Wojciech Markiewicz

RAt]l0 -,,śWlAT Z nŹwlĘKÓW''

Renesans radia jako SZTUKI PRZEKAZU ma swoje źródłow,,upodmiotowieniu'' te,i
formy masowego komunikowania. \WywierĄąc
- jakkażde medium * głęboki wpływ
zarówno na życie jednostek, jak i całych społeczeńsw nie odcina się od tego, co wnosi
w ich życie literatura i soc.jologia. Przeciwnie: rworząc nowe gatunki, dąży do wzmocnienia przekazu Poprzez dźwięk i konkuruje rym samym z niezwyiJ.e sugetywną, wciąż
wzbogacaną formą przekazu obrazowego.

Miejsce sztuki radiowej w procesie przemian zachodzących w kulturze od przełomu XIX i )C( wieku, które wśród kryryków sztuki zyskĄ miano ,,rewolucji ann.naturalistycznej,,,wyznaczajądwie dary: rok 1B95 (narodziny filmu niemego)
oraz rok |927 (pierwszy fi|m dźwiękowy). .w ty- bowiem czasie, jako następ-

srwo oddzielenia w myśIeniutwórców ,,sfery obrazu'' od ,,sfery dźwięku'', naro.
dziĘ się zręby estetyki radia. Dzięki nim obowiązpvać będą az do czasówwspółczesnych dwa równoprawne sposoby traktowania radia: jako specyficznego kanafu masowej komunikacji oraz jako medium nowej sztuki, jednego ze sposobów
am'srycznej wypowiedzi.

Posługując się terminologią współczesnych językoznawców

G'

Lakoffa

i \{. Johnsona' mozemy przYąć, żę ndio,iako kanał masowej komunikacji, me.
dium przeży.wające na początku )Cil wieku swoisty renesans, musi zakłada ć rozurrrienie jako motywację dziaŁań człowięka i jego relacji z otoczeniem.

Mit obiektywizmu odzwierciedla ludzką potrzebę rozumienia świata zewnętrzn e g o' bez czego nie można skutecznie w tym świeciefunkcjonować. Mit subiekry.

lvizmu skupia się na wewnętrznych aspektach rozumienia, na tym' co dany człowiek
uznaje zaznaczące i co nadaje wartośćjego życiu. Mit doświadczeniowy utrzymuje, ze
lłzględy te nie są z sobą sprzeczne.

Możliwy jest zatem taki punkt widzenia, że oba te aspekty, ,,współpracując''
z sobą, dadzą efekt pozywny, który określiŁbymz jednej strony jako odrealnienie,

ksztaŁtowania się nowego modelu aktora (nadawcy) i widza (odbiorcy). .wnośćz dosłownością. gdzie i jak szybko ukaże się ich najnowszy tekst. zmian tempa życia. gdy cho. a symbolika i figuraty. kaz satelitarny dźwięku i obrazu oraz szeroko pojęta technika cyfrowa. które zostaĘ do radia przystosowane (zob. .. domagający się uzewnętrznienia. \Tystarczy odwrocić wartośćmodelu i stworzf sztukę. co prozaiczne. w której drobne wydarzenta z zycia ukażą się na pierwszym planie i w monumentalnych wymiarach.zobacz1i.Maszyna wkroczyła do sztuki. którąprzyniósł )oil wiek. Nie potrzeba zmiany wrodzonej natury rzeczy (. wygrało z tym. koniecznościzapanowania nad coraz większą liczbą inform acji. mając wpływ na ewolucję i powstanie nowych gatunków.pisze ortega y Gasset. krakowskiej awangardy czy poznańskiego ... a nie wyizolowanego bytu. to. że metaforę przede wszystkim na|eily usłyszeć' zanim się ją . na etapie powstawania zrębów estetyki i filozofii radiawyraźniezaznaczyŁa się skłonnośćtego medium do posługiwania się metaforą. a idea. który _ jak chcą teoretycy futuryzmu.) . _ będzie po... Już.. że swoisrym antidotum na zagubienie człowieka w świeciestĄ się (po fazie fascynacji techniczną stroną zagadnienia) media elektroniczne..globalnej wioski'' Macluhana stawiała dobrze poinformowane. . Rewolucja techniczna w mediach. z drugiej zaśjako. połącząsię' aby co teatralne''.esej radiowy''.. w sposób znaczący zmieniĘ.Wracając jeszcze do terminologii Lakoffa i Johnsona' warto podkreśIić. siadał także foniczny walor. .mitologizacja faktu''. dziŁo wyŁącznie o budowanie jejjednego skrzydła.. mocno tkwiącego w ''przedstawianej'' rzecz}wistości' Trawestując powiedzenie teoretyka E.. że mit doświadczenio-y _ przyjmując perspektywę człowieka jako częściotoczenia..uwiarygodnienie fikcji''. (. . co poetyckie.. 6enologia i retoryka dziennikarska 302 . felieton. Dla autorów nieobojętne będzie zatem.) Procedura pole. możemy stwierdzić.ll. ' .. '' _ napisze Tadeusz Peiper w jednym ze swoich manifestów. a zwłaszcza prze. ''to' co prawdziwe. Żeby zrozumieć genezę tego medium. a wszystkie . Balcerzana.filozofię'' radia. nawet wtedy. głoszącna modłę romantycznąpochwaĘ jego zmysłów i uczuć * wychodził naprzeciw niesionym nieuchronni e PrzezXX wiek zagtozeniom cywilizacyjnym' \rarto zauważyć. z tym. Takie spojrzęnie na rzeczrvistość jest podstawowym kryterium wyrózniĄącym gatunki ściśleradiowe or^z te wywodzące się z gatunków funkcjonujących w innych mediach. na dwudziestowiecz- ny przeŁom w świadomościodbiorców spojrzeć na|ezy od jeszcze innej strony: jawi się on jako konsekwencj a rozwoju techniki. Hasło konstruktywizmu w sztukach plastycznych i architekturzebędzie inspirowało twórców literatury...izmy. radionowela). go człowieka w centrum zdarzęń. nowego stylu gry scenicznej (metoda Stanisławskiego).Zdtoju.

Po pierwsze. te'.j ciech Markiewicz.stycznej' stwarza możliwośćdotknięcia spraw nieczesnej go uchwytnych. .. Aslan. dotykających samej materii dźwięku: Tlr *-atrsnvę . kich dziedzin sztuki przeciwko naturalizmowi. tendencja sztuki współ. Joyce. co w jej przypadku' jeż. Sztuka. Dehumanizacja sztuhi i inne eseje. 301 ga Po plostu na tym' aby sprawom marginesowym. Termin ten dośćtrafnie oddaje drogę. daje szansę ujawnienia podświadomości. 3achelard.światz dźwieków. ::oze ortegi za prawdziwą.. ze zamiast realisrycznego . Abtor w wiehu.n.a.ł. \il/porównaniu z innymi sztukami medium dźwiękowe zna]du)esię w sytuacji rwiątkowej co najmniej z dwóchpowodów. a literatura' malarstwo i muzyka zostĄąuwolnione od uczuć osobisrych.aisko'') powstaje .by nie opatrzono jej etykietką konserwaryzmu. Ortega podaje ptzy|<Łady anaIogicznych zjawisk w lite. co można tŁumaczyć jako unikanie j niezauwńanie rzeczywistościprzez artystów.\w ten sposób sztuka radiosię na rozdrozu.. La radio cette incomme.dehumanizac)i'. ie przełom. w którym głos ludzki wrażenie realizmu czyni tak silnym' że i autorowi. z drugiej strony. za: o. Reuerie :-i et radio.\Iar- .. Radio _.. \wagę tego stwierdzeniazrozu''komunikowaniu miemy.film dźwiękov. muzyka) do srworzenia takiego kontekstu dla tych ele:::rtórr-.. Gomeza de Ia Sernę.aznalaz}a V.n

' oa _ *infrarealizm''. sytuacji możliwe jes t rozwiązanie następujące: podążanie w kierunku twoautonomicznych dzieł radiowych. i słuchaczowi trudno v"yzwolić się od realnego świata. że ten nurt n'':*::lł rv radiu wiele dzieł autotem atycznych. Następuje zejście ponizej poziomu określającegonaturalną per- spekrywę.e|i uznać diag.z soczewką w rę:i]trostruktuty życił. fr. collage. Zbyt wielki w radiu nacisk realistyczną daje w efekcie jĄ przeŁamanie i badanię . Gaston Bachelard. pozwolić odgrywać główną rolę w życiowym dramaciel.feature. efekt akustyczny. Obecna dotąd w sztuce realna rzeczryist'ośćustępuje miejsca metaforze.natu.świata przedstawionego'' w dziele radiowym (takich jak głos rucora. o którym mowa' byŁ reakcjąwszyst.Varszawa 1980. gdy sobie uświadomimy...o.. s.. . mówi o treści podświadomych'2. do przezwycięzania realizmu eliminuje istotną cechę sztuki radiowej. 306. 'm ]nE. inspirator i twórca nowej kry'tyki literackiej we Francji.=e... Ciekawe./.znrch elementów.widowiska słuchowego'' (stąd określenie . oLre' ślającfunkcję sztuki radiowej i jej wkład w dwudziestowieczny przeŁom kulturalny.posnci' przedmiotu. specyfika przekazu radiowego wymaga pewnego zagęszczenia materii atq.Wo.słu3:. jaka prowadzi od realitej . rrvmieniając Prousta.r-. musi iorównać kroku innym dziedzinom sztuki. ulega .iliilFFt r--):rega y Gasset. które nie zwracĄąuwagi.. opartych wyŁącznie na dźwięku . cyt..powszedniego reportazll. oznaczawyrzeczęnie się własnej istory. =enia bądź przetworzonym' czyli swoisty konstruktywizm czy _ jak chce Orte=. jak twierdzi ortega.

technik radiowyc}i' (Pod. komunika cja międzyIudzka i wzajemne zrozumienie (nadawca i odbiorca). Obszar między rzeczywistościąa jej antenowym domaga się. 6. doświadczenie esteryczne (nadawca). Najtrudniejsza.. samorozumięnie (nadawca lub autor). Zaborczości reportażu towarzyszy zatem sztuka i rezygnacji fpodkr.]. 5. zestawienia czynników generujących typowe dla medium radiowego gatunki: 1 . Kłaków 2002.fonosfery. zostaje tu poszerzon a o dźwięod problemów związanych narodzinami języka kową materię świata. zapewniĄąc sprawom z natury ulotnym i pozor- nie błahym trwĄ bytw dziejach kultury. 3. że można o nich pisać i reportaze. Okazuje się. który ptzywołuje. rytuał (nadawca i odbiorca). wie o nich więcej. Ujmując rzeczinaczej. . o metodzie twórczej tego ostatniego w sposób najbar. Dokonaj my zatęm.szepty Dreter Kuhna). być może. co daje w efekcie liczne gatunki z pogtanicza: między klasycznym słuchowiskiem a reportażem radiowym czy tez reportażem a słuchowiskiem poeryckim. Schodów się nie pali. by.ll. 2. Hanny Krall czy \Wojciecha Tochmana.obrazem'' spodarowania'.. Miasto ghsów) do spo..zago'. uczynić. rtźne.. łeczno-psychologicznych aspektów najnowszych . Thki charakter ma twórczość Ryszarda Kapuścińskiego.. 6enologia i retoryka dziennikarska 104 z i formowaniem się słów poprzez zagadnienia dotyczące . (Wyspa ghsów.. niej perspekrywę Lakoffa i Johnsona. Pisząc o autenrycznych osobach.. J \Tochman .do.uniwersalnym'. polityka (nadawca i odbiorca). 4. wskazując jednocześnie dwie wźnę dla gatunków radiowych cechy: Mroczne sekrety duszy zastrzezone były dotąd dla literatury pięknej. dziej syntetyczny napisała Hanna Krall. .M. chodzi o to. ze wszystkich po- dyskrecji winnościreportera3. Dorychczas była to wyłącznie domena Iiteratury. Poszerzając reportaz o nowe obszary' Tochman uprzy- tomnił mi zachłannośćtego gatunku. niz ma Prawo nam opowiedzieć. doświadczenie esteryczne (autor). Materia wiersza' sama z natlry akustyczna. uwzględniaj ąc powyzsze sugestie oruz Przytoczoną wcześ.

odpowiadając na pytania: kto? co? gdzie? kiedy? dlaczego? po co? . polega na wyrażeniu stanowiska wobęc faktów na ich rzeczowe) ana|izię oraz fachowej ocenie. debata.obecności'' na antenie. v4ywiad i dębata to gatunki.wać rozmaite efekty. M. oftzymamy obraz radiowej odmiany takich form i gatunków jak: wypowiedź. )akim jest radio. dodajmy. fozmowa' komentarz. a ptzede wszystkim osobisrych. a obie strony mają caŁą niezbędną wiedzę. mentafz' jako gatunek opietający się na informacji. zwŁaszcza ze wyobraź. Jako forma dialogu z odbiorcą jest obliczony na przekonanie go o słusznościi wiarygodności opinii zawartej w wypowiedzi. Varszawa' 1988.dialogu'' z odbiorcą.szącharakterysrykę o sugerowa ne przezHannę Krall dyskrecję (chodzi o sposób wypowiadania się) i rczygnację(dramaturgia prowadzenia narracji).. o czym można bezpiecznie rozmawiać. radiu powinien być wykonywany Przez auto. kiedy to . ponieważ w głosie jest zapisana istota osobowości.Wojciech Markiewicz... Tak jak informacja.na biało".światz dżwięków'. Metaforry w nasz!771 życiu. Jako formy antenowego dialogu z odbiorcą powinny być otwarte na a G. wisy wykonuje się w radiu .. Należy unikać czytania Przez autora. Przy dostatecznej elasryczności spojrzenia na światoruz Przy pewnej dozie szczęścia. Radio -. wartości itd. s. Johnson.wytazając go przy uzyciuwspólnego języka.jest formą kontaktu. 105 .ypowiedź radiowa jest podstawową kategorią . w przypadku .jak możemy zakomuni- kować doświadczenia nieznane rozmówcy lub jak możemy snvorzl wspólny obraz. . informacja. któreŁączy obęcnośćinterlokutora na zywymplanie. a jedynie ser. wywiad.nia niezbędna do nawiązania kontaktu (Jacobson) i komunikacji może da. choć niekoniecznie dziennikarza (w tym przypadku powinien mieć formę an.lUNtKAtJA I WZAJEtlNE ZR0ZU|1tENtE Mając zazwycza1 do czynienia z wielką różnorodnościądoświadczeń kulturowych. zarówno nadawca' jak i odbiorca powinni zadbać o tryb czy płaszczyznę porozumienia. 259 .medium bez wvarzt'. Zrozumienie nieodzowne. K0l. Ko. . Rozmowa. tenowej wypowiedzi). Lakoff i Johnson podpowiadają tu bardzo przydatne metody komunikacji. ra. Zawierajednak maksimum subiekrywizmu. Uzupełniwszy powyż. W..iedna osoba przekazuje innej ustalony' jasny komunikat.. L"koff. założ'enia. \W decydujących momentach następu je negoi1aćsaznaczeniai wówczas stopniowo stwierdzamy' co mamy wspólnego. gdyŻ znacznie obniza to jego wiarygodność. polegające na negocjacji znaczenia oraz metaforze przewodu: Wazne znaczenia nie dają się komunikować zgodnie z metaforą przewodu. czyli bezosobowo i bez interpretacji. umiejętności i wyrozumiałości można osiągnąć wspólne zrozumieniea.

i''. Karabasz. procęs Permanentny. poniewaiL niezaLęż..ll. trwający caŁe życie. Stopień zastosowania w ich utworach me5 K. co najważniejsze. co według M.rozwoju myśli''... narodowej encyklopedii feature 'A Feature Anthology" autorstwa Flora Steina (RTE. Stanowią one podstawę radiowego reportażu. \Tarszawa 1985.lIENIE Mając nieustannie na uwadze wrodzoną naszemu językowi i wyobraźni skłonnośćdo tworzenia metafor. . mimo iż ma on charakter radiowego eseju historycznego.elastyczności doświadczeniowej''.feature'' w polskim ptzekJadzie tŁumaczy się go jako reportaż. .|t]Rt]ZUl. jak twierdzą Lakoff i Johnson. cĄi utrwalonych w dźwięku fragmentów rzęczywistości) sposób opowiadania.Jady zastosowania tego elementu można zna|eźć w między. dobumentufabuIaryzowanego. eseju naukowego. Moderacja polega tu na właściwymsposobie stawiania pytan oraz. Każda z wymienionychwyżej odmian tego gatunku posiada jednak kilka cech wspólnych. 6enologia i retoryka dziennikarska 306 jego obecność (prowadzący jest tu bowiem dodatkowo przytomnym rzecznikiem odbiorcy). Zwraca!ąjednak uwagę na koniecznośćrozwijania u autorów . ny zwanĄ feature. s. Ciąg przyczynowo. czy tzw. '. teatru naturalnego. tylko na jej '. ''mowy ne..z notatek flmowego dokumentalisty. naIezy zwrócić uwagę na ten ich typ. zwŁaszczajego odmia. Jest to. Oto one: narracja jest tu próbą opowiadania za pomocą dźwiękowych faktów. nazywania rzeczy ma charakter substancjal.skutkowy debaty oraz jej logika pol egająnatworzeniu przez dziennikarza właściwej bez tworzenia dramaturgii sporu. Bez f bcji . interpretacji odpowiedzi.. Dublin 1990). Klasyczne przy|. Heideggera oznacza stwarzanie faktów PoPrzez nazywanie rzeczy dramaturgia polega tu nie na . sekwencji (tzw.nieustannej konieczności postrzegania izycia za pośrednictwem metafor alternatywnycti'. gdzie obok sĘnnych w Europie'' (1973) Petera 'Dzwonów Leonharda Browna autor wymienia prace radiowe Rene Farabet (Atelier de Creation Radiophonique) i Kaye Mortley. Próba definicji w wymienionym gatunku nastręcza zwykle sporo trudności. SAl.sumy'' wypowiedzi.nie od rodzaju.stopniowym odkrywaniu przez słuchacza5 . . a w twórczości antenowej . który nazwałbym osobistymi. oraz radiowego reportażu literackiego.o-tonów. 92-93.

oparte na językov'rym humorze.M.. Jednym z czynników Potęgu. zunifikowanego aspektu naszego doświadczenia. Szczególnie dobitnie dochodzi to do głosu w felietonach Rytuały oraz Wiel.Kurierek''. traktowany Przez autorajako styl bycia. A' Crisell.. którą określićmożna jako wbijanie do głowy. Głowiński. . przydĄemy naszym działaniom struktury i znaczenia' Eliminujemy rym samym chaos i przypadkowość. 7 M. kie redundancje: Spotęgowana redundancja jest jedną zbardziej charakterystycznych właściwości teks. rywnośćantenową' przedstawicieli radiofo nii niemięckich i angielskich. . .ak.. il * fr fi 107 . obrzędowo lpodkr. jakże mocno obecnego w języku radia... tów pisanych nowomową' co tłumaczy się nie tylko stosowaniem w nich techniki perswazyjnej. Moua w stanie oblężenia 1982_1985. 296_297.ulotności''mediu'm' stawia odbiorcę w kręgu kultury wysokiej.. jest opisywany przez Michała Głowińskiego w jego kolejnych książkach styl mołry. ze prĄmując rozumienie rytuału jako powtatzĄącego się. cĄi języku mówionym. .przypadku mamy do czynienia z paradoksem' gdyż wymagana dla tego gatunku nieobecność autora staje się zarazem jego intensyrvną obecnością'choć niekon tecznie flzyczną (głosową).Wojciech |'1arkiewicz. ale. Jest to szczególnie widoczne' jeśliporówna się . Radio -.a metafory osobiste stają się czynnikiem identyfikującym autora z kulturą narodową.Trzy po trzy''. spełniając go. że w opracowaniach dotyczącychklasyfikacji gatunków i formatów radia brytyjskiego komedia jako wyznacznik gatunkowy zĄmuje wyjątkowe miejsce6.]' co uniemożliwia opuszczenie formuł nie wnoszących żadnych informacji. nie od regionu. sować nazwę feature poetycki. \Varszawa 1996.świot z dŹwiękÓw tafor alternatywnych jest tak wysoki. London_NewYork 1994. i .Zapraszamy do Ti"ójki''). miennym przyWadem tego samego zjawiska. w dużym stopniu '. że śmiałomożna by w tym przypadku zasto- ty. Nasuwa się zatem spostrzeżenie. \(4M. jących ową cechę jest niewątpliwie bezpośredniapodległośćtekstu rytuałowi [podkr. Charakterystycznę. by tak powiedzieć. \w przypadku rych ostatnich typ narracji wykonlwanei ze szcze- góinym humorem. są przykładem opisywanej tu rytualizaĄi' od. niezaIez. Understandingraźa. s. a ostatnio .. mimo .] nieodzownych7. RYTuAŁ Zjawisko to w twórczości antenowej powstaje zazwyczaj nieformalnie i spontanicznie' Tiudno jednak nie zauwazyć. zebędące kiedyś tradyĄą polskiej radiofonii radiowe kabarety (.Podwieczo rekprzy mikrofonie"..Z'yP.

bez obrazu. społecznego i ekonomicznego język jest sferą. Dziennik t933_1945. że nigdy dysproporcja między siłą a bezsilnością czlowieka. Radio stoi więc u pro. Niezależnie od kontekstu politycznego. cie zacytować Victora Klemperera. poprzednią rzeczywistośćzanegować. moż..Itedyńskiego). gdzie istnieje swoista niełatwo zatem.ż'e nowe metafory. \rarto w tym momen.. 'pamięć''. Próby przeniesienia doświadczeń filmu do radia orazdoskonalenie montażu jedynie wzbogacają to tradycyjne medium.emy załoĘć.iakość w dziedzinę twórczości radiowe|. .ll. Jedynie technika cyfrowa wniosła nową. gu wszelkich zmian.. czyli stotzyć nowąrzęczywistość. zjawisko rytua|izac)i mozebyć zwii' zane z rypem stacji bądź audycji (zob' audycje religijne). sfuchowisko). Perfekcja montażu cyfrowego spowodowała przezwycięzenie ręalizmu na ruecz naturalizmu w radiowych gatunkach artystycznych (reportaż. między wiedząludzką a głupotą nie była tak ogromna jak obecnies. twotząC nowe mody. a nie epokę. OII5WIADtZENIE ESTETYiZNE t]RAZ Nt]WE TEIHNt]LT]GIE PtĄmując punkt widzenia strukturalistów Lakoffa i Johnsona. nie wykluczając koloru. awyklucza inne. a struktura ta wiąże się ze wszystkimi naturalnymi wymiarami naszego doświadczenia. kształtu. by uchwycić zjawisko. który mówi wprost. \farto jednak uwzględnić obawy Mieczysław Porębskiego. że: 8 V. Znamiennazatem jest konkurencyjność radia i telewizji na początku XXI wieku. Choińskiego i loaadrofoniaI. Stereofonia niewiele tu zmieniła. Kraków 1999.. s. wej. Podobnie jak technika kwadrofonii (zob. łaśniedzięki radiu' medium . Kazda dziedzina sztuki wybiera niektóre wymiary naszego doświadcze n ia. Klemperer. zu' owe metafory powstają. gdziejęzyk jest podstawowym i jedynym środkiem wyra. udoskonaliła jedynie odbiór.5|. słuchowiska Srereofobia K.jest obszarem. do których każdy twórca ma Prawo' zdolne są spowodować nowe rozumienie. Metafora jest nie tylko sprawą językuJest sprawą struktury pojęcio..realnego'' nad '. gdzie widoczne sąkażdy postęp i kazdazmiana.audycja naźływo. gdyiLw rypie programu ..pozarealnynt''. Eenologia i retoryka dziennikarska 308 powyższym cytacie chodzi tylko o to. w informacji zaśutwierdziła odbiorcę w przekonaniu o przewadze . 2 grudnia. . Przyszło mi dziśdo głowy. autora książki o języku III Rzeszy: Rok 1935. dźwięku itd.

Podmiotem-przedmiotem. rr G.. dz... którą zakŁadazawód aktora. s. innymi słowy: podmiotem obdarzonym fikcją. gdyż możliwości. w pewnym sensie akto.. Lakoffi M.światz dźwięków.degraduj ącąrzeczywistość. że kulę wyjmi emy z niĄ taką. Inaczej jest z kanałem akusrycznym. mogą ukrywać pewne aspekty rzeczylvistości''. Zdolnego do komponowaniawraz z innymi innego obrazu.jakie stwarza' powodują. Sprawę dodatkowo '. .') \r przypadku urny możemy być mniej więcej pewni. Nigdy nie możemy być pewni' że informacj a przekazana nam przez medium elektroniczne jest informacjąprawdziwą. Sztuka a informacja. (. Możemy się przesĘszeć. J. 109 . Fargier. A. choć niewątpliwie będzie miałwpłyrv na modyfikację dotychczas istniejących.wolność. mozemy stracić pewne fragmenry bo je za$usĄ nieoczekiwany hałas. jak i akrywności. O idealne warunki raczej tu trudno.264. s. jak i przedmiotęm. (.. Gwóźdź.. dzł. Jak sfusznie zauwaiają Lakoff i Johnson: .Wojciech l'|arkiewicz. cyt.Anioł obrazu ryfrowego''. s' 36.ideologie po.Ślepe akceptowanie tych czy innych metafor może ukrywać .-P. rem. Johnson.dosłowne nie.równość.. czegośnie dosłyszeć. który być może nie spowoduje pojawienia się całkiem nowych gatunków radiowych. mogą ukrywać pewne aspekry rzeczywistości. 326_327. Z ową skłonnościązarównodo pasy'wności. oprac.. jakzauwazaJ'.Kraków |997. wolnictwo w wielu innych krajach świata''l1. niezależnośćekonomiczna. przekazaną poprawnie.'znajdujemy się w obszarze całkowitej względności''' Co to oznaczadla radia? Dźwięk jest podmiotem w takim samym stopniu jak przedmiotem.I(aków 1986. Przypadek i jednocześniekalkulacja10.. odbiór informaĄi przypomina czasem grę losową.komplikuje'' technika cfrowa. wła. w: Pejzaże audiowizualne. jaką w nią włożono.) Specjaliści od sposobów łącznościpierwsi zwrócili uwagę na konieczność uwzględnienia zaHócęń odbioru. Radio . definiując ich przyczynęjako szum9. . ze obraz czy dźwiękwykonany tą techniką.'.P Fargiex jest w takim samym stopniu podmiotem. Dzięki nowej technologii . Pt] LITYKA Na koniec aspekt.. bezsensowną pracę fizycznąi umysłową w przemyśle społeczeńst'w rozwiniętych czy też. Porębski. 9 l0 M. Iityczne i ekonomiczne wyrażane są w terminach metaforycznych i jak wszystkie inne metafory. Metaforyczne pojęcia:.

. ków radia (Jan Ulatowski. w którym będzie zmieruaŁ je) rozwój. poziom tego zaufaniadecyduje o szacunku dla mediów.rydarzyło lub mogło wydarzyć. że mamy do czynienia zkryzysem zaufania do mediów jako instytucji. jak ujmowanie procesu mówienia i porozumiewa. . w której wyznacznikiem jest istotny w sztu. Dla uproszczenia nazwij. Obecnie.. By w pełni zaPrczentować gatunki specyficzne dla radia. my go . czy szala przechyli się na stro- nę wolności.wolności'' ma konotacje negat}. Po)awiap się w nich sugestie i sformułowania.'. centrum uwagi znĄdzie się tutaj osoba dziennikarza radiowego.tekstem''. Pojęcie . Józef Mayen) ogłaszany w latach 1927_1935.'zapowiadacza'' (dawniej spikera) czy prezentęra. jej naduzyvva...sztu' ki radiowej'' przymuję propozycję rozwiniętą i szczegół.wolności''' jak słusznie zauwazaA. Boyd. wydaje się. przede wszystkim na\ezy odnieśćdo nadawcy. czy też.'interwenryjności'' mediów. czy dany nadawca wykorzystuje swoją wolnośćw odpowiedni sposób.owo omówioną w Pracy Edwarda T. który zdarzenie to wyraża. co wytyczeniem kierunku. warto Przywołać terminologię pochodzącą z wypowiedzi i manifęstów teorety. Meta..po to..wne.A.bądźw formie słów wy' powiedzianych . Uwagi te można by ująć w dwie grupy. a teoria komunikacji to nic innego..na zywo. inaczej mówiąc: słów użytych do stworzenia programu . 12 A. których przydatnościw epoce radiowych news-rllmów i ..Z wszystkich dostępnych definicji kultury dla potrzeb .przeł. Zenon Kosidowski. kultura jest komunikacją. ce radiowej stopień subiekrywno ściprzekazu. Sadza. Boyd' Dziennikarstwo radiowo-telewiz1ljne. co się v.. że niektóre z nich po)awiają się także w języku pisanym oraz innych mediach.ji. Nowa skala gatunków radiowych.Szkło kontaktowe'' może być w równym stopniu ilustracją tego aspektu medialnej rzeczy'wistości. określasię to mianem zaufaniapublicznego.) Ów szacunek m oze się okazaćczynnikiem decydującym. który w pierwszym rzędzie odpowiada przed swoimi odbiorcami dem. 6enologia i reioryka dziennikarska lt0 Cieszący się dużą oglądalnościąte|ewizyjny program T\Ą{ . s.. (. nia się w kategoriach tworzenia arbitralnie dobranych symboli dźwiękowych . by opisać. Ha|Ia Bezghśny języh' edług Halla. Pierwsza dotyczyć będzie telrstu radiowego. Nie jest przy tym konieczne tłumaczenie relacji między zdarzenięm a symbolem. rodzi się na podstawie jego nasyce- nia autorskim . a nie przed rzą- zaIeznie od tego. mimo zaufania społecznego do . fora . mając na uwadze. Druga wiąże się ze sposobem wykonania. Kraków fO06.ramówek'' nie trzeba udowadniać.ll...27O. czy kontroli12.bądźw formię scenariusza. .

jest informacja prosta' cĄi zdanie pojedyncze.. 111 ZaWada się' że radio to medium' w którym czas dzieIący zdarzenie od informacji o q.na osi''.. gdy '3 E'T. wygłosie (a więc intonacja wznosząCa' anty. sta wiedziami na fikcyjny tęmat. możliwa dzięki systemowi cogodzinnych wiadomości i emitowanych co pół godziny.. jego . Podobnie jakgazeta(dziennik) .. a dziennikarz oprócz funkcji informatora spełnia.. Uwagi te wydają się szczególnie istotne w odniesieniu do serwisów nocnych' gdyz prze.. .zaśpiewóv/'.na biało'' nie daje lektorowi możliwości. kiedy? Można je nazwać. Dlatego w działachinformacyjnych radia preferuje się głosy raczej niskie (.cenna rano. cy: kto?. w których autor dąlly do ukrycia swo.wiadomość z ostatniej chwili''. Biorąc pod uwagę psychologię odbiorcy uwikłanego w kontekst poIiqlczny. technika nałożenia: słuchaczy niepokoi się reportźowymi w formie lvypo. ledwie zdązy zaistnięć. kadencyjna. s... gdzie?. która tworzy. ści)jest dobry wówczx. co?. Elementami . prakrycznie równy zeru' informacji przekazywanej w serwisach będzie to . PrzyĘadowa świadomośćhistoryczna nie jest prze. . Na przyWadw języku angielskim podniesienie głosu w zakończeniu frazybądźw tzw.skrótów'. sprawozdanie. \w istocie jednak to nie sposób prezentacji ma tutaj decydujące znaczenie. (complete messagĄ|3. funkcję jej współtwórcy' Jednostką podstawową. a nie opadająca. Jest to tzw.radiową wypowiedź''.. wieczorem będąca już tylko makulaturą _ radiowy serwis (aktualnozyczn€1frazy dĘy do . nym. słuchowiskach (teatr radiowy) dajy się do absolutnej i|uzji.. informacja poszrtzona.. w którym obecnośćautorskiego . Radio -. społeczny i kulturowy... znaczenia nabiera intonacjawypowiedzi. 106.na zywo. radiowych gatunkach informaryjnych (informacja prosta. gdzie _ jak w słynnej Wojnie światóea Orsona sfellesa czy w Le Dirigeable L 303 Martina Ro- _ światprzedstawiony jest rcdzajem transmis ji czy relacji . niemal każda audycja jest reportażem z miejsca zdatzenia.unicestwienia''. relacja..oczyszczenia'' swojego głosu z tak indywidualnych jakości.niki'') oraz pulsujące tło dźwiękowe.przeryw.. w imię obiekrywizmu. Bezghśny jąyh. wynalazku ostatnich czasów.jak chce Hall. radiu interaktywnym. musimy zało zyć.ja'' jest bliska zeru..m zdarzeniu jest jak najkrótszy. jak ton czy barwa.ciemne'') i za|eca się mówienie . Hall. by uniknąć dezinformujących ..jd.świat z dżwięków.Woj ciech lTarkiewicz. transmisja). kadenryjna) powoduje zamianętwierdzenia w pytanie..informacyjnej poetyki'' radia są krótkie dźwięki w postaci mu(. ponieważ czytaniewiadomości w sposób metaforycznie nazywany. która jest również częściąkulturowego kodu. poPruez rozmowę z uczestnikami zdarzenia.przekazem skończo.\farszawa 1987. źrc rozPoczęqr serwisem informacyjnym proces komunikacji trwa' a nawet musi ttwać znacznie dłużej(tygodnie' a nawet lata) . cież lształtowana w kilkadziesiąt sekund. tzw. Bliska. odpowiadające na hipotetyczne pytania odbior.

109-1 12.w: Pejzaże audiowizualne.Tok szoli' Piotra Najsztuba i Jacka fakowskiego może być klasycznym przy|<Ładem po. przyp. \(M. mym momencie.tuta.zdarzeń studyjnych''... oto istota techniki radia i telewizjil'... Mogą one także występować w formie .. Publiczność jest coraz częściej obecna podczas tych zdarzen. Gheude. Ponieważ program radiowy nie przedstawia obrazowo miejsca. podązając ślademzdarzenia albo _ lepiej . michałki.r.ii. idea .telekonferencji"... Scena zaśpowstaje po to.trybuny'' pojawiająsię .w rym sa. . Sądząc.: trybuna to nic innego jak sposób mówienia do słuchacza t. że jesteśmy nieustannie podłączeni do naszego ekranu i że nadajnik jest nieustannie podłączony do.. To jeden problem radia. Gheude'a)... w: Pejzaże audiowizualne.tartł. Problem dziennikarstwa radiowe.salott'' i ..opowiadania''. w których. tyką trybuny''la. . nie . co słyszą inni. 195-21.. To pierwsze zada. Przestrzeń w obrazie TV''. Drugie . go polega na uwierzytelnieniu realnościzdarzenia.to kreacja .3.tutaj''.. gdzie czynimy to w kilka sekund z pomocą obrazu.. Mamy tu do czynienia z paradolaem. Drugi .'poe. którzy mówią. Popularny.tam'' było .wyglaszanid'.sprawozdania.. . \Tszystkie zdarzenia studyjne mogą być kombinacją trzech form wypowiedzi (według klasyfikacji M..gier informacyjnych'' można by nazwać skrótowo (co ważne dla dalszych rozwazan) za Michaelem Gheude'em . Salon tworzymy po to.y. często wykorzystywana ." s... niego ksztahu.w końcu powiedzieć można tak: telewiz)a [i radio. związana z procesami nadawania odpowied.]. &... jest .tu''. że . dz. w której pulpit lektora-serwisanta jest nieodzownym atrybutem informowaniai . \(M.g"ły opisanych vvyzej . by .i'' i by została zniesiona różni. wszystko mogłoby się potoczf w ten sposób ryIko wtedy. ca pomiędzy.ź:ródła informacji.iest formuła .. R.. Genologia i reioryka dziennikarska 31? widywane w rym przypadku mniejsze audytorium powoduje najczęściej lekceważenie opisanychwyzej reguł. q.radiowego foruni' czy . gdy panowała hegemonia komunikacji językowej. Berger.sztuki radiowej". Cenna wydaje się także uwaga Renć Bergera: czasie. gdzie obok wymienionej . Cenne są natomiast tzw. 15 R.czystej. aby asystować w dialogu gospodarza i jego gości. tak jak ludzię rozmawiają z sobą na '. s...rtarł. o którym mowa _ inaczej niiL w telewiz. cĄi ciekawostki pojawiające się w serwisach niektórych stacji radiowych i telewiryjnych w porach późnowieczornych.. gdyby czas przestał istnieć. .scena''.Restrukturyzacja mitu''.. Dziśjest inaczej.studia otRartego".ll. abyśmy mogli sĘszeć to.Podwójne spojrzenie. jak w dobrze zrealizowanej sztuce' obowiązują zasady dramaturgii. . ..to sprawić. [podkr. język dziennikarza radiowego musi odzwierciedlać sytuację. znosi efekt chronologiczny. kiedy dochodzi ono do skutku. narzucała się sama.] .. la M.twarząw co dzień.felacji''.. w którym powstaje' nie widzimy też tych. .tam'' i .

jest skierowany do okre..*kceswówczas. że proces łonej części publiczności (tzw.tn. (także publicznych). interpretacja..P. albowiem program radiowy za Martinem Heideggerem moktóry o"i.ia mediów i znaczenie.. języka. nia lub 'Przeniesienid' nić.. NaprzeciwlegĘmkrańcułańcuchainformacyjnego(odbiorca)mamydoczy. można znaIeźćwpiaskul7..jaił'.ko.. lecz sposób podania sensu.tlkt.iami Procesu komunikacji jednak pamiętać.dopuszczania i wyklucza- odd"i"Ę*".Ę to dzięki językowi radiowemu.jaksięmówi..przeciw komuś'' czy .arszawa 1989' s.stwarzawięźmiędzymówiącymasłuchaczem. grupa docelowa). Rolaradiajakomediumopartegonasłowiemówionymza-wierasięwstwiermowy jest mowa istory''.. tekst pozostaje dyskursem wypowiedzianym Przez dyskursu' zredukuje się tekst do przedmiotu na..Tak oto słowal6. Nadawca bowiem.-gdyzradioniejestjedyniesposobemutrwalefaktu w czasie).co''."di"i i językapisanego. Musi podlega społecznym regułom .Pojęcieto.' jest tam.V1bórpism. 1o2-t03. Radio' Szanse i u1zwania. zemy nazwac .. Dzięki owej je się przekaz wartości: To..świgt z dżwięków. ze nie wolno mu popeł. 1997.nościąpodmiotu mówiącego. jak ka.. rola rad... Potencjalny słuchacz radia jest czystą obecnością.. kierując się zasadami *.1. Słuszżędopiero reakcja odbńrców nadaje tekstowi ważność nie zaturaia Ricoeur: nid.Istotnewięzireligijkonie z ..J..y'od Heideggęra można również (ny|.. l1l .Istotą krofonu'(nie.gdyjego przekaz_wolnyodograniczeńbezpośrednie.która nie zostaŁauformowana przez myki. J.Jęz'!k..a dorykamy miejsca..do s ięz ne wyłaniają ...go ią. intencja. obź. go. i Materiał\ z honferencj: Kulrurotwórcza Tischneą .tehst. Mowa substancjalna wywieśćrozrlznienie języka mówione. Jeżeli pominie się ten zasadniczy rys cz)owieka. w.. 103.. gdzie jestem ja _ Łączeniatych trzech Poeryk. czy mówię . tury tj' do rzeczy. Sens bowiem ma tylko mówienie zwiąLn. mówiąc .red' T' Leśniak. Radio -.) To .Woiciech lTarkiewicz.. musi pamiętać. Nie obiekrywny sens jest zatem istotny' intencji i poprzez nią dokonu. 16 J.można zdefiniować w taki sposób: kogośdo kogośinnego i o czymś.. Gawlik..do mi.ptzezmikrofod'. nazywa.zkimś..Ncoeur. autor programu.ia.. (.iąg". nierozstrzygniętym gospodarki rynko.. Kraków |7 P. Nadawca.|ecz którą..jak' deryduje o tym.błęduabsolutyzacji''. s. z którego wyrasta siła goś.Siła słowd'. stwarza fakty.o.wprowadzonePrzezPaulafucoeura. dzeniu Heideggera: .'mową substancjaln{'. między p". przez większośćnadawców nienia ze swoistym paradoksem.

8-9' 20 M. Zalecasię skupianie się na jego wa. wzbogaconą o krasomówcze . moim zdaniem. . warfy dla nieskończonej |iczby czytelników i tym samym dla interpretacji. w rozkładzie kart' widzenia i halucynacje . niemożności za. Słowo w radiowym tekście musi być skondensowane. KOW Iy. Niektóre z nich mogą i muszą pojawić się w radiowym kanale informacyjnym. że cytat ten może być pomocny dla szuĄących rozwiązań progra- mowych dyrektorów radia publicznego. znaki kreślonena niebie przez lot ptaków.. Gdyby przyvrołać w tym miejscu semiologiczny schemat Romana Jakobsona2'.słowa wypowiedziane we śnie. Podniecone słowa proroków i święrych. IGa. \MM..ll. sytuacji''19. i pogardzając współczesną pub- licznością. że jest on ot.. 6enologia i retoryka dziennikarska 314 do znaczenia tekstu [i wszelkiego przekazu. s. . to l8 19 tmże.według Ula. w oszołomieniu. natomiast by sformułowania teoretyków radia zabrzmiaĘ współcześnie. o ile szum inform acyjny i prekorektywność stanowią realne zagrozeniadla radiowego kanału informacyjnego. słownych środków wyrazu' o czymprzypomina trafnie Mieczysław ńorębski:' Różnego rodzaju przejęzyczenia. Należy jednak pamiętać. Sposobem przedstawi ania rzeczywistości w radiu jest myśli. dla których w językunormalnym nie ma miejsca2o. ani w interesie dziennikarzy pisząaJch. (.co nie leży. lorach pojęciowych i emocjonalnych.lfynika ona z braku obrazu. Są nimi rzeczywiście. Świat za drzwiami... s. bo informują nas o nadziejach. jasności Dla wywodu można by się ''stenograln tu posłużlpojęciami z teorii literatury: Pars ?ro toto (synekdochą) . konfiguracje odnajdywane w liniach dłoni. s. go właśniealtorzY którzy nie troszczą się o czytelnika. fI Zob. wierzą w przysĄ sukces. .ani radiowców.intermedia'' '.. red' H' Markiewicz.. Współczesna teoria badań literackich za granicą.z uPorem były i są uważane za przekazy istotne.dźwiękową . 105.) Dlate. nastroju. przez ruchy gwiazd. Poznań 1983. ' trzymania uwagi odbiorcy na słowie (tak jak w przypadku prasy czy ksiąpki). potrzebach i lękach. w ekstazie. Porębski. Vydaje się. rzeczywiście wy1rywają. Zatem nadmierne i kosztowne rozwlekanie pruekazuinformaryinego w celu zapewnienia mu wysokiego stopnia prekorektywności (uniknięcie szumu informaryjnego) okre./O. K.d.. Za'sadąnajwazniejsząw tekście radiowym jest ekonomizacjasłowa. oczekiwaniach.uzupełnię je terminologiąz dziedziny masowej komunikacji .] należy bowiem to.35_36. Antologia. Laskowicz. że proces komunikowania niesie z sobą sporo nierypowych poza.bełkot pomylonych. towskiego _ czy e|ipsą. to redund ancja czyni z anteny gazetę.y'. elementu podstawowego w filmie czy w telewizji. ślasię tu terminem redundancji.

w którym nadawca i odbiorca funk. . . . cjonują w dużej bliskości.. które _ wyjąv{sry t-1p i rodzaj uzytych do emi.konwersacji''.dyskus.wania. ny przy. Uwzględnić przy tym naleiy.. jeszcze inny podczas . gdyż nadawca jednym banalnym pytaniem: 'Jak się państwo czują?.'przyległościami'').. Th perspektywa określa Pewne techniki studyjne. czy (blind . Inny układ Przestrzenny naIezy zastosować podczas '.sytuacji współpracy''. cyt. iona przez stacje radiowe.. Dziennikarzradio.mówiące gło*y'' zdająsięprzypominać fotografie bez tła...bez możliwościwidzenia się nawzajem. uulazyćpróbykreowaniath.Kniów.. ale fFm samym zuboiyĘ jego radio. Należy unikać. .w1'wiadzie.serwis informacyjnt'. jak..szczególnie w programach rypu . o dzieb radiowyrn. tYP humoru.negocjacjacti'' . Chodzi tu o kontekst informacyjny. która pruez jakiśczasbyŁalekcewa.. Rozważania pierwszych teoreryków radia uwzględniają wszystkie niemal aspekty procesu komunikacji..szczerość i naturalność wypowiadania tekstu''. polegają na właściwymtozmięszczeniu w studiu prezentera i jesji mikrofonów .. że cecha . ie języka to medium .światemza drzwiami.. Crisell. wy . dz..wanychprzezMieczysława Porębskiego elementów można by przypisaćfunkcji fatycznej i metajęzykowej aktu komunikacji.ż radio zwane jest często . za\einię od rodzaju audycji. Cechą wyróżLniającąradiowy kanał informaqjny jest na Pewno fakt.. relacje rozmówca-rozmówca oraz odległościwszystkich osób od mikrofonów' Konfiguracia ta bowiem stanowi również swoisty. 23 A.świot z dźwięków..współzawodnictlvie''.interpersonalne'2. s. sYtuacji sterylnych.medium niewidomym'.. Understanding radio.Vrocław 1972. takie jak natura i sposób jego uĄ. Do funkcji faq.indywidualizacja głoso...pauzowanie''22.interaktywnego. tzn' takie. \farto podkreślić\M tym miejscu prymat radia nad innymi sposobami komunikacji. medium)23 czy . cjalnym odbiorcą. komunikuje się z milionami odbiorców \M tym samym czasie i na odległość. a cĄ jego wysiłek skupia si ę navtrzymaniu kontaktu z poten...iest - go rozmówców. będąc jednocześnie kreacj ą przestrzeni akuty cznej. poza)ęzykowy kod. który umożIiwia istnienie sensu informacji i który musi być zrozumiaĘ zarówno dla f2 M.. Poniewa. in. radiowym kanale informacyjnym funkcjonuje jeszcze inny rodzaj tozumienia kontekstu. 3.. wa postaci poŁączonazmontażem pozasłownych elementów fonosfery''..tekst''. czyli kontekstu. wy koncentruje się bowiem wówczas na kodzie (cĄi języku ze wszystkimi jego . Coraz częściej. w których . 315 większośćz zasugero. na|ezy zdać sobie sPrawę z tego. vtyjąwszy.. czyIiprzestrzeni.Wojciech Markiewicz' Radio -.ii'' czy.nasilanie tonalności i modulacji mov't'. .. a częściowo także zakres eksploatowanych tęmatów.awizualności'' określiławszystkie jego cecĘ pochodne. Nadawane w niektórych stacjach pro1ramy z telefonem (phonein) nieco odciĘyĘ prowadzącego w tej roli. . mozna za.cznej i metajęzykowej można by więc odnieść takie wymagania stawiane dziennikarzom radiowym..

nia kulis''. nie dając odlio.r).dziś nawiązujem\ do q. Należy więc przezpowtórzenia niektórych . s.iu dopeł....'. pomysł .otrzeć do naszej stacjiitd').' * ko.y. miasto. Mimo trudności zĄłyłpan d. by sprawdzić.. Preql.y możliwościzo.r' musiał stać kazdy z nas.r... Y '. Przeniesieni. .ewnęttzną (offair promotion).) ko.ńt ten jest natychmiast zauwźany. \Vażnym elementem strategicznym musi być w tym przypadku reklama wewnętrz.intensy.- lamże. że dzielą oni doświadczenie czywiedzę o przedmiocie (bachgrou. że zrualazł sĘ Part w naszym ?r0- gramie.. sprauę poruszlm! w późniejszym programie itd. |<leiyś te|ewizy1|rwa.osiągnąć' określ"jąc ko ndyc)ę gościa jako j.ąw rad.zując. dużym stopniu przyczyniŁa się do tego telewiĄa. co się traci. instytricja). mediach ''Pfzestrzenny.. 3.jat znaleźć czas na radio).wno ściprzekazu. jak mówiliśm\ wcześnkj wprogramieX. jak i odbiorcy zewzg|ędu na ich blisko śćfizycznąlub dlatego. że nie przeszkodzĄ Panu korki na ulicy X.ll. ty- komunikat miejscu należy wspomnieć o częstych nadużyciach i przekraczaniu granic nie rylko formy..realność'' danej stacji radiowej oraz zatrudnionych w niej dzienn ikarzy (Dziękuję. lub W nadmiarze zajęć trudno..r. diagramó1v czy nawet fotografii.pokazyta. czyli stadium rodzenia się programu. po"b"*i" go swoistej mitJogii i przypomina formą i zawartościąpierwszą próbę syiuaryjną w teauzę'Przy konstruowaniu programu radiowego należ:y pamiętać. która zbyt intensywnie eksploatowała w ostatni. ż'e łączy się jąz reklamą z. na programu (on air promotion).q. " nia.g-. StaĘ bądźwykreowany kontakt n^i^*. Sam musi być również na swój sposób obrazowy. do którego odnosi się informacja (region. Można również ten efek. Kontekst ten rozumiany jest jako .zapisanej''.Konieczne jest także wprowadzenie do programu pewnej |iczby zwiotów używanychprzez dziennikarza. \fymienić trzeba równocześnie minusy radiowej komunikacji: brak obrazu powoduje konieczność uwzględnienia wewnątrz informacji wizerunku nadawcy (relacja. ale i dobrego smaku p. .t. cĄi to. baczenia pomocnych czasami w odbiorze programu zestawień.ń . go' warto przytoczyć trzy moż|iwe jego rodzaje: kontekst pozaradiowy....ió* stworzyć sfuchaczowi możliwośćpowrotu w dowolnym momencie do in1udycji formacji .).go z potencjalnych słuchaczy (Mlśb. czy ów kontekst funkcjonuje (/aka dziś pogoda?. ną.. co oznacza.hlu Z. 6enologia i retoryka dziennikarska 315 nadawcy. i"t". reportaż) orazwyraźnego adresu (wizerunek odbiorcy). nasi|a1ąca się wraz ze zb|iiLaniemsię godziny emisji. rysunków.. co jąotaczana antenie (informacje uzuinne programy: '.bezosobowość''słowa pisanego. go jo radia powoduje zanik .nd information)za.. kontekst radiowy (antenowy) podanej informacji.tzez radiowych prezenterów.kontelśt'' w rozumieniu nłrórców programu rad.E.. igu.iowe.w ranach cyklu 1l-ełniajace.j'.k"..y. Jaki nastrój) |ub czy kod jest zrozumiaĘ (Wszystko jn.. dziśPrasową. dzielnica.

Ciekawym . zebrać pewną Iiczbę ptzykładów i dać podstawę do reinterpretacji powyzs. O intens}rvności wszystkich procesów odbioru decydowała na pewno psychologia percepcji.lfspólną przemian polskiej radiofonii. chawek do głośnika. Powyższych uwag nie nalezy rozumieć w ten sPosób. podtekście rych zjawisk tkwi potencjalny konflikt między działami radia wykonującymi zadania Programowe a działami zajmującymi się reklamą i marketingiem. nięcie konfliktu. Dokładna analiza potencjalnych zainteresowań reklamodawców może być sposobem na unik. ty..|arkiewicz. Nie bez znaczenia jest tu poziom i jakośćkonkursów antenowych.. Radio -. w której program stacji ogranicza się do aktualnych możliwościi zainteresowań dziennikarzy. Mając dziśdo czynienia w rudiuz bodźcami działającymi na nasz wzrok (mimo wszystko!) i dźwiękowymi bodźcami pobudzqącymi nasz słuch.od odbiorników lampowych do tranzystorów. Stopień elastyczności zaIezny jest od zmianw technice nadawania i słuchania. by zasugerować określony materiał pojęciowy..Ślepotd' radia ma swoje ewidentne plusy. który otrzymaŁbodzieczewnętrzny. Chodzi jedynie o to (jak w dobrze pomyślanym procesie dydaktycznym). chaczowi na równoczesne wykon1rvanie innych czynności.' . Jednak radio czyni to w najszerszym zakresie. go. gdyŹ pozwala słu. Radio zzałożeniajest medium elastycznym i tolerancyjnym.choć dziśnieco zarzuconym _ pomysłem byĘ kilkanaście lat temu radiowe . 317 . Uczestnicząc w rynku zlęcen reklamowych. która pełni tu funkcję ogniwa pośredniego. czyli potencjalnego odbiorcy. miksów (czyli skrótu myślowego) radio rozwijawyobraźnię. wszystkie stacje walczą o jak największąIiczbę sŁuchaczy. opierająca się na zjawisku synestezji. Należy tylko stworzf ten rodzĄ gry z odbiorcą. a także pozwoli zapobiec sytuacji. cĄi subiektywnym odczuciu wrażenia pochodzącego od innego zmysłu niż ten. \Vażnym eta. sprĄa1ące kontynuacji programu w formie listów.Wojciech l.miejscu na|eĘ zauważyc brak literackich oryginalnych tekstów napisanych specjalnie dla radia.światz dźwięków. że tylko radiu przysługuje miano medium działającego nawyobrłźnię. powinniśmypamiętać o literaturze. Istnieje więc realne niebezpie- czeństwo stworzenia radia publicznego bez publiczności czy tez osiągnięcie sukcesu rynkowego kosztem rezygnacji z obowiązków publicznych. które prowadziły od słu. Obraz dźwiękowy odwołuje się bowiem do naszego doświadczenia iyciowe. Z powodów pozaiiterackich tylko w niewielkim stopniusprzy1aonamasowej komunikacji.zychzdarueń akustycznych.. pły* na rynek zleceń reklamowych mogą mieć również stacje uczestniczące w nim pozornie (finansowane z abonamentu). ostatnich latach jesteśmyświadkami dynamicznych . Innym niż według kryterium formatowego podziałem stacji radiowych jest ich klasyfikacja na podstawie stosunku do audytorium. ich cechą jest coraz większe podporządkowanie i związekstrategii programowej ze strategią marketingową. epoce cyw|rizacjiobrazków i ko.skrzynki kontaktowe'. SzczegóĘ radiowego procesu komunikacji musi stwarzać sam odbiorca.

rfrontowany przez słuchaczy z gatunkami czysto inform acyjnymi.dej chwili bądź słuchanie radia pozamieszkaniem (samochód.po. znajdziemy takżę w słowie: serue (podawać). nastawione głównie na rozryrvkę.fo. Gdyby spojrzeć na radiowe gatunki pod kątem jakości i ilości informacji w nich zawatq.grd' (od angiel- skiego słowa plaL).*a1 p.iusz to rodzaj partytury do odegrania. mielibyśmy do czynienia ze skalą.yŁącznie^fik. i'y.ąsię Qisteners) więc gatunki wymagające uważnego.nadaje. którą spowodowało pojawienie się radia przenośnego az drugiejsffony . szetzyć..".szum tła'').rii l.og. .. aktywnego. Dlatego radio."di" --... oznaczałazwrot w kierunku indywidualiza. warstwa mitologiczna . samotnych odbiorców. odzwierciedlĄący tę samąopozycję. radio towarzyszącebądź .serwis'' (zob. po drugiej zaś _ gatunki będące prostą informacją bądź naniej się opierające li. o które nam chodzi.. Inny podziaŁ.. od którego pochodzi polski . i Mniej lub zupełnie nie będą angażowaĘ naszej uwagi. Możliwośćodejścia od odbiornik aw każ.. pozwa|ającna równoczesne konywanie innych czynności.uwiarygodnienia". proza artystyczna. V angielskich słowach określających funkcję słuchacza i stopień jego zaangaź:. uznawane jest na rynku zabardzie1ambitne' Całkiem inny typ to radio.łvać coś pod specjalny adres).. Gatunki umieszczonę po drugiej stronie skali. .t. Ślad zjawiska. które . Mimo że rad'io jest sztukąprzekazywania maksimum trcści zapomocą pierwszego . sklepy.i.. angaizując się) i hear (słyszeć. które ... nie)alęż.1 ambitnego.L. gdyz nieustarr. cji: radio jest adresowane do pojedynczych.reportaz i słuchowisk o... programy typu acoustic walĘaper(dosł. (first hearing).. Scenariusz sł.uchowiska jako partytu.. z udzia- łem tzw. przekazĄe porcję dźwięku. chania . ryp radia: serwisy muzyka). . niepozbawionej waloru literackiego)... headlines). . i radio pełniące funk- tzw...coś L . Podstawa klasyfikacji rożnych typów radia widoczna jest choćby i konstrukcję w zakresie znaczeniowym angielskiego słowa broadcast (cĄi: rozszerzać coś.^i. audyjadokumentalna. Rewolucja.słuchaczt'.dźwiękówkam i. \Xz radiu posiadającym .1ą 1. naturszczyków. place targowe.impulsu.owania widoczna jest różnica: listen (słuchać. wa tapeta'') czy background noise (..dźwięko..p . wyróźzniaradio dominujące Qlredominate)...."ń. najlepiej ciągłego (od początku do końca) słu.w kazdym radiowym przekazie musi istnieć tzw." *y-"g" rozwinięcia. na któĘ po jednej stronie znalazłoby się słuchowisko jako gatunek operująry v. przystępność i stosunkowo niska cena odbiornika.o-mentArie.ll. 6enologia i reioryka dziennikarska 318 pem rozwoju jest wykorzystanie niskiej częstodiwości (FADE M). choć badania szacqąjego publiczność na miliony. Słowo to określa i. by uruchomić wszystkie mecha- nizmy odbioru' muszą zostać na swój sposób odrealnione.nie cję służebną(subordinate).r:adiotła'. a jako gatunek antenowy . ostatnio również przystanki komunikacyjne i stoki narciarskie) wpĘwa na kształt Progfamu (konieczne częste nawroty słowne i powtłzenia)..riko.ch. od woli słuchającego). przekazy.

. 25 R. ukierunkowując nasz mechanizm porozumiewania się..daje do myślenid'.muzyki idei''. powrotu do tego. Dźwięki zewsze muszą poprzedzać słowo. ujęciach na fotografii.w tym przypadku należy jednakptzy. ten sposób w ję. czasem rozszerzoneprzezdziaŁanie. fotografią. wl tegoz. Częstym błędem początkujących radiowcówjest zmiana tej kolejności. ze względu na .którą mamy do przekazania. wprowadza do każdego przekazu tzw kod uniwersalny' wy- ruźnie inny niż konkretna treść. na|eiy mieć na uwadze. Mit i znak. Mechanizm przekazu jest tu bowiem taki sam jakw przekazie radi owyrn:dźwĘk'Fko+ondensaeja] iod całkowitej werbaIizacji. gdyz mit. czołówkach programów. Teoretycy procęsu masowego komunikowania twierdzą. dium. zebez tej warstwy byłby on w ogóle niemożliwy.. że ucho fawszę uwierzy w to' czym je sprowokujemy.rozszyfrowywaniu" metafory: radio podobnie jak metafora .Wojciech arkiewicz.taką rolę odgrywa dźwięk we wszystkich zwiastunach. nizm jak w . Na podkreśIenie zasługują również niektóre funkcje dźwięku w radiu: dźwięk jest nieodzowny zewzg!ędu na treśćinformacji (np' ruch uliczny a ochrona śro. tzn. .wa 797O. który zawiera w sobie . rysunkiem. a sam przekaz staje się bardziej sugestywny i przekonujący. zwyczĄach i nawykach naszych słuchaczy. 319 na kształt . V pruekazach radiowych i telewizyjnych przestrzeń fizyczna Poprzez koniecz. mowie dźwięku schodzi on na dalszy plan. tak jak w teatfze słowo musi być go wyjaśnići skomentować.kliszacli'' stereotypach. Działa ru taki sam mecha.idenryfikacji''. są celowo wzmocnione ' rozszętzone i przedłużone..Mitologie codzienności''.ważność''osoby rozmówcy). fication.. u|<ładzie nagłówków. Radio -... znać prymat słowu nad dźwiękiem).świot z dŹwiękÓw.dająca efekt zbędnej ilustracyjności.wany jest poza studiem (np. mają _ znaczęniowo tozszerzyć. capti. ny w niej udział autora informacji łatwiej staje się własnościąwidza czy słuchacza... na billboardacbz5. gest. dźwięk służyuwiarygodnieniu rozmowy (nie może być ona w żadnym wypadku jedynie sztuczną. przerywnikach. Barthes. . studyjną kreacją. który przejawia się w sposobie łamaniagazeĘ. .. czyli fragmenty tekstu umieszczone pod obrazkiem. a tym samym rai1onalizacji..wiedzę ludzkości''. która jest warunkiem skuteczności radia jako me. zyku radia dochodzi do głosu podobny kod jak ten..Varsza. Podobną funkcję spełniają w artykułach prasowych wł. DziaLa tu zasada .. reklamówkach. dźwięk nagri.fotogenice wyb orczej. dźwięki mają charakter extended signi. co juizostaŁo opowiedziane dźwiękiem. .doświadczenia pokoleri'.ons. I choć w radiowej pracy często opieramy się na . dowiska).

njlch. o dziele radiouryn.| terninologii nedialnej. niak. Świat za drzwiami. t<'"ka* tpso' Radio.. Komentarz... Londyn 1993..". i I . \( Pisarek. Dzienniharstuo radiowo-teleuiz1ljne' Technihi tworzenia prograrnów infrrrrlaEj. IGaków 2006. poznan 1994. Leś. Boyd A. IGaków 2006. l987. Sztuka a informacja... Kaziów M.. 1972. 9.T. ptzeŁ.Kulturotwórcza rola radia. Kraków 1997.\farszawa Ę.red.!7arszawa 1991. (Jstawa o radiofonii i tehwizji.. M. Laskowicz K.red.Wrocłau.P Gawlik. New Hall E.. (Inderstanding radio... J.New York-London iork-ńndon l 994. 1984. |tro. Bezgbśny jęzryk.yzwania. Między manipulacj7 a poznaniern.. T. Y.Poznań' |983' M.. BIBLIt]6RAFIA BBC Producers Guidelines. A."ł:. change ryour Crisell A.Materiały z honfernĘi . Sobczak J.zowski Porębski M. Change your uoice. Sadza. Szanse i u.

Related Interests

' oa _ *infrarealizm''. sytuacji możliwe jes t rozwiązanie następujące: podążanie w kierunku twoautonomicznych dzieł radiowych. i słuchaczowi trudno v"yzwolić się od realnego świata. że ten nurt n'':*::lł rv radiu wiele dzieł autotem atycznych. Następuje zejście ponizej poziomu określającegonaturalną per- spekrywę.e|i uznać diag.z soczewką w rę:i]trostruktuty życił. fr. collage. Zbyt wielki w radiu nacisk realistyczną daje w efekcie jĄ przeŁamanie i badanię . Gaston Bachelard. pozwolić odgrywać główną rolę w życiowym dramaciel.feature. efekt akustyczny. Obecna dotąd w sztuce realna rzeczryist'ośćustępuje miejsca metaforze.natu.świata przedstawionego'' w dziele radiowym (takich jak głos rucora. o którym mowa' byŁ reakcjąwszyst.Varszawa 1980. gdy sobie uświadomimy...o.. s.. . mówi o treści podświadomych'2. do przezwycięzania realizmu eliminuje istotną cechę sztuki radiowej. 306. 'm ]nE. inspirator i twórca nowej kry'tyki literackiej we Francji.=e... Ciekawe./.znrch elementów.widowiska słuchowego'' (stąd określenie . oLre' ślającfunkcję sztuki radiowej i jej wkład w dwudziestowieczny przeŁom kulturalny.posnci' przedmiotu. specyfika przekazu radiowego wymaga pewnego zagęszczenia materii atq.Wo.słu3:. jaka prowadzi od realitej . rrvmieniając Prousta.r-. musi iorównać kroku innym dziedzinom sztuki. ulega .iliilFFt r--):rega y Gasset. które nie zwracĄąuwagi.. opartych wyŁącznie na dźwięku . cyt..powszedniego reportazll. oznaczawyrzeczęnie się własnej istory. =enia bądź przetworzonym' czyli swoisty konstruktywizm czy _ jak chce Orte=. jak twierdzi ortega.

technik radiowyc}i' (Pod. komunika cja międzyIudzka i wzajemne zrozumienie (nadawca i odbiorca). Obszar między rzeczywistościąa jej antenowym domaga się. 6. doświadczenie esteryczne (nadawca). Najtrudniejsza.. samorozumięnie (nadawca lub autor). Zaborczości reportażu towarzyszy zatem sztuka i rezygnacji fpodkr.]. 5. zestawienia czynników generujących typowe dla medium radiowego gatunki: 1 . Kłaków 2002.fonosfery. zostaje tu poszerzon a o dźwięod problemów związanych narodzinami języka kową materię świata. zapewniĄąc sprawom z natury ulotnym i pozor- nie błahym trwĄ bytw dziejach kultury. 3. że można o nich pisać i reportaze. Okazuje się. który ptzywołuje. rytuał (nadawca i odbiorca). wie o nich więcej. Ujmując rzeczinaczej. . o metodzie twórczej tego ostatniego w sposób najbar. Dokonaj my zatęm.szepty Dreter Kuhna). być może. co daje w efekcie liczne gatunki z pogtanicza: między klasycznym słuchowiskiem a reportażem radiowym czy tez reportażem a słuchowiskiem poeryckim. Schodów się nie pali. by.ll. 2. Hanny Krall czy \Wojciecha Tochmana.obrazem'' spodarowania'.. Miasto ghsów) do spo..zago'. uczynić. rtźne.. łeczno-psychologicznych aspektów najnowszych . Thki charakter ma twórczość Ryszarda Kapuścińskiego.. 6enologia i retoryka dziennikarska 104 z i formowaniem się słów poprzez zagadnienia dotyczące . (Wyspa ghsów.. niej perspekrywę Lakoffa i Johnsona. Pisząc o autenrycznych osobach.. J \Tochman .do.uniwersalnym'. polityka (nadawca i odbiorca). 4. wskazując jednocześnie dwie wźnę dla gatunków radiowych cechy: Mroczne sekrety duszy zastrzezone były dotąd dla literatury pięknej. dziej syntetyczny napisała Hanna Krall. .M. chodzi o to. ze wszystkich po- dyskrecji winnościreportera3. Dorychczas była to wyłącznie domena Iiteratury. Poszerzając reportaz o nowe obszary' Tochman uprzy- tomnił mi zachłannośćtego gatunku. niz ma Prawo nam opowiedzieć. doświadczenie esteryczne (autor). Materia wiersza' sama z natlry akustyczna. uwzględniaj ąc powyzsze sugestie oruz Przytoczoną wcześ.

odpowiadając na pytania: kto? co? gdzie? kiedy? dlaczego? po co? . polega na wyrażeniu stanowiska wobęc faktów na ich rzeczowe) ana|izię oraz fachowej ocenie. debata.obecności'' na antenie. v4ywiad i dębata to gatunki.wać rozmaite efekty. M. oftzymamy obraz radiowej odmiany takich form i gatunków jak: wypowiedź. )akim jest radio. dodajmy. fozmowa' komentarz. a ptzede wszystkim osobisrych. a obie strony mają caŁą niezbędną wiedzę. mentafz' jako gatunek opietający się na informacji. zwŁaszcza ze wyobraź. Jako forma dialogu z odbiorcą jest obliczony na przekonanie go o słusznościi wiarygodności opinii zawartej w wypowiedzi. Varszawa' 1988.dialogu'' z odbiorcą.szącharakterysrykę o sugerowa ne przezHannę Krall dyskrecję (chodzi o sposób wypowiadania się) i rczygnację(dramaturgia prowadzenia narracji).. o czym można bezpiecznie rozmawiać. radiu powinien być wykonywany Przez auto. kiedy to . ponieważ w głosie jest zapisana istota osobowości.Wojciech Markiewicz... Tak jak informacja.na biało".światz dżwięków'. Metaforry w nasz!771 życiu. Jako formy antenowego dialogu z odbiorcą powinny być otwarte na a G. wisy wykonuje się w radiu .. Należy unikać czytania Przez autora. Przy dostatecznej elasryczności spojrzenia na światoruz Przy pewnej dozie szczęścia. Radio -. wartości itd. s. Johnson.wytazając go przy uzyciuwspólnego języka.jest formą kontaktu. 105 .ypowiedź radiowa jest podstawową kategorią . w przypadku .jak możemy zakomuni- kować doświadczenia nieznane rozmówcy lub jak możemy snvorzl wspólny obraz. . informacja. któreŁączy obęcnośćinterlokutora na zywymplanie. a jedynie ser. wywiad.nia niezbędna do nawiązania kontaktu (Jacobson) i komunikacji może da. choć niekoniecznie dziennikarza (w tym przypadku powinien mieć formę an.lUNtKAtJA I WZAJEtlNE ZR0ZU|1tENtE Mając zazwycza1 do czynienia z wielką różnorodnościądoświadczeń kulturowych. zarówno nadawca' jak i odbiorca powinni zadbać o tryb czy płaszczyznę porozumienia. 259 .medium bez wvarzt'. Zrozumienie nieodzowne. K0l. Ko. . Rozmowa. tenowej wypowiedzi). Lakoff i Johnson podpowiadają tu bardzo przydatne metody komunikacji. ra. Zawierajednak maksimum subiekrywizmu. Uzupełniwszy powyż. W..iedna osoba przekazuje innej ustalony' jasny komunikat.. L"koff. założ'enia. \W decydujących momentach następu je negoi1aćsaznaczeniai wówczas stopniowo stwierdzamy' co mamy wspólnego. gdyŻ znacznie obniza to jego wiarygodność. polegające na negocjacji znaczenia oraz metaforze przewodu: Wazne znaczenia nie dają się komunikować zgodnie z metaforą przewodu. czyli bezosobowo i bez interpretacji. umiejętności i wyrozumiałości można osiągnąć wspólne zrozumieniea.

i''. Karabasz. procęs Permanentny. poniewaiL niezaLęż..ll. trwający caŁe życie. Stopień zastosowania w ich utworach me5 K. co najważniejsze. co według M.rozwoju myśli''... narodowej encyklopedii feature 'A Feature Anthology" autorstwa Flora Steina (RTE. Stanowią one podstawę radiowego reportażu. \Tarszawa 1985.lIENIE Mając nieustannie na uwadze wrodzoną naszemu językowi i wyobraźni skłonnośćdo tworzenia metafor. . mimo iż ma on charakter radiowego eseju historycznego.elastyczności doświadczeniowej''.feature'' w polskim ptzekJadzie tŁumaczy się go jako reportaż. .|t]Rt]ZUl. jak twierdzą Lakoff i Johnson. cĄi utrwalonych w dźwięku fragmentów rzęczywistości) sposób opowiadania.Jady zastosowania tego elementu można zna|eźć w między. dobumentufabuIaryzowanego. eseju naukowego. Moderacja polega tu na właściwymsposobie stawiania pytan oraz. Każda z wymienionychwyżej odmian tego gatunku posiada jednak kilka cech wspólnych. 6enologia i retoryka dziennikarska 306 jego obecność (prowadzący jest tu bowiem dodatkowo przytomnym rzecznikiem odbiorcy). Zwraca!ąjednak uwagę na koniecznośćrozwijania u autorów . ny zwanĄ feature. s. Ciąg przyczynowo. czy tzw. '. teatru naturalnego. tylko na jej '. ''mowy ne..z notatek flmowego dokumentalisty. naIezy zwrócić uwagę na ten ich typ. zwŁaszczajego odmia. Jest to. Oto one: narracja jest tu próbą opowiadania za pomocą dźwiękowych faktów. nazywania rzeczy ma charakter substancjal.skutkowy debaty oraz jej logika pol egająnatworzeniu przez dziennikarza właściwej bez tworzenia dramaturgii sporu. Bez f bcji . interpretacji odpowiedzi.. Dublin 1990). Klasyczne przy|. Heideggera oznacza stwarzanie faktów PoPrzez nazywanie rzeczy dramaturgia polega tu nie na . sekwencji (tzw.nieustannej konieczności postrzegania izycia za pośrednictwem metafor alternatywnycti'. gdzie obok sĘnnych w Europie'' (1973) Petera 'Dzwonów Leonharda Browna autor wymienia prace radiowe Rene Farabet (Atelier de Creation Radiophonique) i Kaye Mortley. Próba definicji w wymienionym gatunku nastręcza zwykle sporo trudności. SAl.sumy'' wypowiedzi.nie od rodzaju.stopniowym odkrywaniu przez słuchacza5 . . a w twórczości antenowej . który nazwałbym osobistymi. oraz radiowego reportażu literackiego.o-tonów. 92-93.

oparte na językov'rym humorze.M.. Jednym z czynników Potęgu. zunifikowanego aspektu naszego doświadczenia. Szczególnie dobitnie dochodzi to do głosu w felietonach Rytuały oraz Wiel.Kurierek''. traktowany Przez autorajako styl bycia. A' Crisell.. którą określićmożna jako wbijanie do głowy. Głowiński. . przydĄemy naszym działaniom struktury i znaczenia' Eliminujemy rym samym chaos i przypadkowość. 7 M. kie redundancje: Spotęgowana redundancja jest jedną zbardziej charakterystycznych właściwości teks. rywnośćantenową' przedstawicieli radiofo nii niemięckich i angielskich. . .ak.. il * fr fi 107 . obrzędowo lpodkr. jakże mocno obecnego w języku radia... tów pisanych nowomową' co tłumaczy się nie tylko stosowaniem w nich techniki perswazyjnej. Moua w stanie oblężenia 1982_1985. 296_297.ulotności''mediu'm' stawia odbiorcę w kręgu kultury wysokiej.. jest opisywany przez Michała Głowińskiego w jego kolejnych książkach styl mołry. ze prĄmując rozumienie rytuału jako powtatzĄącego się. cĄi języku mówionym. .przypadku mamy do czynienia z paradoksem' gdyż wymagana dla tego gatunku nieobecność autora staje się zarazem jego intensyrvną obecnością'choć niekon tecznie flzyczną (głosową).Wojciech |'1arkiewicz. ale. Jest to szczególnie widoczne' jeśliporówna się . Radio -.a metafory osobiste stają się czynnikiem identyfikującym autora z kulturą narodową.Trzy po trzy''. spełniając go. że w opracowaniach dotyczącychklasyfikacji gatunków i formatów radia brytyjskiego komedia jako wyznacznik gatunkowy zĄmuje wyjątkowe miejsce6.]' co uniemożliwia opuszczenie formuł nie wnoszących żadnych informacji. nie od regionu. sować nazwę feature poetycki. \Varszawa 1996.świot z dŹwiękÓw tafor alternatywnych jest tak wysoki. London_NewYork 1994. i .Zapraszamy do Ti"ójki''). miennym przyWadem tego samego zjawiska. w dużym stopniu '. że śmiałomożna by w tym przypadku zasto- ty. Nasuwa się zatem spostrzeżenie. \(4M. jących ową cechę jest niewątpliwie bezpośredniapodległośćtekstu rytuałowi [podkr. Charakterystycznę. by tak powiedzieć. \w przypadku rych ostatnich typ narracji wykonlwanei ze szcze- góinym humorem. są przykładem opisywanej tu rytualizaĄi' od. niezaIez. Understandingraźa. s. a ostatnio .. mimo .] nieodzownych7. RYTuAŁ Zjawisko to w twórczości antenowej powstaje zazwyczaj nieformalnie i spontanicznie' Tiudno jednak nie zauwazyć. zebędące kiedyś tradyĄą polskiej radiofonii radiowe kabarety (.Podwieczo rekprzy mikrofonie"..Z'yP.

bez obrazu. społecznego i ekonomicznego język jest sferą. Dziennik t933_1945. że nigdy dysproporcja między siłą a bezsilnością czlowieka. Radio stoi więc u pro. Niezależnie od kontekstu politycznego. cie zacytować Victora Klemperera. poprzednią rzeczywistośćzanegować. moż..Itedyńskiego). gdzie istnieje swoista niełatwo zatem.ż'e nowe metafory. \rarto w tym momen.. 'pamięć''. Próby przeniesienia doświadczeń filmu do radia orazdoskonalenie montażu jedynie wzbogacają to tradycyjne medium.emy załoĘć.iakość w dziedzinę twórczości radiowe|. .ll. Jedynie technika cyfrowa wniosła nową. gu wszelkich zmian.. czyli stotzyć nowąrzęczywistość. zjawisko rytua|izac)i mozebyć zwii' zane z rypem stacji bądź audycji (zob' audycje religijne). sfuchowisko). Perfekcja montażu cyfrowego spowodowała przezwycięzenie ręalizmu na ruecz naturalizmu w radiowych gatunkach artystycznych (reportaż. między wiedząludzką a głupotą nie była tak ogromna jak obecnies. twotząC nowe mody. a nie epokę. OII5WIADtZENIE ESTETYiZNE t]RAZ Nt]WE TEIHNt]LT]GIE PtĄmując punkt widzenia strukturalistów Lakoffa i Johnsona. nie wykluczając koloru. awyklucza inne. a struktura ta wiąże się ze wszystkimi naturalnymi wymiarami naszego doświadczenia. kształtu. by uchwycić zjawisko. który mówi wprost. \farto jednak uwzględnić obawy Mieczysław Porębskiego. że: 8 V. Znamiennazatem jest konkurencyjność radia i telewizji na początku XXI wieku. Choińskiego i loaadrofoniaI. Stereofonia niewiele tu zmieniła. Kraków 1999.. s. wej. Podobnie jak technika kwadrofonii (zob. łaśniedzięki radiu' medium . Kazda dziedzina sztuki wybiera niektóre wymiary naszego doświadcze n ia. Klemperer. zu' owe metafory powstają. gdziejęzyk jest podstawowym i jedynym środkiem wyra. udoskonaliła jedynie odbiór.5|. słuchowiska Srereofobia K.jest obszarem. do których każdy twórca ma Prawo' zdolne są spowodować nowe rozumienie. Metafora jest nie tylko sprawą językuJest sprawą struktury pojęcio..realnego'' nad '. gdzie widoczne sąkażdy postęp i kazdazmiana.audycja naźływo. gdyiLw rypie programu ..pozarealnynt''. Eenologia i retoryka dziennikarska 308 powyższym cytacie chodzi tylko o to. w informacji zaśutwierdziła odbiorcę w przekonaniu o przewadze . 2 grudnia. . Przyszło mi dziśdo głowy. autora książki o języku III Rzeszy: Rok 1935. dźwięku itd.

Podmiotem-przedmiotem. rr G.. dz... którą zakŁadazawód aktora. s. innymi słowy: podmiotem obdarzonym fikcją. gdyż możliwości. w pewnym sensie akto.. Lakoffi M.światz dźwięków.degraduj ącąrzeczywistość. że kulę wyjmi emy z niĄ taką. Inaczej jest z kanałem akusrycznym. mogą ukrywać pewne aspekty rzeczylvistości''. Zdolnego do komponowaniawraz z innymi innego obrazu.jakie stwarza' powodują. Sprawę dodatkowo '. .') \r przypadku urny możemy być mniej więcej pewni. Nigdy nie możemy być pewni' że informacj a przekazana nam przez medium elektroniczne jest informacjąprawdziwą. Sztuka a informacja. (. Możemy się przesĘszeć. J. 109 . Fargier. A. choć niewątpliwie będzie miałwpłyrv na modyfikację dotychczas istniejących.wolność. mozemy stracić pewne fragmenry bo je za$usĄ nieoczekiwany hałas. jak i akrywności. O idealne warunki raczej tu trudno.264. s. jak i przedmiotęm. (.. Gwóźdź.. dzł. Jak sfusznie zauwaiają Lakoff i Johnson: .Wojciech l'|arkiewicz. cyt.Anioł obrazu ryfrowego''. s' 36.ideologie po.Ślepe akceptowanie tych czy innych metafor może ukrywać .-P. rem. Johnson.dosłowne nie.równość.. czegośnie dosłyszeć. który być może nie spowoduje pojawienia się całkiem nowych gatunków radiowych. mogą ukrywać pewne aspekry rzeczywistości. 326_327. Z ową skłonnościązarównodo pasy'wności. oprac.. jakzauwazaJ'.Kraków |997. wolnictwo w wielu innych krajach świata''l1. niezależnośćekonomiczna. przekazaną poprawnie.'znajdujemy się w obszarze całkowitej względności''' Co to oznaczadla radia? Dźwięk jest podmiotem w takim samym stopniu jak przedmiotem.I(aków 1986. Przypadek i jednocześniekalkulacja10.. odbiór informaĄi przypomina czasem grę losową.komplikuje'' technika cfrowa. wła. w: Pejzaże audiowizualne. jaką w nią włożono.) Specjaliści od sposobów łącznościpierwsi zwrócili uwagę na konieczność uwzględnienia zaHócęń odbioru. Radio . definiując ich przyczynęjako szum9. . ze obraz czy dźwiękwykonany tą techniką.'.P Fargiex jest w takim samym stopniu podmiotem. Dzięki nowej technologii . Pt] LITYKA Na koniec aspekt.. bezsensowną pracę fizycznąi umysłową w przemyśle społeczeńst'w rozwiniętych czy też. Porębski. 9 l0 M. Iityczne i ekonomiczne wyrażane są w terminach metaforycznych i jak wszystkie inne metafory. Metaforyczne pojęcia:.

. ków radia (Jan Ulatowski. w którym będzie zmieruaŁ je) rozwój. poziom tego zaufaniadecyduje o szacunku dla mediów.rydarzyło lub mogło wydarzyć. że mamy do czynienia zkryzysem zaufania do mediów jako instytucji. jak ujmowanie procesu mówienia i porozumiewa. . w której wyznacznikiem jest istotny w sztu. Dla uproszczenia nazwij. Obecnie.. By w pełni zaPrczentować gatunki specyficzne dla radia. my go . czy szala przechyli się na stro- nę wolności.wolności'' ma konotacje negat}. Po)awiap się w nich sugestie i sformułowania.'. centrum uwagi znĄdzie się tutaj osoba dziennikarza radiowego.tekstem''. Pojęcie . Józef Mayen) ogłaszany w latach 1927_1935.'zapowiadacza'' (dawniej spikera) czy prezentęra. jej naduzyvva...sztu' ki radiowej'' przymuję propozycję rozwiniętą i szczegół.wolności''' jak słusznie zauwazaA. Boyd. wydaje się. przede wszystkim na\ezy odnieśćdo nadawcy. czy też.'interwenryjności'' mediów. czy dany nadawca wykorzystuje swoją wolnośćw odpowiedni sposób.owo omówioną w Pracy Edwarda T. który zdarzenie to wyraża. co wytyczeniem kierunku. warto Przywołać terminologię pochodzącą z wypowiedzi i manifęstów teorety. Meta..po to..wne.A.bądźw formie słów wy' powiedzianych . Uwagi te można by ująć w dwie grupy. a teoria komunikacji to nic innego..na zywo. inaczej mówiąc: słów użytych do stworzenia programu . 12 A. których przydatnościw epoce radiowych news-rllmów i ..Z wszystkich dostępnych definicji kultury dla potrzeb .przeł. Zenon Kosidowski. kultura jest komunikacją. ce radiowej stopień subiekrywno ściprzekazu. Sadza. Boyd' Dziennikarstwo radiowo-telewiz1ljne. co się v.. że niektóre z nich po)awiają się także w języku pisanym oraz innych mediach.ji. Nowa skala gatunków radiowych.Szkło kontaktowe'' może być w równym stopniu ilustracją tego aspektu medialnej rzeczy'wistości. określasię to mianem zaufaniapublicznego.) Ów szacunek m oze się okazaćczynnikiem decydującym. który w pierwszym rzędzie odpowiada przed swoimi odbiorcami dem. 6enologia i reioryka dziennikarska lt0 Cieszący się dużą oglądalnościąte|ewizyjny program T\Ą{ . s.. (. nia się w kategoriach tworzenia arbitralnie dobranych symboli dźwiękowych . by opisać. Ha|Ia Bezghśny języh' edług Halla. Pierwsza dotyczyć będzie telrstu radiowego. Nie jest przy tym konieczne tłumaczenie relacji między zdarzenięm a symbolem. rodzi się na podstawie jego nasyce- nia autorskim . a nie przed rzą- zaIeznie od tego. mimo zaufania społecznego do . fora . mając na uwadze. Druga wiąże się ze sposobem wykonania. Kraków fO06.ramówek'' nie trzeba udowadniać.ll...27O. czy kontroli12.bądźw formię scenariusza. .

jest informacja prosta' cĄi zdanie pojedyncze.. 111 ZaWada się' że radio to medium' w którym czas dzieIący zdarzenie od informacji o q.na osi''.. gdy '3 E'T. wygłosie (a więc intonacja wznosząCa' anty. sta wiedziami na fikcyjny tęmat. możliwa dzięki systemowi cogodzinnych wiadomości i emitowanych co pół godziny.. jego . Podobnie jakgazeta(dziennik) .. a dziennikarz oprócz funkcji informatora spełnia.. Uwagi te wydają się szczególnie istotne w odniesieniu do serwisów nocnych' gdyz prze.. .zaśpiewóv/'.na biało'' nie daje lektorowi możliwości. kiedy? Można je nazwać. Dlatego w działachinformacyjnych radia preferuje się głosy raczej niskie (.cenna rano. cy: kto?. w których autor dąlly do ukrycia swo.wiadomość z ostatniej chwili''. Biorąc pod uwagę psychologię odbiorcy uwikłanego w kontekst poIiqlczny. technika nałożenia: słuchaczy niepokoi się reportźowymi w formie lvypo. ledwie zdązy zaistnięć. kadencyjna. s... gdzie?. która tworzy. ści)jest dobry wówczx. co?. Elementami . prakrycznie równy zeru' informacji przekazywanej w serwisach będzie to . PrzyĘadowa świadomośćhistoryczna nie jest prze. . Na przyWadw języku angielskim podniesienie głosu w zakończeniu frazybądźw tzw.skrótów'. sprawozdanie. \w istocie jednak to nie sposób prezentacji ma tutaj decydujące znaczenie. (complete messagĄ|3. funkcję jej współtwórcy' Jednostką podstawową. a nie opadająca. Jest to tzw.radiową wypowiedź''.. wieczorem będąca już tylko makulaturą _ radiowy serwis (aktualnozyczn€1frazy dĘy do . nym. słuchowiskach (teatr radiowy) dajy się do absolutnej i|uzji.. informacja poszrtzona.. w którym obecnośćautorskiego . Radio -. społeczny i kulturowy... znaczenia nabiera intonacjawypowiedzi. 106.na zywo. radiowych gatunkach informaryjnych (informacja prosta. gdzie _ jak w słynnej Wojnie światóea Orsona sfellesa czy w Le Dirigeable L 303 Martina Ro- _ światprzedstawiony jest rcdzajem transmis ji czy relacji . niemal każda audycja jest reportażem z miejsca zdatzenia.unicestwienia''. relacja..oczyszczenia'' swojego głosu z tak indywidualnych jakości.niki'') oraz pulsujące tło dźwiękowe.przeryw.. w imię obiekrywizmu. Bezghśny jąyh. wynalazku ostatnich czasów.jak chce Hall. radiu interaktywnym. musimy zało zyć.ja'' jest bliska zeru..m zdarzeniu jest jak najkrótszy. jak ton czy barwa.ciemne'') i za|eca się mówienie . Hall. by uniknąć dezinformujących ..jd.świat z dżwięków.Woj ciech lTarkiewicz. transmisja). kadenryjna) powoduje zamianętwierdzenia w pytanie..informacyjnej poetyki'' radia są krótkie dźwięki w postaci mu(. ponieważ czytaniewiadomości w sposób metaforycznie nazywany. która jest również częściąkulturowego kodu. poPruez rozmowę z uczestnikami zdarzenia.przekazem skończo.\farszawa 1987. źrc rozPoczęqr serwisem informacyjnym proces komunikacji trwa' a nawet musi ttwać znacznie dłużej(tygodnie' a nawet lata) . cież lształtowana w kilkadziesiąt sekund. tzw. Bliska. odpowiadające na hipotetyczne pytania odbior.

109-1 12.w: Pejzaże audiowizualne.Tok szoli' Piotra Najsztuba i Jacka fakowskiego może być klasycznym przy|<Ładem po. przyp. \(M. mym momencie.tuta.zdarzeń studyjnych''... oto istota techniki radia i telewizjil'... Mogą one także występować w formie .. Publiczność jest coraz częściej obecna podczas tych zdarzen. Gheude. Ponieważ program radiowy nie przedstawia obrazowo miejsca. podązając ślademzdarzenia albo _ lepiej . michałki.r.ii. idea .telekonferencji"... Scena zaśpowstaje po to.trybuny'' pojawiająsię .w rym sa. . Sądząc.: trybuna to nic innego jak sposób mówienia do słuchacza t. że jesteśmy nieustannie podłączeni do naszego ekranu i że nadajnik jest nieustannie podłączony do.. To jeden problem radia. Gheude'a)... w: Pejzaże audiowizualne.tartł. Problem dziennikarstwa radiowe.salott'' i ..opowiadania''. w których. tyką trybuny''la. . nie . co słyszą inni. 195-21.. To pierwsze zada. Przestrzeń w obrazie TV''. Drugie . go polega na uwierzytelnieniu realnościzdarzenia.to kreacja .3.tutaj''.. gdzie czynimy to w kilka sekund z pomocą obrazu.. Mamy tu do czynienia z paradolaem. Drugi .'poe. którzy mówią. Popularny.tam'' było .wyglaszanid'.sprawozdania.. . \Tszystkie zdarzenia studyjne mogą być kombinacją trzech form wypowiedzi (według klasyfikacji M..gier informacyjnych'' można by nazwać skrótowo (co ważne dla dalszych rozwazan) za Michaelem Gheude'em . Salon tworzymy po to.y. często wykorzystywana ." s... niego ksztahu.w końcu powiedzieć można tak: telewiz)a [i radio. związana z procesami nadawania odpowied.]. &... jest .tu''. że . dz. w której pulpit lektora-serwisanta jest nieodzownym atrybutem informowaniai . \(M.g"ły opisanych vvyzej . by .i'' i by została zniesiona różni. wszystko mogłoby się potoczf w ten sposób ryIko wtedy. ca pomiędzy.ź:ródła informacji.iest formuła .. R.. Genologia i reioryka dziennikarska 31? widywane w rym przypadku mniejsze audytorium powoduje najczęściej lekceważenie opisanychwyzej reguł. q.radiowego foruni' czy . gdy panowała hegemonia komunikacji językowej. Berger.sztuki radiowej". Cenna wydaje się także uwaga Renć Bergera: czasie. gdzie obok wymienionej . Cenne są natomiast tzw. 15 R.czystej. aby asystować w dialogu gospodarza i jego gości. tak jak ludzię rozmawiają z sobą na '. s...rtarł. o którym mowa _ inaczej niiL w telewiz. cĄi ciekawostki pojawiające się w serwisach niektórych stacji radiowych i telewiryjnych w porach późnowieczornych.. gdyby czas przestał istnieć. .scena''.Restrukturyzacja mitu''.. Dziśjest inaczej.studia otRartego".ll. abyśmy mogli sĘszeć to.Podwójne spojrzenie. jak w dobrze zrealizowanej sztuce' obowiązują zasady dramaturgii. . ..to sprawić. [podkr. język dziennikarza radiowego musi odzwierciedlać sytuację. znosi efekt chronologiczny. kiedy dochodzi ono do skutku. narzucała się sama.] .. la M.twarząw co dzień.felacji''.. w którym powstaje' nie widzimy też tych. .tam'' i .

jest skierowany do okre..*kceswówczas. że proces łonej części publiczności (tzw.tn. (także publicznych). interpretacja..P. albowiem program radiowy za Martinem Heideggerem moktóry o"i.ia mediów i znaczenie.. języka. nia lub 'Przeniesienid' nić.. NaprzeciwlegĘmkrańcułańcuchainformacyjnego(odbiorca)mamydoczy. można znaIeźćwpiaskul7..jaił'.ko.. lecz sposób podania sensu.tlkt.iami Procesu komunikacji jednak pamiętać.dopuszczania i wyklucza- odd"i"Ę*".Ę to dzięki językowi radiowemu.jaksięmówi..przeciw komuś'' czy .arszawa 1989' s.stwarzawięźmiędzymówiącymasłuchaczem. grupa docelowa). Rolaradiajakomediumopartegonasłowiemówionymza-wierasięwstwiermowy jest mowa istory''.. tekst pozostaje dyskursem wypowiedzianym Przez dyskursu' zredukuje się tekst do przedmiotu na..Tak oto słowal6. Nadawca bowiem.-gdyzradioniejestjedyniesposobemutrwalefaktu w czasie).co''."di"i i językapisanego. Musi podlega społecznym regułom .Pojęcieto.' jest tam.V1bórpism. 1o2-t03. Radio' Szanse i u1zwania. zemy nazwac .. Dzięki owej je się przekaz wartości: To..świgt z dżwięków. ze nie wolno mu popeł. 1997.nościąpodmiotu mówiącego. jak ka.. rola rad... Potencjalny słuchacz radia jest czystą obecnością.. kierując się zasadami *.1. Słuszżędopiero reakcja odbńrców nadaje tekstowi ważność nie zaturaia Ricoeur: nid.Istotnewięzireligijkonie z ..J..y'od Heideggęra można również (ny|.. l1l .Istotą krofonu'(nie.gdyjego przekaz_wolnyodograniczeńbezpośrednie.która nie zostaŁauformowana przez myki. J.Jęz'!k..a dorykamy miejsca..do s ięz ne wyłaniają ...go ią. intencja. obź. go. i Materiał\ z honferencj: Kulrurotwórcza Tischneą .tehst. Mowa substancjalna wywieśćrozrlznienie języka mówione. Jeżeli pominie się ten zasadniczy rys cz)owieka. w.. 103.. gdzie jestem ja _ Łączeniatych trzech Poeryk. czy mówię . tury tj' do rzeczy. Sens bowiem ma tylko mówienie zwiąLn. mówiąc .red' T' Leśniak. Radio -.) To .Woiciech lTarkiewicz.. musi pamiętać. Nie obiekrywny sens jest zatem istotny' intencji i poprzez nią dokonu. 16 J.można zdefiniować w taki sposób: kogośdo kogośinnego i o czymś.. Gawlik..do mi.ptzezmikrofod'. nazywa.zkimś..Ncoeur. autor programu.ia.. (.iąg". nierozstrzygniętym gospodarki rynko.. Kraków |7 P. Nadawca.|ecz którą..jak' deryduje o tym.błęduabsolutyzacji''. s. z którego wyrasta siła goś.Siła słowd'. stwarza fakty.o.wprowadzonePrzezPaulafucoeura. dzeniu Heideggera: .'mową substancjaln{'. między p". przez większośćnadawców nienia ze swoistym paradoksem.

8-9' 20 M. Zalecasię skupianie się na jego wa. wzbogaconą o krasomówcze . moim zdaniem. . warfy dla nieskończonej |iczby czytelników i tym samym dla interpretacji. w rozkładzie kart' widzenia i halucynacje . niemożności za. Słowo w radiowym tekście musi być skondensowane. KOW Iy. Niektóre z nich mogą i muszą pojawić się w radiowym kanale informacyjnym. że cytat ten może być pomocny dla szuĄących rozwiązań progra- mowych dyrektorów radia publicznego. znaki kreślonena niebie przez lot ptaków.. Gdyby przyvrołać w tym miejscu semiologiczny schemat Romana Jakobsona2'.słowa wypowiedziane we śnie. Podniecone słowa proroków i święrych. IGa. \MM..ll. sytuacji''19. i pogardzając współczesną pub- licznością. że jest on ot.. 6enologia i retoryka dziennikarska 314 do znaczenia tekstu [i wszelkiego przekazu. s. . to l8 19 tmże.według Ula. w oszołomieniu. natomiast by sformułowania teoretyków radia zabrzmiaĘ współcześnie. o ile szum inform acyjny i prekorektywność stanowią realne zagrozeniadla radiowego kanału informacyjnego. słownych środków wyrazu' o czymprzypomina trafnie Mieczysław ńorębski:' Różnego rodzaju przejęzyczenia. Należy jednak pamiętać. Sposobem przedstawi ania rzeczywistości w radiu jest myśli. dla których w językunormalnym nie ma miejsca2o. ani w interesie dziennikarzy pisząaJch. (.co nie leży. lorach pojęciowych i emocjonalnych.lfynika ona z braku obrazu. Są nimi rzeczywiście. Świat za drzwiami... s. bo informują nas o nadziejach. jasności Dla wywodu można by się ''stenograln tu posłużlpojęciami z teorii literatury: Pars ?ro toto (synekdochą) . konfiguracje odnajdywane w liniach dłoni. s. go właśniealtorzY którzy nie troszczą się o czytelnika. fI Zob. wierzą w przysĄ sukces. .ani radiowców.intermedia'' '.. red' H' Markiewicz.. Współczesna teoria badań literackich za granicą.z uPorem były i są uważane za przekazy istotne.dźwiękową . 105.) Dlate. nastroju. przez ruchy gwiazd. Poznań 1983. ' trzymania uwagi odbiorcy na słowie (tak jak w przypadku prasy czy ksiąpki). potrzebach i lękach. w ekstazie. Porębski. Vydaje się. rzeczywiście wy1rywają. Zatem nadmierne i kosztowne rozwlekanie pruekazuinformaryinego w celu zapewnienia mu wysokiego stopnia prekorektywności (uniknięcie szumu informaryjnego) okre./O. K.d.. Za'sadąnajwazniejsząw tekście radiowym jest ekonomizacjasłowa. oczekiwaniach.uzupełnię je terminologiąz dziedziny masowej komunikacji .] należy bowiem to.35_36. Antologia. Laskowicz. że proces komunikowania niesie z sobą sporo nierypowych poza.bełkot pomylonych. towskiego _ czy e|ipsą. to redund ancja czyni z anteny gazetę.y'. elementu podstawowego w filmie czy w telewizji. ślasię tu terminem redundancji.

w którym nadawca i odbiorca funk. . . . cjonują w dużej bliskości.. które _ wyjąv{sry t-1p i rodzaj uzytych do emi.konwersacji''.dyskus.wania. ny przy. Uwzględnić przy tym naleiy.. jeszcze inny podczas . gdyż nadawca jednym banalnym pytaniem: 'Jak się państwo czują?.'przyległościami'').. Th perspektywa określa Pewne techniki studyjne. czy (blind . Inny układ Przestrzenny naIezy zastosować podczas '.sytuacji współpracy''. cyt. iona przez stacje radiowe.. Dziennikarzradio.mówiące gło*y'' zdająsięprzypominać fotografie bez tła...bez możliwościwidzenia się nawzajem. uulazyćpróbykreowaniath.Kniów.. ale fFm samym zuboiyĘ jego radio. Należy unikać. .w1'wiadzie.serwis informacyjnt'. jak..szczególnie w programach rypu . o dzieb radiowyrn. tYP humoru.negocjacjacti'' . Chodzi tu o kontekst informacyjny. która pruez jakiśczasbyŁalekcewa.. Rozważania pierwszych teoreryków radia uwzględniają wszystkie niemal aspekty procesu komunikacji..szczerość i naturalność wypowiadania tekstu''. polegają na właściwymtozmięszczeniu w studiu prezentera i jesji mikrofonów .. że cecha . ie języka to medium .światemza drzwiami.. Crisell. wy . dz..wanychprzezMieczysława Porębskiego elementów można by przypisaćfunkcji fatycznej i metajęzykowej aktu komunikacji.ż radio zwane jest często . za\einię od rodzaju audycji. Cechą wyróżLniającąradiowy kanał informaqjny jest na Pewno fakt.. relacje rozmówca-rozmówca oraz odległościwszystkich osób od mikrofonów' Konfiguracia ta bowiem stanowi również swoisty. 23 A.świot z dźwięków..współzawodnictlvie''.interpersonalne'2. s. sYtuacji sterylnych.medium niewidomym'.. Understanding radio.Vrocław 1972. takie jak natura i sposób jego uĄ. Do funkcji faq.indywidualizacja głoso...pauzowanie''22.interaktywnego. tzn' takie. \farto podkreślić\M tym miejscu prymat radia nad innymi sposobami komunikacji. medium)23 czy . cjalnym odbiorcą. komunikuje się z milionami odbiorców \M tym samym czasie i na odległość. a cĄ jego wysiłek skupia si ę navtrzymaniu kontaktu z poten...iest - go rozmówców. będąc jednocześnie kreacj ą przestrzeni akuty cznej. poza)ęzykowy kod. który umożIiwia istnienie sensu informacji i który musi być zrozumiaĘ zarówno dla f2 M.. Poniewa. in. radiowym kanale informacyjnym funkcjonuje jeszcze inny rodzaj tozumienia kontekstu. 3.. wa postaci poŁączonazmontażem pozasłownych elementów fonosfery''..tekst''. czyli kontekstu. wy koncentruje się bowiem wówczas na kodzie (cĄi języku ze wszystkimi jego . Coraz częściej. w których . 315 większośćz zasugero. na|ezy zdać sobie sPrawę z tego. vtyjąwszy.. czyIiprzestrzeni.Wojciech Markiewicz' Radio -.ii'' czy.nasilanie tonalności i modulacji mov't'. .. a częściowo także zakres eksploatowanych tęmatów.awizualności'' określiławszystkie jego cecĘ pochodne. Nadawane w niektórych stacjach pro1ramy z telefonem (phonein) nieco odciĘyĘ prowadzącego w tej roli. . mozna za.cznej i metajęzykowej można by więc odnieść takie wymagania stawiane dziennikarzom radiowym..

nia kulis''. nie dając odlio.r).dziś nawiązujem\ do q. Należy więc przezpowtórzenia niektórych . s.iu dopeł....'. pomysł .otrzeć do naszej stacjiitd').' * ko.y. miasto. Mimo trudności zĄłyłpan d. by sprawdzić.. Preql.y możliwościzo.r' musiał stać kazdy z nas.r... Y '. Przeniesieni. .ewnęttzną (offair promotion).) ko.ńt ten jest natychmiast zauwźany. \Vażnym elementem strategicznym musi być w tym przypadku reklama wewnętrz.intensy.- lamże. że dzielą oni doświadczenie czywiedzę o przedmiocie (bachgrou. że zrualazł sĘ Part w naszym ?r0- gramie.. sprauę poruszlm! w późniejszym programie itd. |<leiyś te|ewizy1|rwa.osiągnąć' określ"jąc ko ndyc)ę gościa jako j.ąw rad.zując. dużym stopniu przyczyniŁa się do tego telewiĄa. co się traci. instytricja). mediach ''Pfzestrzenny.. 3.jat znaleźć czas na radio).wno ściprzekazu. jak mówiliśm\ wcześnkj wprogramieX. jak i odbiorcy zewzg|ędu na ich blisko śćfizycznąlub dlatego. że nie przeszkodzĄ Panu korki na ulicy X.ll. ty- komunikat miejscu należy wspomnieć o częstych nadużyciach i przekraczaniu granic nie rylko formy..realność'' danej stacji radiowej oraz zatrudnionych w niej dzienn ikarzy (Dziękuję. lub W nadmiarze zajęć trudno..r. diagramó1v czy nawet fotografii.pokazyta. czyli stadium rodzenia się programu. po"b"*i" go swoistej mitJogii i przypomina formą i zawartościąpierwszą próbę syiuaryjną w teauzę'Przy konstruowaniu programu radiowego należ:y pamiętać. która zbyt intensywnie eksploatowała w ostatni. ż'e łączy się jąz reklamą z. na programu (on air promotion).q. " nia.g-. StaĘ bądźwykreowany kontakt n^i^*. Sam musi być również na swój sposób obrazowy. do którego odnosi się informacja (region. Można również ten efek. Kontekst ten rozumiany jest jako .zapisanej''.Konieczne jest także wprowadzenie do programu pewnej |iczby zwiotów używanychprzez dziennikarza. \fymienić trzeba równocześnie minusy radiowej komunikacji: brak obrazu powoduje konieczność uwzględnienia wewnątrz informacji wizerunku nadawcy (relacja. ale i dobrego smaku p. .t. cĄi to. baczenia pomocnych czasami w odbiorze programu zestawień.ń . go' warto przytoczyć trzy moż|iwe jego rodzaje: kontekst pozaradiowy....ió* stworzyć sfuchaczowi możliwośćpowrotu w dowolnym momencie do in1udycji formacji .).go z potencjalnych słuchaczy (Mlśb. czy ów kontekst funkcjonuje (/aka dziś pogoda?. ną.. co oznacza.hlu Z. 6enologia i retoryka dziennikarska 315 nadawcy. i"t". reportaż) orazwyraźnego adresu (wizerunek odbiorcy). nasi|a1ąca się wraz ze zb|iiLaniemsię godziny emisji. rysunków.. co jąotaczana antenie (informacje uzuinne programy: '.bezosobowość''słowa pisanego. go jo radia powoduje zanik .nd information)za.. kontekst radiowy (antenowy) podanej informacji.tzez radiowych prezenterów.kontelśt'' w rozumieniu nłrórców programu rad.E.. igu.iowe.w ranach cyklu 1l-ełniajace.j'.k"..y. Jaki nastrój) |ub czy kod jest zrozumiaĘ (Wszystko jn.. dziśPrasową. dzielnica.

Ciekawym . zebrać pewną Iiczbę ptzykładów i dać podstawę do reinterpretacji powyzs. O intens}rvności wszystkich procesów odbioru decydowała na pewno psychologia percepcji.lfspólną przemian polskiej radiofonii. chawek do głośnika. Powyższych uwag nie nalezy rozumieć w ten sPosób. podtekście rych zjawisk tkwi potencjalny konflikt między działami radia wykonującymi zadania Programowe a działami zajmującymi się reklamą i marketingiem. nięcie konfliktu. Dokładna analiza potencjalnych zainteresowań reklamodawców może być sposobem na unik. ty..|arkiewicz. Nie bez znaczenia jest tu poziom i jakośćkonkursów antenowych.. Radio -. w której program stacji ogranicza się do aktualnych możliwościi zainteresowań dziennikarzy. Mając dziśdo czynienia w rudiuz bodźcami działającymi na nasz wzrok (mimo wszystko!) i dźwiękowymi bodźcami pobudzqącymi nasz słuch.od odbiorników lampowych do tranzystorów. Stopień elastyczności zaIezny jest od zmianw technice nadawania i słuchania. by zasugerować określony materiał pojęciowy..Ślepotd' radia ma swoje ewidentne plusy. który otrzymaŁbodzieczewnętrzny. Chodzi jedynie o to (jak w dobrze pomyślanym procesie dydaktycznym). chaczowi na równoczesne wykon1rvanie innych czynności.' . Jednak radio czyni to w najszerszym zakresie. go. gdyŹ pozwala słu. Radio zzałożeniajest medium elastycznym i tolerancyjnym.choć dziśnieco zarzuconym _ pomysłem byĘ kilkanaście lat temu radiowe . 317 . Uczestnicząc w rynku zlęcen reklamowych. która pełni tu funkcję ogniwa pośredniego. czyli potencjalnego odbiorcy. miksów (czyli skrótu myślowego) radio rozwijawyobraźnię. wszystkie stacje walczą o jak największąIiczbę sŁuchaczy. opierająca się na zjawisku synestezji. Należy tylko stworzf ten rodzĄ gry z odbiorcą. a także pozwoli zapobiec sytuacji. cĄi subiektywnym odczuciu wrażenia pochodzącego od innego zmysłu niż ten. \Vażnym eta. sprĄa1ące kontynuacji programu w formie listów.Wojciech l.miejscu na|eĘ zauważyc brak literackich oryginalnych tekstów napisanych specjalnie dla radia.światz dźwięków. że tylko radiu przysługuje miano medium działającego nawyobrłźnię. powinniśmypamiętać o literaturze. Istnieje więc realne niebezpie- czeństwo stworzenia radia publicznego bez publiczności czy tez osiągnięcie sukcesu rynkowego kosztem rezygnacji z obowiązków publicznych. które prowadziły od słu. Obraz dźwiękowy odwołuje się bowiem do naszego doświadczenia iyciowe. Z powodów pozaiiterackich tylko w niewielkim stopniusprzy1aonamasowej komunikacji.zychzdarueń akustycznych.. pły* na rynek zleceń reklamowych mogą mieć również stacje uczestniczące w nim pozornie (finansowane z abonamentu). ostatnich latach jesteśmyświadkami dynamicznych . Innym niż według kryterium formatowego podziałem stacji radiowych jest ich klasyfikacja na podstawie stosunku do audytorium. ich cechą jest coraz większe podporządkowanie i związekstrategii programowej ze strategią marketingową. epoce cyw|rizacjiobrazków i ko.skrzynki kontaktowe'. SzczegóĘ radiowego procesu komunikacji musi stwarzać sam odbiorca.

rfrontowany przez słuchaczy z gatunkami czysto inform acyjnymi.dej chwili bądź słuchanie radia pozamieszkaniem (samochód.po. znajdziemy takżę w słowie: serue (podawać). nastawione głównie na rozryrvkę.fo. Gdyby spojrzeć na radiowe gatunki pod kątem jakości i ilości informacji w nich zawatq.grd' (od angiel- skiego słowa plaL).*a1 p.iusz to rodzaj partytury do odegrania. mielibyśmy do czynienia ze skalą.yŁącznie^fik. i'y.ąsię Qisteners) więc gatunki wymagające uważnego.nadaje. którą spowodowało pojawienie się radia przenośnego az drugiejsffony . szetzyć..".szum tła'').rii l.og. .. aktywnego. Dlatego radio."di" --... oznaczałazwrot w kierunku indywidualiza. warstwa mitologiczna . samotnych odbiorców. odzwierciedlĄący tę samąopozycję. radio towarzyszącebądź .serwis'' (zob. po drugiej zaś _ gatunki będące prostą informacją bądź naniej się opierające li. o które nam chodzi.. Inny podziaŁ.. od którego pochodzi polski . i Mniej lub zupełnie nie będą angażowaĘ naszej uwagi. Możliwośćodejścia od odbiornik aw każ.. pozwa|ającna równoczesne konywanie innych czynności.uwiarygodnienia". proza artystyczna. V angielskich słowach określających funkcję słuchacza i stopień jego zaangaź:. uznawane jest na rynku zabardzie1ambitne' Całkiem inny typ to radio.łvać coś pod specjalny adres).. Gatunki umieszczonę po drugiej stronie skali. .t. Ślad zjawiska. które . Mimo że rad'io jest sztukąprzekazywania maksimum trcści zapomocą pierwszego . sklepy.i.. angaizując się) i hear (słyszeć. które ... nie)alęż.1 ambitnego.L. gdyz nieustarr. cji: radio jest adresowane do pojedynczych.reportaz i słuchowisk o... programy typu acoustic walĘaper(dosł. (first hearing).. Scenariusz sł.uchowiska jako partytu.. z udzia- łem tzw. przekazĄe porcję dźwięku. chania . ryp radia: serwisy muzyka). . niepozbawionej waloru literackiego)... headlines). . i radio pełniące funk- tzw...coś L . Podstawa klasyfikacji rożnych typów radia widoczna jest choćby i konstrukcję w zakresie znaczeniowym angielskiego słowa broadcast (cĄi: rozszerzać coś.^i. audyjadokumentalna. Rewolucja.słuchaczt'.dźwiękówkam i. \Xz radiu posiadającym .1ą 1. naturszczyków. place targowe.impulsu.owania widoczna jest różnica: listen (słuchać. wa tapeta'') czy background noise (..dźwięko..p . wyróźzniaradio dominujące Qlredominate)...."ń. najlepiej ciągłego (od początku do końca) słu.w kazdym radiowym przekazie musi istnieć tzw." *y-"g" rozwinięcia. na któĘ po jednej stronie znalazłoby się słuchowisko jako gatunek operująry v. przystępność i stosunkowo niska cena odbiornika.o-mentArie.ll. 6enologia i reioryka dziennikarska 318 pem rozwoju jest wykorzystanie niskiej częstodiwości (FADE M). choć badania szacqąjego publiczność na miliony. Słowo to określa i. by uruchomić wszystkie mecha- nizmy odbioru' muszą zostać na swój sposób odrealnione.nie cję służebną(subordinate).r:adiotła'. a jako gatunek antenowy . ostatnio również przystanki komunikacyjne i stoki narciarskie) wpĘwa na kształt Progfamu (konieczne częste nawroty słowne i powtłzenia)..riko.ch. od woli słuchającego). przekazy.

. 25 R. ukierunkowując nasz mechanizm porozumiewania się..daje do myślenid'.muzyki idei''. powrotu do tego. Dźwięki zewsze muszą poprzedzać słowo. ujęciach na fotografii.w tym przypadku należy jednakptzy. ten sposób w ję. czasem rozszerzoneprzezdziaŁanie. fotografią. wl tegoz. Częstym błędem początkujących radiowcówjest zmiana tej kolejności. ze względu na .którą mamy do przekazania. wprowadza do każdego przekazu tzw kod uniwersalny' wy- ruźnie inny niż konkretna treść. na|eiy mieć na uwadze. Mit i znak. Mechanizm przekazu jest tu bowiem taki sam jakw przekazie radi owyrn:dźwĘk'Fko+ondensaeja] iod całkowitej werbaIizacji. gdyz mit. czołówkach programów. Teoretycy procęsu masowego komunikowania twierdzą. dium. zebez tej warstwy byłby on w ogóle niemożliwy.. że ucho fawszę uwierzy w to' czym je sprowokujemy.rozszyfrowywaniu" metafory: radio podobnie jak metafora .Wojciech arkiewicz.taką rolę odgrywa dźwięk we wszystkich zwiastunach. nizm jak w . Na podkreśIenie zasługują również niektóre funkcje dźwięku w radiu: dźwięk jest nieodzowny zewzg!ędu na treśćinformacji (np' ruch uliczny a ochrona śro. tzn. .wa 797O. który zawiera w sobie . rysunkiem. a sam przekaz staje się bardziej sugestywny i przekonujący. zwyczĄach i nawykach naszych słuchaczy. 319 na kształt . V pruekazach radiowych i telewizyjnych przestrzeń fizyczna Poprzez koniecz. mowie dźwięku schodzi on na dalszy plan. tak jak w teatfze słowo musi być go wyjaśnići skomentować.kliszacli'' stereotypach. Działa ru taki sam mecha.idenryfikacji''. są celowo wzmocnione ' rozszętzone i przedłużone..Mitologie codzienności''.ważność''osoby rozmówcy). fication.. u|<ładzie nagłówków. Radio -... znać prymat słowu nad dźwiękiem).świot z dŹwiękÓw.dająca efekt zbędnej ilustracyjności.wany jest poza studiem (np. mają _ znaczęniowo tozszerzyć. capti. ny w niej udział autora informacji łatwiej staje się własnościąwidza czy słuchacza... na billboardacbz5. gest. dźwięk służyuwiarygodnieniu rozmowy (nie może być ona w żadnym wypadku jedynie sztuczną. przerywnikach. Barthes. . studyjną kreacją. który przejawia się w sposobie łamaniagazeĘ. .. czyli fragmenty tekstu umieszczone pod obrazkiem. a tym samym rai1onalizacji..wiedzę ludzkości''. która jest warunkiem skuteczności radia jako me. zyku radia dochodzi do głosu podobny kod jak ten..Varsza. Podobną funkcję spełniają w artykułach prasowych wł. DziaLa tu zasada .. reklamówkach. dźwięk nagri.fotogenice wyb orczej. dźwięki mają charakter extended signi. co juizostaŁo opowiedziane dźwiękiem. .doświadczenia pokoleri'.ons. I choć w radiowej pracy często opieramy się na . dowiska).

njlch. o dziele radiouryn.| terninologii nedialnej. niak. Świat za drzwiami. t<'"ka* tpso' Radio.. Komentarz... Londyn 1993..". i I . \( Pisarek. Dzienniharstuo radiowo-teleuiz1ljne' Technihi tworzenia prograrnów infrrrrlaEj. IGaków 2006. poznan 1994. Leś. Boyd A. IGaków 2006. l987. Sztuka a informacja... Kaziów M.. 1972. 9.T. ptzeŁ.Kulturotwórcza rola radia. Kraków 1997.\farszawa Ę.red.!7arszawa 1991. (Jstawa o radiofonii i tehwizji.. M. Laskowicz K.red.Wrocłau.P Gawlik. New Hall E.. (Inderstanding radio... J.New York-London iork-ńndon l 994. 1984. |tro. Bezgbśny jęzryk.yzwania. Między manipulacj7 a poznaniern.. T. Y.Poznań' |983' M.. BIBLIt]6RAFIA BBC Producers Guidelines. A."ł:. change ryour Crisell A.Materiały z honfernĘi . Sobczak J.zowski Porębski M. Change your uoice. Sadza. Szanse i u.

","static_promo_banner_cta_url":"https://www.scribd.com/"},"eligible_for_exclusive_trial_roadblock":false,"eligible_for_seo_roadblock":false,"exclusive_free_trial_roadblock_props_path":"/doc-page/exclusive-free-trial-props/333882994","flashes":[],"footer_props":{"urls":{"about":"/about","press":"/press","blog":"http://literally.scribd.com/","careers":"/careers","contact":"/contact","plans_landing":"/subscribe","referrals":"/referrals?source=footer","giftcards":"/giftcards","faq":"/faq","accessibility":"/accessibility-policy","faq_paths":{"accounts":"https://support.scribd.com/hc/sections/202246346","announcements":"https://support.scribd.com/hc/sections/202246066","copyright":"https://support.scribd.com/hc/sections/202246086","downloading":"https://support.scribd.com/hc/articles/210135046","publishing":"https://support.scribd.com/hc/sections/202246366","reading":"https://support.scribd.com/hc/sections/202246406","selling":"https://support.scribd.com/hc/sections/202246326","store":"https://support.scribd.com/hc/sections/202246306","status":"https://support.scribd.com/hc/en-us/articles/360001202872","terms":"https://support.scribd.com/hc/sections/202246126","writing":"https://support.scribd.com/hc/sections/202246366","adchoices":"https://support.scribd.com/hc/articles/210129366","paid_features":"https://support.scribd.com/hc/sections/202246306","failed_uploads":"https://support.scribd.com/hc/en-us/articles/210134586-Troubleshooting-uploads-and-conversions","copyright_infringement":"https://support.scribd.com/hc/en-us/articles/210128946-DMCA-copyright-infringement-takedown-notification-policy","end_user_license":"https://support.scribd.com/hc/en-us/articles/210129486","terms_of_use":"https://support.scribd.com/hc/en-us/articles/210129326-General-Terms-of-Use"},"publishers":"/publishers","static_terms":"/terms","static_privacy":"/privacy","copyright":"/copyright","ios_app":"https://itunes.apple.com/us/app/scribd-worlds-largest-online/id542557212?mt=8&uo=4&at=11lGEE","android_app":"https://play.google.com/store/apps/details?id=com.scribd.app.reader0&hl=en","books":"/books","sitemap":"/directory"}},"global_nav_props":{"header_props":{"logo_src":"/images/landing/home2_landing/scribd_logo_horiz_small.svg","root_url":"https://www.scribd.com/","search_term":"","small_logo_src":"/images/logos/scribd_s_logo.png","uploads_url":"/upload-document","search_props":{"redirect_to_app":true,"search_url":"/search","query":"","search_page":false}},"user_menu_props":null,"sidebar_props":{"urls":{"bestsellers":"https://www.scribd.com/bestsellers","home":"https://www.scribd.com/","saved":"/saved","subscribe":"/archive/pmp_checkout?doc=333882994&metadata=%7B%22context%22%3A%22pmp%22%2C%22action%22%3A%22start_trial%22%2C%22logged_in%22%3Afalse%2C%22platform%22%3A%22web%22%7D","top_charts":"/bestsellers","upload":"https://www.scribd.com/upload-document"},"categories":{"book":{"icon":"icon-ic_book","icon_filled":"icon-ic_book_fill","url":"https://pl.scribd.com/books","name":"Books","type":"book"},"news":{"icon":"icon-ic_articles","icon_filled":"icon-ic_articles_fill","url":"https://pl.scribd.com/news","name":"News","type":"news"},"audiobook":{"icon":"icon-ic_audiobook","icon_filled":"icon-ic_audiobook_fill","url":"https://pl.scribd.com/audiobooks","name":"Audiobooks","type":"audiobook"},"magazine":{"icon":"icon-ic_magazine","icon_filled":"icon-ic_magazine_fill","url":"https://pl.scribd.com/magazines","name":"Magazines","type":"magazine"},"document":{"icon":"icon-ic_document","icon_filled":"icon-ic_document_fill","url":"https://pl.scribd.com/docs","name":"Documents","type":"document"},"sheet_music":{"icon":"icon-ic_songbook","icon_filled":"icon-ic_songbook_fill","url":"https://pl.scribd.com/sheetmusic","name":"Sheet Music","type":"sheet_music"},"summary":{"icon":"icon-ic_globalnav_snapshot","icon_filled":"icon-ic_globalnav_snapshot_fill","url":"https://pl.scribd.com/snapshots","name":"Snapshots","type":"summary"}},"nav_categories":["mixed","book","audiobook","magazine","document","sheet_music"],"selected_content_type":"mixed","username":"","search_overlay_props":{"search_input_props":{"focused":false,"keep_suggestions_on_blur":false}}}},"recommenders":{"related_titles_recommender":{"ids":[111378913,370285768,95077964,185149684,336672104,88684920,183230219,59513264,21919155,147738708,257851893,99632424,91703327,341647351,247841150,367590155,191303395,179321193,343790368,49923516,42627101,21823530,58620938,197307707,337561109,358920998,252183415,59467783,142928390,338713440,253264900,212863738,244157917,282766939,263504218,239488191,224419023,163646054,225916486,224355300,238704340,224369806,224258670,224410295,293461549,182553141,239588474,202691564,211302755,224349281,224426877,224326250,234028503,224306619,254039238,182565115,337536061,249309502,273582508,273440534,249308781,182546874,235411767,163580087,224270540,235583696,250006950,224248577,231689346,224252178,224285255,163579056,182560283,246897514,249308236,163564256,224248520,224266633,182522032,216442529,163603389,163647832,263504250],"title_link":null,"title":null,"track_opts":{"compilation_id":"/WxtJLkAVBo6VDo7+K7iYV9+69g=","module_id":"AP0kI5ImC/G7wWuDszIUjKbmpos=","widget_name":"right sidebar","track_id":"flattened_recommender"}},"footer_recommenders":{"recommenders":[{"ids":[111378913,370285768,95077964,185149684,336672104,88684920,183230219,59513264,21919155,147738708,257851893,99632424,91703327,341647351,247841150,367590155,191303395,179321193,343790368,49923516,42627101,21823530,58620938,197307707,337561109,358920998,252183415,59467783,142928390,338713440],"title_link":null,"title":"Documents Similar To Dziennikarstwo i Świat Mediów","track_opts":{"compilation_id":"/WxtJLkAVBo6VDo7+K7iYV9+69g=","module_id":"/DV47kwa/kG+CdZHeGPsVxJGs0U=","widget_name":"document_carousel"}}]},"seo_new_docs_recommenders":{"recommenders":[]},"documents":{"21823530":{"type":"document","id":21823530,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/21823530/149x198/c4cbe87c20/1355694725?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/21823530/298x396/af3c6d57b7/1355694725?v=1","title":"Poznawcza Rola Metafory Wiktor Werner","short_title":"Poznawcza Rola Metafory Wiktor Werner","author":"Wiwern","tracking":{"object_type":"document","object_id":21823530,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"FUTU2Gbe4stHW/spoEaDRxPZVjI="},"url":"https://www.scribd.com/document/21823530/Poznawcza-Rola-Metafory-Wiktor-Werner","top_badge":null},"21919155":{"type":"document","id":21919155,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/21919155/149x198/1a86f6d57b/1355694132?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/21919155/298x396/02600873ff/1355694132?v=1","title":"Wiktor Werner Teatr i Widownia","short_title":"Wiktor Werner Teatr i Widownia","author":"Wiwern","tracking":{"object_type":"document","object_id":21919155,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"nIw9Pc4+mm8JLtr4+ktDesh0bI4="},"url":"https://www.scribd.com/document/21919155/Wiktor-Werner-Teatr-i-Widownia","top_badge":null},"42627101":{"type":"document","id":42627101,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/42627101/149x198/46b4caf9be/1289826537?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/42627101/298x396/8d0afff2c2/1289826537?v=1","title":"el mito","short_title":"el mito","author":"Basia Magdziarczyk","tracking":{"object_type":"document","object_id":42627101,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"MRjBw/KcwpQz3C1L/yy6lU5W2Ts="},"url":"https://www.scribd.com/document/42627101/el-mito","top_badge":null},"49923516":{"type":"document","id":49923516,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/49923516/149x198/62ec1a934c/1424629026?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/49923516/298x396/f3262d3b62/1424629026?v=1","title":"trenosławy","short_title":"trenosławy","author":"adminstudentpl","tracking":{"object_type":"document","object_id":49923516,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"FGzy0pSxrb4+mIWNl3C/VnT9fgM="},"url":"https://www.scribd.com/document/49923516/trenosławy","top_badge":null},"58620938":{"type":"document","id":58620938,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/58620938/149x198/cf7a55aab3/1403611099?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/58620938/298x396/7d83c712b3/1403611099?v=1","title":"Gesamtkunstwerk","short_title":"Gesamtkunstwerk","author":"Piotr Pardyka","tracking":{"object_type":"document","object_id":58620938,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"vLLcQGBJJ+pYZu6IivrwVdM+1JI="},"url":"https://www.scribd.com/document/58620938/Gesamtkunstwerk","top_badge":null},"59467783":{"type":"document","id":59467783,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/59467783/149x198/423bd0c5de/1309981212?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/59467783/298x396/abc3e2340a/1309981212?v=1","title":"Poznawcza Rola Metafory w Polskim Dyskursie Historyczno Politycznym Wiktor Werner","short_title":"Poznawcza Rola Metafory w Polskim Dyskursie Historyczno Politycznym Wiktor Werner","author":"salvatore47","tracking":{"object_type":"document","object_id":59467783,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"YjIK5wIWT+1/AY8ik4iye6V0hzo="},"url":"https://www.scribd.com/document/59467783/Poznawcza-Rola-Metafory-w-Polskim-Dyskursie-Historyczno-Politycznym-Wiktor-Werner","top_badge":null},"59513264":{"type":"document","id":59513264,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/59513264/149x198/401569d457/1350225505?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/59513264/298x396/ada3492f0c/1350225505?v=1","title":"Genius Loci","short_title":"Genius Loci","author":"Maria Niemyjska","tracking":{"object_type":"document","object_id":59513264,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"jCbepFuQhLiA0N7Gn0qMXJnJh94="},"url":"https://www.scribd.com/document/59513264/Genius-Loci","top_badge":null},"88684920":{"type":"document","id":88684920,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/88684920/149x198/401653f169/1352063459?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/88684920/298x396/99ef9e4368/1352063459?v=1","title":"AaaaaaWAZNE!Wielojezycznosc Nauki Internet","short_title":"AaaaaaWAZNE!Wielojezycznosc Nauki Internet","author":"towdee123","tracking":{"object_type":"document","object_id":88684920,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"ut92iKsy5EoghpkEd7jAPCWHd+A="},"url":"https://www.scribd.com/document/88684920/AaaaaaWAZNE-Wielojezycznosc-Nauki-Internet","top_badge":null},"91703327":{"type":"document","id":91703327,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/91703327/149x198/7332e7e7a9/1335683228?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/91703327/298x396/51f293d19a/1335683228?v=1","title":"Po epokach Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego nastała nareszcie epoka","short_title":"Po epokach Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego nastała nareszcie epoka","author":"Tomek Goławski","tracking":{"object_type":"document","object_id":91703327,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"zd2Y+tRkYuZanxF4taQY6WTD9Qs="},"url":"https://www.scribd.com/document/91703327/Po-epokach-Młodej-Polski-i-dwudziestolecia-międzywojennego-nastała-nareszcie-epoka","top_badge":null},"95077964":{"type":"document","id":95077964,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/95077964/149x198/09f4aa55f7/1339402045?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/95077964/298x396/96007dbeb4/1339402045?v=1","title":"Pomidorowy Fantom, Czyli Niewidzialna Ręka Rynku","short_title":"Pomidorowy Fantom, Czyli Niewidzialna Ręka Rynku","author":"Michał Waliński","tracking":{"object_type":"document","object_id":95077964,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"OmatZQDlW8SGqyogDs+JOaiz9Ek="},"url":"https://www.scribd.com/document/95077964/Pomidorowy-Fantom-Czyli-Niewidzialna-Ręka-Rynku","top_badge":null},"99632424":{"type":"document","id":99632424,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/99632424/149x198/f182bce0ca/1384750747?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/99632424/298x396/fefb8a90cf/1384750747?v=1","title":"Piotr Witek, Kulturowy Wymiar Spiskowej...,","short_title":"Piotr Witek, Kulturowy Wymiar Spiskowej...,","author":"Piotr Witek","tracking":{"object_type":"document","object_id":99632424,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"sSiFAdFRjs6H7oOzWygAgztlsHA="},"url":"https://www.scribd.com/document/99632424/Piotr-Witek-Kulturowy-Wymiar-Spiskowej","top_badge":null},"111378913":{"type":"document","id":111378913,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/111378913/149x198/12679020b3/1380943363?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/111378913/298x396/6c02a46722/1380943363?v=1","title":"Olsztyn_streszczenia_referatow","short_title":"Olsztyn_streszczenia_referatow","author":"LukaszCudny","tracking":{"object_type":"document","object_id":111378913,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"AakepLGz2Hi6UZo1/yW63q2kXxk="},"url":"https://www.scribd.com/document/111378913/Olsztyn-streszczenia-referatow","top_badge":null},"142928390":{"type":"document","id":142928390,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/142928390/149x198/3bd595ba7e/1390356772?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/142928390/298x396/1ebb8b4bea/1390356772?v=1","title":"Marek Kazimierczak, Funkcje metafor w relacjach Polski z Unią Europejską","short_title":"Marek Kazimierczak, Funkcje metafor w relacjach Polski z Unią Europejską","author":"Instytut Zachodni w Poznaniu","tracking":{"object_type":"document","object_id":142928390,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"rbZ/QHhb9rMx2fIM4HG1tHdgosc="},"url":"https://www.scribd.com/document/142928390/Marek-Kazimierczak-Funkcje-metafor-w-relacjach-Polski-z-Unią-Europejską","top_badge":null},"147738708":{"type":"document","id":147738708,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/147738708/149x198/9d2760985e/1385132433?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/147738708/298x396/b78639625c/1385132433?v=1","title":"terapia ericksonowska (3)","short_title":"terapia ericksonowska (3)","author":"Tomasz Jakubowski","tracking":{"object_type":"document","object_id":147738708,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"LJjI6w8bBnL5JFaIHE1meV6KF/A="},"url":"https://www.scribd.com/document/147738708/terapia-ericksonowska-3","top_badge":null},"163564256":{"type":"book","id":163564256,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/163564256/149x198/4d140b8606/1540023305?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/163564256/298x396/3f016be665/1540023305?v=1","title":"Beautiful Ruins: A Novel","short_title":"Beautiful Ruins","author":"Jess Walter","tracking":{"object_type":"document","object_id":163564256,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"kihciFaqRQo+Spe8LMLhtORTzZk="},"url":"https://www.scribd.com/book/163564256/Beautiful-Ruins-A-Novel","top_badge":null},"163579056":{"type":"book","id":163579056,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/163579056/149x198/e3ae8b9345/1540029072?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/163579056/298x396/c599e1583f/1540029072?v=1","title":"The Art of Racing in the Rain: A Novel","short_title":"The Art of Racing in the Rain","author":"Garth Stein","tracking":{"object_type":"document","object_id":163579056,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"A8UnGpYMvbrYbXLU61FWCnccUVk="},"url":"https://www.scribd.com/book/163579056/The-Art-of-Racing-in-the-Rain-A-Novel","top_badge":null},"163580087":{"type":"book","id":163580087,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/163580087/149x198/df75726300/1540030082?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/163580087/298x396/012861be61/1540030082?v=1","title":"Bel Canto","short_title":"Bel Canto","author":"Ann Patchett","tracking":{"object_type":"document","object_id":163580087,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"ymGdTtvbEGgco8TSyjjaThsY8bw="},"url":"https://www.scribd.com/book/163580087/Bel-Canto","top_badge":null},"163603389":{"type":"book","id":163603389,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/163603389/149x198/7c1ceeb759/1540034790?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/163603389/298x396/2c8c5e4da3/1540034790?v=1","title":"A Prayer for Owen Meany: A Novel","short_title":"A Prayer for Owen Meany","author":"John Irving","tracking":{"object_type":"document","object_id":163603389,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"PF2/8ImCSF1LmTtTaikANmElu0k="},"url":"https://www.scribd.com/book/163603389/A-Prayer-for-Owen-Meany-A-Novel","top_badge":null},"163646054":{"type":"book","id":163646054,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/163646054/149x198/73d89ab0b4/1540022817?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/163646054/298x396/92feb6c9c7/1540022817?v=1","title":"Devil in the Grove: Thurgood Marshall, the Groveland Boys, and the Dawn of a New America","short_title":"Devil in the Grove","author":"Gilbert King","tracking":{"object_type":"document","object_id":163646054,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"56WDEO8WAAco/NUS93VIq981lKw="},"url":"https://www.scribd.com/book/163646054/Devil-in-the-Grove-Thurgood-Marshall-the-Groveland-Boys-and-the-Dawn-of-a-New-America","top_badge":null},"163647832":{"type":"book","id":163647832,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/163647832/149x198/974fcd39b2/1540022140?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/163647832/298x396/58f221bfa6/1540022140?v=1","title":"The Cider House Rules","short_title":"The Cider House Rules","author":"John Irving","tracking":{"object_type":"document","object_id":163647832,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"xGTu5udQ/TMDJux0iQWS3CGrvvQ="},"url":"https://www.scribd.com/book/163647832/The-Cider-House-Rules","top_badge":null},"179321193":{"type":"document","id":179321193,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/179321193/149x198/0b17e87b92/1382870109?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/179321193/298x396/ff2dda882f/1382870109?v=1","title":"Zamorska Neozakorzenianie Buto Jako Ponowoczesna Strategia","short_title":"Zamorska Neozakorzenianie Buto Jako Ponowoczesna Strategia","author":"Magdalena Zamorska","tracking":{"object_type":"document","object_id":179321193,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"S/OvAoOAcIjQ4dy2l/8dTnquRhI="},"url":"https://www.scribd.com/document/179321193/Zamorska-Neozakorzenianie-Buto-Jako-Ponowoczesna-Strategia","top_badge":null},"182522032":{"type":"book","id":182522032,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/182522032/149x198/e1b9e42cb5/1540023014?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/182522032/298x396/ddcc62ae69/1540023014?v=1","title":"The Bonfire of the Vanities: A Novel","short_title":"The Bonfire of the Vanities","author":"Tom Wolfe","tracking":{"object_type":"document","object_id":182522032,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"CzTytGPSXlbRh84ij51ADCkZArs="},"url":"https://www.scribd.com/book/182522032/The-Bonfire-of-the-Vanities-A-Novel","top_badge":null},"182546874":{"type":"book","id":182546874,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/182546874/149x198/f82b3526b2/1540029994?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/182546874/298x396/8079e74998/1540029994?v=1","title":"The Love Affairs of Nathaniel P.: A Novel","short_title":"The Love Affairs of Nathaniel P.","author":"Adelle Waldman","tracking":{"object_type":"document","object_id":182546874,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"94FSxEyeRIqI0WLRtFT5zTQ2XKM="},"url":"https://www.scribd.com/book/182546874/The-Love-Affairs-of-Nathaniel-P-A-Novel","top_badge":null},"182553141":{"type":"book","id":182553141,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/182553141/149x198/9d8b4953ee/1540029399?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/182553141/298x396/89521cc859/1540029399?v=1","title":"The World Is Flat 3.0: A Brief History of the Twenty-first Century","short_title":"The World Is Flat 3.0","author":"Thomas L. Friedman","tracking":{"object_type":"document","object_id":182553141,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"TbDmV/H3sR4IZ2gx7h35qxFNfug="},"url":"https://www.scribd.com/book/182553141/The-World-Is-Flat-3-0-A-Brief-History-of-the-Twenty-first-Century","top_badge":null},"182560283":{"type":"book","id":182560283,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/182560283/149x198/0601b1931c/1540026915?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/182560283/298x396/f6a21d4103/1540026915?v=1","title":"Wolf Hall: A Novel","short_title":"Wolf Hall","author":"Hilary Mantel","tracking":{"object_type":"document","object_id":182560283,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"blc1HNp5vw5rnxmOy104LfV4+Iw="},"url":"https://www.scribd.com/book/182560283/Wolf-Hall-A-Novel","top_badge":null},"182565115":{"type":"book","id":182565115,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/182565115/149x198/825ad48fb6/1540028380?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/182565115/298x396/e6af4ca8dd/1540028380?v=1","title":"The Silver Linings Playbook: A Novel","short_title":"The Silver Linings Playbook","author":"Matthew Quick","tracking":{"object_type":"document","object_id":182565115,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"wuDUK5h7wEkW6hxTRL8wBxJf1NA="},"url":"https://www.scribd.com/book/182565115/The-Silver-Linings-Playbook-A-Novel","top_badge":null},"183230219":{"type":"document","id":183230219,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/183230219/149x198/673f72c86a/1412493593?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/183230219/298x396/076c19a8a7/1412493593?v=1","title":"Krytyka Literacka 11 2013","short_title":"Krytyka Literacka 11 2013","author":"KRYTYKA LITERACKA","tracking":{"object_type":"document","object_id":183230219,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"Va+NU36Bnz8bJ+G7qdGs3PLGfbQ="},"url":"https://www.scribd.com/doc/183230219/Krytyka-Literacka-11-2013","top_badge":null},"185149684":{"type":"document","id":185149684,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/185149684/149x198/29109d53f1/1390230002?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/185149684/298x396/53cf209dc2/1390230002?v=1","title":"zajęcia 7_13.11.13_biografia rzeczy","short_title":"zajęcia 7_13.11.13_biografia rzeczy","author":"Agata Stanisz","tracking":{"object_type":"document","object_id":185149684,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"Gm6uRX88bjtozzBIJ8AOsvlelD0="},"url":"https://www.scribd.com/document/185149684/zajęcia-7-13-11-13-biografia-rzeczy","top_badge":null},"191303395":{"type":"document","id":191303395,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/191303395/149x198/0570eb7ebd/1387586053?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/191303395/298x396/9bd375606e/1387586053?v=1","title":"Czytanie Ze Zrozumieniem","short_title":"Czytanie Ze Zrozumieniem","author":"Agata Stanisz","tracking":{"object_type":"document","object_id":191303395,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"4dd5T9Z8RKX3JbXkO83/lqAzjhM="},"url":"https://www.scribd.com/document/191303395/Czytanie-Ze-Zrozumieniem","top_badge":null},"197307707":{"type":"document","id":197307707,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/197307707/149x198/464195632d/1389195987?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/197307707/298x396/80094dc0bf/1389195987?v=1","title":"K. Trzeciak, Paranoja Miasta","short_title":"K. Trzeciak, Paranoja Miasta","author":"Katarzyna Trzeciak","tracking":{"object_type":"document","object_id":197307707,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"qkv5uE/rgHk2x/hhMewuiGnVRLE="},"url":"https://www.scribd.com/document/197307707/K-Trzeciak-Paranoja-Miasta","top_badge":null},"202691564":{"type":"book","id":202691564,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/202691564/149x198/de3999cc66/1540032330?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/202691564/298x396/0ba4b4666c/1540032330?v=1","title":"Smart People Should Build Things: How to Restore Our Culture of Achievement, Build a Path for Entrepreneurs, and Create New Jobs in America","short_title":"Smart People Should Build Things","author":"Andrew Yang","tracking":{"object_type":"document","object_id":202691564,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"Unk7/GzNdKLUcd1FgAR2Riygwag="},"url":"https://www.scribd.com/book/202691564/Smart-People-Should-Build-Things-How-to-Restore-Our-Culture-of-Achievement-Build-a-Path-for-Entrepreneurs-and-Create-New-Jobs-in-America","top_badge":null},"211302755":{"type":"book","id":211302755,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/211302755/149x198/e130bab094/1540032834?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/211302755/298x396/19f10ceb3f/1540032834?v=1","title":"The Hard Thing About Hard Things: Building a Business When There Are No Easy Answers","short_title":"The Hard Thing About Hard Things","author":"Ben Horowitz","tracking":{"object_type":"document","object_id":211302755,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"vfTuW5znZm2wbh5ILlFpIDyHjEU="},"url":"https://www.scribd.com/book/211302755/The-Hard-Thing-About-Hard-Things-Building-a-Business-When-There-Are-No-Easy-Answers","top_badge":null},"212863738":{"type":"book","id":212863738,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/212863738/149x198/486257e90d/1540030711?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/212863738/298x396/40684a0550/1540030711?v=1","title":"The Unwinding: An Inner History of the New America","short_title":"The Unwinding","author":"George Packer","tracking":{"object_type":"document","object_id":212863738,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"S+Wi5yvW/fT8OB7Tz4m+d9t5LKs="},"url":"https://www.scribd.com/book/212863738/The-Unwinding-An-Inner-History-of-the-New-America","top_badge":null},"216442529":{"type":"book","id":216442529,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/216442529/149x198/e28b506e87/1540023804?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/216442529/298x396/716aaad647/1540023804?v=1","title":"Lovers at the Chameleon Club, Paris 1932: A Novel","short_title":"Lovers at the Chameleon Club, Paris 1932","author":"Francine Prose","tracking":{"object_type":"document","object_id":216442529,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"Z0X+yRYdZlssZeMZJpSzXG3xGm8="},"url":"https://www.scribd.com/book/216442529/Lovers-at-the-Chameleon-Club-Paris-1932-A-Novel","top_badge":null},"224248520":{"type":"book","id":224248520,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224248520/149x198/0427bca488/1540034025?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224248520/298x396/505053db71/1540034025?v=1","title":"The Kitchen House: A Novel","short_title":"The Kitchen House","author":"Kathleen Grissom","tracking":{"object_type":"document","object_id":224248520,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"ucE254FaTDyc97Odd+Tv1Wd9CDM="},"url":"https://www.scribd.com/book/224248520/The-Kitchen-House-A-Novel","top_badge":null},"224248577":{"type":"book","id":224248577,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224248577/149x198/97fab15653/1540019689?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224248577/298x396/35883a5fcb/1540019689?v=1","title":"The Rosie Project: A Novel","short_title":"The Rosie Project","author":"Graeme Simsion","tracking":{"object_type":"document","object_id":224248577,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"oVA12tysQMka6hYx6/D6LsJEvxU="},"url":"https://www.scribd.com/book/224248577/The-Rosie-Project-A-Novel","top_badge":null},"224252178":{"type":"book","id":224252178,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224252178/149x198/77a859fdd8/1540025854?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224252178/298x396/dfbec9e04b/1540025854?v=1","title":"Brooklyn: A Novel","short_title":"Brooklyn","author":"Colm Tóibín","tracking":{"object_type":"document","object_id":224252178,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"1jwTJsh4kDHJ38IN5I/TghLGDi8="},"url":"https://www.scribd.com/book/224252178/Brooklyn-A-Novel","top_badge":null},"224258670":{"type":"book","id":224258670,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224258670/149x198/b2ee6fe90c/1540036976?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224258670/298x396/eb9e673a3c/1540036976?v=1","title":"The Prize: The Epic Quest for Oil, Money & Power","short_title":"The Prize","author":"Daniel Yergin","tracking":{"object_type":"document","object_id":224258670,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"pLV3W8Q1mgmJPs3GbivqWiEO7R0="},"url":"https://www.scribd.com/book/224258670/The-Prize-The-Epic-Quest-for-Oil-Money-Power","top_badge":null},"224266633":{"type":"book","id":224266633,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224266633/149x198/196f9b9902/1540037449?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224266633/298x396/c65dbae83f/1540037449?v=1","title":"The Perks of Being a Wallflower","short_title":"The Perks of Being a Wallflower","author":"Stephen Chbosky","tracking":{"object_type":"document","object_id":224266633,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"dcBgQ/veyPdi0qaX4x+RJrnm/jg="},"url":"https://www.scribd.com/book/224266633/The-Perks-of-Being-a-Wallflower","top_badge":null},"224270540":{"type":"book","id":224270540,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224270540/149x198/246ef7879c/1540036239?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224270540/298x396/b9d115f691/1540036239?v=1","title":"The Master","short_title":"The Master","author":"Colm Tóibín","tracking":{"object_type":"document","object_id":224270540,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"1fWKljvuvquBbTepzl4xrGJ9CdE="},"url":"https://www.scribd.com/book/224270540/The-Master","top_badge":null},"224285255":{"type":"book","id":224285255,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224285255/149x198/a61ed79e9b/1540019902?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224285255/298x396/a6488a57c8/1540019902?v=1","title":"The Flamethrowers: A Novel","short_title":"The Flamethrowers","author":"Rachel Kushner","tracking":{"object_type":"document","object_id":224285255,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"O4MnRweoteVKNIUzuWFzdu5zC8Q="},"url":"https://www.scribd.com/book/224285255/The-Flamethrowers-A-Novel","top_badge":null},"224306619":{"type":"book","id":224306619,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224306619/149x198/5a300f585d/1540033520?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224306619/298x396/21c3e990fc/1540033520?v=1","title":"The Light Between Oceans: A Novel","short_title":"The Light Between Oceans","author":"M.L. Stedman","tracking":{"object_type":"document","object_id":224306619,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"C90tSskNFi08eL0rDVcJ9chQHfI="},"url":"https://www.scribd.com/book/224306619/The-Light-Between-Oceans-A-Novel","top_badge":null},"224326250":{"type":"book","id":224326250,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224326250/149x198/f1e7bf86b3/1540030275?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224326250/298x396/67d6eee06a/1540030275?v=1","title":"Steve Jobs","short_title":"Steve Jobs","author":"Walter Isaacson","tracking":{"object_type":"document","object_id":224326250,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"LGdLfk6MmcuIkhPkSyLcOtT43JE="},"url":"https://www.scribd.com/book/224326250/Steve-Jobs","top_badge":null},"224349281":{"type":"book","id":224349281,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224349281/149x198/c8e6142eca/1540038918?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224349281/298x396/121ea6d44a/1540038918?v=1","title":"How To Win Friends and Influence People","short_title":"How To Win Friends and Influence People","author":"Dale Carnegie","tracking":{"object_type":"document","object_id":224349281,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"T93bewBO84QfA+WSwsq1/Xd80Xw="},"url":"https://www.scribd.com/book/224349281/How-To-Win-Friends-and-Influence-People","top_badge":null},"224355300":{"type":"book","id":224355300,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224355300/149x198/e0393734b6/1540026566?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224355300/298x396/fac4cdb725/1540026566?v=1","title":"Grand Pursuit: The Story of Economic Genius","short_title":"Grand Pursuit","author":"Sylvia Nasar","tracking":{"object_type":"document","object_id":224355300,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"DSw1uxzcfvYx3g36EZzDo6OM9kg="},"url":"https://www.scribd.com/book/224355300/Grand-Pursuit-The-Story-of-Economic-Genius","top_badge":null},"224369806":{"type":"book","id":224369806,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224369806/149x198/d2fc5923b8/1540026821?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224369806/298x396/a026add765/1540026821?v=1","title":"The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer","short_title":"The Emperor of All Maladies","author":"Siddhartha Mukherjee","tracking":{"object_type":"document","object_id":224369806,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"/W35gLBlAsLhcWfOVw27TA+/3Q8="},"url":"https://www.scribd.com/book/224369806/The-Emperor-of-All-Maladies-A-Biography-of-Cancer","top_badge":null},"224410295":{"type":"book","id":224410295,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224410295/149x198/5f74dd59cd/1540026621?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224410295/298x396/58644b8626/1540026621?v=1","title":"Team of Rivals: The Political Genius of Abraham Lincoln","short_title":"Team of Rivals","author":"Doris Kearns Goodwin","tracking":{"object_type":"document","object_id":224410295,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"Yjwu9YrZylh3cuoppBEiUgyOeeM="},"url":"https://www.scribd.com/book/224410295/Team-of-Rivals-The-Political-Genius-of-Abraham-Lincoln","top_badge":null},"224419023":{"type":"book","id":224419023,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224419023/149x198/7e946216e0/1540026539?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/224419023/298x396/08758c4819/1540026539?v=1","title":"John Adams","short_title":"John Adams","author":"David McCullough","tracking":{"object_type":"document","object_id":224419023,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"CR/KF0rk+52DBYhDYLcrEeGJPok="},"url":"https://www.scribd.com/book/224419023/John-Adams","top_badge":null},"224426877":{"type":"book","id":224426877,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224426877/149x198/67b53f7428/1540023833?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/224426877/298x396/61c4862b68/1540023833?v=1","title":"Angela's Ashes: A Memoir","short_title":"Angela's Ashes","author":"Frank McCourt","tracking":{"object_type":"document","object_id":224426877,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"hbJ4mwwXavDH789t7sKeJarmaZg="},"url":"https://www.scribd.com/book/224426877/Angela-s-Ashes-A-Memoir","top_badge":null},"225916486":{"type":"book","id":225916486,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/225916486/149x198/ceefd53ff2/1540029734?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/225916486/298x396/3fda0d41f4/1540029734?v=1","title":"A Heartbreaking Work Of Staggering Genius: A Memoir Based on a True Story","short_title":"A Heartbreaking Work Of Staggering Genius","author":"Dave Eggers","tracking":{"object_type":"document","object_id":225916486,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"MZGVJ33XI3Qb7sMZjKnXP2ANd6c="},"url":"https://www.scribd.com/book/225916486/A-Heartbreaking-Work-Of-Staggering-Genius-A-Memoir-Based-on-a-True-Story","top_badge":null},"231689346":{"type":"book","id":231689346,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/231689346/149x198/8820ffce2e/1540019878?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/231689346/298x396/8022aee462/1540019878?v=1","title":"The Blazing World: A Novel","short_title":"The Blazing World","author":"Siri Hustvedt","tracking":{"object_type":"document","object_id":231689346,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"xZJSXGjdHeenzMoGLVh+wd7di4A="},"url":"https://www.scribd.com/book/231689346/The-Blazing-World-A-Novel","top_badge":null},"234028503":{"type":"book","id":234028503,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/234028503/149x198/600d1fe3f9/1540032369?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/234028503/298x396/1455400f40/1540032369?v=1","title":"Bad Feminist: Essays","short_title":"Bad Feminist","author":"Roxane Gay","tracking":{"object_type":"document","object_id":234028503,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"CUntJAJl1XAZ40hZN3rFS9bbpQY="},"url":"https://www.scribd.com/book/234028503/Bad-Feminist-Essays","top_badge":null},"235411767":{"type":"book","id":235411767,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/235411767/149x198/ce356815f8/1540055094?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/235411767/298x396/a289a2fc2a/1540055094?v=1","title":"A Man Called Ove: A Novel","short_title":"A Man Called Ove","author":"Fredrik Backman","tracking":{"object_type":"document","object_id":235411767,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"7q3m4NCMBwtAXH8jytXBCQqfE/c="},"url":"https://www.scribd.com/book/235411767/A-Man-Called-Ove-A-Novel","top_badge":null},"235583696":{"type":"book","id":235583696,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/235583696/149x198/29700e772d/1540033118?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/235583696/298x396/46800f01c6/1540033118?v=1","title":"We Are Not Ourselves: A Novel","short_title":"We Are Not Ourselves","author":"Matthew Thomas","tracking":{"object_type":"document","object_id":235583696,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"ncy40uPyqh8ggEH0oYKbmHUff60="},"url":"https://www.scribd.com/book/235583696/We-Are-Not-Ourselves-A-Novel","top_badge":null},"238704340":{"type":"book","id":238704340,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/238704340/149x198/58ed32b584/1540029094?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/238704340/298x396/d84f33deab/1540029094?v=1","title":"This Changes Everything: Capitalism vs. The Climate","short_title":"This Changes Everything","author":"Naomi Klein","tracking":{"object_type":"document","object_id":238704340,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"UkHxPDgBq7E8RoByfuRAtDStmWQ="},"url":"https://www.scribd.com/book/238704340/This-Changes-Everything-Capitalism-vs-The-Climate","top_badge":null},"239488191":{"type":"book","id":239488191,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/239488191/149x198/7381d3ba45/1540023655?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/239488191/298x396/891d3f4926/1540023655?v=1","title":"The Innovators: How a Group of Hackers, Geniuses, and Geeks Created the Digital Revolution","short_title":"The Innovators","author":"Walter Isaacson","tracking":{"object_type":"document","object_id":239488191,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"JFpfL/5XSMnGHNOQ8PqW25vrxrs="},"url":"https://www.scribd.com/book/239488191/The-Innovators-How-a-Group-of-Hackers-Geniuses-and-Geeks-Created-the-Digital-Revolution","top_badge":null},"239588474":{"type":"book","id":239588474,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/239588474/149x198/8a4150948e/1540033369?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/239588474/298x396/644cc7285e/1540033369?v=1","title":"Rise of ISIS: A Threat We Can't Ignore","short_title":"Rise of ISIS","author":"Jay Sekulow","tracking":{"object_type":"document","object_id":239588474,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"9E3mtyW/3UrpvEc48zX0oATOqxU="},"url":"https://www.scribd.com/book/239588474/Rise-of-ISIS-A-Threat-We-Can-t-Ignore","top_badge":null},"244157917":{"type":"book","id":244157917,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/244157917/149x198/ce51d31665/1540024130?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/244157917/298x396/d0cbd421a3/1540024130?v=1","title":"Yes Please","short_title":"Yes Please","author":"Amy Poehler","tracking":{"object_type":"document","object_id":244157917,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"sR/zfE4+ddNwn8x2lpqu8wNJpYM="},"url":"https://www.scribd.com/book/244157917/Yes-Please","top_badge":null},"246897514":{"type":"book","id":246897514,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/246897514/149x198/9d722fcc90/1540034872?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/246897514/298x396/2244bff6fc/1540034872?v=1","title":"The Wallcreeper","short_title":"The Wallcreeper","author":"Nell Zink","tracking":{"object_type":"document","object_id":246897514,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"Hezi9TPq0bV3zeNb/nQz8GogB3s="},"url":"https://www.scribd.com/book/246897514/The-Wallcreeper","top_badge":null},"247841150":{"type":"document","id":247841150,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/247841150/149x198/f17682eb86/1416663248?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/247841150/298x396/1004107dbc/1416663248?v=1","title":"I (08) Metafora","short_title":"I (08) Metafora","author":"PawełKostorz","tracking":{"object_type":"document","object_id":247841150,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"z8dtSN6cDiXzGsJWxq9EcTkUPio="},"url":"https://www.scribd.com/document/247841150/I-08-Metafora","top_badge":null},"249308236":{"type":"book","id":249308236,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/249308236/149x198/345de5ca38/1540055237?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/249308236/298x396/4e9d2e54be/1540055237?v=1","title":"Interpreter of Maladies","short_title":"Interpreter of Maladies","author":"Jhumpa Lahiri","tracking":{"object_type":"document","object_id":249308236,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"lofhK4B7TAKNMd1XKegG8KUsMYQ="},"url":"https://www.scribd.com/book/249308236/Interpreter-of-Maladies","top_badge":null},"249308781":{"type":"book","id":249308781,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/249308781/149x198/44cce4d99a/1540055357?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/249308781/298x396/3fb7c9a745/1540055357?v=1","title":"Life of Pi","short_title":"Life of Pi","author":"Yann Martel","tracking":{"object_type":"document","object_id":249308781,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"l/ntdPddhbb6iaHgZrIfDMVKRh8="},"url":"https://www.scribd.com/book/249308781/Life-of-Pi","top_badge":null},"249309502":{"type":"book","id":249309502,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/249309502/149x198/a536db5ae1/1540055368?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/249309502/298x396/aa0185412b/1540055368?v=1","title":"Extremely Loud and Incredibly Close: A Novel","short_title":"Extremely Loud and Incredibly Close","author":"Jonathan Safran Foer","tracking":{"object_type":"document","object_id":249309502,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"1if7ugabv23sggsLXOarirCVbK0="},"url":"https://www.scribd.com/book/249309502/Extremely-Loud-and-Incredibly-Close-A-Novel","top_badge":null},"250006950":{"type":"book","id":250006950,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/250006950/149x198/dfc24938b6/1540024393?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/250006950/298x396/a7ea4fedc0/1540024393?v=1","title":"The First Bad Man: A Novel","short_title":"The First Bad Man","author":"Miranda July","tracking":{"object_type":"document","object_id":250006950,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"G1T3uH2ziUU/faTNAhtfJs6TPns="},"url":"https://www.scribd.com/book/250006950/The-First-Bad-Man-A-Novel","top_badge":null},"252183415":{"type":"document","id":252183415,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/252183415/149x198/da7d545260/1420842387?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/252183415/298x396/6172e2e2d3/1420842387?v=1","title":"29. Andrzej Maryniarczyk SDB, Homo Viator.pdf","short_title":"29. Andrzej Maryniarczyk SDB, Homo Viator.pdf","author":"ZacharyShuler","tracking":{"object_type":"document","object_id":252183415,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"FQtdIFb4PGYDQmxRNP++cDPxV8k="},"url":"https://www.scribd.com/document/252183415/29-Andrzej-Maryniarczyk-SDB-Homo-Viator-pdf","top_badge":null},"253264900":{"type":"book","id":253264900,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/253264900/149x198/5948645a35/1540033804?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/253264900/298x396/912824fccd/1540033804?v=1","title":"Sapiens: A Brief History of Humankind","short_title":"Sapiens","author":"Yuval Noah Harari","tracking":{"object_type":"document","object_id":253264900,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"kl1Qp0Kul1s5oBx63oGmzPX2IKE="},"url":"https://www.scribd.com/book/253264900/Sapiens-A-Brief-History-of-Humankind","top_badge":null},"254039238":{"type":"book","id":254039238,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/254039238/149x198/278d17c7f4/1540029904?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/254039238/298x396/8e93835fcc/1540029904?v=1","title":"Leaving Berlin: A Novel","short_title":"Leaving Berlin","author":"Joseph Kanon","tracking":{"object_type":"document","object_id":254039238,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"qU2SaHfau3fURbXAuZWrEq8Iy5M="},"url":"https://www.scribd.com/book/254039238/Leaving-Berlin-A-Novel","top_badge":null},"257851893":{"type":"document","id":257851893,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/257851893/149x198/ef021df0be/1445268138?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/257851893/298x396/1f0bcb64aa/1445268138?v=1","title":"Od Isera Do Turnera i Dalej","short_title":"Od Isera Do Turnera i Dalej","author":"Agnieszka Polachowska","tracking":{"object_type":"document","object_id":257851893,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"C8A1gz4Nx2jl622O4KAbMF8uzoA="},"url":"https://www.scribd.com/document/257851893/Od-Isera-Do-Turnera-i-Dalej","top_badge":null},"263504218":{"type":"book","id":263504218,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/263504218/149x198/5791495c90/1540031117?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/263504218/298x396/ca05b40921/1540031117?v=1","title":"Elon Musk: Tesla, SpaceX, and the Quest for a Fantastic Future","short_title":"Elon Musk","author":"Ashlee Vance","tracking":{"object_type":"document","object_id":263504218,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"sz4riB9EbBwKt1H2q0IiCdiMs2Y="},"url":"https://www.scribd.com/book/263504218/Elon-Musk-Tesla-SpaceX-and-the-Quest-for-a-Fantastic-Future","top_badge":null},"263504250":{"type":"book","id":263504250,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/263504250/149x198/128122e3e4/1540031100?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/263504250/298x396/0bcf68bfa9/1540031100?v=1","title":"Mislaid: A Novel","short_title":"Mislaid","author":"Nell Zink","tracking":{"object_type":"document","object_id":263504250,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"v1SALHb4Q6Fost5oIrJx/A4M5rc="},"url":"https://www.scribd.com/book/263504250/Mislaid-A-Novel","top_badge":null},"273440534":{"type":"book","id":273440534,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/273440534/149x198/d972c41ea4/1540030975?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/273440534/298x396/79bdc35da6/1540030975?v=1","title":"The Incarnations: A Novel","short_title":"The Incarnations","author":"Susan Barker","tracking":{"object_type":"document","object_id":273440534,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"YhzSTsR9irU2ZF02eZB3ZyIMOs0="},"url":"https://www.scribd.com/book/273440534/The-Incarnations-A-Novel","top_badge":null},"273582508":{"type":"book","id":273582508,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/273582508/149x198/1af6c958cc/1540027889?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/273582508/298x396/6f8ad65faa/1540027889?v=1","title":"You Too Can Have a Body Like Mine: A Novel","short_title":"You Too Can Have a Body Like Mine","author":"Alexandra Kleeman","tracking":{"object_type":"document","object_id":273582508,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"giyrlQl8VXP8lwzRKhZvoflWAHw="},"url":"https://www.scribd.com/book/273582508/You-Too-Can-Have-a-Body-Like-Mine-A-Novel","top_badge":null},"282766939":{"type":"book","id":282766939,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/282766939/149x198/0fd38dc477/1540030952?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/282766939/298x396/ce234488d0/1540030952?v=1","title":"Dispatches from Pluto: Lost and Found in the Mississippi Delta","short_title":"Dispatches from Pluto","author":"Richard Grant","tracking":{"object_type":"document","object_id":282766939,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"d9IgBQRfvwdgxIW5/4WyUZLzMZ4="},"url":"https://www.scribd.com/book/282766939/Dispatches-from-Pluto-Lost-and-Found-in-the-Mississippi-Delta","top_badge":null},"293461549":{"type":"book","id":293461549,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/293461549/149x198/133f5a7fcd/1540027430?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/word_document/293461549/298x396/077cb2a3ef/1540027430?v=1","title":"The New Confessions of an Economic Hit Man","short_title":"The New Confessions of an Economic Hit Man","author":"John Perkins","tracking":{"object_type":"document","object_id":293461549,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"UnPQ7LipjqTNb12H6xlWKFOwq+0="},"url":"https://www.scribd.com/book/293461549/The-New-Confessions-of-an-Economic-Hit-Man","top_badge":null},"336672104":{"type":"document","id":336672104,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/336672104/149x198/5c0d04c22c/1484562402?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/336672104/298x396/d58dd2f826/1484562402?v=1","title":"Pfw29032012-Spostrzeganie w Gdowicz","short_title":"Pfw29032012-Spostrzeganie w Gdowicz","author":"Justyna Baran","tracking":{"object_type":"document","object_id":336672104,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"aDnJ5qhWYtHQvd8Ivc5iOG11VOc="},"url":"https://www.scribd.com/document/336672104/Pfw29032012-Spostrzeganie-w-Gdowicz","top_badge":null},"337536061":{"type":"book","id":337536061,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/337536061/149x198/e0fabe3d5f/1540034676?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/word_document/337536061/298x396/9e5f6dd316/1540034676?v=1","title":"The Sympathizer: A Novel (Pulitzer Prize for Fiction)","short_title":"The Sympathizer","author":"Viet Thanh Nguyen","tracking":{"object_type":"document","object_id":337536061,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"ATiixMUvpNjEmJRjxfy9ywBUGwA="},"url":"https://www.scribd.com/book/337536061/The-Sympathizer-A-Novel-Pulitzer-Prize-for-Fiction","top_badge":null},"337561109":{"type":"document","id":337561109,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/337561109/149x198/d5da17c7f1/1485381324?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/337561109/298x396/5d795016ba/1485381324?v=1","title":"Ad Auditorem","short_title":"Ad Auditorem","author":"ellyeah665","tracking":{"object_type":"document","object_id":337561109,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"fgKPOR1IMI6EMrnwFDuVPmgWi6k="},"url":"https://www.scribd.com/document/337561109/Ad-Auditorem","top_badge":null},"338713440":{"type":"document","id":338713440,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/338713440/149x198/c988f994b8/1486516893?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/338713440/298x396/cbbe81be5b/1486516893?v=1","title":"ARYSTOTELESOWSKIE UJĘCIE HOMONIMII","short_title":"ARYSTOTELESOWSKIE UJĘCIE HOMONIMII","author":"destouches74","tracking":{"object_type":"document","object_id":338713440,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"KLuycmZoVmbQpdPZiSTznIHle0k="},"url":"https://www.scribd.com/document/338713440/ARYSTOTELESOWSKIE-UJĘCIE-HOMONIMII","top_badge":null},"341647351":{"type":"document","id":341647351,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/341647351/149x198/997d6cad4d/1489325579?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/341647351/298x396/d4deb2b5c8/1489325579?v=1","title":"03-Dajnowski","short_title":"03-Dajnowski","author":"Ma","tracking":{"object_type":"document","object_id":341647351,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"qFJkC4LBJJXaiJ1Yj4jx88WjY5s="},"url":"https://www.scribd.com/document/341647351/03-Dajnowski","top_badge":null},"343790368":{"type":"document","id":343790368,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/343790368/149x198/9fcd65bf3d/1491146412?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/343790368/298x396/a015105ea4/1491146412?v=1","title":"Filozofia dramatu","short_title":"Filozofia dramatu","author":"TheMaks","tracking":{"object_type":"document","object_id":343790368,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"o5G3kkbBlErlCW7bIj4wMQKv+Bo="},"url":"https://www.scribd.com/document/343790368/Filozofia-dramatu","top_badge":null},"358920998":{"type":"document","id":358920998,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/358920998/149x198/0a344d5187/1505413965?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/358920998/298x396/9548609111/1505413965?v=1","title":" Fakty-i-mity-122009-nie-132009-plpdf","short_title":" Fakty-i-mity-122009-nie-132009-plpdf","author":"April","tracking":{"object_type":"document","object_id":358920998,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"BctvwsVjTcljnRQcdqHk8x7JF9s="},"url":"https://www.scribd.com/document/358920998/Fakty-i-mity-122009-nie-132009-plpdf","top_badge":null},"367590155":{"type":"document","id":367590155,"thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/367590155/149x198/3bde2deed7/1513764661?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/367590155/298x396/fbe01b0980/1513764661?v=1","title":"Eliade Mircea - Czas Święty i Mity","short_title":"Eliade Mircea - Czas Święty i Mity","author":"foxtrout","tracking":{"object_type":"document","object_id":367590155,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"yD07PWjVR/TF9IsqrX/P/1srAkQ="},"url":"https://www.scribd.com/document/367590155/Eliade-Mircea-Czas-Święty-i-Mity","top_badge":null},"370285768":{"type":"document","id":370285768,"thumb_url":"https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/370285768/149x198/df55070849/1517272666?v=1","retina_thumb_url":"https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/370285768/298x396/36f91ea0f1/1517272666?v=1","title":"Bajkoterapia MGR","short_title":"Bajkoterapia MGR","author":"Magdalena Lach","tracking":{"object_type":"document","object_id":370285768,"track":"flattened_recommender","doc_uuid":"R88SlCMaV5aVzPd0wt6TsR8xMl8="},"url":"https://www.scribd.com/presentation/370285768/Bajkoterapia-MGR","top_badge":null}}},"seo_roadblock_props_path":"/doc-page/seo-roadblock-props/333882994","signup_context":null,"toolbar":{"search_path":"/search-4gen?allowed_pages=1%2C2&auth_token=C1305x8av9thcL%2BYYHY8DCJiB%2Bc%3D&authenticity_token=L5fq7kvD5guZIv9d1212S%2FqOpbO6IEURvddd2tM27SaoLOVt8a9NrBCnzyHv%2F78AzZzWL4tg6pMwOiksRfVkHQ%3D%3D&expires=1540660481&wordDocumentId=333882994&wordUploadId=339834239"},"renewal_nag_props":null}-->