Wojciech Markiewicz

RAt]l0 -,,śWlAT Z nŹwlĘKÓW''

Renesans radia jako SZTUKI PRZEKAZU ma swoje źródłow,,upodmiotowieniu'' te,i
formy masowego komunikowania. \WywierĄąc
- jakkażde medium * głęboki wpływ
zarówno na życie jednostek, jak i całych społeczeńsw nie odcina się od tego, co wnosi
w ich życie literatura i soc.jologia. Przeciwnie: rworząc nowe gatunki, dąży do wzmocnienia przekazu Poprzez dźwięk i konkuruje rym samym z niezwyiJ.e sugetywną, wciąż
wzbogacaną formą przekazu obrazowego.

Miejsce sztuki radiowej w procesie przemian zachodzących w kulturze od przełomu XIX i )C( wieku, które wśród kryryków sztuki zyskĄ miano ,,rewolucji ann.naturalistycznej,,,wyznaczajądwie dary: rok 1B95 (narodziny filmu niemego)
oraz rok |927 (pierwszy fi|m dźwiękowy). .w ty- bowiem czasie, jako następ-

srwo oddzielenia w myśIeniutwórców ,,sfery obrazu'' od ,,sfery dźwięku'', naro.
dziĘ się zręby estetyki radia. Dzięki nim obowiązpvać będą az do czasówwspółczesnych dwa równoprawne sposoby traktowania radia: jako specyficznego kanafu masowej komunikacji oraz jako medium nowej sztuki, jednego ze sposobów
am'srycznej wypowiedzi.

Posługując się terminologią współczesnych językoznawców

G'

Lakoffa

i \{. Johnsona' mozemy przYąć, żę ndio,iako kanał masowej komunikacji, me.
dium przeży.wające na początku )Cil wieku swoisty renesans, musi zakłada ć rozurrrienie jako motywację dziaŁań człowięka i jego relacji z otoczeniem.

Mit obiektywizmu odzwierciedla ludzką potrzebę rozumienia świata zewnętrzn e g o' bez czego nie można skutecznie w tym świeciefunkcjonować. Mit subiekry.

lvizmu skupia się na wewnętrznych aspektach rozumienia, na tym' co dany człowiek
uznaje zaznaczące i co nadaje wartośćjego życiu. Mit doświadczeniowy utrzymuje, ze
lłzględy te nie są z sobą sprzeczne.

Możliwy jest zatem taki punkt widzenia, że oba te aspekty, ,,współpracując''
z sobą, dadzą efekt pozywny, który określiŁbymz jednej strony jako odrealnienie,

' ...Wracając jeszcze do terminologii Lakoffa i Johnsona' warto podkreśIić. mocno tkwiącego w ''przedstawianej'' rzecz}wistości' Trawestując powiedzenie teoretyka E. w której drobne wydarzenta z zycia ukażą się na pierwszym planie i w monumentalnych wymiarach. dziŁo wyŁącznie o budowanie jejjednego skrzydła. ''to' co prawdziwe.esej radiowy''. nowego stylu gry scenicznej (metoda Stanisławskiego).wnośćz dosłownością. Dla autorów nieobojętne będzie zatem. a nie wyizolowanego bytu.pisze ortega y Gasset. felieton. . Takie spojrzęnie na rzeczrvistość jest podstawowym kryterium wyrózniĄącym gatunki ściśleradiowe or^z te wywodzące się z gatunków funkcjonujących w innych mediach. a wszystkie . to. a idea. połącząsię' aby co teatralne''. głoszącna modłę romantycznąpochwaĘ jego zmysłów i uczuć * wychodził naprzeciw niesionym nieuchronni e PrzezXX wiek zagtozeniom cywilizacyjnym' \rarto zauważyć. ... 6enologia i retoryka dziennikarska 302 . którąprzyniósł )oil wiek. \Tystarczy odwrocić wartośćmodelu i stworzf sztukę.mitologizacja faktu''. krakowskiej awangardy czy poznańskiego .filozofię'' radia. na dwudziestowiecz- ny przeŁom w świadomościodbiorców spojrzeć na|ezy od jeszcze innej strony: jawi się on jako konsekwencj a rozwoju techniki. . że metaforę przede wszystkim na|eily usłyszeć' zanim się ją . zmian tempa życia.. Hasło konstruktywizmu w sztukach plastycznych i architekturzebędzie inspirowało twórców literatury. gdzie i jak szybko ukaże się ich najnowszy tekst. radionowela). ksztaŁtowania się nowego modelu aktora (nadawcy) i widza (odbiorcy). a zwłaszcza prze.globalnej wioski'' Macluhana stawiała dobrze poinformowane.. z tym. _ będzie po. Balcerzana.uwiarygodnienie fikcji''. . Już. mając wpływ na ewolucję i powstanie nowych gatunków.izmy..Maszyna wkroczyła do sztuki.. ...Zdtoju. co prozaiczne.ll. wygrało z tym. Rewolucja techniczna w mediach. z drugiej zaśjako. który _ jak chcą teoretycy futuryzmu. (.zobacz1i. możemy stwierdzić. w sposób znaczący zmieniĘ. że mit doświadczenio-y _ przyjmując perspektywę człowieka jako częściotoczenia. '' _ napisze Tadeusz Peiper w jednym ze swoich manifestów.) . nawet wtedy. siadał także foniczny walor... koniecznościzapanowania nad coraz większą liczbą inform acji. domagający się uzewnętrznienia. a symbolika i figuraty.. co poetyckie. Nie potrzeba zmiany wrodzonej natury rzeczy (. go człowieka w centrum zdarzęń.. Żeby zrozumieć genezę tego medium. które zostaĘ do radia przystosowane (zob.) Procedura pole. że swoisrym antidotum na zagubienie człowieka w świeciestĄ się (po fazie fascynacji techniczną stroną zagadnienia) media elektroniczne.. na etapie powstawania zrębów estetyki i filozofii radiawyraźniezaznaczyŁa się skłonnośćtego medium do posługiwania się metaforą. kaz satelitarny dźwięku i obrazu oraz szeroko pojęta technika cyfrowa. gdy cho.

znrch elementów. muzyka) do srworzenia takiego kontekstu dla tych ele:::rtórr-.stycznej' stwarza możliwośćdotknięcia spraw nieczesnej go uchwytnych. rrvmieniając Prousta../. i słuchaczowi trudno v"yzwolić się od realnego świata. \wagę tego stwierdzeniazrozu''komunikowaniu miemy.by nie opatrzono jej etykietką konserwaryzmu. =enia bądź przetworzonym' czyli swoisty konstruktywizm czy _ jak chce Orte=. Sztuka. które nie zwracĄąuwagi. Gaston Bachelard.świata przedstawionego'' w dziele radiowym (takich jak głos rucora. dotykających samej materii dźwięku: Tlr *-atrsnvę . ze zamiast realisrycznego .z soczewką w rę:i]trostruktuty życił. inspirator i twórca nowej kry'tyki literackiej we Francji. jaka prowadzi od realitej .natu.dehumanizac)i'. Radio _.iliilFFt r--):rega y Gasset. o którym mowa' byŁ reakcjąwszyst. 301 ga Po plostu na tym' aby sprawom marginesowym. 3achelard.Varszawa 1980. do przezwycięzania realizmu eliminuje istotną cechę sztuki radiowej..r-. cyt. Aslan. opartych wyŁącznie na dźwięku ..powszedniego reportazll.. oLre' ślającfunkcję sztuki radiowej i jej wkład w dwudziestowieczny przeŁom kulturalny.. Joyce. tendencja sztuki współ. \il/porównaniu z innymi sztukami medium dźwiękowe zna]du)esię w sytuacji rwiątkowej co najmniej z dwóchpowodów..\Iar- .widowiska słuchowego'' (stąd określenie ..światz dźwieków.e|i uznać diag. daje szansę ujawnienia podświadomości.. . specyfika przekazu radiowego wymaga pewnego zagęszczenia materii atq. te'. Gomeza de Ia Sernę. Następuje zejście ponizej poziomu określającegonaturalną per- spekrywę. Reuerie :-i et radio. że ten nurt n'':*::lł rv radiu wiele dzieł autotem atycznych. musi iorównać kroku innym dziedzinom sztuki.feature. fr. oznaczawyrzeczęnie się własnej istory.film dźwiękov. gdy sobie uświadomimy. s.n\'' oa _ *infrarealizm''. co w jej przypadku' jeż. Ciekawe.ł. co można tŁumaczyć jako unikanie j niezauwńanie rzeczywistościprzez artystów. Abtor w wiehu.Wo.=e. kich dziedzin sztuki przeciwko naturalizmowi.n. Po pierwsze. sytuacji możliwe jes t rozwiązanie następujące: podążanie w kierunku twoautonomicznych dzieł radiowych.aisko'') powstaje .o. . Obecna dotąd w sztuce realna rzeczryist'ośćustępuje miejsca metaforze. w którym głos ludzki wrażenie realizmu czyni tak silnym' że i autorowi.j ciech Markiewicz..aznalaz}a V.. ::oze ortegi za prawdziwą. pozwolić odgrywać główną rolę w życiowym dramaciel..posnci' przedmiotu.\w ten sposób sztuka radiosię na rozdrozu. efekt akustyczny.. 'm ]nE. mówi o treści podświadomych'2. ulega .. z drugiej strony. Dehumanizacja sztuhi i inne eseje. 306. a literatura' malarstwo i muzyka zostĄąuwolnione od uczuć osobisrych. Ortega podaje ptzy|<Łady anaIogicznych zjawisk w lite. Zbyt wielki w radiu nacisk realistyczną daje w efekcie jĄ przeŁamanie i badanię . La radio cette incomme. Termin ten dośćtrafnie oddaje drogę. za: o. collage.. ie przełom.słu3:. jak twierdzi ortega.a.

ze wszystkich po- dyskrecji winnościreportera3. rtźne.. Schodów się nie pali. polityka (nadawca i odbiorca). niej perspekrywę Lakoffa i Johnsona.. samorozumięnie (nadawca lub autor).do. łeczno-psychologicznych aspektów najnowszych .. że można o nich pisać i reportaze. uczynić..fonosfery.. Dokonaj my zatęm. by. wskazując jednocześnie dwie wźnę dla gatunków radiowych cechy: Mroczne sekrety duszy zastrzezone były dotąd dla literatury pięknej. Kłaków 2002. uwzględniaj ąc powyzsze sugestie oruz Przytoczoną wcześ. . Najtrudniejsza. 6.uniwersalnym'. chodzi o to. wie o nich więcej. Obszar między rzeczywistościąa jej antenowym domaga się.technik radiowyc}i' (Pod. (Wyspa ghsów. zostaje tu poszerzon a o dźwięod problemów związanych narodzinami języka kową materię świata. o metodzie twórczej tego ostatniego w sposób najbar. Dorychczas była to wyłącznie domena Iiteratury. Ujmując rzeczinaczej. Materia wiersza' sama z natlry akustyczna. 3. \7. który ptzywołuje. 4. co daje w efekcie liczne gatunki z pogtanicza: między klasycznym słuchowiskiem a reportażem radiowym czy tez reportażem a słuchowiskiem poeryckim. dziej syntetyczny napisała Hanna Krall.zago'. rytuał (nadawca i odbiorca). 2. 6enologia i retoryka dziennikarska 104 z i formowaniem się słów poprzez zagadnienia dotyczące . Thki charakter ma twórczość Ryszarda Kapuścińskiego.obrazem'' spodarowania'. 5. niz ma Prawo nam opowiedzieć. Okazuje się.M.ll.]. Hanny Krall czy \Wojciecha Tochmana. doświadczenie esteryczne (nadawca).. komunika cja międzyIudzka i wzajemne zrozumienie (nadawca i odbiorca). Poszerzając reportaz o nowe obszary' Tochman uprzy- tomnił mi zachłannośćtego gatunku. zapewniĄąc sprawom z natury ulotnym i pozor- nie błahym trwĄ bytw dziejach kultury. doświadczenie esteryczne (autor). J \Tochman . być może. Miasto ghsów) do spo.. zestawienia czynników generujących typowe dla medium radiowego gatunki: 1 .szepty Dreter Kuhna). Zaborczości reportażu towarzyszy zatem sztuka i rezygnacji fpodkr. Pisząc o autenrycznych osobach.

fozmowa' komentarz. zarówno nadawca' jak i odbiorca powinni zadbać o tryb czy płaszczyznę porozumienia.iedna osoba przekazuje innej ustalony' jasny komunikat. kiedy to .lUNtKAtJA I WZAJEtlNE ZR0ZU|1tENtE Mając zazwycza1 do czynienia z wielką różnorodnościądoświadczeń kulturowych. s. Varszawa' 1988. a jedynie ser. wisy wykonuje się w radiu . M.światz dżwięków'.jest formą kontaktu. Zawierajednak maksimum subiekrywizmu. \W decydujących momentach następu je negoi1aćsaznaczeniai wówczas stopniowo stwierdzamy' co mamy wspólnego. w przypadku . polegające na negocjacji znaczenia oraz metaforze przewodu: Wazne znaczenia nie dają się komunikować zgodnie z metaforą przewodu. ra. Radio -. Tak jak informacja. wartości itd. K0l.. choć niekoniecznie dziennikarza (w tym przypadku powinien mieć formę an. zwŁaszcza ze wyobraź.wać rozmaite efekty.nia niezbędna do nawiązania kontaktu (Jacobson) i komunikacji może da. o czym można bezpiecznie rozmawiać. .ypowiedź radiowa jest podstawową kategorią . czyli bezosobowo i bez interpretacji... ponieważ w głosie jest zapisana istota osobowości. Zrozumienie nieodzowne. W. któreŁączy obęcnośćinterlokutora na zywymplanie.szącharakterysrykę o sugerowa ne przezHannę Krall dyskrecję (chodzi o sposób wypowiadania się) i rczygnację(dramaturgia prowadzenia narracji). mentafz' jako gatunek opietający się na informacji. L"koff. debata. odpowiadając na pytania: kto? co? gdzie? kiedy? dlaczego? po co? . tenowej wypowiedzi). 259 . Jako formy antenowego dialogu z odbiorcą powinny być otwarte na a G. )akim jest radio.wytazając go przy uzyciuwspólnego języka.dialogu'' z odbiorcą. a obie strony mają caŁą niezbędną wiedzę. Należy unikać czytania Przez autora. 105 . Ko.na biało". Przy dostatecznej elasryczności spojrzenia na światoruz Przy pewnej dozie szczęścia. Rozmowa. a ptzede wszystkim osobisrych. Jako forma dialogu z odbiorcą jest obliczony na przekonanie go o słusznościi wiarygodności opinii zawartej w wypowiedzi. v4ywiad i dębata to gatunki. polega na wyrażeniu stanowiska wobęc faktów na ich rzeczowe) ana|izię oraz fachowej ocenie. założ'enia..jak możemy zakomuni- kować doświadczenia nieznane rozmówcy lub jak możemy snvorzl wspólny obraz. Uzupełniwszy powyż. Metaforry w nasz!771 życiu. oftzymamy obraz radiowej odmiany takich form i gatunków jak: wypowiedź. . umiejętności i wyrozumiałości można osiągnąć wspólne zrozumieniea... Lakoff i Johnson podpowiadają tu bardzo przydatne metody komunikacji. Johnson.obecności'' na antenie. gdyŻ znacznie obniza to jego wiarygodność.medium bez wvarzt'. informacja.Wojciech Markiewicz. wywiad. \7 radiu powinien być wykonywany Przez auto. dodajmy.

. Klasyczne przy|. Bez f bcji . . nazywania rzeczy ma charakter substancjal. cĄi utrwalonych w dźwięku fragmentów rzęczywistości) sposób opowiadania. a w twórczości antenowej . teatru naturalnego.nie od rodzaju.elastyczności doświadczeniowej''. interpretacji odpowiedzi. Moderacja polega tu na właściwymsposobie stawiania pytan oraz. \Tarszawa 1985. Każda z wymienionychwyżej odmian tego gatunku posiada jednak kilka cech wspólnych.skutkowy debaty oraz jej logika pol egająnatworzeniu przez dziennikarza właściwej bez tworzenia dramaturgii sporu. Dublin 1990). oraz radiowego reportażu literackiego.feature'' w polskim ptzekJadzie tŁumaczy się go jako reportaż. .o-tonów. '. zwŁaszczajego odmia. gdzie obok sĘnnych w Europie'' (1973) Petera 'Dzwonów Leonharda Browna autor wymienia prace radiowe Rene Farabet (Atelier de Creation Radiophonique) i Kaye Mortley. Karabasz. . 92-93. który nazwałbym osobistymi.. naIezy zwrócić uwagę na ten ich typ. 6enologia i retoryka dziennikarska 306 jego obecność (prowadzący jest tu bowiem dodatkowo przytomnym rzecznikiem odbiorcy). SAl.Jady zastosowania tego elementu można zna|eźć w między..sumy'' wypowiedzi. dobumentufabuIaryzowanego. co według M. Ciąg przyczynowo. tylko na jej '. czy tzw. mimo iż ma on charakter radiowego eseju historycznego. Heideggera oznacza stwarzanie faktów PoPrzez nazywanie rzeczy dramaturgia polega tu nie na . Stanowią one podstawę radiowego reportażu.rozwoju myśli''. Oto one: narracja jest tu próbą opowiadania za pomocą dźwiękowych faktów.ll.i''. narodowej encyklopedii feature 'A Feature Anthology" autorstwa Flora Steina (RTE.lIENIE Mając nieustannie na uwadze wrodzoną naszemu językowi i wyobraźni skłonnośćdo tworzenia metafor. jak twierdzą Lakoff i Johnson. poniewaiL niezaLęż. procęs Permanentny.|t]Rt]ZUl. Jest to. ''mowy ne.stopniowym odkrywaniu przez słuchacza5 . co najważniejsze. eseju naukowego.. Zwraca!ąjednak uwagę na koniecznośćrozwijania u autorów . s. sekwencji (tzw.nieustannej konieczności postrzegania izycia za pośrednictwem metafor alternatywnycti'. Próba definicji w wymienionym gatunku nastręcza zwykle sporo trudności. Stopień zastosowania w ich utworach me5 K. trwający caŁe życie.. ny zwanĄ feature.z notatek flmowego dokumentalisty.

.. traktowany Przez autorajako styl bycia.ulotności''mediu'm' stawia odbiorcę w kręgu kultury wysokiej.Zapraszamy do Ti"ójki''). jących ową cechę jest niewątpliwie bezpośredniapodległośćtekstu rytuałowi [podkr. ze prĄmując rozumienie rytuału jako powtatzĄącego się. 296_297. \w przypadku rych ostatnich typ narracji wykonlwanei ze szcze- góinym humorem. Jednym z czynników Potęgu.Z'yP. cĄi języku mówionym. rywnośćantenową' przedstawicieli radiofo nii niemięckich i angielskich. Jest to szczególnie widoczne' jeśliporówna się . nie od regionu. s. miennym przyWadem tego samego zjawiska. są przykładem opisywanej tu rytualizaĄi' od. zebędące kiedyś tradyĄą polskiej radiofonii radiowe kabarety (. il * fr fi 107 .świot z dŹwiękÓw tafor alternatywnych jest tak wysoki. jest opisywany przez Michała Głowińskiego w jego kolejnych książkach styl mołry. RYTuAŁ Zjawisko to w twórczości antenowej powstaje zazwyczaj nieformalnie i spontanicznie' Tiudno jednak nie zauwazyć. a ostatnio .przypadku mamy do czynienia z paradoksem' gdyż wymagana dla tego gatunku nieobecność autora staje się zarazem jego intensyrvną obecnością'choć niekon tecznie flzyczną (głosową).. Charakterystycznę.Trzy po trzy''. A' Crisell.M.. 7 M. ale.Podwieczo rekprzy mikrofonie". Nasuwa się zatem spostrzeżenie. zunifikowanego aspektu naszego doświadczenia.. sować nazwę feature poetycki. London_NewYork 1994... oparte na językov'rym humorze. \7 . którą określićmożna jako wbijanie do głowy. że śmiałomożna by w tym przypadku zasto- ty. Radio -. mimo .]' co uniemożliwia opuszczenie formuł nie wnoszących żadnych informacji. kie redundancje: Spotęgowana redundancja jest jedną zbardziej charakterystycznych właściwości teks. niezaIez. Głowiński.Kurierek''. Szczególnie dobitnie dochodzi to do głosu w felietonach Rytuały oraz Wiel.. . w dużym stopniu '. tów pisanych nowomową' co tłumaczy się nie tylko stosowaniem w nich techniki perswazyjnej.] nieodzownych7.. \Varszawa 1996. by tak powiedzieć. że w opracowaniach dotyczącychklasyfikacji gatunków i formatów radia brytyjskiego komedia jako wyznacznik gatunkowy zĄmuje wyjątkowe miejsce6. i . jakże mocno obecnego w języku radia. \(4M.ak. Moua w stanie oblężenia 1982_1985.a metafory osobiste stają się czynnikiem identyfikującym autora z kulturą narodową. \7. przydĄemy naszym działaniom struktury i znaczenia' Eliminujemy rym samym chaos i przypadkowość. obrzędowo lpodkr. spełniając go.Wojciech |'1arkiewicz. Understandingraźa.

gdzie istnieje swoista niełatwo zatem. między wiedząludzką a głupotą nie była tak ogromna jak obecnies. Perfekcja montażu cyfrowego spowodowała przezwycięzenie ręalizmu na ruecz naturalizmu w radiowych gatunkach artystycznych (reportaż. 'pamięć''.audycja naźływo.. Klemperer. wej. a struktura ta wiąże się ze wszystkimi naturalnymi wymiarami naszego doświadczenia. Znamiennazatem jest konkurencyjność radia i telewizji na początku XXI wieku. cie zacytować Victora Klemperera. gdyiLw rypie programu . \rarto w tym momen. że: 8 V. który mówi wprost. . Choińskiego i loaadrofoniaI. Przyszło mi dziśdo głowy. poprzednią rzeczywistośćzanegować. autora książki o języku III Rzeszy: Rok 1935.. czyli stotzyć nowąrzęczywistość.jest obszarem. Stereofonia niewiele tu zmieniła. Podobnie jak technika kwadrofonii (zob. gdzie widoczne sąkażdy postęp i kazdazmiana.pozarealnynt''.Itedyńskiego). kształtu. by uchwycić zjawisko. nie wykluczając koloru. . zjawisko rytua|izac)i mozebyć zwii' zane z rypem stacji bądź audycji (zob' audycje religijne). Kazda dziedzina sztuki wybiera niektóre wymiary naszego doświadcze n ia. awyklucza inne.. Próby przeniesienia doświadczeń filmu do radia orazdoskonalenie montażu jedynie wzbogacają to tradycyjne medium.ż'e nowe metafory. sfuchowisko). w informacji zaśutwierdziła odbiorcę w przekonaniu o przewadze .iakość w dziedzinę twórczości radiowe|. twotząC nowe mody.emy załoĘć. do których każdy twórca ma Prawo' zdolne są spowodować nowe rozumienie.. OII5WIADtZENIE ESTETYiZNE t]RAZ Nt]WE TEIHNt]LT]GIE PtĄmując punkt widzenia strukturalistów Lakoffa i Johnsona.bez obrazu. zu' owe metafory powstają..5|. Dziennik t933_1945. Metafora jest nie tylko sprawą językuJest sprawą struktury pojęcio.realnego'' nad '. a nie epokę. Jedynie technika cyfrowa wniosła nową. \farto jednak uwzględnić obawy Mieczysław Porębskiego. udoskonaliła jedynie odbiór. Kraków 1999.ll. społecznego i ekonomicznego język jest sferą. \7łaśniedzięki radiu' medium . gdziejęzyk jest podstawowym i jedynym środkiem wyra. dźwięku itd. gu wszelkich zmian. 2 grudnia. s.. Eenologia i retoryka dziennikarska 308 \7 powyższym cytacie chodzi tylko o to. słuchowiska Srereofobia K. Niezależnie od kontekstu politycznego. że nigdy dysproporcja między siłą a bezsilnością czlowieka. moż. Radio stoi więc u pro.

definiując ich przyczynęjako szum9.'znajdujemy się w obszarze całkowitej względności''' Co to oznaczadla radia? Dźwięk jest podmiotem w takim samym stopniu jak przedmiotem. ze obraz czy dźwiękwykonany tą techniką. Johnson. wolnictwo w wielu innych krajach świata''l1. O idealne warunki raczej tu trudno. gdyż możliwości... Zdolnego do komponowaniawraz z innymi innego obrazu. w pewnym sensie akto.') \r przypadku urny możemy być mniej więcej pewni..degraduj ącąrzeczywistość. rem. że kulę wyjmi emy z niĄ taką. Możemy się przesĘszeć. s. który być może nie spowoduje pojawienia się całkiem nowych gatunków radiowych.Wojciech l'|arkiewicz. mozemy stracić pewne fragmenry bo je za$usĄ nieoczekiwany hałas. J.264. jakzauwazaJ'. rr G. Z ową skłonnościązarównodo pasy'wności.Ślepe akceptowanie tych czy innych metafor może ukrywać . dzł. mogą ukrywać pewne aspekty rzeczylvistości''.'.Kraków |997. jaką w nią włożono.. . Gwóźdź. 9 l0 M.światz dźwięków. czegośnie dosłyszeć. którą zakŁadazawód aktora. Fargier. A. Porębski. Iityczne i ekonomiczne wyrażane są w terminach metaforycznych i jak wszystkie inne metafory. wła. oprac. mogą ukrywać pewne aspekry rzeczywistości.-P. innymi słowy: podmiotem obdarzonym fikcją.dosłowne nie.I(aków 1986. Sprawę dodatkowo '.wolność. s... . s' 36... dz. w: Pejzaże audiowizualne. Podmiotem-przedmiotem. niezależnośćekonomiczna.równość. cyt.jakie stwarza' powodują. Nigdy nie możemy być pewni' że informacj a przekazana nam przez medium elektroniczne jest informacjąprawdziwą. Pt] LITYKA Na koniec aspekt.) Specjaliści od sposobów łącznościpierwsi zwrócili uwagę na konieczność uwzględnienia zaHócęń odbioru. Inaczej jest z kanałem akusrycznym. Metaforyczne pojęcia:. jak i akrywności. Lakoffi M. (. Przypadek i jednocześniekalkulacja10. (.P Fargiex jest w takim samym stopniu podmiotem. Dzięki nowej technologii .Anioł obrazu ryfrowego''. Sztuka a informacja. przekazaną poprawnie. 109 . 326_327. jak i przedmiotęm. Radio . Jak sfusznie zauwaiają Lakoff i Johnson: . bezsensowną pracę fizycznąi umysłową w przemyśle społeczeńst'w rozwiniętych czy też.. odbiór informaĄi przypomina czasem grę losową.komplikuje'' technika cfrowa. choć niewątpliwie będzie miałwpłyrv na modyfikację dotychczas istniejących..ideologie po.

a teoria komunikacji to nic innego. wydaje się.) Ów szacunek m oze się okazaćczynnikiem decydującym. Uwagi te można by ująć w dwie grupy. a nie przed rzą- zaIeznie od tego. by opisać..bądźw formie słów wy' powiedzianych . co wytyczeniem kierunku.Szkło kontaktowe'' może być w równym stopniu ilustracją tego aspektu medialnej rzeczy'wistości.'interwenryjności'' mediów. co się v. mimo zaufania społecznego do . Druga wiąże się ze sposobem wykonania... 12 A.wolności''' jak słusznie zauwazaA. Ha|Ia Bezghśny języh' \7edług Halla. jak ujmowanie procesu mówienia i porozumiewa.. \7 centrum uwagi znĄdzie się tutaj osoba dziennikarza radiowego.27O. Po)awiap się w nich sugestie i sformułowania.rydarzyło lub mogło wydarzyć.ji. poziom tego zaufaniadecyduje o szacunku dla mediów. przede wszystkim na\ezy odnieśćdo nadawcy. Meta. Pojęcie .wolności'' ma konotacje negat}. Dla uproszczenia nazwij. ków radia (Jan Ulatowski. w której wyznacznikiem jest istotny w sztu. 6enologia i reioryka dziennikarska lt0 Cieszący się dużą oglądalnościąte|ewizyjny program T\Ą{ . Zenon Kosidowski.. my go . czy też..A. .Z wszystkich dostępnych definicji kultury dla potrzeb . fora . że mamy do czynienia zkryzysem zaufania do mediów jako instytucji.ramówek'' nie trzeba udowadniać. Sadza.na zywo.ll. który zdarzenie to wyraża.. Nowa skala gatunków radiowych.'. określasię to mianem zaufaniapublicznego. których przydatnościw epoce radiowych news-rllmów i . inaczej mówiąc: słów użytych do stworzenia programu . Józef Mayen) ogłaszany w latach 1927_1935. rodzi się na podstawie jego nasyce- nia autorskim . Boyd' Dziennikarstwo radiowo-telewiz1ljne..po to. czy szala przechyli się na stro- nę wolności.przeł..owo omówioną w Pracy Edwarda T. warto Przywołać terminologię pochodzącą z wypowiedzi i manifęstów teorety.'zapowiadacza'' (dawniej spikera) czy prezentęra. nia się w kategoriach tworzenia arbitralnie dobranych symboli dźwiękowych . w którym będzie zmieruaŁ je) rozwój. jej naduzyvva. czy kontroli12. kultura jest komunikacją.sztu' ki radiowej'' przymuję propozycję rozwiniętą i szczegół. Pierwsza dotyczyć będzie telrstu radiowego. . Kraków fO06.. Nie jest przy tym konieczne tłumaczenie relacji między zdarzenięm a symbolem.wne. Boyd. że niektóre z nich po)awiają się także w języku pisanym oraz innych mediach. czy dany nadawca wykorzystuje swoją wolnośćw odpowiedni sposób.bądźw formię scenariusza. mając na uwadze.. ce radiowej stopień subiekrywno ściprzekazu. Obecnie.tekstem''. (. s. By w pełni zaPrczentować gatunki specyficzne dla radia. który w pierwszym rzędzie odpowiada przed swoimi odbiorcami dem. .

Hall. jak ton czy barwa. \w istocie jednak to nie sposób prezentacji ma tutaj decydujące znaczenie.. \7 słuchowiskach (teatr radiowy) dajy się do absolutnej i|uzji.na osi''. a nie opadająca. \7 wynalazku ostatnich czasów. Bliska. PrzyĘadowa świadomośćhistoryczna nie jest prze. 106.ja'' jest bliska zeru. Jest to tzw. sta wiedziami na fikcyjny tęmat. ledwie zdązy zaistnięć. s.jd. kadencyjna..przeryw. sprawozdanie..wiadomość z ostatniej chwili''. cy: kto?. musimy zało zyć. Bezghśny jąyh.. relacja. Podobnie jakgazeta(dziennik) . 111 ZaWada się' że radio to medium' w którym czas dzieIący zdarzenie od informacji o q.\farszawa 1987. w imię obiekrywizmu. Dlatego w działachinformacyjnych radia preferuje się głosy raczej niskie (. odpowiadające na hipotetyczne pytania odbior.. prakrycznie równy zeru' \7 informacji przekazywanej w serwisach będzie to . w których autor dąlly do ukrycia swo. gdzie?. Na przyWadw języku angielskim podniesienie głosu w zakończeniu frazybądźw tzw.. tzw. . kadenryjna) powoduje zamianętwierdzenia w pytanie..jak chce Hall.unicestwienia''. nym.niki'') oraz pulsujące tło dźwiękowe. jego . cież lształtowana w kilkadziesiąt sekund.cenna rano. gdzie _ jak w słynnej Wojnie światóea Orsona sfellesa czy w Le Dirigeable L 303 Martina Ro- _ światprzedstawiony jest rcdzajem transmis ji czy relacji . która tworzy. Uwagi te wydają się szczególnie istotne w odniesieniu do serwisów nocnych' gdyz prze. Biorąc pod uwagę psychologię odbiorcy uwikłanego w kontekst poIiqlczny. a dziennikarz oprócz funkcji informatora spełnia.. (complete messagĄ|3.świat z dżwięków.Woj ciech lTarkiewicz. znaczenia nabiera intonacjawypowiedzi. w którym obecnośćautorskiego .radiową wypowiedź''. radiu interaktywnym. ści)jest dobry wówczx.informacyjnej poetyki'' radia są krótkie dźwięki w postaci mu(. ponieważ czytaniewiadomości w sposób metaforycznie nazywany.zaśpiewóv/'. informacja poszrtzona.oczyszczenia'' swojego głosu z tak indywidualnych jakości. Radio -. by uniknąć dezinformujących . co?. . kiedy? Można je nazwać. transmisja).przekazem skończo.. jest informacja prosta' cĄi zdanie pojedyncze.ciemne'') i za|eca się mówienie . poPruez rozmowę z uczestnikami zdarzenia. społeczny i kulturowy.. niemal każda audycja jest reportażem z miejsca zdatzenia. Elementami . \7 radiowych gatunkach informaryjnych (informacja prosta. możliwa dzięki systemowi cogodzinnych wiadomości i emitowanych co pół godziny...skrótów'... technika nałożenia: słuchaczy niepokoi się reportźowymi w formie lvypo. gdy '3 E'T... wygłosie (a więc intonacja wznosząCa' anty. funkcję jej współtwórcy' Jednostką podstawową. która jest również częściąkulturowego kodu...na zywo. wieczorem będąca już tylko makulaturą _ radiowy serwis (aktualnozyczn€1frazy dĘy do . źrc rozPoczęqr serwisem informacyjnym proces komunikacji trwa' a nawet musi ttwać znacznie dłużej(tygodnie' a nawet lata) .na biało'' nie daje lektorowi możliwości.m zdarzeniu jest jak najkrótszy.

Tok szoli' Piotra Najsztuba i Jacka fakowskiego może być klasycznym przy|<Ładem po. o którym mowa _ inaczej niiL w telewiz.r.scena''.Restrukturyzacja mitu''. Mamy tu do czynienia z paradolaem. idea ..salott'' i . Genologia i reioryka dziennikarska 31? widywane w rym przypadku mniejsze audytorium powoduje najczęściej lekceważenie opisanychwyzej reguł. 15 R.rtarł.w: Pejzaże audiowizualne. Przestrzeń w obrazie TV''. jak w dobrze zrealizowanej sztuce' obowiązują zasady dramaturgii. la M. Cenna wydaje się także uwaga Renć Bergera: \7 czasie.opowiadania''.]. wszystko mogłoby się potoczf w ten sposób ryIko wtedy. że .Podwójne spojrzenie. ca pomiędzy.. [podkr. co słyszą inni. Publiczność jest coraz częściej obecna podczas tych zdarzen...y.iest formuła . 109-1 12.to kreacja .g"ły opisanych vvyzej . michałki.. &.w końcu powiedzieć można tak: telewiz)a [i radio.. Salon tworzymy po to..telekonferencji". narzucała się sama." s. Gheude. Dziśjest inaczej. związana z procesami nadawania odpowied.. mym momencie. To jeden problem radia.: trybuna to nic innego jak sposób mówienia do słuchacza t. go polega na uwierzytelnieniu realnościzdarzenia.. jest . Problem dziennikarstwa radiowe. . . ..gier informacyjnych'' można by nazwać skrótowo (co ważne dla dalszych rozwazan) za Michaelem Gheude'em ..tu''.. Drugie .studia otRartego". tyką trybuny''la. podązając ślademzdarzenia albo _ lepiej . \(M.sztuki radiowej". gdzie czynimy to w kilka sekund z pomocą obrazu.'poe.felacji''. Scena zaśpowstaje po to. znosi efekt chronologiczny.. oto istota techniki radia i telewizjil'.. aby asystować w dialogu gospodarza i jego gości.w rym sa.tutaj''.tam'' i .. dz. tak jak ludzię rozmawiają z sobą na '. \Tszystkie zdarzenia studyjne mogą być kombinacją trzech form wypowiedzi (według klasyfikacji M.ii.. w których. nie . 195-21.tam'' było . że jesteśmy nieustannie podłączeni do naszego ekranu i że nadajnik jest nieustannie podłączony do. q... .trybuny'' pojawiająsię ..] . .ź:ródła informacji. Ponieważ program radiowy nie przedstawia obrazowo miejsca. To pierwsze zada. cĄi ciekawostki pojawiające się w serwisach niektórych stacji radiowych i telewiryjnych w porach późnowieczornych..zdarzeń studyjnych''. \(M.to sprawić... w: Pejzaże audiowizualne.i'' i by została zniesiona różni. Sądząc.. gdy panowała hegemonia komunikacji językowej. by . którzy mówią.... kiedy dochodzi ono do skutku. R. często wykorzystywana . gdzie obok wymienionej . Gheude'a).twarząw co dzień. Cenne są natomiast tzw. . . w której pulpit lektora-serwisanta jest nieodzownym atrybutem informowaniai . gdyby czas przestał istnieć.sprawozdania.3.wyglaszanid'. Berger. Popularny.czystej.tartł.ll. przyp. język dziennikarza radiowego musi odzwierciedlać sytuację. abyśmy mogli sĘszeć to. w którym powstaje' nie widzimy też tych.. Drugi . niego ksztahu. s. Mogą one także występować w formie ..tuta..radiowego foruni' czy .

.Ncoeur. nazywa. i Materiał\ z honferencj: Kulrurotwórcza Tischneą .Ę to dzięki językowi radiowemu. gdzie jestem ja _ Łączeniatych trzech Poeryk.... l1l .która nie zostaŁauformowana przez myki. Dzięki owej je się przekaz wartości: To. czy mówię . interpretacja.do mi. Musi podlega społecznym regułom .ia mediów i znaczenie. nierozstrzygniętym gospodarki rynko..zkimś. Mowa substancjalna wywieśćrozrlznienie języka mówione.... 1997.przeciw komuś'' czy .1.J.Istotą krofonu'(nie.Woiciech lTarkiewicz. tekst pozostaje dyskursem wypowiedzianym Przez dyskursu' zredukuje się tekst do przedmiotu na.co''.Jęz'!k. Kraków |7 P. dzeniu Heideggera: .wprowadzonePrzezPaulafucoeura.nościąpodmiotu mówiącego.Tak oto słowal6...ia.można zdefiniować w taki sposób: kogośdo kogośinnego i o czymś.błęduabsolutyzacji''..-gdyzradioniejestjedyniesposobemutrwalefaktu w czasie). jest skierowany do okre....iami Procesu komunikacji jednak pamiętać.' jest tam. Rolaradiajakomediumopartegonasłowiemówionymza-wierasięwstwiermowy jest mowa istory''.ptzezmikrofod'.. 103.ko..\7arszawa 1989' s. obź. albowiem program radiowy za Martinem Heideggerem moktóry o"i.Pojęcieto.Siła słowd'. rola rad.. kierując się zasadami *. ze nie wolno mu popeł. Radio -. 16 J.Istotnewięzireligijkonie z . intencja. Nie obiekrywny sens jest zatem istotny' intencji i poprzez nią dokonu. Sens bowiem ma tylko mówienie zwiąLn... NaprzeciwlegĘmkrańcułańcuchainformacyjnego(odbiorca)mamydoczy. Radio' Szanse i u1zwania.o.. 1o2-t03. Nadawca.do s ięz ne wyłaniają .jaksięmówi. musi pamiętać.. Gawlik.red' T' Leśniak."di"i i językapisanego..jak' deryduje o tym.. że proces łonej części publiczności (tzw. można znaIeźćwpiaskul7. w.dopuszczania i wyklucza- odd"i"Ę*".P.V1bórpism.iąg".'mową substancjaln{'.tlkt.stwarzawięźmiędzymówiącymasłuchaczem. jak ka.go ią.. stwarza fakty. między p". Słuszżędopiero reakcja odbńrców nadaje tekstowi ważność nie zaturaia Ricoeur: nid.. grupa docelowa)..świgt z dżwięków.. Jeżeli pominie się ten zasadniczy rys cz)owieka. autor programu. s.jaił'.|ecz którą.tehst. nia lub 'Przeniesienid' nić. Nadawca bowiem.*kceswówczas. z którego wyrasta siła goś. tury tj' do rzeczy. Potencjalny słuchacz radia jest czystą obecnością. (także publicznych). przez większośćnadawców nienia ze swoistym paradoksem. go. języka. mówiąc . J.a dorykamy miejsca..) To .. lecz sposób podania sensu. (. zemy nazwac .tn..y'od Heideggęra można również (ny|.gdyjego przekaz_wolnyodograniczeńbezpośrednie..

że proces komunikowania niesie z sobą sporo nierypowych poza. Świat za drzwiami. Zalecasię skupianie się na jego wa.słowa wypowiedziane we śnie. oczekiwaniach. wierzą w przysĄ sukces.. red' H' Markiewicz. K. fI Zob. znaki kreślonena niebie przez lot ptaków. . bo informują nas o nadziejach. o ile szum inform acyjny i prekorektywność stanowią realne zagrozeniadla radiowego kanału informacyjnego. Współczesna teoria badań literackich za granicą. potrzebach i lękach. go właśniealtorzY którzy nie troszczą się o czytelnika. Antologia.d. to l8 19 tmże.co nie leży.y'. Porębski.] należy bowiem to. Podniecone słowa proroków i święrych. ślasię tu terminem redundancji. że jest on ot. Laskowicz. 8-9' 20 M. Słowo w radiowym tekście musi być skondensowane. w rozkładzie kart' widzenia i halucynacje . i pogardzając współczesną pub- licznością. Sposobem przedstawi ania rzeczywistości w radiu jest myśli. lorach pojęciowych i emocjonalnych..bełkot pomylonych. nastroju. Niektóre z nich mogą i muszą pojawić się w radiowym kanale informacyjnym.ani radiowców. w oszołomieniu.. s.ll. elementu podstawowego w filmie czy w telewizji. Vydaje się... IGa. przez ruchy gwiazd..intermedia'' '.. słownych środków wyrazu' o czymprzypomina trafnie Mieczysław ńorębski:' Różnego rodzaju przejęzyczenia. Gdyby przyvrołać w tym miejscu semiologiczny schemat Romana Jakobsona2'. warfy dla nieskończonej |iczby czytelników i tym samym dla interpretacji. (. . w ekstazie. ' trzymania uwagi odbiorcy na słowie (tak jak w przypadku prasy czy ksiąpki). Poznań 1983.z uPorem były i są uważane za przekazy istotne./O. Należy jednak pamiętać.dźwiękową .. s. niemożności za. 105.uzupełnię je terminologiąz dziedziny masowej komunikacji . \MM. . Zatem nadmierne i kosztowne rozwlekanie pruekazuinformaryinego w celu zapewnienia mu wysokiego stopnia prekorektywności (uniknięcie szumu informaryjnego) okre. jasności Dla wywodu można by się ''stenograln tu posłużlpojęciami z teorii literatury: Pars ?ro toto (synekdochą) .według Ula. ani w interesie dziennikarzy pisząaJch.) Dlate. Za'sadąnajwazniejsząw tekście radiowym jest ekonomizacjasłowa. Są nimi rzeczywiście. sytuacji''19. KOW Iy. towskiego _ czy e|ipsą. że cytat ten może być pomocny dla szuĄących rozwiązań progra- mowych dyrektorów radia publicznego. dla których w językunormalnym nie ma miejsca2o. rzeczywiście wy1rywają. to redund ancja czyni z anteny gazetę. moim zdaniem. natomiast by sformułowania teoretyków radia zabrzmiaĘ współcześnie. wzbogaconą o krasomówcze . 6enologia i retoryka dziennikarska 314 do znaczenia tekstu [i wszelkiego przekazu.lfynika ona z braku obrazu. s. konfiguracje odnajdywane w liniach dłoni.35_36.

negocjacjacti'' . w których ..szczerość i naturalność wypowiadania tekstu''.współzawodnictlvie''. czyIiprzestrzeni. in. . wy . o dzieb radiowyrn..interaktywnego.świot z dźwięków. mozna za.konwersacji''. iona przez stacje radiowe..indywidualizacja głoso. na|ezy zdać sobie sPrawę z tego.'przyległościami''). relacje rozmówca-rozmówca oraz odległościwszystkich osób od mikrofonów' Konfiguracia ta bowiem stanowi również swoisty. Dziennikarzradio.mówiące gło*y'' zdająsięprzypominać fotografie bez tła. . a częściowo także zakres eksploatowanych tęmatów. jeszcze inny podczas . \7 radiowym kanale informacyjnym funkcjonuje jeszcze inny rodzaj tozumienia kontekstu.interpersonalne'2. 23 A... Chodzi tu o kontekst informacyjny. gdyż nadawca jednym banalnym pytaniem: 'Jak się państwo czują?. Understanding radio.. Cechą wyróżLniającąradiowy kanał informaqjny jest na Pewno fakt. jak. cjonują w dużej bliskości. Należy unikać... .wania. ..szczególnie w programach rypu ..awizualności'' określiławszystkie jego cecĘ pochodne. wy koncentruje się bowiem wówczas na kodzie (cĄi języku ze wszystkimi jego .. wa postaci poŁączonazmontażem pozasłownych elementów fonosfery''. Rozważania pierwszych teoreryków radia uwzględniają wszystkie niemal aspekty procesu komunikacji. Poniewa. tYP humoru.światemza drzwiami. Uwzględnić przy tym naleiy. poza)ęzykowy kod.dyskus.w1'wiadzie. Inny układ Przestrzenny naIezy zastosować podczas '.pauzowanie''22. ale fFm samym zuboiyĘ jego radio. że cecha . będąc jednocześnie kreacj ą przestrzeni akuty cznej. za\einię od rodzaju audycji.tekst''. tzn' takie. cjalnym odbiorcą. ie języka to medium .....nasilanie tonalności i modulacji mov't'. \farto podkreślić\M tym miejscu prymat radia nad innymi sposobami komunikacji. czy (blind .. s. . polegają na właściwymtozmięszczeniu w studiu prezentera i jesji mikrofonów .sytuacji współpracy''...ż radio zwane jest często ...ii'' czy.cznej i metajęzykowej można by więc odnieść takie wymagania stawiane dziennikarzom radiowym. . takie jak natura i sposób jego uĄ. 315 większośćz zasugero.bez możliwościwidzenia się nawzajem. komunikuje się z milionami odbiorców \M tym samym czasie i na odległość.iest - go rozmówców.wanychprzezMieczysława Porębskiego elementów można by przypisaćfunkcji fatycznej i metajęzykowej aktu komunikacji. w którym nadawca i odbiorca funk. 3. ny przy.serwis informacyjnt'.. które _ wyjąv{sry t-1p i rodzaj uzytych do emi. czyli kontekstu.Kniów. Do funkcji faq. sYtuacji sterylnych. Crisell. Coraz częściej. która pruez jakiśczasbyŁalekcewa. Th perspektywa określa Pewne techniki studyjne.. który umożIiwia istnienie sensu informacji i który musi być zrozumiaĘ zarówno dla f2 M. cyt. medium)23 czy .Vrocław 1972. uulazyćpróbykreowaniath. a cĄ jego wysiłek skupia si ę navtrzymaniu kontaktu z poten. Nadawane w niektórych stacjach pro1ramy z telefonem (phonein) nieco odciĘyĘ prowadzącego w tej roli.Wojciech Markiewicz' Radio -. vtyjąwszy. dz.....medium niewidomym'.

. co się traci... czy ów kontekst funkcjonuje (/aka dziś pogoda?.realność'' danej stacji radiowej oraz zatrudnionych w niej dzienn ikarzy (Dziękuję. \7 ty- komunikat miejscu należy wspomnieć o częstych nadużyciach i przekraczaniu granic nie rylko formy.j'.r. .nd information)za.r... sprauę poruszlm! w późniejszym programie itd. " nia. . i"t".ewnęttzną (offair promotion). rysunków. instytricja). Jaki nastrój) |ub czy kod jest zrozumiaĘ (Wszystko jn. że dzielą oni doświadczenie czywiedzę o przedmiocie (bachgrou.y.E. go jo radia powoduje zanik . dziśPrasową. Kontekst ten rozumiany jest jako .zując. nie dając odlio. miasto.ńt ten jest natychmiast zauwźany.hlu Z.intensy..tzez radiowych prezenterów. jak i odbiorcy zewzg|ędu na ich blisko śćfizycznąlub dlatego.y.. ną. s. StaĘ bądźwykreowany kontakt n^i^*. ż'e łączy się jąz reklamą z.ll. że nie przeszkodzĄ Panu korki na ulicy X.k"..pokazyta.ąw rad.q.r' musiał stać kazdy z nas.go z potencjalnych słuchaczy (Mlśb.kontelśt'' w rozumieniu nłrórców programu rad. na programu (on air promotion). 3.otrzeć do naszej stacjiitd'). nasi|a1ąca się wraz ze zb|iiLaniemsię godziny emisji.zapisanej''.jat znaleźć czas na radio). cĄi to.t. \fymienić trzeba równocześnie minusy radiowej komunikacji: brak obrazu powoduje konieczność uwzględnienia wewnątrz informacji wizerunku nadawcy (relacja.ió* stworzyć sfuchaczowi możliwośćpowrotu w dowolnym momencie do in1udycji formacji . czyli stadium rodzenia się programu.Konieczne jest także wprowadzenie do programu pewnej |iczby zwiotów używanychprzez dziennikarza.wno ściprzekazu.. ale i dobrego smaku p.. 6enologia i retoryka dziennikarska 315 nadawcy.. by sprawdzić.iu dopeł. po"b"*i" go swoistej mitJogii i przypomina formą i zawartościąpierwszą próbę syiuaryjną w teauzę'Przy konstruowaniu programu radiowego należ:y pamiętać..). która zbyt intensywnie eksploatowała w ostatni. \Vażnym elementem strategicznym musi być w tym przypadku reklama wewnętrz. igu.g-..r).osiągnąć' określ"jąc ko ndyc)ę gościa jako j. że zrualazł sĘ Part w naszym ?r0- gramie. kontekst radiowy (antenowy) podanej informacji.w ranach cyklu 1l-ełniajace. co oznacza. Sam musi być również na swój sposób obrazowy. go' warto przytoczyć trzy moż|iwe jego rodzaje: kontekst pozaradiowy.bezosobowość''słowa pisanego. reportaż) orazwyraźnego adresu (wizerunek odbiorcy).. pomysł .iowe. jak mówiliśm\ wcześnkj wprogramieX. Preql.ń . Przeniesieni. lub W nadmiarze zajęć trudno.) ko..'.. diagramó1v czy nawet fotografii. Mimo trudności zĄłyłpan d. Można również ten efek. baczenia pomocnych czasami w odbiorze programu zestawień.' * ko. \7 dużym stopniu przyczyniŁa się do tego telewiĄa. dzielnica.. Należy więc przezpowtórzenia niektórych . nia kulis''. Y '.. |<leiyś te|ewizy1|rwa..y możliwościzo. co jąotaczana antenie (informacje uzuinne programy: '. \7 mediach ''Pfzestrzenny.dziś nawiązujem\ do q. do którego odnosi się informacja (region.- lamże.

Stopień elastyczności zaIezny jest od zmianw technice nadawania i słuchania.. Jednak radio czyni to w najszerszym zakresie.Ślepotd' radia ma swoje ewidentne plusy. \7 epoce cyw|rizacjiobrazków i ko. go. Z powodów pozaiiterackich tylko w niewielkim stopniusprzy1aonamasowej komunikacji. Ciekawym . 317 . która pełni tu funkcję ogniwa pośredniego. które prowadziły od słu.lfspólną przemian polskiej radiofonii. Nie bez znaczenia jest tu poziom i jakośćkonkursów antenowych. czyli potencjalnego odbiorcy. \7 podtekście rych zjawisk tkwi potencjalny konflikt między działami radia wykonującymi zadania Programowe a działami zajmującymi się reklamą i marketingiem. że tylko radiu przysługuje miano medium działającego nawyobrłźnię.. \7 ty. \Vażnym eta. \7 ostatnich latach jesteśmyświadkami dynamicznych . Mając dziśdo czynienia w rudiuz bodźcami działającymi na nasz wzrok (mimo wszystko!) i dźwiękowymi bodźcami pobudzqącymi nasz słuch. SzczegóĘ radiowego procesu komunikacji musi stwarzać sam odbiorca. Radio -. chawek do głośnika. Innym niż według kryterium formatowego podziałem stacji radiowych jest ich klasyfikacja na podstawie stosunku do audytorium. Uczestnicząc w rynku zlęcen reklamowych. Obraz dźwiękowy odwołuje się bowiem do naszego doświadczenia iyciowe. powinniśmypamiętać o literaturze. zebrać pewną Iiczbę ptzykładów i dać podstawę do reinterpretacji powyzs. a także pozwoli zapobiec sytuacji. Dokładna analiza potencjalnych zainteresowań reklamodawców może być sposobem na unik. O intens}rvności wszystkich procesów odbioru decydowała na pewno psychologia percepcji. w której program stacji ogranicza się do aktualnych możliwościi zainteresowań dziennikarzy. Powyższych uwag nie nalezy rozumieć w ten sPosób. wszystkie stacje walczą o jak największąIiczbę sŁuchaczy. opierająca się na zjawisku synestezji.światz dźwięków. by zasugerować określony materiał pojęciowy. Istnieje więc realne niebezpie- czeństwo stworzenia radia publicznego bez publiczności czy tez osiągnięcie sukcesu rynkowego kosztem rezygnacji z obowiązków publicznych. który otrzymaŁbodzieczewnętrzny.. miksów (czyli skrótu myślowego) radio rozwijawyobraźnię. \7pły* na rynek zleceń reklamowych mogą mieć również stacje uczestniczące w nim pozornie (finansowane z abonamentu).choć dziśnieco zarzuconym _ pomysłem byĘ kilkanaście lat temu radiowe ..|arkiewicz.od odbiorników lampowych do tranzystorów. Chodzi jedynie o to (jak w dobrze pomyślanym procesie dydaktycznym).Wojciech l. gdyŹ pozwala słu. cĄi subiektywnym odczuciu wrażenia pochodzącego od innego zmysłu niż ten. Należy tylko stworzf ten rodzĄ gry z odbiorcą. Radio zzałożeniajest medium elastycznym i tolerancyjnym.miejscu na|eĘ zauważyc brak literackich oryginalnych tekstów napisanych specjalnie dla radia. nięcie konfliktu. chaczowi na równoczesne wykon1rvanie innych czynności.zychzdarueń akustycznych. sprĄa1ące kontynuacji programu w formie listów.skrzynki kontaktowe'. ich cechą jest coraz większe podporządkowanie i związekstrategii programowej ze strategią marketingową.' .

. oznaczałazwrot w kierunku indywidualiza. gdyz nieustarr.szum tła''). wa tapeta'') czy background noise (. mielibyśmy do czynienia ze skalą..nie cję służebną(subordinate)..". które .. z udzia- łem tzw. pozwa|ającna równoczesne konywanie innych czynności..*a1 p.uwiarygodnienia". Rewolucja.og. od woli słuchającego). Scenariusz sł..1ą 1... i radio pełniące funk- tzw.dej chwili bądź słuchanie radia pozamieszkaniem (samochód..t.r:adiotła'. ryp radia: serwisy muzyka)." *y-"g" rozwinięcia. uznawane jest na rynku zabardzie1ambitne' Całkiem inny typ to radio. Gatunki umieszczonę po drugiej stronie skali. Słowo to określa i. nastawione głównie na rozryrvkę."di" --.riko. warstwa mitologiczna ..p . place targowe. odzwierciedlĄący tę samąopozycję. przystępność i stosunkowo niska cena odbiornika.owania widoczna jest różnica: listen (słuchać. przekazy.nadaje... naturszczyków.ch. po drugiej zaś _ gatunki będące prostą informacją bądź naniej się opierające li.grd' (od angiel- skiego słowa plaL). od którego pochodzi polski . (first hearing).1 ambitnego. a jako gatunek antenowy .. ostatnio również przystanki komunikacyjne i stoki narciarskie) wpĘwa na kształt Progfamu (konieczne częste nawroty słowne i powtłzenia).po. wyróźzniaradio dominujące Qlredominate). aktywnego.i.uchowiska jako partytu.w kazdym radiowym przekazie musi istnieć tzw.yŁącznie^fik.. samotnych odbiorców. angaizując się) i hear (słyszeć.. chania .rfrontowany przez słuchaczy z gatunkami czysto inform acyjnymi. .. radio towarzyszącebądź . programy typu acoustic walĘaper(dosł.dźwięko.. Możliwośćodejścia od odbiornik aw każ.coś L . 6enologia i reioryka dziennikarska 318 pem rozwoju jest wykorzystanie niskiej częstodiwości (FADE M). niepozbawionej waloru literackiego). sklepy.serwis'' (zob. Inny podziaŁ. które . znajdziemy takżę w słowie: serue (podawać)... proza artystyczna. V angielskich słowach określających funkcję słuchacza i stopień jego zaangaź:.rii l.^i.. szetzyć. nie)alęż.reportaz i słuchowisk o. którą spowodowało pojawienie się radia przenośnego az drugiejsffony .o-mentArie."ń. headlines).. najlepiej ciągłego (od początku do końca) słu. o które nam chodzi. ...L. i'y.łvać coś pod specjalny adres). choć badania szacqąjego publiczność na miliony.impulsu. i Mniej lub zupełnie nie będą angażowaĘ naszej uwagi. Mimo że rad'io jest sztukąprzekazywania maksimum trcści zapomocą pierwszego .ąsię Qisteners) więc gatunki wymagające uważnego... by uruchomić wszystkie mecha- nizmy odbioru' muszą zostać na swój sposób odrealnione. Podstawa klasyfikacji rożnych typów radia widoczna jest choćby i konstrukcję w zakresie znaczeniowym angielskiego słowa broadcast (cĄi: rozszerzać coś.iusz to rodzaj partytury do odegrania.dźwiękówkam i. Dlatego radio. . \Xz radiu posiadającym . przekazĄe porcję dźwięku.. Ślad zjawiska.ll. audyjadokumentalna. na któĘ po jednej stronie znalazłoby się słuchowisko jako gatunek operująry v.fo. cji: radio jest adresowane do pojedynczych.słuchaczt'. Gdyby spojrzeć na radiowe gatunki pod kątem jakości i ilości informacji w nich zawatq.

ze względu na .doświadczenia pokoleri'. gdyz mit.świot z dŹwiękÓw. zebez tej warstwy byłby on w ogóle niemożliwy.Wojciech arkiewicz. . Barthes.ważność''osoby rozmówcy). dźwięki mają charakter extended signi. a tym samym rai1onalizacji.fotogenice wyb orczej. dium. reklamówkach.wa 797O.. tzn.. dźwięk służyuwiarygodnieniu rozmowy (nie może być ona w żadnym wypadku jedynie sztuczną.. wprowadza do każdego przekazu tzw kod uniwersalny' wy- ruźnie inny niż konkretna treść... czyli fragmenty tekstu umieszczone pod obrazkiem. dźwięk nagri. że ucho fawszę uwierzy w to' czym je sprowokujemy. są celowo wzmocnione ' rozszętzone i przedłużone. czasem rozszerzoneprzezdziaŁanie. Mechanizm przekazu jest tu bowiem taki sam jakw przekazie radi owyrn:dźwĘk'Fko+ondensaeja] iod całkowitej werbaIizacji. fotografią. czołówkach programów. znać prymat słowu nad dźwiękiem). ny w niej udział autora informacji łatwiej staje się własnościąwidza czy słuchacza. powrotu do tego. ukierunkowując nasz mechanizm porozumiewania się.. co juizostaŁo opowiedziane dźwiękiem. na|eiy mieć na uwadze.idenryfikacji''. zwyczĄach i nawykach naszych słuchaczy.którą mamy do przekazania. gest... Dźwięki zewsze muszą poprzedzać słowo.daje do myślenid'. Mit i znak.wany jest poza studiem (np. ujęciach na fotografii. \7 mowie dźwięku schodzi on na dalszy plan.Mitologie codzienności''. który przejawia się w sposobie łamaniagazeĘ. Teoretycy procęsu masowego komunikowania twierdzą.Varsza...rozszyfrowywaniu" metafory: radio podobnie jak metafora . dowiska). który zawiera w sobie . Na podkreśIenie zasługują również niektóre funkcje dźwięku w radiu: dźwięk jest nieodzowny zewzg!ędu na treśćinformacji (np' ruch uliczny a ochrona śro. 319 na kształt . Działa ru taki sam mecha. u|<ładzie nagłówków. Częstym błędem początkujących radiowcówjest zmiana tej kolejności. V pruekazach radiowych i telewizyjnych przestrzeń fizyczna Poprzez koniecz. capti. fication.dająca efekt zbędnej ilustracyjności.kliszacli'' stereotypach. .taką rolę odgrywa dźwięk we wszystkich zwiastunach. zyku radia dochodzi do głosu podobny kod jak ten. na billboardacbz5.ons. 25 R. \7 ten sposób w ję.. a sam przekaz staje się bardziej sugestywny i przekonujący. .w tym przypadku należy jednakptzy. Podobną funkcję spełniają w artykułach prasowych wł.wiedzę ludzkości''. .muzyki idei''. nizm jak w . DziaLa tu zasada .. Radio -. przerywnikach. wl tegoz. mają _ znaczęniowo tozszerzyć. która jest warunkiem skuteczności radia jako me. studyjną kreacją. I choć w radiowej pracy często opieramy się na .. tak jak w teatfze słowo musi być go wyjaśnići skomentować. rysunkiem.

Londyn 1993. 9. njlch. A.. New Hall E.Poznań' |983' M. poznan 1994.. Leś. |tro. change ryour Crisell A.New York-London iork-ńndon l 994. Change your uoice..yzwania.".red.\farszawa Ę. Laskowicz K.. i I .. IGaków 2006..Materiały z honfernĘi . (Jstawa o radiofonii i tehwizji.zowski Porębski M. Szanse i u. ptzeŁ.. niak. J."ł:. Sobczak J. Między manipulacj7 a poznaniern.Kulturotwórcza rola radia. 1972. BIBLIt]6RAFIA BBC Producers Guidelines. o dziele radiouryn.| terninologii nedialnej. \( Pisarek. Bezgbśny jęzryk. l987. 1984.P Gawlik.. Sadza. Y... Komentarz. IGaków 2006..!7arszawa 1991. Świat za drzwiami. Sztuka a informacja. M. Kaziów M. Dzienniharstuo radiowo-teleuiz1ljne' Technihi tworzenia prograrnów infrrrrlaEj..T. t<'"ka* tpso' Radio.Wrocłau. T. (Inderstanding radio. Boyd A. Kraków 1997..red.