You are on page 1of 72

Stanisaw

Wyspiaski
Wesele
Spis treci
Sprawdzian ze znajomoci lektury: 6. Portret artysty w Weselu s. 40
Czy znasz Wesele Stanisawa 7. Teatr mj widz ogromny s. 46
Wyspiaskiego?
1. Sprawdzian A s. 2 Czytanie ze zrozumieniem

2. Sprawdzian B s. 4 Kto jest kim w Weselu? s. 53

3. Klucz do sprawdzianu A i B s. 6 Propozycje odpowiedzi s. 57

Scenariusze lekcji z wykorzystaniem metod Projekt edukacyjny


aktywizujcych
1. Od anegdoty do wiata s. 7 Wyspiaski - artysta totalny s. 58

przeczarowanego Notatki z lektury s. 59

2. Kto to powiedzia? Wesele s. 14


w cytatach Test podsumowujcy:
3. Co si w duszy komu gra? Sprawd, ile wiesz
s. 21
Wesele symboliczne 1. Test A s. 61
4. Chocholi taniec narodowych s. 28 2. Test B s. 65
mitw 3. Klucz do testu A i B
s. 69
5. Polska szopa, czyli obraz s. 34
spoecze stwa Bibliografia s. 72

Wszystkie cytaty z Wesela wedug wydania w opracowaniu Jana


Nowakowskiego w serii Biblioteki Narodowej, Wrocaw 1984.

Materiay przygotoway
Iwona Kulpa-Szustak
Joanna Wojtulewicz

Wesele.indd 1 12/16/13 12:19 PM I


I

2 Sprawdzian A

Czy znasz Wesele imi i nazwisko

Stanisawa
Wyspiaskiego?
data klasa

20 min

Dramat Wyspiaskiego rozpoczyna si

A. prologiem. 1 P-
B. epilogiem.

C. posowiem.

D. didaskaliami.

B Opisane przez poet wesele odbyo si w

A. Krakowie.
1 P-
B. Bronowicach.

C. Lipcach.

D. Zakopanem.

m Wska osob wystpujc w Weselu, ktra nie naley do rodowiska wiejskiego.

Marysia 1 P-

Zosia Ksidz Gospodyni

Odpowiedz na pytania dotyczce zjawy, ktra ukazaa si Dziennikarzowi podczas wesela. 3 P-

a) Kto to by?

b) Co symbolizowaa zjawa?

c) Jak brzmi tytu obrazu, na ktrym zostaa przedstawiona? Kto jest autorem tego dziea?

m Kto pierwszy spostrzeg Chochoa przybywajcego na uczt weseln? 1 p-

Wesele.indd 2 12/16/13 12:19 PM I


I

Sprawdzian A 3

Pocz w pary wymienione postacie. 1 P-


Marysia Hetman

Dziad Widmo

Pan Mody Upir

D Podaj autorw zacytowanych wypowiedzi.


3 P-
Niechaje ony w alkierzu, nieche tacuje Wesele.
Side, panie Wodzimierzu, mam Asastwu nowin wiele:
Pomwimy o Przymierzu.

A ...............................................................................................................

Chc poetycznoci dla was i chc j rozdmucha;


zaprocie tu na Wesele wszystkie dziwy, kwiaty, krzewy,
pioruny, brzczenia, piewy...

B ...............................................................................................................
A, jak myl, ze panowie
duza by juz mogli mie,
ino oni nie chcom chcie!

C ...............................................................................................................

Wymie zadania, ktre daje Gospodarzowi Wernyhora.

1 P-

W ostatnich scenach dramatu gocie weselni wypatruj 1 P-

A. Jaka.

B. Wernyhory.

C. Gospodarza.

D. Czepca.

B3 Zaznacz, ktre stwierdzenia s prawdziwe, a ktre - faszywe.


2 P-

Lp. Stwierdzenie Prawda Fasz

1- Czepcowi objawia si w drugim akcie dramatu Wernyhora.

2- Jasiek gubi powierzony mu zoty rg.

3- Caa akcja Wesela rozgrywa si w jednym miejscu.

4- Finaow scen utworu jest wsplny taniec poloneza.

Wesele.indd 3 12/16/13 12:19 PM


I

4 Sprawdzian B

Czy znasz Wesele imi i nazwisko

Stanisawa
Wyspiaskiego?
data klasa

20 min

Dramat Wyspiaskiego rozpoczyna si

A. posowiem. 1 P-
B. didaskaliami.

C. prologiem.

D. epilogiem.

Opisane przez poet wesele odbyo si w

A. Lipcach.
1 P-
B. Zakopanem.

C. Krakowie.

D. Bronowicach.

m Wska osob wystpujc w Weselu, ktra nie naley do rodowiska miejskiego.

Pan Mody 1 P-

Radczyni Zosia Ksidz

Odpowiedz na pytania dotyczce zjawy, ktra ukazaa si Panu Modemu podczas wesela. 3 P-

a) Kto to by?

b) Co symbolizowaa zjawa?

c) Jak brzmi tytu obrazu, na ktrym zostaa przedstawiona? Kto jest autorem tego dziea?

m Kto zaprosi Chochoa i pozostae osoby dramatu na wesele? 1 p-

Wesele.indd 4 12/16/13 12:19 PM I


I

Sprawdzian B 5

Pocz w pary wymienione postacie. 1 P-


Dziad Staczyk

Poeta Upir

Dziennikarz Rycerz

D Podaj autorw zacytowanych wypowiedzi.


S i tacy, co mn gardz, 3 P-
em jest ze wsi, bom jest z chopa.
Patrz koso - zbd prdko,
a tu mi na sercu lentko.
Sami swoi, polska szopa, i
ja z chopa, i wy z chopa.

A...............................................................................................................................................
A bo chop i ma co z Piasta, co z tych
krlw Piastw - wiele!
- Ju lat dziesi pord siedz,
ssiadujemy o miedz.

B...............................................................................................................................................
nio mi sie, e siedze w karecie, i
pytam sie, bo mnie wiez przez lasy,
przez jakiesi murowane miasta -
agdziez mnie, biesy, wieziecie? a oni
mwi: do Polski

C...............................................................................................................................................

Odpowiedz, co si stao ze zot podkow, ktr zgubi ko Wernyhory.

1 P-

W ostatniej scenie dramatu do taca przygrywa 1 P-


A. zesp muzykantw weselnych.

B. Chocho.

C. Czepiec.

D. Jasiek.

B3 Zaznacz, ktre stwierdzenia s prawdziwe, a ktre - faszywe.


2 P-

Lp. Stwierdzenie Prawda Fasz

1- Bronowice to wie pooona pod Lwowem.

2- Marysi w drugim akcie dramatu objawia si Widmo.

3- Jedn z postaci w Weselu jest sam Wyspiaski.

4- Rachela jest crk karczmarza.

Wesele.indd 5 12/16/13 12:19 PM


I

6 Klucz do sprawdzianu

Klucz do sprawdzianu

Nr Odpowied dla grupy A Odpowied dla grupy B Punktacja


zadania

1. D. B. 1 P.

2. B. D. 1 P.

3. Zosia Ksidz 1 P.

4. a) Staczyk a) Hetman 3 P. (P 1 P.

b) bazen na dworze Jagiellonw, syn b) pierwowzr postaci, Ksawery Branicki, za kad


z mdroci, ostrego dowcipu i odwagi by jednym z inicjatorw konfederacji waciw
odpowied)
w wyraaniu krytycznych opinii; symbol targowickiej, ktra staa si symbolem zdrady
patriotyzmu, troski o dobro kraju c) Jan Matejko narodowej c) Jan Matejko Rejtan
Staczyk
5. crka Gospodarza Isia Pan Mody i Panna Moda 1 P.

6. 1 P.
Marysia - Widmo Dziad - Upir Pan Mody - Dziad - Upir Poeta - Rycerz Dziennikarz - Staczyk
Hetman

7. A. Wernyhora A. Ksidz 3 P.

B. Rachela B. Gospodarz (P 1 P.
C. Czepiec C. Panna Moda
za kad
waciw
odpowied)
8. 1 P.
rozesa wici przed witem (zwoa pospolite Zot podkow znalaz Staszek i przekaza
ruszenie), zgromadzi lud przed kocioem, Gospodarzowi. Ten z kolei da j swojej onie, ktra
oczekiwa na posaca z Krakowa wiozcego schowaa cenny przedmiot do skrzyni.
rozkaz

9. B. B. 1 P.

10. 1. F 1. F 2 P.

2. P 2. P (1 p. za trzy
3. P 3. F waciwie
4. F 4. P
zaznaczone
stwier
dzenia)
suma punktw 15

Wesele.indd 6 12/16/13 12:19 PM I


I

Scenariusz lekcji 7
Scenariusz z
wykorzystaniem
gwiazdy pyta 45 min

Od anegdoty do wiata
przeczarowanego
Cele lekcji 3. Uczestnicy zaj przypominaj cechy bani. Jeden z uczniw
ucze potrafi: wymieni tytuy tekstw kultury powstaych zapisuje na tablicy wszystkie pojawiajce si odpowiedzi.
na kanwie autentycznych wydarze i postaci; przedstawi Nastpnie uczniowie weryfikuj wymienione elementy,
motywy, jakimi kieruj si twrcy wykorzystujcy realne porwnujc je z definicj bani zamieszczon w sowniku
wydarzenia w sztuce; poda cechy charakterystyczne bani terminw literackich (niewielkich rozmiarw utwr o
i wskaza je w dramacie Wyspiaskiego; zinterpretowa treci fantastycznej, nasyconej cudownoci zwizan z
fragmenty dramatu modopolskiego ze wzgldu na obecno wierzeniami magicznymi, ukazujcy dzieje ludzkich
w nich odniesie do magii; okreli, w jakim celu bohaterw swobodnie przekraczajcych granice midzy
Wyspiaski zastosowa w dramacie konwencj baniow; wiatem poddanym motywacjom realistycznym a sfer
wyjani tez Franciszka Ziejki o przeczarowywaniu dziaa si nadnaturalnych. Ba utrwalia w sobie
wiata w Weselu; wypowiedzie si na temat stereotypw zasadnicze elementy ludowego wiatopogldu: wiar w
nieustajc ingerencj mocy pozaziemskich,
Metody nauczania antropomorficzn wizj przyrody, niepisane normy
moralne, ideay wizi spoecznych i sprawiedliwych
aktywizujca - gwiazda pyta; praca w grupach
zachowa. Istnieje bogaty repertuar motyww i wtkw
baniowych, ktre powracaj w tekstach reprezentujcych
H rodki dydaktyczne
kultury bardzo od siebie odlege zarwno w czasie, jak i
Wesele Stanisawa Wyspiaskiego, tekst, karta pracy,
przestrzeni). Nauczyciel informuje, e zagadnienia
sownik terminw literackich
omawiane w trakcie lekcji bd si koncentroway wok
baniowoci i magii Wesela.
Przebieg lekcji Faza
wprowadzajca Faza realizacyjna
1. Nauczyciel prosi uczniw o wymienienie tekstw kultury 1. Uczniowie cz si w zespoy i przystpuj do wypeniania
powstaych na kanwie autentycznych wydarze i postaci. tabeli w karcie pracy (zad. 1.). Interpretuj podane
Uczniowie przytaczaj przykady takich dzie i fragmenty utworu, szukajc w nich odniesie do magii.
zastanawiaj si, dlaczego i w jakim celu twrcy wczaj Przedstawiciele grup prezentuj efekty pracy zespoowej,
fragmenty otaczajcej ich rzeczywistoci do swoich utworw tak aby uczniowie mogli porwna swoje odpowiedzi.
(np. poniewa ycie stanowi naturaln inspiracj i bank 2. W dalszej kolejnoci uczniowie wsplnie wymieniaj
charakterw, nadaj w ten sposb rozgos napisanym wspomniane w definicji sownikowej motywy i wtki
przez siebie dzieom, upamitniaj wybrane zdarzenia, baniowe, a nastpnie zastanawiaj si, ktre z nich mona
gloryfikuj lub omieszaj swoich bohaterw). odnale w modopolskim dramacie (np. baniowe postacie
2. Prowadzcy przedstawia informacje na temat sztuki i przedmioty: zjawy - Widmo, Upir, Rycerz, Hetman,
Wyspiaskiego. Na przykad: Wesele wystawiono po raz Wernyhora, Staczyk, oywiony Chocho, zota podkowa,
pierwszy na deskach krakowskiego Teatru Miejskiego 16 zoty rg). Modzie wsplnie formuuje wniosek (np. Do
marca 1901 r. Publiczno bez trudu rozpoznaa poetyki czarw Wyspiaski siga wielokrotnie i na rne
sportretowane w spektaklu osoby. Jedni byli oburzeni, inni sposoby - jest ona obecna w wypowiedziach i dziaaniach po-
docenili walory artystyczne dramatu. Wyspiaski, ktry by staci realistycznych oraz za spraw przedmiotw i postaci
gociem na weselu swojego przyjaciela Lucjana Rydla, baniowych. Czar spaja zatem ca konstrukcj dramatu,
przez ca zabaw rejestrowa gwar rozmw i haaliw, sprawia, e utwr staje si symboliczny i nabiera rangi
ywioow muzyk wiejskich grajkw. Utwr literacki ma dramatu narodowego). W celu utrwalenia wiadomoci
kilka warstw - jest to napisany w konwencji szopki dramat uczniowie wykonuj zadanie 2. w karcie pracy.
realistyczny, osadzony w bardzo konkretnej rzeczywistoci 3. Nauczyciel stawia pytanie, w jakim celu poeta zastosowa
wspczesnej autorowi, oraz dramat symboliczny, w ktrym w dramacie baniow konwencj. Uczniowie powinni
znalazy wyraz najistotniejsze przemylenia dostrzec, e fantastyka pozwolia Wyspiaskiemu
Wyspiaskiego na temat charakteru narodu polskiego oraz wprowadzi do utworu plan symboliczny i nada zawartym
jego przeszych i przyszych losw. w dziele koncepcjom walor uniwersalny i ponadczasowy.

Wesele.indd 7 12/16/13 12:19 PM


I

8 Scenariusz lekcji

Faza
podsumowujca Praca domowa
Na zakoczenie lekcji uczniowie czytaj frag-
Zbierz informacje na temat stereotypw utrwalo- ment artykuu Franciszka Ziejki, ktry anali- nych w polskim
spoeczestwie, ktre zostay opi- zuje kolejne etapy przeczarowywania wiata sane w rnych tekstach kultury. Wykorzystaj rw- dokonujcego si w
i uzupenij gwiazd py- nie wasn wiedz i obserwacje wiata. Wnioski

ta zamieszczon w karcie pracy (zad. 3.). zapisz w formie notatki.

Tekst

Przypomnienie okolicznoci powstania dwch synnych tragedii galicyjskich Wyspiaskiego [Sdziw i Kltwy - przyp. red.]
wskazuje nie tylko na rzucajce si w oczy podobiestwo z okolicznociami powstania Wesela. Trzeba nadto pamita, e wszystkie
te utwory powstay w tym samym czasie: midzy latem 1899 roku a pocztkiem 1901. Wszystkie odwoyway si do faktw i ludzi
rzeczywistych, w kadym jednak wypadku poeta traktowa owe fakty i ludzi jako zaczyn do stworzenia wasnej wizji poetyckiej,
wizji, ktr rzdzi nie taka czy inna plotka, ale jego wola: wola poety, stwrcy nowych, nieznanych wiatw, wola czowieka
umiejcego codzienn rzeczywisto przeczarowa w poezj.
W przypadku Wesela proces owego przeczarowywania rzeczywistoci w poezj odbywa si na rnych paszczyznach. Poeta
wiadomie, od pierwszych scen utworu stara si wprowadzi nas w wiat bani, do krainy zaczarowanej. Sowo czar (wystpujce
obocznie ze sowem czary) zdaje si w tym wypadku swoistym szyfrem majcym zaprowadzi w gb struktury dramatu. Najpierw
sowo to, co oczywiste, traktowane jest jeszcze przede wszystkim jako prba opisu otaczajcej rzeczywistoci przez wybranych
bohaterw. [...] W dalszych partiach dramatu poeta zaczyna ju jednak wiadomie korzysta z poetyki czaru jako elementu
kompozycyjnego.
[...] bronowicka chaupa staa si czarodziejsk scen dla ludzi z zewntrz: dla przybyszy z miasta, a take dla crki miejscowego
karczmarza, ktrej - jak si dowiadujemy od jej ojca, a take od niej samej
- znacznie bliej do miastowych ni do chopw. To z tego grona wychodzi pod koniec I aktu dramatu pomys zabawy w czary.
Wszak to Rachela z Poet postanawiaj zaprosi do weselnej izby Chochoa i innych goci z zawiatw. Pomys ich realizuj
Pastwo Modzi, a waciwie Pan Mody, Panna Moda bowiem jedynie wspiera maonka w dziaaniu. Co znamienne, wszyscy
czworo wygaszaj w bardziej czy mniej zmienionej formie star ludow formu magicznego zamwienia. Oczywicie, mona
przyj, e adne z nich, nawet Poeta, nie przypuszczao, aby stojcy za oknem, okryty som krzew ry... przyszed na wesele!
Tymczasem, ku zaskoczeniu czytelnikw utworu, yczeniu Pastwa Modych staje si zado: czar zadziaa i Chocho rzeczywicie
przychodzi na pocztku aktu II do izby weselnej. Za nim przychodzi take gromada duchw. Akt II dowodzi niezbicie, e czar dziaa,
e Wyspiaskiemu udao si odej od wiata bronowicko-krakowskiej plotki w wiat poezji. Co znamienne, odtd bohaterowie z
planu realnego utworu coraz czciej dziaaj tak, jakby byli pod dziaaniem czarw. [...]
Dla podkrelenia wagi tak wyranie sygnalizowanej czarodziejsko-baniowej wizji wiata w Weselu Wyspiaski postanowi w
akcie II wprowadzi typowe dla poetyki bani rekwizyty. Oywienie pauby-chochoa na pocztku II aktu byo niewtpliwie jego
wasnym wkadem w tworzenie tej wanie poetyki w Weselu. Pisarz odwouje si jednak rwnie do rekwizytw baniowych
utrwalonych w tradycji ludowej i literackiej. Oto bowiem w pewnej chwili Staszek przynosi zot podkow, ktr zgubi ko
Wernyhory. Gospodyni, wiadoma wartoci, a take symbolicznego znaczenia znaleziska (Sccie w rku; / tego z rki si nie zbywa,
/ w tajemnicy si ukrywa, / wiatom si nie pokazuje - a. II, sc. 29), natychmiast decyduje o ukryciu go w skrzyni! Tak nakazywaa
jej wielowiekowa tradycja, przekazywana z pokolenia na pokolenie. Jeszcze wiksze znaczenie posiada inny rekwizyt: zoty rg. Z
woli poety wrcza go Gospodarzowi Wernyhora jako talizman, ktry ma obudzi Ducha w narodzie: Na jego rycerny gos / spotni
si Duch, / podejmie Los (a. II, sc. 24). [...] Do motywu czaru odwoa si pisarz take w kocowej partii utworu. Najpierw w tekcie
pobocznym, poprzedzajcym scen zasuchania, pisze: niebieskie to wiato wypenia jakby Czarem izb i gra kolorami na
ludziach pochylonych w p-nie, p-zachwycie (a. III, sc. 35). Potem z poetyki czaru korzysta w ostatniej scenie utworu, w ktrej
Chocho staje si nieoczekiwanie reyserem kierujcym poczynaniami Jaka. Somiana pauba tym razem bezporednio odwouje
si do ludowych praktyk czarnoksiskich. [... ]
Przywoane sceny, rekwizyty, a take wypowiedzi bohaterw Wesela pozwalaj stwierdzi jedno: poecie od samego pocztku
zaleao na stworzeniu w dramacie nastroju poetycznoci [...]. Dla przeprowadzenia tego zabiegu upoetycznienia wydarze i ludzi
posuy si zasygnalizowan wyej metod odrealniania czy te przeczarowywania rzeczywistoci. Dziki temu jedni
bohaterowie postrzegaj bronowick chaup jako domek z czarodziejskiej bani (Rachela), inni za - jako scen, na ktrej rzdz
prawa poezji (Poeta, Pan Mody). S i tacy, jak choby Gospodyni, Gospodarz, Staszek czy Jasiek, ktrzy, nie umiejc (albo nie
starajc si) wyjani w racjonalny sposb biegu wydarze, tumacz wszystko dziaaniem czarw.
Franciszek Ziejka, Wesele w krgu mitw polskich, Krakw 1997, s. 40-45.

Wesele.indd 8 12/16/13 12:19 PM


I

Scenariusz lekcji 9

Propozycje odpowiedzi do karty pracy

1.
Cytat Interpretacja

akt I, sc. 18
Jedna mnie tu zwioda chmurka, jedna mga, opary Rachela w poetycki sposb tumaczy si przed Panem Modym i
nocy; ta chaupa rozwiecona, z daleka, jak arka w swoim ojcem z przyjcia na wesele. Chopsk chaup porwnuje
powodzi, boto naokoo, potopy, hukaj pijane obrazowo do odzi dryfujcej po listopadowym bocie,
chopy; ta chaupa rozwiecona, grajca muzyk w bezpiecznej przystani w nieprzyjaznym, ponurym otoczeniu.
noc ciemn, wydaa mi si arcyprzyjemn, jako arka, Musiaa tu zadziaa prawdziwa magia, ktra zwykle uaktywnia
na ksztat czarw odzi, i przyszam tate si wanie pod oson nocy.
pozwoli...?

akt I, sc. 22
wiaty czarw - czar za wiatem! - jestem wtedy Pan Mody odpowiada Radczyni, ktra go straszy yciem
wszystkich bratem i wszystko jest moim swatem w maeskim. Wedug kobiety lub oznacza kres szczcia, Pana
tym weselu, w tej radoci Modego za przepenia euforia. wieo upieczony maonek
wygasza dugi monolog o tym, jak wesele przenioso go w wiat
marze (ycie byo zbyt zawie, / mio snami uciec z ycia, / sen, muzyka,
granie, bajka), zaczarowao i wywoao w nim entuzjastyczny stan
mioci ze wszystkimi i do wszystkich.

akt I, sc. 25
A bo lo nich to rzecz nowa, co jest lo nos rzecz Ojciec Panny Modej jest wiadomy, e wiejskie wesele - tak jak
star, inszom sie ta rzondzom wiar, przypatrujom cay folklor - fascynuje ludzi z miasta, przybyych z tego powodu
si jak czarom. tumnie na imprez. Zabawa - szalona, porywajca, upojna - jest
dla miastowych tak egzotyczna, e moe si wydawa elementem
magii.

akt I, sc. 38
Cha, cha, cha! Poeta, po rozmowie z Rachel, ktra pierwsza zwrcia uwag na
Skoro pnoc zacznie bi, do nas tu na izb przyd. Chochoa i go upoetyzowaa, namawia pastwa modych, aby
zaprosili paub do domu. Niewinna zabawa w czary bdzie
miaa swoje konsekwencje.

akt II, sc.10


Pieko ywe, Poeta po rozmowie z duchem Rycerza przechodzi przemian.
w tej chacie, w zakltym dworze: Pieko gorze! Odrzuca swoj dotychczasow twrczo i postanawia si zaj
powanymi tematami narodowymi. Pragnie tworzy dziea o
wielkich czynach i takiche bohaterach. Wraenie po spotkaniu z
tajemnicz moc, ktra tak silnie wpyna na bohatera, kae mu
sdzi, e rozmawia z wysannikiem samych piekie.

akt II, sc. 24


Czyli mar Wy widmow, czyli Wa jest upir Gospodarz pod wraeniem rozmowy z Wernyhor, ktry
grobw, czy ty prchno, czy ty czarem, e ze opowiada mu o nadejciu dugo wyczekiwanej wojny
sowem przyszed starem, e na mnie uy narodowowyzwoleczej, zastanawia si, czy moe zaufa
sposobw i co we mnie tajemnic, ty mwisz jak lirnikowi. Dziwi si, jak to moliwe, e starcowi udao si na
rzecz prawdziw; jako ywo, jako ywo - ! niego wpyn. Podejrzewa udzia czarw w tym, e legendarny
wieszcz tak umiejtnie podszed Gospodarza. Wernyhora
przychodzi ze sowem starem, w kocu jest przecie poet i
jasnowidzem, w jego proroctwa wierzyo wiele wybitnych
umysw XIX i XX w.

Wesele.indd 9 12/16/13 12:19 PM


I

10 Scenariusz lekcji

Gwatu, rety!
Gospodarz po wizycie Wernyhory zachowuje si tak dziwnie, e
Ledwo stoisz, jeste chory.
ona podejrzewa u niego chorob albo dziaanie czarw, mocy
[..]
nieczystych.
Cary, zmory,
Jaka sia?!
[... ]
Chowaj Boe czego zego.
akt II, sc. 25

Czar! Gospodarz odpowiada na pytanie Jaka, skd si wzia zota


Owi se o szyj sznur i dzier mocno cigiem rg. podkowa, e jest ona efektem dziaania czarw.
Bacuj u rozstajnych drg, by ci jaki czart nie zmg. Za element magii uwaa pojawienie si Wernyhory i ca spraw
Nie chylaj si nigdzie po nic, ino le. z mobilizowaniem ludzi do powstania. Dlatego wysyajc
akt II, sc. 26 chopaka z misj, ostrzega go przed zakusami zych mocy i jego
wasnymi pokusami, ktre mog przeszkodzi mu w wykonaniu
zadania.

Ory, kosy, szable, goda, pany, chopy, chopy, pany: cay wiat zaczarowany, Gospodarz w patriotyczno-pijackim uniesieniu prbuje wyjani
wszystko bya maska poda: chopy, pany, pany, chopy, szable, goda, herby, onie, e dotychczasowy wiat podziaw na panw i poddanych,
kosy, a na gowie wstaj wosy, wszystko bya poda maska farbiona - jak do wiat, w ktrym najwaniejsz rol odgrywao pochodzenie,
obrazka: cay wiat zaczarowany. wanie si koczy. Zmiany przyniesie oglnonarodowy zryw,
akt II, sc. 29 zwiastowany przez Wernyhor. Dotychczasowe atrybuty
godnoci szlacheckich i ycia chopskiego nazywa mask, gr
pozorw; s one symbolem zafaszowania stosunkw
midzyludzkich. By to czar rzucony na polski nard.

Od sadu, od pola, we wietle szafiru, co idzie jak una bkitna - gosy si cisn W didaskaliach autor opisuje wygld chaupy nad ranem, gdy
przedrannych ptasich wiergota; niebieskie to wiato wypenia jakby Czarem Jasiek wraca z nieudanej misji, bez zotego rogu, i zastaje goci
izb i gra kolorami na ludziach pochylonych w pnie, pzachwycie. weselnych pogronych w hipnotycznym transie. Niebieskie
akt III, sc. 35 wiato powoduje, e przestrze sprawia wraenie
zdematerializowanej, odrealnionej, zaczarowanej, z innego
wiata. Zachowania postaci wiadcz o tym, e znajduj si one
pod wpywem czarw, stay si marionetkami.

Lew nog wycig w zad, zakrel butem wielki krg; rce im poza tak: niech Chocho staje si reyserem, ktry rozpisuje scenariusz dla
si po dwch chyc w bok; odmw pacierz, ale wspak. wszystkich postaci biorcych udzia w dramacie. Daje
Ja muzyk zaczn sam, tgo gram, tgo gram: bd taczy cay rok. wskazwki Jakowi, jak ma uruchomi optany chocholi
akt III, sc. 37 taniec. Dziaania te przypominaj ludowe praktyki magiczne i
gusa.

2. sposoby zaczarowywania wiata: wypowiedzi i dziaania postaci realistycznych; wprowadzenie postaci baniowych;
czarodziejskie rekwizyty
3. W jaki sposb poeta przeczarowa wiat? Wprowadzi rekwizyty i postacie baniowe. W dziaaniu
postaci realistycznych widoczny jest wpyw czarw. Bohaterowie wspominaj o dziaaniu czarw.
W jakim celu wiat zosta przeczarowany? Aby nada utworowi wymiar symboliczny i zawrze w nim swoj koncepcj losw
narodu polskiego.
Co z wynika z przeczarowywania wiata? Wesele jest dramatem ponadczasowym.
Gdzie w dramacie obecne s czary? W wiecie przedstawionym i dialogach Wesela.
Jak metod posuy si autor w upoetycznianiu rzeczywistoci? Wyspiaski posuy si metod odrealniania.
Ktre paszczyzny rzeczywistoci ulegy przeczarowaniu? Sowo, przestrze, postacie, wiato.

Wesele.indd 10 12/16/13 12:19 PM


I

Karta pracy 11

Wesele magiczne
Zinterpretuj cytaty. Zwr uwag na obecno czarw - wzmiankowan bezporednio lub sugerowan.

Cytat Interpretacja

Jedna mnie tu zwioda chmurka, jedna mga, opary


nocy; ta chaupa rozwiecona, z daleka, jak arka w
powodzi, boto naokoo, potopy, hukaj pijane chopy;
ta chaupa rozwiecona, grajca muzyk w noc
ciemn, wydaa mi si arcyprzyjemn, jako arka, na
ksztat czarw odzi, i przyszam tate pozwoli...?
akt I, sc. 18

wiaty czarw - czar za wiatem! - jestem wtedy


wszystkich bratem i wszystko jest moim swatem w
tym weselu, w tej radoci
akt I, sc. 22

A bo lo nich to rzecz nowa, co jest lo nos rzecz star,


inszom sie ta rzondzom wiar, przypatrujom si jak
czarom.
akt I, sc. 25

Cha, cha, cha!


Skoro pnoc zacznie bi, do nas tu na izb przyd.
akt I, sc. 38

Wesele.indd 11 12/16/13 12:19 PM I


I

12 Karta pracy

Pieko ywe,
w tej chacie, w zakltym dworze:
Pieko gorze!
akt II, sc.10

Czyli mar Wy widmow, czyli Wa jest upir


grobw, czy ty prchno, czy ty czarem, e ze sowem
przyszed starem, e na mnie uy sposobw i co we
mnie tajemnic, ty mwisz jak rzecz prawdziw; jako
ywo, jako ywo - !
akt II, sc. 24

Gwatu, rety!
Ledwo stoisz, jeste chory.
[---]
Cary, zmory,
Jaka sia?!
[---]
Chowaj Boe czego zego.
akt II, sc. 25

Czar!
Owi se o szyj sznur i dzier mocno cigiem rg.
Bacuj u rozstajnych drg, by ci jaki czart nie zmg.
Nie chylaj si nigdzie po nic, ino le.
akt II, sc. 26

Ory, kosy, szable, goda, pany, chopy, chopy, pany: cay


wiat zaczarowany, wszystko bya maska poda: chopy,
pany, pany, chopy, szable, goda, herby, kosy, a na
gowie wstaj wosy, wszystko bya poda maska farbiona
- jak do obrazka: cay wiat zaczarowany.
akt II, sc. 29

Wesele.indd 12 12/16/13 12:19 PM I


I

Karta pracy 13

Od sadu, od pola, we wietle szafiru, co idzie jak una


bkitna - glosy si cisn przedrannych ptasich
wiergota; niebieskie to wiato wypenia jakby Czarem
izb i gra kolorami na ludziach pochylonych w pnie,
pzachwycie.
akt III, sc. 35

Lew nog wycig w zad, zakrel butem wielki krg;


rce im poza tak: niech si po dwch chyc w bok;
odmw pacierz, ale wspak.
Ja muzyk zaczn sam, tgo gram, tgo gram: bd
taczy cay rok.
akt III, sc. 37

o Ktre elementy nadaj dramatowi Wyspiaskiego charakter baniowy?

m Uzupenij schemat.

Co wynika z przeczarowywania wiata?


W jaki sposb poeta przeczarowa wiat?

W jakim celu wiat zosta przeczarowany?

Jak metod posuy si autor w Ktre paszczyzny rzeczywistoci ulegy


upoetycznianiu rzeczywistoci? przeczarowaniu?

Wesele.indd 13 12/16/13 12:19 PM


lapidarny, czsto dosadny, jest peen aforystycznych sformuowa, ktre weszy do potocznego uytku i funkcjonuj
tak do dzi. Prosi uczniw, aby podali przykady tego rodzaju cytatw, oraz uzupenia ich wypowiedzi.

14 Scenariusz lekcji
Scenariusz z
wykorzystaniem
gry edukacyjnej 45 min

Kto to powiedzia? Wesele w cytatach


I2.Cele lekcji wyjania zasady gry edukacyjnej, ktra bdzie
Prowadzcy czenie cytowanej wypowiedzi. Jeli odpowied jest
stanowia zasadnicz
ucze potrafi: tre izaj
rozpozna - informujewane
zinterpretowa o punktacji
cytaty zi prawidowa, ucze odkada kart z cytatem na bok. W
czasie
Wesela;trwania wiczenia.
okreli Rozdaje imateriay.
nadawcw adresatw wybranych wypadku gdy uczestnik gry nie zna odpowiedzi albo podana
wypowiedzi odpowied jest niewystarczajca lub nieprawidowa, wwczas
Faza realizacyjna odkada kartk z powrotem na swoje miejsce. W ten sposb
IUczniowie
Metody cz
nauczania
si w picioosobowe grupy. Kada grupa
kolejny gracz, jeli zna odpowied na pytanie i pamita
miejsce, w ktrym leaa karta, ma szans zdoby punkt.
otrzymuje
aktywizujca
jeden- gra
komplet
edukacyjna
gry, czyli 57 ponumerowanych
Jeeli nikt z graczy nie zna prawidowej odpowiedzi, osoba
kartek z cytatami z Wesela, uoonych na stole tekstem w
zwana ekspertem, ktra na pocztku gry otrzymaa od
Id.
rodki dydaktyczne
Uczniowie losuj po kolei kartki i podaj nadawc,
nauczyciela list numerw z odpowiedziami, odczytuje j z
adresata
kartki oraz zna karta eksperta
z cytatami,
karty eksperckiej. Gra powinna trwa do wyczerpania
Przebieg lekcji wszystkich hase. Mona te przyj, e uczniowie graj tak
dugo, a wszyscy uczestnicy bd umieli rozpozna kady
Faza cytat. Na koniec uczniowie powinni otrzyma karty
wprowadzajca eksperckie z odpowiedziami.
1. Nauczyciel informuje uczniw, e wiersz Wesela
Faza podsumowujca
Nauczyciel pyta uczniw o ich opinie na temat Wesela - w jaki
sposb postrzegali utwr przed prac na lekcjach, a jak
odbieraj go obecnie. Uczniowie powtrnie rozpatruj cytaty z
Wesela, ktre przeszy do powszechnego uycia. Zastanawiaj
si, czy maj one charakter uniwersalny, czy te s cile
osadzone w realiach pocztku XX w.

Praca domowa
Wybierz jeden z cytatw z Wesela i uczy go punktem wyjcia
do rozwaa na wybrany temat. Odwoaj si do znajomoci
dramatu. Napisz wypowied zawierajc minimum 250 sw.

Karta eksperta

Nr Nadawca Odbiorca Znaczenie cytatu

1. Czepiec Dziennikarz
Chop pyta Dziennikarza, ktry powinien by najlepiej zorientowany w
kwestiach biecej polityki, o wydarzenia na wiecie. Burzy w ten sposb
stereotyp zaciankowoci polskiego ludu.

2. Dziennikarz Czepiec
Dziennikarz traktuje chopw jak ludzi niedojrzaych; chciaby sprowadzi
wie do parafii - wyidealizowanej arkadii, ktra nie sprawia adnych
problemw panom i atwo mona j kontrolowa. Oswaja w ten sposb
nieznany mu wiat i go rozbraja.

3. Dziennikarz Czepiec
Dziennikarz, inteligent, ktremu obca jest wie, chciaby j widzie jako
bezpieczn i niezagraajc innym arkadi.

4. Czepiec Dziennikarz
Czepiec dostrzega, e ludzie z miasta z jednej strony boj si buntu
chopskiego, z drugiej za gardz prostymi ludmi i miej si z nich.
Czepiec przypomina o takich ludowych bohaterach, jak Bartosz Gowacki.

Wesele.indd 14 12/16/13 12:19 PM I


I

Scenariusz lekcji 15

5. CzePiec Dziennikarz
Czepiec zarzuca panom brak woli walki na rzecz odzyskania niepodlegoci,
indolencj, parali woli.

6. Zosia Radczyni
Zosia i Haneczka, dziewczta z miasta, s zauroczone jurnymi wiejskimi
chopakami, rw si do taca.

7- Radczyni Zosia i Haneczka


Radczyni prbuje zniechci dziewczta z dobrych domw do zabawy z
parobkami. Ostrzega je, e takie imprezy czsto kocz si bijatyk.

8. Radczyni Klimina
Radczyni widzi wyranie, e inteligencja i lud stanowi dwie odrbne
grupy, yjce cakowicie osobno, bez szans na porozumienie.

9- Klimina Radczyni
Klimina mwi, e ju si w swoim yciu wybawia i teraz chciaaby innych
swata, eby rodziy si nowe pokolenia.

10- Klimina Radczyni


Chopka obnaa ignorancj kobiety z miasta, ktra nie ma podstawowej
wiedzy na temat uprawy roli.

11- Ksidz Pan Mody


Ksidz mwi o swoim chopskim pochodzeniu, ktre nie jest niczym
szczeglnym - waciwie wszyscy Polacy pochodz od chopw.

12- Poeta Maryna


Poeta przekomarza si z Maryn, prbuje j uwie. Marzy mu si miejska
panna, ktra byaby tak bezporednia i bezpruderyjna jak dziewczyna z ludu.

13- Maryna Poeta Maryna prowadzi salonowy flirt z Poet, inteligentnie ripostuje.

14- Pan Mody Panna Moda


Pan Mody daje wyraz swojego uwielbienia dla nowo polubionej maonki;
cieszy si, e bdzie odtd jego on.

15- Pan Mody Panna Moda


Pan Mody zachwyca si urod ony, porwnuje j do laleczek, ktre s
sprzedawane na rynku krakowskim; sowa te s wyrazem fascynacji poety
folklorem.

16- Panna Moda Pan Mody


Panna Moda odrzuca propozycj Pana Modego, aby zdja buty, ktre j
uwieraj. Wida tu brak zrozumienia midzy inteligentem a wiejsk
dziewczyn, dla ktrej forma jest wanym elementem ycia - wbrew
oczekiwaniom Pana Modego, ktry wyobraa sobie, e ycie na wsi musi
by wolne od konwenansw.

17- Pan Mody yd


Pan Mody wita karczmarza na swoim weselu troch tak, jakby by on
intruzem.

18- yd Pan Mody


Karczmarz w ironiczny sposb, uywajc paradoksu, okrela trudne relacje
polsko-ydowskie.

19- yd Pan Mody


yd robi aluzje do bratania si inteligentw z chopami; stwierdza, e to
tylko moda, co przelotnego.

20- yd Pan Mody


yd opowiada o swojej crce Racheli, ktra ma nietypowe zainteresowania
jak na dziecko karczmarza. Kocha poezj, ulega modopolskiej ludomanii,
jest wyksztacona. Jej ojciec sugeruje, e dla inteligenta takiego jak Pan
Mody byaby lepsz kandydatk na on ni chopka.

21- Rachela yd, Pan Mody


Rachela snuje poetyck wizj. Bronowicka chata jawi si w niej niczym arka,
w ktrej znaleli schronienie inteligenci i chopi, Polacy i ydzi, ywi ludzie i
zjawy.

Wesele.indd 15 12/16/13 12:19 PM I


I

16 Scenariusz lekcji

22. Pan Mody Radczyni


Entuzjastyczny okrzyk Pana Modego ogarnitego eufori. Pan Mody
deklaruje, e jeli w ogle jest sens si eni, to naley to robi z
rozmachem, na caego.

23. Poeta Gospodarz


Poeta zwierza si ze swoich marze o napisaniu wielkiego dziea
(mistycznej epopei narodowej?). By moe jego sowa s przeczuciem innej
rzeczywistoci, zapowiedzi przybycia fantastycznych postaci.

24. Poeta Gospodarz


Poeta pokazuje przepa, jaka istnieje midzy pragnieniami (wielkich
czynw) a prozaiczn rzeczywistoci, ktra otacza czowieka.

25. Gospodarz Poeta


Gospodarz wyraa swj podziw dla ludu, rodowd polskiego chopa
wywodzi od krlewskiego rodu Piastw.

26. Czepiec Poeta


Czepiec podkrela odmienno stanw, ktra jest powieleniem rnic
istniejcych pomidzy konkretnymi, indywidualnymi ludmi - odmienno
jako co normalnego, przeciw czemu nie naley si buntowa. Jednoczenie
zapewnia, e chopi s gotowi stan do walki i w tym sensie mona na nich
liczy.

27. Czepiec Poeta


Chop myli praktycznie, radzi Poecie polubienie prostej dziewczyny ze
wsi - bdzie miaa mae wymagania, a jednoczenie duo do zaofiarowania.

28. Dziad
Ojciec (Panny Dziad wraca pamici do czasw rabacji galicyjskiej. Podkrela zmiany,
Modej) ktre zaszy - inteligenci, potomkowie szlachty, bawi si dzi razem z
chopami na weselu, a jeszcze niedawno byli przez nich wyrzynani.

29. yd Dziad
yd zauwaa, e wsplna zabawa panw i chopw w gruncie rzeczy nie
wiadczy o prawdziwym porozumieniu, poniewa nie wymaga adnych
wyrzecze. Moe by chwilowym wydarzeniem, po ktrym sytuacja wrci
do normy, tzn. obie te grupy bd y obok siebie, ale osobno.

30. Gospodarz Pan Mody


Gospodarz przypomina o drugim, mrocznym obliczu polskiego chopstwa - o
rzezi galicyjskiej i ostrzega, e taki bunt moe si atwo powtrzy.

31. Pan Mody Gospodarz


Pan Mody dzieli si refleksj, jak krtka jest pami ludzka, jak szybko
szlachta zapomniaa o rzezi galicyjskiej, wymazaa straszne wydarzenia z
1846 r.

32. Kasper Jasiek Odkrywa, e panny z miasta lgn do wiejskich chopakw.

33. Jasiek (piewa)


Pawie pira symbolizuj ambicje chopskie - chopsk pazerno i
prno, podliwo byskotek, zewntrznych oznak luksusu,
wiadczcych o przynalenoci do wyszych warstw spoecznych. Jasiek
otwarcie mwi, e bdzie rabowa, aby je zdoby.

34. Rachela Poeta


Sowa ukazuj emocje i wraliwo Racheli. Dziewczyna jest pena pokory,
traktuje zaproszenie na wesele jak zaszczyt.

35. Poeta Panna Moda


Poeta namawia Pann Mod, aby zaprosia rne zjawy i umczone dusze
na wesele.

36. Pan Mody Chocho


Pan Mody, chcc podzieli si swoj radoci, zaprasza w artach
Chochoa na wesele.

Wesele.indd 16 12/16/13 12:19 PM I


37- Chocho Isia
Chocho zapowiada przybycie postaci, ktre bd odbiciem ycia
wewntrznego goci weselnych - wyrazem ich tsknot, pragnie, snw, ich
drugim ja.

38- Isia Chocho Isia prbuje wypdzi Chochoa z domu.

39- Marysia Widmo


Marysia odpycha swojego zmarego narzeczonego, malarza Ludwika de
Laveaux. Wyczuwa od niego odr mierci.

40- Staczyk Dziennikarz


Bazen mwi o pesymizmie stronnictwa konserwatystw krakowskich,
ktrych organem prasowym by Czas, o krytykowaniu przez nich wad
narodu polskiego i wskazywaniu w nich rde pniejszych klsk.

41- Dziennikarz Staczyk


Win si dziedziczy, grzechy przodkw przechodz na kolejne pokolenia.
Dzisiejsi Polacy ponosz moraln odpowiedzialno za czyny zdrajcw, ktrzy
przyoyli si do utraty niepodlegoci.

42- Staczyk Dziennikarz


Staczyk wrcza Dziennikarzowi lask bazesk - bohater miaby
przewodzi narodowi, lecz jako bazen, kto, kto kpi i krytykuje, miesza
na rodzimym poletku, jednak jest niezdolny do prawdziwego czynu.

43- Rycerz Poeta


Rycerz przywouje chwa polskiego ora, snuje krwawe wizje pl bitewnych,
przypomina wielkich wodzw polskiego narodu, autorw zwycistw polskiej
armii na polu walki.

44- Poeta Rycerz


Okazuje si, e potga dawnego rycerstwa rozsypaa si w proch, zostaa po
niej pustka, nico.

45- Poeta Pan Mody


Poeta pragnie tworzy dziea o charakterze narodowym, patriotyczne,
pisa o wietnej przeszoci Polski, dawa wzorce wspczesnym rodakom
do naladowania. Ma nadziej wskrzesi w ten sposb minion wielko
ojczyzny i jej bohaterw.

46- Hetman diaby


Dusz zdrajcy nkaj ze moce. Branicki demonstracyjnie odrzuca zoto, ktre
mia bra od Rosjan za zdrad ojczyzny - teraz, gdy czekaj go mki piekielne,
nie dba o pienidze.

47- Pan Mody Hetman


Pan Mody oskara Hetmana o zdrad. Podkrela, e przez takiego wodza
Polacy tkwi od lat w niewoli.

48- Upir Dziad


Upir Jakuba Szeli zwraca si do Dziada, ktry pierwszy zacz w
dramacie wspomina o rzezi galicyjskiej, aby pomg mu zatrze lady
przelanej krwi. Szela cignie Dziada do taca, widzc w nim kompana do
zbrodni.

49- Gospodarz Wernyhora


Gospodarz powoli uwiadamia sobie, kim jest tajemniczy go i jak wane
wydarzenia zapowiada.

50- Wernyhora Gospodarz


Wernyhora chce porozmawia z Gospodarzem o misji, z ktr przybywa.
Przywozi ze sob ordzie wzywajce nard do powstania.

51- Wernyhora Gospodarz


Wernyhora przekazuje Gospodarzowi zoty rg o szczeglnym znaczeniu - jego
dwik ma by znakiem do rozpoczcia walki.

52- Nos Poeta


Wyspiaski parodiuje modopolsk bohem artystyczn i
przybyszewszczyzn. Malarz szuka grnolotnych wymwek dla swojego
pijastwa; pije, bo wwczas - jak twierdzi - jest wraliwszy; trca te nut
narodow - tumaczy si uczuciami patriotycznymi, powouje na Chopina.

Wesele.indd 17 12/16/13 12:19 PM I


53. Poeta Panna Moda
Poeta tumaczy, e Polsk nosi si w sercu. Jest to tym bardziej wane, e kraj
od lat nie istnieje na mapie i tylko kontynuowanie tradycji, pielgnowanie
wartoci patriotycznych stanowi o jego - duchowym - istnieniu.

54. Czepiec
Gospodarz, Poeta, Czepiec grozi, e jeli panowie nie zmobilizuj si do czynu, to sami stan
Pan Mody si celem ataku chopstwa. Zamiast sprzymierzecami bd wwczas
wrogami.

55. Jasiek zahipnotyzowany


Jasiek przypomina sobie, e otrzyma zadanie - mia zad w rg i wezwa
tum
nard do czynu. Okazuje si jednak, e rg gdzie zgubi, a zosta mu
jedynie sznur.

56. Chocho Jasiek


Chocho uwiadamia Jakowi, e kiedy schyla si po czapk ozdobion
pirami, zgubi co cenniejszego. Bez rogu, ktry mia poruszy cay nard i
zainicjowa powstanie, caa nadzieja na odzyskanie niepodlegoci upada.

57. Chocho Jasiek


Dramatyczny fina utworu. Chocho inicjuje obdny taniec
zahipnotyzowanego tumu, ktry poddaje si jego przywdztwu. Historia
nieudanych buntw narodowych zatacza koo.

Fragmenty utworu

1. Cz tam, panie, w polityce? Chicyki 2. Ja myl, e na waszej parafii wiat dla was 3. Ale tu wie spokojna. -
trzymaj si mocno!? a dosy szeroki. Niech na caym wiecie wojna, byle polska wie
zaciszna, byle polska wie spokojna.

4. Pon si boj we wsi ruchu. 5. A, jak myl, ze panowie duza by juz mogli mie, 6. My bymy chciay z drubami, z tymi, co pawimi
Pon nos obmiwajom w duchu. - A jak my, to ino oni nie chcom chcie! pirami zamiataj puap izby.
my si rwiemy ino do jakiej bijacki.
Z takich, jak my, by Gowacki.

7. Oni si tam gniot, tocz i ni std, ni zowd 8. Wycie sobie, a my sobie. Kaden sobie 9. Hej, jo sie bawia wprzdzi, teroz bym lo
naraz trzask, prask, bij si po pysku; to nie rzepk skrobie. inszych chciaa. Coraz wicej potrza ludzi.
dla was. eniabym, wydawaa!

10. Tym ta casem sie nie siwo


11. Sami swoi, polska szopa, i ja z chopa, i wy z 12. eby mi tak rzeka ktra, sercem ju
chopa. dysponujca, tak po prostu: no, chc ciebie,
jak jaka wiejska dziewczyna...

13. Musz panu si poali, w serduszku nie 14. Bo mi serce wali motem, bo mi w gowie 15. A ty z twoim sercem zotem nie zgadniesz,
napalone; jak kto wemie mnie za on, huczy, szumi... moja Jagu, to ty moja?! dziewczyno-ono, jak mi serce wali motem,
bdzie sobie ciepo chwali; musz panu si jak ci widz z t koron, z t koron
poali: cho zimno, mona si sparzy. wiecideek, w tym rozmaitym gorsecie, jak
lalk dobyt z pudeek w Sukiennicach, w
gabilotce

16. Trza by w butach na weselu. 17. Przyszed Mosiek na wesele... 18. No, tylko e my jestemy
tacy przyjaciele, co si nie lubi.

Wesele.indd 18 12/16/13 12:19 PM


19. No, pan si narodowo baamuci, panu wolno - a to 20. Ona lubi te poety; ona nawet chopy lubi; ona 21. Jedna mnie tu zwioda chmurka, jedna mga,
adny krj - to ju byo. chopom kredyt daje, to mi si a serce kraje, opary nocy; ta chaupa rozwiecona, z daleka,
bo to rzecz dranica wielce i nieraz jestem w jak arka w powodzi
rozterce : tu interes - a tu serce. - Po co si
pan z chopk eni? S panny inteligentne.

22. Jak si eni, to si eni!


23. Taki mi si snuje dramat grony, szumny, 24. Duch si w kadym poniewiera, e czasami
posuwisty jak polonez; gdzie z kazamat jk i dech zapiera; tak by gdzie het gnao, gnao,
zgrzyt, i wichrw wisty. - Marz przy tym tak by si nam serce miao do ogromnych,
wichrw graniu o jakim wielkim kochaniu. wielkich rzeczy, a tu pospolito skrzeczy, a tu
pospolito toczy, wazi w usta, uszy, oczy

25. A bo chop i ma co z Piasta, co z tych krlw 26. Ptok ptakowi nie jednaki, czek czekowi nie 27. We pan sobie on z prosta: duza sccia,
Piastw - wiele! - Ju lat dziesi pord dorwna, dusa dusy zajrzy w oczy, nie polezie mae kosta.
siedz, ssiadujemy o miedz. orze w gwna - pon jest taki, a ja taki; jakby
Kiedy sieje, orze, miele, taka godno, takie przyszo co do czego, wisz pon, to my tu
wzicie; co czyni, to czyni wicie; godno, gotowi, my som swoi, my som zdrowi.
rozwaga, pojcie.

28. Bawiom, bawiom, moiciewy, a to byy 29. Taka szopka, 30. Ha! temperamenta graj! Temperament gra,
dawniej gniewy! Nawet bya krew, rzezace i bo to nie kosztuje nic potacowa sobie raz: jeden Sas, zwycia: tylko im przystawi ora, zapalni
splamia krew sukmany. a drugi w las. jak sucha soma; tylko im zabysn noem, a
zapomn o imieniu Boem - taki rok
czterdziesty szsty - przecie to chop polski
take.

32. e te panny to nos chcom.


31. Jak si to zmieniaj ludzie, jak si wszystko 33. Zdobyem se pawich pir, nastroiem pawich
dziwnie plecie; mymy wszystko zapomnieli: pir: pawie pira adne, pawie pira kradn:
o tych mkach, ndzach, brudzie; stroimy sie postawie se paski dwr!
w pawie pira.

34. Przyszam na chwil, 35. Ty dzisiaj jeste szczliw, panno moda - 36. Cha cha cha - cha cha cha, przyjd, chochole,
gdzie ta chata rozpiewana, przybiegam jak zapro goci tych, ktrym gdzie ze na Wesele,
my, jak motyle, co bieg - gdzie zapalona wcirnoci dopiekaj - ktrym le - ktrych zapraszam ci ja, pan mody, wraz na gody do
lampa - ale odejd w pokorze do dom bieda, Pieko drczy, ktrych duch si gospody!
i bd sobie wyobraa pana z daleka strachem mczy, a do wyzwolestwa si rwie.

37. Co si w duszy komu gra, co kto w swoich 38. A ty mi si przepadaj, mieciu jaki, chochole, hu ha, 39. Nie chytaj sie moich wstg, taki wieje trupi cig.
widzi snach: czy to grzech, czy to miech, czy na pole!
to kapcan, czy to pan, na Wesele przyjdzie w
tan.

Wesele.indd 19 12/16/13 12:19 PM I


40- Acan si zalewa zami, 41- Wina ojca idzie w syna; 42- Oto naci twoje wioso:
dusz krwawi, serce krwawi; ale zna z Acana niegodnych synowie niegodni; ten przeklina, bdzcy w odmtw powodzi, masz tu
mowy, e jest - tak - przecitnie zdrowy; w przeklina - rd pamita, brat pamita, kto kaduceus polski, m nim wod, m.
jutro humor si naprawi. - Gotw mi paka te pozakada pta i e rka, co przeklta, bya
najrzewniej, rozczula si cudzych grzechw, swoja.
u bliskiego widzie tramy, zbrodnie, brudy,
grzechy, plamy i za swojego bliskiego uczyni
publiczn spowied.

43- Na gos mj ty bdziesz dra: Grunwald, 44- Za przybic pusto, proch; w oczach twoich 45- Nie - przewiduj insz zabaw; poczuem na
miecze, krl Jagieo! Hajno si po zbrojach czarny loch, za przybic Noc; zbroja guchym szyi arkan - Polska to jest wielka rzecz:
cio, a wichr wy i d, i wia; stosy trupw, jkiem brzka. podo odrzuci precz, wypisa wit
stosy cia, a krew rzek pynie, rzek! spraw na tarczy, jako ide, godo, i orle
Tam to jest! Olbrzymw dzieo; Witod, skrzyda przyprawi, husarskie skrzydlate
Zawisza, Jagieo, tam to jest! szelki zaoy, a ju wstanie ktry wielki, ju
wstanie jaki polski wity.

46- Ha, szatace, sztab moskieski, znajcie pana, 47- Hetmanie ty, hetmanie, chocia bye otr, i48- Gadu, gadu, stary dziadu, trza si do roboty bra; kube
bierzcie zoto, nie stoj ja pan o zoto; sam krl by tobie kmotr; przewodzie, wody, gb my, nie bede prno sta, na Wesele, na
piekielna mnie dzi gospoda: hulaj dusza, z przewodzie, a my dzisiaj w psiej niewoli Wesele, pod tacowa, boma bra.
wami zgoda.

49- Rzecz daleka - taka bliska, kto mi znany, 50- Sowo-Rozkaz, Rozkaz-Sowo; dla serca serce 51- Wszystko wite, wszystko ywo: z daleka, a
niespodziany; kto, o ktrym jeszcze wczora gotowo. Suchaj, panie Wodzimierzu: oto miaem blisko; wybraem twj dom, zagrod i
tylko we nie, tylko w marze: Pan-dziadz lir... chwila osobliwa, pomwimy o Przymierzu. wybraem Weselisko.
Waszmo rk miej szczliw: Daj Waci
zoty rg.

53- A to Polska wanie.


52- Pij, pij, bo ja musz, bo jak pij, to mnie kuje; wtedy 54- Panowie, jakecie som, jeli nie pjdziecie z
w piersi serce czuj, strasznie wiele odgaduj: tak po nami, to my na was - i z kosami!
polsku co miarkuj szumi las, huczy las: has, has,
has.
Chopin gdyby jeszcze y, toby pi -

55- Aha; prawda, ywy Bg, przecie miaem trbi 56- Miae, chamie, zoty rg, miae, chamie, 57- Powyjmuj im kosy z rk, poodpasuj szable z
w rg; kaz ta, za ta, cyli zgino, cyli mi sie ka czapk z pir: czapk wicher niesie, rg huka pt, zaraz ich odejdzie Smt. Na czoach im
odwino - kajsim zaby zoty rg, osta mi sie po lesie, osta ci sie ino sznur, osta ci sie ino kka zrb, skrzypki mi do rki daj; ja muzyk
ino sznur. sznur. zaczn sam, tgo gram, tgo gram.

Wesele.indd 20 12/16/13 12:19 PM I


I

Scenariusz lekcji 21
Scenariusz z
wykorzystaniem
nienej kuli r-.J
90 min

Co si w duszy komu gra?


Wesele symboliczne
Cele lekcji indywidualnie, zapisuj zielonym kolorem na kartkach
ucze potrafi: odszuka waciwe fragmenty w tekcie wasne propozycje rozwizania postawionego problemu. Po
utworu; skorzysta z dostpnych rde informacji o ukoczeniu zadania przekazuj kartki wybranej osobie, a ta
realistycznych i fantastycznych postaciach dramatu oraz umieszcza je na obwodzie koa. Na polecenie nauczyciela
przedmiotach symbolicznych wystpujcych w Weselu; uczniowie omawiaj swoje pomysy w parach i ustalaj
zdefiniowa terminy symbolizm i fantastyka; wyjani wsplne stanowiska. Zapisuj je na niebiesko i przyczepiaj
symbolik i funkcj postaci fantastycznych wystpujcych w kartki bliej rodka koa. Kolejne etapy to praca w coraz
dramacie: Chochoa, Wernyhory, Staczyka, Hetmana wikszych zespoach - cztero- i omioosobowych. Grupy
(Branickiego), Upiora (Jakuba Szeli), Widma (Ludwika de notuj swoje najtrafniejsze odpowiedzi (odpowiednio:
Laveaux) i Rycerza (Zawiszy Czarnego); okreli znaczenie czerwonym i brzowym flamastrem). Nastpnie
symboliczne nastpujcych rekwizytw: zotego rogu, zotej umieszczaj kartki z propozycjami rozwiza jeszcze bliej
podkowy, czapki z pawimi pirami, chaty bronowickiej, rodka koa. Na koniec w dyskusji bierze udzia caa klasa.
kaduceusza i dzwonu Zygmunta; stworzy map myli do Uczniowie pod kierunkiem nauczyciela formuuj naj-
zagadnienia trafniejsz definicj terminu. Wrd informacji podawanych
przez uczestnikw zaj mog si pojawi takie wiadomoci,
jak: 1) kierunek w poezji i sztuce; 2) powsta we Francji pod
Metody nauczania koniec XIX w.; 3) najwaniejszym pojciem jest symbol; 4)
aktywizujce - niena kula, mapa myli; praca z tekstem symbol ma podwjne znaczenie; 5) znaczenie podstawowe
symbolu - realistyczne; 6) znaczenie przenone symbolu -
rodki dydaktyczne umowne; 7) synteza zamiast analizy; 8) sugerowanie
Wesele Stanisawa Wyspiaskiego, schematy do znaczenia zamiast dosownoci; 9) pojemno i
wypenienia, karta pracy, arkusz papieru, flamastry w niejednoznaczno symbolu; 10) Stephane Mallarme -
kolorach: zielonym, niebieskim, czerwonym i brzowym, twrca symbolizmu; 11) w dzienniku Le Figaro manifest
kartki samoprzylepne Le Symbolisme (1886). Na koniec uczniowie podaj
przykady znanych im utworw, w ktrych symbol jest
Przygotowanie do lekcji gwnym rodkiem artystycznym (np. poezja modopolska).
2. Uczniowie wyjaniaj termin fantastyka i podaj swoje
uczniowie zaznaczaj w tekcie dramatu dialogi Marysi i
skojarzenia z tym wyrazem (wiat nierealny, wydarzenia
Widma, Isi i Chochoa, Gospodarza i Wernyhory, Poety i
nadprzyrodzone, sny, marzenia, wiat bani i mitw,
Rycerza, Dziada i Upiora, Pana Modego i Hetmana
elementy nieprawdopodobne w utworze literackim,
Branickiego oraz Dziennikarza i Staczyka; szukaj
filmowym, plastycznym, fantastyka naukowa, literatura
informacji
fantasy). Na koniec wskazuj utwory zawierajce elementy
o postaciach fantastycznych: kim byy i czym zasyny, co
fantastyczne (np. Makbet Szekspira, II cz. Dziadw i
symbolizuj (Wadysaw Kopaliski Sownikw mitw i
ballady Mickiewicza, Balladyna Sowackiego).
tradycji kultury, wstp i przypisy Jana Nowakowskiego
Prowadzcy informuje, e zagadnienia omawiane na lekcji
do Wesela w wydaniu BN, Tadeusz Boy-eleski Plotka o
bd zwizane z symbolizmem i fantastyk.
Weselu Wyspiaskiego); wskazuj przedmioty o szcze-
glnej roli symbolicznej i zaznaczaj odpowiednie fragmenty
dramatu Faza realizacyjna
1. Nauczyciel dzieli uczniw na pi grup. Rozdaje zespoom
Przebieg lekcji kserokopie z zamieszczonym schematem ilustrujcym
Faza wprowadzajca dialogi prowadzone w Weselu (Schemat dialogw).
1. Na polecenie nauczyciela uczniowie metod nienej kuli Zadaniem druyn bdzie uzupenienie rozmw postaci
przypominaj wiadomoci dotyczce symbolizmu. realistycznych z fantastycznymi (Dziennikarza ze
Prowadzcy zawiesza na tablicy arkusz papieru, na ktrym Staczykiem, Poety z Rycerzem, Pana Modego z
narysowane jest koo. Nastpnie rozdaje uczniom kartki Hetmanem,
samoprzylepne i kolorowe flamastry (zielone, niebieskie,
czerwone i brzowe). Uczniowie, pracujc

Wesele.indd 21 12/16/13 12:19 PM


II
22 Scenariusz lekcji

Dziada z Upiorem, Gospodarza z Werynhor): wskazanie, Chocho oraz Widmo to postacie, ktre maj zupenie inny
kim jest dany bohater; przytoczenie jego wypowiedzi; status ni pozostae zjawy - nawizuj do romantycznej,
okrelenie, wyrazem jakich tsknot, pragnie lub obaw i baniowo-balladowej fantastyki.
kompleksw postaci jest ukazujca si zjawa - uosobienie Staczyk, Rycerz, Hetman, Upir czy Wernyhora
drugiego ja bohatera. Po upywie wyznaczonego czasu symbolizuj polskie mity narodowe. Ich dialogi z realnymi
przedstawiciele zespow prezentuj schematy, a osobami, intelektualne dyskusje na argumenty, obrazuj
nauczyciel uzupenia ich wypowiedzi. istotne problemy i idee poruszane w dramacie.
2. Na polecenie prowadzcego uczestnicy zaj wyjaniaj Wyspiaski podejmuje polemik z mitami narodowymi,
symbolik przedmiotw i postaci wystpujcych w demaskuje funkcjonujce stereotypy, dokonuje rewizji
dramacie Wyspiaskiego (karta pracy). Zadanie moe wyobrae Polakw na swj temat - ich historii, zachowa
zosta wykonane indywidualnie, w parach lub niewielkich wspczesnych oraz wizji wyjcia z kryzysu.
grupach. Symbolika postaci historycznych z Wesela jest nadal
czytelna dla wspczesnych odbiorcw.
Faza podsumowujca W Weselu wystpuj wyrane dwa plany - bohaterw:
Nauczyciel prosi uczniw o oglne scharakteryzowanie dwch postacie realistyczne i fantastyczne (osoby i osoby
grup postaci wystpujcych w Weselu dramatu) oraz grup spoecznych: inteligencja i chopi.
- bohaterw fantastycznych i realistycznych. Uczniowie
zapisuj w podpunktach podsumowanie przygotowanych
Praca domowa
charakterystyk. Przykadowe wnioski:
Stwrz map myli dotyczc fantastyki i symboliki w
Kada z postaci realistycznych w dialogu ze zjaw zdejmuje
Weselu. Powinny si na niej znale kwestie
mask, odsania swoje prawdziwe oblicze.
omwione w trakcie lekcji.
Bohaterowie realistyczni podruj w gb wasnej
psychiki, zjawy mona interpretowa jako projekcje ich
podwiadomoci.

I Propozycje odpowiedzi do karty pracy ___________________________________________________________


a) Chocho - chocholi taniec niemocy, ktry ogarnia wszystkich bohaterw dramatu w scenie finaowej, symbolizuje urzeczenie
martwymi ideami, obezwadnienie polskiego narodu, jego martwot, stagnacj, bierno, niezdolno do czynu, pogrenie w
marazmie

b) Widmo - malarz Ludwik de Laveaux, dawny narzeczony Marysi, siostry Panny Modej, ktry wyjecha do Parya i tam zmar na
suchoty; zjawa nieyjcego ukochanego nasuwa skojarzenie z literatur romantyczn (IV cz. Dziadw, ballada
Romantyczno), jest wyrazem tsknoty kobiety za niespenion mioci, za innym, by moe lepszym yciem, wyraa al, e
nie potoczyo si ono inaczej; Marysia boi si ducha Ludwika, ale jednoczenie co j do niego cignie; Widmo staje si atrakcyjne
przez kontrast z prozaiczn, zwyk egzystencj

c) chata bronowicka - symbol pojednania narodowego, symboliczna arka przymierza, w ktrej spotkali si przedstawiciele
uprzedzonych do siebie stanw - inteligencji i chopstwa, a nawet narodw (Polacy
iydzi); to symboliczny wizerunek Polski, ze wszystkimi charakterystycznymi problemami i deniami kraju, miejsce, gdzie
cieraj si rne idee, pogldy, tradycje

d) zoty rg - symboliczne wezwanie do powstania, do czynu zbrojnego; dwik rogu mia poderwa cay nard do walki o wit
spraw niepodlegoci ojczyzny, scementowa sojusz szlachty i chopstwa

e) zota podkowa - symbol szczliwego losu; u Wyspiaskiego - znak szczcia zaprzepaszczonego przez egoizm, chciwo i prywat;
podkow - znak wsplnej sprawy narodowej - Gospodyni chowa do skrzyni

f) czapka z pawimi pirami - symbol dumy, prnoci, megalomanii chopskiej; Jasiek, schylajc si po czapk, gubi co o wiele
cenniejszego - zoty rg

g) kaduceusz - laska zwykle bdca znakiem pokoju - w Weselu nabiera wydwiku ironicznego i zostaje symbolem sporu; wrcza
go Staczyk - patron konserwatystw krakowskich, przeciwnikw walki zbrojnej - Dziennikarzowi, ktry rzekomo ma
ksztatowa opini publiczn; przewodnictwo narodowe zostaje tu nazwane mceniem narodowej kadzi

h) dzwon Zygmunta - od czasw Zygmunta Starego do dzi w katedrze krakowskiej jego dwik oznajmia wyjtkowe wydarzenia;
symbol dawnej potgi, wietnoci narodu polskiego

Wesele.indd 22 12/16/13 12:19 PM


I
Scenariusz lekcji 23
Schemat dialogw
I

24 Scenariusz lekcji

Propozycje uzupenienia schematw

Staczyk Dziennikarz

Nadworny bazen na dworze Jagiellonw (Aleksandra, Zygmunta Rudolf Starzewski, redaktor i publicysta krakowskiego
Starego, Zygmunta Augusta), ulubieniec Zygmunta Starego. dziennika Czas popierajcego stronnictwo konserwatywne
Urodzi si prawdopodobnie ok. 1480 r., y do roku 1560; staczykw; dziennikarz o wybitnej inteligencji, jeden z
nazywany Staczykiem albo Stasiem Gsk. Sceptyk, patriota, najznakomitszych umysw wczesnego Krakowa.
czowiek wyksztacony, znany z mdroci i przenikliwoci Konserwatyci w winach narodowych Polakw widzieli
politycznej. Jego obraz, taki jaki utar si w powszechnej przyczyn pniejszych klsk (zaborw), pitnowali ich
wiadomoci, utrwali Jan Matejko na ptnie Staczyk- skonno do anarchii; byli przeciwnikami walki zbrojnej i
stawiali na polityk lojalnociow wobec cesarza, dowodzc, e
w ten sposb osignie si wicej ni kolejnym powstaniem.

Wyrazem jakich tsknot, pragnie lub obaw postaci dramatu jest ukazujca si zjawa?

Dziennikarz obawia si, e jego dziaalno jako redaktora Czasu i polityka jest niewystarczajca, zbyt zachowawcza.
Podwiadomie przeczuwa, e powinien bardziej mobilizowa Polakw do dziaania, zainspirowa jak wielk ide
niepodlegociow, zachca do zrzucenia jarzma zaborcy. Obwinia Staczyka o to, e zatru jego serce chorobliwym sceptycyzmem,
niewiar w moliwo wyjcia z impasu. Jako publicysta, czowiek pira, Dziennikarz czuje, e powinien sta si liderem nowych
idei, jednak symbol przywdztwa, jaki otrzymuje, ma charakter ironiczny - jest to laska bazna.

Cytaty

A wolicie spa Ojcze, Salve!


Naci; rzd! / Masz tu kaduceus polski, m nim wod, m. Usypiam dusz m biedn i usypiam brata mego
Zapiewae kruczy ton; / tobie tylko dzwoni w guszy / pogrzebowych jkw Wina ojca idzie w syna; / niegodnych synowie niegodni
dzwon? A to on nam ttni dzi, / jak grzebiemy, kto nam drogi
jakowe Fata nas pdz / w przepa - Nad przepaci stoj / i nie znam, gdzie drogi moje
Pieko wiem gorsze ni Dante, / pieko ywe. yj w Piekle!
Znam ja, co jest serce targa / gwodmi, co si w serce wbiy, biczem wasne niechajby si raz wszystko spali, / i te nasze polskie posty / dusz do polskich
smaga ciao, / plwa na zbrodnie, ly zej woli, / ale witoci nie szarga, bo witych, i te nasze tczowe mosty / czuoci nad pustk rozpitych, / malowanki
trza, eby wite byy, / ale witoci nie szarga: / to boli. Czstochowskie /w koronach - i wszystkie Wiary! / Nieszczcia woam!!!

Rycerz Poeta

Zawisza Czarny, rycerz z Garbowa herbu Sulima, wzr cnt Kazimierz Przerwa-Tetmajer, brat Wodzimierza Tetmajera
rycerskich. Odznaczy si w bitwie pod Grunwaldem w 1 4 1 0 r. (Gospodarza), poeta modopolski tworzcy nastrojowe wiersze o
Symbol chway i potgi narodu polskiego, synonim rycerza charakterze dekadenckim, autor dramatu Zawisza Czarny.
niezomnego.

Wyrazem jakich tsknot, pragnie lub obaw postaci dramatu jest ukazujca si zjawa?

Ukazujca si posta Rycerza jest wyrazem tsknoty modopolskiego poety dekadenta za romantycznym wizerunkiem artysty -
przywdcy narodu, wieszcza, ktry oywia mity, budzi ducha walki i prowadzi lud do zwycistwa.

Cytaty

Daj do!! Puszczaj!


Zbieraj si, skrzydlaty ptaku, / ndzarzu, na ko, na ko, / przepadnie Sen, marzenie, mara, wid.
przeklestwo, mka! Kto jest?
A czy wiesz, czym ty masz by, / o czym tobie marzy, ni? mier------------ Noc!
Na gos mj ty bdziesz dra: / Grunwald, miecze, krl Jagieo! Co mwisz okropne widziado, / na ko? - gdzie? - jak?
Na arkan mnie wie!
Precz. -

Hetman Pan Mody

Franciszek Ksawery Branicki, hetman wielki koronny, magnat, Lucjan Rydel, modopolski poeta, dramaturg. W 1900 r., w lad za
przeciwnik reform Sejmu Czteroletniego, obok Seweryna Wodzimierzem Tetmajerem, oeni si z Jadwig Mikoajczykwn,
Rzewuskiego i Szczsnego Potockiego gwny twrca targowicy. crk chopa z Bronowic. wiadkiem na lubie Rydla by jego
Podczas powstania kociuszkowskiego zaocznie skazany na mier, przyjaciel Stanisaw Wyspiaski, co porednio zaowocowao
uznany za zdrajc narodu. powstaniem Wesela. Zafascynowany folklorem wiejskim.

Wesele.indd 24 12/16/13 12:19 PM I


I

Scenariusz lekcji 25

Wyrazem jakich tsknot, pragnie lub obaw postaci dramatu jest ukazujca si zjawa?

Pan Mody moe podwiadomie obawia si, e jego maestwo, mezalians inteligenta z chopka, jest zdrad wasnej klasy
spoecznej, dlatego ukazuje mu si posta zdrajcy, ktry jest potpiony na wieki i cierpi okrutne mki.

Cytaty

Bierzcie zoto, pali zoto. Hetmanie ty, hetmanie, / chocia bye otr, / i sam krl by tobie kmotr; /
Piekielna mnie dzi gospoda: / diaby moj pij krew; / szarpaj mi pier, przewodzie, przewodzie, / a my dzisiaj w psiej niewoli: / nie hetmany,
plecyska, / psy zjawiska, by ogniska; / szarpaj, sigaj trzew! strzp, achmany, gruz; dusz zibi mrz; / ciebie ogie, ogie pali - /
Czepie si chamskiej dziewki?! / Polska to wszystko hoota, / tylko im przecz ju nic nas nie ocali, / ani krl, ani bl, / ani ale, ni pakanie, / hej,
zota; hetmanie, hej, hetmanie / dzisiaj to mj dzie mioci...

Upir Dziad

Jakub Szela, chop z galicyjskiej wsi Smarzowa, stan na czele ebrak, wdrujcy od wsi do wsi w poszukiwaniu zarobku,
krwawego powstania chopskiego z 1846 r. Do wybuchu buntu traktowany przez chopw z niejakim szacunkiem. Stary
przeciw paszczynie przyczyniy si wadze austriackie, ktre pamita rze galicyjsk z 1846 r., ktrej by bezporednim
uyy prowokacji, aby rozbi przygotowania szlachty do wiadkiem, a by moe i uczestnikiem (Upir Jakuba Szeli
powstania niepodlegociowego. Chopi ruszyli na majtki i zwraca si do niego przyjacielu). Jego wspomnienia o rabacji
dokonali bestialskiej rzezi na ludnoci cywilnej. Ich prowodyr zaciemniaj obraz porozumienia midzystanowego.
zosta - w tradycji ziemiaskiej - symbolem barbarzyskiego
wataki, w przekazach ludowych za wystpuje jako bohater
sprawy chopskiej.

Wyrazem jakich tsknot, pragnie lub obaw postaci dramatu jest ukazujca si zjawa?

Dziad jest przeraony, uwiadamia sobie, e jeszcze niedawno przodkowie goci bawicych si dzi wsplnie na weselu byli
miertelnymi wrogami. Chopi mordowali panw w okrutny sposb, za co spada na nich kara boska (zaraza). Dziad zdaje sobie
spraw z szeregu lecych po obu stronach konfliktu win, ktre nie zostay odkupione i przesdzaj o tym, e porozumienie moe
by jedynie powierzchowne i pozorne.

Cytaty

dajcie, bracie, kube wody: / rce my, gbo my, Kto! ty we krwi! precz, piekielny!
Przyszedem tu do Wesela, / bo byem ich ojcom kat, / a dzisiaj ja jestem swat Krew na sukniach, krew na wosach...
Widzisz, w orderach chodz. Precz, przeklty, precz, przeklty.
To krew, obmyj prg, / dajcie ino, bracie, wody, / kube wody - gb my, / Precz, precz, ty trup!
suknie pra - nie bdzie zna.

Wernyhora Gospodarz

Legendarny ukraiski lirnik, wedug innych posta historyczna Wodzimierz Tetmajer, przyrodni brat Kazimierza Przerwy-
yjca w okresie konfederacji barskiej, zwolennik porozumienia z Tetmajera, malarz. Oeni si z chopk Ann Mikoajczykwn,
Polsk. Wdrowny piewak, ludowy wieszcz przepowiadajcy starsz siostr Panny Modej, i osiad w Bronowicach,
przysze wydarzenia. Synne s jego proroctwa, utrwalone przez przyczyniajc si tym do narodzin chopomanii wrd inteligentw
literatur romantyczn, w ktrych mia przewidzie rozbiory krakowskich. Cieszy si autorytetem w obu rodowiskach -
Polski i jej odrodzenie. ludowym i miejskim.

Wyrazem jakich tsknot, pragnie lub obaw postaci dramatu jest ukazujca si zjawa?

Gospodarz - artysta malarz, inteligent, otrzymuje misj, od ktrej zaley powodzenie sprawy polskiej. Posta symbolizuje lki
warstwy wskiej i sabej pod wzgldem siy fizycznej. Inteligenci, ulegajcy chorobie sceptycyzmu, cierpicy na kompleks
hamletyzujcego nieudacznika, mog si obawia, czy podoaj roli przywdczej.

Cytaty

Z daleka, a miaem blisko / i wybraem Weselisko, / bocie som tu jako ona stroi si w alkierzu; / niespodziany go,
wraz, / i wybraem Ichmo Moci / dom, gdzie ludzie sercem proci. Kto mi znany, / kto serdeczny, kto kochany, / kto, co grony - dawny,
Przypominasz krwawe uny / i jk dzwonw, / i pioruny, / i rze krwaw, stary, / jak wiek cay...
krwawe rzeki? Pan-dziad z lir - Wernyhora! / Wy mnie znany - spodziewany, / Wy, o
Suchaj, panie Wodzimierzu: / oto chwila osobliwa, / pomwimy o ktrym jeszcze wczora / tylko we nie, tylko w marze: / jak owi dawni
Przymierzu. mocarze, / Wy na koniu, siwym koniu, / poprzed dom mj, z wieci.
Rozelesz wici przed witem, / powoasz gromadzkie stany. Porozseam konno goce, / rozel wici przed witem; / zaraz si poradz
Daj Waci zoty rg. ony - / ona swoim chopskim sprytem.

Wesele.indd 25 12/16/13 12:19 PM I


I

26 Karta pracy

Symboliczne
rekwizyty
Wyjanij symbole pojawiajce si w Weselu.

a) Chocho

b) Widmo

c) chata bronowicka

d) zoty rg

Wesele.indd 26 12/16/13 12:19 PM


I

Karta pracy 27

e) zota podkowa

f) czapka z pawimi pirami

g) kaduceusz

h) dzwon Zygmunta

Wesele.indd 27 12/16/13 12:19 PM


o sobie, dlatego maj silne zabarwienie emocjonalne i z punktu widzenia prawdy historycznej s czsto faszywe.
Stanowi rdo powszechnie stosowanych stereotypw. Wedug Georgesa

28 Scenariusz lekcji |
Scenariusz z
wykorzystaniem
pracy w grupach i) 90 min
Chocholi taniec narodowych mitw
I Cele lekcji Sorela mit (mit spoeczny) stanowi wyidealizowany rezultat
ucze potrafi: wyjani genez polskich mitw narodowych pragnie, de, istniejcych w okrelonej grupie
(mit racawicki, mit chopa-Piasta, mit chopa kolorowego spoecznej, i peni rol programu, ktry stymuluje dziaanie
bajecznie, mit solidaryzmu narodowego, mit przywdczej (Jan Nowakowski, Wstp [w:] Stanisaw Wyspiaski, We-
roli inteligencji) oraz przeanalizowa je w odniesieniu do sele, Wrocaw 1984, s. LXXIII). Wan funkcj w
tekstu Wesela; zinterpretowa zakoczenie dramatu ze propagowaniu mitw spoecznych peni literatura i sztuka.
szczeglnym uwzgldnieniem motywu chocholego taca
Faza realizacyjna
1. Uczniowie podzieleni na grupy wykonuj zadanie z karty
Metody nauczania
pracy. Wybrani przedstawiciele zespow losuj po jednej z
aktywizujca - praca w grupach; praca z tekstem
piciu kartek z wypisanymi nazwami mitw. Kada grupa
opisuje tre mitu, ktry wylosowaa (wypenia pierwsz ko-
rodki dydaktyczne lumn tabeli). Nastpnie lider zespou prezentuje efekty
Wesele Stanisawa Wyspiaskiego, karta pracy, fragment wykonanej pracy, podczas gdy pozostali uczniowie zadaj
filmu Wesele w re. Andrzeja Wajdy, tekst pytania i uzupeniaj zgromadzone informacje.
2. Nauczyciel zbiera kartki do ponownego losowania.
I Przygotowanie do lekcji Nastpuje zmiana rodzaju mitw, ktrymi bd si
uczniowie dokadnie zapoznaj si z aktem III Wesela i zajmoway poszczeglne grupy. Zespoy wypeniaj drug
przygotowuj krtkie informacje o polskich mitach kolumn tabeli (przygldaj si sposobom dekonstruowania
narodowych, do ktrych odwouje si Wyspiaski, czyli o mitw w dramacie Wyspiaskiego).
micie racawickim, micie chopa-Piasta, micie chopa 3. Modzie formuuje wnioski kocowe, odwoujc si do
kolorowego bajecznie, micie przywdczej roli inteligencji wczeniejszych zapisw zamieszczonych w tabeli.
oraz micie solidaryzmu narodowego (wsplnego dziaania Fakultatywnie zapoznaje si z fragmentem opracowania
inteligencji i chopw zmierzajcego do odzyskania Franciszka Ziejki pt. Wesele w krgu mitw polskich
niepodlegoci); modzie moe korzysta ze wstpu i (tekst zamieszczony w scenariuszu).
przypisw Jana Nowakowskiego do Wesela w serii
Biblioteki Narodowej, opracowania Franciszka Ziejki Faza podsumowujca
Polskie mity narodowe czy te Sownika mitw i 1. Nauczyciel poleca uczniom zinterpretowa finaow scen
tradycji kultury Wadysawa Kopaliskiego Wesela (w tym momencie mona odtworzy zakoczenie
filmu Andrzeja Wajdy Wesele - pie Chochoa w
wykonaniu Czesawa Niemena). Interpretacja finau
Przebieg lekcji Faza
dramatu powinna uwzgldnia wnioski zapisane w tabeli
wprowadzajca (np. chocholi taniec to pie niemocy, symbol narodu, ktry
1. Nauczyciel rozpoczyna zajcia od pyta: Co to jest mit?; nie potrafi przerwa koowrotu kolej - nych powsta,
Jakie peni funkcje?. Uczniowie definiuj swoimi sowami zawiedzionych nadziei, pozostaje w upieniu, marazmie,
termin mit; mog odwoywa si przy tym do mitologii beznadziei. Postacie najpierw zamare, potem taczce
antycznych (np. opowie stanowica element wierze somnambuliczny taniec zapominaj o idei, ktra przywioda
danej spoecznoci, ktra objania czowiekowi otaczajc go je do bronowickiej chaty. Wsplnotowy zryw przegrywa z
rzeczywisto, opowiada o narodzinach wiata, pochodzeniu przedkadaniem prywaty nad sprawy narodowe, prnoci
gatunku ludzkiego i bogw, tumaczy niezrozumiae i megalomani - symbolizowane przez czapk z pawich pir.
zjawiska przyrodnicze). Scena wyraa tragizm polskiej historii i narodu skazanego
2. Prowadzcy zwraca uwag na fakt, e istnieje jeszcze inna na powtarzanie wci tych samych bdw. Przedstawione
grupa mitw - mity spoeczne, inaczej okrelane w Weselu dwie grupy spoeczne - inteligenci i chopi - nie s
narodowymi. Su one przede wszystkim podtrzymaniu zdolne do wsppracy. Inteligenci yj w wiecie mitw,
wyobrae narodu marze, snw, nie potrafi wzi na siebie
odpowiedzialnoci

Wesele.indd 28 12/16/13 12:19 PM


r

Scenariusz lekcji 29

za losy narodu, zamiast dziaa wol niekoczce si zakwita w odpowiednim momencie, tak do gosu dojd
spekulacje. Nie s ludmi czynu, lecz poetami poddajcymi kiedy najbardziej ywotne siy drzemice w narodzie.
si nastrojom. Chopom za brakuje mdrego przywdztwa. 2. Nauczyciel uzupenia wypowiedzi uczniw o informacj na
Zgromadzili si wprawdzie z kosami gotowymi do walki, temat pniejszego funkcjonowania motywu chocholego
jednak z tego rwnie nic nie wynika - Jasiek w pogoni za taca w kulturze. Wymienia obrazy wspczesnego
czapk z pir gubi zoty rg i szansa na zryw zostaje Wyspiaskiemu Jacka Malczewskiego, a take dziea
zaprzepaszczona po raz kolejny: Zdobyem se pawich pir, artystw wspczesnych - Tadeusza Kantora (pochody som-
/ nastroiem pawich pir: / pawie pira adne, / pawie pira nambulicznych postaci w sztukach Teatru Cri- cot 2) oraz
kradn: / postawie se paski dwr! / Zdobd se paski ekranizacj Wesela Andrzeja Wajdy.
dwr, / wywlek se zoty wr: / zoty wr wysypie / ludziskom
Praca domowa
przed slipie: / nakupie se pawich pir!. Oprcz znaczenia
Jakie s skutki funkcjonowania mitw w yciu spoecznym?
negatywnego (stagnacja, letarg, brak woli walki, bierno,
Wska pozytywne i negatywne skutki tego zjawiska. Odwoaj
martwota) posta Chochoa mona te interpretowa jako
si do mitw przywoanych w Weselu oraz innych znanych Ci
zapowied odrodzenia przyszego pastwa polskiego. Tak
polskich mitw narodowych. Napisz prac na minimum 250
jak zabezpieczony chochoem krzak ry
sw.

Propozycje odpowiedzi do karty pracy

Tre Rozliczenie z mitem w Weselu

mit racawicki

Mit zwizany z postaci Bartosza W akcie I I I , scenach 18 i 19, Czepiec w kouchu, z wielk kos w rku jest stylizowany na
Gowackiego, chopa, ktry jako kosynier Gowackiego. Kosa ustawiona na sztorc przypomina
wzi udzia w insurekcji kociuszkowskiej i 0 kosynierach i udziale chopw w zrywie patriotycznym, ale jednoczenie Wyspiaski
odznaczy si wybitn odwag w bitwie pod pokazuje, jak szlachetny chop-kosynier moe szybko si przeobrazi w chopa-
Racawicami. Zosta wwczas nominowany watak, kolejnego Jakuba Szel. Czepiec to zamroczony alkoholem awanturnik, ktry
przez Kociuszk na oficera, otrzyma szuka okazji do bijatyki. Wyspiaski czy ze sob dwie skrajnie przeciwstawne
nazwisko Gowacki oraz gospodarstwo na historie
wasno. Zmar ranny w bitwie pod z udziaem polskich chopw: udzia w powstaniu kociuszkowskim oraz rabacj
Szczekocinami. Symbol chopa-patrioty. galicyjsk. Pokazuje w ten sposb przepa, jaka dzieli chopstwo
1 szlacht (inteligentw) i dokonuje rozamu narodu polskiego na dwa wykluczajce si
wiaty. Tragizmu dopenia fakt, e samodzielna walka
o niepodlego jedynie czci spoeczestwa jest skazana na niepowodzenie. Tylko
sojusz panw i chopw dawaby szans na pokonanie zaborcy. Jak mwi Poeta: my do
Sasa, wy do lasa.

mit chopa-Piasta

Mit chopa jako legendarnego protoplasty, Mit ten uosabia nadzieje polskiej inteligencji na sojusz z chopstwem. Gospodarz, Pan
zaoyciela rodu krlewskiego i Mody i inni miastowi idealizuj chopw, widz w nich si, ktra - odpowiednio
pierwszego wadcy, uosobienie pokierowana - przyniesie odnow duchow narodu i zwycistwo walki
prasowiaszczyzny, z ktrej pochodz niepodlegociowej. Wyspiaski prezentuje obraz chopw pijanych, awanturujcych
Polacy (A bo chop i ma co z Piasta, co z tych si, skonnych do bijatyki, gupich, samolubnych, przypomina te o tym, jak okrutna
krlw Piastw - wiele! [...] chop potg jest i potrafi by zemsta ciemionego ludu. Autor Wesela odkrywa drugie oblicze chopstwa.
basta!). Piast ucielenia idea dobrego Porwnywanie chopw do Piastw, budowanie ich obrazu przez pryzmat dawnych
chopa - pracowitego oracza, silnego, legend jest zabiegiem sucym idealizacji. Codzienne ycie na wsi odbiega od obrazu
uczciwego, szlachetnego, religijnego, majcego literacki rodowd. Gmin nie interesuje si sprawami ojczyzny z powodu
prostolinijnego, ktry wie, co dobre, a co - ignorancji, tak jak Panna Moda (A kaz tyz ta Polska, a kaz ta?), albo - z partykularyzmu.
ze. Jest ostoj mdroci i siy narodowej,
rodzimych wartoci; symbolizuje polsk
wie spokojn, wie weso (Dziennikarz: Niech
na caym wiecie wojna, byle polska wie zaciszna,
byle polska wie spokojna).

Wesele.indd 29 12/16/13 12:19 PM I


I

30 Scenariusz lekcji

mit chopa kolorowego bajecznie

Chopi zamieszkuj wie-arkadi, w ktrej Popularny wrd inteligentw, a zwaszcza mieszczan fascynujcych si mitem
lekka, suca ogowi praca przeplata si arkadyjskim wsi i biorcych sobie za ony wieniaczki. Dlatego w dramacie jest przede
z zabaw i odpoczynkiem. Akcentowany wszystkim widoczny w stosunku Pana Modego wobec ludu. Wyspiaski demaskuje, jak
jest w tym micie zwizek z natur, powierzchowna, naiwna i oparta na stereotypach jest wizja chopw bajecznie
przyjemno obcowania z przyrod. kolorowych. Rozdwik midzy wyobraeniami a rzeczywistoci ujawniaj np.
Chopi s rozpiewani, roztaczeni, dialogi Pana Modego i Panny Modej (Pan Mody: W jakim dworze; postawimy se dwr
szczliwi. Czsto przedstawia si ich w modrzewiowy, brzzek przed oknami posadz. Panna Moda: Brzoza stranie sybko pusco, het ciany
kolorowych strojach. (Czepiec: Tu ta adniej, we trzy roki ocieni). W akcie III Jasiek schyla si po czapk z pirami i gubi zoty rg.
tam to brzydzij; z miastowymi to dzi krucho; ino Kolorowa czapka, symbol prnoci, zachannoci, prywaty chopskiej, staje si
na wsi jesce dusa, co si z fantazyj rusa)- waniejsza ni walka patriotyczna o wolno ojczyzny. Postrzeganie chopa jako
kolorowego bajecznie to uproszczenie jego wizerunku. Utrudnia ono dostrzeenie
prawdziwych problemw wsi.

mit solidaryzmu narodowego

Mit ten ma swoj genez w strachu przed W Weselu kilkakrotnie zostaje przywoana rabacja galicyjska. Pomimo pozornego
widmem buntu chopskiego. Na przeomie zbratania si panw z chopami, ktrego ucielenieniem miaoby by maestwo
wiekw ywa bya pami o krwawej rzezi wiejskiej dziewczyny i krakowskiego inteligenta, co rusz wychodz animozje midzy
galicyjskiej z 1846 r. Przywdc tej tymi grupami spoecznymi. Inteligenci boj si chopw (Gospodarz: Ha! temperamenta
rewolty chopskiej, zrcznie podsycanej graj! Temperament gra, zwycia: tylko im przystawi ora, zapalni jak sucha soma; tylko im
przez wadze austriackie, by Jakub Szela. zabysn noem, a zapomn o imieniu Boem - taki rok czterdziesty szsty - przecie to chop polski
Podburzeni przez zaborcw chopi take; Pan Mody: A jake to okropne, jake... Gospodarz: Do dzi chwal sobie te zapusty. [...]
zaatakowali wwczas szlacht, a Mego ojca gdzie zadgali, gdzie zatukli, spopychali: kijakami, motykami krwawicego przez ld gnali...
zwaszcza tych jej przedstawicieli, ktrzy Mymy wszystko zapomnieli [...] To, co byo, moe przyj; Czepiec grozi: Panowie, jakecie som, jeli
przejawiali denia nie pjdziecie z nami, to my na was - i z kosami!), przejawiaj wyszo wobec chopw
narodowowyzwolecze. (Radczyni usiuje powstrzyma Zosi i Haneczk przed mieszaniem si z posplstwem,
W pogromach doszo do wielu bestialskich Dziennikarz dziwi si, e Czepiec jest zainteresowany sprawami wykraczajcymi poza
mordw na ludnoci cywilnej, najblisze podwrko).
urzdnikach i ksiach; pldrowano i Te obustronne kompleksy wyczuwa wjt i zarzuca Dziennikarzowi: Pon si boj we wsi
niszczono dwory ziemiaskie. Poniewa ruchu. Pon nos obmiwajom w duchu. Zblienie si chopstwa i inteligencji jest pozorne
Austriacy pacili za gowy ofiar, chopi z (Radczyni: Wycie sobie, a my sobie. Kaden sobie rzepk skrobie; yd: Taka szopka, bo to nie
dzy zysku masowo odpiowywali je kosztuje nic potacowa sobie raz: jeden Sas, a drugi w las). Wesele, ktre symbolicznie wyraa
rannym i pomordowanym. Postaci maria tych wrogich sobie dotd stanw, w gruncie rzeczy odsania gboko schowane
uosabiajc mit pojednania ponad wzajemne urazy, ktre do siebie ywi. Na przeszkodzie w osigniciu zgody staje
stanami jest Wernyhora, legendarny historia, ktra pojawia si pod postaci Upiora Jakuba Szeli - w tradycji ziemiaskiej
ukraiski lirnik, ktry ostrzeg polskich narodowego zdrajcy i kanalii, a w wiadomoci chopskiej bohatera. Powrt zmory
panw przed zemst ruskiego chopstwa przypomina, e podoe do konfliktw nadal istnieje i widmo wojny domowej jest
paszczynianego (koliszczyzna z 1768 r.). aktualne. Panowie i chopi zebrali si co prawda w bronowickiej chacie, ale nie udao
Symbolizuje wiar w porozumienie si poczy ich dziaa i doprowadzi do czynu zbrojnego. Gospodarz nie podoa roli
stanw. przywdcy, odda zoty rg Jakowi, ktry zmarnowa szanse na powstanie.

mit przywdczej roli inteligencji

Mit ten opiera si na przekonaniu, e Wyspiaski pokazuje szereg zachowa przedstawicieli inteligencji, ktre kompromituj
lepiej wyksztacona warstwa spoeczna, t warstw spoeczn i podwaaj wiar w jej moliwoci przewodzenia narodowi.
inteligencja wywodzca si ze szlachty, Saboci inteligentw jest bierno (Czepiec:
jest odpowiedzialna za cay nard i jego Hej, hej, panie --------------- ! Cz to pon pi, trzeba wsta, trzeba si do czego bra),
przysze losy. poprzestawanie na ideach, niezdolno do czynu (Czepiec: Kr pon ino prne arny,
poezyje, wirse, ksiki, podobajom ci sie wstki, stroisz sie w te karazyje, a jak trza sie mirza z czego,
to pon w sobie szyko skryje), nadmierny sceptycyzm, niekoczce si dylematy i
roztrzsanie racji za i przeciw, ktre uniemoliwiaj dziaanie (Czepiec: Pon se ino serce
zibi tym myleniem, sumowaniem: boby sie pon usro na niem), pijastwo (Nos), lk przed
wziciem na siebie odpowiedzialnoci (Gospodarz), naiwno i udzenie si mitami

Wesele.indd 30 12/16/13 12:19 PM I


I

Scenariusz lekcji 31

romantycznymi (Pan Mody). Wyspiaski ukazuje sabo inteligencji jako warstwy,


ktra miaaby przewodzi narodowi. Jej przedstawiciele yj bardziej w sferze
mitw, marze, snw, pragnie ni w realnym wiecie. Nie s w stanie si
zmobilizowa, gdy naley przej od sw do czynu. Gospodarz ucieka w sen, rg
przekazuje Jakowi, ktry nie jest na to przygotowany.

Tekst ________________________________________________________________________________________

Podczas kadego przedstawienia teatralnego Wesela rzuca si w oczy i na dugo pozostaje w pamici widzw obraz kolorowej,
wesoej, dwiczcej tacem i muzyk weselnej wsi podkrakowskiej, obraz zamknity w niepowtarzalnym rytmie wiersza,
zaczarowany w piknie mowy polskiej. Raz po raz uderza w nas feeria stubarw- nych strojw ludowych. [...] Kolorowe kapoty i biae
sukmany id tu w zawody z wzorzystymi spdnicami
i haftowanymi gorsetami, krasnymi wstkami i pawimi pirami. [.] Gocie Panny Modej z chwil przekroczenia progu weselnej
izby przeszli istotn metamorfoz: przeobrazili si z obarczonych rozlicznymi kopotami ycia codziennego chopw w wawych,
chtnych do piewu i taca parobkw, w dziarskich Krakowiakw. Wie weselna to w penym tego sowa znaczeniu wie
witeczna, wie ludzi szczliwych. [.]
Uksztatowany na wzr samego okietka, chop nie by grony, by pikny i agodny. [.] Potomek antycznych pasterzy,
renesansowych oraczy i ecw u progu wieku XX peni t sam funkcj spoeczn, co jego przodkowie: przede wszystkim jest
interesujcym barwnym elementem krajobrazu polskiej Arkadii. [.]
Idea [mitu piastowskiego] wsparta zostaa na opowieci Gala o chopskim rodowodzie pierwszej dynastii krlw polskich.
Politycy i pisarze demokratyczni z wieku XIX poczli traktowa ow opowie alegorycznie, jako figur przyszych dziejw narodu
polskiego. Stawaa si wwczas ona komponentem politycznego mitu racawickiego, idei przypisujcej chopom decydujc rol w
przyszym dziele odbudowy ojczyzny. [.] Z wojskowego punktu widzenia bya bitwa racawicka tylko jedn z potyczek w powstaniu
obfitujcym w bitwy o duo wikszych rozmiarach. Zdawali sobie z tego spraw Kociuszko i dowdcy powstaczych oddziaw,
potwierdzaj to wszyscy historycy. A przecie i jedni, i drudzy gosili i gosz saw tej potyczki: Racawice zdobyy u nas saw nie
mniejsz ni Grunwald i Wiede, gdzie walczyy dziesitki tysicy onierzy. Ale bo te byo zwycistwo pod Racawicami jednym z
najwikszych zwycistw w naszej historii, nie militarnych, lecz moralnych. Oto bowiem do boju o Polsk wystpili chopi,
przedstawiciele dawno ju odsunitego od ycia narodowego stanu spoecznego, tworzcy wasn formacj wojskow. To by w fakt,
ktry narodowi yjcemu w niewoli dodawa otuchy, ktry budzi nadziej lepszej przyszoci. [.] Chopska kosa staa si rekwizytem
teatralnym, nieodcznym atrybutem obrazu wsi spokojnej, wsi wesoej, z bocianim gniazdem, pugiem i kolorow czapk z pawimi
pirami. Tragiczne losy broni Bartoszowej przeczu bodaj jeden tylko Wyspiaski. [.] Wrd osb wystpujcych w Weselu
spotykamy Dziada [...]. Gwne [.] zadanie Dziada w dramacie sprowadza si [.] do przywoania wydarze z przeszoci. [.]
Jeszcze w dwudziestym wieku zapisywano po wsiach pieni ludowe sawice rabantw. Pamitnikarze chopscy zgodnie
potwierdzaj, e na przeomie XIX i XX wieku wielu chopw uwaao wydarzenia z 1846 roku za przejaw sprawiedliwoci
dziejowej. [...] Potwierdza t smutn prawd Wincenty Witos w roku 1899, piszc na amach Przyjaciela Ludu o czasach modoci
(urodzi si w 1874 roku): lud bya to wielka, gruba, potna masa, zginajca si jednak w kabk przed dziesitnikiem lub
pachokiem paskim. Ciemny, gupi, pokorny, ulegy a do podoci, stawa si jednak strasznym, w momencie gdy co usysza
0 Polsce. Na kadego, kto mu wspomina o niej, patrzy krzywo i uwaa za wroga. [...] O wiadomoci narodowej [chopw] nie
mogo by prawie adnej mowy, bo i skd? [.] Chopi w swojej masie bali si Polski niesychanie, wierzc, e z jej powrotem przyjdzie
na pewno paszczyzna i najgorsza szlachecka niewola. Powstania uwaali za jak potworn zbrodni, ktrej nie umieli nazwa ani
okreli, a powstacw za dzikich, pomylonych zbrodniarzy, bdcych plag ludzkoci. [.] nazwisko Szeli nie tylko byo znane
kademu niemal chopu, ale wymieniane nawet z duym szacunkiem. Starsi si chepili z tego, e go osobicie widzieli. Modzi
suchali opowiadania o nim z wielkim przejciem. Nie wszystkim byy znane jego czyny
1 niejednako te byy oceniane. Wszyscy niemal zgadzali si jednak na to, e gdyby Szela by wyrn szlachcicw, to nie tylko, e
chopi staliby si zupenie wolni, ale majtki szlacheckie przeszyby w ich rce. [.]
Szlacheccy autorzy dostrzegaj w wydarzeniach roku 1846 przede wszystkim druzgoccy dowd bdnoci zrodzonej wrd
polistopadowych wygnacw koncepcji oparcia przyszej wojny o niepodlego Polski na masach chopskich. Popularny wrd
romantykw mit racawicki otrzyma, zdawao si, w roku 1846 ran mierteln. [.] Upatrywanie w chopie polskim z przeomu
wiekw XIX i XX jeszcze jednego wcielenia krwawego Szeli, Szeli potencjalnego, nieobce byo pokoleniu Wyspiaskiego. Moliwo
powtrzenia si historii roku 1846 nakazywaa przyj i gosi ide solidaryzmu narodowego. Tym bardziej e rewolta spoeczna
bya grob realn. [.] wizyta Szeli na weselnej scenie miaa przypomnie widzom i czytelnikom dramatu tragiczny moment
powtrnej mierci Polski: mierci idei jej odbudowania przez lud czy te przy udziale ludu.
Franciszek Ziejka, Wesele w krgu mitw polskich, Krakw 1997, s. 93-317.

Wesele.indd 31 12/16/13 12:19 PM


I

32 Karta pracy

Mitologia polska
Opisz i zinterpretuj mity wystpujce w Weselu.

Tre Rozliczenie z mitem w Weselu

mit racawicki

mit chopa-Piasta

Wesele.indd 32 12/16/13 12:19 PM


Wesele.indd 33 12/16/13 12:19 PM I
v J

I i^

34 Scenariusz lekcji
! Scenariusz z wykorzystaniem
metaplanu
90 min

Polska szopa, czyli obraz


spoeczestwa
Cele lekcji sela jako reprezentantw rnych warstw spoecznych oraz
ucze potrafi: wymieni wybrane stereotypy spoeczne i okrelenie, w jakim stopniu odwouj si do utartych w
poda przykady utworw literackich, w ktrych wystpuj; zbiorowej wiadomoci stereotypw. Dziaania te pomog
odnale stereotypy w Weselu i je zinterpretowa; dokona odpowiedzie na pytanie, jaki obraz spoeczestwa polskiego
charakterystyki i oceny polskiego spoeczestwa na wyania si z dramatu.
podstawie utworu Wyspiaskiego
Faza realizacyjna
I Metody nauczania 1. Uczniowie dobieraj si w trzy zespoy i analizuj wybrane
aktywizujce - asocjogram, metaplan; praca w grupach, postacie literackie z Wesela nalece do obu grup
praca z tekstem spoecznych: chopw i inteligentw (po trzy postacie na
zesp) - wykonuj zadanie 1. w karcie pracy. Liderzy
I rodki dydaktyczne zespow przedstawiaj przygotowane odpowiedzi, a
Wesele Stanisawa Wyspiaskiego, sownik jzyka nauczyciel koryguje wszelkie niecisoci i uzupenia
polskiego, karta pracy, arkusze papieru, klej informacje. Wane jest, aby modzie odniosa si do om-
wionej we wstpie mapy stereotypw polskiego
Przygotowanie do lekcji spoeczestwa i stwierdzia, czy dana posta powiela swj
uczniowie przygotowuj przegld wybranych stereotypw stereotyp, czy te moe autor przeamuje utarty wzorzec,
funkcjonujcych w polskim spoeczestwie (przywdcy, polemizuje z nim albo tworzy nowy.
artysty, chopa, mieszczanina - inteligenta); odwouj si do 2. Uczestnicy zaj na duym arkuszu papieru umieszczaj
wasnych przemyle i obserwacji oraz do tekstw kultury scharakteryzowane postacie w taki sposb, aby zobrazowa
relacje midzy wszystkimi grupami spoecznymi. Powstaje
Przebieg lekcji Faza schemat polskiego spoeczestwa. Na przeciwlegych biegu-
nach powinni si znale przedstawiciele warstw
wprowadzajca spoecznych, ktre nie potrafi si ze sob porozumie. W
1. Nauczyciel pyta, czym jest stereotyp, w jakich sytuacjach si
rodkowej czci pojawi si postacie uwiadamiajce sobie
z nim spotykamy, jakie mog by dobre i ze skutki
potrzeb porozumienia spoecznego i wsplnego dziaania.
funkcjonowania stereotypu. Zapisuje na tablicy hasa, ktre
Uczniowie uzasadniaj proponowany przez siebie ukad po-
uczniowie podaj w ramach odpowiedzi, tworzc w ten
staci i wyjaniaj relacje midzy nimi.
sposb asocjogramy. Uczniowie formuuj wasn definicj
zjawiska, ktr mona nastpnie porwna z definicj
Faza podsumowujca
sownikow (funkcjonujcy w wiadomoci spoecznej
Jako podsumowanie rozwaa uczniowie wsplnie uzupeniaj
skrtowy, uproszczony i zabarwiony wartociujco obraz
metaplan charakteryzujcy stan spoeczestwa polskiego z
rzeczywistoci odnoszcy si do osb, rzeczy lub faszywej
przeomu wiekw - tak jak widzia je Wyspiaski w Weselu
wiedzy o wiecie, utrwalony przez tradycj i nieulegaj- cy
(karta pracy, zad. 2.).
zmianom).
2. Prowadzcy prosi o scharakteryzowanie przykadowych
Praca domowa
postaci stereotypowych zakodowanych w zbiorowej
wiadomoci: przywdcy, artysty, chopa i Zakres podstawowy
mieszczanina/inteligenta. Uczniowie, wykorzystujc Jakie stereotypy spoeczne wystpuj we wspczesnym
informacje zebrane w trakcie przygotowania do lekcji, polskim spoeczestwie? Odwoaj si do wasnych obserwacji i
zapisuj swoje ustalenia na duym arkuszu papieru, ktry wybranych tekstw kultury. Napisz spjn i poprawn
nauczyciel umieszcza w widocznym miejscu klasy (mapa jzykowo wypowied nie krtsz ni 250 sw.
stereotypw). Dla przejrzystoci zapisu mona wprowadzi
kolory. Przykad takiej mapy stereotypw zamieszczono w Zakres rozszerzony
scenariuszu. Przygotuj scenariusz scenki, w ktrej zaprezentujesz
3. Nauczyciel informuje uczniw, e celem lekcji bdzie funkcjonowanie wybranego przez Ciebie stereotypu
charakterystyka wybranych postaci z We spoecznego.

Wesele.indd 34 12/16/13 12:19 PM


I

Scenariusz lekcji 35

Przykadowa mapa stereotypw

Propozycje odpowiedzi do karty pracy _______________________________________________________

1. a) chopi:
Jasiek - jurny chop ukazany podczas zabawy; ubrany w bajecznie kolorowy ludowy strj; chtny do piewu i taca; budzi
zachwyt dziewczt z Krakowa; lekkomylny; najwaniejsza jest dla niego materialna oznaka luksusu, lepszego ycia - czapka
z pawimi pirami, ktr jest w stanie zdoby, amic wszelkie zasady; uwiadomiony patriotycznie, jednak ulega saboci;
niedojrzao powoduje, e przedkada prywat nad wsplny cel
Czepiec - ciekawy wiata; wjt; budzi posuch we wsi, gwnie dlatego, e jest silny; nie wstydzi si swojego pochodzenia; ma
poczucie wartoci jako czonek swojej grupy spoecznej; przywouje jej chwalebn przeszo w postaci kosynierw; przedkada
wie nad miasto; inteligentw uwaa za sabeuszy; usiuje ich zmobilizowa do czynu grobami; lubi wypi i wtedy jest skory
do bijatyki; krewki; atwo zapala si; pokazuje si w kouchu i z kos nastawion na sztorc - niczym replika Gowackiego
Jakub Szela - upir Szeli symbolizuje skrwawion sukman; przypomina o ciemnej stronie ludu; o jego gniewie i zdolnoci
do bestialskiego odwetu, okruciestwie i bezwzgldnoci; przywouje problem niesprawiedliwych, feudalnych stosunkw
spoecznych midzy chopami a panami, wyzysku, braku wasnoci ziemi dla chopw
b) inteligenci:
Poeta - wyobcowany w tumie; wraliwy; duo podruje (podr jako ucieczka); ma natur niebieskiego ptaka; peen
niepokojw wewntrznych; cierpienie traktuje jak inspiracj do pisania; frustruje go rozdwik midzy marzeniami a
rzeczywistoci; pragnie stworzy wielki poemat narodowy na miar romantycznego wieszcza - przewodnika narodu, ale jego
dystans wobec wiata nie pozwala mu w peni zaangaowa si w adn wielk spraw
Nos - ironiczny wizerunek typowego przedstawiciela bohemy artystycznej wczesnego Krakowa; uosobienie
przybyszewszczyzny; dekadent i pijak; dorabia filozofi do picia - alkohol ma uwraliwia jego dusz, pozwala dotkn
Absolutu; czuje si kim wyjtkowym; megaloman; jest figur zupenie niepowan; zamroczony alkoholem gosi dekadenckie
komunay

Wesele.indd 35 12/16/13 12:19 PM


I

36 Scenariusz lekcji

Pan Mody - dobroduszny i naiwny fantasta; chopoman zafascynowany inteligenckim wyobraeniem na temat wsi
spokojnej, wsi wesoej; jest to wie z krgu pobonych ycze; nie zna realiw; zachwyca si ludow prostot, kolorytem, ale
jego zachwyt jest wynikiem nieporozumienia, nieznajomoci realiw; odwitne zwyczaje bierze za codzienno; stylizuje si
na chopa, co wywouje efekt komiczny
Gospodarz - typ szlachcica z Soplicowa; autentycznie zyty z wiejskim rodowiskiem; zna si na roli; jest dobrym
gospodarzem; rozumie problemy wsi; stara si uwiadamia chopw w kwestiach przynalenoci narodowej; rozbudza w
nich uczucia patriotyczne; nie jest naiwny; rozumie zoono trudnej relacji midzy panami a chopami; podziwia polskiego
chopa, widzi w nim ostoj tradycyjnych wartoci, esencj narodu polskiego, a jednoczenie pamita o rabacji galicyjskiej;
wie, e konflikt moe atwo ponownie wybuchn
Dziennikarz - zwizany ze stronnictwem konserwatywnym staczykw; pogrony w sprzecznociach: pragnie wielkich idei,
ktre porwayby cay nard, a jednoczenie jest zwolennikiem polityki kompromisu, programu minimum opartego na
ugodzie z zaborc; jego ugrupowanie jest nazywane staczykami, poniewa odgrywa rol ostrego krytyka, ktry najwiksz
win za sytuacj, w ktrej znalaza si Polska, obarcza samych Polakw; trzewy realizm konserwatystw prowadzi -
paradoksalnie - do niewiary we wszelkie dalekosine plany i ideay; Dziennikarz traktuje chopw z waciw sobie ironi
Radczyni - nie zna realiw ycia na wsi; zachowuje dystans wobec chopw, obawia si ich; prbuje chroni przed nimi crki;
jest krytycznie nastawiona do maestwa opartego na mezaliansie; podkrela obco obu wiatw; nie wierzy, e mona
zatrze granice midzy nimi
2.

Jak jest? Jak powinno by?

Inteligentw i chopw dzieli przepa, nie rozumiej si, Inteligenci i chopi s czci tego samego narodu, ktry ma
yj osobno, zajmuj si swoimi sprawami. wsplnego wroga. Powinni si zjednoczy, by uwolni ojczyzn.

Aby doszo do prawdziwej ugody, nie mona udawa, e nie


Dwie grupy spoeczne ukazane w dramacie dzieli pami o byo rzezi galicyjskiej. Nadal nie rozwizano rda konfliktw
krzywdach, ktre nie zostay zadouczynione. midzy panami a chopami, wic ponownie moe doj do
bratobjczej walki.

Chopi maj w sobie potencja do walki, dziaania


Potencja si, entuzjazmu i woli do dziaania drzemicy w
ludzie powinien by mdrze wykorzystany przez elity
spoeczne.

Przedstawiciele warstw spoecznych nie potrafi porozumie Tylko zjednoczony nard jest w stanie przerwa koowrt
si ze sob. nieudanych prb odzyskania niepodlegoci.

Artyci ulegli nastrojom dekadenckim, ogarna ich niemoc, Artyci powinni przewodzi narodowi, tworzy dziea, ktre
bezideowo. porwayby wszystkich Polakw i pielgnujc tradycj,
budowayby tosamo narodu.

Ludomania jest tylko pozornym zblieniem si inteligentw Zainteresowanie folklorem i yciem na wsi musi by zjawiskiem
do chopw, to chwilowa moda; inteligenci zachysnli si trwaym i autentycznym. Tylko wwczas doprowadzi do
wizerunkiem chopstwa niemajcym nic wsplnego z zacienienia wizi spoecznych.
rzeczywistoci.

Dlaczego nie jest tak, jak powinno by?

Polska jest od ponad stu lat pod zaborami. Zabory jeszcze utrwaliy anachroniczne feudalne stosunki spoeczne, ktre oparte s na
wyzysku. Szlachta jest wprawdzie nastawiona patriotycznie i wiadoma swojej przynalenoci narodowej, dziki niej przetrwaa
idea wolnej Polski, jednak w oczach chopw jest klas panw, ktra yje z krzywdy ludu. Dlatego Polak dla chopa to nie brat, lecz
ciemiyciel. Ponadto na skutek licznych klsk wszyscy stracili wiar w sens walki. Nie ma grupy, ktra byaby zdolna obj
przewodnictwo narodu.

Wnioski

Trzeba dokona zmian w spoeczestwie, przygotowa si do odzyskania niepodlegoci, znale odpowiedniego silnego i
charyzmatycznego przywdc narodu, stworzy przestrze i paszczyzn porozumienia midzy warstwami, przeamywa stereotypy
spoeczne, ktre oddalaj od siebie chopw i inteligentw.

Wesele.indd 36 12/16/13 12:19 PM


r

Karta pracy 37

Dramat utartych rl
Scharakteryzuj portret wymienionych przedstawicieli dwch grup spoecznych, ktre spotkay si
na weselu Lucjana Rydla i Jadwigi Mikoajczykwny.

a) chopi:
Jasiek

Czepiec

Jakub Szela

b) inteligenci:

Poeta

Nos

Wesele.indd 37 12/16/13 12:19 PM


I

38 Karta pracy

Pan Mody

Gospodarz

Dziennikarz

Radczyni

Wesele.indd 38 12/16/13 12:19 PM


I

Karta pracy 39

o Wypenij schemat metaplanu. Scharakteryzuj stan spoeczestwa polskiego z przeomu wiekw - tak jak je widzia
Wyspiaski w Weselu.

Jak jest? Jak powinno by?

Dlaczego nie jest tak, jak powinno by?

Wnioski

Wesele.indd 39 12/16/13 12:19 PM I


I

40 Scenariusz lekcji
Scenariusz z kart pracy do
tworzenia wasnego tekstu
45 min

Portret artysty w Weselu


Cele lekcji pomaraczowy - przywoanie rnych kontekstw
ucze potrafi: zanalizowa temat wypracowania interpretacyjnych (biograficznego, filozoficznego,
maturalnego; zinterpretowa krok po kroku tekst literacki; historycznego)
przeprowadzi logiczn analiz tematu pracy; sformuowa rowy - wyszukanie charakterystycznych cech w
wasn hipotez interpretacyjn; skonstruowa wizerunkach artystw sportretowanych przez
uporzdkowany plan wypowiedzi pisemnej; sformuowa Wyspiaskiego.
wnioski kocowe wynikajce z logicznego wywodu 2. Nauczyciel dzieli uczniw na cztery zespoy. Ich
przedstawiciele losuj po jednym zadaniu dla grupy:
I Metody nauczania przeledzenie sposobu przedstawienia Poety,
przeledzenie sposobu ukazania Gospodarza,
aktywizujca - metaplan; rozmowa kierowana, praca z
przywoanie wizerunkw innych artystw po
tekstem
jawiajcych si w caym dramacie,
podanie rnych kontekstw interpretacyjnych.
rodki dydaktyczne
Uczniowie ponownie przygldaj si fragmentom Wesela,
Wesele Stanisawa Wyspiaskiego, karta pracy, arkusze
tym razem ze wzgldu na przydzielone im zadanie. Po
papieru, flamastry w rnych kolorach
przedyskutowaniu propozycji odpowiedzi zespoy wypisuj
wybrane rozwizania na arkuszach papieru. Dla przej-
I Przebieg lekcji rzystoci pracy warto zaproponowa uczniom uycie
Faza wprowadzajca flamastrw w rnych kolorach.
Nauczyciel przedstawia uczniom cel lekcji - wiczenie 3. Po upywie wyznaczonego czasu uczniowie przedstawiaj
umiejtnoci analizy i interpretacji tekstu literackiego w efekty swojej pracy. Pozostaa cz klasy w razie potrzeby
formie wypowiedzi pisemnej wymaganej na egzaminie dokonuje korekty odpowiedzi, ustala, ktre punkty s
maturalnym. Podaje temat pracy. najwaniejsze. Z reguy najwicej trudnoci przysparza
uczniom przywoanie kontekstw interpretacyjnych, w
Faza realizacyjna tym miejscu na pewno przydatna bdzie pomoc
1. Uczniowie otrzymuj kopie analizowanego fragmentu nauczyciela. Po omwieniu wszystkich zada i
Wesela (karta pracy) i zapoznaj si z tekstem. Nastpnie sformuowaniu kocowego wniosku powstaje plan
wszyscy wsplnie analizuj temat pracy pisemnej, wypracowania.
wyodrbniajc w nim najwaniejsze czynnoci operacyjne
oraz pozostae elementy, ktre wyznaczaj okrelony tor Faza podsumowujca
dziaa interpretacyjnych. 1. Nauczyciel przypomina uczniom o zasadach rzdzcych
Portret artysty w Weselu. Przeanalizuj sposb redagowaniem prac pisemnych, podkrela, jak wana jest
przedstawienia Poety i Gospodarza w podanym fragmencie spjno tekstu, ktra wynika z logicznego i pynnego
dramatu oraz przywoaj postacie innych artystw przechodzenia do kolejnych akapitw.
wystpujcych w utworze. Uwzgldnij rne konteksty 2. Fakultatywnie uczniowie mog si zapozna z fragmentem
interpretacyjne (np. biograficzny, filozoficzny, historyczny). Plotki o Weselu Boya-eleskiego, w ktrej autor
niebieski i zielony - przeledzenie sposobu przedstawienia wspomina okres przyby- szewszczyzny w dziejach
Poety w podanym fragmencie krakowskiej cyganerii.
niebieski i ty - przeledzenie sposobu przedstawienia
Gospodarza w podanym fragmencie Praca domowa
czerwony - przywoanie innych postaci artystw Napisz prac zawierajc minimum 250 sw na temat
pojawiajcych si w caym utworze analizowany na lekcji.

Propozycje odpowiedzi do karty pracy .

I. Rozpoznanie wstpne
- rozmowa dwch artystw pochodzcych z tego samego rodowiska;
- z dialogw poznajemy wiatopogld, postawy yciowe i marzenia bohaterw;
- scena ma charakter realistyczny, po niej za nastpuje spotkanie postaci ze zjawami (Poeta spotka si z widmem Rycerza,
ktre mu uwiadomi pustk i bezideowo poezji modopolskiej; Gospodarz po spotkaniu z Wernyhor okae si niezdolny do
czynu).

Wesele.indd 40 12/16/13 12:19 PM I


I

Scenariusz lekcji 41

II. Analiza fragmentu utworu


a) sposb przedstawienia Poety
- marzy o napisaniu wielkiego poematu, ktry wskrzeszaby ducha narodowego (Taki mi si snuje dramat / grony, szumny,
posuwisty / jak polonez);
- pragnie pisa o wielkich postaciach z przeszoci, godnych podziwu, budzcych szacunek (Bohater w zbro- jej, skalisty, /
kto, jakoby zom granitu), niecofajcych si przed niczym ( co niczego si nie lka, / chyba widma zbrodni
swojej), barwnych, takich, ktre wywoywayby w czytelniku intensywne, a nawet skraje emocje ( iten pan, peen
poloru, / [...] i ten hart rycerski, miay, / i gniew boski gromki, straszny);
- poszukuje inspiracji w przeszoci, w tradycji ludowej i narodowej;
- stawia potg ducha nad materi, ktra go mierzi, tskni do tego, aby rozwin skrzyda i unie si nad przyziemn
codzienno (Duch si w kadym poniewiera, / e czasami dech zapiera; / tak by gdzie het gnao, gnao, / tak by
si nam serce miao / do ogromnych, wielkich rzeczy, / a tu pospolito skrzeczy);
- ma poczucie niespenienia, dysonansu midzy marzeniami a codziennoci, odczuwa brak wielkich idei, spraw (duch si w
kadym poniewiera / i chciaby si wydrze, skoczy, / rce po pas w krwi ubroczy, / rami rozpostrze szeroko, /
wielkie skrzydaporozwija, / lecie, a nie da si miota);
- otaczajca rzeczywisto jawi mu si jako szara, ograniczajca czowieka, narzucajca przyziemn perspektyw, wizienie dla
ducha (a tu pospolito niska / wazi w usta, ucho, oko);
- mimo swoich aspiracji jako artysty ycie marzeniami, rojeniami wybujaej wyobrani, oderwanie od rzeczywistoci uwaa za
przeklestwo polskiej natury (My jestemy jak przeklci, / e nas mara, dziwo nci, / wytwr tsknej wyobrani / serce
bierze, zmysy drani).

b) sposb przedstawienia Gospodarza


- ironizuje z aspiracji Poety, przyznaje, e jest to powszechny trend w sztuce modopolskiej - pragnienie udramatyzowania
rzeczywistoci, uczynienia jej bardziej uduchowion; pokpiwa z twrczoci, ktra traktuje wycznie o wielkich sprawach,
opisuje przygody nadludzkich bohaterw, popada w histeryczne, patetyczne tony i w efekcie nikt jej nie rozumie ( u nas
wszystko dramatyczne, / w wielkiej skali, niebotyczne / [...] ale kto tam to zrozumi);
- przyznaje Poecie, e rwnie odczuwa wewntrzny niepokj, dysonans midzy teraniejszoci a marzeniami (Tak si w
kadym z nas co burzy / [...] Tak si w kadym z nas co zbiera), jednak zachowuje dystans wobec dramatycznej
frazeologii i wydumanych tsknot Poety;
- podziela stosunek Poety do przeszoci, ktra dominuje nad wspczesnoci (to dawno tak z nami walczy);
- na wybujae pragnienia i frustracje Poety odpowiada racjonalnie, e wielko zwykle przeplata si w yciu z przecitnoci, jest
to normalne, e kolejne pokolenia maj swoich bohaterw, wasne szczytne ideay i marzenia, ktre nastpnie odchodz w niebyt
(Tak si orze, tak si zwala / rok w rok, w kadym pokoleniu; / [...] raz wraz wielko si wyania / i raz wraz gry
si w cieniu);
- od dziesiciu lat mieszka na wsi, pord chopw, i nabra przez ten czas podziwu dla nich; na co dzie przyglda si chopom
pracujcym na roli, szanuje ich wysiek, poczucie wasnej godnoci, mdro, gbok religijno (Ju lat dziesi pord
siedz, / ssiadujemy o miedz. / Kiedy sieje, orze, miele, / taka godno, takie wzicie; / co czyni, to czyni wicie);
wywodzi ich genealogi od Piastw; widzi podobiestwo midzy ludem na wsi a krlewskim prasowiaskim rodem; w
chopstwie upatruje skadnicy narodowych wartoci (A bo chop i ma co z Piasta, / co z tych krlw Piastw - wiele!);
wierzy w si ludu.
- potrafi poczy ideay z yciem codziennym, realista.

III. Inne postacie artystw wystpujcych w utworze


- Pan Mody - zafascynowany folklorem wiejskim; entuzjasta ludomanii - modnego bratania si inteligencji z ludem, w ktrym
upatrywano szansy na odnow duchow narodu; ycie na wsi, ktre naiwnie idealizuje, jest dla niego inspiracj do twrczoci
literackiej;
- Nos - dekadent, typowy przedstawiciel bohemy krakowskiej, uosobienie cech przybyszewszczyzny; ulega sabociom, przede
wszystkim naduywa alkoholu;
- Rachela - ydwka, crka karczmarza, ktra odstaje od swojego rodowiska - wraliwa na sztuk, rozmarzona, uduchowiona,
oczarowana poezj i artystami modopolskimi, pierwsza dostrzega w chaupie bronowickiej potencja symboliczny.

IV. Konteksty interpretacyjne


- biograficzny: Wyspiaski osobicie wzi udzia w weselu swojego przyjaciela Lucjana Rydla, zna goci weselnych i bohem
artystyczn Krakowa, dlatego postacie dramatu w duej mierze opieraj si na autentycznych pierwowzorach i uosabiaj
charakterystyczne cechy rodowiska - Poeta to bdcy wwczas u szczytu sawy Kazimierz Przerwa-Tetmajer, przyrodni brat
malarza Wodzimierza Tetmajera (Gospodarza), Pan Mody - poeta modopolski Lucjan Rydel, Nos to prawdopodobnie malarz
Tadeusz Noskowski, a Rachela to Pepa Singer, crka bronowickiego karczmarza;

Wesele.indd 41 12/16/13 12:19 PM


I

42 Scenariusz lekcji

- obyczajowy: Wyspiaski potraktowa wesele Rydla z Mikoajczykwn jako symboliczne dopenienie inteligenckiej fascynacji
polskim ludem;
- filozoficzny: nietzscheanizm (artysta jako indywiduum, jednostka wybitna, wyjtkowa, przeznaczona do wyszych celw;
fascynacja ludmi odznaczajcymi si nieprzecitn si wewntrzn i biologiczn, aktywnoci i popdem yciowym; marzenia
o potdze, kult czynu) oraz schopenhaueryzm (sztuka jako antidotum na bl istnienia, kontemplacja pikna przynosi ukojenie
w cierpieniu, ktrym jest ycie - dekadentyzm, artysta jako kapan);
- historyczna: dyskusja na temat roli artysty w sytuacji zniewolenia narodu;
- historycznoliteracki: porwnanie z koncepcj artysty w renesansie czy romantyzmie.

V Wnioski
pene: Artyci s grup spoeczn najliczniej reprezentowan w Weselu. Wyspiaski zna osobicie cz osb przedstawionych w
dramacie. Artyci to szczeglni bohaterowie utworu ze wzgldu na wysoki status kapanw sztuki, jaki przypisywano w okresie
modernizmu wybitnym jednostkom. Ponadto Wyspiaskiego interesowaa rola artystw jako przewodnikw narodu
poszukujcego swoich drg do wolnoci (romantyczny poeta wieszcz). Stanowi oni w Weselu pretekst do rozwaa na temat
dialogu wspczesnoci z przeszoci, inteligenckiej fascynacji wsi i polskim ludem, kondycji poezji modopolskiej. Artyci ukaza-
ni przez Wyspiaskiego prezentuj niedojrzao tej grupy spoecznej, oderwanie od rzeczywistoci, ycie iluzjami, dekadentyzm,
brak cznoci z reszt narodu.

czciowe: Artyci s grup spoeczn najliczniej reprezentowan w Weselu. Wyspiaski zna osobicie cz osb przedstawionych
w dramacie. Poet interesowaa rola artystw jako przewodnikw narodu poszukujcego swoich drg do wolnoci. Stanowi oni w
Weselu pretekst do rozwaa na temat dialogu wspczesnoci z przeszoci, inteligenckiej fascynacji wsi i polskim ludem,
kondycji poezji modopolskiej. Artyci ukazani przez Wyspiaskiego prezentuj niedojrzao tej grupy spoecznej, oderwanie od
rzeczywistoci, ycie iluzjami, dekadentyzm, oderwanie od reszty narodu.

prba wniosku: Artyci s grup spoeczn najliczniej reprezentowan w Weselu. Wyspiaski zna osobicie cze osb
przedstawionych w dramacie. Poet interesowaa rola artystw jako przewodnikw narodu, stanowi oni te pretekst do rozwaa
na temat inteligenckiej fascynacji wsi i polskim ludem. Artyci ukazani przez Wyspiaskiego prezentuj niedojrzao tej grupy
spoecznej.

Tekst _________________________________________________________________________________________

Autentycznymi, z zachowaniem imion i nazwisk, s postacie chopskie [...]; autentycznym jest Nos, czyli malarz Tadeusz
Noskowski, lub moe kombinacja Noskowskiego z malarzem rwnie, Stanisawem Czajkowskim.
Ten Stanisaw Czajkowski wsawi si na tym weselisku nastpujcym czynem: dobrze napity, przelea si nieco na paltach,
po czym wsta, chwiejnym krokiem wszed do izby, gdzie ju nad ranem kiwali si sennie pod cian bronowiccy gospodarze, i rzek
do nich: A teraz ja wam powiem, co to jest secesja. To rzekszy, zwali si jak dugi pod st.
W ogle Nos to w Weselu figura godna uwagi. Nos to jest caa przybyszewszczyzna, ktrej dwuletni okres wici si w Krakowie
bezporednio przed Weselem. I Wyspiaski przeby ten okres, ale jako pilny widz i obserwator; poza tym przybyszewszczyzna
spyna koo niego bez ladu. Brako moe gwnego klucza do porozumienia: Wyspiaski nie pija. Kiedy raz, pamitam, ktry
z paczki zmusi go do picia, mwic: no, niech si pan napije, dla fantazji, Wyspiaski odpar z umieszkiem: ja fantazj mam
zawsze, a po wdce mnie gowa boli.
Przybyszewszczyzna w Nosie wyraa si mnstwem rysw. Przede wszystkim pijastwem. Bra artystyczna pijaa zawsze, ale
za Przybyszewskiego picie wznioso si do wyyn obrzdku, misterium, zasady: Pij, pij, bo pi musz.. A tu potem: Szopen
gdyby y, to by pi.. Ten szopenizm to te echo Przybyszewskiego, fanatycznego apostoa Szopena. Owo zagadkowe ram-tam-
tam-tam-tam, ktre w ustach Nosa zastanawiao moe czasem ktrego z czytelnikw Wesela, to niewtpliwie nic innego, tylko
fraza z preludium A-dur Szopena, ktre Przybyszewski godzinami potrafi grywa w chwili najwikszego napicia, walc coraz
wcieklej, coraz rozpaczliwiej w klawiatur. I wicej znalazoby si cech przybyszewsz- czyzny w Nosie; pewne aktorstwo
desperacji, owo: na plan pierwszy wstpi musz, i echa nadczowieka: Bonaparte, ten mia nos etc. W ten sposb, t jedn
figur Wyspiaski otwiera - dla wtajemniczonych
- okno na cay dwuletni bujny okres krakowskiego i polskiego ycia artystycznego. Nos, ten maruder przy- byszewszczyzny,
odcina si od tego caego rodowiska tragicznie groteskow plam.
Tadeusz Boy-eleski, Plotka o Weselu [w:] tego, O Krakowie, s. 391.

Wesele.indd 42 12/16/13 12:19 PM


I

Karta pracy 43

Tworzenie wasnego
tekstu
Na podstawie zacytowanego fragmentu Wesela scharakteryzuj portret artysty wyaniajcy si z tekstu. Przeanalizuj
sposb przedstawienia Poety i Gospodarza oraz przywoaj wizerunki innych artystw wystpujcych w utworze.
Uwzgldnij rne konteksty interpretacyjne.

Stanisaw Wyspiaski Wesele


akt I, scena 24 (fragmenty)

POETA GOSPODARZ
Taki mi si snuje dramat grony, szumny, Tak si w kadym z nas co burzy, na
posuwisty jak polonez; gdzie z kazamat1 tak si burz zbiera, tak w nas ciska
jk i zgrzyt, i wichrw wisty. - Marz przy piorunami, dziwnymi wre postaciami:
tym wichrw graniu - - dawnym strojem, dawnym krojem, a ze
0 jakim wielkim kochaniu. sercem zawsze swojem; to dawno tak z
Bohater w zbrojej2, skalisty, kto, jakoby nami walczy.
zom granitu, rycerz z czoa, kto ze Coraz pami si zaciera ---------------
szczytu [...] Tak si w kadym z nas co zbiera.
Wyranie si w oczy wciska, zbroj wieci,
zbroj yska posta dawna, coraz bliska, POETA
dawny rycerz w penej zbroi, co niczego si Duch si w kadym poniewiera, e
nie lka, chyba widma zbrodni swojej, a czasami dech zapiera; tak by gdzie het
serce mu z blw pka, a on, z takim gnao, gnao, tak by si nam serce miao
sercem w zbroi, zaklty, u rda stoi do ogromnych, wielkich rzeczy, a tu
1 do mtw studni patrzy, i przeglda si pospolito skrzeczy, a tu pospolito
we studni. toczy, wazi w usta, uszy, oczy; duch si
[... ] w kadym poniewiera i chciaby si
wydrze, skoczy, rce po pas w krwi
GOSPODARZ ubroczy, rami rozpostrze szeroko,
Dramatyczne, bardzo piknie - u nas wielkie skrzyda porozwija, lecie, a nie
wszystko dramatyczne, w wielkiej skali, da si mija; a tu pospolito niska
niebotyczne - a jak taki heros jknie, to po wazi w usta, ucho, oko; - - [... ]
caej Polsce jczy, to po wszystkich borach
szumi, to po wszystkich grach brzczy, ale GOSPODARZ
kto tam to zrozumi. Tak si orze, tak si zwala
rok w rok, w kadym pokoleniu;
POETA raz wraz dusza si odsania,
Dramatyczny, rycerz bdny, ale pan, pan raz wraz wielko si wyania
pierwszorzdny: w zamczysku sam, i raz wraz gry si w cieniu.
osmtniay, a zamek opustoszay, i ten lud Raz wraz wstaje wielka posta, e ino jej
nasz, taki prosty, u stp zamku, u stp skrzyde dosta, rok w rok w kadym
dworu, i ten pan, peen poloru, i ten lud pokoleniu
prosty, rubaszny, i ten hart rycerski, i raz wraz przepada, ganie, jakby czas
miay, i gniew boski gromki, straszny. jej przepa wanie. - [... ]

1 kazamaty - podziemia suce jako cikie wizienie.


2 bohater w zbrojej - bohater w zbroi, rycerz; objawi si Poecie w postaci Zawiszy Czarnego.

Wesele.indd 43 12/16/13 12:19 PM


I

44 Karta pracy

POETA GOSPODARZ
My jestemy jak przeklci, e nas A bo chop i ma co z Piasta, co z tych
mara, dziwo nci, wytwr tsknej krlw Piastw - wiele!
wyobrani serce bierze, zmysy - Ju lat dziesi pord siedz,
drani; e nam oczy zaszy mgami; ssiadujemy o miedz.
piecimy si jeno snami, a to, co tu Kiedy sieje, orze, miele, taka godno,
nas otacza, zdolno nasza takie wzicie; co czyni, to czyni wicie;
przeinacza: w oczach naszych chop godno, rozwaga, pojcie.
urasta do potgi krla Piasta! A jak modli si w kociele, taka
godno, to przejcie; bardzo
wiele, wiele z Piasta; chop
potg jest i basta.

I. Rozpoznanie wstpne

II. Analiza fragmentu utworu


a) sposb przedstawienia Poety

b) sposb przedstawienia Gospodarza

Wesele.indd 44 12/16/13 12:19 PM


I

Karta pracy 45

III. Wizerunek innych artystw wystpujcych w utworze

IV Konteksty interpretacyjne

V. Wnioski

Wesele.indd 45 12/16/13 12:19 PM


I

46 Scenariusz lekcji
Scenariusz z
wykorzystaniem
niedokoczonych zda 90 min

Teatr mj widz ogromny


I Cele lekcji patrzc na obraz, rzeb, a nawet pomnik architektury,
dopowiada wasn histori, jak stara si z nich wyczyta,
ucze potrafi: omwi edukacj artystyczn Wyspiaskiego;
dramatyzowa, uruchamia to, co w plastyce z zasady jest
wymieni rodzaje spektakli, ktre szczeglnie interesoway
statyczne.
poet; wytumaczy znaczenie sowa monumentalny;
scharakteryzowa elementy przedstawie Wyspiaskiego
na podstawie tekstu Boskiego; przeanalizowa sposb
Faza realizacyjna
realizacji poszczeglnych elementw przedstawienia we 1. Uczniowie czytaj fragment pracy Jana Boskiego o
wskazanych scenach Wesela; wyjani termin Wyspiaskim i wykonuj trzy pierwsze polecenia
synkretyzm; zaprezentowa koncepcj teatru ogromnego zamieszczone pod tekstem (karta pracy, zad. 1.a-c).
poety i odnie j do Wesela; okreli, na ile reyserzy Nauczyciel weryfikuje udzielone odpowiedzi. Warto w tym
kolejnych inscenizacji Wesela stosowali si do tej koncepcji momencie wyjani sformuowanie umieszczone w temacie
lekcji. Pochodzi ono z rozwaa artysty o Hamlecie
I Metody nauczania zawartych w studium Architektura, Malarstwo,
aktywizujce - metoda niedokoczonych zda Dramat w jedno spojone. Czwarte polecenie (zad. 1.d)
uczniowie wykonuj w trzech grupach. Ich przedstawiciele
I rodki dydaktyczne prezentuj sporzdzon charakterystyk poszczeglnych
elementw konstrukcji sztuki teatralnej, tak aby wszyscy
Wesele Stanisawa Wyspiaskiego, karta pracy, sownik
mogli uzupeni swoje odpowiedzi.
wyrazw obcych
2. Zespoy analizuj przydzielone im sceny dramatu i
wskazuj, jak w danym fragmencie Wesela zostay
I Przygotowanie do lekcji
zrealizowane poszczeglne kategorie (karta pracy, zad.
uczniowie przypominaj sobie cechy gatunkowe rnych
1.e). Wnioski wynikajce z tego zadania posu do
rodzajw dramatu (antycznego, szekspirowskiego,
scharakteryzowania dramatu symbolicznego.
romantycznego)
3. Nauczyciel omawia ide syntetyzmu literackiego.
Korzysta przy tym z definicji zawartej w sowniku wyrazw
I Przebieg lekcji Faza obcych (czenie w jedn cao rnych, czsto
wprowadzajca sprzecznych ze sob, pogldw, np. w religii, filozofii; take
Nauczyciel jako wprowadzenie czyta fragment listu poczenie si, skrzyowanie wszelkich elementw) oraz
Stanisawa Wyspiaskiego do Lucjana Rydla: dramat by odwouje si do wiedzy uczniw z zakresu literatury
zawsze moim marzeniem. Doprowadzi kad myl, kade romantycznej. Uczniowie wykonuj zadanie 2. w karcie
pojcie, kompozycj kad do dramatu [...] to byo u mnie pracy. Nauczyciel moe uzupeni ich odpowiedzi o
zawsze i nie mam za ze tym, co mnie nazywali aktorem, bo nastpujce treci: synkretyzm literacki u Wyspiaskiego
jeli mona si tak kocha, to ja kochaem si w scenie. obejmuje rwnie rne techniki pisarskie i prdy
Zdawao mi si, e ona stoi najwyej ze sztuki i e najwicej artystyczne: impresjonizm (operowanie wiatem,
wchania w siebie uczucia i poera ycie. Po przeczytaniu utrwalanie chwili), symbolizm (rne symbole), dramat
sw Wyspiaskiego nauczyciel formuuje pytanie, co przede klasyczny (jedno miejsca, czasu i akcji), dramat
wszystkim fascynowao artyst w sztuce teatru. Uczniowie szekspirowski (pomieszanie rnych kategorii
powinni wspomnie, e pocigaa go rnorodno teatru, estetycznych: komizm, liryzm, rubaszno, patos, realizm i
operowanie wieloma formami przekazu: sowem, dwikiem, fantastyka), dramat romantyczny (motywacja i
ruchem scenicznym, wiatem, obrazem, przestrzeni sceny. problematyka), naturalizm (szczegy w opisach,
Wyspiaski dziki wszechstronnym uzdolnieniom wygldzie, zachowaniu).
artystycznym mg w teatrze w peni realizowa wasne
pomysy. By w jednej osobie malarzem, poet, dramaturgiem, Faza podsumowujca
reyserem, projektantem kostiumw scenicznych i W ramach podsumowania zaj uczniowie uzupeniaj
scenografii. Nie bez powodu jest nazywany twrc niedokoczone zdania (karta pracy, zad. 3.).
nowoczesnego teatru polskiego. Jak pisze Maria Prussak:
Specyficzn cech wyobrani Wyspiaskiego byo trakto- I Praca domowa
wanie zarwno ogldanych, jak i opracowywanych dzie
Okrel, na ile reyserzy kolejnych inscenizacji Wesela
plastycznych jako zatrzymanego fragmentu wydarzenia,
stosowali si do koncepcji teatru ogromnego. Skorzystaj z
ktrego s utrwalonym ladem. Tote
dostpnych rde wiedzy.

Wesele.indd 46 12/16/13 12:19 PM


I

Scenariusz lekcji 47

Propozycje odpowiedzi do karty pracy _________________________________________________________

1. a) Podr do Monachium i Parya. Mody artysta mia wwczas okazj zobaczy na wasne oczy wszystkie synne dziea sztuki,
o ktrych czyta. Wikszo czasu spdzi w teatrach, gdzie chon i przyswaja sobie odkrycia teatru europejskiego.
b) Artyst interesoway sztuki wyraajce ducha narodu, symboliczne, traktujce o wielkich, ponadczasowych sprawach,
tragedie. Dlatego wola raczej teatr klasyczny. Nie pocigay go tematy zwizane z analiz indywidualnych cech i przey
jednostek, ale takie, ktre ukazyway dowiadczenia zbiorowoci, jej przeszo, mitologi.
c) Monumentalny - wielki, z rozmachem, taki, ktry odnosi si do mitologizowanej przeszoci, do wanych dowiadcze
zbiorowych, do niezwykej, ogromnej przestrzeni.
d)

Kategoria Cechy

przestrze
konkretny obiekt, bdcy dzieem czowieka, np. koci, teatr, zamek, wiejska chaupa; miejsca te inicjuj akcj i
dziaania bohaterw; Wyspiaski mia pomys, aby jako scenerie swoich dramatw wykorzysta realnie istniejce
budowle, takie jak Wawel

muzyka
odgrywa wan rol, jest symboliczna - monotonna, obsesyjna; muzyka wiejskiego wesela w dramacie wyraa
zaczarowanie postaci

sowo
ma te warto melodyczn; jest go w nadmiarze; postacie wypowiadaj wiele sw, ale czsto si powtarzaj; trzeba
wychwyci najwaniejsze idee, hasa, myli, zwizane z dan postaci

ruch
uproszczony, ustylizowany, przesadzony, sztuczny; postacie czsto zmieniaj si na scenie; z nagego ruchu
przechodz niespodziewanie do nieruchomoci

gesty wyraziste, czsto powtarzane, cznie z ruchem postaci s aluzj do dzie sztuki

postacie uproszczone, pozbawione psychologicznej gbi, uosabiaj jedn cech

kostiumy wyraziste, wydobywaj okrelon cech postaci

rekwizyty maj charakter symboliczny

tre
tematyka narodowa, wywodzca si z wielkiej literatury romantycznej; czy elementy wiata nadprzyrodzonego i
realnego; zawiera wielkie proroctwa, dotyczy historii, mitu, legendy

e)
Fragment Didaskalia i akt I, sc. 1 Akt III, sc. 33 Akt III, sc. 36 i 37
Wesela

przestrze wiejska chata


przestrze dramatu rozszerza si o to, nadchodzi wit, do izby wchodzi
co na zewntrz (sady, pola), panuje Chocho i siada na malowanej skrzyni
jeszcze noc

muzyka
panuje wrzawa zmieszanych cisza, wszyscy w napiciu wytaj Chocho zaczyna cicho gra na
odgosw gonej muzyki weselnej such, prbuj uchwyci ttent skrzypcach leniw, usypiajc
(mona wyrni basy, skrzypce i konia, a sycha jedynie brzczenie muzyk, ktra jednoczenie jest
klarnet), taca i rozmw much, potem cisza robi si coraz skoczna, o nierwnym rytmie,
bardziej dojmujca, nawet wiatr melodyjna, poruszajca
usta, wreszcie sycha dudnienie
kopyt, potem cikie kroki Jaka

sowo
zwyczajowa konwersacja krtkie, jednowyrazowe wypowiedzi monolog wypowiadany jakby pod
zaproszonych goci, buduj napicie i dynamizuj scen nosem strapionego Jaka, szydercze
indywidualizacja jzyka (Czepiec Miae, chamie, zoty rg, osta ci sie jeno
mwi gwar) sznur staje si refrenem
powtarzanym przez Chochoa

Wesele.indd 47 12/16/13 12:19 PM


si uzupeniaj.

48 Scenariusz lekcji

ruch
gocie tacz ywioowo do muzyki, bierno goci weselnych jest somnambuliczny taniec (pary tacz
przytupuj, w zbitej masie skontrastowana z gwatownym sztywno, powolny, uroczysty taniec
przesuwaj si po izbie wejciem Jaka w krgu, ktrego nie mona
rozerwa), taniec nawizuje do
obrazu Jacka Malczewskiego Bdne
koo

gesty
oczekiwanie, nasuchiwanie, Chocho gramoli si na skrzyni;
postacie zwrcone ku drzwiom, Jasiek robi znak kka na czoach
oknu, pklczcy, zasuchani upionych, wyjmuje im kosy z rk i
ciska je za piec, lew nog zakrela
krg, po ktrym bd przesuwa si
pary, prbuje nacign czapk na
uszy i wtedy sobie przypomina, e j
zgubi

postacie
roztaczony tum, Czepiec i realistyczne, bez wyrazistej postacie realistyczne i fantastyczne
Dziennikarz symbolizujcy dwie indywidualizacji, gocie weselni, s znakami okrelonych postaw
antagonistyczne grupy spoeczne: scena zbiorowa
chopw i inteligentw

kostiumy brak szczegowego opisu


barwne stroje weselne bronowiczan niezdarny somiany chocho, Jasiek
pozbawiony swojej czapki z pawimi
pirami

rekwizyty brak opisu


szczegowo opisane wntrze chaty: czapka z pawimi pirami, zoty rg,
bielone ciany, na nich wite sznur
obrazy, wieniec z doynek, otwarte
drzwi do sypialni, okrgy st
przykryty biaym obrusem, na nim
zastawa, menory, biurko zarzucone
papierami, nad ktrym wisi
reprodukcja Wernyhory Matejki,
akcesoria jak ze szlacheckiego
dworku, wiejska malowana
skrzynia, stolik w stylu empire, na
nim zegar i portret damy, przez
okno wida sad i chochoa

tre
wjt zagaja miastowego o polityk, z mit (o powstaniu narodowym) splata mit powstania narodowego nie
czego wywizuje si spr o wizj si z realnoci (Jasiek nie zebra ludzi speni si z konkretnych powodw:
wsi; ujawnia si zarys rda do powstania); zgubienie zotego rogu wad i niezdolnoci do dziaania;
konfliktw midzy miastem a wsi uniemoliwio realizacj planw motywacja realistyczna (Jasiek
powstaczych, realizm czy si z zgubi rg) i nadprzyrodzona (gra
fantastyk Chochoa); Chocho nakazuje
Jakowi wykona gesty magiczne i
zaczarowuje weselnych goci

2. czy wiat nadprzyrodzony ze wiatem realnym; szczegowo opisany konkret z symbolem; rne rodki
wyrazu scenicznego potraktowane rwnorzdnie - obraz, sowo i dwik odgrywaj rwnie wan rol

3. subiektywne wypowiedzi uczniw

Wesele.indd 48 12/16/13 12:19 PM


Wesele jako dzieo imi i nazwisko

totalne V
data klasa

Przeczytaj tekst Jana Boskiego i wykonaj podane zadania.

Pod koniec kwietnia 1890 r. dwudziestojednoletni malarz Stanisaw Wyspiaski wyjecha z Krakowa do Parya i Monachium, aby
obejrze wreszcie arcydziea, ktre zna z opowiada czy reprodukcji. [...] Z porwnania listw z repertuarem scen paryskich
wynika, e przez cae miesice bywa w teatrze co drugi czy trzeci dzie. [...]
W teatrze (operze) pocigaa go wielko, choby najbardziej tradycyjna. I ta wielko czya si z reguy z tym, co najlepiej
reprezentowao ducha narodu: z francuskimi klasykami, Wagnerem, Shakespeareem. [...] Mamy do czynienia z artyst, ktry
instynktownie szuka tragicznej tonacji, uczuciowego afektu, widowiskowej niezwykoci. Wreszcie z czowiekiem uwraliwionym
na przeszo, ktra staa si legend, symbolem czy mitem. Wyspiaskiego zupenie nie obchodzi Herr Schmidt, Monsieur
Dupont1, tym bardziej pan Kowalski. Zajmuj go wieczna Francja i wieczne Niemcy, Joanna dArc czy Nibelungowie. I najbardziej
jeszcze, wieczna Polska, ktrej nie ma na mapie. [... ]
Wyspiaski tworzy przeszo - pisa w 1908 r. Lack - tzn. e ta przeszo, ktra jest u Wyspiaskiego, nigdy tak nie bya,
ale ta, ktra jest u Wyspiaskiego, jest prawdziwa. Wyspiaski tworzy zatem przeszo monumentaln. Dzisiaj syszy si raczej
o mityzacji przeszoci (historii). Mityczne czy monumentalne przedstawienie zdarze jest oczywicie prawdziwsze od
faktycznego, ktre odtwarza byle archiwista albo... krawiec teatralny. Prawdziwsze, bo skupia w sobie cao dowiadczenia
zbiorowego. [...]
Centralne jest w tej dramaturgii znaczenie miejsca: przestrze - i przedmiot w przestrzeni - uruchamia jakby akcj i dziaania
postaci. Wyspiaski wyprowadza elementy przedstawienia z konkretnego obiektu przestrzennego, ktrym jest zwykle nie twr
natury, ale dzieo czowieka: zamek, koci, teatr czy wiejska chaupa. Taki przedmiot jest najczciej impulsem do swoistej
epifanii2, poniewa promieniuj ze wite prawa historii - czy prawa losu... [...]
Podobnie, chocia w mniejszym stopniu, traktuje Wyspiaski muzyk. [...] W Weselu monotonna, obsesyjna muzyka
wiejskiego wesela wyraa zaczarowanie, w ktre popadaj stopniowo wszyscy: kiedy muzyka wychodzi zza kulis na scen, to
znaczy, kiedy Chocho zabiera si sam do gry na skrzypcach, symboliczny sens objawia si z ca moc. Ale sowo zyskuje muzyczn
warto take w innym sensie. Jak wiadomo, w kadym przedstawieniu gubi si z koniecznoci znaczna cz poetyckich piknoci
tekstu, ktre pozostaj niejako w nadmiarze. [...] Wyspiaski liczy si jakby od razu z tym, e widz chwyta to, co najwaniejsze.
[...] Postacie Wyspiaskiego duo gadaj, ale nie zawsze wiele mwi: repliki pomylane s tak, aby z dan postaci (czy sytuacj)
zwiza nierozerwalnie kilka najwaniejszych sw, hase, myli. [...] Prawie wszystkie sztuki Wyspiaskiego s - przynajmniej w
pierwszej chwili - nieprzenikalne dla cudzoziemca. Posugiwanie si prefabrykatem zmienia take - co nas w tej chwili bardziej
interesuje - status postaci. Znika troska o prawdopodobiestwo, chocia (zwaszcza w Weselu i Sdziach) udowodni Wyspiaski,
e zdolny jest do przenikliwej, dokadnej, niesychanie zoliwej obserwacji obyczajowej. [...]
U Wyspiaskiego czsto ruch zostaje uproszczony, ustylizowany, przesadzony... sowem, usztuczniony Stopie usztucznienia
bywa naturalnie rny, pozostaje on jednak znamiennym rysem tej dramaturgii. [...] Postaciom natomiast narzuca wyrazisty strj,
dyktuje - czsto powtarzane - gesty, pta je muzycznymi refrenami i leksykalnymi lejtmotywami. Tym samym kae im peni jedn
funkcj, ucielenia jedn cech. Monumentalizacja musi by uproszczeniem, dlatego niewtpliwie Wyspiaski najchtniej
zmieniaby ludzi w przedmioty. Nie przypadkiem uywa - i naduywa - efektu oywiania malowide czy posgw. Nie przypadkiem
nazywa lalkami projekty kostiumw, ktre rysuje (po polsku lalka moe oznacza zabawk albo marionetk). Znamienna jest
skonno do czstej zmiany postaci, ktre zwykle krtko przebywaj na scenie; do przechodzenia od ruchu bardzo szybkiego (bieg,
taniec) do nieruchomoci; do nagego przerywania i uruchamiania dziaa scenicznych. [...] Gesty i ruch postaci stanowiy czytelne
aluzje do dzie sztuki, ktre zazwyczaj ujmowa Wyspiaski anachronicznie [...]. Rekwizyty [...] stara si traktowa symbolicznie.

[...]
Iluzjonistyczn dekoracj chce zastpi architektonicznym ksztatowaniem przestrzeni. [...] czsto nawiedzajcym
Wyspiaskiego pomysem byo wykorzystanie istniejcych budowli: dostrzeg teatralny walor krakowskiego barbakanu, [...]
powtarza te, e w Polsce Hamleta naley gra na Wawelu. [...] Wawel

1Herr Schmidt, Monsieur Dupont - odpowiedniki przecitnego Kowalskiego w jzyku niemieckim i francuskim. Podkrelenie, e
Wyspiaskiego nie interesuje zwyky czowiek.
2 epifania - objawienie (Boga).

Wesele.indd 49 12/16/13 12:19 PM


I

50 Karta pracy

by miejscem, ktry obsesyjnie zajmowa wyobrani Wyspiaskiego, [...] opracowa wtedy plan zabudowy wzgrza, ktry
przewidywa take teatr pod goym niebem, oparty o stok i zwrcony ku Wile. [...] Wyspiaski nie udzi si oczywicie, e uda si
postawi taki teatr. A jednak w nim najlepiej i najatwiej wystawi by mona i jego sztuki, i cay monumentalny repertuar, o
ktrym marzy [...].
To teatr czysto narodowy, wywodzcy si z wielkich romantykw, przede wszystkim z Mickiewicza. Jak misteria jednoczy
wiat nadprzyrodzony z ziemskim i koczy wielkim proroctwem. czy w sobie wszystkie elementy sztuki i wszystkie rodzaje
poezji. Teatralne manekiny stapiaj tam legend i prawd w jedn cao, obdarzone dusz narodowych pbogw gestykuluj
w nowej scenerii, czekajc na idealn scen, ktrej si Wyspiaski nie doczeka.

Jan Boski, Wyspiaski wielokrotnie, Krakw 2007, s. 131-147.

a) Podaj, jaki epizod z biografii Wyspiaskiego mia znaczcy wpyw na jego edukacj artystyczn.

b) Jakie rodzaje spektakli interesoway autora Wesela najbardziej?

c) Wyjanij na podstawie tekstu, co oznacza okrelenie monumentalny.

d) Wyspiaski stworzy nowy rodzaj teatru. Korzystajc z tekstu Jana Boskiego, scharakteryzuj poszczeglne
elementy przedstawie dramatopisarza.

Kategoria Cechy

przestrze

muzyka

sowo

ruch

Wesele.indd 50 12/16/13 12:19 PM


I

Karta pracy 51

gesty

postacie

kostiumy

rekwizyty

tre

e) Przeanalizuj sposb realizacji poszczeglnych elementw przedstawienia we wskazanych scenach Wesela. Skorzystaj
z charakterystyki tych kategorii sporzdzonej na podstawie tekstu Boskiego.

Fragment Didaskalia i akt I, sc. 1 Akt III, sc. 33 Akt III, sc. 36 i 37
Wesela

przestrze

muzyka

sowo

Wesele.indd 51 12/16/13 12:19 PM


I

52 Karta pracy

ruch

gesty

postacie

kostiumy

rekwizyty

tre

o Wyjanij, na czym polega synkretyzm Wesela.

Uzupenij tekst.

W dramacie symbolicznym, jakim jest Wesele, postacie maj charakter .....................................................................


........................ ; rekwizyty su do ....................................................................................; muzyka peni funkcj
......................................................... ; ruch sceniczny ma charakter ..................................................................................
dialogi postaci s.............................................................................................. ; scenografia jest .......................................
...............................................; a obrazy odwouj si do ....................................................................................................

Wesele.indd 52 12/16/13 12:19 PM


Kto jest kim
w Weselu?
Przeczytaj fragment Plotki o Weselu Wyspiaskiego Tadeusza Boya-eleskiego i wykonaj zadania.

Bronowice jest to, jak wiadomo, wioska o p mili od Krakowa [...]. Modl si zwykle bronowiczanie w pobliskim wiejskim kociku,
ale luby bior z parad u Panny Marii w Krakowie. Wwczas to przez dug ulic Karmelick, przez cay Rynek krakowski
zajedaj przed koci owe wozy chopskie wyadowane biaymi sukmanami, bajecznie kolorowymi gorsetami, kierezjami,
wiecami, czapkami, w asystencji szumnych drubw na koniach, tworzc istotnie porywajcy gr swoich barw i zamaszystoci
fantazji obraz. [...] Tak wic orszak lubny przejecha przez Krakw w lecie roku 1890; i na cae miasto gruchna wie: Wodzio
Tetmajer oeni si z wiejsk dziewczyn. [...] Mody i peen przyszoci malarz, pikny i wietny modzieniec z dobrej rodziny - z
chopk! [...]
Osiadszy w Bronowicach, Tetmajer zy si ze wsi najzupeniej po bratersku, wszed pod urok polskiego chopa-Piasta,
nauczy si go rozumie i z nim pracowa. [...] ona Tetmajera miaa dwie siostry, obie, jak i ona, bardzo urodziwe. Z jedn zarczy
si utalentowany malarz i kolega Tetmajera, Ludwik de Laveaux, suchotnik; wyjecha dla studiw za granic i tam umar. O
drug, Jadwisi, posun w konkury Lucjan Rydel, poeta, i poj j w maestwo w dziesi lat po lubie Tetmajera, w roku 1900.
Ale i wesele to, i maestwo nie byy podobne do tamtego.
Lucjan Rydel, cieszcy si zasuonym mirem wrd publicznoci, zacny i kochany czowiek, by w koach artystw w Krakowie
figur po trosze komiczn. [...] najwiksze pitno komizmu dawao mu jego przysowiowe gadulstwo, graniczce wprost z newroz.
[...] Maestwo Rydla miao, jak wspomniaem, zupenie inny charakter ni maestwo Tetmajera. Tamto byo czym
samorzutnym, miaym, urodzio si z serca i oczu, to - raczej z gowy i z papieru. [...] Rydel przeywa swoj mio jak temat
literacki; pisywa pseu- doklasyczne wiersze, w ktrych porwnywa swoj Jadwisi do Afrodyty wychodzcej z fali zboa etc. [... ]
Zabawny by stosunek Rydla do chopw. Ten poeta by to klasyczny mieszczuch, niewiele majcy poczucia wsi i chopa; popenia
tedy co chwil wykroczenia przeciw etykiecie wiejskiej, ktre raziy bronowickich gospodarzy. Ten pan Rydel to dobry czowiek,
uczony czowiek, ale strasznie le wychowany - mwili, a mianowicie dlatego, e Rydel, chcc si zbliy do ludu, chodzi w
konkury boso, poza tym w marynarce i z zawinitymi spodniami. Ot na wsi chop chodzi boso albo przy pracy, albo jeli nie ma
butw, ale z wizyt - nie. Rydel posuwa swoj ludowo tak daleko, e przyszedszy raz z wizyt do willi swej ciotki, p.
Domaskiej (Radczyni z Wesela), prosi j o pozwolenie zdjcia butw, bo tak si ju przyzwyczai... Pokazywa wszystkim, kto
chcia i kto nie chcia, e nie nosi gatek etc. I gada, gada, gada... [...]
Wesele Rydla odbywao si w domu Tetmajera [...]. Wie bya oczywicie zaproszona caa, z miasta kilka osb z rodziny i
przyjaci Rydla, cay prawie wiatek malarski z Krakowa. I Wyspiaski. Pamitam go jak dzi, jak szczelnie zapity w swj czarny
tuurek sta ca noc oparty o futryn drzwi, patrzc swoimi stalowymi, niesamowitymi oczyma. Obok wrzao weselisko, huczay
tace, a tu do tej izby raz po raz wchodzio po par osb, raz po raz dolatywa jego uszu strzp rozmowy. I tam ujrza i usysza
swoj sztuk. [...]
O Wodzimierzu Tetmajerze (Gospodarzu) ju mwiem. Jest on w Weselu jak ywy, ze swoim szlachetnym sentymentem,
gestem kontuszowym, ze sw zamaszyst fantazj i niewytrzymaoci nerwow. On jest dla Wyspiaskiego jakby wcieleniem
polskoci, a jego dworek nowoczesnym Soplicowem. [...]
Wybitnie przyjacielsko-ironiczny jest stosunek Wyspiaskiego do Pana Modego - Rydla. [...] Pan Mody
- to chwilami szczery czowiek; to jednak zarazem ten literat w poszukiwaniu tematu, papierowy inteligent w zetkniciu ze wsi,
z ktr nigdy nie stworzy organicznego poczenia. [...]
Niepodobna dobrze zrozumie postaci Dziennikarza, o ile si j oderwie od figury, z ktrej wysza. Wiadomo, i Dziennikarzem
tym by Rudolf Starzewski, redaktor krakowskiego Czasu. Starzewski bya to jedna z najwietniejszych polskich inteligencji
wspczesnych [...]. Redaktor Czasu byo to w owej dobie galicyjskiego ycia politycznego stanowisko bardzo wybitne: Czas to
bya wikszo w Kole Polskim, a Koo Polskie to bya caa wczesna czynna i jawna polityka Polski. Czym bya owa polityka
polska w Austrii, wiadomo; ilu wymagaa koowa, kompromisw, chytrych jakoby posuni na tej parszywej szachownicy
narodw, jak bya Austria. [... ]
Poeta jest bratem Gospodarza; bo te, wiadomo, by nim Kazimierz Tetmajer, urawiec bawicy wwczas w kraju przelotem,
midzy jednym a drugim pobytem we Woszech. Wwczas na szczycie rozgosu poety, ale przed wydaniem najbardziej mskich
swoich dzie, admirowany przez czytelniczki. [...] Dotychczas niemal wycznie liryk, pierwszy raz wwczas wieo prbowa
Tetmajer rozwin skrzyda w wielkiej poezji dramatycznej: napisa utwr pt. Zawisza Czarny, wystawiony na krtko przed
Weselem w krakowskim teatrze. [... ]

Wesele.indd 53 12/16/13 12:19 PM


Radczyni - to profesorowa Domaska, ciotka Lucjana Rydla, ona lekarza i radcy miejskiego, pniej autorka wybornych
powieci dla modziey; z temperamentu kostyczna1 i weredyczka2. Panienki [...] to Zosia i Maryna Pareskie, modziutkie wwczas
podlotki, crki sawnego lekarza. Trzewa i obowizkowa Haneczka - to Hanka Rydlwna, siostra Lucjana, a rwienica i
przyjacika Zosi. [...]
Wprowadzenie Racheli, jako integralny skadnik tego polskiego dworku i tego wiata artystw, jest dowodem niezmiernej
bystroci wyczucia u Wyspiaskiego. [...] Takich Rachel byo w Krakowie duo; one wypeniay czytelnie dla kobiet, wypoyczalnie
ksiek, teatry, koncerty. I niezmiernie interesujc jest wanie ta rola Racheli na weselu bronowickim. Ta chaupa rozpiewana
trzsie si od poezji, ale Rachela poezj t niejako zorganizuje, ona daje kaprysowi poety z Wesela akcent woli, praktyczne ujcie;
ona aranuje [...] zjawienie si Chochoa. Jej samej nie pojawi si adne widmo, na to jest za pozytywna; ona pozostaje za kulisami,
jakby co w rodzaju impresaria tego wesela duchw. [...]
Autentycznymi, z zachowaniem imion i nazwisk, s postacie chopskie: Klimina, wspaniaa baba wiejska majca pod
czterdziestk, pena ochoty zarwno do swatw, jak i do otarza; olbrzymi pod powa Czepiec, w ktrego ramionach dray od
nowej emocji miejskie panienki; autentycznym jest Nos, czyli malarz Tadeusz Noskowski, lub moe kombinacja Noskowskiego z
malarzem rwnie, Stanisawem Czajkowskim. [...] Przybyszewszczyzna w Nosie wyraa si mnstwem rysw. Przede wszystkim
pijastwem. Bra artystyczna pijaa zawsze, ale za Przybyszewskiego picie wznioso si do wyyn obrzdku, misterium, hasa:
Pij, pij, bo pi musz.... [...] I wicej znalazoby si cech przybyszewszczyzny w Nosie; pewne aktorstwo desperacji, owo: Na
plan pierwszy wstpi musz, i echa nadczowieka: Bonaparte, ten mia nos etc. [...] Figura Gospodyni wiernie zachowaa typ
swego oryginau, jedynie moe staa si dojrzalsza, powaniejsza, gdy Hanusia Tetmajerowa liczya sobie wwczas niespena
dwadziecia siedem lat. Ale bya w niej ta sama macierzyska pobaliwo, z jak patrzya na haaliwe zabawy cyganerii
krakowskiej w Brono- wicach, na przybyszewszczyzn, na zapalone dysputy, a bodaje i na samo malarstwo, i na polityk. Mam
wraenie, e w gbi duszy uwaaa to wszystko za zabawk, ktrej potrzebuj te wieczne, due dzieci, mczyni [...].
W Pannie Modej wiksza jest domieszka fantazji, jest ona raczej rozwiniciem tej licznej Jadwisi takiej, jak mogaby by,
gdyby zostaa bardziej sob. Wwczas to bya szesnastoletnia dziewczynka, nie bardzo przygotowana do honoru, jaki j spotka.
I Rydel postpowa te z ni inaczej ni Tetmajer z Hanusi: stara si j forsownie rozwija, czytywa jej swoje wiersze i dramaty,
opowiada o krlach polskich, tak e na jaki czas w tej licznej modej gowinie wytworzy rozczulajcy zamt. Trzecia siostra,
Marysia, to bya dziwna dziewczyna. Pikna [...], miaa w sobie co zgaszonego, jak melancholi. Snuo si istotnie koo niej
jakie fatum mierci: pierwszy jej narzeczony, malarz de Laveaux, zmar gdzie na suchoty na obczynie (on to jest owym Widmem
w akcie drugim); Wojtu, mody chop, za ktrego wysza potem, rwnie zmar na suchoty po roku maestwa. [...]
Tyle sobie przypominam naprdce anegdotycznego materiau Wesela - to s elementy, z ktrych Wyspiaski umia
wyczarowa ten kawa polskiej duszy, polskiego ycia, ywej Polski.

Tadeusz Boy-eleski, Plotka o Weselu Wyspiaskiego [w:] tego, O Krakowie,


Krakw 1968, s. 381-394.

Wyjanij, jakie byy zwizki Bronowic z Krakowem. 1 p.

O Ktre wydarzenie z ycia krakowskiej bohemy artystycznej stao si kanw Wesela? 1 p.


Okrel jego czas i miejsce.

1 kostyczna - zoliwa.
2 weredyczka - osoba mwica prawd bez wzgldu na konsekwencje.

Wesele.indd 54 12/16/13 12:19 PM


Wymie okolicznoci, ktre doprowadziy do maestwa Lucjana Rydla z Jadwig 1
p-
Mikoajczykwn.

Czym, wedug Boya, rni si stosunek do chopstwa Wodzimierza Tetmajera i Lucjana Rydla? 2 P-
Wytumacz, jaki miao to wpyw na oba maestwa.

Wska, skd Wyspiaski zaczerpn informacje o przebiegu uroczystoci weselnych. 1 P-

Kto by prototypem postaci Dziennikarza w Weselu? Dlaczego jego stanowisko autor nazywa bardzo 2 P-
wybitnym? Odpowiedz wasnymi sowami.

Wesele.indd 55 12/16/13 12:19 PM


D Podaj pierwowzr postaci Poety. Na ktre cechy tej osoby zwraca uwag Boy-eleski? 2 p-

Wypisz na podstawie przeczytanego tekstu cechy przybyszewszczyzny. 1 p-

Co sprawia, e relacja pisarza wydaje si wiarygodna? 1 p-

3 Przytocz jedno sformuowanie, ktre peni funkcj kompozycyjn w tekcie. 1 p-

m Plotka o Weselu Wyspiaskiego zostaa napisana stylem 1 p-

A. publicystycznym.

B. naukowym.

C. poetyckim.

D. popularnonaukowym.

Wesele.indd 56 12/16/13 12:19 PM


Propozycje odpowiedzi

Nr Odpowied Punktacja
zadania

1. Bronowiczanie w kociele Mariackim brali luby. 1 P.

2. 1 P.
Wesele Lucjana Rydla z Jadwig Mikoajczykwn, ktre odbyo si w chaupie Tetmajerw w
Bronowicach w 1900 r.

3. 1 P.
Latem 1890 r. odbya si pierwsza ceremonia lubna inteligenta i chopki. Krakowski malarz
Wodzimierz Tetmajer oeni si wwczas z Hann Mikoajczykwn, dziewczyn z Bronowic. ona
Tetmajera miaa jeszcze dwie siostry, rwnie wyjtkowo urodziwe.
Z jedn z nich, Marysi, zarczy si Ludwik de Laveaux, ktry jednak zmar na suchoty, nie
zdywszy si oeni, drug polubi Lucjan Rydel.

4. 2 P.
Tetmajer, sam bdc czowiekiem z krwi i koci, dobrze zaadaptowa si na wsi, zy si z chopami,
(1 p. za opisanie
ktrych traktowa jak rwnych sobie, a wrcz ich podziwia. Autentycznie te zakocha si w piknej
jednej postaci)
wiejskiej dziewczynie. Akceptowa on tak, jak bya, nie stara si jej zmienia, doksztaca. Rydel za,
typowy inteligent z miasta, by ludomanem zafascynowanym wsi na zasadzie koncepcji intelektualnej.
Nie zna wsi ani jej nie rozumia. Oeni si programowo, z pobudek bardziej ideowych ni osobistych, i
przerabia ten krok na temat literacki. Prbowa te wychowywa wasn on, edukowa, w efekcie
mcc jej w gowie.

5. 1 P.
Wyspiaski zosta zaproszony na wesele i w nim uczestniczy. Przyglda si rozbawionym gociom,
przysuchiwa ich rozmowom i muzyce, chon atmosfer wiejskiej zabawy.

6. 2 P.
Prototypem postaci Dziennikarza jest Rudolf Starzewski, redaktor naczelny Czasu. Bya to wwczas
bardzo wpywowa gazeta, zwizana z Koem Polskim, organem politycznym reprezentujcym Polakw
(1 P. za
w sejmie austriackim. Naleeli do niego konserwatyci, zwolennicy ugodowej polityki wzgldem personalia
postaci,
zaborcy.
1 P. za oPis
stanowiska)

7. 2 P.
Pierwowzorem postaci jest przyrodni brat Wodzimierza Tetmajera (Gospodarza) Kazimierz Przerwa-
Tetmajer, poeta u szczytu sawy, krcy midzy Polsk a Wochami, adorowany przez kobiety.
(1 P. za
Niedawno wyda swj pierwszy dramat - Zawisz Czarnego. personalia
postaci,
1 P. za oPis
osoby)

8. 1 P.
apoteozowane pijastwo (niepohamowane picie alkoholu jako powd do dumy), dekadentyzm,
egotyzm, pozerstwo, kult wybitnej jednostki

9. 1 P.
Autor podaje imiona i nazwiska autentycznych postaci, operuje datami, opisuje miejsca wydarze i
zjawiska, ktrych sam by wiadkiem. Relacja Boya-eleskiego jest z pierwszej rki, autor widzia
wszystko na wasne oczy.

10. np. jak wspomniaem; O Wodzimierzu Tetmajerze (Gospodarzu) ju mwiem; Tak wic... 1 P.

11. A. 1 P.

Wesele.indd 57 12/16/13 12:19 PM


I

58 Projekt edukacyjny

Wyspiaski - artysta totalny


I Rodzaj projektu H Zadania w ramach wsppracy midzy
zbiorowy, midzyklasowy grupami
1. Wybranie koordynatora dziaa.
I Czas 2. Ustalenie terminu sesji naukowej.
trzy miesice 3. Zaproszenie eksperta (historyka sztuki, plastyka z
orodka kultury, kustosza muzeum lub innego fachowca,
I Cele ktry uwietniby sesj wykadem).
planowanie i organizowanie pracy w grupie; 4. Zaproszenie nauczycieli i modziey z innych klas.
poszukiwanie materiaw rdowych; doskonalenie Przygotowanie zaprosze i plakatw.
umiejtnoci ich wartociowania i selekcjonowania; 5. Wybranie grupy odpowiedzialnej za wystrj sali i sprzt
wiczenie umiejtnoci wystpie publicznych techniczny.
6. Wyznaczenie zespou do obsugi sesji.
I Zadania dla grup 7. Dziaania organizacyjne i techniczne.
1. Wybr dzie Stanisawa Wyspiaskiego nalecych do 8. Przeprowadzenie sesji naukowej.
rnych dziedzin sztuki (dramaty, obrazy, pastele, rysunki, 9. Opublikowanie wystpie i prezentacji na stronie
projekty scenografii i kostiumw do przedstawie internetowej szkoy.
teatralnych, koncepcja teatru ogromnego, witrae i
polichromie). H Przykadowe rda
2. Znalezienie wspczesnych Wyspiaskiemu kontekstw Hutnikiewicz Artur, Moda Polska, Warszawa 1997.
filozoficznych, historycznych i kulturowych oraz informacji Makowiecki Tadeusz, Poeta-malarz. Studium
na temat wspczesnej autorowi recepcji jego twrczoci. o Stanisawie Wyspiaskim, Warszawa 1979. Natanson
3. Szukanie informacji o wybranych dzieach; analiza i Wojciech, Stanisaw Wyspiaski. Prba nowego
interpretacja artefaktw. spojrzenia, Pozna 1975.
4. Formuowanie wnioskw. Okoska Alicja, Stanisaw Wyspiaski, Warszawa 1975.
5. Przygotowanie prezentacji i wystpie. Prussak Maria, biogram Wyspiaskiego, http://
6. Przeprowadzenie konkursu w klasach i wyonienie www.culture.pl/baza-sztuki-pelna-tresc/-/eo_
prelegentw wystpujcych na sesji szkolnej. event_asset_publisher/eAN5/content/stanislaw- -wyspianski

I Harmonogram prac
Czas Dziaania Wskazwki

1. miesic
Realizacja zada 1.4.: wybr dzie Wyspiaskiego, znalezienie Uczniowie dobieraj si w grupy i wyaniaj
wspczesnych kontekstw i odczyta jego twrczoci; analiza i liderw; dziel si prac nad konkretnymi
interpretacja artefaktw; formuowanie wnioskw. zagadnieniami czy te dzieami.

Konsultacje z nauczycielem.
koniec 1. Uczniowie zgaszaj, ktre dziea
miesica opracowania i konteksty wybrali.

2. miesic
Realizacja zada 5.-6.: przygotowanie prezentacji i wystpie; Uczniowie przygotowuj prezentacje
przeprowadzenie konkursu w klasach i wyonienie prelegentw. multimedialne i wystpienia.
Wsppraca pomidzy grupami (zad. 1.-6.): wybranie koordynatora W kadej klasie zostaje przeprowadzony
dziaa midzyklasowych; ustalenie terminu sesji; zaproszenie konkurs, podczas ktrego wyaniani s
eksperta, nauczycieli i modziey z innych klas (przygotowanie przedstawiciele na sesj szkoln.
zaprosze i plakatw); wybranie grupy odpowiedzialnej za wystrj sali
i sprzt techniczny oraz do obsugi sesji.

Konsultacje z nauczycielem.
koniec 2. Nauczyciel oglda prezentacje, wskazuje
miesica miejsca do poprawienia oraz bdy w tekstach
wystpie.

3. miesic
Zadanie 7. w ramach wsppracy midzy grupami: dziaania Nauczyciel proponuje dodatkowe rozwizania
organizacyjne i techniczne. techniczne zwizane z dekoracj sali.

koniec 3. Zadania 8. i 9. w ramach wsppracy midzy grupami: Nauczyciel czuwa nad waciwym przebiegiem
miesica przeprowadzenie sesji i opublikowanie wystpie na stronie sesji, dba o to, aby materiay znalazy si na
internetowej szkoy. stronie www.

Wesele.indd 58 12/16/13 12:19 PM


r

Notatki z lektury 59

Wesele w piguce

Geneza utworu Czepiec (nazwisko autentyczne), pisarz gminny, wuj


inspiracj do napisania dramatu stao si wesele Lucjana Mikoajczykwien, wiadek na weselu; Nos
Rydla z Jadwig Mikoajczykwn z Bronowie, ktr pozna pierwowzorem mogli by malarze Tadeusz Noskowski i
w domu Tetmajerw (Wodzimierz Tetmajer oeni si z Stanisaw Czajkowski (bohater uosabia cechy
siostr Panny Modej, Ann); wiadkiem na ich lubie by krakowskiej bohemy artystycznej, naznaczony
obok Baeja Czepca Stanisaw Wyspiaski, przyjaciel dekadentyzmem i przybyszewszczyzn); Jasiek brat
pana modego Mikoajczykwien, mody wiejski chopak, druba
premiera dramatu odbya si 16 marca 1901 r. w weselny; Dziad stary ebrak podnajmujcy si u
Teatrze Polskim w Krakowie chopw do rnych robt; Isia Jadwiga
Tetmajerwna, crka Anny i Wodzimierza Tetmajerw,
Elementy wiata przedstawionego pniej malarka
czas akcji dramatu: 1900 r., noc listopadowa b) postacie symboliczne: Chocho symbol upienia narodu
miejsce wydarze: chata w podkrakowskich polskiego; Staczyk bazen Jagiellonw syncy z
Bronowicach mdroci i przenikliwoci politycznej; Rycerz Czarny
gwni bohaterowie: niepokonany Zawisza Czarny z Garbowa, wzr cnt
a) postacie realistyczne i pierwowzory: Gospodarz rycerskich, symbol chway i potgi narodu polskiego;
Wodzimierz Tetmajer, przyjaciel Pana Modego, malarz i Hetman Franciszek Ksawery Branicki, hetman wielki
dziaacz spoeczny, od 10 lat mieszkajcy w koronny, targowi- czanin, zdrajca; Upir Jakub Szela,
Bronowicach; Pan Mody Lucjan Rydel, poeta przywdca rzezi galicyjskiej z 1846 r.; Wernyhora
modopolski; Dziennikarz Rudolf Starzewski, redaktor legendarny ukraiski lirnik, autor proroctw, w ktrych
naczelny konserwatywnej gazety Czas, adorator Zofii mia przewidzie rozbiory i odzyskanie niepodlegoci
Pareskiej (Zosi), po latach z powodu nieszczliwej przez Rzeczpospolit; Widmo malarz Ludwik de
mioci popeni samobjstwo; Poeta Kazimierz Laveaux, dawny narzeczony Marysi Mikoajczykwny,
Przerwa-Tetmajer, przyrodni brat Wodzimierza ktry wyjecha na studia do Parya i tam zmar na
Tetmajera (Gospodarza), autor dramatu Zawisza suchoty
Czarny; Panna Moda Jadwiga Mikoajczykwna,
najmodsza z sistr, w 1990 r. miaa ok. 16 lat; Symbole
Gospodyni Anna, najstarsza Mikoajczykwna, ona Chocho
Tetmajera; Klimina chopka, mieszkanka Bronowic; chata bronowicka
Radczyni An - tonina Domaska, ciotka Lucjana zoty rg
Rydla, autorka powieci dla modziey, m.in. Historii zota podkowa
tej ciemki; Maryna i Zosia siostry Pareskie (Zofia czapka z pawimi pirami
Pareska w 1904 r. zostaa on Tadeusza Boya- - kaduceusz
Zeleskiego; Stanisaw Wyspiaski sportretowa j dzwon Zygmunta
karmic trzymiesicznego synka Stasia na obrazie
Macierzystwo); Haneczka Anna Rydlwna, siostra Demitologizacja mitw

Pana Modego, zostanie pielgniark i dziaaczk racawickiego


spoeczn, zaoycielka szk pielgniarstwa, chopa-Piasta
wsporganizatorka szpitali; Rachela Pepa Singer, 19- chopa kolorowego bajecznie
letnia crka karczmarza, oczytana erudytka, solidaryzmu narodowego
wyemancypowana Zydwka, zoya przysig, e gdy przywdczej roli inteligencji
Polska odzyska niepodlego, przejdzie na katolicyzm, i
Zagadnienia do interpretacji
jej dotrzymaa, prowadzia prywatn praktyk
pielgniarsk; Zyd Hirsz Singer, dzierawi karczm
Stanisaw Wyspiaski jako artysta wszechstronny

od ksidza; Marysia
charakterystyka spoeczestwa polskiego w Weselu

rodkowa siostra Mikoajczykwna, zarczona


Wesele dramat symboliczny
polemika z polskimi mitami narodowymi
nieszczliwie z Ludwikiem de Laveaux; Wojtek m
teatr ogromny wizja sztuki opartej na synkretyzmie
Marysi, chop z Bronowic; Czepiec Baej

Wesele.indd 59 12/16/13 12:19 PM


I

60 Notatki z lektury

Wybrane cytaty NOS


Pij, pij, bo ja musz, bo jak
CZEPIEC
Cz tam, panie, w polityce? Chicyki pij, to mnie kuje, wtedy w

trzymaj si mocno!? piersi serce czuj, strasznie


wiele odgaduj: tak po polsku
Panowie, jakecie som, jeli nie co miarkuj szumi las, huczy
pjdziecie z nami, to my na was i las: has, has, has.
z kosami! Chopin gdyby jeszcze y, toby
pi has, has, has, szumi las,
Pon si boj we wsi ruchu. huczy las.
Pon nos obmiwajom w duchu. - A
jak my, to my si rwiemy ino do POETA
jakiej bijacki. A to Polska wanie

Z takich, jak my, by Gowacki. A, jak


My jestemy jak przeklci, e nas
myl, ze panowie duza by ju mogli
mara, dziwo nci, wytwr tsknej
mie, ino oni nie chcom chcie!
wyobrani serce bierze, zmysy
drani, e nam oczy zaszy
KSIDZ
mgami, piecimy si jeno snami,
Sami swoi, polska szopa, i ja z
a to, co tu nas otacza, zdolno
chopa, i wy z chopa.
nasza przeinacza: w oczach

PANNA MODA naszych chop urasta do potgi


Trza by w butach na weselu. krla Piasta!

PAN MODY CHOCHO


Jak si eni, to si eni! Co si w duszy komu gra, co kto
w swoich widzi snach
DZIENNIKARZ
Niech na caym wiecie wojna, byle
Miae, chamie, zoty rg, miae,
polska wie zaciszna, byle polska
chamie, czapk z pir: czapk
wie spokojna.
wicher niesie, rg huka po lesie,
osta ci sie ino sznur, osta ci sie
GOSPODARZ
ino sznur.
bardzo wiele, wiele z Piasta,- chop
potga jest i basta.
Waniejsze inscenizacje i adaptacje
1963 re. Andrzej Wajda, Stary Teatr w
DZIAD
Krakowie
Bawiom, bawiom moiciewy, a to
1972 re. Andrzej Wajda, adaptacja filmowa
byy dawniej gniewy!
1977 re. Jerzy Grzegorzewski, Stary Teatr w
Krakowie
YD
1991 re. Andrzej Wajda, Teatr Narodowy w
No, tylko e my jestemy tacy
Warszawie
przyjaciele, co si nie lubi.
2000 re. Jerzy Grzegorzewski, Teatr Narodowy w

JASIEK Warszawie

Zdobyem se pawich pir, nastroiem 2004 re. Wojciech Smarzowski, adaptacja filmowa

pawich pir: pawie pira adne, 2012 re. Andrzej Seweryn, Studio im. Romany

pawie pira kradn: postawie se Bobrowskiej Radia Krakw, suchowisko

paski dwr!

Wesele.indd 60 12/16/13 12:19 PM I


Sprawd, ile wiesz
Uzupenij zdania. 3 p-

Dramat Wesele opisuje autentyczne wydarzenie, czyli lub przyjaciela Stanisawa Wyspiaskiego -

...................................................................... z dziewczyn z Bronowic..........................................................................................

Pan mody by krakowskim................................................................ , zafascynowanym ............................................................

Zabawa odbywaa si w chacie ............................................................................................................ , ktry dziesi lat

wczeniej oeni si z siostr panny modej. Realistyczna kanwa utworu posuya poecie do stworzenia dramatu

O Kto stanowi pierwowzr postaci Gospodarza? Podaj jego imi i nazwisko oraz napisz, kim by I 2 p
iczym si zajmowa.

m Scharakteryzuj stosunek Gospodarza do Wernyhory. 1 p-

Przeczytaj zamieszczony cytat i odpowiedz na pytania. 3 p-

Stanisaw Wyspiaski Wesele GOSPODARZ Mego ojca gdzie


akt I, sc. 30 zadgali, gdzie zatukli,
PAN MODY spopychali; kijakami, motykami
Mymy wszystko zapomnieli; mego krwawicego przez ld gnali..
dziadka pi rnli... Mymy wszystko zapomnieli.
Mymy wszystko zapomnieli.

a) Jakie wydarzenie maj na myli bohaterowie?

b) Dlaczego postacie wspominaj takie tragiczne dzieje podczas weselnej zabawy?

c) Co mona powiedzie o relacji midzy inteligencj a chopstwem na podstawie zacytowanego dialogu?

Wesele.indd 61 12/16/13 12:19 PM


o Zapisz, kto jest autorem przytoczonych sw. 3 P-

Lp. Cytat Autor

1. pan to pisze, ja to czuj

2.
Oni si tam gniot, tocz / i ni std, ni zowd naraz / trzask, prask, bij si po pysku; / to
nie dla was.
3. Sami swoi, polska szopa / i ja z chopa, i wy z chopa.

4. Trza by w butach na weselu.

5. Jak si eni, to si eni!

6.
Niech na caym wiecie wojna, / byle polska wie zaciszna, / byle polska wie spokojna.

Wyjanij znaczenie symboli wystpujcych w Weselu. 4 P-

czapka z pirami - .........................................................................

zota podkowa - ..............................................................................

dzwon Zygmunta -

Chocho -

H Odpowiedz na pytania dotyczce postaci zjawiajcych si na weselu. 6 P-

Posta Kim jest? Komu si ukazuje i Co symbolizuje?


dlaczego?

Wernyhora

Rycerz

Widmo

Wesele.indd 62 12/16/13 12:19 PM


Wymie pi cech dramatu symbolicznego. 5
P.

I.......................................................................................

II.

III.

IV

Wska trzy podobiestwa i trzy rnice midzy Panem Modym i Gospodarzem. 3 P.

Pan Mody Gospodarz

podobiestwa

Wesele.indd 63 12/16/13 12:19 PM I


E3 Wyspiaski pisa w listach z Parya, e w teatrze interesuje go to, co uniwersalne, ponadczasowe, oddajce ducha 10 p-
narodu. Uzasadnij, e Wesele jest dramatem, w ktrym artysta ukaza wieczn Polsk. Napisz spjn
wypowied, w ktrej przytoczysz pi argumentw na poparcie tej tezy.

Wesele.indd 64 12/16/13 12:19 PM I


Sprawd, ile wiesz
Uzupenij zdania. 3 P-
Budowa Wesela ma charakter ................................................................................................. W .

akcie autor wprowadza na scen postacie realistyczne i fantastyczne, ktre stanowi duchowe drugie ja bohaterw.

Uosabiaj ich rozterki, marzenia, kompleksy, wyrzuty sumienia. I tak Dziennikarzowi

ukazuje si .................................................................... , Dziadowi - Upir Jakuba Szeli, Poecie - Czarny Rycerz,

Panu Modemu - targowiczanin hetman................................................................................. , a do Gospodarza przybywa

B Kto stanowi pierwowzr postaci Poety? Podaj jego imi i nazwisko oraz napisz, kim by i czym si zajmowa. 2 P-

Scharakteryzuj stosunek Poety do ludzi ze wsi. 1 P-

Przeczytaj zamieszczony cytat i odpowiedz na pytania.


3 P-

Stanisaw Wyspiaski Wesele GOSPODARZ ona stroi si


akt II, sc. 24 w alkierzu, chce si wyda
WERNYHORA Z daleka, a miaem urodziwa, e to go
blisko niespodziewany, kae zaraz
i wybraem Weselisko, bocie som tu poda piwa.
jako wraz,
i wybraem Ichmo Moci dom, gdzie WERNYHORA
ludzie sercem proci. Zostaw, panie Wodzimierzu,
[... ] e to chwila osobliwa...

a) Kim jest Wernyhora?

b) Dlaczego Wernyhora przyby na wesele Rydla?

c) Jak rol wrd chopw odgrywa Gospodarz?

Wesele.indd 65 12/16/13 12:19 PM


Zapisz, kto jest autorem przytoczonych sw. 3 P-

Lp. Cytat Autor

1. Tym ta casem sie nie siwo.

2. bardzo wiele, wiele z Piasta; / chop potg jest i basta.

3.
Chc poetycznoci / dla was i chc j rozdmucha; / zaprocie tu na Wesele / wszystkie
dziwy, kwiaty, krzewy.
4. Cz tam, panie, w polityce?

5.
Bawiom, bawiom, moiciewy, / a to byy dawniej gniewy! / Nawet bya krew, rzezace, / i
splamia krew sukmany
6. No, tylko e my jestemy / tacy przyjaciele, co si nie lubi.

Wyjanij znaczenie symboli wystpujcych w Weselu. zoty rg 4 P-

- ...........................................................................................................

chata bronowicka - .

kosa -

kaduceusz -

H Odpowiedz na pytania dotyczce postaci zjawiajcych si na weselu. 6 P-

Posta Kim jest? Komu si ukazuje i Co symbolizuje?


dlaczego?

Staczyk

Upir

Hetman

Wesele.indd 66 12/16/13 12:19 PM


Podaj pi cech teatru ogromnego Stanisawa Wyspiaskiego. 5
P.
I..................................................................................................................................

II.

III.

IV.

Podaj trzy podobiestwa i trzy rnice midzy Klimin i Radczyni. 3 P.

Klimina Radczyni

podobiestwa

Wesele.indd 67 12/16/13 12:19 PM I


3 Wyspiaski pisa w listach z Parya, e w teatrze interesuje go to, co uniwersalne, ponad- 10 p.
czasowe, oddajce ducha narodu. Uzasadnij, e Wesele jest dramatem, w ktrym artysta ukaza
wieczn Polsk. Napisz spjn wypowied, w ktrej przytoczysz pi argumentw na poparcie
tej tezy.

Wesele.indd 68 12/16/13 12:19 PM I


I

Klucz do testu 69

Klucz do testu

Nr Odpowied dla grupy A Odpowied dla grupy B Punktacja


zadania

1. 3 P.
Dramat Wesele opisuje autentyczne wydarzenie, Budowa Wesela ma charakter szopki.
(2 p. za cztery
czyli lub przyjaciela Stanisawa Wyspiaskiego W drugim akcie autor wprowadza na scen
waciwe
Lucjana Rydla z dziewczyn z Bronowic Jadwig postacie realistyczne i fantastyczne, ktre
uzupenienia,
Mikoajczykwn. Pan mody by krakowskim stanowi duchowe drugie ja bohaterw.
1 p. za trzy
poet, zafascynowanym wsi. Zabawa odbywaa Uosabiaj ich rozterki, marzenia, kompleksy,
waciwe
si w chacie Wodzimierza Tetmajera, ktry wyrzuty sumienia.
uzupenienia)
dziesi lat wczeniej oeni si z siostr panny I tak Dziennikarzowi ukazuje si Staczyk,
modej. Realistyczna kanwa utworu posuya Dziadowi - Upir Jakuba Szeli, Poecie - Czarny
poecie do stworzenia dramatu symbolicznego. Rycerz, Panu Modemu targowiczanin hetman
Branicki, a do Gospodarza przybywa Wernyhora.

2. 2 P.
Wodzimierz Tetmajer, brat przyrodni Kazimierz Przerwa-Tetmajer, przyrodni brat
(IP. za podanie
Kazimierza Przerwy-Tetmajera, malarz Wodzimierza Tetmajera (Gospodarza), poeta
imienia i nazwiska,
modopolski, pisarz i dziaacz polityczny, pose modopolski u szczytu sawy, autor nastrojowych 1 P. za oPis)
do parlamentu austriackiego lirykw oraz dramatu Zawisza Czarny

3. 1 P.
Gospodarz bardzo szanuje Wernyhor; odczuwa Poecie jest na rk podtrzymywa mit wsi
przed nim respekt; jest zaszczycony wizyt arkadyjskiej, nie zaley mu na nawizaniu
gocia, a jednoczenie zdenerwowany; czuje prawdziwych relacji z ludem i poznaniu
ciar odpowiedzialnoci, jak nakada na niego warunkw, w ktrych yje. Upoetyzowana wizja
Wernyhora, obdarowujc zotym rogiem. wsi spokojnej, wsi wesoej pozwala odci si
od problemw wsi i zachowa dystans midzy
wiatami inteligencji i chopstwa.

4. 3 P.
a) Chodzi o rabacj galicyjsk z 1846 r., podczas a) legendarny wieszcz ukraiski; autor
(P 1 P. za kad
ktrej chopi mordowali miejscow szlacht. przepowiedni o zaborach i odzyskaniu
waciw
b) lub Rydla i Jadwigi Mikoajczykwny, poety z niepodlegoci przez Polsk
odpowied)
Krakowa i wiejskiej dziewczyny z Bronowic, b) Poniewa na weselu doszo do spotkania
sprawi, e w jednej izbie bawili si gocie z dwch, inteligentw i chopw, czyli przedstawicieli
nierzadko wrogich sobie, warstw spoecznych. dwch najwaniejszych warstw spoecznych,
Widok wsplnej zabawy inteligentw bdcych podstaw narodu polskiego.
i chopw przyczyni si do tego, e c) Gospodarz jest znany i szanowany przez
wspomnienia o buncie chopskim i jego chopw, ktrzy doceniaj to, w jaki sposb
okruciestwach odyy. wrs w ich rodowisko. Moe reprezentowa
c) Wypowied wiadczy o wzajemnej nieufnoci, spoeczno wiejsk, by jej przywdc.
pomimo powszechnej mody na chopomani.

5. 3 P.
1. Rachela 1. Klimina
(2 P. za waciwe
2. Radczyni 2. Gospodarz
podanie piciu
3. Ksidz 3. Rachela
autorw, 1 p. za
4. Panna Moda 4. CzePiec
czterech)
5. Pan Mody 5. Dziad
6. Dziennikarz 6. yd

6. 4 P.
czapka z pirami - symbol chopskiej zoty rg - sygna rogu mia posuy wezwaniu
(Po I P. za waciwe
megalomanii i prywaty; Jasiek, schylajc si narodu do walki; dosta go od Wernyhory
wyjanienie
po czapk, gubi co o wiele cenniejszego, zoty Gospodarz, ktry mia obj przywdztwo
znaczenia
rg, ktry mia da sygna do walki powstania, jednak odda rg Jakowi i
symbolu)
zaprzepaci szans na odzyskanie
niepodlegoci

Wesele.indd 69 12/16/13 12:19 PM


I

70 Klucz do testu

6-
zota podkowa - zgubi j ko Wernyhory; chata bronowicka - symbol integracji
symbol szczcia, ktre Gospodyni chowa do spoeczestwa polskiego, arka,
skrzyni, jakby w zapowiedzi, e na odzyskanie w ktrej zgromadzili si przedstawiciele
niepodlegoci trzeba bdzie jeszcze poczeka rnych stanw (inteligenci i chopi), pokole,
dzwon Zygmunta - od czasw Zygmunta narodowoci (ydzi)
Starego do dzi w katedrze krakowskiej kosa ustawiona na sztorc - symbol chopa-
oznajmia wyjtkowe wydarzenia; symbol powstaca; nawizuje do mitu kosyniera
potgi, wietnoci narodu polskiego (najsynniejszy Bartosz Gowacki) biorcego
Chocho - nard yjcy w niewoli, ktry czeka udzia
na dogodny moment, aby rozkwitn; bd w powstaniu kociuszkowskim; symbol si
marazm, upienie, brak ycia, mier drzemicych w chopstwie, walecznoci, odwagi,
powicenia dla ojczyzny
kaduceusz - laska zwykle bdca znakiem
pokoju, w Weselu nabiera wydwiku
ironicznego i staje si symbolem sporu

7-
Wernyhora Staczyk 6 p- (5 p. za
- legendarny ukraiski lirnik; autor - nadworny bazen na dworze Jagiellonw, osiem waciwie
proroctw, w ktrych mia przewidzie ulubieniec Zygmunta Starego; sceptyk wypenionych
rozbiory i odzyskanie niepodlegoci przez polityczny, patriota, czowiek wyksztacony, rubryk tabeli, 4 p.
Rzeczpospolit znany za siedem rubryk,
- chce rozmawia z Gospodarzem, ktrego z otwartego wyraania krytycznych 3 p. za sze
traktuje jak reprezentanta wsi; Gospodarz pogldw; w wiadomoci zbiorowej rubryk, 2 p. za pi
(Wodzimierz Tetmajer) jako cznik midzy funkcjonuje pod postaci znan z obrazu rubryk,
chopstwem a inteligencj powinien wzi Jana Matejki Staczyk 1 p. za cztery
na siebie odpowiedzialno przewodzenia - ukazuje si Rudolfowi Starzewskiemu, redaktorowi rubryki)
narodowi i wykorzysta potencja obu grup krakowskiego Czasu; Dziennikarz podwiadomie
spoecznych czuje,
- symbolizuje pojednanie narodowe, klasowe i e powinien budzi nard do walki, do czynu - taka
pokoleniowe; zapowiada wskrzeszenie narodu powinna by rola czowieka pira, majcego wpyw
polskiego na swoich czytelnikw
Rycerz - symbol krytycyzmu, troski o losy ojczyzny,
- niepokonany Zawisza Czarny mdroci, przenikliwoci
z Garbowa, wzr cnt rycerskich, symbol Upir
chway i potgi narodu polskiego; odznaczy - Jakub Szela - przywdca buntu chopskiego
si w bitwie pod Grunwaldem w 1 4 1 0 r. z 1846 r., tzw. rzezi galicyjskiej; w
- ukazuje si Poecie (Kazimierzowi Przerwie- pogromach, podsycanych przez zaborcw
Tetmajerowi), ktry tworzy wiersze o charakterze austriackich, zbrojne gromady chopw w
dekadenckim; widmo Rycerza jest wyrazem jego bestialski sposb mordoway ludno
tsknoty za poezj zaangaowan, patriotyczn, ziemiask (zwaszcza t nastawion
traktujc o wielkich sprawach patriotycznie)
- symbol chway i potgi narodu polskiego, - ukazuje si Dziadowi, ktry przywouje
symbol rycerza niezomnego pami o rabacji chopskiej i z obaw patrzy
Widmo na inteligentw
- malarz Ludwik de Laveaux, dawny i chopw bawicych si w jednej izbie
narzeczony Marysi Mikoajczykwny, - jest symbolem krwawej przeszoci ludu,
siostry Panny Modej; wyjecha przed laty ciemnego oblicza chopstwa - nienawici
do Parya i zmar tam na suchoty; nasuwa chopw do panw, niezaatwionych
skojarzenia z duchami problemw lecych u podoa konfliktu, a
z II czci Dziadw Mickiewicza take zdrajcy sprawy narodowej
- ukazuje si Marysi, swojej niedoszej onie, ktra Hetman
ostatecznie nie polubia inteligenta, ale chopa, - Franciszek Ksawery Branicki, hetman
kogo ze swojego rodowiska; Widmo uosabia wielki koronny, wsptwrca konfederacji
niespenione pragnienia dziewczyny, targowickiej, uznany za zdrajc narodu
polskiego

Wesele.indd 70 12/16/13 12:19 PM


I

Klucz do testu 71

nostalgi za lepszym yciem; Marysia boi si - ukazuje si Panu Modemu, czyli poecie
ducha, ale jednoczenie ekscytuje j, bo modopolskiemu Lucjanowi Rydlowi; Pan
przypomina o utraconych szansach na inny Mody moe mie wtpliwoci, czy polubienie
los - symbolizuje utracone marzenia, chopki nie jest rodzajem zdrady wasnej
tsknot za przeszoci, lepszym yciem, a klasy spoecznej
jednoczenie strach przed mierci - symbolizuje zdrad narodu, przekupstwo,
zaprzedanie si wrogowi ojczyzny

8. 5 P.
zerwanie z realizmem na rzecz poetyckoci, odwouje si do zbiorowych dowiadcze,
(po 1 p. za
tajemniczoci, onirycznoci, wizyjnoci legend, mitw
kad cech)
bohaterowie uwolnieni od praw psychologii akcja rozgrywa si w przestrzeni symbolicznej,
realistyczna motywacja zdarze ustpuje stworzonej przez czowieka
miejsca motywacji metafizycznej charakteryzuje si synkretyzmem (poczenie
wystpowanie symbolicznych postaci, w cao sprzecznych czsto kategorii: patosu
przedmiotw, miejsc i rubasznoci, realizmu
synkretyzm rodzajw i gatunkw literackich i fantastyki, prawdy i legendy, obrazu, sowa i
wiat przedstawiony ma charakter umowny, dwiku)
symboliczny, metaforyczny w dramacie pojawia si wiele odniesie do
nawizania do mitw, legend, bani znanych obrazw
tematem nie s jednostkowe przeycia
pojedynczych osb, lecz losy i ycie duchowe
zbiorowoci ujte w sposb symboliczny
poczenie elementw realistycznych i
fantastycznych

9.
podobiestwa: obaj s artystami; polubili podobiestwa: kobiety w dojrzaym wieku; 3 P.
chopki z jednej rodziny; pochodz z Krakowa; charakteryzuj si citym jzykiem; odnosz (2 P. za
podoba im si ycie na wsi; swoj przyszo si do siebie wymienienie
wi ze wsi z dystansem; obie nieufnie patrz na modn minimum

rnice: chopomani szeciu

- Pan Mody traktuje wie jak motyw rnice: elementw, 1


p. za minimum
literacki; jego fascynacja jest pytka; nie - Klimina jest chopk, niewyksztacona,
cztery
dostrzega problemw trapicych wie, a reprezentuje rodzin Panny Modej
elementy)
jedynie jej barwn, odwitn - Radczyni to inteligentka z miasta,
powierzchowno; ekspresyjny wyksztacona (autorka powieci dla dzieci),
w wyraaniu emocji; gadua; amie zasady etykiety reprezentuje rodzin Pana Modego
wiejskiej; stylizuje si na chopa;
- Gospodarz zna realia ycia na wsi; spokojny;
wywaony; dowiadczony; dojrzay;
prawdziwie podziwia
lud, w ktrym widzi przeduenie
krlewskiego rodu Piastw i ostoj
narodowych wartoci; pamita te o ciemnej
stronie ludu (rzezi galicyjskiej)

10.
- nawizuje do wanych wydarze z narodowej przeszoci: bitwa pod Grunwaldem, czasy 10 p.
Jagiellonw, targowica, insurekcja kociuszkowska (5 p. za
- przywouje legendarne postacie-symbole narodowe: Staczyk, Branicki, Wernyhora, Zawisza podanie
Czarny, Jakub Szela argumentw -
- zabiera gos w dyskusji na temat szans Polski na odzyskanie niepodlegoci p 1 p. za kady
- kreli portret dwch najwaniejszych warstw spoecznych: inteligencji i chopw argument,
- dokonuje diagnozy kondycji wspczesnego spoeczestwa polskiego 2 p. za
- przywouje stereotypy spoeczne i narodowe (inteligenta, artysty, chopa) kompozycj, 3
- oywia legendy i mity narodowe: wsi arkadyjskiej, wsplnej walki, racawickich kos, skrwawionej p. za jzyk, styl
sukmany, rozsyania wici, przywdczej roli inteligencji, chopa-Piasta i zapis)

suma punktw 40

Wesele.indd 71 12/16/13 12:19 PM


I

72 Bibliografia

Bibliografia
Literatura podmiotu
Wyspiaski Stanisaw, Wesele, oprac. Jan Nowakowski, Zakad Narodowy im. Ossoliskich - Wydawnictwo, Wrocaw 1984.

Literatura przedmiotu
Baltyn Hanna, Wycie sobie a my sobie..., czyli Wesele naocznie i zaocznie, Teatr 2001, nr 5, s. 44-45.
Boski Jan, Wyspiaski wielokrotnie, Universitas, Krakw 2007.
Duda Artur, Poland, moja ojczyzna, Teatr 2007, nr 7/8, s. 34-36.
Fazan Katarzyna, Projekty intymnego teatru mierci. Wyspiaski. Lemian. Kantor, Wydawnictwo Uniwersytetu
Jagielloskiego, Krakw 2009.
Gromadzka Beata, Przez pryzmat didaskaliw, Polonistyka 2007, nr 1, s. 21-26.
Hausbrandt Andrzej, Chocholi taniec, Kultura i Ty 1980, nr 4, s. 41-43.
Jankiewicz Boenna, Jak Wyspiaski organizuje wyobrani odbiorcy?, Jzyk Polski w Liceum
2008/2009, nr 4, s. 78-90.
Januszewicz Maria, Malowany dramat: o zwizkach literatury z malarstwem w Weselu Stanisawa
Wyspiaskiego, Wydawnictwo Wyszej Szkoy Pedagogicznej, Zielona Gra 1994.
Kpiski Zdzisaw, Stanisaw Wyspiaski, Warszawa 1984.
Krakowska Joanna, Padziernik, czyli Wesele, Dialog 2009, nr 7/8, s. 220-245.
Kuligowska-Korzeniewska Anna, Czwarty akt Wesela, Dialog 1996, nr 1, s. 128-142.
Kunicka Danuta, Wielki dyskurs Grzegorzewskiego - Wyspiaskiego, Czas Kultury 2000, nr 4, s. 102--107.
Macios Tomasz, Trener. Jak czyta dramaty ?, Wydawnictwo Szkolne PWN, Warszawa 2007, s.
231-259.
Oko Waldemar, Stanisaw Wyspiaski, Wydawnictwo Dolnolskie, Wrocaw 2002.
Okoska Alicja, Stanisaw Wyspiaski, Warszawa 1991.
Prussak Maria, Wyspiaski w labiryncie teatru, Warszawa 2005.
Puzyna Konstanty, Zagadnienia Wesela, Dialog 2009, nr 7/8, s. 209-219.
Skwarczyska Stefania, Chocholi taniec Wyspiaskiego jako obraz-symbol w jzyku pniejszej sztuki polskiej [w:]
teje, Wok teatru i literatury: studia i szkice, Czytelnik, Warszawa 1970.
Skwarczyska Stefania, Wyspiaskiego symboliczny dramat narodowy jako nowa odmiana rodzajowa polskiego
dramatu narodowego, Warszawa 1972.
Tomczyk-Maryon Marta, Wyspiaski, Pastwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2009.
Wyspiaski: witrae, oprac. Joanna Bojarska-Syrek, Arkady, Warszawa 1980.
Wojciechowski Piotr, Przyjd chochole na wesele, Kino 2010, nr 12, s. 36-38.
Ziejka Franciszek, Wesele w krgu mitw polskich, Wydawnictwo Literackie, Krakw 1997.
eleski-Boy Tadeusz, Plotka o Weselu Wyspiaskiego [w:] tego, Znaszli ten kraj?..., Zakad Narodowy im.
Ossoliskich - Wydawnictwo, Wrocaw 1983.

Nabyta przez Ciebie publikacja jest dzieem twrcy i wydawcy Prosimy o przestrzeganie praw, jakie im przysuguj. Zawarto
publikacji moesz udostpni nieodpatnie osobom bliskim lub osobicie znanym, ale nie umieszczaj jej w internecie. Jeli cytujesz
jej fragmenty, to nie zmieniaj ich treci i koniecznie zaznacz, czyje to dzieo. Moesz skopiowa cz publikacji jedynie na wasny
uytek.
Szanujmy cudz wasno i prawo.
Wicej na www.legalnakultura.pl

Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Warszawa 2013 ISBN 978-83-267-1764-2

Koordynacja prac: Dominika Dmochowska.


Redakcja merytoryczna i jzykowa: Dominika Dmochowska, Katarzyna Wojciechowska, Katarzyna Ambroziak.
Projekt okadki: Wojtek Urbanek, Maciej Galiski, Magorzata Gregorczyk. Opracowanie graficzne: Wojtek Urbanek, Magorzata Gregorczyk, Paulina Tomaszewska.
Realizacja projektu graficznego: Iwona Gauszka, Jarosaw Naus.

Nowa Era Sp. z o.o., Aleje Jerozolimskie 146 D, 02-305 Warszawa


Wydawnictwo dooyo wszelkich stara, aby odnale posiadaczy praw autorskich do wszystkich utworw zamieszczonych w publikacji. Pozostae osoby prosimy o kontakt
z Wydawnictwem.

Zdjcie pochodzi z agencji Shutterstock.com/monticello (segregator).


Druk: Color Graf Sp. z o.o., Gdask

Kontakt z wydawnictwem:
infolinia: 801 88 10 10 (z telefonw stacjonarnych) 58 721
48 00 (z telefonw komrkowych) strona internetowa:
www.nowaera.pl e-mail: j.polski@nowaera.pl

Wesele.indd 72 12/16/13 12:19 PM I