Laboratorium Badań Medioznawczych UW

Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii
Uniwersytet Warszawski

numer 1(14)/2017

Warszawa 2017
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

REDAKTOR NACZELNA
dr Karolina Brylska

ZESPÓŁ REDAKCYJNY I RECENZENCKI
dr Tomasz Gackowski, dr Justyna Jasiewicz, dr Monika Kożdoń-Dębecka, dr Anna Mierzecka,
dr Tomasz Olczyk, mgr Marcin Łączyński, mgr Mateusz Patera, dr Łukasz Szurmiński,
dr hab. Jacek Wasilewski

KONSULTACJA TECHNICZNA
Adam Balcerzak

SKŁAD I OPRACOWANIE GRAFICZNE
mgr Mateusz Patera

© Magazyn Medioznawcy
ISSN 2451-3725

ADRES REDAKCJI
„Magazyn Medioznawcy”
ul. Bednarska 2/4 (pokój nr 13)
00-310 Warszawa
email: medioznawca.com@gmail.com

WYDAWCA
Laboratorium Badań Medioznawczych Uniwersytetu Warszawskiego
ul. Bednarska 2/4 (pokój nr 13)
00-310 Warszawa
email: biuro@lbm.uw.edu.pl
telefon: 22 55 23 943

Materiały wizualne ilustrujące poszczególne teksty pochodzą z ogólnodostępnych źródeł, które w każdym
przypadku możliwie precyzyjnie wskazujemy. Jeśli zauważysz, że mimo starań popełniliśmy błąd w tym zakresie,
poinformuj nas o tym, pisząc na adres: medioznawca.com@gmail.com.
Spis treści
[Karolina Brylska] Słowem wstępu  6

[Redakcja] Aktualności  7

[Maria Rajchert] Binarny obraz świata polityki w przemówieniach Beaty Szydło  9

[Katarzyna Piórecka] Fandom jako ukryta siła - na przykładzie społeczności fanowskich zgromadzonych
wokół serialu „Gra o tron”  11

[Paulina Janocha] Dawid zgasił ambicje Goliata - analiza memów po zaskakujących rozgrywkach
piłkarskich  14

[Dominik Daszkiewicz] Żółte dziennikarstwo, strzelanie gnojem i inwektywy, czyli narodziny prasy
brukowej w Stanach Zjednoczonych  16

[Klara Kluczykowska] Co z tą profesjonalizacją vlogosfery? Kanały literackie na Youtubie  18

[Przemysław Gołaszewski, Aleksander Szeliga-Potocki] Relacjonują czy kibicują? Główne portale
sportowe wobec sukcesów Lecha Poznań i Legii Warszawa  20

[Anita Kwiatkowska] Kim są polscy youtuberzy i co tworzą na swoich kanałach? Podsumowanie badania
najpopularniejszych kanałów polskiego YouTube (cz. 1) – raport Magazynu Medioznawcy  22

[Paulina Mazurek] Witajcie w naszej bajce – baśniowa kreacja świata w polskich tabloidach  26
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

5
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

Słowem wstępu

Oddajemy w Państwa ręce kolejny numer „Magazynu Medioznawcy” – numer szczególny, bo po raz pierwszy afilio-
wany przy nowo powstałym Wydziale Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. W murach
nowego Wydziału kontynuujemy nasze poszukiwania medialnych sensów, mechanizmów i interesujących, złożonych
zjawisk. Zadajemy pytania o zasady funkcjonowania współczesnych mediów oraz roli, jaką odgrywają w społeczeń-
stwach XXI wieku.

Jak zapewne zauważyli już stali Czytelnicy, na łamach „Magazynu Medioznawcy” gościmy coraz szersze grono także
młodych autorów (nie tylko akademików), które przyrasta wraz z rozwojem środowiska Laboratorium Badań Medio-
znawczych UW. Nowi autorzy „Magazynu Medioznawcy” to studenci i doktoranci na stałe współpracujący z LBM
UW, zaangażowani w rozmaite projekty badawcze, przygotowujący osadzone empirycznie prace dyplomowe, a przede
wszystkim ciekawi świata (zwłaszcza świata mediów) młodzi ludzie. Młodzi badacze, pod okiem doświadczonych
opiekunów naukowych i recenzentów, przygotowują krótkie analizy dotyczące zawartości i mechanizmów działania
mediów.

Każdy publikowany tekst przechodzi procedurę recenzencką, która obejmuje recenzję dokonywaną w systemie blind
review oraz, w razie potrzeby, indywidualną pracę koncepcyjną i redakcyjną autorów z opiekunami naukowymi pisma.
Grono recenzenckie tworzy zespół akademików z kilku wydziałów Uniwersytetu Warszawskiego, których łączy przede
wszystkim doświadczenie badawcze i dorobek naukowy w zakresie szeroko rozumianego medioznawstwa.

Trzonem pisma pozostają dłuższe, pogłębione analizy ważnych, nowatorskich lub po prostu aktualnych zjawisk me-
dialnych. Od tego numeru wzbogaciliśmy treść magazynu o dodatkową rubrykę, poświęconą aktualnościom z nauko-
wego życia LBM UW. W fotograficznym skrócie piszemy o nowych projektach badawczych, ciekawych wydarzeniach
naukowo-dydaktycznych i najważniejszych osiągnięciach członków zespołu. Mamy nadzieję, że taki panoramiczny
ogląd aktywności środowiska „Magazynu Medioznawcy” również okaże się dla Państwa interesujący.

Życzę inspirującej lektury!

dr Karolina Brylska, redaktor naczelna

6
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

Aktualności

W
osotatnim czasie na łamach Gackowski T., Brylska K., “My Lit- Gackowski T., Thematisation in Polish
kilku prestiżowych czaso- tle Pony” in adults’ eyes. How do current affairs TV programmes during
pism ukazały się artykuły, men and women watch cartoons? the 2014 European election campa-
których autorami są osoby zawiąza- An eye-tracking experiment, Proce- ign: autopoiesis in the Polish media
ne z „Magazynem Medioznawcy”: edings IEEE - 2016 9th International system, “Information Science”, vol.
Conference on Human System Inte- 75 (2016), s. 7-23, DOI: http://dx.doi.
Gackowski T., The Idea of Investor ractions (HSI) (5-6 July 2016, Por- org/10.15388/Im.2016.74.9923
Relations in Modern Economy: Com- tsmouth, UK), IEEE, DOI: 10.1109/
munication Approach, „Economic HSI.2016.7529672, pp. 444 - 450. Mierzecka, A., & Suminas, A. (2016).
Research-Ekonomska Istraživanja”, Academic library website func-
vol. 30 (2017), no. 1, pp.1-13. DOI: Gackowski T., The challenge of de- tions in the context of users’ in-
10.1080/1331677X.2016.1265894 localised channels - transfrontier formation needs. Journal of Libra-
(JCR List, IF, Lista A MNiSW); television in Poland (characteristics, rianship and Information Science,
typology and content), “International (first published online on August 24,
Gry w komunikacji, red. T. Gackowski, Journal of Communication”, vol. 10 2016), 1-11. Retrieved from http://
K. Brylska, seria „Media początku XXI (2016), DOI: 1932–8036/20160005, lis.sagepub.com/content/ear-
wieku”, t. 30, Oficyna Wydawnicza s. 1833-1859. (JCR List, IF, Lista A ly/2016/08/24/0961000616664401.
Aspra-JR, Warszawa 2016. MNiSW)
Mierzecka, A., Kisilowska, M., & Sumi-
nas, A. (2017). Researchers’ Expecta-
tions Regarding the Online Presen-
ce of Academic Libraries. College &
Research Libraries. (first published
online on November 17, 2016), 1-11.
Źródło: ijoc.org Retrieved from http://crl.acrl.org/
content/early/2016/11/16/crl16-
Gackowski T., Patera M., Brylska K. 989.full.pdf+html;
Społecznie konstruowany wizerunek
Jana Pawła II – znaczenia zawarte w
memach internetowych, [w:] Wielkość
czy autorytet? Jan Paweł II w przeka-
zach polskich mediów podczas jego
kanonizacji, pod red. J. Olędzkiego, T. Źródło: crl.acrl.org
Sasińskiej-Klas, Warszawa 2016, s.

W
269-298; nocy z 19 na 20 paździer-
nika 2016 roku na Wydziale
Dziennikarstwa, Informacji
i Bibliologii przeprowadzono trans-
misję na żywo z drugiej debaty kan-
Źródło: naukowa.pl
dydatów na prezydenta Stanój Zjed-
noczonych. Całe wydarzenie o tytule
„WDIB nocą: Clinton vs Trump”. roz-
Gackowski T., Brylska K., Grywali- poczęło się jeszcze przed północą.
zacja debaty publicznej w kampanii Na kilka godzin przed debatą odby-
wyborczej – w poszukiwaniu nowego ły się trzy krótkie wykłady z zakresu
paradygmatu komunikacji politycz- marketingu politycznego:
nej, [w:] Gry w komunikacji, pod red.
T. Gackowski, K. Brylska, seria „Media • Wybory w USA – polityczne reali-
początku XXI wieku”, Warszawa 2016 ty show (dr K. Brylska – mgr M.
r., s. 15-53. Patera)
• Debata prezydencka w USA – no
pain, no gain (dr Andrius Sumi-
7
nr 1 (14)/2017

nas – dr Łukasz Przybysz) Janusz Adamowski, dziekan Wydzia- nowe media”, „Digital McLuhan”) był
• Debata H. Clinton vs D. Trump: łu Dziennikarstwa, Informacji i Biblio- „Magazyn Medioznawcy”. Uczestnicy
final countdown (dr Monika Koż- logii. mogli nie tylko wysłuchać profesora
doń-Dębecka – dr Tomasz Gac- Pierwszego dnia konferencji odbyła Fordham University w Nowym Jorku,
kowski) się szósta edycja warsztatów me- ale także zadać mu pytania i wdać się
todologicznych, podczas których w dyskusję na temat zagadnień poru-
uczestnicy mogli nie tylko posłuchać, szanych podczas wykładu.
ale także podjąć próbę analizy. Dru-

W
gi dzień VII OKMM upłynął pod zna- maju i listopadzie 2016 roku
kiem obrad plenarnych. Prelegenci w Laboratorium Badań Me-
oraz słuchacze zgłębiali zagadnienia dioznawczych UW odbyły
dotyczące memów, czyli formy wy- się trzyczęściowe warsztaty z per-
powiedzi charakterystycznej dla śro- cepcji filmu. Prowadząca spotkania
dowiska Web 2.0. Podczas VII OKMM - mgr Jolanta Pisarek - wprowadzi-
został zaprezentowany owoc zeszło- ła uczestników w tajniki stosowane
rocznego spotkania medioznawców przez filmowców. Podczas serii spo-
- książka „Gry w komunikacji” pod tkań uczestnicy dowiedzieli się, jak
redakcją dr. Tomasza Gackowskiego na przestrzeni lat filmy dostosowały
i dr Karoliny Brylskiej. się do poznawczych preferencji wi-
dza i jak oszukują go do dziś.

8
grudnia 2016 roku Paul Levinson
poprowadził wirtualny wykład
na Wydziale Dziennikarstwa,
Informacji i Bibliologii Uniwersytetu
Warszaawskiego.

Źródło: wdib.uw.edu.pl

„Magazyn Medioznawcy” był współ-
organizatorem wydarzenia. Źródło: pinterest.com/

M
Kadr z filmu „Mad Max: Na drodze
emy, czyli życie społeczne gniewu
w czasach kultury obrazu” -
pod takim tytułem w dniach
17-18 listopada 2016 odbyła się VII Pierwszy, majowy warsztat był po-
Ogólnopolska Konferencja Metodo- święcony sterowaniu uwagi widza.
logiczna Medioznawców. Coroczne, Spotkania w listopadzie dotyczyły
dwudniowe spotkanie polskich me- suspensu, pamięci widza filmowego,
dioznawców otworzył prof. dr hab. czynnikach sprzyjających zapamię-
taniu treści z filmu, a także na roli
mediów w produkowaniu tzw. fałszy-
wych wspomnień.

Źródło: wdib.uw.edu.pl

Współorganizatorem spotkania z
autorem wielu ważnych dla medio-
znawstwa publikacji (m.in. „Nowe
Źródło: lbm.uw.edu.pl
8
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

Binarny obraz świata polityki
w przemówieniach
Beaty Szydło
Maria Rajchert

J
ęzyk, zdaniem wielu badaczy, wa i Sprawiedliwości, które odbyły się 20
posiada siłę kształtowania czerwca[6] (przedstawienie kandydata na
ludzkich postaw, zwyczajów ję- premiera), 12 września[7] (przedstawie-
zykowych, ram zachowań oraz nie programu wyborczego) oraz 22 paź-
hierarchii wartości – nie bez dziernika[8] (ostatnia konwencja przed
powodu nazwany został „nosicielem wyborami) w Warszawie. Wybrano dany
wartości”[1]. Poprzez narzucanie nace- materiał badawczy ze względu na jego
chowania z wykorzystaniem stałych, po- znaczenie dla prowadzonej przez PiS
wtarzalnych kontekstów może utrwalać kampanii wyborczej oraz sposób, w jaki
stereotypową percepcję rzeczywistości buduje on oraz reprezentuje ogólną nar-
politycznej[2]. Politycy, szczególnie pod- rację przedstawianą w tym okresie przez
czas kampanii wyborczych, gdy odbiorcy partię. Między innymi taki a nie inny prze-
komunikatów politycznych są wyjątko- kaz medialny mógł mieć wpływ na osta-
wo uważni, często wykorzystują tę moc teczny wynik wyborów parlamentarnych,
oddziaływania języka oraz jego funkcje które PiS wygrało znacząco. We wszyst-
w celu przedstawiania pewnego obrazu kich badanych przemówieniach można
świata polityki, który ma pomóc zdobyć zauważyć budowanie przez Beatę Szydło
poparcie wśród wyborców dla własnego obrazu świata polityki zbudowanego na
ugrupowania politycznego i zdyskredyto- opozycji binarnej dwóch rywalizujących
wać oponentów. W tym celu wykorzystują partii politycznych.
między innymi język defaworyzacji, który
jest jedną z odmian mowy nienawiści Wspólnota a podziały
(ang. hate speech). Poprzez jego wyko-
rzystanie mówcy ukazują wady i słabości We wspomnianych przemówieniach naj-
wrogów politycznych oraz przedstawiają częściej powtarzane określenia opisują-
zagrożenie, jakie sukces danego ugru- ce PiS oraz jego zwolenników dotyczyły
powania może przynieść dla głoszonego zjednoczenia. Używano do tego takich
powszechnie systemu wartości[3]. W celu wyrażeń jak: „drużyna”, „razem”, „przy-
zdyskredytowania rywali politycznych jaźń”, „przyjaciele”, „rodzina” czy „wspól-
używa się między innymi etykietowania, nota”. Beata Szydło podkreślała, że do
które jest jednym ze sposobów perswazji politycznej drużyny może należeć każdy
przez emocjonalizację i dotyczy zazwy- – „każda Polka, każdy Polak”, a dla jej Beata Szydło na konwencji PiS [fot. Czarek Sokolowski /
czaj wyrażeń posiadających konotacje
ugrupowania politycznego „wszyscy są narracji przekazów medialnych podczas
negatywne[4]. K. Skarżyńska nazywa ten
równi”. W celu wywołania w odbiorcach kampanii wyborczej. Metafora wywołuje
sposób opisywania rzeczywistości „języ-
poczucia jedności i integracji przyszła w sposób sugestywny poczucie blisko-
kiem ostrych kategoryzacji”[5], a przepro-
premier użyła rozbudowanej metafory: ści, co jest, zdaniem T. Cohena, jedną z jej
wadzona niżej analiza ma na celu przed-
„Możemy zbudować dla nas wszystkich podstawowych funkcji[10]. Beata Szydło
stawienie sposobu, w jaki polscy politycy
wspólny dom. Ja wierzę głęboko, że w zaprasza wyborców do swojej politycznej
wykorzystują te zagadnienia w praktyce.
tym domu, który nazywa się Polska, a do rodziny, przekonując, że poprzez zjed-
którego jedyny klucz znajduje się w sercu noczone działanie są w stanie naprawić
Cel badania i próba badawcza
każdej Polki, każdego Polaka, że w tym wspólny dom, ojczyznę, jaką jest Polska.
domu wszyscy wspólnie, zgodnie przy Funkcja perswazyjna metafory polega
W celu zbadania charakteru używanego
polskim stole dokonamy tego wielkiego również na tym, że nie pozostawia miej-
przez polityków języka, który kategoryzu-
dzieła – przeprowadzimy dobra zmia- sca na dyskusję, gdyż zawarte w niej jed-
je i wartościuje poszczególnych uczest-
ników komunikowania politycznego, a nę”[9]. Perswazyjność tego wyrażenia noznaczne wartościowanie nie poddaje
dokładnie partię promowaną oraz jej przenośnego polega na odwołaniu się do się procedurze negacji[11], a zatem ma za
głównego rywala politycznego, zanalizo- znanych, bliskich ludziom pozytywnych zadanie, na podanym przykładzie, wywo-
wano w sposób jakościowy przemówie- wartości oraz elementów rzeczywistości łać jedynie pozytywne skojarzenia u wy-
nia Beaty Szydło wygłoszone w trakcie doświadczanych przez wyborców co- borców. Oprócz tego przekaz zawarty w
wyborczej kampanii parlamentarnej w dziennie: dom oraz stół rodzinny, które wyrażeniu może uzyskać dla odbiorców
2015 roku podczas trzech konwencji Pra- konotują poczucie rodzinności i wspól- status prawdy, z czego może wyniknąć
noty, które są podstawą PiS-owskiej
9
nr 1 (14)/2017

podjęcie przez nich konkretnych akcji, ja- wygranej PiS-u, używając takich wyrażeń sobą skrajnych wartości[13].
kim jest głos na PiS w wyborach. jak „naprawa”, „dobra zmiana” (określe-
nie, które weszło już na stałe do dyskursu Przypisy
W kontraście do wspólnoty i rodzinności publicznego), „stabilna zmiana”, „ogrom-
symbolizującej PiS, Platforma Obywa- na szansa” czy „wielka nadzieja”. PO [1] Bralczyk J., Majkowska G., Język
telska, główny rywal polityczny, została natomiast była zazwyczaj opisywana w mediów – perspektywa aksjologiczna,
opisana wyrażeniami o pejoratywnym kontekście jej dotychczasowych rządów [w:] Język w mediach masowych, pod
nacechowaniu, takimi jak: „partyjniac- i podejmowanych w przeszłości decyzji red. J. Bralczyk, K. Mosiołek-Kłosińska,
two”, „podziały”, „budowanie frakcji”, poprzez takie wyrażenia jak: „rozczaro- Warszawa 2000, s. 43–44.
„koterie”, „układy”, „dzielenie”, „własne wanie”, „zawód”, „wstyd”, „niedotrzyma-
sprawy, własne cele” – określenia te su- nie słowa”, „polityka likwidacji”. Oprócz [2] Bralczyk J., Majkowska G., Język
gerują brak integracji, niewspieranie wła- oczywistych konotacji semantycznych mediów..., s. 44.
snych popleczników oraz brak działania użytych określeń, można zauważyć kon-
na rzecz dobra publicznego, a jedynie trast pomiędzy PiS-em, który jest przed- [3] Maj E., Język defaworyzacji w narodo-
działania na rzecz własnych wewnętrz- stawiany jako przyszłość kraju, a okre- wodemokratycznej publicystyce prasowej
śleniami dotyczącymi PO, które operują (1918–1939), „Polityka i Społeczeństwo”
czasem przeszłym. Dodatkowo w jednym 2009, nr 6, s. 64.
z przemówień Beata Szydło w sposób
bezpośredni tworzy opozycję binarną [4] Skibiński A., Wasilewski J., Prowa-
pomiędzy dwiema partiami, twierdząc, dzeni słowami. Retoryka motywacji w
że PiS to „politycy-rzemieślnicy”, którzy komunikacji publicznej, Warszawa 2008,
charakteryzują się pracowitością i dzia- s. 174–175.
łaniem dla dobra innych. W ten sposób
przyszła premier skorzystała z retorycz- [5] Skarżyńska K., Jak porozumiewają się:
nej zasady identyfikującej nadawcę z od- język ostrych kategoryzacji; psychologicz-
biorcą, gdyż rzemieślnik jest rozumiany ne przyczyny i konsekwencje, [w:] Zmiany
jako jeden z przedstawicieli ludu. Repre- w publicznych zwyczajach językowych,
zentanci PO natomiast to „politycy-ce- pod red. J. Bralczyk, K. Mosiołek-Kłosiń-
lebryci”, którzy skupiają się na własnych ska, Warszawa 2001, s. 119–128.
potrzebach i społecznym poparciu, a nie
na dobru publicznym oraz traktują siebie [6] Beata Szydło, Przemówienie na
lepiej niż innych. konwencji PiS, Warszawa 20.06.2015,
materiał wideo dostępny online [dostęp:
Dobro a zło 27.07.2016]: https://www.youtube.com/
watch?v=jD4s3NysrFI
Poza podanymi przykładami Beata Szy-
dło odwoływała się również do określeń [7] Beata Szydło, Przemówienie na
abstrakcyjnych o dużym ładunku ak- konwencji PiS, Warszawa 12.09.2015,
sjologicznym. PiS był kojarzony przez materiał wideo dostępny online [dostęp:
mówczynię z takimi wartościami jak: 27.07.2016]: https://www.youtube.com/
„dobro”, „szacunek”, „bezpieczeństwo”, watch?v=vWeBWTIcnfc
„determinacja”, „odwaga”, „godność”,
„uczciwość”, „pokora”, „tradycja”, „wiara”, [8] Beata Szydło, Przemówienie na
„zaufanie” i „rozwój”, które sugestywnie konwencji PiS, Warszawa 22.10.2015,
wywołują konotacje pozytywne. Z dru- materiał wideo dostępny online [dostęp:
giej strony z PO kojarzone były wartości i 27.07.2016]: https://www.youtube.com/
określenia o zabarwieniu niepodważalnie watch?v=N25ZkOrGp84
/ AP (AP Photo/Czarek Sokołowski)] pejoratywnym: „zepsucie”, „oszustwo”,
„niesprawiedliwość”, „histeria”, „chaos” [9] Beata Szydło, Przemówienie na kon-
czy „strata”. wencji PiS, Warszawa 22.10.2015, …
nych interesów. PiS został przedstawiony
przez Beatę Szydło jako partia rodzinna, Podsumowanie [10] Cohen T., Metaphor and the Cultiva-
zjednoczona i otwarta na obywateli, która tion of Intimacy, „Critical Inquiry” 1978,
zaprasza wszystkich Polaków bez wzglę- Beata Szydło przedstawiła w swoich vol. 5, no. 1, s. 8–9.
du na przekonania i poglądy do swojej przemówieniach uproszczony, binarny
politycznej rodziny, konotując wśród od- obraz świata polityki, w którym widoczny [11] Dobrzyńska T., Mówiąc przenośnie…
biorców w ten sposób poczucie wspólno- jest konkretny podział na protagonistę i Studia o metaforze, Warszawa 1994, s.
ty. PO, w kontraście do PiS-u, jest opisana antagonistę przedstawionej w przemó- 136.
jako ugrupowanie zamknięte, nastawione wieniach narracji politycznej. Taki sposób
na własne korzyści oraz tworzące po- przekazywania ocen, oparty na przeja- [12] Cegieła A., O retoryce pogardy i
działy, które zakłócają PiS-owską rodzin- skrawionym, hiperbolicznym, czarno-bia- wykluczenia w polskim dyskursie publicz-
ność oraz uniemożliwiają zjednoczenie łym kontraście z pewnością wpływa na nym, „Poradnik językowy” 2012, nr 9, s.
Polaków. poprawę bądź pogorszenie wizerunku 16.
medialnego przedstawianych aktorów
Dobra zmiana a rozczarowanie politycznych[12] oraz przez niektórych [13] Cegieła A., O retoryce..., s. 21; Do-
badaczy uważany jest za przejaw niezwy- brzyńska T., Mówiąc przenośnie…, s. 141.
Przyszła premier w określeniach dotyczą- kle skutecznej manipulacji ze względu na
cych jej partii odwoływała się do przyszłej prostotę i obrazowość zestawionych ze

10
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

Fandom jako ukryta siła -
na przykładzie społeczności
fanowskich zgromadzonych
wokół serialu „Gra o tron”
Katarzyna Piórecka

J
ak większość obserwowanych kreowanej marki, a fani w rozmaity spo- śmiertelności głównych bohaterów. Jed-
współcześnie zjawisk medial- sób reagują na te zabiegi twórców treści. nocześnie jest to opowiadanie prowa-
nych i okołomedialnych, fandom Fandom bowiem rodzi się z fascynacji i dzone na wielu poziomach, zarówno fa-
nie ma swojej jednolitej definicji frustracji pewnym wytworzonym świa- bularnych jak i technicznych – przy czym
ani określonych dat powstania. tem, w którym akceptacja podstawowych poziom fabularny można rozumieć jako
Niektórzy upatrują powstania fandomu elementów (takich jak pierwsza część wielowątkowość lub złożoność narracyj-
wraz z wejściem do codziennego użytku sagi filmowej) wiąże się z odrzucaniem ną, a poziom techniczny dotyczy kwestii
internetu, inni wskazują na wcześniejsze i roszczeniami do kolejnych części uni- takich jak plany zdjęciowe rozmieszczo-
oznaki jego funkcjonowania w społe- wersum[6]. Zasadniczo także omawiany ne po całym świecie oraz wychodzenie
czeństwie, cofając się do połowy ubie- fenomen powstaje wokół już istnieją- narracji poza ramy sześćdziesięciominu-
głego wieku[1]. Niemniej jednak, aby móc cego, fikcyjnego świata. Bardzo rzadko towych odcinków i celowe pojawianie się
rozmawiać o tym, jak fandom funkcjonuje zdarzają się społeczności skupione wo- jej elementów między innymi w interne-
w społeczeństwie, z jakimi innymi zja- kół pojedynczego produktu, który nie ma cie. Następuje także duża rotacja posta-
wiskami można go powiązać i dlaczego chociażby zapowiedzi kontynuacji. ci - główny bohater pierwszego sezonu
można go postrzegać na różne sposoby, Ned Stark zostaje pod koniec serii bru-
warto zapoznać się z kilkoma sposoba- Jednak teoria fandomu, jakkolwiek by zo- talnie zamordowany, z każdym sezonem
mi rozumienia tego fenomenu. I tak na stała przedstawiona, nie oddaje w pełni przybywają nowe postacie, takie jak Lady
przykład Henry Jenkins uznaje fandom tego, jak to zjawisko funkcjonuje w rze- Olenna Tyrell czy klan Ludzi Bez Twa-
za miejsce, w którym ludzie uczą się jak czywistości. Dlatego warto przeprowa- rzy – a każda z nich jest na swój sposób
żyć i współpracować ze sobą wewnątrz dzić krótką analizę funkcjonowania tego ważna dla całości historii. Dodatkowo
społeczności wiedzy[2]. Natomiast Ben- zjawiska w konkretnym przypadku spo- w realizacji zastosowano także techniki
jamin Poore wskazuje, że głównym celem łeczności fanowskich skupionych wokół skomplikowanej narracji[7], gdzie historie
fandomu jest zachowanie tego co czyste, serialu telewizyjnego „Gra o Tron”. Sam opowiadane są na przestrzeni kilku lub
prawdziwe i odróżniające w danym fikcyj- serial jest oparty na sadze książkowej kilkunastu odcinków (tak jak pokazywana
nym świecie czy mitologii[3]. Jeszcze inni „Pieśń Lodu i Ognia” autorstwa George’a przez cały 6 sezon wizja jednego z głów-
badacze, jak Piotr Siuda czy Abby Ways- R.R. Martina. Opowieść zawarta w obu nych bohaterów, Brandona Starka, której
dorf, wychodzą najpierw od teorii fanów środkach przekazu jest osadzona w fan- puentę można zobaczyć dopiero w ostat-
jako takich, aby później definiować spo- tastycznym świecie inspirowanym śre- nim odcinku serii). Jednocześnie główne,
łeczności, w których ci funkcjonują. I tak dniowieczną Europą i traktuje o królach najbardziej interesujące wątki często są
Siuda wyróżnia zespół czynników, które i królowych siedmiu królestw Westeros, zawieszane z końcem każdego sezonu.
są charakterystyczne dla fanów, wska- którzy walczą o władzę nad fantastycz- Ta technika została doprowadzona nie-
zując, że są to „konsumenci popkultury, ną krainą. Wydawałoby się, że zostało już mal do mistrzostwa na koniec 5 sezonu,
ale jednocześnie produktywni, czyli two- napisanych sporo podobnych powieści i kiedy to ostatnim ujęciem ostatniego
rzący nowe dzieła oparte na oryginalnych sporo podobnych seriali zostało już wy- odcinka producenci pozostawili miliony
tekstach”[4], natomiast Waysdorf zwraca produkowanych – bez podobnego suk- fanów w niepewności przez niemal rok.
uwagę, że osoba staje się fanem, kiedy cesu. Co więc sprawiło, że właśnie wokół Ta pamiętna scena pokazywała jedne-
sama się uważa za takiego[5]. Obydwo- tej produkcji zgromadziły się tak wielkie go z głównych bohaterów, Jona Snowa,
je natomiast, pokazując sylwetkę fana i rzesze fanów, że można śmiało mówić o zakrwawionego i umierającego, a więc
jego powstawanie, wskazują, że zaczyna jednym z największych współczesnych losy tej postaci były niepewne, co dopro-
on w pewnym momencie funkcjonować fandomów? wadziło do podtrzymania zaangażowa-
w szerszej społeczności gromadzącej się nia i ciekawości fanów serii. Internauci
wokół fikcyjnego świata – czyli fandomu. Wydaje się, że odpowiedzi można upa- przez następny rok spekulowali na temat
trywać w dwóch czynnikach. Pierwszym dalszych losów bohatera, czego prze-
Powstanie fandomu można wiązać z z nich jest niejako wyjątkowość świata i jawem mogło być chociażby śledzenie
charakterem współczesnego świata me- opowieści toczącej się w „Grze o Tron”. aktora odgrywającego rolę Jona Snowa
dialnego, w którym jednocześnie produ- Jest to narracja przepełniona brutalno- czy wielka dyskusja na temat plakatu
cenci seriali, gier komputerowych i filmów ścią, seksem, nagością, bardzo obrazo- promującego szósty sezon, na którym
prześcigają się w docieraniu do nowych wymi scenami śmierci, a cechą charak- to znalazł się właśnie zakrwawiony bo-
publiczności i przywiązywaniu ich do terystyczną jest wysoki współczynnik hater. Natomiast drugim czynnikiem jest
11
nr 1 (14)/2017

zaangażowanie się w produkcję właśnie po wzmożoną turystykę serialową – czyli osoby, które nie uznają się za tych naj-
HBO. Jest to telewizja, która od począt- odwiedzanie lokalizacji takich jak Dubro- zagorzalszych. W ten sposób zmienia się
ku swojego istnienia angażowała się w vnik czy Szybenik, w których kręcony jest także obraz przeciętnego konsumenta,
produkcję niestandardowych formatów i serial – oraz boom nazywania noworod- który siłą rzeczy wykazuje zaangażowa-
wyznaczała nową jakość w produkcjach ków imionami bohaterów „Gry o Tron”. nie fanowskie[8]. Co więcej, ani koncerny
seriali – czego przykładem są chociażby Bardzo ciekawe są również zagorzałe medialne, ani sami fani tworzący tę spo-
„Rodzina Soprano”, „Seks w Wielkim Mie- internetowe dyskusje na temat dalszych łeczność nie zauważają potencjału, który
ście” czy ostatnio „Czysta Krew”. W przy- losów bohaterów czy tworzenie teorii dal- tkwi w tych ostatnich. Zjawiska, które wy-
padku „Gry o Tron” nie mogło być inaczej. szego rozwoju akcji, a nawet skrupulatne tworzyły się po części dzięki fandomom
Przede wszystkim HBO zdecydowało się analizowanie każdego odcinka minuta nie są z nimi bezpośrednio utożsamiane
zainwestować w produkcję ogromny bu- po minucie (co skutkuje m.in. demasko- – chodzi tu np. o przekierowanie uwagi na
dżet, dzięki któremu możliwe stało się waniem wpadek produkcyjnych – fani złożone i wielowątkowe narracje w całym
zatrudnienie najlepszych specjalistów i zauważyli np. wpadkę jednego z aktorów przemyśle filmowym[9], coraz większe
kręcenie scen w większości poza studiem Aidena Gillena, który zapomniał zdjąć angażowanie widza oraz angażowanie
filmowym. Starano się także przedefinio- swój nowoczesny zegarek i wystąpił z się widzów w aktywności wytwarzające
wać gatunek fantasy w telewizji, który nim w kilku scenach). Aktywności wcze- się wokół produkcji (na przykład spo-
do tej pory był reprezentowany głów- śniej utożsamiane w szerszej społecz- tkania z aktorami i twórcami, dyskusje
nie przez słabej jakości efekty specjal- ności z czymś krępującym i obsesyjnym, na forach internetowych, zjazdy etc.) czy
ne i prostą, niewymagającą większego stały się w tym konkretnym przypadku wreszcie w skrajnych przypadkach zmia-

skupienia fabułę. HBO w tym wypadku powszechnie akceptowane. W końcu ny w oryginalnej fabule, takie jak wzno-
zadbało nie tylko o efekty specjalne, ale o znaczeniu wcześniej wspomnianego wienie serialu, rezygnacja z jego konty-
także, a może przede wszystkim o realizm plakatu promującego szósty sezon serii nuowania albo przywracanie wybranych
fantastycznego świata, czyli np. brud pa- prowadzono zagorzałe dyskusje także w postaci. Jakkolwiek takie przypadki nadal
nujący na ulicach miast, sposób jedzenia innych mediach niż internet, jak chociaż- zdarzają się stosunkowo rzadko i na-
niektórych postaci czy wszechobecną by w telewizji. dal to producenci mają większą władzę
brutalność. w konstruowaniu produkcji, to ten stan
Szał, który zapanował wokół tej produk- rzeczy już się zmienia i prawdopodobnie
Te dwa czynniki - zaangażowanie HBO cji, ma jednak większe znaczenie niż tylko zmiany tego typu będą postępować coraz
w produkcję oraz wyjątkowość świa- ustanowienie pewnej mody. Równocze- szybciej. Fandom niedługo może stać się
ta i opowieści przedstawionej w „Grze o śnie zdaje się, że mimo coraz silniej poja- na tyle powszechnym zwyczajem w od-
Tron” - zdecydowanie przyczyniły się do wiającego się fandomu w rzeczywistości bieraniu treści medialnych, że kompletnie
wielkiego sukcesu serialu, a wraz z ro- medialnej, jest on jednocześnie nadal siłą przedefiniuje światowy rynek medialny.
snącą popularnością rosło także zaan- nieuświadomioną. Pierwszym niesłusz-
gażowanie fanów w fikcyjny świat. I tak nie niepowiązanym bezpośrednio z fan- Przypisy
dzisiejszą działalność fandomu „Gry o domem zjawiskiem jest coraz większa
Tron” widać na prawie każdym polu życia. chęć uczestniczenia w aktywnościach [1] Jenkins H. , Fans, Bloggers, and
Zaczynając od konwentów, cosplay’ów i wcześniej przypisanych tak zwanym Gamers. Exploring Participatory Culture,
fan-fiction, przez tatuaże i stylizacje co- „hard-core fans” (najbardziej zaangażo- New York 2006, s. 137.
dzienne inspirowane bohaterami serialu, wanym fanom) okazywana także przez

12
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

[2] Jenkins H. , Fans, Bloggers, and bEU37j077quZnA&redir_esc=y#v=onepa-
Gamers..., s. 134. ge&q=Fans%2C%20bloggers%20and%20
gamers%20%3A%20exploring%20partici-
[3] Poore B., Sherlock Holmes and the patory%20culture&f=false).
Leap of Faith: The Forces of Fandom
and Convergence in Adaptations of the Jenkins H., Afterword. The Future of Fan-
Holmes and Watson Stories, „Adaptation” dom, [w:] Fandom: Identities and Commu-
2013, vol. 6, no. 2, s. 159. nities in a Mediated World, pod red. Gray
J., Harrington C.L., Sandvoss C., New
[4] Siuda P., Mechanizmy kultury prosump- York 2007 (dostęp: 15.05.2016 źródło:
cji, czyli fani i ich globalne zróżnicowanie, http://www.binaryspark.com/classes/
„Studia Socjologiczne” 2012, nr 4(207), Fandom/readings/Afterword%20%20
s. 116. The%20Future%20of%20Fandom.pdf).

[5] Waysdorf A., Fan Tourism and Fan Lothian A., Archival anarchies: Online
Practice, 2014, s. 3–4. fandom, subcultural conservation, and the
transformative work of digital ephemera,
[6] Jenkins H., Afterword. The Future „International Journal of Global Studies”
of Fandom, [w:] Fandom: Identities and 2012, 16(6) (dostęp: 18.06.2016 źródło:
Communities in a Mediated World, pod http://ics.sagepub.com/content/ear-
red. Gray J., Harrington C.L., Sandvoss ly/2012/09/07/1367877912459132).
C., New York 2007, s. 362.
Poore B., Sherlock Holmes and the Leap
[7] Booth P., Memories, Temporalities, of Faith: The Forces of Fandom and Co-
Fictions: Temporal Displacement in Con- nvergence in Adaptations of the Holmes
temporary Television, „Television & New and Watson Stories, „Adaptation” 2013,
Media” 2010, vol. 12(4), s. 371–372. vol. 6, no. 2 (dostęp: 15.05.2016 źródło:
http://adaptation.oxfordjournals.org/
[8] Siuda P., Mechanizmy kultury pro- content/early/2012/09/22/adaptation.
sumpcji…, s. 122. aps024.full).

[9] Theberge P., Everyday Fandom: Fan Siuda P., Mechanizmy kultury prosump-
Clubs, Blogging and the Quotidian Rythms cji, czyli fani i ich globalne zróżnico-
of the Internet, „Canadian Journal of wanie, „Studia Socjologiczne” 2012,
Communication” 2005, vol. 30, s. 490. nr 4(207) (dostęp: 20.06.2016 źródło:
http://piotrsiuda.com/wp-content/
Bibliografia uploads/2015/01/Piotr_Siuda_Mechani-
zmy_kultury_prosumpcji.pdf).
Booth P., Memories, Temporalities, Fic-
tions: Temporal Displacement in Contem- Theberge P., Everyday Fandom: Fan Clubs,
porary Television, „Television & New Me- Blogging and the Quotidian Rythms of the
dia” 2010, vol. 12(4), (dostęp: 13.10.2015 Internet, „Canadian Journal of Communi-
źródło: http://tvn.sagepub.com/). cation” 2005 (dostęp: 15.05.2016 źródło:
http://www.cjc-online.ca/index.php/
Bourdaa M., This is not Marketing. This is journal/article/view/1673/1810).
HBO: Branding HBO with Transmedia Sto-
rytelling, Branding TV: Transmedia to the Waysdorf A., Fan Tourism and Fan
Rescue, Networking Knowledge, „Journal Practice, 2014 (dostęp: 20.06.2016
of the MeCCSA Postgraduate Network” źródło: http://www.inter-disciplinary.net/
2014, vol. 7, No. 1 (dostęp: 15.05.2016 probing-the-boundaries/wp-content/
źródło: http://ojs.meccsa.org.uk/index. uploads/2014/10/waysdorffanpaper.
php/netknow/article/view/328/160). pdf).

Goodman L., Disappointing Fans: Fan-
dom, Fictional Theory, and the Death
of the Author, „The Journal of Popular
Culture” 2015, 48(4) (dostęp: 20.06.2016
źródło: http://onlinelibrary.wiley.com/
doi/10.1111/jpcu.12223/abstract).

Jenkins H. , Fans, Bloggers, and Gamers.
Exploring Participatory Culture, New York
2006 (dostęp: 15.05.2016 źródło: https://
books.google.pl/books?hl=pl&lr=&id=-
gcLB7FkBQC&oi=fnd&pg=PA1&dq=Fan-
s,+bloggers+and+gamers+:+explo-
ring+participatory+culture&ots=F-
kGwXOgWf_&sig=0dEkDyDZkQVfg-

13
nr 1 (14)/2017

Dawid zgasił ambicje
Goliata - analiza memów po
zaskakujących rozgrywkach
piłkarskich
Paulina Janocha

J
akub Nowak w swojej pracy[1] między Błękitnymi Stargard Szczeciński w piątek idę do pracy. Daleko z Poznania
sformułował definicję memu a Lechem Poznań w sezonie 2014/2015. nie jest, więc nie ma żadnego problemu.
jako tekstu kultury, który zyskuje W pierwszym spotkaniu rozegranym w Do tej pory godziłem obowiązki służbowe
popularność poprzez (z reguły) Prima Aprillis (co również nie umknęło z graniem i w przyszłości też tak będzie –
spontaniczną dystrybucję onli- czujnym twórcom memów) drugoligowy mówi Robert Gajda („Gazeta Wyborcza”,
ne, odbywającą się przynajmniej do pew- zespół pokonał na własnym obiekcie pił- 9.04.2015).
nego stopnia niezależnie od przemysłów karzy Lecha Poznań 3:1. Choć w rewanżu
kultury, z których symbolicznego repozy- to Poznaniacy wywalczyli finał rozgry- Dominującymi motywami w analizo-
torium czerpią twórcy i odbiorcy memów. wek, jak pisano „niesmak pozostał”. wanych przeze mnie materiałach jest
Mem jest zatem wielomodalnym komu- szacunek do drugoligowego zespołu ze
nikatem, składającym się z obrazu oraz Przypadki, w których zespół z niższych Stargardu[3], ubolewanie nad formą eks-
krótkiego tekstu - komunikatem, który w lig wygrywa z pretendentem do tytułu traklasowego Lecha, a także negatywna
ostatnich latach stał się bardzo popular- Mistrza Polski nie są zbyt częste, dlate- ocena stanu polskiej piłki. Należy jed-
ny. Memy wkroczyły do każdej przestrze- go internauci natychmiast wykorzystali nak podkreślić, że memy to utwory, któ-
ni medialnej i tym samym wielu dziedzin formę mema do prześmiewczych komen- re mogą być dekodowane w różny spo-
życia społecznego, dlatego nie dziwi fakt, tarzy[3]. Dodatkowy kontekst tworzy też sób, w zależności od kręgu kulturowego
że dobrze przyjęły się także w środowisku fakt widocznej różnicy zarobków zawod- odbiorcy i zbudowanego przez niego
sportowym. Pojawiają się zarówno na ników obu drużyn. Jak pisano w „Gazecie systemu znaczeń. Dlatego też zamiesz-
portalach stworzonych do kreowania ta- Wyborczej”: Najlepiej zarabiający piłkarz czona analiza nie może być traktowana
kich treści (m.in. memypilkarskie.pl), jak Lecha – ostatnio rezerwowy – Vojo Ubi- jako jedyna możliwa forma odkodowania
i na stronach poświęconych stricte spor- parip dostaje 180 tys. euro rocznie. W tych utworów słowno-obrazowych. Seria
towi w różnego rodzaju zestawieniach, Błękitnych najwyższa pensja to 3 tys. zł omawianych memów nosi cechy satyry
przypominając niekiedy rysunek saty- brutto miesięcznie. Budżet klubu z Po- i karykatury, gdzie obraz jest istotnym
ryczny[2]. Celem niniejszego tekstu jest znania to 55 mln zł rocznie. – Starczyłby elementem, ale kluczem do interpretacji
analiza i interpretacja wybranych me- nam na 25 lat – mówi prezes Błękitnych okazuje się być słowo. Preferowanym
mów stworzonych przez internautów po Zbigniew Niemiec, który zarządza 1,8 mln odbiorcą poniższych utworów jest osoba,
meczach Pucharu Polski rozgrywanych zł budżetu. – W czwartek mam wolne, ale która interesuje się piłką nożną i krajowy-
mi rozgrywkami.

Amator zawodowcem?

Mem komentujący wpisuje się w kon-
wencję polemiki z wypowiedziami spe-
cjalistów. W mediach bowiem kreowano
zawodników drugoligowca jako tych, któ-
rzy po etatowej pracy rekreacyjnie biegną
na trening. W rozumieniu wielu ludzi, w
tym także dziennikarzy – Lechici to pro-
fesjonaliści, natomiast zawodnicy Błękit-
nych przestawiani są jako pasjonaci, ale
jednak amatorzy. W tym memie, który po-
kazuje jak bezlitosny potrafi być niekiedy
Internet, można dostrzec ciekawy zabieg
stylistyczny. Oto ci, którzy mianują się
drużyną aspirującą do zdobycia Mistrzo-
stwa Polski, a ich codzienną rutyną są
jedynie treningi i mecze, nagle stają się
„amatorami z Poznania”. „Zawodowcy”
Źródło: fakt.pl

14
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

ze Stargardu już nie tylko uprawiają pił- go meczu w Stargardzie był jeden z nich sportowca w sposób pozytywny.
kę nożną dla zabawy, ale przede wszyst- – Tomasz Pustelnik.
kim są w stanie powalczyć z najlepszymi O tym jak zmediatyzowaną i zmemetyzo-
i upokorzyć zespoły z najwyższej klasy Jeden z jego obrazów wykreowanych w waną dziedziną życia jest sport, świadczy
rozgrywkowej. Nieprzypadkowo zostało memie przedstawia go następująco: „OTO popularność profili na portalach społecz-
wybrane takie zdjęcie, które obrazuje ra- TOMASZ PUSTELNIK. Z ZAWODU STRA- nościowych takich jak Ekstraklasa trolls,
dość drugoligowca po zdobyciu bramki ŻAK, ABY GRAĆ Z LECHEM MUSIAŁ ZA- które sprawnie posługują się „śmiesz-
na wagę zwycięstwa w pierwszym me- MIENIĆ SIĘ Z KOLEGĄ Z PRACY. WE WTO- nymi obrazkami”. Sam wychowanek
czu półfinałowym, bo pokazuje ono, że REK STRZELIŁ WICEMISTRZOWI POLSKI Błękitnych Stargard i „objawienie” edycji
zwyciężyła prawdziwa drużyna. Każdy z DWA GOLE”. Bohater pozuje na tle wozu 14/15 Pucharu Polski po tym meczu stał
piłkarzy dał z siebie maksymalnie wiele, strażackiego – dokonano zatem zabiegu się nie tylko bohaterem memów, ale rów-
by przeciwstawić się silniejszemu prze- jego identyfikacji z wykonywanym zawo- nież doczekał się dwóch stron w serwisie
ciwnikowi i ku zdziwieniu milionów po dem, a sam wygląd mężczyzny daje wra- społecznościowym Facebook: „Tomasz
pierwszym spotkaniu „błękitny sen” (jak żenie dużej pewności siebie. Podniesiona Pustelnik- Pogromca Lecha” i „Tomasz
„ochrzcili” występ zawodników z półno- głowa i charakterystyczne ułożenie rąk Pustelnik, piłkarz, który pogrążył Lecha”.
cy Polski dziennikarze) nadal trwał. W tle współgra z prezentacją słowną. Z jednej
można dostrzec cieszących się kibiców strony można ten utwór rozumieć jako Przypisy
na stadionie w Stargardzie, choć na wielu pochwałę zarówno samego zawodnika,
twarzach oprócz radości maluje się za- jak i wyniku drużyny, z drugiej podkre- [1] Nowak J., Memy internetowe: teksty
skoczenie. Sami zawodnicy przyznawali, ślenie słabej dyspozycji piłkarzy Lecha (cyfrowej) kultury językiem krytyki spo-
że gdyby ktoś przed sezonem powiedział Poznań, bo konkluzja jest jasna: strażak, łecznej, [w:] Współczesne media. Język
im o tym, jak skończy się pucharowa hi- który, by mieć w ogóle szansę zagrać, za- mediów, pod red. I. Hofman, D.Kępa-Fi-
storia, nikt by nie uwierzył. Maciej Więcek mienia się na pełnioną służbę, wychodzi gura, Lublin 2013, s. 227–238.
w jednym z wywiadów dla strony Cra- na murawę i pokonuje ówczesnego wice-
zy About Football powiedział, że to była mistrza Polski[5]. Mem zawiera również [2] http://www.sport.pl/pil-
przygoda życia. „To nawet nie chodzi o coraz popularniejszy hashtag (wykorzy- ka/5,65045,17699657.html (dostęp:
nas, o Błękitnych, ale zapytaj piłkarzy stywany pierwotnie przez serwis Insta- 15.07.2016)
obojętnie jakiego klubu drugiej ligi, czy gram, jednak ostatnio również dostrzeżo-
mają szansę dojść do półfinału PP. Kilku ny przez Facebooka) – #RESPECT. [3] https://sport.tvp.pl/19492212/stra-
optymistów by się znalazło, ale zdecy- zak-zgasil-lecha-blekitni-znowu-wielcy
dowana większość raczej realnie ocenia W jeszcze innym utworze słowno-obraz- (dostęp: 15.07.2016)
swoje szanse. Nam się udało”[4]. kowym czytamy: OTO STRAŻAK DOSKO-
[4] http://crazy-about-football.blo-
gspot.com/2016/04/maciej-wiecek
-zasuzylismy-na-fina-z.html (dostęp:
15.07.2016)

[5] http://www.szczecin.sport.pl/spor-
t-szczecin/1,130883,17700692,Mial_
sluzbe__Zeby_zagrac_zamienil_sie_z_ko-
lega_na.html (dostęp: 15.07.2016)

Bibliografia

D. McQuail, Teoria komunikowania maso-
wego, Warszawa 2008.

J. Nowak, Memy internetowe: teksty (cy-
frowej) kultury językiem krytyki społecz-
nej, Współczesne media. Język mediów,
Lublin 2013.

TVP Sport sport.tvp.pl/19492212/stra-
zak-zgasil-lecha-blekitni-znowu-wielcy,
[dostęp: 8 luty 2017]
Źródło: memy-pilkarskie.pl Strona Czasopisma Naukowego Antropo-
logów Literatury www.polisemia.com.pl/
Strażak gasi Lecha NAŁY. GASI LECHA I POŻARY. Sam napis numery-czasopisma/NUMER-12014-12/
Mem podkreśla, że nie należy zatem zawiera metaforę – strażak bowiem nie ukasz-oziski--memy--emblematy-typo-
umniejszać sukcesu podopiecznych Ka- tylko pełni swoją służbę, ale i świetną grą wy-seba-i-typowy-mirek, [dostęp: 8 luty
puścińskiego, a nawet wyrównuje nie „gasi” przyszłego Mistrza Polski. Autor 2017].
tylko szanse, ale i umiejętności piłkarzy użył również sugestywnego przymiotnika
Sport.pl www.sport.pl/pil-
obu klubów. Wbrew powszechnemu prze- „doskonały”, który sugeruje interpretację
ka/5,65045,17699657.html, www.
konaniu jedynie czterech zawodników tego mema. W rozumieniu tego utworu szczecin.sport.pl/sport-szcze-
łączyło wyczynowe uprawianie sportu z mamy do czynienia z graczem komplet- cin/1,130883,17700692,Mial_sluzbe__
pełnoetatową pracą, dlatego w żadnym nym, będącym kluczową postacią w swo- Zeby_zagrac_zamienil_sie_z_kolega_
stopniu nie można ich nazywać „amato- jej drużynie. Jest to zatem kolejny przy- na.html, [dostęp: 8 luty 2017].
rami”. Co prawda bohaterem zwycięskie- kład memu komentującego, który ocenia

15
nr 1 (14)/2017

Żółte dziennikarstwo,
strzelanie gnojem
i inwektywy, czyli narodziny
prasy brukowej w Stanach
Zjednoczonych
Dominik Daszkiewicz

T
abloidyzacja oznacza między Ameryki. To oni stoją za umasowieniem do współczesnych portali plotkarskich).
innymi trywializację, obniżenie prasy na ogromną skalę. Joseph Pulitzer Theodore Roosvelt nazwał ich „muckra-
poziomu dziennikarstwa i eks- już w latach 80 XIX w. wprowadził zmia- kers”, czyli dosłownie „strzelający gno-
ponowanie sensacji. Niestety ny formalne i treściowe, które do dzisiaj jem”. Ta pomysłowa przenośnia w pełni
tego typu prasa ma najwięcej są stosowane w tabloidach. Postawił na oddaje stosunek części elit do tego typu
czytelników. Popularne „bulwarówki” na- ilustracje, sensacje i ostry język. Dzienni- praktyk. Większość materiałów dzienni-
rodziły się wraz z przemianami społecz- karze pracujący w jego redakcji opisywali karskich była wyssana z palca, jednak kil-
nymi związanymi z rewolucją przemysło- skandale obyczajowe i tropili przypadki ka z nich nagłośniło afery korupcyjne. W
wą. korupcji. W pismach wydawanych przez ten sposób narodziło się dziennikarstwo
Pulitzera znalazły się sekcje znane nam śledcze, a prasa zaczęła spełniać jedną
Prasa tabloidowa zaczęła powstawać w także ze współczesnych „brukowców” ze swych podstawowych funkcji. Stała
połowie XIX wieku. Gazety zaniżały swój i prasy kolorowej, np. konkursy, plotki i się kontrolerem klasy politycznej.
poziom, tak aby odpowiadać żądaniom komiksy. Okazało się, że to ten ostatni
nowego, masowego odbiorcy, czyli klasy element stał się symbolem tego rodzaju Obaj prasowi potentaci wykorzystali z
robotniczej. W Europie zmiany dokonały prasy. Komiks „The Yellow Kid” był naj- premedytacją słabość społeczeństwa
się najszybciej. Ich prekursorem był pa- chętniej czytaną (a raczej oglądaną) czę- amerykańskiego końca XIX wieku. Coraz
ryski „Le Figaro”. W Stanach Zjednoczo- ścią gazety. To właśnie od tych historyjek więcej osób było stać na prasę codzienną
nych rozkwit tabloidów nastąpił ok. 30 lat obrazkowych wywodzi się nazwa całego i choć postępowała alfabetyzacja spo-
później. Jednak okoliczności były znacz- segmentu prasy, tj. yellow press. Wyko- łeczeństwa, poziom wykształcenia był
nie bardziej spektakularne. rzystanie krzykliwego żółtego koloru było nadal bardzo niski. Stosunek Pulitzera i
znakiem rozpoznawczym ówczesnych Hearsta do swoich czytelników świetnie
15 lutego 1898 roku u wybrzeży Hawany tabloidów. „The New York World” zwięk- pokazują ich własne słowa. Jak podaje
zatonął Okręt US Navy USS Maine. Kata- szyło swój nakład z 20 tys. do 250 tys. Zygmunt Bajka, właściciel „Worlda” naka-
strofę spowodował silny wybuch, który egzemplarzy. Sukces Pulitzera dostrzegł zał swoim dziennikarzom: „Pisz tak, aby
przełamał konstrukcję na pół. Zginęło 266 Hearst, który zainwestował w media kilka zrozumiała Cię twoja służąca”, natomiast
marynarzy spośród 355. Od czasu wojny lat po nim. W 1895 roku wykupił gazetę wydawca „Journala” tak określił odbiorcę
secesyjnej armia USA nie doświadczyła „The New York Morning Journal” i wpro- swoich gazet: „Człowiek ciemny, prymi-
tak krwawego zdarzenia. Amerykańskie wadził w niej zmiany na wzór „Worlda”. W tywny, którego myślą i działaniem kiero-
społeczeństwo było w szoku. Zatonięcie krótkim czasie zwiększył nakład swojego wały emocje, człowiek nie mogący się już
USS Maine stało się punktem zapalnym dziennika do 150 tys. egzemplarzy. zorientować w wielkim świecie”.
konfliktu, który rozwijał się od kilku lat.
USA chciało poszerzyć obszar swoich Tworząc swoje pismo, Hearst podkupy- Obaj wydawcy byli aktywni politycznie,
wpływów w Ameryce Środkowej kosztem wał pracowników Pulitzera oferując im zasiadali w Kongresie USA z ramienia
wycofujących się Hiszpanów. Po dwóch trzykrotnie wyższe zarobki. Niektórzy Partii Demokratycznej. William Hearst
miesiącach debaty Prezydent McKinley zmieniali redakcję, ale byli też tacy, któ- został także burmistrzem Nowego Jorku.
ugiął się przed żądaniami Demokratów, rym wydawca płacił wyłącznie za szpie- Nie może dziwić fakt, że zaangażowanie
prasy i dużej części społeczeństwa. USA gowanie swojego konkurenta. W pewnym polityczne właścicieli było widoczne na
wysłało swoje wojska na Kubę, a Hiszpa- momencie do „Journala” przeszedł Ri- łamach ich gazet. Dziennikarze „Worlda”
nia wypowiedziała wojnę. chard Outcault, twórca „The Yellow Kid”. i „Journala” zabierali głos w najważniej-
Konflikt między wydawcami się zaostrzał, szych sprawach dotyczących polity-
Zamieszanie związane katastrofą „Ma- obaj obniżali poziom pisma, aby zyski- ki państwa i prezentowali subiektywne
ine” rozwijało się w najgorętszym okresie wać kolejnych czytelników. Szczególną opinie na ich temat. W obu redakcjach
„walki nakładowej” między Pulitzerem a pozycję w obu redakcjach zyskali dzien- funkcjonowała cenzura wewnętrzna. W
Hearstem – dwoma najbardziej wpływo- nikarze, którzy tropili skandale z udziałem ostatniej dekadzie XIX wieku tematem
wymi potentatami prasowymi ówczesnej ówczesnych celebrytów (rola podobna rozbudzającym emocje Amerykanów był
16
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

potencjalny konflikt z Hiszpanią. okrętu był wypełniony intensywną kam- przedstawicieli mediów. Pod koniec życia
panią propagandową na rzecz rozprawie- żałował swojego udziału w obniżeniu po-
Na Kubie trwało powstanie przeciwko nia się z Hiszpanami. ziomu prasy i stosowania nieetycznych
kolonistom, część opinii publicznej do- praktyk.
magała się interwencji wojsk USA. W „The New York World” i „The New York
celu „zabezpieczenia niepodległości” Journal” już dwa dni po zatonięciu opu- William R. Hearst mówił o wojnie ame-
Kuby. Ten pogląd lansowały pisma nale- blikowały artykuły stwierdzające udział rykańsko-hiszpańskiej „moja wojna” i
żące do Pulitzera i Hearsta. W tygodniu Hiszpanów przy tym zdarzeniu. Obie ga- choć jest to objaw megalomanii, to na
poprzedzającym wybuch USS Maine na- zety zamieściły na swoich łamach treść pewno wpływ prasy bulwarowej na opinię
kład „The New York Journal” osiągnął sfingowanej depeszy (rzekomo tajnej), publiczną był ogromny. Na przestrzeni
rekordowe 5 mln egzemplarzy. Pojawiła która miała potwierdzać, że wybuch na kilku lat wykrystalizował się styl dzien-
się cała seria artykułów nawołujących do statku nie był przypadkowy. Obie gaze- nikarstwa nazywanego „żółtym”. Warto
interwencji na Kubie. Opisywano rzekome ty używały nacechowanego emocjonal- pamiętać, że ich rodowód sięga wojny
okrucieństwo Hiszpanów. Odwoływano nie języka i nagłówków, które podżegały pomiędzy dwoma magnatami prasowymi
się do sumień polityków amerykańskich do rewanżu na Hiszpanii. W momencie, i imperiami światowymi – tym przemija-
i misji dziejowej USA. Hiszpańskiego do- gdy dopiero decydowano o wszczęciu jącym i tym rosnącym w siłę.
wódcę na Kubie nazywano rzeźnikiem, a oficjalnego śledztwa, większość społe-
żołnierzy mordercami. Społeczeństwo czeństwa miała już wyrobione zdanie na Bibliografia
zaczęło powtarzać hasła pojawiające się temat przyczyn katastrofy. Dziennikarze
w prasie. prezentowali zmyślone fakty i przytaczali Bajka Z., Historia mediów, Kraków 2008.
fałszywe relacje. Dziennik Pulitzera kon-
Redakcja „The New York Journal” wysła- centrował się na dramacie ofiar i emocjo- Briggs A., Burke P., Społeczna historia
ła korespondenta i fotografa na Kubę. Ich nalnie opisywał akcje ratunkową. Zaś w mediów – od Gutenberga do Internetu,
zadaniem było dostarczenie sensacyj- gazecie Hearsta ogłoszono konkurs na Warszawa 2010.
nych materiałów. Charakter misji obrazu- znalezienie przyczyny katastrofy i win-
je wymiana telegramów między Hearstem nych. Oczywiście wnioski ze śledztwa Hagen R., The Impact Media has During
a fotografem Frederickiem Remingtonem. były odmienne. Amerykanie uznali udział War „Spanish-American War of 1898”,
http://web.stanford.edu/class/e297a/
Impact%20Media%20has%20During%20
War.htm (dostęp: 11.06.2016).

McCullough D., Brave Companions: Por-
traits in History, New York 2007.

McQuail D., Teoria komunikowania maso-
wego, Warszawa 2007.

Oficjalna strona Biura Historycznego
(Biura Spraw Publicznych) Departamentu
Stanu Stanów Zjednoczonych, www. hi-
story.state.gov/milestones/1866-1898/
yellow-journalism (dostęp: 10.06.2016).

Źródło: en.wikipedia.org

Tu (na Kubie) jest spokój. Nie ma żadnych osób trzecich, zaś Hiszpanie winę załogi.
problemów. Nie będzie wojny. Chciałbym Kiedy wojna wybuchła, Hearst zdecydo-
powrócić. Remington. wanie przejął inicjatywę na rynku prasy
codziennej i na kilka miesięcy wyprzedził
Proszę pozostać. Pan dostarczy zdjęcia, Pulitzera w „wojnie nakładowej”. Jego
a ja dostarczę wojnę. Hearst (D. McCullo- korespondenci byli obecni przy opera-
ugh, Brave Companions: Portraits in Hi- cjach wojskowych USA. Jeszcze długo
story). po zakończeniu konfliktu nie zmienił stylu
swoich gazet. Jednak coraz bardziej od-
Obecnie wielu historyków podważa suwał się na margines życia polityczne-
prawdziwość tej relacji. Jednak należy go. W latach 30. zarzucano mu poparcie
zaznaczyć, że grafika przedstawiająca dla Hitlera, czemu nie zaprzeczał. Pulitzer
rozerwany kadłub USS Maine została do- powoli wycofywał się z praktyk „żółtego
starczona, a po dwóch miesiącach prezy- dziennikarstwa”, przeznaczył pieniądze
dent McKinley zmienił swoje stanowisko na powstanie pierwszej szkoły dzien-
i wysłał wojska na Kubę. Okres między nikarstwa na uczelni wyższej i ustano-
wybuchem regularnej wojny a katastrofą wienia nagrody dla najwybitniejszych

17
nr 1 (14)/2017

Co z tą profesjonalizacją
vlogosfery? Kanały literackie
na Youtubie
Klara Kluczykowska

T
elewizja powoli odchodzi do telewizji, ale w formie autorskiego pomy- których pojawiają się tytuły książek, które
lamusa, bo – po pierwsze – słu: 20m2Łukasza, Duży w Maluchu czy warto przeczytać. Miała też powstać po-
gatunki telewizyjne swobodnie Lustro? Jeśli zaliczymy je do tej drugiej wieść eksperymentalna. Każdy gość pisał
można wykorzystywać właśnie grupy ze względu na specyficzny pomysł jedno zdanie, coraz bardziej abstrakcyjne,
w sieci, a po drugie – blogosfe- na – przykładowo – miejsca nagrywania, a całość była coraz mniej zrozumiała. In-
ra się profesjonalizuje [1]. W dobie, kiedy to poniższe też powinniśmy uznać za ka- ternet charakteryzuje się tym, że łatwo
to te tendencje się podkreśla i o nich dys- nały autorskie. szybko reagować i zmieniać. Zmieniła
kutuje, dwa dość świeże kanały na Youtu- się nazwa, nie są również dostępne sta-
bie, prowadzone przez profesjonalistki bukBuk re odcinki dawnego weBooka (z m.in.:
(które z telewizją miały i mają do czynie- Zygmuntem Miłoszewskim, Michałem
nia) zmuszają do zadania po raz kolejny Anna Dziewit-Meller, kiedy wystartowa- Witkowskim, Agnieszką Więdłochą), który
pytania: „jak to jest z tym internetem?” ła ze swoim kanałem w lipcu 2015 roku miał dodatkowy tytuł „Gość w dom, book
mówiła, że istnieją blogi literackie oraz w dom”. Nie ma kontynuacji powieści ani
Internet pod względem zawartości moż- kanały na Youtubie, na których pojawia- nie powstaje nowa. Pojawiają się nato-
na podzielić na to, co przeniesione bez- ją się recenzje książek, ale takiego vloga miast odcinki, w których dzieci w różnym
pośrednio – choć oczywiście nie bez jeszcze nie było. „Staramy się to robić wieku polecają swoje ulubione książki.
zmian – z telewizji (np. Tomasz Lis w profesjonalnie. Mamy zawsze porząd- Są również filmy z debat na tematy oko-
Onecie), kanały autorskie (np. Abstra- ne kamery i porządne udźwiękowienie i łoksiążkowe.
chuje) oraz całą resztę czyli amatorskie to wszystko jest takie, jak być powinno.
video, z małym lub właściwie żadnym Chcemy, żeby to ładnie wyglądało” [2]. Barłóg Literacki
wkładem autora (które telewizja też wy- Pomysł na kanał to: kawiarnia (miejsce
korzystuje np. w programie MTV Nie- zmieniało się kilkakrotnie) i goście (nie To pomysł na kanał literacki dziennikarki
możliwe!). Pytanie, co z programami typu tylko pisarze), z którymi prowadząca od- Katarzyny Sulej i pisarki Sylwii Chutnik.
talk-show, ewidentnie przeniesionymi z bywa nieformalne rozmowy i podczas Obie razem z Anną Kałużą prowadzi-

Źródło: youtube.com 18
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

ły Cappuccino z książką w TVP Kultu- Strand i barłożanki (jak mówią o sobie Co warte podkreślenia wszystkie trzy ko-
ra. Program zniknął z anteny, ale Sulej i prowadzące) zdają sobie z tego sprawę i biety zajmują się pisaniem książek i nie
Chutnik przeniosły się do Internetu, by – na fanpejdżu na Facebooku piszą: „Prze- kryją też swojej sympatii do siebie na-
jak same mówią – „nachalnie promować praszamy za jakość dźwięku, nie dało się wzajem, i tak – Sylwia Chutnik gościła w
czytelnictwo”. Jak sama nazwa kanału lepiej, niestety”. bukBuku, a Anna Dziewit-Meller w Bar-
wskazuje, odbywa się on w sypialni, na łogu Literackim. W ogóle problem obiek-
łóżku. Na komentarze pod filmami (np. BukBuk jest w formie bardziej tradycyjny, tywizmu i ukrywania osobistego sto-
te o słabym dźwięku) czasem odpisują, są to rozmowy oraz wypowiedzi prowa- sunku do omawianych zjawisk jest obcy
ale widać wyraźnie (i same to podkreśla- dzącej wprost do kamery. Kanał powoli wszystkim trzem paniom.
ją), że nie chodzi o techniczną doskona- dąży do osiągnięcia pięciu tysięcy sub-
łość, a treść i swobodę, co widać już po skrypcji, swoją cegiełkę dołożył do tego Wydaje się, że twórczynie znalazły po-
samych tytułach, dla przykładu: „Zobacz efektu poprzez szerowanie kanału mąż mysł na wypełnienie niszy, mają swoich
świat i go zmieniaj (są też chipsy)”. Kolej- Anny Dziewit – Marcin Meller, który ma stałych fanów, ciągle przybywa im też no-
ne nowe „działy” programu pojawiają się ponad tysiąc fanów na swoim fanpejdżu wych. Kanały, które stworzyły nieustannie
sukcesywnie, niezmiennie ogłaszane za na Facebooku. Natomiast jeśli spojrzymy się przeobrażają. Ten ciągły rozwój bę-
pomocą kolorowych kartek przyozdobio- na liczbę wyświetleń, to są one porówny- dzie można śledzić wraz z pojawianiem
nych właściwymi tytułami (nie są to tra- walne z tymi, które osiąga działający od się kolejnych odcinków, uczestniczyć w
dycyjnie wmontowane plansze, a zwykłe czterech miesięcy Barłóg Literacki (800 procesie tworzenia. I chociaż Youtube się
kartki pokazywane wprost do kamery). I subskrypcji). Te wskaźniki są wyższe, je- profesjonalizuje, to nadal jest miejscem,
tak w ciągu pierwszych dziesięć odcin- żeli w odcinku pojawia się ktoś znany. W w którym doskonałość techniczna oka-
ków pojawiły się: Książki osobliwe, Cieka- bukBuku był to kolega Anny Dziewit-Mel- zuje się nie być najważniejsza i widzo-
wostki z papiernika, Plotki ploteczki, Czy- ler – popularny youtuber Maciek Dąbrow- wie potrafią przymknąć na to oko, jeśli
taj, bo umrzesz (książki polecane przez ski (jego kanał Z Dupy ma prawie milion treść ich satysfakcjonuje. Zwłaszcza że
prowadzące) i Kącik poezji. Ten ostatni subskrypcji), a w Barłogu – Małgorzata mogą swoje zastrzeżenia, pytania czy też
jest potraktowany ironicznie przez Syl- Halber. Oprócz tej większej niż przeciętna pozytywne opinie napisać (czy to w ko-
wię Chutnik, która cytuje polityków (jest liczby wyświetleń łączy te filmy również mentarzach pod filmem, czy na fanpejdżu
to tak zwana – poezja z Wiejskiej), czę- – niedoskonałość techniczna. Jak wspo- na Facebooku), i często otrzymają odpo-
sto bezpośrednio przytaczając stenogra- mniano wyżej, w odcinku z Małgorzatą wiedź od samych twórczyń, to okazuje się
my parlamentarne lub czyta komentarze Halber wyczerpała się bateria. To może również wartością nadrzędną.
internautów na tematy polityczno-spo- wpisywać się w założenie swobody i nie-
łeczne. Trzy razy pojawiła się też plansza przejmowania się technicznym aspek- Przypisy
„Gość”. Pierwszą zaproszoną była Mał- tem. To może też sprawiać, że część
gorzata Halber, po dziesięciu minutach widzów czuję się bliżej samego procesu [1] http://www.polskieradio.pl/10/3963/
odcinka pojawia się informacja: „W tym nagrywania i bohaterek odcinków. Nato- Artykul/1499935,WeBook-vlog-dla-moli
momencie padła nam bateria w aparacie. miast w dwuczęściowym odcinku buk- -ksiazkowych (dostęp: 12.08.2016)
Okazało się również, że nie mamy łado- Buka z Maćkiem Dąbrowskim – rozmiar
warki. Resztę odcinka dokręcił operator kadru jest niedopasowany do ram youtu- [2] http://socialpress.pl/2014/12/bloge-
własnym telefonem J” Niezmiennymi bowego okna (i to na dodatek, w każdej z rzy-o-blogosferze-rok-2014-byl-czasem
elementami są: łóżko, niezobowiązujący tych części – jest on inny). To wydaje się -profesjonalizacji/ (dostęp: 12.08.2016)
strój, miauczące koty i jedzenie, często niezrozumiałe. Jeśli założeniem twórców
wyjmowane z szeleszczących torebek. był profesjonalny program, to takie nie- Bibliografia
Tutaj pojawia się pytanie, czy swobod- dociągnięcia w podstawowych kwestiach
na forma i techniczne niedoskonałości technicznych zaskakują. Najgorszą zmo- G. Sartori, Homo videns. Telewizja i post-
nie przeszkadzają przekazywanej treści? rą bukBuka jest dźwięk, widzowie często myślenie, tłum. J. Uszyński, Warszawa
Montażu prawie nie ma, tylko na początku zwracają uwagę na zbyt głośne odgłosy 2007.
oraz na końcu – razem z napisami koń- z otoczenia (odcinek z Kingą Dębską czy
cowymi. Choć odstępstwem od tego był Remigiuszem Mrozem). P. Levinson, Nowe nowe media, tłum. M.
odcinek wakacyjny Sylwii Chutnik, której Zawadzka, Warszawa 2010.
głos jest zmontowany ze zdjęciami i po- Swoboda jest cechą charakterystyczną
jawia się tez kilka efektów. Na przykład Barłogu Literackiego – nie tylko, jeśli cho- J. Burgess, J. Greek, Youtube. Wideo
przechodzenie od zdjęcia do zdjęcia prze- dzi o zachowanie i strój – ale też wolność online a kultura uczestnictwa, tłum. T.
biega na zasadach takich jak prezentacja w wyrażaniu swojego zdania w kwestiach Płudowski, Warszawa 2011.
w Prezi, czyli mamy kolaż kilku elemen- polityczno-światopoglądowych. Pro-
tów, z których jeden jest przybliżany w wadzące nie uciekają od komentowania
momencie mówienia o nim. Wakacyjne rzeczywistości i jasnych, bardzo konkret-
odcinki Barłogu w ogóle charakteryzują nych stanowisk – na przykład sprzeciwu
się nowymi pomysłami, zmienia się miej- wobec wycinki w Puszczy Białowieskiej.
sce nagrywania i pojawiają się odcinki: To może sprawiać, że ich kanał przyciąga
„Balkon literacki” – kręcony telefonem raczej widzów o podobnych poglądach.
przez syna Sylwii Chutnik oraz „Barłóg W komentarzach nie widać jednak pole-
plażowy” - prosto z Coney Island, gdzie mik czy dyskusji politycznych i nie wydaje
wiatr nie tylko rozwiewa włosy Karoliny się, żeby było to było celem S. Chutnik i
Sulej, ale też bardzo słychać go w na- K. Sulej. Również Anna Dziewit-Meller na
graniu. Najsłabsza jakość dźwięku jest fanpejdżu bukBuka komentuje rzeczy-
w odcinku sierpniowym (zgrzyty, szumy wistość, na przykład w sposób ironiczny
i wszelkie zakłócenia zewnętrzne sku- wyśmiewając spór o karmienie piersią w
tecznie utrudniają zrozumienie treści), miejscach publicznych.
nagrywanym w nowojorskiej księgarni

19
nr 1 (14)/2017

Relacjonują czy kibicują?
Główne portale sportowe
wobec sukcesów Lecha Poznań
i Legii Warszawa
Przemysław Gołaszewski
Aleksander Szeliga-Potoczki

J
ak zwykle za...” – zarzuty o dawczą złożyło się 37 artykułów na temat serwisów przeprowadził portal poznan.
stronniczość portali interneto- mistrzostwa Lecha Poznań i 38 poświę- sport.pl.
wych poświęconych sportowi są conych Legii. Do tego warto wspomnieć
powszechne. Ciekawym jest, że o galeriach zdjęć, memów czy relacjach Portale starały się urozmaicić formę do-
w miejscu wielokropka mogłaby tekstowych z meczów, które dotykają dawanych wpisów. Euosport.onet.pl opu-
pojawić się właściwie dowolna drużyna. tematu, jednak nie stanowiły głównego blikował galerię memów stworzonych
Sympatycy FC Barcelony wyrażają prze- obiektu zainteresowania. Za wyznaczniki przez internautów. Co ciekawe, w galerii
konanie, że dziennikarze sprzyjają Realo- obiektywizmu lub też jego braku obrano znalazło się 10 memów, z czego tylko 3
wi Madryt i odwrotnie. Autorzy niniejsze- liczbę artykułów poświęconych mistrzo- odnosiły się wprost do Lecha Poznań. 4
go tekstu postanowili sprawdzić, czy tego stwu danej drużyny oraz nacechowa- obrazy miały formę ironicznego wyśmia-
rodzaju oskarżenia mają solidne podsta- nie emocjonalne języka ze szczególnym nia Legii Warszawa, która wypuściła tytuł
wy i przyjrzeli się artykułom poświęco- zwróceniem uwagi na tytuły artykułów. mistrzowski z rąk. Skupienie uwagi na
nym mistrzom Polski w piłce nożnej z se- przegranej Legii Warszawa świadczy o
zonów 2014/15 i 2015/16, czyli Lechowi Lech Poznań – sezon 2014/15 pewnej antypatii autora wpisu. Strona in-
Poznań i Legii Warszawa. ternetowa „Przeglądu Sportowego” opu-
Mistrzem Polski w sezonie 2014/15 zo- blikowała aż 4 materiały video, z czego
Z rozpoznania tematu poczynionego stała drużyna Lecha Poznań, która w jeden z nich był reportażem Wiadomości
przez autorów wynika, że problem obiek- decydującej kolejce zremisowała z Wisłą TVP.
tywizmu mediów sportowych nie był do- Kraków 0-0. Zdobyty przez Poznaniaków
tychczas często podejmowanym tema- punkt pozwolił im zachować pozycję lide- Sport.pl opisywał tryumf Lecha Poznań
tem. Zarówno prace badaczy polskich ra w ligowej tabeli. Lech Poznań zakoń- w szerszym kontekście niż dwa pozo-
jak i zagranicznych nie zbliżały się do czył rozgrywki z czterdziestoma trzema stałe serwisy. To na tym portalu pojawił
tematyki tutaj poruszanej. Opisywany był punktami, natomiast licznik warszaw- się długi tekst na temat menedżera Ko-
język relacji tekstowych na żywo (vide: skiej Legii zatrzymał się na czterdziestu lejorza. Artykuł opisywał drogę Macie-
artykuł Katarzyny Burskiej, Z Czuba i na dwóch oczkach. Najwięcej, bo aż 16, wpi- ja Skorży do zwycięstwa w Ekstraklasie
żywo – językowe sposoby budowania sów poświęconych temu wydarzeniu po- wraz z Lechem Poznań. Warto zaznaczyć,
relacji sportowych w publikacji Sporty jawiło się na portalu www.sport.pl. Warto że tekst w znaczny sposób wyrażał pozy-
w mediach pod red. M. Jarosz, P. Drze- jednak podkreślić, że serwis ten posiada tywne emocje w stosunku do trenera. Po-
wieckiego, P. Płatek), język komentatorów specjalne, poznańskie wydanie, co tłuma- twierdza to sam tytuł artykułu, w którym
sportowych (vide: R. Marchwiany, Sport czy większe zainteresowanie zdobyciem Maciej Skorża nazwany jest człowiekiem
w mediach. Konteksty społeczne i kul- mistrzostwa przez drużynę z Wielkopol- do ozłocenia.
turowe), a nawet operowanie kamerą w ski. Internetowy serwis „Przeglądu Spor-
trakcie transmisji piłkarskich (Britty Ne- towego” zamieścił 11 newsów dotyczą- Tytuły poszczególnych wpisów miały
itzel, Piłka nożna – grana i opowiadana. cych tego wydarzenia. Najmniej, bo tylko podobną formę w przypadku każdego
Rozważania na temat narratywizacji gier 7 wiadomości, ukazało się na portalu eu- z portali. Standardem były krótkie wy-
w transmisjach telewizyjnych w publi- rosport.onet.pl. krzyknienia zaczerpnięte z kibicowskich
kacji Media, eros, przemoc pod red. A. przyśpiewek. Tytuły artykułów z portalu
Gwóźdź). W żadnej z tych prac, jak już Każdy serwis prowadził podczas meczu eurosport.onet.pl były najbardziej infor-
wspomniano, nie badano obiektywizmu i relację na żywo. W tekstach tych poja- macyjne. Przekazywały najwięcej treści
rzetelności dziennikarskiej. wiała się znaczna liczba wykrzyknień i i w największym stopniu ukrywały emo-
wyrażeń nacechowanych emocjonalnie, cje. Zaskoczeniem wydaje się jeden z ty-
Analizie poddano materiały z popu- jednak badacze nie odnieśli wrażenia, tułów pochodzący z portalu „Przeglądu
larnych i poważanych portali: sport.pl, by któryś z portali w sposób szczegól- Sportowego”. Zawierał on bowiem zwrot
przegladsportowy.pl i eurosport.onet.pl, ny traktował ostateczny tryumf Lecha „Mamy mistrza!”. Można to zinterpreto-
które powstały w dzień zapewnienia so- Poznań. Warto zaznaczyć, że najdłuż- wać jako radość autora z faktu, iż to jego
bie przez daną drużynę tytułu mistrzow- szą relację, ozdobioną znacznie większą drużyna (drużyna, której kibicuje, z którą
skiego i następnego dnia. Na próbę ba- liczbą zdjęć niż w przypadku pozostałych sympatyzuje) zakończyła sezon ligowy z
20
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

pucharem. Jak te wydarzenia były widziane przez jak „Nadyma się i puszy, ambicje teore-
poszczególne redakcje? tycznie potwierdza”; „Chce być onieśmie-
Na koniec warto podkreślić fakt, który lająco przepotężna. Ale wciąż nie jest”;
odgrywa dużą rolę w ocenie obiektywi- Spośród zbadanych serwisów sport.pl i „Tytuł wydusiła”; „Nie zdołała uciec na
zmu trzech największych polskich portali eurosport.onet.pl przygotowały niemal choćby punkcik”;”llegijna przeciętność”
sportowych. W dniu wygrania ligi przez taką samą liczbę newsów i artykułów – wszystko to o nowym mistrzu Polski.
piłkarzy Lecha Poznań w stolicy Wielko- (odpowiednio 16 i 17), do których można Pozostałe portale, nawet gdy wskazują
polski miały miejsce zamieszki, podczas doliczyć jeszcze galerie zdjęć czy relacje na niedoskonałości Warszawian, doce-
których zatrzymano 59 osób. Zarówno tekstowe z przebiegu meczu. „Przegląd niają sukces i niejako wyrażają nadzieję
przegladsportowy.pl, jak i eurosport.onet. Sportowy” przygotował zaledwie pięć ar- na poprawę błędów, a wręcz wróżą dalsze
pl zamieściły artykuły informujące o tych tykułów. Z jednej strony można to tłuma- sukcesy. Można by zatem stwierdzić, że
zajściach, natomiast sport.pl tego nie czyć tym, iż jest to internetowe wydanie główna linia sport.pl zajmuje pozycję pro
zrobił. dziennika. Z drugiej strony, gdy rok wcze- -Legia, a ta bliżej redakcji „Gazety Wybor-
śniej tytuł zdobył Lech, redakcja nie była czej” contra Legia. Ale czy da się je ocenić
Analiza sposobu informowania o tryumfie tak oszczędna. razem? Czy to próba realizowania plurali-
Lecha Poznań pozwoliła wykazać, że naj- zmu opinii, czy niezgrabny dysonans po-
więcej na ten temat napisał portal sport. Zaskakuje mała liczba wyraźnie nace- glądów dziennikarzy?
pl, jednak konieczne jest w tym przypadku chowanych emocjonalnie wyrazów, a tak-
wzięcie pod uwagę faktu, iż jest to serwis że hiperboli, które wydawały się tak cha- Podsumowując tę część pracy, wnioski
posiadający specjalne, poznańskie wyda- rakterystyczne dla języka dziennikarstwa z badania dowodzą, że lepiej funkcjonu-
nie. Analiza języka poszczególnych wia- sportowego. Można natomiast odnaleźć je wyważenie opinii (internetowa wersja
domości nie wykazuje jednostronnych zabiegi, które świadczyć mogą o sympatii „Przeglądu Sportowego”) i bogactwo tre-
upodobań redakcji serwisów. Porównując czy nadmiernym skupianiu uwagi na Le- ści (eurosport.onet.pl) niż próby stworze-
same tytuły, można stwierdzić, że najbar- gii: np. tytuły takie jak: Przyjdź królestwo nia tygla, w którym mieszają się skrajnie
dziej emocjonalnie do rozstrzygnięcia se- twoje czy Mistrz! Legia mistrz!, które różne opinie (sport.pl). By jednak wszyst-
zonu podchodziły redakcje internetowe- nawiązują do przyśpiewek i zawołań ki- kim redakcjom oddać sprawiedliwość, raz
go „Przeglądu Sportowego” oraz serwisu biców Warszawian, a także zadziwiająca jeszcze warto podkreślić, że większość
sport.pl. Portal eurosport.onet.pl posta- mnogość materiałów, w których opisa- materiałów charakteryzowała się rzetel-
wił za to na tytuły bardziej treściwe i sto- ny jest przebieg świętowania zdobytego nością i językiem, który raczej nie mógł
nowane. Na każdym portalu pojawiały się tytułu. Zarówno eurosport.onet.pl, jak urazić ani sympatyków Legii, ani tych,
artykuły nieco bardziej entuzjastyczne, i sport.pl stworzyły po jednym newsie, którzy za nią nie przepadają.
jednak nie można wyciągnąć z tego dale- poświęconym wyłącznie świętowaniu,
ko idących wniosków, bowiem w ogólnym po jednym, w którym wspomniany jest Analiza trzech największych polskich
obrazie żaden portal nie wykazał znaczą- incydent podczas celebracji, czyli aresz- portali sportowych pokazuje pewne róż-
cej jednostronności. towanie jedenastu osób (przesłanka za nice w sposobie informowania o sukcesie
obiektywizmem portali), zaś w wielu in- Legii Warszawa i Lecha Poznań. Przede
Legia Warszawa – sezon 2015/16 nych materiałach opis mistrzowskiej fety wszystkim serwis eurosport.onet.pl opu-
stanowi pointę tekstu. Powstały także blikował dwa razy więcej wiadomości o
Sezon 2015/16 w polskiej Ekstraklasie artykuły, które opisywały pechową kontu- sukcesie Legii niż o zwycięstwie Lecha
wielu obserwatorów uznało za emocjo- zję Michała Kucharczyka (skręcenie ręki Poznań. We wcześniejszym fragmencie
nujący. O ile jednak ten epitet w przypad- podczas świętowania), jednak znalazły tekstu poruszono także kwestię scep-
ku rozgrywek angielskich czy hiszpań- się one poza próbą badawczą. tycznych tytułów artykułów poświę-
skich dość jednoznacznie wskazuje na conych zwycięskiej Legii Warszawa w
wyjątkowo wysoki poziom rywalizacji, tak Największym profesjonalizmem w opi- serwisie sport.pl. Dodając do tego fakt,
w naszej lidze niestety można odnieść sie i analizie wykazał się eurosport.onet. że to właśnie sport.pl pisał najwięcej o
wrażenie, że mistrzem zostaje nie naj- pl, który przygotował wiele materiałów sukcesie Lecha Poznań rok wcześniej i
mocniejszy, a najmniej słaby. Legii, czyli wideo, analizy ekspertów i wypowiedzi używał nacechowanych emocjonalnie ty-
nowemu mistrzowi, udało się ulec Terma- osób związanych z Legią. Znowuż łatwej tułów, można wysnuć wnioski, jakoby to
lice Bruk-Bet Nieciecza, czyli zespołowi klasyfikacji wymyka się „Przegląd Spor- drużyna z Poznania cieszyła się większą
ze wsi (dosłownie) 0:3, a także kilka dni towy”, wszak bez odwołania do tradycyj- sympatią ich autorów. Mimo wszystko
po efektownej wygranej z wiceliderem – nej wersji gazety trudno ocenić poziom problem rzekomej stronniczości portali
Piastem Gliwice, przegrać w słabym sty- artykułów, które na potrzeby strony inter- sportowych nie jest tak powszechny i ja-
lu z Lechią Gdańsk 0:2. To właśnie przez netowej zapewne były okrojone. Sport.pl, skrawy, jak można było sądzić bez prze-
takie zdarzenia dane nam było mieć w można by rzec, zaskoczył. Trzeba tu bo- prowadzenia powyżej relacjonowanej
ostatniej serii spotkań te „emocje”. Legia wiem dokonać rozróżnienia na wydanie analizy.
Warszawa i Piast Gliwice miały przed de- ogólne, sekcję warszawską, a także sport.
cydującą kolejką tyle samo punktów. pl ekstra, który podchodzi już pod e-wy- Bibliografia
danie „Gazety Wyborczej”. O ile między
W lepszej sytuacji była Legia – w przy- treściami, które znalazły się na ogólnej Marchwiany R., Sport w mediach: kontek-
padku utrzymania takiej samej liczby części witryny a artykułami z sekcji war- sty społeczne i kulturowe, Wrocław 2012.
punktów, to oni cieszyliby się z mistrzo- szawskiej wielkiej różnicy nie widać, tak
stwa (powodem przewaga Legii po pierw- sport.pl ekstra zdecydowanie się wyróż- Media, eros, przemoc. Sport w czasach
szej części sezonu). Stołecznemu ze- nia. Opublikowane tam teksty to bardziej popkultury, wybór, pod red. A. Gwóźdź,
społowi wystarczyło zatem uzyskać nie pogłębione komentarze i analizy sezonu, Kraków 2003.
gorszy od Gliwiczan rezultat. Ostatecznie w których sukces Legii jest ewidentnie
Legia pokonała Pogoń Szczecin, a Piast podważany. Artykuły noszą tytuły Mistrz Sport w mediach, pod red. M. Jarosz, P.
przegrał z Zagłębiem Lubin. Jedenaste w bólach czy Mistrzowska małość Legii, Drzewiecki, P. Płatek, Warszawa 2013.
mistrzostwo dla Legii stało się faktem. a znajdziemy w nich sformułowania, takie

21
nr 1 (14)/2017

Kim są polscy youtuberzy
i co tworzą na swoich
kanałach? Podsumowanie
badania najpopularniejszych
kanałów polskiego YouTube
(cz. 1) – raport Magazynu
Medioznawcy
Anita Kwiatkowska

N
azywany „fenomenem Inter-
netu”[1]. W krótkim czasie
stał się jedynym z najistot-
niejszych miejsc spędzania
wolnego czasu, dokształcania,
możliwości zdobycia sławy czy zarobku. I
to bez wychodzenia z domu.
YouTube stworzony został już 11 lat
temu (w 2005 roku), a obecnie posiada
swoje lokalne wersje w ponad 88 kra-
jach i dostępny jest w 76 językach[2].
Zaliczany jest do Web 2.0, czyli serwisów
internetowych, w których najważniejszą
rolą odgrywają użytkownicy generujący
wciąż nowe treści (ang. user-generated
content). Zjawisko to jest tak istotne, że
magazyn TIME osobą 2006 roku uczynił
Ciebie (ang. You), czyli każdą osobę two-
rzącą w przestrzeni internetu.
Kim są polscy youtuberzy? Podział ze względu na płeć[7]; Źródło: Opracowanie własne
Pokolenie milenialsów[3] wśród naj-
o widzów. Można zaryzykować stwier- 3,1 tysiąca polskich kanałów, przy czym
częściej odwiedzanych stron interneto-
dzeniem, że najpopularniejsi na polskim w zestawieniu widniały także kanały nie-
wych zaraz po Google wymienia właśnie
YouTube to przede wszystkim pasjonaci aktywne od wielu lat, usunięte czy takie,
YouTube – ponad 65 procent[4]. Mówi
z dobrymi chęciami. Kim jednak są i co które nie posiadały jeszcze subskrybcji.
się nawet o „epoce YouTube”, która stała
Polacy oglądają najczęściej? – posta- Zadecydowano zatem o celowym do-
się charakterystycznym i nieodłącznym
nowiła sprawdzić autorka niniejszego borze próby tych najpopularniejszych
elementem młodych generacji[5]. I nic
artykułu specjalnie dla Magazynu Medio- względem ilości osób „śledzących” po-
dziwnego, skoro w ciągu jednej minuty
znawcy. szczególne kanały. Do badania zakwa-
zamieszczane jest 30 godzin nowych fil-
lifikowano te, które w dniu agregacji
mików, a ponad 1,3 miliona jest wyświe-
Na podstawie rankingów subskrybcji materiału przekroczyły liczbę 50 tysięcy
tlanych[6]. Ale Youtuberzy nie są przecież
oraz wyświetleń przeprowadzono ba- subskrybcji. Wykluczono zatem spora-
anonimową masą. Stają się, również w
danie najpopularniejszych kanałów na dycznych czy jednorazowych twórców, a
Polsce, co raz bardziej rozpoznawalny-
youtube.com. Dane ilościowe do tejże także zmniejszono ryzyko badania nie-
mi osobami, a nawet twarzami znanych
analizy zostały pobrane 28 lipca 2016 aktywnych serii. Łącznie próba wyniosła
nam produktów i usług (nie tylko interne-
roku z Rankingu Polskich YouTuberów 615 kanałów.
towych). Dzielą się tym, co umieją najle-
(http://ranking.vstars.pl). Niniejszy portal
piej – tworzą filmiki, udostępniają i dbają
ówczesnego dnia wskazywał na ponad Następnie wyselekcjonowane materiały
22
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

poddawane były kodowaniu, czyli wie- ne, muzyczne (o ile promowany tam autor stawieniu jest SA Wardega (słynący ze
loaspektowemu opisowi wedle kilkuna- nie nagrywał dodatkowych treści specjal- swych pranków), a także Abstrachuje-
stu założonych kategorii badawczych. nie na YT), a także te, na których niemoż- TV (tworzący również śmieszne filmiki).
Klucz kodowy został zaprojektowany na liwe było stwierdzenie płci po opisach Wśród 10 najpopularniejszych kanałów
podstawie badania pilotażowego, a ka- czy filmikach (np. tworzono animacje bez połowa z nich dotyczy gier komputero-
tegorie tematyczne nie stanowiły zbioru głosu). Odnotowano 95 takich serii. wych (reZigiusz, Blowek, Stuu Games,
zamkniętego. W celu usystematyzowania IsAmUxPompa oraz skkf). W niniejszym
zebranych danych dopiero po zakończe- Sporadycznie kanały tworzone były przez zestawieniu także Step Records (wytwór-
niu badania łączono podobne kanały we parę czy grupę znajomych obu płci - 12. nia muzyczna specjalizująca się w muzy-
wspólne nazwy tematyczne. Co ciekawe, odnotowano kilka przypad- ce hip-hop), 5 Sposobów na... (porady i
ków współtwórstwa międzypokoleniowe- pomysły) oraz Niekryty Krytyk (ironiczne
Celem badania było sprawdzenie, kogo go, jednak zawsze były to relacje ojciec- komentarze). Uogólniając, Polacy doce-
Polacy najczęściej oglądają na YouTube syn lub matka-córka. Taka zależność na niają twórców YT przede wszystkim za
oraz po jakie treści sięgają, za równo pod ogół nie miała miejsca w przypadku ro- śmieszne i gamingowe filmiki, co również
względem subskrybcji, jak i wyświetleń. dzeństwa czy znajomych zapraszanych będzie zauważalne w podziale na katego-
Starano się także odpowiedzieć na pyta- do poszczególnych filmików. Ponadto, rie tematyczne.
nia jak wygląda podział twórców filmików
pod względem płci, jaką tematykę łączą
na swoich kanałach i na ile popularne
są ponad tematyczne „kalki” filmików tj.
challenge, making of czy Q&A. W niniej-
szym artykule przedstawione zostaną
jedynie najważniejsze dane i wnioski
uzyskane po zakończonym badaniu, a
bardziej szczegółowe wątki rozwijane
będą w kolejnych publikacjach.

Najpopularniejszymi polskimi youtubera-
mi są przede wszystkim mężczyźni (399
w badanej próbie) z aż ponad 3,5 razy
większą przewagą nad liczbą kanałów
prowadzonych przez kobiety (jednie 109).
Jest to zauważane także w rankingu naj-
częściej subskrybowanych, gdzie pierw-
szy żeński kanał pojawia się dopiero na Dziesięć najpopularniejszych kanałów na polskim YouTube pod względem subskrybcji. Dane z 28
lipca 2016 r.; Źródło: Opracowanie własne
29 miejscu (MagdalenaMariaMonika,
która nagrywa filmiki o raczej typowo mę-
skiej tematyce – grach komputerowych.
do męskich gamingowych serii niezwykle Nieco odmiennie sytuacja wygląda w
Pod kategorią „Nieokreślone” umieszczo- rzadko zapraszano kobiety. światowym rankingu najpopularniej-
no wszystkie kanały usunięte, promocyj- Niezmiennie od kilku lat pierwszy w ze- szych. W pierwszej dziesiątce mieszczą
się 4 kanały muzyczne (od serwisu vevo),
2 serie gaminigowe (najpopularniejszy na
świecie szwedzki PewDiePie oraz elru-
biusOMG), vlogowe (HolaSoyGerman.,
Smosh), kanał z filmami (Movies), a także
oficjalny kanał YouTube Spotlight.

Wśród najczęściej subskrybowanych ka-
nałów najwięcej dotyczy gier komputero-
wych (prawie 35 proc.!). Niektóre z nich
dedykowane są jedynie jednej grze, w
szczególności Minecraft, Counter Strike
oraz FIFA. Z wymienionych powyżej 211
kanałów tylko 13 tworzonych było przez
kobiety i dotyczyło przede wszystkim The
Sims 4. Z powodu aktualnej fascynacji
grą Pokémon GO wiele vlogów, edukacyj-
nych kanałów czy śmiesznych dodawało
incydentalne gamingowe filmiki, które nie
były brane pod uwagę przy podziale na
tematykę serii.

Na kolejnym miejscu uplasowała się ka-
tegoria „Śmieszne”, do której zaliczono
wszelkie kanały powstałe dla wywołania
śmiechu u odbiorcy – pranki, suchary,
źródło: Opracowanie własne zabawne komentarze, filmiki, animacje

23
nr 1 (14)/2017

czy kompilacje video. Pominięcie słowa
„Rozrywka” było tutaj celowe ze względu
na trudność związane z definicją. Więk-
szość bowiem, a może nawet wszystkie z
zaproponowanych kategorii, mogłoby być
przecież uznane za rozrywkowe.

Zaskakująco wiele powstało też kanałów
o charakterze edukacyjnym, a większość
z nich traktuje o ogólnie pojmowanych
„ciekawostkach”, a także technologii,
historii czy naukach ścisłych. Podobna
liczba jest także vlogów (rodzaj bloga
internetowego w postaci wideo), a także
muzyka. Do kategorii „Inne” zaliczono
wszystkie grupy tematyczne, w obrębie
których znalazło się mniej niż 5 kana-
łów. Należą do nich m.in. gotowanie (4
kanały, w tym 2 prowadzone przez kobie-
ty i 2 przez mężczyzn), testy produktów,
recenzje filmowe czy serie religijne. W
„Sporcie” dominowała piłka nożna, sporty
ekstremalne oraz treningi osobiste i w raz
z „Motoryzacją” były to kategorie tworzo- Jaka tematyka dominuje? Podział ze względu na ilość kanałów w poszczegól-
ne głównie przez mężczyzn (łącznie tylko nych kategoriach pierwszego wyboru.; Źródło: Opracowanie własne
2 kobiety udzielały się w tych obszarach).
Z kolei „Makijaż” czy „Moda” były zare-
zerwowane jedynie dla kobiet (100 proc.).
Czasem występowały równocześnie na
kanale, jednak zawsze z przewagą które-
goś z nich. Pod pojęciem „Dla dzieci” za-
kwalifikowano bajki i recenzje zabawek, a
„Sposób na...” to różnorodne porady i po-
mysły (typowy przykład stanowią kanały
5 Sposobów na... oraz Sprytne Babki).

Zauważalnie liczba kanałów poszczegól-
nych kategorii niemalże przełożyła się na
pozycję w liczbie subskrybowanych ka-
nałów. Zaszły jednak niewielkie zmiany.
„Edukacja” zmieniła się miejscem z „Mu-
zyką”, a „Sposób na...” – z „Dla dzieci”.
Choć „Gry” (53,5 mln subskrybcji) nadal
dominują nad śmiesznymi filmikami (24,6 Jaka tematyka dominuje? Podział ze względu na liczbę subskrybcji w poszcze-
mln), to przewaga zmniejszyła się z pra- gólnych kategoriach pierwszego wyboru. Dane przedstawiono w milionach.;
wie 3-krotniej – (wynosi obecnie 2-krot- Źródło: Opracowanie własne
ność). W pierwszej trzydziestce najpo-
pularniejszych twórców aż 18 z nich to
kanały gamingowe.

Kanały nieaktywne wolno tracą swych
„śledzących”, mało osób bowiem na bie-
żąco sprawdza aktywność wszystkich
interesujących go kiedyś kanałów, jednak
liczba wyświetleń zmniejsza się wraz z
każdym usuwanym filmikiem.

Liczba wyświetleń zmieniła pierwsze
miejsce „Gier” (10,9 mld wyświetleń) na
„Muzykę” (11,3 mld). Najczęściej wy-
świetlanymi są Step Record (1,5 mld),
ProstoTV (ponad 1 mld) oraz UrbanRec-
Tv (prawie 0,6 mld), a dwa pierwsze mają
więcej wyświetleń niż najczęściej sub-
skrybowany SA Wardega.
Wspomniany powyżej prankowy kanał Jaka tematyka dominuje? Podział ze względu na liczbę wyświetleń w poszcze-
szczególną rozpoznawalność zdobył gólnych kategoriach pierwszego wyboru. Dane przedstawiono w milionach.;
dzięki 118 milionom wyświetleń Mutant Źródło: Opracowanie własne

24
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

Giant Spider Dog, który w 2014 roku był stics.html. stęp: 7 września 2016], dostępny w
najczęściej odtwarzanym filmikiem na Internecie na: http://archive.indepen-
YT8 . Mimo to, kanał znajduje się dopiero [3] Milenialsi (pokolenie Y) – niektóre dentmail.com/news/2014s-most-po-
na 425 miejscu w rankingu światowym źródła odnoszą się do osób do urodzo- pular-music-movies-and-web-videos
najczęściej subskrybowanych z najwyż- nych między 1977 a 1992, 1983 a 1999, -ep-835512793-343843202.html.
szą oceną A++9 i jest jedynym polskim 1980 a 1995, 2000 itd. Z jednej strony
twórcą w pierwszej pięćsetce. przez takie rozbieżności trudno jedno- McCrindle M., Generations Defined, [w:]
znacznie opisać te pokolenie, jednak The ABC of XYZ: Understanding the Global
W globalnych zestawieniach najpopu- sztywne granice między pokoleniami Generations, Sydney 2014.
larniejszych serii (w porównaniu do pol- wydają się co najmniej nienaturalne.
skich) odnaleźć można więcej kanałów Socialblade, Top 500 YouTubers by
z muzyką, filmami, kreskówkami/anima- [4] GlobalWebIndex, Millennials Summa- Subscribed, [dostęp: 7 września 2016],
cjami przeznaczonymi raczej dla star- ry. Profiling the demographics, attitudes dostępny w Internecie na: http://social-
szych odbiorców, zawartością dla dzieci and digital behaviors of Millennials..., s. blade.com/youtube/top/500/mostsub-
(głównie piosenki i bajki), a także z frag- 3. scribed.
mentami z telewizyjnych talk-show tj.
TheEllenShow czy Jimmy Kimmel Live. [5] McCrindle M., Generations Defined [w:] YouTube, Statystyki, [dostęp: 31 lipca
Warto zauważyć także, że polscy youtu- The ABC of XYZ: Understanding the Global 2016], dostępny w Internecie na: https://
berzy raczej nie są zainteresowani mó- Generations, Sydney 2014, s.14. www.youtube.com/yt/press/pl/stati-
wieniem o artystach, gwiazdach czy cele- stics.html.
brytach. Skupią się przede wszystkim na [6] Gsmmaniak.pl, Co się dzieje w minutę
swojej osobie czy zainteresowaniach. w sieci?, [dostęp: 31 lipca 2016], dostęp-
ny w Internecie: http://www.gsmmaniak.
Zjawiskiem wartym uwagi jest oglądanie pl/112393/dzieje-minute-sieci/attach-
tego, jak ktoś gra – czyli kanały gamin- ment/minuta-w-internecie-infografika.
gowe. Nie jest to jedynie podglądnięcie
niespotykanych trików czy podpowiedzi [7] Łącznie do próby badawczej zakwa-
do gry, ale spędzanie wielu godzin na tzn. lifikowano 615 kanałów na YouTube,
let’s playach czy streamach na żywo. Czy co stanowi 100 proc. dla niniejszych
może być to uczucie zbliżone do grania wyliczeń.
z kolegą? A może podziwianie umiejęt-
ności internetowych idoli? Co ciekawe, [8] Independent Mail, 2014’s most
nawet zawodowi gamerzy rozróżniają popular music, movies and web videos,
swoją pracę (np. udostępnienie streama [dostęp: 7 września 2016], dostępny w
czy relację innych graczy) od grania dla Internecie na: http://archive.indepen-
przyjemności. dentmail.com/news/2014s-most-po-
pular-music-movies-and-web-videos
Najbardziej zaskakującym jednak wąt- -ep-835512793-343843202.html.
kiem w niniejszym badaniu jest stereo-
typowy podział najpopularniejszych pol- [9] Socialblade, Top 500 YouTubers by
skich youtuberów ze względu na płeć. Subscribed, [dostęp: 7 września 2016],
Niezwykle mało kobiet tworzy swoje se- dostępny w Internecie na: http://social-
rie (niespełna 18 proc.), a znacznie mniej blade.com/youtube/top/500/mostsub-
(poniżej 2 proc.) to pary czy małe grupki scribed.
osób różnej płci. Ponadto, podział te-
matyczny również dzieli się ze względu Bibliografia
na płeć – kobiety głównie opowiadają o
modzie czy kosmetykach. Kobiecy głos Gajewski M., Wszystko o YouTube, [do-
mówiący o motoryzacji, grach strategicz- stęp: 31 lipca 2016], dostępny w Inter-
nych czy strzelankach, to rzadkie wyjątki. necie na: http://www.chip.pl/artykuly/
Także kanałami edukacyjnymi zajmują trendy/2009/11/co-wiesz-o-youtube.
się przede wszystkim mężczyźni. Czy
pokazuje to niższą kompetencję tech- GlobalWebIndex, Millennials Summary.
nologiczną kobiet? Większą niż w innych Profiling the demographics, attitudes and
krajach nieśmiałość? A może kobiety digital behaviors of Millennials, [dostęp
przywiązują mniejszą uwagę do relacji w 31 lipca 2016], dostępny w Internecie:
wirtualnym świecie? http://cdn2.hubspot.net/hub/304927/
file2475521514pdf/Reports/Millennials_
Przypisy Summary_Q1_2015.pdf.

[1] Gajewski M., Wszystko o YouTube, Gsmmaniak.pl, Co się dzieje w minutę w
[dostęp: 31 lipca 2016], dostępny w In- sieci?, [dostęp: 31 lipca 2016], dostępny
ternecie na: http://www.chip.pl/artykuly/ w Internecie: http://www.gsmmaniak.
trendy/2009/11/co-wiesz-o-youtube. pl/112393/dzieje-minute-sieci/attach-
ment/minuta-w-internecie-infografika.
[2] YouTube, Statystyki, [dostęp: 31 lipca
2016], dostępny w Internecie na: https:// Independent Mail, 2014’s most popular
www.youtube.com/yt/press/pl/stati- music, movies and web videos, [do-

25
nr 1 (14)/2017

Witajcie w naszej bajce –
baśniowa kreacja świata w
polskich tabloidach
Paulina Mazurek

D
Źródło: 300polityka.pl

ziki znalazły skarb”. „Pies bo- niki w Polsce (wśród respondentów w ludzie wykształceni, świadomi do kogo i
hater. Uratował rodzinę od przedziale wiekowym 15–75 lat, w okre- jak powinni pisać, a także, jak się okazuje,
śmierci!”. „Ryś Gabryś z Łodzi sie od grudnia 2015 roku do maja 2016 z niemałym talentem literackim i bajkopi-
otrzymał specjalne zadanie”. roku)[1]. Po pierwszy z nich sięgało po- sarskim.
„Bank zatrudnił pszczoły” – nad 11% badanych, po drugi 3,6%. W maju
pierwsze skojarzenia z przytoczonymi tego roku sprzedawało się codziennie Nie bez powodu mówi się o tendencji ta-
tytułami mieszczą się gdzieś pomiędzy łącznie ponad 400 tysięcy egzemplarzy bloidów do beletryzacji i banalizowania
baśniami Braci Grimm a nowościami kina obu pism[2]. Tabloidy są więc ogromnym lub wyolbrzymiania rzeczywistości. Me-
dziecięcego. Ich źródło jest jednak zupeł- sektorem prasy drukowanej. Biorąc pod dia brukowe wykorzystują swój poten-
nie inne, to nagłówki artykułów dzienni- uwagę profil czytelnika tych dzienników, cjał kreacyjny do tworzenia własnej wizji
karzy „Faktu”. Dziennikarzy, a może raczej porównywanego przez Grzegorza Jan- świata, zniekształconej i wyjątkowo su-
bajkopisarzy? Postępująca beletryzacja kowskiego, twórcę „Faktu”, do zwykłego gestywnej. Krytycy wytykają im odstęp-
newsów w tabloidach ubiera je częstow Kowalskiego, można dostrzec równie stwa warsztatowe wpływające na kreację
stylistykę rodem z bajki ludowej. ogromny zasięg oddziaływania tytułów. „świata przedstawionego”. Brak styli-
Niski poziom tekstów zamieszczanych stycznej funkcjonalności (np. w użyciu
„Fakt” i „Super Express” to obok „Gazety na ich łamach nie świadczy w żadnym wykrzykników, epitetów, doborze leksyki,
Wyborczej” najczęściej czytane dzien- razie o umiejętnościach dziennikarzy. To środków retorycznych), emocjonalizm,

26
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

etykietowanie i wartościowanie niejedno- Odnosimy do nich wszystko, co w dal- głównymi aktorami są złodzieje, bandyci,
krotnie zależne głównie od wizji dzienni- szym życiu przeczytamy, staramy się mordercy, rabusie, dopuszczający się ko-
karza to zaledwie kilka spośród licznych znaleźć ich odpowiedniki. Mamy wobec rupcji, zbrodni i napadów, powodujących
przykładów takich odstępstw. Ta nieuza- lektur szereg wymagań, których nie musi- śmierć, skandale, wojny i tragedie o bar-
sadniona oprawa stoi w sprzeczności z my być do końca świadomi. Powinny one: dzo konkretnych cechach i wiążące się z
etyką dziennikarską. Zawarte w tekstach bardzo konkretnymi, także „wyliczonymi”
informacje balansują na krawędzi praw- • być źródłem głębokich emocji, emocjami. Świat tabloidowy jest więc,
dy i niby-prawdy. Wiesław Godzic używa • wyzwalać napięcie lekturowe (po- podobnie do bajkowego – bardzo sche-
także pojęć niby-zdarzenia i niby-fakty, w chodzące od napięcia fabularnego), matyczny, uproszczony, klarowny, kon-
których mieszczą się wszelkie insynuacje • przekształcać „Chaos w Kosmos”, z trastowy i nasycony wartościami. Istnie-
i plotki. Dla czytelnika niby-rzeczywistość nieuporządkowanej, sprzecznej, nie- ją w nim konkretne zagrożenia budzące
i rzeczywistość prawdziwa wydają się nie zrozumiałej rzeczywistości wypro- grozę w czytelnikach, a dobro i sprawie-
do odróżnienia. Dziennikarz-bajkopisarz wadzać uporządkowany system wiar dliwość muszą się im przeciwstawiać. Ta
może nadawać jej dowolną wagę, a za i prawd, konstrukcja jest niekiedy na tyle unaocz-
jego rozumowaniem podąża odbiorca. • dawać czytelnikowi możliwość utoż- niona i udramatyzowana, że dla niezaan-
Bez trudu jest w stanie przypisać bohate- samienia się z bohaterem lub pod- gażowanego emocjonalnie obserwatora
rom intencje i motywacje. Odtwarza układ miotem opowieści, wydaje się wręcz teatralna czy komiczna.
sił budowany przez jaskrawe kontrasty i • mówić o tajemnicy życia, przemija- Niestety większość czytelników pozba-
nazywa elementy „świata przedstawio- nia, świata, człowieka, wiona jest tego dystansu i tę dokładnie
nego”. Przychodzi mu to tym łatwiej, że • przezwyciężać jego egzystencjal- wizję kupuje wraz z gazetą.
historia Psa Bohatera czy Dzików Od- ną samotność, pokazywać, że żyje
krywców do złudzenia przypomina usły- wśród ludzi o podobnych rozterkach. Główne zasady rządzące tym światem
szane w dzieciństwie baśnie [3]. oparte są na psychologii społecznej i trój-
Wszystko to dostaje w pakiecie odbior- kącie dramatycznym Stephena Karpma-
Niniejszy tekst ma za zadanie wskazać ca nawet najbardziej banalnego artykułu na, który wyróżnia trzy obejmowane przez
cechy upodabniające artykuły pocho- przeczytanego w tabloidzie. To, czy arty- uczestników danej sytuacji role – ofiary,
dzące z tabloidów do baśni, a także źró- kuł dotyczy karambola na autostradzie, oprawcy i obrońcy. Techniki stosowane
dło takiego podobieństwa. Ma on na celu czy dramatu działkowców atakowanych przez tabloidy manipulują rzeczywisto-
zwrócenie uwagi na znaczenie baśniowej przez stado warchlaków nie ma większe- ścią, wtłaczając w odpowiednie miejsca
konstrukcji świata dla odbioru tekstu i jej go znaczenia. Oba teksty z baśnią będą bohaterów artykułu. Baśniową księżnicz-
wpływu na odczucia i zachowanie od- łączyć cechy gatunkowe zapożyczone kę zamkniętą w wieży czy dziewczynkę
biorcy. i przetworzone na potrzeby retoryki ta- z zapałkami zastąpi czytelnik lub jego
bloidowej. Wśród nich należy wymienić: przedstawiciel opisywany przez dzien-
Źródło baśniowej kreacji świata w charakterystyczny język, kreację świata nikarza. Po drugiej stronie barykady za-
tabloidach przedstawionego, bohaterów, żywość ak- miast niegodziwego króla i złej czarowni-
cji, osiągany przez kontrastowe zestawie- cy stoją politycy, urzędasy, zwyrodnialcy.
Jacek Wasilewski wskazuje na źródło re- nia dydaktyzm, powtarzalność motywów, Obrońcą, mężnym rycerzem na białym
toryki tabloidowej w wiejskich gatunkach występowanie alegorycznych masek, cu- koniu, przeważnie będzie sama gazeta,
oralnych. Głównym z nich jest jego zda- downość, dążenie do morału i równowagi demaskująca, apelująca i interweniują-
niem pieśń wędrownego dziada, który za opartej na sprawiedliwości społecznej. ca, pochodząca od „ludu” i „ludowi” bli-
miskę strawy przekazywał ludziom roz- ska. Opisywana rzeczywistość opiera się
rywkowe wieści ze świata. „Miał ich za- Świat przedstawiony przecież także na jaskrawym podziale
ciekawić, zadziwować, przerazić strasz- MY–ONI, biegnącym „po liniach bogaci –
nym wypadkiem, odmalować go słowami Pierwszym analizowanym elementem biedni oraz wyzyskująca władza – zwykły
tak, jakby przy tym byli. Ale też – jeśli będzie świat przedstawiony. Zdaniem człowiek w opresji”[8]. Tabloid wyraźnie
miałby dostać ową miskę strawy – mu- Wojciecha Kajtocha w każdym tekście umieszcza się w grupie „naszej” – wal-
siał dać im odczuć, że są w porządku. Że mamy do czynienia z tekstowym ob- czy o nasze prawa, nasze emerytury, nie
ich orbis interior jest dobry i bezpieczny, razem rzeczywistości. Wskazuje on na pozwoli nas okradać. Wspólny wróg i po-
a orbis exterior zły i zdradliwy”[4]. Wśród „panujący w danym tekście (zespole tek- czucie bycia pokrzywdzonym jednoczą
wymienianych przez autora gatunków stów) pogląd na temat istnienia i funk- czytelników, którzy tym większym zaufa-
oprócz plotki sąsiedzkiej, kazań, opo- cjonowania poszczególnych składników niem darzą swoje pismo.
wieści z karczmy czy druków odpusto- świata, ich związków oraz wzajemnych
wych, są także legenda i bajka ludowa. Te proporcji, a więc na takie rozumienie or- Wydarzenia
ostatnie dzieli na „bajki komiczne, opo- ganizacji świata, panujących w nim hie-
wieści satyryczne, bajki o głupim potwo- rarchii i wartości, które jest preferowane W takiej rzeczywistości umieszczane są
rze, bajki o głupich sąsiadach, o parach przez nadawcę danego tekstu i akcep- wydarzenia, w przypadku tabloidów prze-
małżeńskich, o złodziejach i oszustach, towane przez użytkowników tegoż tek- kazywane wiadomości. Według badań
o łgarzach, o bystrzakach, o głupcach, stu”[6] Szkielet tego porządku zarysowa- J. Galtunga i M. Holomboe Ruge - „The
o duchownych i służbie kościelnej”[5]. ny jest według autora przez słownictwo, Structure of Foregin News”, aby stać się
Warto byłoby do tego zbioru dodać bajki w tym częstotliwość użycia konkretnych wiadomością wydarzenie musi spełnić
magiczne, a więc baśnie, a także najstar- słowoform – te użyte przynajmniej dwu- dwanaście kryteriów: krótkotrwałość, in-
sze z form bajki ludowej – bajki zwierzę- krotnie wyznaczają konwencjonalny ob- tensywność, jednoznaczność, ważność,
ce. Są to gatunki prozy ludowej, jedne z raz świata, a o wadze jego elementów zgodność (z oczekiwaniami odbiorców),
podstawowych gatunków literatury dy- decyduje liczba aktów ich denotacji. Na zaskoczenie, ciągłość (dzięki której wy-
daktycznej, dawniej przekazywane ust- podstawie jego badań nad częstotliwo- darzenie może być przedmiotem dalszej
nie. Zdaniem Grzegorza Leszczyńskiego ścią występowania poszczególnych wy- relacji), odniesienie do elit/narodów eli-
baśnie usłyszane w dzieciństwie są pra- i razów w nagłówkach opisał on świat, w tarnych, komplementarność (powiązanie
pre-tekstem doświadczeń czytelniczych. którym (w ogromnym uproszczeniu[7]) z innymi wydarzeniami czy osobami), ne-

27
nr 1 (14)/2017

gatywizm. Jak widać, nieliczne materiały Cudowność ra-maski, który będzie blisko czytelnika,
zamieszczone w tabloidzie można za- wyda mu się znajomy. Dlatego nie czyta-
kwalifikować do faktów medialnych, nie Baśń według słownika terminów literac- my o emerytach, ale o panu Andrzeju ze
spełniają one między innymi kryterium kich jest „niewielkich rozmiarów utwo- Szczecina (72 l.).
ważności publicznej, nie dotyczą więk- rem o treści fantastycznej, nasyconej
szości obywateli. Dlatego gazeta kreuje cudownością związaną z wierzeniami Kolejną typową dla baśni grupą boha-
fakty medialne, uatrakcyjnia wydarzenia magicznymi, ukazującym dzieje ludzkich terów są zwierzęta o ludzkich cechach i
dramatyzując je.[9] Przykładem może bohaterów swobodnie przekraczających psychice. Zwierzęta komunikują się czę-
być historia pani Krystyny z Gdańska, granice między światem poddanym mo- sto jak ludzie, mają ludzkie motywacje, in-
bohaterki artykułu „Zabójcza pisanka. tywacjom realistycznym a sferą działania tencje i umysły. W czarno-białym świecie
Zaatakowało ją stare jajo”[10], w którym sił nadnaturalnych”[11]. Wydawałoby się, opowiadają się po złej lub dobrej stronie.
głównym newsem jest wybuch nieświe- że w gazecie codziennej na takie ele- Robią to także bardzo często zwierzęcy
żej pisanki. Samo wydarzenie nie doty- menty zwyczajnie nie ma miejsca. Złu- bohaterowie tabloidów. I tak w artykule
czy nikogo poza rodziną bohaterki, ale, dzeń pozbawiają nas już same nagłówki, p.t. „Koszmar działkowców z Mokoto-
jak się okazuje, może zacząć. W tekście przykładowo „Sprzęt grozy. Termokoc wa. Dziki niszczą nasze ogrody”[16] dziki
przeczytamy, że „Specjaliści są zgod- chciał mnie zabić”[12] albo „Salceson „pustoszą”, „zdemolowały”, „zaatakowały
ni, że stare jaja mogą być groźne.(...) A chciał mnie zabić”[13]. We wspomnia- niemal w centrum”, „stopniowo zaczęły
wszystko przez to, że w długo przecho- nych materiałach termokoc o mały włos pozwalać sobie na więcej” i „nie wiado-
wywanych jajkach gromadzi się siarko- nie „upiekł” bohaterki, w związku z czym mo, skąd przychodzą”. Opis zachowań
wodór – przyznaje Jerzy Karpiński (51 l.), dostaje od niej miano „diabelskiego wy- zwierząt przypomina charakterystykę
gdański lekarz wojewódzki”. Wobec tego nalazku”, z kolei salceson chciał „zma- przypisywaną istotom ludzkim. Stado
wydarzenie jest już nie tylko krótkotrwałe, sakrować” pokrzywdzonego. Już same warchlaków stało się bohaterem nieobli-
intensywne, zaskakujące, czy negatywne. zdarzenia mogą wydawać się dość nie- czalnym, niebezpiecznym i intencjonal-
Staje się także ważne, komplementar- prawdopodobne – termokoc rażący prą- nie szkodzącym właścicielom ogródków.
ne i zgodne z oczekiwaniami odbiorców, dem czy wędlina z kawałkiem blachy w Bohaterowie zostali osadzeni w kontra-
którzy identyfikują kolejne zagrożenie środku nie należą do oczywistości. Nie stowych rolach. Po drugiej stronie bary-
w swoim niebezpiecznym świecie i są są to jednak wydarzenia domagające kady stoją starsi ludzie, „którzy mogą nie
wdzięczni gazecie za takie ostrzeżenie. się tak rozbudowanych i dramatycznych zdążyć uciec”. Po takim opisie jesteśmy
opisów. Zdaniem Wiesława Godzica [14] w stanie uwierzyć w ten koszmar. Szcze-
Rozwój akcji (2007:64) w tabloidach w dużej mierze gólnie, że od dziecka powtarzano nam za
chodzi o udziwnienie tego, co wydaje Brzechwą, że dzik jest dziki, dzik jest zły.
Bajki jako krótkie utwory literackie mają nam się normalne, bo dotyczy codzienne- Inaczej sprawy mają się na skraju lasu
charakterystyczną strukturę wpływającą go ludzkiego doświadczenia. Baśniowa pod Ostródą, gdzie stado odyńców „do-
na dynamikę akcji. Ich dłuższa odmiana cudowność znajduje swój odpowiednik konało archeologicznego odkrycia”. „Dzi-
– baśnie, także korzysta ze stałych ele- w tabloidowej sensacyjności i hiperboli- ki znalazły skarb”[17]. Podobny zabieg
mentów narracji, które sprawiają, że hi- zacji. Występują tu także liczne odwoła- zastosowano wobec wspomnianego już
storia jest atrakcyjna, wprowadza czytel- nia do sił nadnaturalnych, przykładowo termokoca, który opisywany jest jak ba-
nika w różne stany emocjonalne i skłania wspomniany już „diabelski wynalazek”. śniowy magiczny przedmiot. Osoba nim
do uważnego śledzenia wydarzeń. Można Aurze cudowności sprzyja obecność obdarowana nawet nie spodziewa się, jak
przedstawić ten układ za pomocą krzywej zanimizowanych i upersonifikowanych ogromna i okrutna moc drzemie w tym
dramatycznej, na którą składają się pro- bohaterów – zwierząt i przedmiotów o urządzeniu. „To miał być idealny prezent
log, ekspozycja, rozwój akcji i punkt kul- cechach ludzkich, a także odpowiednie na mroźne wieczory. Elektryczny koc, za-
minacyjny, do którego napięcie wzrasta, zabiegi językowe. miast otulić Lidię Berger (45 l.) z Pozna-
następnie katastrofa i rozwiązanie akcji nia przyjemnym ciepłem, o mały włos jej
wygaszające napięcie. W baśni o Czer- Bohaterowie nie upiekł!”[18].
wonym Kapturku poznajemy dziewczyn-
kę, słuchamy o jej spokojnej drodze przez „Bajka jest swego rodzaju przypowieścią Język
las, jesteśmy zaciekawieni i zaniepoko- na temat ludzkich sytuacji, charakterów i
jeni spotykanymi przez nią postaciami, z postaw.” Nie są one „zindywidualizowa- We wszystkich analizowanych do tej pory
wypiekami na twarzy śledzimy sytuację ne, to znaczy nie grają roli jako fakty jed- elementach bardzo istotnym narzędziem
w domku babci, przez chwilę jesteśmy nostkowe i niepowtarzalne, przeciwnie, kreacji, czy nawet manipulacji rzeczy-
przerażeni rozwojem wydarzeń, ale na ważne są jako uogólnienie ludzkich do- wistością jest język. Nadaje on światu
koniec dobro zwycięża i wszyscy poza świadczeń, jako wykładnik sytuacji spo- kształt, ramy, nakreśla istniejące w two-
wilkiem żyją długo i szczęśliwie. Podob- łeczno-psychologicznych powtarzalnych rzonym świecie elementy, wartości, opi-
nie towarzyszymy pani Krystynie, wiemy i powszechnych”[15]. Stąd także bierze sywany przez Kajtocha tekstowy obraz
ile ma lat, poznajemy jej samopoczucie i się w bajkach brak indywidualizacji bo- rzeczywistości. Podobnie, jak w baśniach,
kondycję operowanego stawu biodrowe- haterów, którzy mimo, że mają imię, służy do plastycznych opisów i daje czy-
go. Dostajemy szczegółowe wyobrażenie wiek, czasem zawód, mają być złożeniem telnikom wrażenia słuchowe, zapacho-
wystroju jej salonu. Obserwujemy, jak pewnych typowych cech, postaw, wła- we – zbliża ich do bohatera. Przykładem
spokojnie czyta książkę i z niepokojem ściwości. Bohater jest przede wszystkim może być opis kolejnego nieszczęśliwego
czekamy na zapowiedziane w tytule wy- sknerusem, jest chytry lub mężny, a cała wypadku – eksplozji napoju gazowanego,
darzenie. Następuje eksplozja, po jej dra- reszta „danych osobowych” sprawia tyl- który „chciał zabić” bohaterkę tekstu. „–
matycznym opisie dowiadujemy się, że ko, że historia jest łatwiej przyswajana Wtedy nagle usłyszałam dziwne syczenie
„wszystkiemu winne jest jajo”. Na koniec przez słuchacza i pozwala mu się w nią a potem wybuch. Poczułam potworny ból
akcja się uspokaja, wiemy już, co na to le- angażować czy też z kimś utożsamiać. na ręce, a potem na twarzy – opowiada
karz i sąsiedzi. Krótkie wydarzenie staje Podobnie jest w przypadku tabloidów, pani Janina. (…) Na ręce pani Janiny w
się całym opowiadaniem, okraszonym li- które do opisu danego zjawiska, tenden- jednej chwili wyrósł wielki krwiak, nowe
terackimi opisami i dialogami. cji, zdarzenia potrzebują takiego bohate- okulary pękły i spadły na ziemię, z nosa

28
Magazyn Medioznawcy. Istota komunikacji

pociekła krew.”[19] Zastosowane w tym które z nich są warte naśladowania, żywo bloidowy do jego baśniowej wizji, a także
fragmencie słownictwo odpowiada rów- piętnując pozostałe. Potępiają zbrodnia- stwierdzić, że nie są one bez znaczenia
nież za dramaturgię, buduje napięcie, wy- rzy, zwyrodnialców, urzędasów. Przeciw- dla odbiorcy. Klarowna wizja czarno –
znacza kolejność wydarzeń. Częste jest stawiają im wartości takie, jak rodzina, białego świata, wyolbrzymienia, jaskrawe
wplatanie w artykuł elementów wręcz li- macierzyństwo, sąsiedzka wspólnota, kontrasty wprowadzają niekiedy grozę,
terackich, tak, jak w historii bohaterskiego patriotyzm, oddanie, skłonność do po- ale wbrew pozorom także poczucie bez-
psa Tofika, w której „Krystyna Górecka i święceń. Częstym zestawieniem jest pieczeństwa. Definiują role społeczne,
jej trójka dzieci także udały się na spo- ubogi „zwykły obywatel” i ceniący luksus określają źródła zagrożenia, upodabnia-
czynek”[20], zamiast zwyczajnie pójść polityk lub bezlitosny urzędas dbają- ją otoczenie do świata znanego z dzie-
spać. Efektem tego zabiegu jest beletry- cy wyłącznie o własny interes. Kontrast cięcych opowieści, jednoczą wokół uni-
zacja tekstu i tym większe upodobnienie wzmacnia wpleciona w tekst wypowiedź wersalnych problemów. Dają odpocząć
go do baśni czy przypowieści. Bohatero- „zwykłego obywatela”, która sprawia, że świadomości, której udział nie jest wy-
wie często „cudem uchodzą z życiem”, a jest bliższy czytelnikom i bardziej realny. magany do przyswojenia tak instynktow-
przez ich głowy „przemykają” rozmaite Pogłębia ona także różnice między nim a nych schematów opartych na instynk-
myśli. Tabloidy nie stronią także od opi- opisywanym wrogiem/oprawcą. townie rozumianym porządku. Uśpiona
sów naturalistycznych i makabrycznych. świadomość odbiorcy i świadome kształ-
Z kolei użycie języka naukowego czy też Happy end towanie tekstu przez nadawcę sprzyjają
pseudonaukowego, chociażby w wypo- perswazji i manipulacji.
wiedzi eksperta, budzi zaufanie i uwia- Przy zastosowaniu baśniowej stylistyki
rygodnia stawiane tezy, jak w przypadku do arsenału dziennikarza dołącza jeszcze Przypisy
opisywanego już wybuchu feralnej pisan- determinizm – dążenie do osiągnięcia
ki. idealnej równowagi, którą utożsamiamy [1] Kurdupski M., „Dziennik Gazeta Praw-
ze szczęśliwym zakończeniem. W baśni na” z największym wzrostem czytelnictwa.
Zastosowanie konkretnej leksyki na- „niezależnie od mającej miejsce perype- „Przegląd Sportowy” wyprzedził „Super
cechowanej emocjonalnie wpływa na tii (…) fabuła zawsze zdąża do określo- Express” w 16-59, portal Wirtualnemedia.
nastawienie czytelnika do opisywanej nego zakończenia, którego czytelnik bez pl, [dostęp: 19.07.2016].
sprawy, która jest obrzydliwą zbrodnią, trudu może się domyślić na długo przed
straszną pomyłką lub ogromną radością. końcem lektury utworu”[23]. Spodziewa- [2] „Fakt Gazeta Codzienna” – średnia
Autorzy tekstów chętnie korzystają z epi- ny finał oparty jest przeważnie na spra- sprzedaż 272748 egz. drukowanych (nie
tetów wartościujących, frazeologizmów, wiedliwości społecznej w bardzo ludzkim wliczając prenumerat), „Super Express”
słów nacechowanych przeważnie nega- ujęciu. Zły i bogaty traci, dobry i biedny 135426 egz.; Kurdupski M., „Dziennik
tywnie, kontrastów (szczególnie w zesta- zyskuje. Oprawca zostaje ukarany, a ofia- Gazeta Prawna” z największym spadkiem
wieniu MY – ONI oraz ciemiężyciel – ofia- ra żyje długo i szczęśliwie. Działkowcy sprzedaży kioskowej, tylko „Gazeta Polska
ra), wyolbrzymień, zdrobnień (szczególnie z Mokotowa zostają uratowani przed Codziennie” na plusie, portal Wirtualne-
w stosunku do bezbronnych ofiar), ironii. stadem warchlaków. Ich wybawcą jest media.pl, [dostęp: 09.07.2016].
Dobór słownictwa nadaje bohaterom ce- nieustraszony policjant o wielkim sercu.
chy i intencje, daje im konkretne motywa- Bywa jednak, że w bajce nie ma „happy [3] Wiesław Godzic, Znani z tego, że są
cje, wartościuje ich. Personifikuje zwie- endu”. Mężny przedstawiciel odpowied- znani. Celebryci w kulturze tabloidów,
rzęta i ożywia przedmioty, tak, jak to było nich służb nie przychodzi z odsieczą. Warszawa 2007.
w przypadku dzików. Znaczenie miało Działkowcy „dzwonili już do straży miej-
nie tylko nadanie cech ludzkich, ale także skiej, łowczych, ale nic to nie dało”[24]. [4] Wasilewski J., Posłom frykasy,
zastosowanie słownictwa zarezerwowa- Wówczas czytelnik zostaje z brakiem dzieciom ochłapy. Tworzenie podziałów
nego dla opisów walki, wojny, zagrożenia równowagi, co wprowadza go w dyskom- społecznych w mediach, [w:] Retoryka
o nieznanym pochodzeniu lub obecnego fort, rodzi niezgodę i bunt. Instynktownie mediów, retoryka w mediach, pod red. M.
w literackich opisach wypraw odkrywców oczekuje rozwiązania znanego z dzie- Marcjanik, Warszawa 2012.
(w tekście drugim). W ten sposób zwie- cięcych opowieści. Baśniowy schemat
rzęta raz zostały groźnymi najeźdźca- niedoprowadzony do końca zestawio- [5] Wasilewski J., Posłom frykasy...
mi, innym razem – archeologami. Warto ny zostaje z brutalną rzeczywistością.
wspomnieć, że w obu przypadkach bo- W dodatku „jak dojdzie do nieszczęścia, [6] Kajtoch W., Językowe obrazy świata i
haterowie wykonywali tę samą czynność to pewnie dopiero wtedy ktoś się tym człowieka w prasie młodzieżowej i alterna-
charakterystyczną dla swojego gatunku, zainteresuje”[25]. Baśniowy rycerz nie tywnej, t. 1, Kraków 2008.
mianowicie – ryli w ziemi. przybywa z pomocą do spalonego przez
smoka królestwa.Trójkąt dramatyczny [7] Szczegółowe wyniki badań znaleźć
Dydaktyzm Karpmana domaga się dopełnienia. Su- można w tekście Kajtoch W., W świecie
geruje to także niejednokrotnie sama tabloidowych nagłówków. Ich retoryka
Bajka należy do najstarszych gatunków gazeta. Wobec braku wybawcy powstałą oraz tworzony przez nie obraz rzeczywi-
literatury dydaktycznej, realizuje funkcję lukę wypełnia czasem niezaspokojony stości, „Oblicza Komunikacji” 2011, nr 4.
wychowawczą, prezentując dwie skon- „zwykły obywatel”. Pisze pełne oburze- Tutaj przytaczam jedynie ich uproszczo-
trastowane ze sobą postawy (aprobowa- nia listy do redakcji i organizuje pikiety ny wycinek.
ną i negowaną przez twórcę) i ich skut- przed budynkiem Lasów Miejskich. A to
ki[21]. „Zasadniczym celem bajki jest wszystko po to, by wszyscy żyli długo i [8] Wasilewski J., Posłom frykasy...
pouczyć o szkodliwości czy pożyteczno- szczęśliwie.
ści pewnych zachowań, przekazać jakąś w [9] Ożóg K., Człowiek – język – świat
zasadę etyczną lub wskazówkę postępo- Podsumowanie według współczesnych tabloidów (zarys
wania”[22]. Podobne wnioski wypływają problematyki), „Oblicza Komunikacji”
z artykułów przeczytanych w tabloidach. Podsumowując, na podstawie przed- 2011, nr 4.
Tam również opisywane postawy tworzą stawionych porównań można znaleźć
wyraźny kontrast. Autorzy zaznaczają, liczne elementy upodabniające świat ta- [10] Fenrych M., Zabójcza pisanka. Zaata-

29
nr 1 (14)/2017

kowało ją stare jajo, Fakt24.PL, [dostęp: nik, Warszawa 2012. chciał mnie zabić, Fakt24.PL, [dostęp:
1.08.2016]. 8.01.2009].
Kajtoch W., Językowe obrazy świata i
[11] Słownik terminów literackich, pod red. człowieka w prasie młodzieżowej i alterna- Średnicki B., Salceson chciał mnie zabić,
J. Sławiński, Wrocław 1988, str. 52. tywnej, t. 1, Kraków 2008. Fakt24.PL, [dostęp:13.10.2009].

[12] Noske T., Sprzęt grozy. Termokoc Mateja M., „Świat przedstawiony” zamiast Fenrych M., Zabójcza pisanka. Zaatako-
chciał mnie zabić, Fakt24.PL, [dostęp: obrazu rzeczywistości? Kreacyjny poten- wało ją stare jajo, Fakt24.PL, [dostęp:
8.01.2009]. cjał mediów brukowych, „Oblicza Komu- 1.08.2016].
nikacji” 2011, nr 4.
[13] Średnicki B., Salceson chciał mnie
zabić, Fakt24.PL, [dostęp:13.10.2009]. Wojdyła M., Wybrane wyznaczniki stylu
tabloidów (na podstawie pierwszych stron
[14] Ożóg K., Człowiek – język – świat... gazet), „Oblicza Komunikacji” 2011, nr 4.

[15] Głowiński M., Okopień-Sławińska Kajtoch W., W świecie tabloidowych
A., Sławiński J., Zarys teorii literatury, nagłówków. Ich retoryka oraz tworzony
Warszawa 1986, str. 433. przez nie obraz rzeczywistości, „Oblicza
Komunikacji” 2011, nr 4.
[16] MIC, Koszmar działkowców z
Mokotowa. Dziki niszczą nasze ogrody, Ożóg K., Człowiek – język – świat według
„Fakt Gazeta Codzienna” 2016, [dostęp: współczesnych tabloidów (zarys proble-
15.07.2016]. matyki), „Oblicza Komunikacji” 2011, nr 4.

[17] TON, Wielkie odkrycie w lesie pod Skowera M.G., Baśń i baśniowość w kul-
Ostródą. Dziki znalazły skarb, „Fakt turze popularnej początku XXI w. Moda –
Gazeta Codzienna” 2016, [dostęp: trend – postmodernizm, Warszawa 2013.
14.05.2016].
Leszczyński G., Magiczna biblioteka,
[18] Noske T., Sprzęt grozy. Termokoc Zbójeckie księgi młodego wieku, Warsza-
chciał mnie zabić, Fakt24.PL, [dostęp: wa, 2007
8.01.2009].
Czernow A. M., Kiedy baśniowość
[19] Kalus K., Cola chciała mnie zabić!, jest wrogiem fantasy..., [w:] Kulturowe
Fakt24.PL, [dostęp: 20.01.2011]. konteksty baśni, T. 2: W poszukiwaniu
straconego królestwa, pod red. Grzegorz
[20] Górny J., Pies bohater. Uratował Leszczyński, Poznań 2006.
rodzinę od śmierci!, Fakt24.PL, [dostęp:
11.03.2016]. Słownik terminów literackich, pod red. J.
Sławiński, Wrocław 1988
[21] Głowiński M., Okopień-Sławińska
A., Sławiński J., Zarys..., Warszawa 1986, Głowiński M., Okopień-Sławińska A., Sła-
str. 435. wiński J., Zarys teorii literatury, Warszawa
1986
[22] Głowiński M., Okopień-Sławińska
A., Sławiński J., Zarys..., Warszawa 1986, Kurdupski M., „Dziennik Gazeta Prawna”
str. 52. z największym wzrostem czytelnictwa.
„Przegląd Sportowy” wyprzedził „Super
[23] Czernow A. M., Kiedy baśniowość Express” w 16-59, portal Wirtualnemedia.
jest wrogiem fantasy..., [w:] Kulturowe pl, [dostęp: 19.07.2016].
konteksty baśni, T. 2: W poszukiwaniu
straconego królestwa, pod red. Grzegorz Kurdupski M., „Dziennik Gazeta Prawna” z
Leszczyński, Poznań 2006. największym spadkiem sprzedaży kiosko-
wej, tylko „Gazeta Polska Codziennie” na
[24] MIC, Koszmar działkowców z plusie, portal Wirtualnemedia.pl, [dostęp:
Mokotowa. Dziki niszczą nasze ogrody, 09.07.2016].
„Fakt Gazeta Codzienna” 2016, [dostęp:
15.07.2016]. MIC, Koszmar działkowców z Mokotowa.
Dziki niszczą nasze ogrody, „Fakt Gazeta
[25] MIC, Koszmar działkowców z Moko- Codzienna” 2016, [dostęp: 15.07.2016].
towa. Dziki niszczą...
TON, Wielkie odkrycie w lesie pod
Bibliografia Ostródą. Dziki znalazły skarb, „Fakt
Gazeta Codzienna” 2016, [dostęp:
Wasilewski J., Posłom frykasy, dzieciom 14.05.2016].
ochłapy. Tworzenie podziałów społecz-
nych w mediach, [w:] Retoryka mediów,
retoryka w mediach, pod red. M. Marcja- Noske T., Sprzęt grozy. Termokoc

30

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful