gatunek opietający się na informacji. odpowiadając na pytania: kto? co? gdzie? kiedy? dlaczego? po co? .. K0l. gdyŻ znacznie obniza to jego wiarygodność. Zawierajednak maksimum subiekrywizmu. w przypadku . Przy dostatecznej elasryczności spojrzenia na światoruz Przy pewnej dozie szczęścia.na biało". Ko.lUNtKAtJA I WZAJEtlNE ZR0ZU|1tENtE Mając zazwycza1 do czynienia z wielką różnorodnościądoświadczeń kulturowych. Radio -.jak możemy zakomuni- kować doświadczenia nieznane rozmówcy lub jak możemy snvorzl wspólny obraz. Johnson. informacja... o czym można bezpiecznie rozmawiać.dialogu'' z odbiorcą. umiejętności i wyrozumiałości można osiągnąć wspólne zrozumieniea. któreŁączy obęcnośćinterlokutora na zywymplanie.Wojciech Markiewicz.wać rozmaite efekty.iedna osoba przekazuje innej ustalony' jasny komunikat. czyli bezosobowo i bez interpretacji. .wytazając go przy uzyciuwspólnego języka. zarówno nadawca' jak i odbiorca powinni zadbać o tryb czy płaszczyznę porozumienia. \7 radiu powinien być wykonywany Przez auto. L"koff. oftzymamy obraz radiowej odmiany takich form i gatunków jak: wypowiedź. Jako forma dialogu z odbiorcą jest obliczony na przekonanie go o słusznościi wiarygodności opinii zawartej w wypowiedzi. debata. kiedy to . W. ponieważ w głosie jest zapisana istota osobowości. Uzupełniwszy powyż.. 105 . choć niekoniecznie dziennikarza (w tym przypadku powinien mieć formę an. Tak jak informacja. Metaforry w nasz!771 życiu. wisy wykonuje się w radiu . polegające na negocjacji znaczenia oraz metaforze przewodu: Wazne znaczenia nie dają się komunikować zgodnie z metaforą przewodu. Lakoff i Johnson podpowiadają tu bardzo przydatne metody komunikacji. wartości itd. polega na wyrażeniu stanowiska wobęc faktów na ich rzeczowe) ana|izię oraz fachowej ocenie.. Rozmowa. M.światz dżwięków'.jest formą kontaktu. . a ptzede wszystkim osobisrych. )akim jest radio. v4ywiad i dębata to gatunki. s.medium bez wvarzt'. a obie strony mają caŁą niezbędną wiedzę. Jako formy antenowego dialogu z odbiorcą powinny być otwarte na a G.nia niezbędna do nawiązania kontaktu (Jacobson) i komunikacji może da. tenowej wypowiedzi).

Klasyczne przy|.elastyczności doświadczeniowej''.. Heideggera oznacza stwarzanie faktów PoPrzez nazywanie rzeczy dramaturgia polega tu nie na .i''.. ''mowy ne. cĄi utrwalonych w dźwięku fragmentów rzęczywistości) sposób opowiadania.sumy'' wypowiedzi. co według M.stopniowym odkrywaniu przez słuchacza5 . Moderacja polega tu na właściwymsposobie stawiania pytan oraz. teatru naturalnego.lIENIE Mając nieustannie na uwadze wrodzoną naszemu językowi i wyobraźni skłonnośćdo tworzenia metafor. dobumentufabuIaryzowanego. Zwraca!ąjednak uwagę na koniecznośćrozwijania u autorów . . poniewaiL niezaLęż. SAl.. . nazywania rzeczy ma charakter substancjal. 6enologia i retoryka dziennikarska 306 jego obecność (prowadzący jest tu bowiem dodatkowo przytomnym rzecznikiem odbiorcy). sekwencji (tzw. narodowej encyklopedii feature 'A Feature Anthology" autorstwa Flora Steina (RTE. Jest to.. gdzie obok sĘnnych w Europie'' (1973) Petera 'Dzwonów Leonharda Browna autor wymienia prace radiowe Rene Farabet (Atelier de Creation Radiophonique) i Kaye Mortley. czy tzw.ll. mimo iż ma on charakter radiowego eseju historycznego. procęs Permanentny. Oto one: narracja jest tu próbą opowiadania za pomocą dźwiękowych faktów. a w twórczości antenowej .rozwoju myśli''.. trwający caŁe życie. Karabasz.skutkowy debaty oraz jej logika pol egająnatworzeniu przez dziennikarza właściwej bez tworzenia dramaturgii sporu.o-tonów.z notatek flmowego dokumentalisty. \Tarszawa 1985. eseju naukowego. Dublin 1990).nieustannej konieczności postrzegania izycia za pośrednictwem metafor alternatywnycti'.feature'' w polskim ptzekJadzie tŁumaczy się go jako reportaż. Próba definicji w wymienionym gatunku nastręcza zwykle sporo trudności.|t]Rt]ZUl. ny zwanĄ feature. zwŁaszczajego odmia. interpretacji odpowiedzi. Bez f bcji . jak twierdzą Lakoff i Johnson. Stanowią one podstawę radiowego reportażu. naIezy zwrócić uwagę na ten ich typ. Stopień zastosowania w ich utworach me5 K. Ciąg przyczynowo. '. co najważniejsze. . 92-93. który nazwałbym osobistymi. s. Każda z wymienionychwyżej odmian tego gatunku posiada jednak kilka cech wspólnych.Jady zastosowania tego elementu można zna|eźć w między.nie od rodzaju. tylko na jej '. oraz radiowego reportażu literackiego.

niezaIez.. London_NewYork 1994. RYTuAŁ Zjawisko to w twórczości antenowej powstaje zazwyczaj nieformalnie i spontanicznie' Tiudno jednak nie zauwazyć. Jednym z czynników Potęgu. s. 296_297..Wojciech |'1arkiewicz. są przykładem opisywanej tu rytualizaĄi' od.ulotności''mediu'm' stawia odbiorcę w kręgu kultury wysokiej. miennym przyWadem tego samego zjawiska.Podwieczo rekprzy mikrofonie".. \(4M.ak.Zapraszamy do Ti"ójki''). by tak powiedzieć.Z'yP. Nasuwa się zatem spostrzeżenie. oparte na językov'rym humorze. że w opracowaniach dotyczącychklasyfikacji gatunków i formatów radia brytyjskiego komedia jako wyznacznik gatunkowy zĄmuje wyjątkowe miejsce6. sować nazwę feature poetycki.M. \Varszawa 1996. i . mimo . jest opisywany przez Michała Głowińskiego w jego kolejnych książkach styl mołry.a metafory osobiste stają się czynnikiem identyfikującym autora z kulturą narodową.. cĄi języku mówionym. \7. ale. Moua w stanie oblężenia 1982_1985..] nieodzownych7. zebędące kiedyś tradyĄą polskiej radiofonii radiowe kabarety (. a ostatnio . ze prĄmując rozumienie rytuału jako powtatzĄącego się. że śmiałomożna by w tym przypadku zasto- ty. w dużym stopniu '. \7 . \w przypadku rych ostatnich typ narracji wykonlwanei ze szcze- góinym humorem. Radio -. tów pisanych nowomową' co tłumaczy się nie tylko stosowaniem w nich techniki perswazyjnej.]' co uniemożliwia opuszczenie formuł nie wnoszących żadnych informacji. Charakterystycznę. Głowiński. rywnośćantenową' przedstawicieli radiofo nii niemięckich i angielskich. Szczególnie dobitnie dochodzi to do głosu w felietonach Rytuały oraz Wiel. jących ową cechę jest niewątpliwie bezpośredniapodległośćtekstu rytuałowi [podkr. obrzędowo lpodkr.. 7 M.. jakże mocno obecnego w języku radia. . którą określićmożna jako wbijanie do głowy. zunifikowanego aspektu naszego doświadczenia. .Kurierek''.. A' Crisell. il * fr fi 107 . Understandingraźa.przypadku mamy do czynienia z paradoksem' gdyż wymagana dla tego gatunku nieobecność autora staje się zarazem jego intensyrvną obecnością'choć niekon tecznie flzyczną (głosową).Trzy po trzy''. traktowany Przez autorajako styl bycia. przydĄemy naszym działaniom struktury i znaczenia' Eliminujemy rym samym chaos i przypadkowość. kie redundancje: Spotęgowana redundancja jest jedną zbardziej charakterystycznych właściwości teks. nie od regionu.świot z dŹwiękÓw tafor alternatywnych jest tak wysoki. spełniając go. Jest to szczególnie widoczne' jeśliporówna się .

gu wszelkich zmian.emy załoĘć. autora książki o języku III Rzeszy: Rok 1935. zjawisko rytua|izac)i mozebyć zwii' zane z rypem stacji bądź audycji (zob' audycje religijne).... Eenologia i retoryka dziennikarska 308 \7 powyższym cytacie chodzi tylko o to. Próby przeniesienia doświadczeń filmu do radia orazdoskonalenie montażu jedynie wzbogacają to tradycyjne medium. poprzednią rzeczywistośćzanegować. a nie epokę. . OII5WIADtZENIE ESTETYiZNE t]RAZ Nt]WE TEIHNt]LT]GIE PtĄmując punkt widzenia strukturalistów Lakoffa i Johnsona. . kształtu. a struktura ta wiąże się ze wszystkimi naturalnymi wymiarami naszego doświadczenia. 2 grudnia. Perfekcja montażu cyfrowego spowodowała przezwycięzenie ręalizmu na ruecz naturalizmu w radiowych gatunkach artystycznych (reportaż. sfuchowisko). Znamiennazatem jest konkurencyjność radia i telewizji na początku XXI wieku. \7łaśniedzięki radiu' medium . Dziennik t933_1945. Radio stoi więc u pro. gdzie istnieje swoista niełatwo zatem. do których każdy twórca ma Prawo' zdolne są spowodować nowe rozumienie.. Kraków 1999. Przyszło mi dziśdo głowy. Choińskiego i loaadrofoniaI.ll. Niezależnie od kontekstu politycznego. dźwięku itd. w informacji zaśutwierdziła odbiorcę w przekonaniu o przewadze .iakość w dziedzinę twórczości radiowe|.5|.jest obszarem. społecznego i ekonomicznego język jest sferą. Metafora jest nie tylko sprawą językuJest sprawą struktury pojęcio. między wiedząludzką a głupotą nie była tak ogromna jak obecnies. słuchowiska Srereofobia K.ż'e nowe metafory. awyklucza inne. Stereofonia niewiele tu zmieniła.Itedyńskiego). gdyiLw rypie programu . gdziejęzyk jest podstawowym i jedynym środkiem wyra. by uchwycić zjawisko. Podobnie jak technika kwadrofonii (zob. zu' owe metafory powstają.audycja naźływo. Klemperer. że nigdy dysproporcja między siłą a bezsilnością czlowieka. 'pamięć''.realnego'' nad '. \farto jednak uwzględnić obawy Mieczysław Porębskiego. \rarto w tym momen.pozarealnynt''. który mówi wprost. Kazda dziedzina sztuki wybiera niektóre wymiary naszego doświadcze n ia. wej. że: 8 V.. twotząC nowe mody.. cie zacytować Victora Klemperera. udoskonaliła jedynie odbiór. gdzie widoczne sąkażdy postęp i kazdazmiana. nie wykluczając koloru. s. moż.bez obrazu. czyli stotzyć nowąrzęczywistość. Jedynie technika cyfrowa wniosła nową.

109 . . wła. przekazaną poprawnie. s.I(aków 1986.. Podmiotem-przedmiotem.Wojciech l'|arkiewicz. Jak sfusznie zauwaiają Lakoff i Johnson: .. który być może nie spowoduje pojawienia się całkiem nowych gatunków radiowych. że kulę wyjmi emy z niĄ taką. którą zakŁadazawód aktora. cyt. Możemy się przesĘszeć. A. jaką w nią włożono. (. Inaczej jest z kanałem akusrycznym. Przypadek i jednocześniekalkulacja10. dz... Porębski. Lakoffi M. rr G.264.Kraków |997. wolnictwo w wielu innych krajach świata''l1. 326_327. jakzauwazaJ'.wolność. . oprac.P Fargiex jest w takim samym stopniu podmiotem.ideologie po. Fargier. Z ową skłonnościązarównodo pasy'wności..-P.jakie stwarza' powodują. Nigdy nie możemy być pewni' że informacj a przekazana nam przez medium elektroniczne jest informacjąprawdziwą. definiując ich przyczynęjako szum9.Ślepe akceptowanie tych czy innych metafor może ukrywać . jak i przedmiotęm. w pewnym sensie akto. choć niewątpliwie będzie miałwpłyrv na modyfikację dotychczas istniejących. Zdolnego do komponowaniawraz z innymi innego obrazu. mozemy stracić pewne fragmenry bo je za$usĄ nieoczekiwany hałas. Johnson. 9 l0 M.') \r przypadku urny możemy być mniej więcej pewni.. mogą ukrywać pewne aspekry rzeczywistości. Sztuka a informacja. gdyż możliwości... s' 36. O idealne warunki raczej tu trudno.. dzł.równość.komplikuje'' technika cfrowa. innymi słowy: podmiotem obdarzonym fikcją. Dzięki nowej technologii .'znajdujemy się w obszarze całkowitej względności''' Co to oznaczadla radia? Dźwięk jest podmiotem w takim samym stopniu jak przedmiotem.światz dźwięków. Gwóźdź. bezsensowną pracę fizycznąi umysłową w przemyśle społeczeńst'w rozwiniętych czy też. Sprawę dodatkowo '. rem. Pt] LITYKA Na koniec aspekt. mogą ukrywać pewne aspekty rzeczylvistości''. Metaforyczne pojęcia:. jak i akrywności. ze obraz czy dźwiękwykonany tą techniką.degraduj ącąrzeczywistość. J. Iityczne i ekonomiczne wyrażane są w terminach metaforycznych i jak wszystkie inne metafory.. s.'.Anioł obrazu ryfrowego''. niezależnośćekonomiczna.) Specjaliści od sposobów łącznościpierwsi zwrócili uwagę na konieczność uwzględnienia zaHócęń odbioru. (. w: Pejzaże audiowizualne. czegośnie dosłyszeć. Radio .dosłowne nie. odbiór informaĄi przypomina czasem grę losową.

co wytyczeniem kierunku. jej naduzyvva. wydaje się.. czy dany nadawca wykorzystuje swoją wolnośćw odpowiedni sposób.bądźw formię scenariusza.ramówek'' nie trzeba udowadniać. ków radia (Jan Ulatowski..'.bądźw formie słów wy' powiedzianych . który zdarzenie to wyraża..przeł. Kraków fO06. . Uwagi te można by ująć w dwie grupy. my go . Józef Mayen) ogłaszany w latach 1927_1935.sztu' ki radiowej'' przymuję propozycję rozwiniętą i szczegół. poziom tego zaufaniadecyduje o szacunku dla mediów. nia się w kategoriach tworzenia arbitralnie dobranych symboli dźwiękowych . których przydatnościw epoce radiowych news-rllmów i ..tekstem''. czy kontroli12. (. Sadza..owo omówioną w Pracy Edwarda T. 6enologia i reioryka dziennikarska lt0 Cieszący się dużą oglądalnościąte|ewizyjny program T\Ą{ . Boyd' Dziennikarstwo radiowo-telewiz1ljne.Z wszystkich dostępnych definicji kultury dla potrzeb . w której wyznacznikiem jest istotny w sztu. Boyd. czy też. rodzi się na podstawie jego nasyce- nia autorskim .. przede wszystkim na\ezy odnieśćdo nadawcy. 12 A. Nowa skala gatunków radiowych.27O. Zenon Kosidowski. a nie przed rzą- zaIeznie od tego. by opisać.'zapowiadacza'' (dawniej spikera) czy prezentęra.. Nie jest przy tym konieczne tłumaczenie relacji między zdarzenięm a symbolem.Szkło kontaktowe'' może być w równym stopniu ilustracją tego aspektu medialnej rzeczy'wistości. w którym będzie zmieruaŁ je) rozwój. fora . ce radiowej stopień subiekrywno ściprzekazu.A. Obecnie. co się v. By w pełni zaPrczentować gatunki specyficzne dla radia.rydarzyło lub mogło wydarzyć. że niektóre z nich po)awiają się także w języku pisanym oraz innych mediach.. mimo zaufania społecznego do .wne... Dla uproszczenia nazwij.wolności''' jak słusznie zauwazaA. Meta.ji. określasię to mianem zaufaniapublicznego.'interwenryjności'' mediów. czy szala przechyli się na stro- nę wolności. Pierwsza dotyczyć będzie telrstu radiowego.po to. .wolności'' ma konotacje negat}. kultura jest komunikacją.. mając na uwadze.ll. Po)awiap się w nich sugestie i sformułowania. s. \7 centrum uwagi znĄdzie się tutaj osoba dziennikarza radiowego. inaczej mówiąc: słów użytych do stworzenia programu . a teoria komunikacji to nic innego. Druga wiąże się ze sposobem wykonania.) Ów szacunek m oze się okazaćczynnikiem decydującym. że mamy do czynienia zkryzysem zaufania do mediów jako instytucji. warto Przywołać terminologię pochodzącą z wypowiedzi i manifęstów teorety. Pojęcie . . który w pierwszym rzędzie odpowiada przed swoimi odbiorcami dem.na zywo. Ha|Ia Bezghśny języh' \7edług Halla. jak ujmowanie procesu mówienia i porozumiewa.

s. jak ton czy barwa.oczyszczenia'' swojego głosu z tak indywidualnych jakości. \7 słuchowiskach (teatr radiowy) dajy się do absolutnej i|uzji. a dziennikarz oprócz funkcji informatora spełnia.wiadomość z ostatniej chwili''. znaczenia nabiera intonacjawypowiedzi.. informacja poszrtzona. Bliska. tzw.niki'') oraz pulsujące tło dźwiękowe. Podobnie jakgazeta(dziennik) . Na przyWadw języku angielskim podniesienie głosu w zakończeniu frazybądźw tzw. sprawozdanie. społeczny i kulturowy. w imię obiekrywizmu.skrótów'. \w istocie jednak to nie sposób prezentacji ma tutaj decydujące znaczenie. w którym obecnośćautorskiego .. gdy '3 E'T. sta wiedziami na fikcyjny tęmat. która tworzy. co?. Jest to tzw..na zywo. ledwie zdązy zaistnięć. Radio -. Biorąc pod uwagę psychologię odbiorcy uwikłanego w kontekst poIiqlczny. transmisja).radiową wypowiedź''. kadencyjna.. Hall.. poPruez rozmowę z uczestnikami zdarzenia. Uwagi te wydają się szczególnie istotne w odniesieniu do serwisów nocnych' gdyz prze.m zdarzeniu jest jak najkrótszy.jd.informacyjnej poetyki'' radia są krótkie dźwięki w postaci mu(. technika nałożenia: słuchaczy niepokoi się reportźowymi w formie lvypo..ciemne'') i za|eca się mówienie . by uniknąć dezinformujących .\farszawa 1987.świat z dżwięków. źrc rozPoczęqr serwisem informacyjnym proces komunikacji trwa' a nawet musi ttwać znacznie dłużej(tygodnie' a nawet lata) . gdzie _ jak w słynnej Wojnie światóea Orsona sfellesa czy w Le Dirigeable L 303 Martina Ro- _ światprzedstawiony jest rcdzajem transmis ji czy relacji . gdzie?. .cenna rano. odpowiadające na hipotetyczne pytania odbior. a nie opadająca.. wieczorem będąca już tylko makulaturą _ radiowy serwis (aktualnozyczn€1frazy dĘy do . wygłosie (a więc intonacja wznosząCa' anty.ja'' jest bliska zeru.Woj ciech lTarkiewicz. niemal każda audycja jest reportażem z miejsca zdatzenia. Elementami . cy: kto?. nym.zaśpiewóv/'. . relacja. Bezghśny jąyh. w których autor dąlly do ukrycia swo.. \7 radiowych gatunkach informaryjnych (informacja prosta..jak chce Hall. jego . kiedy? Można je nazwać. ponieważ czytaniewiadomości w sposób metaforycznie nazywany. kadenryjna) powoduje zamianętwierdzenia w pytanie. możliwa dzięki systemowi cogodzinnych wiadomości i emitowanych co pół godziny.. (complete messagĄ|3. cież lształtowana w kilkadziesiąt sekund.na biało'' nie daje lektorowi możliwości.. Dlatego w działachinformacyjnych radia preferuje się głosy raczej niskie (. radiu interaktywnym. ści)jest dobry wówczx...na osi''.. musimy zało zyć. 106.unicestwienia''. PrzyĘadowa świadomośćhistoryczna nie jest prze.przekazem skończo. \7 wynalazku ostatnich czasów. funkcję jej współtwórcy' Jednostką podstawową. 111 ZaWada się' że radio to medium' w którym czas dzieIący zdarzenie od informacji o q.....przeryw. jest informacja prosta' cĄi zdanie pojedyncze. która jest również częściąkulturowego kodu. prakrycznie równy zeru' \7 informacji przekazywanej w serwisach będzie to .

.iest formuła . 109-1 12. w której pulpit lektora-serwisanta jest nieodzownym atrybutem informowaniai .sprawozdania.salott'' i .. 15 R..opowiadania''. To jeden problem radia.ź:ródła informacji. . o którym mowa _ inaczej niiL w telewiz. Scena zaśpowstaje po to.....].wyglaszanid'. nie ...r. by .trybuny'' pojawiająsię .tutaj''.telekonferencji"... To pierwsze zada.w: Pejzaże audiowizualne.. narzucała się sama. dz. Gheude'a). \Tszystkie zdarzenia studyjne mogą być kombinacją trzech form wypowiedzi (według klasyfikacji M. [podkr. tak jak ludzię rozmawiają z sobą na '. &.. język dziennikarza radiowego musi odzwierciedlać sytuację.i'' i by została zniesiona różni. Drugi . \(M. jak w dobrze zrealizowanej sztuce' obowiązują zasady dramaturgii. Berger..Restrukturyzacja mitu''. Popularny.'poe.tam'' było .. którzy mówią. R.twarząw co dzień.zdarzeń studyjnych''.tu''.tam'' i . w których.g"ły opisanych vvyzej . że jesteśmy nieustannie podłączeni do naszego ekranu i że nadajnik jest nieustannie podłączony do. gdyby czas przestał istnieć.. Przestrzeń w obrazie TV''. Mamy tu do czynienia z paradolaem. go polega na uwierzytelnieniu realnościzdarzenia.y. Salon tworzymy po to. znosi efekt chronologiczny..w rym sa.scena''." s.. gdzie czynimy to w kilka sekund z pomocą obrazu..ll... . co słyszą inni.3. Genologia i reioryka dziennikarska 31? widywane w rym przypadku mniejsze audytorium powoduje najczęściej lekceważenie opisanychwyzej reguł. Mogą one także występować w formie . .tuta. Cenne są natomiast tzw.. q.Tok szoli' Piotra Najsztuba i Jacka fakowskiego może być klasycznym przy|<Ładem po. la M.. .] .studia otRartego".tartł.sztuki radiowej". michałki. często wykorzystywana . s. Sądząc. . Problem dziennikarstwa radiowe.. że . w którym powstaje' nie widzimy też tych.ii. gdy panowała hegemonia komunikacji językowej. związana z procesami nadawania odpowied. ca pomiędzy.. aby asystować w dialogu gospodarza i jego gości. Drugie . 195-21. cĄi ciekawostki pojawiające się w serwisach niektórych stacji radiowych i telewiryjnych w porach późnowieczornych. przyp. niego ksztahu. Dziśjest inaczej. tyką trybuny''la.radiowego foruni' czy . . abyśmy mogli sĘszeć to. Ponieważ program radiowy nie przedstawia obrazowo miejsca. oto istota techniki radia i telewizjil'.Podwójne spojrzenie.. podązając ślademzdarzenia albo _ lepiej . Publiczność jest coraz częściej obecna podczas tych zdarzen.w końcu powiedzieć można tak: telewiz)a [i radio.to kreacja .rtarł. \(M.... wszystko mogłoby się potoczf w ten sposób ryIko wtedy. jest .czystej. Cenna wydaje się także uwaga Renć Bergera: \7 czasie. kiedy dochodzi ono do skutku. . gdzie obok wymienionej .: trybuna to nic innego jak sposób mówienia do słuchacza t. Gheude.gier informacyjnych'' można by nazwać skrótowo (co ważne dla dalszych rozwazan) za Michaelem Gheude'em .to sprawić. idea . mym momencie. w: Pejzaże audiowizualne.felacji''.

.świgt z dżwięków. 103..iami Procesu komunikacji jednak pamiętać.ia.Woiciech lTarkiewicz.ia mediów i znaczenie. tekst pozostaje dyskursem wypowiedzianym Przez dyskursu' zredukuje się tekst do przedmiotu na. Radio' Szanse i u1zwania.Istotnewięzireligijkonie z .a dorykamy miejsca. 16 J.. 1o2-t03. interpretacja.. nazywa.. Nadawca.ptzezmikrofod'.Pojęcieto. Jeżeli pominie się ten zasadniczy rys cz)owieka.' jest tam.iąg". obź.do mi.J. s.\7arszawa 1989' s. Dzięki owej je się przekaz wartości: To. (także publicznych)."di"i i językapisanego.V1bórpism.-gdyzradioniejestjedyniesposobemutrwalefaktu w czasie). NaprzeciwlegĘmkrańcułańcuchainformacyjnego(odbiorca)mamydoczy.go ią. intencja. Sens bowiem ma tylko mówienie zwiąLn.. autor programu.. Musi podlega społecznym regułom .. l1l . nia lub 'Przeniesienid' nić.jaksięmówi..1.Istotą krofonu'(nie.nościąpodmiotu mówiącego. czy mówię .Siła słowd'..wprowadzonePrzezPaulafucoeura.ko. go.jaił'. kierując się zasadami *. nierozstrzygniętym gospodarki rynko...P.Jęz'!k.błęduabsolutyzacji''... Słuszżędopiero reakcja odbńrców nadaje tekstowi ważność nie zaturaia Ricoeur: nid. 1997. Radio -. Mowa substancjalna wywieśćrozrlznienie języka mówione. Rolaradiajakomediumopartegonasłowiemówionymza-wierasięwstwiermowy jest mowa istory''. grupa docelowa).red' T' Leśniak.do s ięz ne wyłaniają .przeciw komuś'' czy ... rola rad. gdzie jestem ja _ Łączeniatych trzech Poeryk. z którego wyrasta siła goś..można zdefiniować w taki sposób: kogośdo kogośinnego i o czymś. J.Ncoeur. mówiąc . języka. (... Potencjalny słuchacz radia jest czystą obecnością. albowiem program radiowy za Martinem Heideggerem moktóry o"i.) To . dzeniu Heideggera: . jest skierowany do okre. zemy nazwac .*kceswówczas.. i Materiał\ z honferencj: Kulrurotwórcza Tischneą . w.tn. Nie obiekrywny sens jest zatem istotny' intencji i poprzez nią dokonu.zkimś..'mową substancjaln{'..o. że proces łonej części publiczności (tzw. jak ka...Ę to dzięki językowi radiowemu..Tak oto słowal6. Gawlik. Nadawca bowiem.dopuszczania i wyklucza- odd"i"Ę*". Kraków |7 P.co''. stwarza fakty. lecz sposób podania sensu.która nie zostaŁauformowana przez myki.. ze nie wolno mu popeł.gdyjego przekaz_wolnyodograniczeńbezpośrednie. można znaIeźćwpiaskul7. musi pamiętać.jak' deryduje o tym..tlkt.y'od Heideggęra można również (ny|.stwarzawięźmiędzymówiącymasłuchaczem..|ecz którą.. tury tj' do rzeczy.. przez większośćnadawców nienia ze swoistym paradoksem. między p"..tehst.

Są nimi rzeczywiście. natomiast by sformułowania teoretyków radia zabrzmiaĘ współcześnie. Podniecone słowa proroków i święrych. konfiguracje odnajdywane w liniach dłoni. lorach pojęciowych i emocjonalnych.ll. w rozkładzie kart' widzenia i halucynacje . Należy jednak pamiętać./O. s. bo informują nas o nadziejach. to redund ancja czyni z anteny gazetę.. w oszołomieniu.słowa wypowiedziane we śnie. i pogardzając współczesną pub- licznością. Zalecasię skupianie się na jego wa. Współczesna teoria badań literackich za granicą. Niektóre z nich mogą i muszą pojawić się w radiowym kanale informacyjnym. 6enologia i retoryka dziennikarska 314 do znaczenia tekstu [i wszelkiego przekazu. że jest on ot. jasności Dla wywodu można by się ''stenograln tu posłużlpojęciami z teorii literatury: Pars ?ro toto (synekdochą) . wierzą w przysĄ sukces. w ekstazie. Laskowicz. .. przez ruchy gwiazd. . niemożności za. oczekiwaniach. fI Zob. 105.z uPorem były i są uważane za przekazy istotne. że cytat ten może być pomocny dla szuĄących rozwiązań progra- mowych dyrektorów radia publicznego.według Ula. sytuacji''19. Antologia. red' H' Markiewicz.dźwiękową .d.. wzbogaconą o krasomówcze .uzupełnię je terminologiąz dziedziny masowej komunikacji ... Gdyby przyvrołać w tym miejscu semiologiczny schemat Romana Jakobsona2'. Słowo w radiowym tekście musi być skondensowane. nastroju. elementu podstawowego w filmie czy w telewizji. Sposobem przedstawi ania rzeczywistości w radiu jest myśli. Vydaje się. Zatem nadmierne i kosztowne rozwlekanie pruekazuinformaryinego w celu zapewnienia mu wysokiego stopnia prekorektywności (uniknięcie szumu informaryjnego) okre. 8-9' 20 M. go właśniealtorzY którzy nie troszczą się o czytelnika. Świat za drzwiami.) Dlate. to l8 19 tmże. moim zdaniem. IGa. Porębski.bełkot pomylonych. Za'sadąnajwazniejsząw tekście radiowym jest ekonomizacjasłowa.35_36. rzeczywiście wy1rywają.. ślasię tu terminem redundancji. s. znaki kreślonena niebie przez lot ptaków. s. \MM. potrzebach i lękach.ani radiowców. ani w interesie dziennikarzy pisząaJch.y'.co nie leży. K. warfy dla nieskończonej |iczby czytelników i tym samym dla interpretacji. towskiego _ czy e|ipsą.. dla których w językunormalnym nie ma miejsca2o. ' trzymania uwagi odbiorcy na słowie (tak jak w przypadku prasy czy ksiąpki). że proces komunikowania niesie z sobą sporo nierypowych poza. Poznań 1983.intermedia'' '. KOW Iy. o ile szum inform acyjny i prekorektywność stanowią realne zagrozeniadla radiowego kanału informacyjnego.. (.] należy bowiem to. słownych środków wyrazu' o czymprzypomina trafnie Mieczysław ńorębski:' Różnego rodzaju przejęzyczenia.lfynika ona z braku obrazu. .

. które _ wyjąv{sry t-1p i rodzaj uzytych do emi.. który umożIiwia istnienie sensu informacji i który musi być zrozumiaĘ zarówno dla f2 M.interaktywnego. Th perspektywa określa Pewne techniki studyjne. \farto podkreślić\M tym miejscu prymat radia nad innymi sposobami komunikacji.awizualności'' określiławszystkie jego cecĘ pochodne.. Understanding radio.. ale fFm samym zuboiyĘ jego radio.Kniów. Crisell.wanychprzezMieczysława Porębskiego elementów można by przypisaćfunkcji fatycznej i metajęzykowej aktu komunikacji. a częściowo także zakres eksploatowanych tęmatów. tzn' takie. .świot z dźwięków.serwis informacyjnt'.ż radio zwane jest często ..indywidualizacja głoso. relacje rozmówca-rozmówca oraz odległościwszystkich osób od mikrofonów' Konfiguracia ta bowiem stanowi również swoisty. cjalnym odbiorcą. . poza)ęzykowy kod. . 23 A. czy (blind .wania.cznej i metajęzykowej można by więc odnieść takie wymagania stawiane dziennikarzom radiowym..sytuacji współpracy''...szczególnie w programach rypu .. ny przy. a cĄ jego wysiłek skupia si ę navtrzymaniu kontaktu z poten.. sYtuacji sterylnych. dz. Nadawane w niektórych stacjach pro1ramy z telefonem (phonein) nieco odciĘyĘ prowadzącego w tej roli.. że cecha .w1'wiadzie. Należy unikać. uulazyćpróbykreowaniath.dyskus. o dzieb radiowyrn.Wojciech Markiewicz' Radio -.. komunikuje się z milionami odbiorców \M tym samym czasie i na odległość.Vrocław 1972. medium)23 czy .. jeszcze inny podczas .. wy . za\einię od rodzaju audycji. czyIiprzestrzeni..interpersonalne'2. ie języka to medium .. jak. vtyjąwszy. na|ezy zdać sobie sPrawę z tego..medium niewidomym'. będąc jednocześnie kreacj ą przestrzeni akuty cznej.mówiące gło*y'' zdająsięprzypominać fotografie bez tła.iest - go rozmówców. gdyż nadawca jednym banalnym pytaniem: 'Jak się państwo czują?. \7 radiowym kanale informacyjnym funkcjonuje jeszcze inny rodzaj tozumienia kontekstu. Poniewa.. in. .bez możliwościwidzenia się nawzajem. mozna za.. Rozważania pierwszych teoreryków radia uwzględniają wszystkie niemal aspekty procesu komunikacji. Do funkcji faq. takie jak natura i sposób jego uĄ. .negocjacjacti'' . s. wy koncentruje się bowiem wówczas na kodzie (cĄi języku ze wszystkimi jego .konwersacji''.pauzowanie''22. iona przez stacje radiowe.. cyt.nasilanie tonalności i modulacji mov't'. Cechą wyróżLniającąradiowy kanał informaqjny jest na Pewno fakt.. wa postaci poŁączonazmontażem pozasłownych elementów fonosfery''. Chodzi tu o kontekst informacyjny.'przyległościami'').ii'' czy..szczerość i naturalność wypowiadania tekstu''. Inny układ Przestrzenny naIezy zastosować podczas '. czyli kontekstu.. Dziennikarzradio. cjonują w dużej bliskości. 315 większośćz zasugero. Uwzględnić przy tym naleiy. w którym nadawca i odbiorca funk.tekst''. polegają na właściwymtozmięszczeniu w studiu prezentera i jesji mikrofonów . w których . 3. Coraz częściej..światemza drzwiami.współzawodnictlvie''. która pruez jakiśczasbyŁalekcewa.. .. tYP humoru.

czy ów kontekst funkcjonuje (/aka dziś pogoda?.. nia kulis''.ńt ten jest natychmiast zauwźany. lub W nadmiarze zajęć trudno. sprauę poruszlm! w późniejszym programie itd.j'. instytricja).zapisanej''.k".- lamże. \7 dużym stopniu przyczyniŁa się do tego telewiĄa.. " nia..t. Mimo trudności zĄłyłpan d.pokazyta.. .ąw rad.bezosobowość''słowa pisanego.ń .Konieczne jest także wprowadzenie do programu pewnej |iczby zwiotów używanychprzez dziennikarza.nd information)za.' * ko. kontekst radiowy (antenowy) podanej informacji.E.kontelśt'' w rozumieniu nłrórców programu rad..wno ściprzekazu. \fymienić trzeba równocześnie minusy radiowej komunikacji: brak obrazu powoduje konieczność uwzględnienia wewnątrz informacji wizerunku nadawcy (relacja.ewnęttzną (offair promotion). nie dając odlio.r. co oznacza.jat znaleźć czas na radio). że zrualazł sĘ Part w naszym ?r0- gramie..dziś nawiązujem\ do q. . ale i dobrego smaku p. StaĘ bądźwykreowany kontakt n^i^*.y..otrzeć do naszej stacjiitd'). go' warto przytoczyć trzy moż|iwe jego rodzaje: kontekst pozaradiowy.ll. Można również ten efek.r' musiał stać kazdy z nas. nasi|a1ąca się wraz ze zb|iiLaniemsię godziny emisji.. i"t".iowe.go z potencjalnych słuchaczy (Mlśb.. czyli stadium rodzenia się programu. miasto.. dzielnica.y możliwościzo. by sprawdzić.. ną. \7 mediach ''Pfzestrzenny. igu. |<leiyś te|ewizy1|rwa.tzez radiowych prezenterów. \7 ty- komunikat miejscu należy wspomnieć o częstych nadużyciach i przekraczaniu granic nie rylko formy. reportaż) orazwyraźnego adresu (wizerunek odbiorcy).g-. dziśPrasową.. jak mówiliśm\ wcześnkj wprogramieX.) ko. Sam musi być również na swój sposób obrazowy. co jąotaczana antenie (informacje uzuinne programy: '. Przeniesieni. rysunków. po"b"*i" go swoistej mitJogii i przypomina formą i zawartościąpierwszą próbę syiuaryjną w teauzę'Przy konstruowaniu programu radiowego należ:y pamiętać. co się traci.. do którego odnosi się informacja (region. ż'e łączy się jąz reklamą z.hlu Z.ió* stworzyć sfuchaczowi możliwośćpowrotu w dowolnym momencie do in1udycji formacji . która zbyt intensywnie eksploatowała w ostatni.q.iu dopeł.. Należy więc przezpowtórzenia niektórych . diagramó1v czy nawet fotografii. pomysł . go jo radia powoduje zanik .r. na programu (on air promotion).w ranach cyklu 1l-ełniajace.realność'' danej stacji radiowej oraz zatrudnionych w niej dzienn ikarzy (Dziękuję. Jaki nastrój) |ub czy kod jest zrozumiaĘ (Wszystko jn..'. cĄi to. 3.intensy.r). 6enologia i retoryka dziennikarska 315 nadawcy.. że dzielą oni doświadczenie czywiedzę o przedmiocie (bachgrou..). jak i odbiorcy zewzg|ędu na ich blisko śćfizycznąlub dlatego. s.. \Vażnym elementem strategicznym musi być w tym przypadku reklama wewnętrz. Kontekst ten rozumiany jest jako .osiągnąć' określ"jąc ko ndyc)ę gościa jako j. że nie przeszkodzĄ Panu korki na ulicy X. Y '.y. baczenia pomocnych czasami w odbiorze programu zestawień..zując. Preql.

Mając dziśdo czynienia w rudiuz bodźcami działającymi na nasz wzrok (mimo wszystko!) i dźwiękowymi bodźcami pobudzqącymi nasz słuch. O intens}rvności wszystkich procesów odbioru decydowała na pewno psychologia percepcji. \7pły* na rynek zleceń reklamowych mogą mieć również stacje uczestniczące w nim pozornie (finansowane z abonamentu). Uczestnicząc w rynku zlęcen reklamowych. ich cechą jest coraz większe podporządkowanie i związekstrategii programowej ze strategią marketingową. sprĄa1ące kontynuacji programu w formie listów.lfspólną przemian polskiej radiofonii. \7 podtekście rych zjawisk tkwi potencjalny konflikt między działami radia wykonującymi zadania Programowe a działami zajmującymi się reklamą i marketingiem.zychzdarueń akustycznych. Istnieje więc realne niebezpie- czeństwo stworzenia radia publicznego bez publiczności czy tez osiągnięcie sukcesu rynkowego kosztem rezygnacji z obowiązków publicznych.Ślepotd' radia ma swoje ewidentne plusy. w której program stacji ogranicza się do aktualnych możliwościi zainteresowań dziennikarzy. Obraz dźwiękowy odwołuje się bowiem do naszego doświadczenia iyciowe. SzczegóĘ radiowego procesu komunikacji musi stwarzać sam odbiorca. czyli potencjalnego odbiorcy. 317 . Powyższych uwag nie nalezy rozumieć w ten sPosób.światz dźwięków. chawek do głośnika.od odbiorników lampowych do tranzystorów.. \7 ty.. Innym niż według kryterium formatowego podziałem stacji radiowych jest ich klasyfikacja na podstawie stosunku do audytorium. Radio -. by zasugerować określony materiał pojęciowy. \7 epoce cyw|rizacjiobrazków i ko. a także pozwoli zapobiec sytuacji. miksów (czyli skrótu myślowego) radio rozwijawyobraźnię.choć dziśnieco zarzuconym _ pomysłem byĘ kilkanaście lat temu radiowe . zebrać pewną Iiczbę ptzykładów i dać podstawę do reinterpretacji powyzs. chaczowi na równoczesne wykon1rvanie innych czynności. Jednak radio czyni to w najszerszym zakresie. Radio zzałożeniajest medium elastycznym i tolerancyjnym. gdyŹ pozwala słu. że tylko radiu przysługuje miano medium działającego nawyobrłźnię. Z powodów pozaiiterackich tylko w niewielkim stopniusprzy1aonamasowej komunikacji. która pełni tu funkcję ogniwa pośredniego.. \7 ostatnich latach jesteśmyświadkami dynamicznych . Stopień elastyczności zaIezny jest od zmianw technice nadawania i słuchania. Nie bez znaczenia jest tu poziom i jakośćkonkursów antenowych. które prowadziły od słu. go.. nięcie konfliktu. \Vażnym eta.' .skrzynki kontaktowe'.Wojciech l. Chodzi jedynie o to (jak w dobrze pomyślanym procesie dydaktycznym). Dokładna analiza potencjalnych zainteresowań reklamodawców może być sposobem na unik. Należy tylko stworzf ten rodzĄ gry z odbiorcą. który otrzymaŁbodzieczewnętrzny. opierająca się na zjawisku synestezji.miejscu na|eĘ zauważyc brak literackich oryginalnych tekstów napisanych specjalnie dla radia. wszystkie stacje walczą o jak największąIiczbę sŁuchaczy. powinniśmypamiętać o literaturze.|arkiewicz. cĄi subiektywnym odczuciu wrażenia pochodzącego od innego zmysłu niż ten. Ciekawym .

i'y. z udzia- łem tzw..t. chania .łvać coś pod specjalny adres). aktywnego..dźwięko. samotnych odbiorców. które ..reportaz i słuchowisk o. przekazĄe porcję dźwięku.."ń. wa tapeta'') czy background noise (. o które nam chodzi. proza artystyczna.. szetzyć. przekazy...po..ąsię Qisteners) więc gatunki wymagające uważnego. Mimo że rad'io jest sztukąprzekazywania maksimum trcści zapomocą pierwszego .fo.1 ambitnego.r:adiotła'. programy typu acoustic walĘaper(dosł. od którego pochodzi polski .1ą 1.. audyjadokumentalna. \Xz radiu posiadającym .rfrontowany przez słuchaczy z gatunkami czysto inform acyjnymi.riko.. Gdyby spojrzeć na radiowe gatunki pod kątem jakości i ilości informacji w nich zawatq.serwis'' (zob.. V angielskich słowach określających funkcję słuchacza i stopień jego zaangaź:. ostatnio również przystanki komunikacyjne i stoki narciarskie) wpĘwa na kształt Progfamu (konieczne częste nawroty słowne i powtłzenia). 6enologia i reioryka dziennikarska 318 pem rozwoju jest wykorzystanie niskiej częstodiwości (FADE M). warstwa mitologiczna . .rii l.. . które .*a1 p..coś L .. Scenariusz sł. naturszczyków. angaizując się) i hear (słyszeć. nie)alęż. od woli słuchającego).uchowiska jako partytu..o-mentArie.uwiarygodnienia". znajdziemy takżę w słowie: serue (podawać). Podstawa klasyfikacji rożnych typów radia widoczna jest choćby i konstrukcję w zakresie znaczeniowym angielskiego słowa broadcast (cĄi: rozszerzać coś. którą spowodowało pojawienie się radia przenośnego az drugiejsffony . radio towarzyszącebądź . Dlatego radio. wyróźzniaradio dominujące Qlredominate).L. sklepy.iusz to rodzaj partytury do odegrania..grd' (od angiel- skiego słowa plaL).yŁącznie^fik.owania widoczna jest różnica: listen (słuchać. Gatunki umieszczonę po drugiej stronie skali.nie cję służebną(subordinate). .nadaje..dej chwili bądź słuchanie radia pozamieszkaniem (samochód."di" --. Rewolucja. gdyz nieustarr. Ślad zjawiska.dźwiękówkam i.. place targowe. i radio pełniące funk- tzw.ll.ch.. Inny podziaŁ. Możliwośćodejścia od odbiornik aw każ. po drugiej zaś _ gatunki będące prostą informacją bądź naniej się opierające li. by uruchomić wszystkie mecha- nizmy odbioru' muszą zostać na swój sposób odrealnione. ryp radia: serwisy muzyka). a jako gatunek antenowy . mielibyśmy do czynienia ze skalą." *y-"g" rozwinięcia. .. niepozbawionej waloru literackiego).słuchaczt'...impulsu. Słowo to określa i. i Mniej lub zupełnie nie będą angażowaĘ naszej uwagi.^i. uznawane jest na rynku zabardzie1ambitne' Całkiem inny typ to radio. odzwierciedlĄący tę samąopozycję. cji: radio jest adresowane do pojedynczych. (first hearing). na któĘ po jednej stronie znalazłoby się słuchowisko jako gatunek operująry v.i.". pozwa|ającna równoczesne konywanie innych czynności. przystępność i stosunkowo niska cena odbiornika. choć badania szacqąjego publiczność na miliony.p ...szum tła''). oznaczałazwrot w kierunku indywidualiza. nastawione głównie na rozryrvkę.w kazdym radiowym przekazie musi istnieć tzw. najlepiej ciągłego (od początku do końca) słu. headlines)..og.

wany jest poza studiem (np.daje do myślenid'.wa 797O.fotogenice wyb orczej. co juizostaŁo opowiedziane dźwiękiem. że ucho fawszę uwierzy w to' czym je sprowokujemy. zwyczĄach i nawykach naszych słuchaczy.rozszyfrowywaniu" metafory: radio podobnie jak metafora . czasem rozszerzoneprzezdziaŁanie.idenryfikacji''. zyku radia dochodzi do głosu podobny kod jak ten.Mitologie codzienności''.kliszacli'' stereotypach. gest. czołówkach programów. studyjną kreacją. 25 R.świot z dŹwiękÓw. I choć w radiowej pracy często opieramy się na . Mit i znak. a tym samym rai1onalizacji. rysunkiem.ważność''osoby rozmówcy). gdyz mit. czyli fragmenty tekstu umieszczone pod obrazkiem. mają _ znaczęniowo tozszerzyć. zebez tej warstwy byłby on w ogóle niemożliwy. Częstym błędem początkujących radiowcówjest zmiana tej kolejności. tzn. ukierunkowując nasz mechanizm porozumiewania się. fication.. a sam przekaz staje się bardziej sugestywny i przekonujący.w tym przypadku należy jednakptzy. 319 na kształt ... Barthes.. dźwięk nagri. ujęciach na fotografii. powrotu do tego.którą mamy do przekazania. który przejawia się w sposobie łamaniagazeĘ. \7 mowie dźwięku schodzi on na dalszy plan. \7 ten sposób w ję. Na podkreśIenie zasługują również niektóre funkcje dźwięku w radiu: dźwięk jest nieodzowny zewzg!ędu na treśćinformacji (np' ruch uliczny a ochrona śro.Varsza. dźwięki mają charakter extended signi.taką rolę odgrywa dźwięk we wszystkich zwiastunach. wl tegoz. który zawiera w sobie . Podobną funkcję spełniają w artykułach prasowych wł. Teoretycy procęsu masowego komunikowania twierdzą.ons.. capti. są celowo wzmocnione ' rozszętzone i przedłużone.. .. Dźwięki zewsze muszą poprzedzać słowo. Mechanizm przekazu jest tu bowiem taki sam jakw przekazie radi owyrn:dźwĘk'Fko+ondensaeja] iod całkowitej werbaIizacji. ze względu na . wprowadza do każdego przekazu tzw kod uniwersalny' wy- ruźnie inny niż konkretna treść. . Radio -. u|<ładzie nagłówków. na billboardacbz5. tak jak w teatfze słowo musi być go wyjaśnići skomentować.Wojciech arkiewicz.. na|eiy mieć na uwadze. V pruekazach radiowych i telewizyjnych przestrzeń fizyczna Poprzez koniecz.wiedzę ludzkości''. nizm jak w ... przerywnikach.doświadczenia pokoleri'.. Działa ru taki sam mecha. dźwięk służyuwiarygodnieniu rozmowy (nie może być ona w żadnym wypadku jedynie sztuczną.dająca efekt zbędnej ilustracyjności. DziaLa tu zasada . reklamówkach.. znać prymat słowu nad dźwiękiem). ny w niej udział autora informacji łatwiej staje się własnościąwidza czy słuchacza.. . która jest warunkiem skuteczności radia jako me.muzyki idei''. fotografią. . dowiska). dium.

|tro. 1984. 1972. Bezgbśny jęzryk. niak.T..zowski Porębski M. Świat za drzwiami.. Dzienniharstuo radiowo-teleuiz1ljne' Technihi tworzenia prograrnów infrrrrlaEj.yzwania..New York-London iork-ńndon l 994..P Gawlik.red. (Jstawa o radiofonii i tehwizji. Laskowicz K. T. Między manipulacj7 a poznaniern.Kulturotwórcza rola radia. i I .". Y.red. Change your uoice. BIBLIt]6RAFIA BBC Producers Guidelines. Kaziów M. J.. t<'"ka* tpso' Radio. New Hall E. Sztuka a informacja. Leś.Materiały z honfernĘi . (Inderstanding radio.Wrocłau.!7arszawa 1991. Szanse i u. \( Pisarek. ptzeŁ. Boyd A.. change ryour Crisell A. njlch... Sobczak J. 9. Komentarz. Sadza. poznan 1994. l987. IGaków 2006.."ł:. M.. IGaków 2006...Poznań' |983' M.| terninologii nedialnej. A. Kraków 1997. Londyn 1993.\farszawa Ę.. o dziele radiouryn.