You are on page 1of 21

Wojciech Markiewicz

RAt]l0 -,,śWlAT Z nŹwlĘKÓW''

Renesans radia jako SZTUKI PRZEKAZU ma swoje źródłow,,upodmiotowieniu'' te,i
formy masowego komunikowania. \WywierĄąc
- jakkażde medium * głęboki wpływ
zarówno na życie jednostek, jak i całych społeczeńsw nie odcina się od tego, co wnosi
w ich życie literatura i soc.jologia. Przeciwnie: rworząc nowe gatunki, dąży do wzmocnienia przekazu Poprzez dźwięk i konkuruje rym samym z niezwyiJ.e sugetywną, wciąż
wzbogacaną formą przekazu obrazowego.

Miejsce sztuki radiowej w procesie przemian zachodzących w kulturze od przełomu XIX i )C( wieku, które wśród kryryków sztuki zyskĄ miano ,,rewolucji ann.naturalistycznej,,,wyznaczajądwie dary: rok 1B95 (narodziny filmu niemego)
oraz rok |927 (pierwszy fi|m dźwiękowy). .w ty- bowiem czasie, jako następ-

srwo oddzielenia w myśIeniutwórców ,,sfery obrazu'' od ,,sfery dźwięku'', naro.
dziĘ się zręby estetyki radia. Dzięki nim obowiązpvać będą az do czasówwspółczesnych dwa równoprawne sposoby traktowania radia: jako specyficznego kanafu masowej komunikacji oraz jako medium nowej sztuki, jednego ze sposobów
am'srycznej wypowiedzi.

Posługując się terminologią współczesnych językoznawców

G'

Lakoffa

i \{. Johnsona' mozemy przYąć, żę ndio,iako kanał masowej komunikacji, me.
dium przeży.wające na początku )Cil wieku swoisty renesans, musi zakłada ć rozurrrienie jako motywację dziaŁań człowięka i jego relacji z otoczeniem.

Mit obiektywizmu odzwierciedla ludzką potrzebę rozumienia świata zewnętrzn e g o' bez czego nie można skutecznie w tym świeciefunkcjonować. Mit subiekry.

lvizmu skupia się na wewnętrznych aspektach rozumienia, na tym' co dany człowiek
uznaje zaznaczące i co nadaje wartośćjego życiu. Mit doświadczeniowy utrzymuje, ze
lłzględy te nie są z sobą sprzeczne.

Możliwy jest zatem taki punkt widzenia, że oba te aspekty, ,,współpracując''
z sobą, dadzą efekt pozywny, który określiŁbymz jednej strony jako odrealnienie,

.wnośćz dosłownością. .. nowego stylu gry scenicznej (metoda Stanisławskiego). w której drobne wydarzenta z zycia ukażą się na pierwszym planie i w monumentalnych wymiarach. to. w sposób znaczący zmieniĘ. ''to' co prawdziwe. . co prozaiczne.esej radiowy''. a idea.. nawet wtedy. (. zmian tempa życia. Nie potrzeba zmiany wrodzonej natury rzeczy (. domagający się uzewnętrznienia. . z drugiej zaśjako.izmy.mitologizacja faktu''. dziŁo wyŁącznie o budowanie jejjednego skrzydła. Już. które zostaĘ do radia przystosowane (zob. mając wpływ na ewolucję i powstanie nowych gatunków.globalnej wioski'' Macluhana stawiała dobrze poinformowane.. Żeby zrozumieć genezę tego medium. na dwudziestowiecz- ny przeŁom w świadomościodbiorców spojrzeć na|ezy od jeszcze innej strony: jawi się on jako konsekwencj a rozwoju techniki. siadał także foniczny walor.) . kaz satelitarny dźwięku i obrazu oraz szeroko pojęta technika cyfrowa..) Procedura pole. że metaforę przede wszystkim na|eily usłyszeć' zanim się ją . na etapie powstawania zrębów estetyki i filozofii radiawyraźniezaznaczyŁa się skłonnośćtego medium do posługiwania się metaforą. mocno tkwiącego w ''przedstawianej'' rzecz}wistości' Trawestując powiedzenie teoretyka E. którąprzyniósł )oil wiek.. gdzie i jak szybko ukaże się ich najnowszy tekst. .. krakowskiej awangardy czy poznańskiego .filozofię'' radia.Wracając jeszcze do terminologii Lakoffa i Johnsona' warto podkreśIić.zobacz1i. Balcerzana. który _ jak chcą teoretycy futuryzmu. felieton..Zdtoju. radionowela). że mit doświadczenio-y _ przyjmując perspektywę człowieka jako częściotoczenia. a wszystkie .pisze ortega y Gasset. ' . a zwłaszcza prze. Dla autorów nieobojętne będzie zatem. ksztaŁtowania się nowego modelu aktora (nadawcy) i widza (odbiorcy).... '' _ napisze Tadeusz Peiper w jednym ze swoich manifestów. \Tystarczy odwrocić wartośćmodelu i stworzf sztukę. Takie spojrzęnie na rzeczrvistość jest podstawowym kryterium wyrózniĄącym gatunki ściśleradiowe or^z te wywodzące się z gatunków funkcjonujących w innych mediach. Hasło konstruktywizmu w sztukach plastycznych i architekturzebędzie inspirowało twórców literatury. że swoisrym antidotum na zagubienie człowieka w świeciestĄ się (po fazie fascynacji techniczną stroną zagadnienia) media elektroniczne.ll. wygrało z tym. koniecznościzapanowania nad coraz większą liczbą inform acji. możemy stwierdzić. a symbolika i figuraty.Maszyna wkroczyła do sztuki. Rewolucja techniczna w mediach. gdy cho... . _ będzie po.uwiarygodnienie fikcji''. głoszącna modłę romantycznąpochwaĘ jego zmysłów i uczuć * wychodził naprzeciw niesionym nieuchronni e PrzezXX wiek zagtozeniom cywilizacyjnym' \rarto zauważyć. go człowieka w centrum zdarzęń. z tym. a nie wyizolowanego bytu. co poetyckie... połącząsię' aby co teatralne''. 6enologia i retoryka dziennikarska 302 .

rrvmieniając Prousta..świata przedstawionego'' w dziele radiowym (takich jak głos rucora. mówi o treści podświadomych'2. musi iorównać kroku innym dziedzinom sztuki.. collage. jaka prowadzi od realitej .. inspirator i twórca nowej kry'tyki literackiej we Francji.natu. a literatura' malarstwo i muzyka zostĄąuwolnione od uczuć osobisrych. Joyce.a.aznalaz}a V.. co w jej przypadku' jeż. Radio _. La radio cette incomme.. Ortega podaje ptzy|<Łady anaIogicznych zjawisk w lite. pozwolić odgrywać główną rolę w życiowym dramaciel. co można tŁumaczyć jako unikanie j niezauwńanie rzeczywistościprzez artystów. o którym mowa' byŁ reakcjąwszyst. s. oznaczawyrzeczęnie się własnej istory..n\'' oa _ *infrarealizm''. Aslan. =enia bądź przetworzonym' czyli swoisty konstruktywizm czy _ jak chce Orte=. 301 ga Po plostu na tym' aby sprawom marginesowym.Varszawa 1980.. Następuje zejście ponizej poziomu określającegonaturalną per- spekrywę. 306..film dźwiękov.słu3:. sytuacji możliwe jes t rozwiązanie następujące: podążanie w kierunku twoautonomicznych dzieł radiowych. ie przełom.z soczewką w rę:i]trostruktuty życił. ::oze ortegi za prawdziwą.j ciech Markiewicz. 'm ]nE. za: o.feature. Gomeza de Ia Sernę.. cyt./. fr. \il/porównaniu z innymi sztukami medium dźwiękowe zna]du)esię w sytuacji rwiątkowej co najmniej z dwóchpowodów. które nie zwracĄąuwagi.. 3achelard.ł.. .światz dźwieków. Ciekawe. . do przezwycięzania realizmu eliminuje istotną cechę sztuki radiowej.iliilFFt r--):rega y Gasset. daje szansę ujawnienia podświadomości.\Iar- . Sztuka.widowiska słuchowego'' (stąd określenie .o. dotykających samej materii dźwięku: Tlr *-atrsnvę . oLre' ślającfunkcję sztuki radiowej i jej wkład w dwudziestowieczny przeŁom kulturalny.=e. kich dziedzin sztuki przeciwko naturalizmowi.znrch elementów. Termin ten dośćtrafnie oddaje drogę. efekt akustyczny. Gaston Bachelard. Reuerie :-i et radio.Wo. opartych wyŁącznie na dźwięku .\w ten sposób sztuka radiosię na rozdrozu. jak twierdzi ortega. Abtor w wiehu. z drugiej strony.stycznej' stwarza możliwośćdotknięcia spraw nieczesnej go uchwytnych. w którym głos ludzki wrażenie realizmu czyni tak silnym' że i autorowi. i słuchaczowi trudno v"yzwolić się od realnego świata. Po pierwsze.. Dehumanizacja sztuhi i inne eseje. że ten nurt n'':*::lł rv radiu wiele dzieł autotem atycznych.aisko'') powstaje . muzyka) do srworzenia takiego kontekstu dla tych ele:::rtórr-... Zbyt wielki w radiu nacisk realistyczną daje w efekcie jĄ przeŁamanie i badanię .powszedniego reportazll.e|i uznać diag.posnci' przedmiotu. \wagę tego stwierdzeniazrozu''komunikowaniu miemy. Obecna dotąd w sztuce realna rzeczryist'ośćustępuje miejsca metaforze.by nie opatrzono jej etykietką konserwaryzmu.r-. tendencja sztuki współ. specyfika przekazu radiowego wymaga pewnego zagęszczenia materii atq. te'. ulega .dehumanizac)i'.n. ze zamiast realisrycznego . gdy sobie uświadomimy.

doświadczenie esteryczne (autor).technik radiowyc}i' (Pod. polityka (nadawca i odbiorca). Dokonaj my zatęm. 6. Kłaków 2002. Materia wiersza' sama z natlry akustyczna.uniwersalnym'. 6enologia i retoryka dziennikarska 104 z i formowaniem się słów poprzez zagadnienia dotyczące . wie o nich więcej. \7. dziej syntetyczny napisała Hanna Krall.... ze wszystkich po- dyskrecji winnościreportera3. Okazuje się. Najtrudniejsza.. . wskazując jednocześnie dwie wźnę dla gatunków radiowych cechy: Mroczne sekrety duszy zastrzezone były dotąd dla literatury pięknej..]. zapewniĄąc sprawom z natury ulotnym i pozor- nie błahym trwĄ bytw dziejach kultury. rytuał (nadawca i odbiorca). by. 3. chodzi o to. doświadczenie esteryczne (nadawca).zago'. uwzględniaj ąc powyzsze sugestie oruz Przytoczoną wcześ. 5.do. rtźne. Ujmując rzeczinaczej. niej perspekrywę Lakoffa i Johnsona. Zaborczości reportażu towarzyszy zatem sztuka i rezygnacji fpodkr. że można o nich pisać i reportaze. zostaje tu poszerzon a o dźwięod problemów związanych narodzinami języka kową materię świata. Schodów się nie pali.obrazem'' spodarowania'. o metodzie twórczej tego ostatniego w sposób najbar. który ptzywołuje.. łeczno-psychologicznych aspektów najnowszych . być może. Miasto ghsów) do spo. komunika cja międzyIudzka i wzajemne zrozumienie (nadawca i odbiorca). zestawienia czynników generujących typowe dla medium radiowego gatunki: 1 .fonosfery. uczynić. Obszar między rzeczywistościąa jej antenowym domaga się. niz ma Prawo nam opowiedzieć..M. samorozumięnie (nadawca lub autor). Poszerzając reportaz o nowe obszary' Tochman uprzy- tomnił mi zachłannośćtego gatunku. 2. Hanny Krall czy \Wojciecha Tochmana. Pisząc o autenrycznych osobach. Dorychczas była to wyłącznie domena Iiteratury. 4.szepty Dreter Kuhna). J \Tochman . co daje w efekcie liczne gatunki z pogtanicza: między klasycznym słuchowiskiem a reportażem radiowym czy tez reportażem a słuchowiskiem poeryckim. Thki charakter ma twórczość Ryszarda Kapuścińskiego. (Wyspa ghsów.ll.

Zrozumienie nieodzowne.nia niezbędna do nawiązania kontaktu (Jacobson) i komunikacji może da. polega na wyrażeniu stanowiska wobęc faktów na ich rzeczowe) ana|izię oraz fachowej ocenie. Jako forma dialogu z odbiorcą jest obliczony na przekonanie go o słusznościi wiarygodności opinii zawartej w wypowiedzi. oftzymamy obraz radiowej odmiany takich form i gatunków jak: wypowiedź. L"koff. Przy dostatecznej elasryczności spojrzenia na światoruz Przy pewnej dozie szczęścia.. założ'enia.dialogu'' z odbiorcą. o czym można bezpiecznie rozmawiać. wywiad. \7 radiu powinien być wykonywany Przez auto. Metaforry w nasz!771 życiu..wytazając go przy uzyciuwspólnego języka.. W. dodajmy. zarówno nadawca' jak i odbiorca powinni zadbać o tryb czy płaszczyznę porozumienia. kiedy to . M. . w przypadku .szącharakterysrykę o sugerowa ne przezHannę Krall dyskrecję (chodzi o sposób wypowiadania się) i rczygnację(dramaturgia prowadzenia narracji).iedna osoba przekazuje innej ustalony' jasny komunikat. odpowiadając na pytania: kto? co? gdzie? kiedy? dlaczego? po co? .ypowiedź radiowa jest podstawową kategorią . 259 . Tak jak informacja. umiejętności i wyrozumiałości można osiągnąć wspólne zrozumieniea. Należy unikać czytania Przez autora. Johnson. gdyŻ znacznie obniza to jego wiarygodność. a jedynie ser. 105 . wartości itd. debata.. Varszawa' 1988. choć niekoniecznie dziennikarza (w tym przypadku powinien mieć formę an. ponieważ w głosie jest zapisana istota osobowości. Zawierajednak maksimum subiekrywizmu.wać rozmaite efekty. Uzupełniwszy powyż.światz dżwięków'.obecności'' na antenie.. Radio -.medium bez wvarzt'.Wojciech Markiewicz. fozmowa' komentarz. v4ywiad i dębata to gatunki. informacja.na biało".. ra. polegające na negocjacji znaczenia oraz metaforze przewodu: Wazne znaczenia nie dają się komunikować zgodnie z metaforą przewodu. Lakoff i Johnson podpowiadają tu bardzo przydatne metody komunikacji. któreŁączy obęcnośćinterlokutora na zywymplanie. K0l. Rozmowa. .lUNtKAtJA I WZAJEtlNE ZR0ZU|1tENtE Mając zazwycza1 do czynienia z wielką różnorodnościądoświadczeń kulturowych. a ptzede wszystkim osobisrych. )akim jest radio. wisy wykonuje się w radiu . Ko. Jako formy antenowego dialogu z odbiorcą powinny być otwarte na a G. tenowej wypowiedzi). a obie strony mają caŁą niezbędną wiedzę.jak możemy zakomuni- kować doświadczenia nieznane rozmówcy lub jak możemy snvorzl wspólny obraz.jest formą kontaktu. \W decydujących momentach następu je negoi1aćsaznaczeniai wówczas stopniowo stwierdzamy' co mamy wspólnego. czyli bezosobowo i bez interpretacji. mentafz' jako gatunek opietający się na informacji. zwŁaszcza ze wyobraź. s.

ll. Stanowią one podstawę radiowego reportażu. narodowej encyklopedii feature 'A Feature Anthology" autorstwa Flora Steina (RTE. .. oraz radiowego reportażu literackiego.elastyczności doświadczeniowej''. Jest to. Każda z wymienionychwyżej odmian tego gatunku posiada jednak kilka cech wspólnych. Zwraca!ąjednak uwagę na koniecznośćrozwijania u autorów . zwŁaszczajego odmia. co najważniejsze.Jady zastosowania tego elementu można zna|eźć w między. SAl.z notatek flmowego dokumentalisty. .|t]Rt]ZUl..rozwoju myśli''.nieustannej konieczności postrzegania izycia za pośrednictwem metafor alternatywnycti'. Dublin 1990). a w twórczości antenowej . ny zwanĄ feature. mimo iż ma on charakter radiowego eseju historycznego. naIezy zwrócić uwagę na ten ich typ. \Tarszawa 1985.. tylko na jej '. Ciąg przyczynowo. dobumentufabuIaryzowanego. Karabasz. Heideggera oznacza stwarzanie faktów PoPrzez nazywanie rzeczy dramaturgia polega tu nie na . który nazwałbym osobistymi. trwający caŁe życie. '. co według M. interpretacji odpowiedzi. 92-93. Próba definicji w wymienionym gatunku nastręcza zwykle sporo trudności. Bez f bcji . 6enologia i retoryka dziennikarska 306 jego obecność (prowadzący jest tu bowiem dodatkowo przytomnym rzecznikiem odbiorcy). nazywania rzeczy ma charakter substancjal. czy tzw. teatru naturalnego. Klasyczne przy|. s. ''mowy ne.stopniowym odkrywaniu przez słuchacza5 .nie od rodzaju. procęs Permanentny. Moderacja polega tu na właściwymsposobie stawiania pytan oraz.lIENIE Mając nieustannie na uwadze wrodzoną naszemu językowi i wyobraźni skłonnośćdo tworzenia metafor.skutkowy debaty oraz jej logika pol egająnatworzeniu przez dziennikarza właściwej bez tworzenia dramaturgii sporu. . eseju naukowego. cĄi utrwalonych w dźwięku fragmentów rzęczywistości) sposób opowiadania. poniewaiL niezaLęż. sekwencji (tzw. Oto one: narracja jest tu próbą opowiadania za pomocą dźwiękowych faktów. jak twierdzą Lakoff i Johnson. Stopień zastosowania w ich utworach me5 K.sumy'' wypowiedzi.o-tonów.feature'' w polskim ptzekJadzie tŁumaczy się go jako reportaż.i''... gdzie obok sĘnnych w Europie'' (1973) Petera 'Dzwonów Leonharda Browna autor wymienia prace radiowe Rene Farabet (Atelier de Creation Radiophonique) i Kaye Mortley.

obrzędowo lpodkr. jących ową cechę jest niewątpliwie bezpośredniapodległośćtekstu rytuałowi [podkr. jest opisywany przez Michała Głowińskiego w jego kolejnych książkach styl mołry. Nasuwa się zatem spostrzeżenie. Głowiński.]' co uniemożliwia opuszczenie formuł nie wnoszących żadnych informacji..Podwieczo rekprzy mikrofonie". jakże mocno obecnego w języku radia.Z'yP.przypadku mamy do czynienia z paradoksem' gdyż wymagana dla tego gatunku nieobecność autora staje się zarazem jego intensyrvną obecnością'choć niekon tecznie flzyczną (głosową).Wojciech |'1arkiewicz. \7. il * fr fi 107 . Jest to szczególnie widoczne' jeśliporówna się . zebędące kiedyś tradyĄą polskiej radiofonii radiowe kabarety (.a metafory osobiste stają się czynnikiem identyfikującym autora z kulturą narodową. tów pisanych nowomową' co tłumaczy się nie tylko stosowaniem w nich techniki perswazyjnej.] nieodzownych7. miennym przyWadem tego samego zjawiska. RYTuAŁ Zjawisko to w twórczości antenowej powstaje zazwyczaj nieformalnie i spontanicznie' Tiudno jednak nie zauwazyć.. Radio -. cĄi języku mówionym. rywnośćantenową' przedstawicieli radiofo nii niemięckich i angielskich. 296_297. zunifikowanego aspektu naszego doświadczenia.Kurierek''.Zapraszamy do Ti"ójki''). spełniając go. \Varszawa 1996. ale.. \w przypadku rych ostatnich typ narracji wykonlwanei ze szcze- góinym humorem. \(4M. że w opracowaniach dotyczącychklasyfikacji gatunków i formatów radia brytyjskiego komedia jako wyznacznik gatunkowy zĄmuje wyjątkowe miejsce6. s. ze prĄmując rozumienie rytuału jako powtatzĄącego się. nie od regionu.M.Trzy po trzy''. Szczególnie dobitnie dochodzi to do głosu w felietonach Rytuały oraz Wiel. Moua w stanie oblężenia 1982_1985. przydĄemy naszym działaniom struktury i znaczenia' Eliminujemy rym samym chaos i przypadkowość.. by tak powiedzieć. kie redundancje: Spotęgowana redundancja jest jedną zbardziej charakterystycznych właściwości teks... Jednym z czynników Potęgu. i . A' Crisell. . oparte na językov'rym humorze.świot z dŹwiękÓw tafor alternatywnych jest tak wysoki.. mimo .. sować nazwę feature poetycki. a ostatnio .ak. w dużym stopniu '. Charakterystycznę. są przykładem opisywanej tu rytualizaĄi' od.ulotności''mediu'm' stawia odbiorcę w kręgu kultury wysokiej. 7 M. Understandingraźa. London_NewYork 1994. \7 . niezaIez. . traktowany Przez autorajako styl bycia. którą określićmożna jako wbijanie do głowy. że śmiałomożna by w tym przypadku zasto- ty.

Perfekcja montażu cyfrowego spowodowała przezwycięzenie ręalizmu na ruecz naturalizmu w radiowych gatunkach artystycznych (reportaż.pozarealnynt''. . Eenologia i retoryka dziennikarska 308 \7 powyższym cytacie chodzi tylko o to. zu' owe metafory powstają. moż. 2 grudnia. Przyszło mi dziśdo głowy. \7łaśniedzięki radiu' medium .. społecznego i ekonomicznego język jest sferą. by uchwycić zjawisko. a struktura ta wiąże się ze wszystkimi naturalnymi wymiarami naszego doświadczenia. s. gdziejęzyk jest podstawowym i jedynym środkiem wyra. Metafora jest nie tylko sprawą językuJest sprawą struktury pojęcio. który mówi wprost. gdzie widoczne sąkażdy postęp i kazdazmiana. w informacji zaśutwierdziła odbiorcę w przekonaniu o przewadze . słuchowiska Srereofobia K.. Radio stoi więc u pro.. awyklucza inne. do których każdy twórca ma Prawo' zdolne są spowodować nowe rozumienie. gu wszelkich zmian. autora książki o języku III Rzeszy: Rok 1935. dźwięku itd. Podobnie jak technika kwadrofonii (zob. \farto jednak uwzględnić obawy Mieczysław Porębskiego.Itedyńskiego). Stereofonia niewiele tu zmieniła.iakość w dziedzinę twórczości radiowe|. Niezależnie od kontekstu politycznego. nie wykluczając koloru. Kazda dziedzina sztuki wybiera niektóre wymiary naszego doświadcze n ia. kształtu.bez obrazu.jest obszarem. udoskonaliła jedynie odbiór. że nigdy dysproporcja między siłą a bezsilnością czlowieka.audycja naźływo. Dziennik t933_1945.. Choińskiego i loaadrofoniaI. czyli stotzyć nowąrzęczywistość. wej. 'pamięć''. Próby przeniesienia doświadczeń filmu do radia orazdoskonalenie montażu jedynie wzbogacają to tradycyjne medium.. twotząC nowe mody. Kraków 1999. Znamiennazatem jest konkurencyjność radia i telewizji na początku XXI wieku.ż'e nowe metafory.. Klemperer. zjawisko rytua|izac)i mozebyć zwii' zane z rypem stacji bądź audycji (zob' audycje religijne).realnego'' nad '. poprzednią rzeczywistośćzanegować. Jedynie technika cyfrowa wniosła nową. gdyiLw rypie programu . . gdzie istnieje swoista niełatwo zatem. OII5WIADtZENIE ESTETYiZNE t]RAZ Nt]WE TEIHNt]LT]GIE PtĄmując punkt widzenia strukturalistów Lakoffa i Johnsona. \rarto w tym momen.5|. a nie epokę.ll. między wiedząludzką a głupotą nie była tak ogromna jak obecnies. że: 8 V. sfuchowisko).emy załoĘć. cie zacytować Victora Klemperera.

.Wojciech l'|arkiewicz. J. Podmiotem-przedmiotem. innymi słowy: podmiotem obdarzonym fikcją. Radio .dosłowne nie. Fargier. mogą ukrywać pewne aspekry rzeczywistości. który być może nie spowoduje pojawienia się całkiem nowych gatunków radiowych.'znajdujemy się w obszarze całkowitej względności''' Co to oznaczadla radia? Dźwięk jest podmiotem w takim samym stopniu jak przedmiotem.264..wolność. w pewnym sensie akto.Anioł obrazu ryfrowego''. dzł. choć niewątpliwie będzie miałwpłyrv na modyfikację dotychczas istniejących. Możemy się przesĘszeć. 326_327. .degraduj ącąrzeczywistość. Sztuka a informacja.Kraków |997.. niezależnośćekonomiczna. jak i akrywności. Przypadek i jednocześniekalkulacja10.. mozemy stracić pewne fragmenry bo je za$usĄ nieoczekiwany hałas.komplikuje'' technika cfrowa. Zdolnego do komponowaniawraz z innymi innego obrazu. oprac. Pt] LITYKA Na koniec aspekt.jakie stwarza' powodują. wła. (. A. s. Jak sfusznie zauwaiają Lakoff i Johnson: . Metaforyczne pojęcia:. bezsensowną pracę fizycznąi umysłową w przemyśle społeczeńst'w rozwiniętych czy też. mogą ukrywać pewne aspekty rzeczylvistości''.. dz. wolnictwo w wielu innych krajach świata''l1. definiując ich przyczynęjako szum9. w: Pejzaże audiowizualne.I(aków 1986.') \r przypadku urny możemy być mniej więcej pewni. czegośnie dosłyszeć. odbiór informaĄi przypomina czasem grę losową.) Specjaliści od sposobów łącznościpierwsi zwrócili uwagę na konieczność uwzględnienia zaHócęń odbioru. którą zakŁadazawód aktora. gdyż możliwości.równość.'. Dzięki nowej technologii . ze obraz czy dźwiękwykonany tą techniką. rem.Ślepe akceptowanie tych czy innych metafor może ukrywać .światz dźwięków. Iityczne i ekonomiczne wyrażane są w terminach metaforycznych i jak wszystkie inne metafory. jakzauwazaJ'. s' 36. jaką w nią włożono.ideologie po.. 9 l0 M. Sprawę dodatkowo '.. że kulę wyjmi emy z niĄ taką. przekazaną poprawnie.-P. Porębski. Inaczej jest z kanałem akusrycznym. Z ową skłonnościązarównodo pasy'wności. Gwóźdź.. O idealne warunki raczej tu trudno. Lakoffi M..P Fargiex jest w takim samym stopniu podmiotem.. jak i przedmiotęm. Johnson. 109 .. (. s. Nigdy nie możemy być pewni' że informacj a przekazana nam przez medium elektroniczne jest informacjąprawdziwą. cyt. rr G.

mimo zaufania społecznego do .. inaczej mówiąc: słów użytych do stworzenia programu .. nia się w kategoriach tworzenia arbitralnie dobranych symboli dźwiękowych . Pierwsza dotyczyć będzie telrstu radiowego.. 12 A. fora .. by opisać. ce radiowej stopień subiekrywno ściprzekazu.sztu' ki radiowej'' przymuję propozycję rozwiniętą i szczegół. Ha|Ia Bezghśny języh' \7edług Halla. czy szala przechyli się na stro- nę wolności. . \7 centrum uwagi znĄdzie się tutaj osoba dziennikarza radiowego. Józef Mayen) ogłaszany w latach 1927_1935. Zenon Kosidowski. Druga wiąże się ze sposobem wykonania.'zapowiadacza'' (dawniej spikera) czy prezentęra. Kraków fO06.na zywo.owo omówioną w Pracy Edwarda T. ków radia (Jan Ulatowski. czy też. określasię to mianem zaufaniapublicznego. że mamy do czynienia zkryzysem zaufania do mediów jako instytucji. Nie jest przy tym konieczne tłumaczenie relacji między zdarzenięm a symbolem..bądźw formię scenariusza. mając na uwadze.bądźw formie słów wy' powiedzianych . . Boyd.przeł. przede wszystkim na\ezy odnieśćdo nadawcy. jej naduzyvva.wne. który zdarzenie to wyraża. warto Przywołać terminologię pochodzącą z wypowiedzi i manifęstów teorety. czy kontroli12..ll. Meta. kultura jest komunikacją.ramówek'' nie trzeba udowadniać. Po)awiap się w nich sugestie i sformułowania... poziom tego zaufaniadecyduje o szacunku dla mediów. których przydatnościw epoce radiowych news-rllmów i . Sadza. w której wyznacznikiem jest istotny w sztu.po to.'. Dla uproszczenia nazwij.Z wszystkich dostępnych definicji kultury dla potrzeb .. co się v. który w pierwszym rzędzie odpowiada przed swoimi odbiorcami dem. s.wolności''' jak słusznie zauwazaA. 6enologia i reioryka dziennikarska lt0 Cieszący się dużą oglądalnościąte|ewizyjny program T\Ą{ ..27O. Uwagi te można by ująć w dwie grupy. wydaje się.wolności'' ma konotacje negat}. w którym będzie zmieruaŁ je) rozwój.. (.'interwenryjności'' mediów. By w pełni zaPrczentować gatunki specyficzne dla radia.rydarzyło lub mogło wydarzyć. Obecnie. czy dany nadawca wykorzystuje swoją wolnośćw odpowiedni sposób. Boyd' Dziennikarstwo radiowo-telewiz1ljne. . Pojęcie . jak ujmowanie procesu mówienia i porozumiewa. rodzi się na podstawie jego nasyce- nia autorskim . że niektóre z nich po)awiają się także w języku pisanym oraz innych mediach. co wytyczeniem kierunku.) Ów szacunek m oze się okazaćczynnikiem decydującym.A. a nie przed rzą- zaIeznie od tego.tekstem''. Nowa skala gatunków radiowych. a teoria komunikacji to nic innego.Szkło kontaktowe'' może być w równym stopniu ilustracją tego aspektu medialnej rzeczy'wistości. my go .ji.

ja'' jest bliska zeru. jego .. wygłosie (a więc intonacja wznosząCa' anty.niki'') oraz pulsujące tło dźwiękowe.. \7 radiowych gatunkach informaryjnych (informacja prosta. (complete messagĄ|3..Woj ciech lTarkiewicz. jest informacja prosta' cĄi zdanie pojedyncze. a dziennikarz oprócz funkcji informatora spełnia. transmisja). poPruez rozmowę z uczestnikami zdarzenia. odpowiadające na hipotetyczne pytania odbior..jak chce Hall. prakrycznie równy zeru' \7 informacji przekazywanej w serwisach będzie to . Hall.. w imię obiekrywizmu.informacyjnej poetyki'' radia są krótkie dźwięki w postaci mu(. źrc rozPoczęqr serwisem informacyjnym proces komunikacji trwa' a nawet musi ttwać znacznie dłużej(tygodnie' a nawet lata) .na osi''. relacja.. kiedy? Można je nazwać.świat z dżwięków..ciemne'') i za|eca się mówienie . Radio -.. .radiową wypowiedź''. nym. musimy zało zyć.unicestwienia''.skrótów'. Na przyWadw języku angielskim podniesienie głosu w zakończeniu frazybądźw tzw. możliwa dzięki systemowi cogodzinnych wiadomości i emitowanych co pół godziny. a nie opadająca. Bliska.. ledwie zdązy zaistnięć.\farszawa 1987. tzw.. cy: kto?.jd.wiadomość z ostatniej chwili''. 106. Jest to tzw. ści)jest dobry wówczx.. jak ton czy barwa. 111 ZaWada się' że radio to medium' w którym czas dzieIący zdarzenie od informacji o q. by uniknąć dezinformujących .na zywo. \w istocie jednak to nie sposób prezentacji ma tutaj decydujące znaczenie. w których autor dąlly do ukrycia swo.. s. gdy '3 E'T. \7 wynalazku ostatnich czasów.na biało'' nie daje lektorowi możliwości. Podobnie jakgazeta(dziennik) . Biorąc pod uwagę psychologię odbiorcy uwikłanego w kontekst poIiqlczny. która jest również częściąkulturowego kodu. Bezghśny jąyh. co?. w którym obecnośćautorskiego .. \7 słuchowiskach (teatr radiowy) dajy się do absolutnej i|uzji. PrzyĘadowa świadomośćhistoryczna nie jest prze. Elementami . gdzie _ jak w słynnej Wojnie światóea Orsona sfellesa czy w Le Dirigeable L 303 Martina Ro- _ światprzedstawiony jest rcdzajem transmis ji czy relacji .. sta wiedziami na fikcyjny tęmat. . kadenryjna) powoduje zamianętwierdzenia w pytanie. informacja poszrtzona.przekazem skończo. Uwagi te wydają się szczególnie istotne w odniesieniu do serwisów nocnych' gdyz prze.m zdarzeniu jest jak najkrótszy. która tworzy. cież lształtowana w kilkadziesiąt sekund. radiu interaktywnym. technika nałożenia: słuchaczy niepokoi się reportźowymi w formie lvypo. sprawozdanie.. społeczny i kulturowy.cenna rano..przeryw...zaśpiewóv/'. znaczenia nabiera intonacjawypowiedzi. niemal każda audycja jest reportażem z miejsca zdatzenia. wieczorem będąca już tylko makulaturą _ radiowy serwis (aktualnozyczn€1frazy dĘy do . kadencyjna. ponieważ czytaniewiadomości w sposób metaforycznie nazywany. gdzie?. funkcję jej współtwórcy' Jednostką podstawową. Dlatego w działachinformacyjnych radia preferuje się głosy raczej niskie (.oczyszczenia'' swojego głosu z tak indywidualnych jakości.

.telekonferencji". aby asystować w dialogu gospodarza i jego gości.tu''. Sądząc. znosi efekt chronologiczny. w których.. &.zdarzeń studyjnych''. którzy mówią.. To pierwsze zada. 15 R.felacji''.. idea . związana z procesami nadawania odpowied.. by . dz..w: Pejzaże audiowizualne. s.. . Scena zaśpowstaje po to. że . . \(M. w: Pejzaże audiowizualne. .opowiadania''. co słyszą inni. o którym mowa _ inaczej niiL w telewiz. abyśmy mogli sĘszeć to.. że jesteśmy nieustannie podłączeni do naszego ekranu i że nadajnik jest nieustannie podłączony do. Problem dziennikarstwa radiowe. język dziennikarza radiowego musi odzwierciedlać sytuację.tartł..tam'' i . Popularny. go polega na uwierzytelnieniu realnościzdarzenia. Cenne są natomiast tzw. tyką trybuny''la.i'' i by została zniesiona różni. przyp. mym momencie.gier informacyjnych'' można by nazwać skrótowo (co ważne dla dalszych rozwazan) za Michaelem Gheude'em . niego ksztahu. 195-21. wszystko mogłoby się potoczf w ten sposób ryIko wtedy.'poe.to sprawić.Restrukturyzacja mitu''.. Gheude. Publiczność jest coraz częściej obecna podczas tych zdarzen.. To jeden problem radia.studia otRartego". ca pomiędzy. jak w dobrze zrealizowanej sztuce' obowiązują zasady dramaturgii. Cenna wydaje się także uwaga Renć Bergera: \7 czasie. tak jak ludzię rozmawiają z sobą na '. Salon tworzymy po to. .. oto istota techniki radia i telewizjil'....czystej. .. nie . Przestrzeń w obrazie TV''. jest . w której pulpit lektora-serwisanta jest nieodzownym atrybutem informowaniai . podązając ślademzdarzenia albo _ lepiej . Gheude'a). Berger. gdzie czynimy to w kilka sekund z pomocą obrazu. \Tszystkie zdarzenia studyjne mogą być kombinacją trzech form wypowiedzi (według klasyfikacji M. Ponieważ program radiowy nie przedstawia obrazowo miejsca..ii. Dziśjest inaczej. często wykorzystywana .to kreacja . Drugi .wyglaszanid'..." s. q.iest formuła .. 109-1 12.tutaj''.r.w końcu powiedzieć można tak: telewiz)a [i radio. narzucała się sama.twarząw co dzień.radiowego foruni' czy .tam'' było ..y. w którym powstaje' nie widzimy też tych. Drugie .sprawozdania. gdy panowała hegemonia komunikacji językowej.... R. cĄi ciekawostki pojawiające się w serwisach niektórych stacji radiowych i telewiryjnych w porach późnowieczornych.g"ły opisanych vvyzej .rtarł. gdyby czas przestał istnieć.3.Podwójne spojrzenie. la M. Genologia i reioryka dziennikarska 31? widywane w rym przypadku mniejsze audytorium powoduje najczęściej lekceważenie opisanychwyzej reguł. gdzie obok wymienionej . michałki. . .salott'' i . Mogą one także występować w formie . kiedy dochodzi ono do skutku.: trybuna to nic innego jak sposób mówienia do słuchacza t..ź:ródła informacji. [podkr.].w rym sa.Tok szoli' Piotra Najsztuba i Jacka fakowskiego może być klasycznym przy|<Ładem po.] ... \(M..tuta.scena''.sztuki radiowej". Mamy tu do czynienia z paradolaem.ll..trybuny'' pojawiająsię .

ptzezmikrofod'. i Materiał\ z honferencj: Kulrurotwórcza Tischneą .. 16 J. nierozstrzygniętym gospodarki rynko. albowiem program radiowy za Martinem Heideggerem moktóry o"i. czy mówię . Nadawca... Radio -.ia.iami Procesu komunikacji jednak pamiętać.która nie zostaŁauformowana przez myki.zkimś.red' T' Leśniak.. Nie obiekrywny sens jest zatem istotny' intencji i poprzez nią dokonu.Ę to dzięki językowi radiowemu..Ncoeur.Woiciech lTarkiewicz. Mowa substancjalna wywieśćrozrlznienie języka mówione..gdyjego przekaz_wolnyodograniczeńbezpośrednie. w. zemy nazwac .-gdyzradioniejestjedyniesposobemutrwalefaktu w czasie). grupa docelowa)... Nadawca bowiem. 1997.tlkt.. mówiąc .o.|ecz którą. jest skierowany do okre...Istotą krofonu'(nie.1.do s ięz ne wyłaniają .go ią. Słuszżędopiero reakcja odbńrców nadaje tekstowi ważność nie zaturaia Ricoeur: nid.jaksięmówi. J.Istotnewięzireligijkonie z . gdzie jestem ja _ Łączeniatych trzech Poeryk. że proces łonej części publiczności (tzw. Jeżeli pominie się ten zasadniczy rys cz)owieka.. NaprzeciwlegĘmkrańcułańcuchainformacyjnego(odbiorca)mamydoczy. Sens bowiem ma tylko mówienie zwiąLn. ze nie wolno mu popeł.co''. można znaIeźćwpiaskul7. tekst pozostaje dyskursem wypowiedzianym Przez dyskursu' zredukuje się tekst do przedmiotu na. Dzięki owej je się przekaz wartości: To.P.... obź.można zdefiniować w taki sposób: kogośdo kogośinnego i o czymś.) To .. Musi podlega społecznym regułom .świgt z dżwięków....tehst. Potencjalny słuchacz radia jest czystą obecnością. (.*kceswówczas. nia lub 'Przeniesienid' nić... Rolaradiajakomediumopartegonasłowiemówionymza-wierasięwstwiermowy jest mowa istory''.ia mediów i znaczenie.a dorykamy miejsca. s.tn."di"i i językapisanego. nazywa.Jęz'!k. między p". rola rad. go. przez większośćnadawców nienia ze swoistym paradoksem.V1bórpism. lecz sposób podania sensu..wprowadzonePrzezPaulafucoeura..iąg".Tak oto słowal6.do mi.y'od Heideggęra można również (ny|. 103. musi pamiętać.. stwarza fakty.Siła słowd'.stwarzawięźmiędzymówiącymasłuchaczem.. języka.ko. z którego wyrasta siła goś.. 1o2-t03. (także publicznych). jak ka. l1l .jak' deryduje o tym.przeciw komuś'' czy .' jest tam. kierując się zasadami *. dzeniu Heideggera: .. Kraków |7 P.'mową substancjaln{'.\7arszawa 1989' s... tury tj' do rzeczy.nościąpodmiotu mówiącego.Pojęcieto. interpretacja..jaił'. intencja. Radio' Szanse i u1zwania. Gawlik. autor programu.błęduabsolutyzacji''..dopuszczania i wyklucza- odd"i"Ę*".J.

uzupełnię je terminologiąz dziedziny masowej komunikacji . sytuacji''19. Niektóre z nich mogą i muszą pojawić się w radiowym kanale informacyjnym.co nie leży.. słownych środków wyrazu' o czymprzypomina trafnie Mieczysław ńorębski:' Różnego rodzaju przejęzyczenia.ll. Zatem nadmierne i kosztowne rozwlekanie pruekazuinformaryinego w celu zapewnienia mu wysokiego stopnia prekorektywności (uniknięcie szumu informaryjnego) okre. . Zalecasię skupianie się na jego wa. Laskowicz. Za'sadąnajwazniejsząw tekście radiowym jest ekonomizacjasłowa. nastroju. wierzą w przysĄ sukces. że cytat ten może być pomocny dla szuĄących rozwiązań progra- mowych dyrektorów radia publicznego..według Ula. o ile szum inform acyjny i prekorektywność stanowią realne zagrozeniadla radiowego kanału informacyjnego. 105. s.dźwiękową . moim zdaniem. Należy jednak pamiętać. ' trzymania uwagi odbiorcy na słowie (tak jak w przypadku prasy czy ksiąpki). konfiguracje odnajdywane w liniach dłoni. dla których w językunormalnym nie ma miejsca2o.. i pogardzając współczesną pub- licznością.lfynika ona z braku obrazu. Poznań 1983.. ani w interesie dziennikarzy pisząaJch. s. niemożności za. Słowo w radiowym tekście musi być skondensowane. w rozkładzie kart' widzenia i halucynacje . znaki kreślonena niebie przez lot ptaków.intermedia'' '. .. Współczesna teoria badań literackich za granicą.. K.. s.słowa wypowiedziane we śnie.ani radiowców. bo informują nas o nadziejach. go właśniealtorzY którzy nie troszczą się o czytelnika. w oszołomieniu.d. Gdyby przyvrołać w tym miejscu semiologiczny schemat Romana Jakobsona2'./O. że proces komunikowania niesie z sobą sporo nierypowych poza. przez ruchy gwiazd. to redund ancja czyni z anteny gazetę.z uPorem były i są uważane za przekazy istotne.y'. 8-9' 20 M. Świat za drzwiami. Podniecone słowa proroków i święrych.35_36. Vydaje się. KOW Iy. (. 6enologia i retoryka dziennikarska 314 do znaczenia tekstu [i wszelkiego przekazu. lorach pojęciowych i emocjonalnych. jasności Dla wywodu można by się ''stenograln tu posłużlpojęciami z teorii literatury: Pars ?ro toto (synekdochą) . Są nimi rzeczywiście. rzeczywiście wy1rywają. fI Zob.] należy bowiem to. to l8 19 tmże. warfy dla nieskończonej |iczby czytelników i tym samym dla interpretacji.bełkot pomylonych.. ślasię tu terminem redundancji. oczekiwaniach. wzbogaconą o krasomówcze . w ekstazie.) Dlate. IGa. Antologia. Sposobem przedstawi ania rzeczywistości w radiu jest myśli. elementu podstawowego w filmie czy w telewizji. Porębski. towskiego _ czy e|ipsą. że jest on ot. . \MM. potrzebach i lękach. natomiast by sformułowania teoretyków radia zabrzmiaĘ współcześnie. red' H' Markiewicz.

. Nadawane w niektórych stacjach pro1ramy z telefonem (phonein) nieco odciĘyĘ prowadzącego w tej roli.konwersacji''. tYP humoru. Poniewa.. jeszcze inny podczas .serwis informacyjnt'. mozna za. 315 większośćz zasugero... wy . takie jak natura i sposób jego uĄ. .medium niewidomym'.ii'' czy. że cecha . w którym nadawca i odbiorca funk.współzawodnictlvie''. Crisell. która pruez jakiśczasbyŁalekcewa. iona przez stacje radiowe.cznej i metajęzykowej można by więc odnieść takie wymagania stawiane dziennikarzom radiowym. medium)23 czy .Vrocław 1972.interaktywnego.tekst''. Należy unikać. 3.. Coraz częściej. . w których . Dziennikarzradio.. Understanding radio.. będąc jednocześnie kreacj ą przestrzeni akuty cznej. .dyskus. in. cjalnym odbiorcą. Cechą wyróżLniającąradiowy kanał informaqjny jest na Pewno fakt..pauzowanie''22. vtyjąwszy.awizualności'' określiławszystkie jego cecĘ pochodne. ale fFm samym zuboiyĘ jego radio. gdyż nadawca jednym banalnym pytaniem: 'Jak się państwo czują?..'przyległościami''). relacje rozmówca-rozmówca oraz odległościwszystkich osób od mikrofonów' Konfiguracia ta bowiem stanowi również swoisty. uulazyćpróbykreowaniath..iest - go rozmówców.. komunikuje się z milionami odbiorców \M tym samym czasie i na odległość.wanychprzezMieczysława Porębskiego elementów można by przypisaćfunkcji fatycznej i metajęzykowej aktu komunikacji. a cĄ jego wysiłek skupia si ę navtrzymaniu kontaktu z poten. . . \farto podkreślić\M tym miejscu prymat radia nad innymi sposobami komunikacji.interpersonalne'2.wania. czy (blind .ż radio zwane jest często ...Wojciech Markiewicz' Radio -. wa postaci poŁączonazmontażem pozasłownych elementów fonosfery''. cyt. 23 A. czyIiprzestrzeni. . na|ezy zdać sobie sPrawę z tego. jak. polegają na właściwymtozmięszczeniu w studiu prezentera i jesji mikrofonów . wy koncentruje się bowiem wówczas na kodzie (cĄi języku ze wszystkimi jego . dz. s.szczególnie w programach rypu ... tzn' takie. który umożIiwia istnienie sensu informacji i który musi być zrozumiaĘ zarówno dla f2 M.mówiące gło*y'' zdająsięprzypominać fotografie bez tła. ie języka to medium .bez możliwościwidzenia się nawzajem.nasilanie tonalności i modulacji mov't'. Do funkcji faq... Uwzględnić przy tym naleiy.indywidualizacja głoso..sytuacji współpracy''. sYtuacji sterylnych.szczerość i naturalność wypowiadania tekstu''... o dzieb radiowyrn.. czyli kontekstu.. które _ wyjąv{sry t-1p i rodzaj uzytych do emi.świot z dźwięków.. Th perspektywa określa Pewne techniki studyjne.negocjacjacti'' . Inny układ Przestrzenny naIezy zastosować podczas '.. Rozważania pierwszych teoreryków radia uwzględniają wszystkie niemal aspekty procesu komunikacji. za\einię od rodzaju audycji. a częściowo także zakres eksploatowanych tęmatów. \7 radiowym kanale informacyjnym funkcjonuje jeszcze inny rodzaj tozumienia kontekstu. cjonują w dużej bliskości. Chodzi tu o kontekst informacyjny.Kniów.światemza drzwiami.. poza)ęzykowy kod. ny przy..w1'wiadzie.

s.y. Jaki nastrój) |ub czy kod jest zrozumiaĘ (Wszystko jn. co jąotaczana antenie (informacje uzuinne programy: '. czyli stadium rodzenia się programu..zapisanej''.k".dziś nawiązujem\ do q. diagramó1v czy nawet fotografii. Preql. StaĘ bądźwykreowany kontakt n^i^*. lub W nadmiarze zajęć trudno.nd information)za..r). |<leiyś te|ewizy1|rwa.. sprauę poruszlm! w późniejszym programie itd. i"t". ną. na programu (on air promotion).t..wno ściprzekazu.) ko. po"b"*i" go swoistej mitJogii i przypomina formą i zawartościąpierwszą próbę syiuaryjną w teauzę'Przy konstruowaniu programu radiowego należ:y pamiętać.q..kontelśt'' w rozumieniu nłrórców programu rad. ..- lamże.r..realność'' danej stacji radiowej oraz zatrudnionych w niej dzienn ikarzy (Dziękuję.. kontekst radiowy (antenowy) podanej informacji. instytricja).w ranach cyklu 1l-ełniajace.' * ko.go z potencjalnych słuchaczy (Mlśb. dziśPrasową. igu. Kontekst ten rozumiany jest jako . .ió* stworzyć sfuchaczowi możliwośćpowrotu w dowolnym momencie do in1udycji formacji ..ewnęttzną (offair promotion).y. baczenia pomocnych czasami w odbiorze programu zestawień.. nasi|a1ąca się wraz ze zb|iiLaniemsię godziny emisji..jat znaleźć czas na radio).ńt ten jest natychmiast zauwźany. " nia.bezosobowość''słowa pisanego. \7 mediach ''Pfzestrzenny. Należy więc przezpowtórzenia niektórych .Konieczne jest także wprowadzenie do programu pewnej |iczby zwiotów używanychprzez dziennikarza.). Sam musi być również na swój sposób obrazowy.ll.'. 3. co oznacza. nia kulis''. rysunków..r' musiał stać kazdy z nas. czy ów kontekst funkcjonuje (/aka dziś pogoda?.tzez radiowych prezenterów.zując.ąw rad.pokazyta. że zrualazł sĘ Part w naszym ?r0- gramie. by sprawdzić.g-. jak i odbiorcy zewzg|ędu na ich blisko śćfizycznąlub dlatego.osiągnąć' określ"jąc ko ndyc)ę gościa jako j. pomysł . 6enologia i retoryka dziennikarska 315 nadawcy. dzielnica.hlu Z. co się traci.y możliwościzo.. jak mówiliśm\ wcześnkj wprogramieX. \7 dużym stopniu przyczyniŁa się do tego telewiĄa. Y '. Mimo trudności zĄłyłpan d. go jo radia powoduje zanik .otrzeć do naszej stacjiitd').iowe. reportaż) orazwyraźnego adresu (wizerunek odbiorcy).intensy. do którego odnosi się informacja (region. \7 ty- komunikat miejscu należy wspomnieć o częstych nadużyciach i przekraczaniu granic nie rylko formy.. ż'e łączy się jąz reklamą z.E.r... go' warto przytoczyć trzy moż|iwe jego rodzaje: kontekst pozaradiowy. \Vażnym elementem strategicznym musi być w tym przypadku reklama wewnętrz. że nie przeszkodzĄ Panu korki na ulicy X. \fymienić trzeba równocześnie minusy radiowej komunikacji: brak obrazu powoduje konieczność uwzględnienia wewnątrz informacji wizerunku nadawcy (relacja.. nie dając odlio. cĄi to. ale i dobrego smaku p. miasto. Można również ten efek.. że dzielą oni doświadczenie czywiedzę o przedmiocie (bachgrou. która zbyt intensywnie eksploatowała w ostatni. Przeniesieni.ń .iu dopeł.j'..

Ślepotd' radia ma swoje ewidentne plusy. \Vażnym eta.. \7 podtekście rych zjawisk tkwi potencjalny konflikt między działami radia wykonującymi zadania Programowe a działami zajmującymi się reklamą i marketingiem. Istnieje więc realne niebezpie- czeństwo stworzenia radia publicznego bez publiczności czy tez osiągnięcie sukcesu rynkowego kosztem rezygnacji z obowiązków publicznych. a także pozwoli zapobiec sytuacji. czyli potencjalnego odbiorcy. Innym niż według kryterium formatowego podziałem stacji radiowych jest ich klasyfikacja na podstawie stosunku do audytorium. Z powodów pozaiiterackich tylko w niewielkim stopniusprzy1aonamasowej komunikacji. \7pły* na rynek zleceń reklamowych mogą mieć również stacje uczestniczące w nim pozornie (finansowane z abonamentu). Uczestnicząc w rynku zlęcen reklamowych. 317 . \7 ostatnich latach jesteśmyświadkami dynamicznych .miejscu na|eĘ zauważyc brak literackich oryginalnych tekstów napisanych specjalnie dla radia.' . który otrzymaŁbodzieczewnętrzny. O intens}rvności wszystkich procesów odbioru decydowała na pewno psychologia percepcji. Jednak radio czyni to w najszerszym zakresie. Należy tylko stworzf ten rodzĄ gry z odbiorcą. cĄi subiektywnym odczuciu wrażenia pochodzącego od innego zmysłu niż ten. Nie bez znaczenia jest tu poziom i jakośćkonkursów antenowych. zebrać pewną Iiczbę ptzykładów i dać podstawę do reinterpretacji powyzs.skrzynki kontaktowe'. ich cechą jest coraz większe podporządkowanie i związekstrategii programowej ze strategią marketingową. Dokładna analiza potencjalnych zainteresowań reklamodawców może być sposobem na unik. by zasugerować określony materiał pojęciowy.światz dźwięków.lfspólną przemian polskiej radiofonii. Radio zzałożeniajest medium elastycznym i tolerancyjnym. Chodzi jedynie o to (jak w dobrze pomyślanym procesie dydaktycznym). gdyŹ pozwala słu. sprĄa1ące kontynuacji programu w formie listów. że tylko radiu przysługuje miano medium działającego nawyobrłźnię. Stopień elastyczności zaIezny jest od zmianw technice nadawania i słuchania.od odbiorników lampowych do tranzystorów. Radio -. go. nięcie konfliktu. Powyższych uwag nie nalezy rozumieć w ten sPosób. \7 ty. miksów (czyli skrótu myślowego) radio rozwijawyobraźnię. powinniśmypamiętać o literaturze.choć dziśnieco zarzuconym _ pomysłem byĘ kilkanaście lat temu radiowe .. opierająca się na zjawisku synestezji.|arkiewicz. Obraz dźwiękowy odwołuje się bowiem do naszego doświadczenia iyciowe.zychzdarueń akustycznych. wszystkie stacje walczą o jak największąIiczbę sŁuchaczy.. Ciekawym . chaczowi na równoczesne wykon1rvanie innych czynności.Wojciech l. \7 epoce cyw|rizacjiobrazków i ko.. SzczegóĘ radiowego procesu komunikacji musi stwarzać sam odbiorca. chawek do głośnika. która pełni tu funkcję ogniwa pośredniego. które prowadziły od słu. w której program stacji ogranicza się do aktualnych możliwościi zainteresowań dziennikarzy. Mając dziśdo czynienia w rudiuz bodźcami działającymi na nasz wzrok (mimo wszystko!) i dźwiękowymi bodźcami pobudzqącymi nasz słuch.

. aktywnego.. odzwierciedlĄący tę samąopozycję. przystępność i stosunkowo niska cena odbiornika. .. . samotnych odbiorców.. które ... chania . ostatnio również przystanki komunikacyjne i stoki narciarskie) wpĘwa na kształt Progfamu (konieczne częste nawroty słowne i powtłzenia). oznaczałazwrot w kierunku indywidualiza. angaizując się) i hear (słyszeć.dźwięko.*a1 p. Dlatego radio..po. wyróźzniaradio dominujące Qlredominate).og.. cji: radio jest adresowane do pojedynczych. od którego pochodzi polski . i radio pełniące funk- tzw. place targowe..fo.szum tła''). od woli słuchającego). gdyz nieustarr. Podstawa klasyfikacji rożnych typów radia widoczna jest choćby i konstrukcję w zakresie znaczeniowym angielskiego słowa broadcast (cĄi: rozszerzać coś.. by uruchomić wszystkie mecha- nizmy odbioru' muszą zostać na swój sposób odrealnione. na któĘ po jednej stronie znalazłoby się słuchowisko jako gatunek operująry v..ll. naturszczyków. Ślad zjawiska. 6enologia i reioryka dziennikarska 318 pem rozwoju jest wykorzystanie niskiej częstodiwości (FADE M).uchowiska jako partytu. (first hearing)..riko."ń.nie cję służebną(subordinate).iusz to rodzaj partytury do odegrania.w kazdym radiowym przekazie musi istnieć tzw. Inny podziaŁ. wa tapeta'') czy background noise (.1ą 1.. warstwa mitologiczna .L.1 ambitnego. po drugiej zaś _ gatunki będące prostą informacją bądź naniej się opierające li. Scenariusz sł. szetzyć. Słowo to określa i.serwis'' (zob.reportaz i słuchowisk o. nie)alęż. Mimo że rad'io jest sztukąprzekazywania maksimum trcści zapomocą pierwszego .dźwiękówkam i.p .t..yŁącznie^fik.słuchaczt'. mielibyśmy do czynienia ze skalą.. V angielskich słowach określających funkcję słuchacza i stopień jego zaangaź:..rfrontowany przez słuchaczy z gatunkami czysto inform acyjnymi.grd' (od angiel- skiego słowa plaL)."..coś L . przekazy. i Mniej lub zupełnie nie będą angażowaĘ naszej uwagi. Rewolucja. headlines).łvać coś pod specjalny adres).^i.ąsię Qisteners) więc gatunki wymagające uważnego. uznawane jest na rynku zabardzie1ambitne' Całkiem inny typ to radio. przekazĄe porcję dźwięku. najlepiej ciągłego (od początku do końca) słu.o-mentArie." *y-"g" rozwinięcia.. Gatunki umieszczonę po drugiej stronie skali.. \Xz radiu posiadającym . którą spowodowało pojawienie się radia przenośnego az drugiejsffony . choć badania szacqąjego publiczność na miliony. ryp radia: serwisy muzyka). nastawione głównie na rozryrvkę. a jako gatunek antenowy . o które nam chodzi. proza artystyczna."di" --. audyjadokumentalna. programy typu acoustic walĘaper(dosł. radio towarzyszącebądź .owania widoczna jest różnica: listen (słuchać.. . Możliwośćodejścia od odbiornik aw każ.uwiarygodnienia".. i'y..nadaje. pozwa|ającna równoczesne konywanie innych czynności.ch. sklepy..i. znajdziemy takżę w słowie: serue (podawać)..r:adiotła'.dej chwili bądź słuchanie radia pozamieszkaniem (samochód.. Gdyby spojrzeć na radiowe gatunki pod kątem jakości i ilości informacji w nich zawatq. z udzia- łem tzw. niepozbawionej waloru literackiego).impulsu. . które .rii l.

czyli fragmenty tekstu umieszczone pod obrazkiem. studyjną kreacją. na|eiy mieć na uwadze. gdyz mit. zebez tej warstwy byłby on w ogóle niemożliwy.Mitologie codzienności''.dająca efekt zbędnej ilustracyjności. gest. dźwięk nagri.idenryfikacji''. Na podkreśIenie zasługują również niektóre funkcje dźwięku w radiu: dźwięk jest nieodzowny zewzg!ędu na treśćinformacji (np' ruch uliczny a ochrona śro. ukierunkowując nasz mechanizm porozumiewania się. znać prymat słowu nad dźwiękiem). zyku radia dochodzi do głosu podobny kod jak ten. powrotu do tego. co juizostaŁo opowiedziane dźwiękiem. . DziaLa tu zasada . dźwięki mają charakter extended signi. który przejawia się w sposobie łamaniagazeĘ. a tym samym rai1onalizacji. przerywnikach. Teoretycy procęsu masowego komunikowania twierdzą. V pruekazach radiowych i telewizyjnych przestrzeń fizyczna Poprzez koniecz. nizm jak w .. fotografią.. Dźwięki zewsze muszą poprzedzać słowo. .. .. że ucho fawszę uwierzy w to' czym je sprowokujemy. fication. dium. tak jak w teatfze słowo musi być go wyjaśnići skomentować. capti.którą mamy do przekazania. dowiska). czołówkach programów..ważność''osoby rozmówcy). Mechanizm przekazu jest tu bowiem taki sam jakw przekazie radi owyrn:dźwĘk'Fko+ondensaeja] iod całkowitej werbaIizacji. mają _ znaczęniowo tozszerzyć.wiedzę ludzkości''. a sam przekaz staje się bardziej sugestywny i przekonujący.wa 797O.. 319 na kształt . Częstym błędem początkujących radiowcówjest zmiana tej kolejności. tzn.ons.w tym przypadku należy jednakptzy. \7 mowie dźwięku schodzi on na dalszy plan.wany jest poza studiem (np. są celowo wzmocnione ' rozszętzone i przedłużone.Varsza. czasem rozszerzoneprzezdziaŁanie. zwyczĄach i nawykach naszych słuchaczy.. który zawiera w sobie . I choć w radiowej pracy często opieramy się na . rysunkiem. Podobną funkcję spełniają w artykułach prasowych wł.. \7 ten sposób w ję. ujęciach na fotografii.. 25 R.Wojciech arkiewicz.kliszacli'' stereotypach..rozszyfrowywaniu" metafory: radio podobnie jak metafora .świot z dŹwiękÓw. . wprowadza do każdego przekazu tzw kod uniwersalny' wy- ruźnie inny niż konkretna treść. wl tegoz... która jest warunkiem skuteczności radia jako me. reklamówkach. dźwięk służyuwiarygodnieniu rozmowy (nie może być ona w żadnym wypadku jedynie sztuczną. u|<ładzie nagłówków. na billboardacbz5.taką rolę odgrywa dźwięk we wszystkich zwiastunach. ze względu na .doświadczenia pokoleri'.muzyki idei''.fotogenice wyb orczej.. Radio -. ny w niej udział autora informacji łatwiej staje się własnościąwidza czy słuchacza. Barthes. Mit i znak.daje do myślenid'. Działa ru taki sam mecha.

njlch.New York-London iork-ńndon l 994. (Jstawa o radiofonii i tehwizji.. Sadza. o dziele radiouryn. poznan 1994. 1984. l987. niak. Kaziów M.". Między manipulacj7 a poznaniern.."ł:.P Gawlik.red... Y. Londyn 1993. i I .red. 9...yzwania. 1972. |tro... t<'"ka* tpso' Radio. A. Dzienniharstuo radiowo-teleuiz1ljne' Technihi tworzenia prograrnów infrrrrlaEj.\farszawa Ę.. M. \( Pisarek.Wrocłau. New Hall E. change ryour Crisell A. ptzeŁ. Kraków 1997. Leś. Szanse i u. Komentarz. BIBLIt]6RAFIA BBC Producers Guidelines. IGaków 2006. T. Sobczak J.zowski Porębski M. IGaków 2006.| terninologii nedialnej. Sztuka a informacja.!7arszawa 1991. J..Materiały z honfernĘi .Kulturotwórcza rola radia. (Inderstanding radio.. Bezgbśny jęzryk. Świat za drzwiami.Poznań' |983' M. Boyd A.T. Laskowicz K. Change your uoice...