You are on page 1of 6

Adolf Hitler , Niemcy, nazizm

Wochy , faszyzm

Jzef Stalin, Rosja


Lenin, Rosja

Benito Mussolini ,

Wodzimierz

Traktat wersalski z 28 czerwca 1919 r.; Niemcy musiay odda Francji


Alzacj, Lotaryngi i na 15 lat Zagbie Saary, przekaza Polsce
Wielkopolsk, Pomorze Gdaskie; wolnymi miastami zostay Gdask i
Kajpeda; utraciy wszystkie kolonie; zakaz czenia Niemiec i Austrii;
plebiscyty miay si odby na Grnym lsku, w Warmii, na Mazurach, na

Powilu, w pnocnym Szlezwiku, w okrgach Eupen i Malmedy, po 15


latach w Zagbiu Saary; pozbawiono Niemcy armii, floty, lotnictwa,
zniesiono powszechny obowizek suby wojskowej; Nadrenia zostaa
stref zdemilitaryzowan i miaa by okupowana przez 15 lat; Niemcy
miay zapaci wysokie reparacje (odszkodowania), ktrych wysoko
ustalono w 1921 r. na 100 mld marek w zocie
May traktat wersalski wczony do traktatu wersalskiego 28 czerwca
1919 r. nakada obowizek ochrony praw mniejszoci narodowych w
nowych pastwach Europy rodkowej
Plebiscyt gosowanie ludnoci za przynalenoci okrelonego
terytorium do danego pastwa
Liga Narodw utworzona z inicjatywy prezydenta USA Thomasa
Woodrowa Wilsona w 1920 r.; miaa sta na stray bezpieczestwa, pokoju
i midzynarodowej wsppracy
Zwizek Spartakusa komunistyczna organizacja w Niemczech na czele z
Karlem Liebknechtem i R Luksemburg
Republika Weimarska potoczna nazwa pastwa niemieckiego w latach
1919-1933
Nowe pastwa na mapie Europy po I wojnie wiatowej: Polska,
Czechosowacja, Litwa, otwa, Estonia, Finlandia, Krlestwo SHS
(Jugosawia), Irlandia, Austria, Wgry, ZSRR
Etatyzm gospodarczy ingerencja pastwa w gospodark poprzez
ochron rynku wewntrznego, nakadanie wysokich ce na import, denie
do samowystarczalnoci ekonomicznej, zakadaniu przedsibiorstw
Hiperinflacja/inflacja zjawisko w gospodarce polegajce na spadku
wartoci pienidza; w obiegu jest dua ilo pienidzy nie majcych
pokrycia w towarach, zasobach skarbu pastwa i usugach
Deflacja maa ilo pienidzy w obiegu zwizana z maym popytem a
nadwyk poday, powodowaa dugotrway spadek cen, ograniczenie
zatrudnienia
Pandemia grypy hiszpanki w latach 1918-20 w wyniku fali grypy,
ktra przetoczya si przez Europ ludno kontynentu zmniejszya si o
prawie 50 mln osb
Pakt Brianda-Kellogga podpisany 27 sierpnia 1928 r. o wyrzeczeniu si
wojny, mia zapewni wiatowy pokj
Wielki kryzys rozpocz si od krachu na Wall Street, gdzie spekulacje
giedowe doprowadziy do wywindowania cen akcji nie majcych
rzeczywistego odbicia w kondycji spek lub byy to spki fikcyjne;
poniewa na giedzie inwestoway banki, w chwili krachu zaday od
wszystkich pastw, ktrym udzielono kredytw natychmiastowej ich
spaty, co spowodowao wiatowy kryzys
New Deal (Nowy ad) program reform zapocztkowany w USA przez
prezydenta Franklina Delano Roosevelta w 1933 r. polegajcy na

interwencjonizmie pastwowym, czyli oddziaywanie rzdu na


ksztatowanie rynku, gwarancje do pracownikw, kontrol bankw i giedy,
pobieranie podatkw
Faszyzm ideologia, ktra narodzia si we Woszech po I wojnie
wiatowej; gosia kult wodza, system monopartyjny, likwidacj opozycji;
twrc faszyzmu by Benito Mussolini, ktry sta na czele Narodowej Partii
Faszystowskiej, a po zdobyciu Rzymu przez bojwki czarnych koszul w
1922 r. sta na czele pastwa jako duce
Nazizm ideologia narodowego socjalizmu w Niemczech, goszona przez
Adolfa Hitlera w ksice Mein Kampf, goszca wyszo rasy
niemieckiej, denie do panowania nad wiatem
Kult wodza wyjtkowa pozycja w pastwie totalitarnym przywdcy
pastwa i jednoczenie wodza partii; we Woszech mianem duce nazwano
Benito Mussoliniego, a w III Rzeszy Fhrerem Adolfa Hitlera
NSDAP Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotnikw kierowana
przez Adolfa Hitlera
Ustawy norymberskie ogoszone w 1935 r.; ustawodawstwo III Rzeszy
ograniczajce prawa ludnoci ydowskiej, zakazujce kontaktw lub
maestw niemiecko-ydowskich
Hitlerjugend organizacja, majca na celu indoktrynacj dzieci i
modziey i wychowanie w duchu ideologii niemieckiego faszyzmu
Pakt reski podpisany na konferencji w Locarno w 1925 r. gwarantowa
nienaruszalno granicy midzy Francj i Belgi a Niemcami
Komunizm wojenny polityka wadz Rosji Radzieckiej polegajca na
nacjonalizacji (upastwowieniu) przemysu i handlu, obowizku pracy,
naoeniu na chopw obowizkowych kontyngentw (dostaw ywnoci)
Kolektywizacja przymusowa likwidacja prywatnej wasnoci ziemskiej i
tworzenie pastwowych gospodarstw rolnych (sowchozw) lub
spdzielczych (kochozw)
Kuacy pogardliwe okrelenie bogatych chopw, ktrych wadza
radziecka bezwzgldnie likwidowaa
NEP (Nowa Ekonomiczna Polityka) wprowadzona w marcu 1921 r.;
przywrcono wolny handel, zlikwidowano reglamentacj towarw i
przymus pracy, zezwolono na wasno prywatn poza pastwowym
monopolem, rozpoczto elektryfikacj kraju
WKP(b) Wszechzwizkowa Komunistyczna Partia (bolszewikw); po
mierci Lenina na jej czele sta od 1924 r. Jzef Stalin
NKWD Ludowy Komisariat Spraw Wewntrznych
Komsomo Komunistyczny Zwizek Modziey w ZSRR; jego bohaterem
by Pawlik Morozow, uznany przez propagand stalinowsk za wzr
modego obywatela, posusznego wadzy radzieckiej

Komintern tak nazywano Midzynarodwk Komunistyczn utworzon


w Moskwie w 1919 r.
Guag Gwny Zarzd Obozw zarzdzajcy na terytorium ZSRR sieci
obozw pracy (agrami), w ktrych skazani na katornicz prac
winiowie pracowali w nieludzkich warunkach
Jzef Stalin waciwie Josif Dugaszwili, do 1953 r. sta na czele ZSRR,
wprowadzi kult swojej osoby, odpowiedzialny za masowe zbrodnie na
obywatelach pastwa.
Kultura masowa powszechny dostp do szk podstawowych,
umiejtno czytania i pisania wpyna na wzrost czytelnictwa prasy i
ksiek, rozwj kina i radia; kultura zacza dociera za porednictwem
nowoczesnej techniki do najdalszych zaktkw i szerokiej rzeszy
odbiorcw; si radia pokazao suchowisko Wojna wiatw w 1938 r., gdy
ludzie uwierzyli w atak kosmitw
Bauhaus niemiecka szkoa architektoniczna zaoona przez Waltera
Gropiusa w 1919 r., propagujca funkcjonalizm w budownictwie
Socrealizm kierunek w architekturze, sztuce i literaturze; rozwin si w
latach 30. XX w. w ZSRR pod wpywem propagandy komunistycznej
Wielka Wschodnioazjatycka Sfera Wsplnego Dobrobytu to nazwa
imperium japoskiego w czasach ekspansji w latach 30. XX w.; zajto m.in.
Manduri, cz Chin, wyspy na Pacyfiku
Wojna domowa w Hiszpanii w latach 1936-1939; pomidzy
zwolennikami gen. Francisca Franco (popieranymi przez pastwa
faszystowskie) a lewicowym frontem ludowym (popartym przez Brygady
Midzynarodowe)
Legion Condor niemiecki oddzia lotniczy; zbombardowa baskijskie
miasteczko Guernica w 1937 r.; wydarzenie to upamitni malarz Pablo
Picasso
Zdrada monachijska tak Czesi nazwali konferencj w Monachium w
1938 r. z udziaem premiera Wielkiej Brytanii Arthura Nevillea
Chamberlaina, premiera Francji douarda Daladiera, Benito Mussoliniego i
Adolfa Hitlera, ktrzy podjli decyzj o oderwaniu od Czechosowacji
obszaru Sudetw i oddania III Rzeszy
Remilitaryzacja ponowne uzbrojenie, wprowadzenie wojska, budowa
przemysu zbrojeniowego; w 1936 r. Hitler dokona remilitaryzacji Nadrenii
Polityka appeasementu polityka ustpstw wobec da Hitlera i amania
traktatu wersalskiego, stosowana przez rzdy pastw zachodnich, aby
zapobiec wybuchowi wojny
Wane daty:

11 listopada 1918 - w Compigne pod Paryem podpisano zawieszenie


broni midzy wojskami pastw ententy a Niemcami; by to koniec I wojny
wiatowej
czerwiec 1919 r. pierwszy lot midzykontynentalny z Ameryki Pnocnej
do Europy
28 czerwca 1919 r. podpisano traktat wersalski z Niemcami
10 wrzenia 1919 r. w Saint-Germain pastwa ententy zawary pokj z
Austri, znacznie ograniczajc jej terytorium; ograniczenia dotyczyy armii,
zakazu czenia z Niemcami i wypaty reparacji wojennych
27 listopada 1919 r. w Neuilly zawarto pokj z Bugari, ograniczajc
jej terytorium, armi i naoono reparacje wojenne
4 czerwca 1920 r. w Trianon podpisano pokj z Wgrami ograniczenia
terytorialne, zmniejszenie armii, wypata reparacji wojennych na rzecz
pastw ententy
10 sierpnia 1920 r. w Svres podpisano pokj z Turcj, ale liczne
ograniczenia wywoay bunt Turkw i ponown wojn z pastwami ententy
pod wodz Mustafy Kemala Atatrka, zakoczon pokojem w Lozannie w
1923 r.
1927 r. pierwszy film dwikowy wyprodukowany w Niemczech
kwiecie 1922 ukad w Rapallo midzy Rosj Radzieck a Niemcami
(Republik Weimarsk)
padziernik 1922 marsz na Rzym faszystw pod wodz Benito
Mussoliniego
30 grudnia 1922 r. powstanie ZSRR (Zwizku Socjalistycznych Republik
Radzieckich)
21 stycznia 1924 r. mier Lenina, przejcie wadzy przez Stalina
1927 r. pierwsza transmisja dwiku i obrazu z Londynu do Nowego
Jorku; pocztki telewizji
1928 r. odkrycie penicyliny przez Aleksandra Fleminga
27 sierpnia 1928 r. pakt Brianda-Kellogga
1929 r. amerykaska Akademia Filmowa przyznaa po raz pierwszy
Oskary
24 padziernik 1929 r. gwatowny spadek cen akcji w tzw. czarny
czwartek na nowojorskiej giedzie zapocztkowa wielki wiatowy kryzys
gospodarczy
1932-1933 wielki gd na Ukrainie
30 stycznia 1933 r. pocztek III Rzeszy Niemieckiej; A. Hitler zosta
kanclerzem
21 marca 1933 r. wystpienie III Rzeszy z Ligi Narodw
1933 r. ogoszenie Karty ateskiej, czyli zasad modernistycznego
planowania miast
1935 r. pocztek wojny wosko-abisyskiej (z Cesarstwem Etiopii)

marzec 1936 r. remilitaryzacja Nadrenii


sierpie 1936 r. igrzyska olimpijskie w Berlinie
1936 r. pocztek wojny domowej w Hiszpanii
1936 r. Pakt Antykominternowski, zwany osi Berlin-Rzym-Tokio
1937 r. pocztki telewizji w Polsce
12 marca 1938 r. Anschluss (wcielenie) Austrii do III Rzeszy
30 wrzenia 1938 r. konferencja w Monachium z udziaem przywdcw
pastw: Niemiec, Woch, Wielkiej Brytanii i Francji; oddanie obszaru
Sudetw Niemcom
9 listopada 1938 r. noc krysztaowa, czyli niszczenie mienia
ydowskiego, nagonka na ydw w Niemczech
15 marca 1939 r. utworzenie przez Hitlera Protektoratu Czech i Moraw
(z prezydentem Emilem Hch) i Pastwa Sowackiego (z ksidzem
Josefem Tiso

You might also like