BIULETYN INSTYTUTU ZACHODNIEGO

Grupa Wyszehradzka
przed szczytem
Unii Europejskiej w Rzymie
Radosław Grodzki

Nadzwyczajny szczyt premierów Grupy Wyszehradzkiej, który od-
był się w Warszawie 2 marca 2017 r., przypadł na czas polskiej
prezydencji w Grupie (1 lipca 2016 r. - 30 czerwca 2017 r.).
W spotkaniu wzięli udział: premierzy Czech (Bohuslav Sobotka),
Polski (Beata Szydło), Słowacji (Robert Fico) i Węgier (Viktor
Orbán). Staje się już tradycją, że V4 w ten właśnie sposób przy-
Redakcja:
Radosław Grodzki gotowuje się do ważnych szczytów Unii Europejskiej. Efektem
Jacek Kubera przeprowadzonych negocjacji było Wspólne Oświadczenie Premie-
(redaktor naczelny) rów Państw Grupy V4: „Silna Europa – Unia Działania i Zaufania.
Piotr Kubiak Wkład do Deklaracji Rzymskiej 2017”. Jest ono prezentacją sta-
Krzysztof Malinowski nowiska państw regionu w toczącej się dyskusji o konieczności
Korekta: reformowania Unii Europejskiej. Premier B. Szydło po zakończeniu
Hanna Różanek spotkania podsumowała ten dokument słowami: „(…) nie mniej
i więcej Europy, ale lepsza Europa – to plan Grupy Wyszehradz-
kiej dla UE (…)”. Oprócz prezentacji wizji przyszłości Unii Euro-
Nr 295/2017 pejskiej, głównymi zagadnieniami poruszanymi podczas spotkania
04.03.17 w Warszawie były: zróżnicowanie jakości produktów spożywczych
na rynkach krajów członkowskich UE oraz wybory przewodniczą-
ISSN 2450-5080
cego Rady Europejskiej.

Warszawskie spotkanie V4 poprzedziło szczyt Rady Euro-
pejskiej (RE) w Brukseli, który odbędzie się 9-10 marca 2017 r.
i ma m.in. wyłonić przewodniczącego RE na kadencję rozpoczy-
Biuletyny dostępne
także dzięki: nającą się 1 czerwca 2017 r., oraz zaplanowany na 25 marca
NEWSLETTER IZ 2017 r. w stolicy Włoch jubileuszowy szczyt RE z okazji 60.
FACEBOOK
SCRIBD rocznicy podpisania Traktatów Rzymskich.
LINKEDIN
TWITTER Podczas pierwszego ze szczytów przewidziano wybór
przewodniczącego RE na okres od 1 czerwca 2017 r. do 30 listo-
pada 2019 r. Głównym kandydatem na to stanowisko pozostaje
piastujący je od 1 grudnia 2014 r. Donald Tusk. W sytuacji gdy

1z4
obecny przewodniczący związany jest politycznie z opozycyjną Platformą Obywatel-
ską, rząd Prawa i Sprawiedliwości sprzeciwia się tej kandydaturze. Podczas szczytu
w Warszawie premier B. Szydło próbowała pozyskać dla swojego stanowiska głosy
innych przywódców państw Grupy Wyszehradzkiej. Jednak to się nie udało i podczas
konferencji prasowej, po spotkaniu szefów rządów wyszehradzkiej czwórki, czeski
premier B. Sobotka oświadczył, iż „państwa Grupy Wyszehradzkiej nie osiągnęły
wspólnego stanowiska w sprawie kandydatury D. Tuska na drugą kadencję przewodni-
czącego Rady Europejskiej”. Wiele wskazuje na to, że Polsce będzie trudno zabloko-
wać ten wybór. Pomimo to już 4 marca 2017 r. Warszawa zaproponowała innego kandy-
data: Jacka Saryusz-Wolskiego i podjęła próby uzyskania dla niego szerszego poparcia.
Nowym wątkiem w rozmowach w ramach V4 był zainicjowany przez Słowację
problem jakości żywności. Chodzi o żywność produkowaną i dystrybuowaną na tere-
nie Europy Środkowo-Wschodniej. Dotyczy to zwłaszcza praktyk koncernów między-
narodowych, które sprowadzają do tej części Europy, bądź tu produkują, produkty
gorszej jakości niż na zachodzie Europy. Chociaż te dyskryminacyjne praktyki dotyczą
szerokiego spektrum produktów, to uczestnicy szczytu skupili się zwłaszcza na pro-
duktach spożywczych. W związku ze stosowaniem podwójnych standardów jakości
żywności sprzedawanej na terenie Unii Europejskiej i nierównym traktowaniem poszcze-
gólnych rynków, V4 podjęła decyzję o powołaniu zespołu roboczego, który zajmie się
tym problemem. Jednocześnie zapowiedziano wystąpienie z apelem do Komisji Euro-
pejskiej o przestrzeganie rezolucji Parlamentu Europejskiego, która została przyjęta
w tej sprawie na wniosek Czech. Państwa V4 zapowiedziały podjęcie i poparcie dla
działań zmierzających do eliminowania nieuczciwych praktyk rynkowych i ochrony
interesów konsumentów. Ponadto V. Orbán zaapelował o stworzenie przez Komisję
Europejską gwarancji prawnych dla egzekwowania zasady przestrzegania jednakowej
jakości produktów żywnościowych w całej UE.
W trakcie szczytu w Warszawie najważniejszym tematem rozmów była jednak
kwestia przyszłości Unii Europejskiej oraz pozostające na agendzie marcowych szczy-
tów RE w 2017 r. problemy związane z gospodarką (zatrudnienie, wzrost i konkuren-
cyjność), bezpieczeństwem (bezpieczeństwo zewnętrzne i obronność) oraz kryzysem
migracyjnym (weryfikacja stanu realizacji decyzji podjętych 3 lutego 2017 r. na Malcie
w sprawie szlaku środkowośródziemnomorskiego). Szefowie państw i rządów UE, którzy
spotkają się 25 marca 2017 r. w Rzymie, przyjmą okolicznościową deklarację. Będzie
to zwieńczenie politycznej refleksji nad rozwojem Unii Europejskiej, zainicjowanej
w następstwie Brexitu, podczas nieformalnego szczytu RE w Bratysławie 16 września
2016 r. Przywódcy uzgodnili wówczas plan wyznaczający kierunek działań UE. Spotkali
się ponownie w tej sprawie 3 lutego 2017 r. na Malcie, a cały ten proces podsumowa-
ny zostanie w Rzymie. W tym czasie zadaniem formalnych szczytów RE (październik
i grudzień 2016 r. oraz marzec 2017 r.) była i pozostaje realizacja ustaleń bratysław-
skich. Dotyczy to zwłaszcza: usprawnienia relacji pomiędzy państwami członkowskimi
i instytucjami UE (wyraźny podział kompetencji); zapewnienie pełnej kontroli granic
zewnętrznych UE; prowadzenie długofalowej polityki migracyjnej i zastosowanie zasady
odpowiedzialności i solidarności; podjęcie działań wspierających państwa członkow-
skie w zapewnianiu bezpieczeństwa wewnętrznego i w walce z terroryzmem; wzmoc-
nienie unijnej współpracy w zakresie bezpieczeństwa zewnętrznego i obrony.

2z4
Postawa państw Grupy Wyszehradzkiej w kwestii reform Unii Europejskiej ewolu-
owała i krystalizowała się podczas kolejnych wspólnych spotkań. Jeszcze podczas
Forum Ekonomicznego w Krynicy 6-8 września 2016 r. lider Prawa i Sprawiedliwości
Jarosław Kaczyński i V. Orbán w trakcie wspólnego panelu dyskusyjnego zapropono-
wali koncepcję „kontrrewolucji kulturalnej”. Projekt ten zakładał ograniczenie kom-
petencji unijnych instytucji i uzyskanie większej suwerennej władzy przez państwa
narodowe w wyniku zmian traktatowych. Z czasem postulat zmiany unijnego traktatu
zszedł na dalszy plan i wobec braku poparcia ze strony Czech i Słowacji stracił
na znaczeniu. Niezmienne pozostały inne oczekiwania. Jeszcze podczas bratysław-
skiego szczytu RE państwa wyszehradzkie we wspólnym oświadczeniu m.in. przestrzegały
przed forsowaniem pogłębienia integracji europejskiej oraz postulowały poprawę
relacji pomiędzy instytucjami europejskimi, a państwami członkowskimi oraz wzmoc-
nienie roli parlamentów narodowych. Zgodne pozostały także w kwestii ochrony granic
zewnętrznych Unii Europejskiej i kryzysu migracyjnego.
Podczas szczytu V4 w Warszawie we wspólnej deklaracji przywódcy wyszehradz-
cy jeszcze raz podkreślili konieczność reformy Unii Europejskiej w obliczu negatyw-
nych zmian w samej UE, a także jej otoczeniu zewnętrznym. Podkreślając także, iż klu-
czowe jest zachowanie jedności Unii, sprzeciwili się tym samym koncepcjom Europy
różnych prędkości i wszelkim formom protekcjonizmu. Dla Grupy Wyszehradzkiej
konieczne reformy bezwarunkowo muszą uwzględniać równość interesów wszystkich
27 państw członkowskich. Zwłaszcza dotyczy to ewentualnych zmian w strefie euro.
V4 kładzie nacisk na wdrażanie nowych rozwiązań w sferze bezpieczeństwa wewnętrzne-
go, ochrony granic i bezpieczeństwa zewnętrznego, ale pod warunkiem zachowania
ich spójności z działaniami NATO. W sprawie wzmocnienia państw narodowych w pro-
cesie decyzyjnym UE, polska premier B. Szydło poinformowała: „zgodziliśmy się, że
należy wzmocnić demokratyczną i narodową kontrolę nad procesami legislacyjnymi
i politycznymi w UE. Oznacza to wyraźne wzmocnienie państw narodowych w proce-
sie decyzyjnym Unii Europejskiej”.
*
- Szczyt w Warszawie był czwartym spotkaniem odbywającym się w Polsce na szczeblu
premierów, w ramach polskiej prezydencji w Grupie Wyszehradzkiej, i skutkował
uzgodnieniem stanowiska V4 przed spotkaniem szefów państw i rządów UE 25 marca br.
w Rzymie, w 60. rocznicę podpisania Traktatów Rzymskich.
- Grupa Wyszehradzka stanowi trzon współpracy w regionie środkowoeuropejskim, a tym
samym znaczącą regionalną grupę nacisku w ramach UE. Pomimo rozbieżności w klu-
czowych dla jej interesów sprawach, jest ona w stanie wspólnie formułować swoje
postulaty i stanowiska oraz przedstawiać je na forum Unii Europejskiej.
- Państwa V4 liczą na to, że na szczycie w Rzymie w trakcie dyskusji o przyszłości UE
nie zdobędzie przewagi scenariusz zakładający rozwijanie ściślejszej współpracy państw
strefy euro i jej politycznej konsolidacji, a Niemcy nie zrezygnują z poszukiwania kom-
promisowego stanowiska, satysfakcjonującego zarówno zwolenników, jak i przeciwni-
ków koncepcji Europy wielu prędkości.
- Kolejne wspólne deklaracje stają się ważnym głosem w dyskusji o przyszłości Unii Euro-
pejskiej. Widoczna przy tym jest ewolucja: od początkowego promowania i zabezpie-

3z4
czania interesów cząstkowych, do przedstawiania postulatów wpisujących się w dys-
kusję o problemach ogólnoeuropejskich, nakierowanej na zachowanie spójności, jed-
ności, podmiotowości państw, a nie instytucji i całkowitego równouprawnienia.

Tezy zawarte w tekście wyrażają jedynie opinie autora.

Radosław Grodzki – dr, politolog, autor prac z zakresu międzynarodowych stosunków poli-
tycznych i bezpieczeństwa wewnętrznego, adiunkt w Instytucie Zachodnim.

Instytut Zachodni tel. +48 61 852 76 91, fax. +48 61 852 49 05
im. Zygmunta Wojciechowskiego email: izpozpl@iz.poznan.pl
ul. Mostowa 27A, 61-854 Poznań www.iz.poznan.pl
4z4

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful