tytuł: "Enneagram" autor: Helen Palmer tytuł oryginału: "Enneagram.

Understanding Yourself and the Others in Your Life" przekład: Helena Grzegotowska tekst wklepał: dunder@poczta.fm - AGENCJA WYDAWNICZA - WARSZAWA 1992 Redakcja językowa i przypisy do wydania polskiego: Katarzyna Wilczek i Piotr Chmielom Copyright 1988 Center for the Investigation and Training of Intuition, New York Right for the Polish edition by Jacek Santorski, 1992 AGENCJA WYDAWNICZA 03-930 Warszawa ul. Nobla 25 tel/fax 17-89-36 ISBN 83-85386-09-2 *** Książkę tę dedykuję wszystkim, którzy dokonali obserwacji swych wewnętrznych dylematów i opowiedzieli mi o nich. Dedykuję ją także Lordowi Johnowi Pentlandowi, wdzięczna za jego rady i przyjaźń. Spis treści Przedmowa (Charies T. Tart) 9 Część I: Wprowadzenie do Enneagramu 1. Historia systemu i wprowadzenie do typologii 19 2. Uwaga, intuicja i typ 40 3. Struktura Enneagramu 50 4. Twórcy systemu 60 Część II: Dziewięć punktów Enneagramu 5. Wprowadzenie do opisu punktów 81 6. Punkt Pierwszy: Perfekcjonista 84 7. Punkt Drugi: Dawca 110 8. Punkt Trzeci: Wykonawca 140 9. Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk 170 10. Punkt Piąty: Obserwator 203 11. Punkt Szósty: Adwokat Diabła 233 12. Punkt Siódmy: Epikurejczyk 268

13. Punkt Ósmy: Szef 298 14. Punkt Dziewiąty: Mediator 334 Załącznik: Badania empiryczne nad Enneagramem 365 Przypisy Autorki 377 Przypisy Redakcji 382 ***

Przedmowa Nie spotkałem jeszcze człowieka nie zainteresowanego problematyką osobowości, a w szczególności człowieka, który nie chciałby poznać bliżej własnej osobowości lub typu, do którego należy. Gdy jako student specjalizowałem się w zagadnieniach osobowości, wypełniałem każdy możliwy test, w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie: jaki jestem. Większość studentów czyniła podobnie. Dlaczego tak bardzo nam zależy na poznaniu samego siebie? Jednym z powodów jest po prostu ciekawość: funkcjonowanie umysłu i sfera uczuć to sprawy ciekawe same w sobie. Dlaczego w taki właśnie sposób odbieram tę sytuację? Dlaczego przeżywam tę konkretną emocję, podczas gdy inni przeżywają co innego? Dlaczego w tej samej sytuacji koleżanka reaguje złością, podczas gdy ja wpa-dam w przygnębienie? Myślenie o takich problemach i rozmawianie o nich z innymi ludźmi to zajęcie ciekawe. Następny powód jest praktyczny. Wiele w naszym życiu cierpienia: ból fizyczny, zawiedzione oczekiwania, mnóstwo drobnych kłopotów i opóźnień w spełnianiu potrzeb, krzywd wyrządzonych nam przez in-nych ludzi i tym podobne. Powszechną reakcją na cierpienie jest zrzuca-nie winy na okoliczności zewnętrzne: gdyby nie ten ból krzyża, gdyby nie opieszałość ekipy remontowej, gdyby nie te dojazdy, gdyby ludzie tylko zechcieli zauważyć, jaki jestem wybitny i uroczy - byłbym na-prawdę szczęśliwy. W miarę nabywania samoświadomości dostrzegamy jednak, że choć rzeczywistość zewnętrzna potrafi doskwierać,, sami też bywamy źródłem najrozmaitszych niepotrzebnych cierpień: gdybym schylony nie dźwigał ciężarów, gdybym nie wyznaczył tak krótkich ter-minów, gdybym wychodził do pracy dziesięć minut wcześniej, gdyby mi tak bardzo nie zależało na aprobacie innych - cierpiałbym znacznie mniej. Co takiego tkwi w mojej osobowości, że jestem tak niecierpliwy? Co wywołuje u mnie tyle bólu, skoro wszystko dookoła działa jak nale-ży? Dlaczego przy moim typie osobowości przykładam nadmierną wagę do aprobaty innych, choć - na poziomie intelektualnym - wiem, że nie jest to aż tak istotne? Rozpowszechnione psychologiczne teorie osobowości pomagają często zrozumieć, dlaczego tak lub inaczej zachowujemy się i odczu-wamy. Rzadziej natomiast wskazują nam, jak dokonywać zmian w określonych obszarach własnego ja, będących źródłem zbędnego cierpienia. Zmiany trudniej osiągnąć niż wgląd, a powodów tego jest kilka. Studiując taką czy inną teorię osobowości możemy osiągnąć wgląd nie-trafny. Dzieje się tak wtedy, gdy nie zrozumieliśmy właściwie idei leżą-cych u podłoża danej teorii. Co więcej, każda teoria osobowości jest tylko częściowo słuszna. To co wydaje się pomagać w zrozumieniu samego siebie i wygląda całkiem sensownie w ramach określonego systemu, może nie mieć żadnego realnego odniesienia lub wręcz może stanowić przeszkodę na drodze do zmiany samego siebie. Ponadto te obszary na-szej osobowości, które nie są bynajmniej zainteresowane uzyskiwaniem prawdziwego rozumienia siebie (np. nadmiernie pozytywny obraz własnej

osoby) mogą zablokować skuteczne wykorzystanie jakiejkol-wiek koncepcji osobowość. I wreszcie wgląd na poziomie intelektu-alnym nie zawsze wystarcza. Potrzebny jest nam także wgląd emocjo-nalny, a w tym może nam pomóc na ogół tylko znający się na rzeczy doradca lub terapeuta, bądź też szok płynący z jakiegoś dramatycznego wydarzenia życiowego. Jest jeszcze jeden ważny powód rozbieżności między poziomem za-interesowania, jaki budzą w nas teorie osobowości, a efektami ich prze-noszenia w życie. Prawie żadna z rozpowszechnionych i ogólnie przyję-tych teorii osobowość nie wykracza poza obszar życia codziennego. Większość ludzi zwraca się do poradni lub do terapeuty w oba-wie, że nie są „normalni". Nie potrafią nawiązywać satysfakcjonujących kontaktów z innymi ludźmi, są z siebie niezadowoleni lub cier-pią z powodu takich czy innych skłonności autodestrukcyjnych. Chcą być tacy sami, jak ludzie „normalni" - którzy, jak sądzą - nie mają trudności w kontaktach z innymi, są zadowoleni z siebie i nie podko-pują własnego życia. Normalne życie ma niewątpliwie swoje wzloty i upadki, niemniej jednak dzięki poradnictwu psychologicznemu i psychoterapii ludzie mogą nieraz (choć bynajmniej nie zawsze) na-uczyć się żyć lepiej normalniej, zwyczajniej. ^ W latach pięćdziesiątych psychoterapeuci zaczęli poszukiwać nowe-go typu klienta, opisanego przeze mnie w książce Waking Up (Shambha-la, 1986) jako „odnoszący sukcesy malkontent". Typ ten, według współ-czesnych kryteriów społecznych, jest człowiekiem o normalnej „dozie sukcesu": ma przyzwoitą pracę i dochody, przyzwoite życie rodzinne, jest w miarę akceptowany i szanowany przez swoje otoczenie. Ma więc 10 Przedmowa to wszystko, co w naszym społeczeństwie jest gwarancją sukcesu. Nie znaczy to, że jego życie wolne jest od cierpień czy trudności. Pewna ich doza to składnik normalnego żyda i jako taki jest akceptowane. Odnoszący sukcesy malkontent wie, że według powszechnie przyję-tych standardów jest „szczęśliwy". Zgłasza się jednak na terapię, bo mimo wszystko życie wydaje mu się „puste". Czyż życie to tylko pie-niądze, kariera, dobra doczesne, życie towarzyskie? Gdzież tkwi jego sens? Konwencjonalne formy terapii, oparte na konwencjonalnych teo-riach ludzkiej natury i osobowości, nie przedstawiły (i nadal nie przedstawiają) dla tego typu ludzi większej wartości. Oczywiście mo-gą one pomóc skorygować pewne niedostatki w strukturze osobowości, dać pewne ciekawe w nią wglądy, lecz kluczowe pytanie o głębszy sens życia pozostaje w zasadzie bez odpowiedzi. Jak już wspomnieliśmy, większość powszechnie znanych i ogólnie przyję-tych koncepcji osobowości nie wykracza poza ramy zwykłego żyda, a odnoszący sukcesy malkontent poszukuje czegoś głębszego. Pojawienie się tego typu klienta wpłynęło na rozwój psychologii humanistycznej i transpersonalnej. Obie te szkoły doceniają zna-czenie wiedzy psychologicznej na temat zwyczajnego życia i jego podstaw osobowościowych, rozumieją jednak, że człowieczeństwo posiada także wymiar egzystencjalny i duchowy. Gdy człowiek osiąg-nie pewien poziom

rozwoju umiejętności potrzebnych do żyda na poziomie przeciętnym, musi zacząć się rozwijać w wymiarach egzys-tencjalnych i duchowych. Bez tego nie osiągnie pełni zdrowia i szczęścia. Teorie osobowości skupiające się na przeciętnym pozio-mie życia są skuteczne do pewnego momentu. Człowiek pragnący rozwijać się powyżej tego poziomu, zaczyna dostrzegać ich płytkość i jest rozczarowany, nie wiedząc nieraz dlaczego. Jeszcze jako student, specjalizujący się w badaniu osobowości, mia-łem silnie rozbudowane zainteresowania duchowymi, transpersonalny-mi wymiarami życia, w związku z czym przydatność konwencjonal-nych koncepcji psychologicznych wydawała mi się ograniczona. Jedynym wyjątkiem był Jung. Jego koncepcja zbiorowej nieświadomości otwarła możliwość rozumienia duchowych wymiarów naszej egzysten-cji. Jung nie był jednak dobrze widziany przez „prawomyślnych" psy-chologów i psychiatrów, w związku z czym jego pomysły nie były bez-pośrednio dostępne w postad łatwych do stosowania systemów wiedzy. Później dotarłem do innych teorii osobowości i koncepcji psychologicz-nych w ramach różnych funkcjonujących na świecie systemów ducho-11 Helen Palmer - Enneagram wych (patrz moje Transpersonal Psychologies, Psychological Processes, 1983), dających duże możliwości ponadprzeciętnego rozwoju. Szczegól-nie jedna koncepcja, Enneagram typów osobowości, była bardzo obiecu-jąca, jeżeli chodzi o możliwość praktycznego zastosowania. Jednakże w pierwszym wydaniu Transpersonal Psychologies z 1975 roku można było przedstawić jedynie zarys tego podejścia. Pojęcie Enneagramu wprowadził G. L Gurdżijew, pionier w adapto-waniu systemów duchowych Wschodu do współczesnych potrzeb Zachodu. W swoim nauczaniu Gurdżijew stosował ogólny zarys Ennea-gramu, natomiast rozszerzenia tej koncepcji dokonał jego najbardziej znany uczeń, P. D. Uspieński, w swojej książce In Search ofthe Miraculous: Fragments ofan Unknown Teaching (Harcourt, Brace i Worid, 1949)'. Gur-dżijew był świadomy tego, ile niepotrzebnych cierpień przysparzają lu-dziom niedostatki ich własnej osobowości. Nauczał, że każdy z nas po-siada dominującą cechę, stanowiącą oś, wokół której obracają się urojeniowe aspekty naszej osobowości. Gdybyśmy umieli ją rozpoznać i porzucić urojeniowe aspekty osobowości (czyli fałszywą osobowość, według terminologii Gurdżijewa, jako że w znacznej częśd została nam narzucona w dzieciństwie, a nie wybrana), funkcjonowalibyśmy o wiele sprawniej. Gurdżijew na pewno używał Enneagramu do opisu osobo-wości w swej pracy z uczniami choć, o ile mi wiadomo, me nauczał stu-dentów żadnych szczegółów tego systemu. Po raz pierwszy zetknąłem się z Enneagramem typów osobowości w czasie prowadzonego przeze mnie w 1972 roku seminarium po-święconego odmiennym stanom świadomości. Jeden z moich studen-tów, Jon Cowan, opowiedział mi co nieco o nim i przyznał, że już mnie zaliczył do określonego typu. Podczas kilku kolejnych obiadów Cowan wyjaśnił mi zarysy systemu, kreśląc schematy na serwetkach (w nauce istnieje długa tradyq'a zapisywania fascynujących pomys-łów na serwetkach!). Bardzo chciałem się rozwijać, więc dołączyłem do grupy w Berkeley, prowadzonej przez chilijskiego psychiatrę, Ciaudio Naranjo, od którego mój student uczył się owego systemu. Naranjo odkrywczo połączył zasadniczy system Enneagramu ze współczesną wiedzą psychologiczną.

Dowiedziałem się, że Naranjo nauczył się podstaw Enneagramu osobowości podczas swoich studiów w Chile u Oscara Ichazo, który twierdził z kolei, że nauczył się go od tajemnej szkoły - Bractwa Sar-Wydanie polskie: Piotr Demianowicz Uspieński, Fragmenty nieznanego nauczania, dum. Magda Ziotowska, wydawnictwo Pusty Obłok, Warszawa 1991 (przyp. red.) 12 Przedmowa mouni - która przekazała wiedzę o Enneagramie Gurdżijewowi. Wszystko to było dość oszałamiające i romantyczne i nie bardzo mieś-ciło się w głowie takiemu młodemu naukowcowi, jakim wtedy byłem - namiętnie oddanemu idei oddzielania prawdy od fałszu w sferze zainteresowań nauki sprawami duchowymi. Być może tajne bractwa istnieją, być może nie, lecz mówienie o nich w kręgach naukowych działa jak czerwona płachta na byka! Ponieważ byłem już zaangażo-wany w badania nad kilkoma sferami podejrzanymi dla prawomyśl-nych naukowców, takimi jak medytacja, odmienne stany świadomoś-ci czy parapsychologia, byłoby rzeczą nader nieroztropną angażować się w system o wybitnie mistycznej proweniencji, wykraczający poza ramy normalnego życia. Ale to, że Enneagram osobowości wykraczał poza ramy zwykłego życia (omawiając przymioty egzystencjalne i duchowe znajdujące się się w zasięgu ręki - o ile jesteśmy w stanie przechwycić na nowo podstawową energię życiową, inwestowaną w patologiczną obronę przed naszą prawdziwą naturą), czyniło ten system szczególnie atrakcyjnym. Skłonny więc byłem unikać systemu Enneagramu, ale miałem na tyle rozumu, by poddać ocenie jego walory teoretyczne, zostawiając na boku jego genezę „mitologiczną" oraz ewentualną krytykę psy-chologii konwencjonalnej. Gdy przyjrzałem się Enneagramowi z pun-ktu widzenia psychologa znającego się na teoriach osobowości, oce-niając go jako system teoretyczny, jako teorię osobowości, ocena wypadła bardzo dobrze. Była to niewątpliwie najbardziej złożona i rozbudowana ze znanych mi teorii. Złożoność ta była jednak sen-sowna, a nie mętna. Większość konwencjonalnych teorii osobowości trąci przy niej nadmiernym uproszczeniem. Naukowcy bardzo starają się podkreślać swój obiektywizm. Z mo-ich własnych obserwacji, a także z obserwacji innych wynika jednak, że większość naszych badań podlega pewnym skrzywieniom i oso-bistym wpływom. Jedynie ciągłe dążenie do obiektywizmu ratuje naukę przed popadaniem w coś na kształt jałowego scholastycyzmu. Moja pozytywna opinia o Enneagramie, wyrażona powyżej, wynika z próby oceny tego systemu, na tyle na ile potrafię, w oparciu o współczesną wiedzę psychologiczną. Oczywiście, równie ważna była moja reakcja osobista. Wyjaśnienie mi, jakim jestem typem oso-bowości, było jedną z najbardziej odkrywczych chwil mojego życia. Tyle różnych, dotychczas niejasnych zdarzeń i reakcji z mojego życia nabrało teraz przejrzystego sensu. Co ważniejsze, mogłem teraz do-strzec podstawowe wady mojego podejścia do życia i wiedziałem już, 13 Helen Palmer - Enneagram z grubsza, jak pracować nad zmianą. Gdy nauczyłem się określać typ osobowości wielu moich znajomych, pojąłem ich zachowanie, i potra-fiłem się z nimi lepiej kontaktować i być lepszym przyjacielem. Gdy zidentyfikowałem mój typ osobowości według Enneagramu,

dokona-łem kilku ważnych wglądów. Ułatwiły mi one dalsze lata pracy nad rozwojem osobistym, a te z kolei pozwoliły mi upewnić się co do traf-ności i użyteczności tego systemu. Przez wiele lat Enneagram osobowości w zasadzie dostępny był tylko uczniom Ciaudio Naranjo i Oscara Ichazo, którzy uczyli tego systemu w ramach intensywnych warsztatów rozwoju psychologicz-nego w małych grupach. Jest to zapewne najskuteczniejszy sposób uczenia, zwiększający znacznie szansę zastosowania systemu przez ucz-nia. W dzisiejszych czasach wiele osób, szczególnie odnoszących sukcesy malkontentów, usiłuje zrozumieć samych siebie i przekroczyć własne gra-nice. Niepełne możliwości nauki w małych grupach są więc oczywiste. Wielkie to więc dobrodziejstwo, że Helen Palmer napisała tę książkę, dzie-ląc się z czytelnikiem swoim własnym rozumieniem Enneagramu osobo-wości. Ten podstawowy system teoretyczny wzbogaciła własną intensyw-ną pracą nad rozwojem i zastosowaniem w nim intuicji. Zwrócenie przez Helen Palmer uwagi na to, jak każdy z typów Enneagramu koncentruje się wokół pewnego określonego skrzywionego stylu spostrzegania jest nie-zwykle pożyteczne. Jestem przekonany, że materiał przedstawiony w tej książce pomoże wielu ludziom nie tylko rozpoznać własny typ osobowości, ale także typ ten przekroczyć. Jest to bardzo skuteczna metoda rozwoju osobistego. System daleki jest od doskonałości i, jak podkreśla Palmer, jeżeli ma się rozwinąć, konieczne są liczne naukowe badania empiryczne. Niemniej jednak już teraz system jest praktyczny i użyteczny. Choć opadły już ze mnie po piętnastu latach doświadczeń pier-wotne emocje związane z odkryciem systemu Enneagramu, nadal po-maga mi on rozumieć innych, wczuwać się w ich sytuację i wchodzić z nimi w relacje. Musimy jednak pamiętać, że ani książka, ani kursy, ani indywidualna nauka Enneagramu osobowości nie przekazują rze-czywistości, a jedynie pewne jej koncepcje: jak przypomina nam stare porzekadło Zeń: „Palec wskazujący księżyc nie jest księżycem". Poznawczo-emocjonalna struktura Enneagramu może stanowić użyteczny drogowskaz ku rozumieniu i przekształcaniu naszej oso-bowości, nie stanowi jednak Prawdy, nie jest rzeczywistością naszego bytowania z chwili na chwilę. Jest teorią osobowości. Przekracza jed-nak ramy konwencjonalnych teorii osobowości przypominając nam 14 Przedmowa wciąż, że nazbyt często żyjemy w świecie iluzji, który tworzą zdezak-tualizowane systemy i że bierzemy nasze myśli o rzeczywistości i uczucia w stosunku do niej za rzeczywistość samą w sobie. Jeżeli bę-dziemy o tym pamiętać stosując Enneagram, może on być dla każde-go z nas znakomitym narzędziem. Jeśli jednak potraktujemy go jako Prawdę, jako substytut rzeczywistej obserwacji siebie i innych, sys-tem Enneagramu, jak każdy inny system teoretyczny, zdegeneruje się. Stanie się li tylko kolejnym sposobem szufladkowania siebie i innych. Będziemy nadal żyć w iluzji i marzyć na jawie. Książka ta jest potęż-nym narzędziem: życzę Ci powodzenia w jego stosowaniu i odkry-waniu Twej głębszej natury. Dr Charles T. Tart Profesor Psychologii

kochanków. Siła tego systemu tkwi w tym. to możemy odnieść podwójną korzyść ze zrozumienia naszych własnych problemów. wszechwiedza czy miłość. gdyż znaczną część naszej uwagi skupiamy na tych myślach i uczuciach. Enneagram stanowi część tradycji nauczania. by nie zapominać o tym szerszym kontekście. docenić to.' Jeżeli jednak nasza własna. to nasze myśli i uczucia muszą w jakiś sposób stanowić tło dla zrozumienia następnej fazy naszego rozwoju. gdy rozwija się wyższa świadomość. od osobowości ku całej gamie niezwykłych możliwości ludzkich. Może nam ona dopomóc w rozpoznaniu własnego typu oraz w radzeniu sobie z naszymi problemami. w której problemy osobowościowe traktowane są jako wskazówki.traktowane są tu jako potencjal-ne punkty dostępu do wyższych stanów świadomości. Ważne jest. aby pozwolić na roz-kwit kolejnej fazy świadomości. takich jak empatia. które zwykliśmy kwitować terminem „neurotyczne" . Łatwo nam docenić wartość Enneagramów opisujących osobowość. I jeś-li. Mogą się one rozwi-jać. Patrząc z tej rozszerzonej perspektywy psychologicznej możemy do-strzec w naszych tendencjach neurotycznych nauczycieli czy przyja-ciół. gdy będziemy skupiać uwagę na dziewięciu typach charakteru. Historia systemu i wprowadzenie do typologii Enneagram to starodawna nauka suficka opisująca dziewięć różnych typów osobowości oraz związki między nimi. Po pierwsze. członków rodziny i przyjaciół. osobowość nasza jest pomostem na drodze ku poszerzonej świadomości. Po drugie. Ta książka może Ci pomóc w zrozumieniu siebie. unikalna osobowość (inaczej mówiąc to. uczyni nas to skuteczniej działającymi i szczęśliwszymi. wszechwiedza czy miłość. jak to sugeruje Enneagram. że zwykłe wzory osobowości . Dzięki Enneagramowi możemy nauczyć się lepiej rozu-mieć naszych współpracowników. po-nieważ pełny Enneagram to jeden z bardzo nielicznych modeli świa-domości uwzględniających zależność między osobowością a innymi poziomami ludzkich możliwości. że każdy typ ma możność rozwijania wyż-szych umiejętności ludzkich. takich jak empatia. WPROWADZENIE DO ENNEAGRAMU l. co zwykle traktuje-my jako „moje ja") jest w rzeczywistości tylko jednym z aspektów 19 Helen Palmer . nauczymy się odrywać od własnej osobowości. .Enneagram continuum rozwoju ludzkiego. wiodących nas godnie naprzód ku następnej fazie rozwoju. dzięki którym uświa-domić sobie możemy nasze ukryte umiejętności.Uniwersytet Kalifornijski w Davis I. w poznaniu wyższych umie-jętności charakterystych dla Twojego typu umysłu. Schematy przytoczone w tej książce pozwalają zbliżyć się do pełniejszego modelu opisującego po-ziomy potencjalnej ewolucji ludzkości.nawyki serca i umysłu. które utożsamiamy z własnym „ja". w rozwikła-niu Twoich związków z innymi ludźmi.

natychmiast uświadomisz sobie. gdy poszukuję informacji. gdy przestajemy skupiać uwagę na stroju czy specyficznym uśmiechu. wieku. by móc dopuścić do świadomości także . Po godzinie jednak wszyscy się do siebie upodabniają: ich historie życia. Wczuwając się w to. w sklepie. Każdemu typowi towarzyszy jedyna w swym rodzaju atmosfera. w napięciu twarzy oraz w rodzaju psychicznej obecności (co jest bardziej sub-telnym wskaźnikiem typu). Gdy zaczniesz postrzegać świat z perspektywy innych niż Twój typów umysłu. Jeśli przyjmiesz ich punkt widzenia łatwiej Ci będzie o współodczuwanie z nimi. zawodu czy osobistego sty-lu. porady. z początku wyglądający tak różnorodnie. a z czasem . niezwykle się do siebie upodabniają. odrywania się od nich. cele są zbliżone.pew-na specyficzna obecność. Po mniej więcej godzinie uczestnicy takiego spotka-nia. W naszym przypadku jednak celem samozrozumienia jest nauczenie się postrzegania tych schematów od wewnątrz. Zawsze porusza mnie moc tej nauki. To czego unikają i to o czym marzą jest podobne. jakimi są naprawdę. Wiem. przekazywanego ustnie. odróżniająca go od innych . że każdy typ ograniczony jest własnym. Zaczynają nawet wyglądać tak samo. realizujący historię swojego życia tak. Oczywiście opowiadanie o sobie może mieć na celu także uzyskanie pewnej jasności co do schematów rządzących życiem. preferencje. możesz porzucić własny punkt widzenia i posiąść prawdziwe zrozumienie ludzi takich. rasy. gdy chcę.Tradycja ustnego przekazu Enneagram typów osobowości stanowi część tradycyjnego syste-mu nauczania. jak ja rea-lizuję moją. Obserwator zaczyna dostrzegać podobieństwa w sposo-bach wchodzenia w kontakt fizyczny. Obserwator zwraca bo-wiem uwagę na różnice płci.wychodzenia poza obręb własnej osobo-wości. Gdy nauczymy się odrywać uwagę od powierzchownych bodźców będziemy mogli rozpoznać określony typ na podstawie aspiracji i trudności wspólnych dla osób do niego należących. a nie takich. sali wykładowej czy sali do medytacji. Oznacza zatem coś więcej niż zwykłe przepracowywanie problemu aż do zaniku cierpienia. w brzmieniu emocji. jakimi Ci się wydają. jak odbierają go inni. 20 Historia systemu i naprowadzenie do typologii Każdemu z dziewięciu typów świat jawi się całkiem inaczej. gdy nie-zwykle intymne informacje ujawniane są z intencją wyjścia poza kon-tekst własnej osoby. że mogę na nich liczyć. W miarę odsłaniania się przed audytorium określonego typu charakteru pewna konkretna jakość za-czyna wypełniać otaczającą przestrzeń. Opowiadanie o historii własnego życia jest uderzające. Są to opowiadania o aktualnych sprawach. gdy rozpoznaję osiowe sche-maty własnego życia w opowiadaniach grupy złożonej z ludzi podobnych do mnie. Dzielą się nimi ludzie o schematach myślowych podobnych do moich. a nie opisem. wybory. nawykowym skrzywieniem. Na pierwszy rzut oka grupa osób należących do tego samego typu wydaje się nie mieć ze sobą nic wspólnego. które opowiadają o swoim życiu. jeżeli mamy do czynienia z żywą rela-cją. dzie-jących się w agencjach reklamowych. System ten o wie-le potężniej na nas oddziałuje. To „wychodzenie poza obręb" narzucone jest przez system operujący kilkoma stanami świadomości. Wyjście poza obręb własnej osobowości to umiejętność oderwania uwagi od myśli i uczuć po to. Materiału tego nadal najłat-wiej się nauczyć uczestnicząc w spotkaniach grup osób należących do tego samego typu. by przekazali mi odkrycia na własny temat.

choć przecież jest otwarty na potrzeby innych ludzL Ograniczenia w kategoryzacji ludzi Jednym z głównych problemów. a nie na tym. Struktura dziewięcioramiennej gwiazdy sugeruje też. Pytania. Dziewięć wierzchołków Enneagramu koreluje z typologią współczesnej psychologii2. że każdy typ może poruszać się pomiędzy poszczególnymi punk-tami. Trzeba kłaść nacisk na to.Enneagram z tego. że jesteśmi ślepi na ich punkt widzenia. a linie łączące . Dużo pracy na przykład potrzeba. gdyż w ten sposób redukujemy napięcie związane z tym. że jest tak dobry. że partner opiera się bezpośrednim rozkazom i upar-cie broni przed wmanewrowaniem w takie czy inne zadanie. by móc czynić przewidywania oparte na związkach przyczynowo-skutkowych. Gdy prowadzę takie grupy zawsze kieruję uwagę na to. Chcemy każdego zaszufladkować. jakie stwarza Enneagram. które zadaję skupiają się zatem na tym. Ludzie ci gotowi byli wystąpić publicznie i opowiadać o sobie. Jest jednym z nielicznych systemów zajmujących się raczej zachowaniem normalnym i wybitnie sprawnym niż patologią. co odróżnia dany typ od innych. w której żyją nasi bliscy. to Dziewiątce trudno będzie zrozumieć. Każdy z nas kryje w sobie potencjał wszystkich typów czy punktów. co dla nich wspólne. Wypowiedzi cytowane w tej książce pochodzą z nagrań dokona-nych w grupie dyskusyjnej. stosunkowo łatwym do zrozumienia. Ósemka zaś będzie miała kłopoty z zaakcep-towaniem tego. Enneagram nie jest jednak systemem zamkniętym. że brak nam zrozumie-nia dla specyfiki rzeczywistości. Jest modelem złożonym z wzajemnie powiązanych linii. Jeśli nauczysz się określać własny typ oraz typ ważnych w Twoim życiu osób. że miłość osiąga się przez se-rię ostrych konfrontaq'i. uzyskasz dostęp do licznych informacji o Twoich potencjalnych relacjach z innymi ludźmi. by para osób zakochanych zro-zumiała podstawy. a także dlatego. choć najsilniej związani jes-teśmy z własnym. jest to. by móc wyobrazić sobie myśli i prawdopodobne zachowania drugiego człowieka. co nieznane. co unikalne dla każdego z dziewięciu typów. że jako ludzie Zachodu mamy nieprzepartą skłonność do włączania informacji w ściśle okreś-lone kategorie. której członkowie mieli podobny typ oso-bowości. wykorzys-tującym bogatą wiedzę psychologiczną. Jeśli jedna z nich jest Dziewiątką (Mediatorem) a druga Ósemką (Szefem). systemem zwartym. Pojawia się więc naturalna tendencja do szufladkowania wszystkich w dziewięciu przegródkach. ponieważ wiele cierpienia w naszych kontaktach z innymi wynika 21 Helen Palmer . w jaki sposób ludzie różnią się od siebie. by obserwatorzy mogli dzięki temu rozpoznać ich typ. na których opiera się miłość każdej z nich.inne spostrzeżenia.

jeżeli potrafimy wczuć się w punkt widzenia innego typu. Wszyscy jesteśmy przecież ukształto-wani przez sposób. jesteśmy bowiem w stanie uwolnić się od nawyków ograniczających nasze widzenie i wyjść poza granice problemów określają-cych nasz typ.Enneagram . Nie zawsze jednak rządzi nami nasza osobowość. W języku Enneagramu posuwamy się wtedy wzwyż w spektrum ewolucji. by dostrzec inne aspekty sytuacji. Każdy punkt ma więc właściwie trzy główne as-pekty: dominujące. wpadamy w potrzask nawyków i tracimy swobodę wyboru. Nie jes-teśmy wolni. Nazbyt często spostrzegamy siebie tak. a zakres tych zmian zależy od stopnia. Są dni. Małostkowe postawy wobec typologii prowadzą do jej 23 Helen Palmer . System jest tak dobry. Niezamierzoną konsekwencją określania typów może być formu-łowanie samospełniających się przepowiedni. znajdujemy się niewątpliwie „w przegródce". W ten sposób będziemy dany typ bardzo skutecznie wzmacniać. Na podstawie linii łączących poszczególne punkty jesteśmy też w stanie przewidzieć. jak spostrzegają nas inni i przejmujemy cechy takie. jakie starano się w nas wytworzyć. łatwo nam klasyfikować. właściwych na-szemu typowi.typy wskazują na szczegól-ne zależności pomiędzy nimi. że pozwala udawać jasnowidztwo. Dlatego właśnie uważam. Często potrafi-my przesunąć punkt ciężkości tak. Widziałam ludzi. gdy jesteśmy na tyle przejęci sprawami z naszej „przegródki". kiedy tracimy zdolność obserwacji własnego zachowania chłodnym okiem. W warunkach stresu lub bezpieczeństwa zachowujemy się odmiennie. który określa jego stosunek do świata. mimo że przed chwilą zaledwie ją poznali. Kiedy nie umiemy uwolnić się od nękającego nas problemu. w jaki inni nas traktują i wszyscy skłonni jesteśmy wierzyć w to. w jakim utożsamia-my się z problemami charakterystycznymi dla własnego typu. czego szukać. że celem określenia typu osobowości jest umiejętność abstrahowania od niego. aby móc docierać do wyższej świadomości. Gdy już wiemy. potrafili następnie podać wiele osobistych informacji o niej. jak każdy punkt czy typ prawdopodobnie zmo-dyfikuje swoje zachowanie w zależności od warunków (stres lub sy-22 Historia systemu i zaprowadzenie do typologii tuacja bezpieczna). że główną wadą Enneagramu jest jego doskonałość. że nie jesteśmy w stanie na niczym innym skupić uwagi. co inni w nas widzą. które stanowią o zachowaniu w warunkach bez-pieczeństwa lub stresu. Mając niewłaściwe podejście do typologii łatwo zapomnieć. którzy umiejąc szybko i trafnie przypisać osobę do odpowiedniego typu. Ilekroć koncentru-jemy się wyłącznie na określonej grupie problemów. oraz dwa aspekty dodatkowe. Przyswoiwszy sobie typologię możemy zacząć uważać innych za karykaturalne zbiory cech właściwych danemu typowi. Zależności te psychologia zaczęła badać dopiero od niedawna.

jest nabycie umiejętności rozumienia innych ludzi takimi. Można jednak nauczyć się postrzegać zadanie z punk-tu widzenia współtowarzysza pracy. Dyrektywa „Nie wynajmuj Piątki (Obserwatora) do pracy społecznie eksponowanej" jest błędna. gdy popadnie w stan stresu i zmie-szania. Takie rozumienie innych ludzi może zwiększyć efektywność pracy grupowej. Nic nam nie przyjdzie z etykietowania i szufladkowania. Dlaczego więc przywiązujemy taką wagę do typologii? Po co w ogóle bawić się w odkrywanie typów. że klasyfikowanie ludzi nie sprawdza się w realnym życiu. bo na tej podstawie możesz zacząć budować roboczą relację z samym sobą. by dostrzegać cechy osobowości innych ludzi. że partner może zacząć reagować w sposób paradok-salny. jakimi Ty ich widzisz. których spełnienie pozwoli Ci się rozwijać zamiast wciąż rozgrywać tendencje neurotyczne. psując bliskość kontaktu. w jaki każdy z typów otwiera się ku miłości. że typ jest jedynie pomostem ku wyższym umiejętnościom ludzkim. Możesz liczyć na to. Możemy wszakże założyć. Optymizmem napawa jednak to.dewaluaqi i sprzeniewierzenia się systemowi. bo da-na Piątka może intensywnie w sobie rozwijać umiejętność kontakto-wania się z ludźmi i mieć głębokie postanowienie przyłożenia się całym sercem do powierzonych jej zadań. gdyż ludzie są na tyle elastyczni i złożeni. iż Piątki to świetni stratedzy. Nie można też stworzyć „idealnej brygady pracowniczej" opierając się na przesłance. skoro żaden zestaw etykietek nie jest w stanie wyeliminowaać ryzyka związanego z najmowaniem pracowników czy wyborem partnera? Warto to jednak robić. jakimi sami się sobie jawią. ale dobrzy przy-jaciele". Typologię warto poznać nie po to. że doświadczenia osób Tobie podobnych będą stanowiły dla Ciebie drogowskaz. a Ósemki doskonale funkcjonują w karuzeli biznesu. Zalecenie by wynająć Czwórkę (Tragicznego Romantyka) do pracy w galerii sztuki nie ma sensu. Nie można przypisać określonym typom właści-wych im ról zawodowych i oczekiwać. Możesz odkryć warunki. Na tej podstawie pracodawca nie mo-że na przykład wyodrębnić osób „przydatnych" i „nieprzydatnych" na danym stanowisku. chociaż przecież przejawia na wskroś artystyczny temperament. . która generalnej zasadzie przeczy. Określona Dwójka i określona Czwórka mogły bowiem wy-pracować sobie specyficzną miłosną chemię. że wybrana osoba nie ujawni mniej pożądanych cech przynależnych swojemu typowi. ale by redukować własne cierpienia. rozniecić ma-giczny płomyk w związkach miłosnych i pomóc rodzinom w ponow-nym scaleniu się. że jeżeli zwrócimy baczną uwagę na sposób. jeżeli określona Czwórka nie zna się na malarstwie. dla którego warto ją studiować. że będą je spełniać w sposób 24 Historia systemu i wyprowadzenie do typologii stereotypowy. Drugim powodem. że nie można ich określić przy pomocy listy cech osobowości. Nie można też wybrać sobie partnera mając do dyspozycji listę pożądanych cech osobowości i liczyć na to. Swatce nie uda się znaleźć magicznej formułki typu: „Idealną parą dla Trójki jest Siódemka" czy też „Dwójki i Czwórki to beznadziejni kochankowie. a nie takimi. który głosi. Trójki to zna-komici sprzedawcy. Trze-ba pamiętać. będziemy mogli zrozumieć ten odmienny punkt widzenia i dostosować do nie-go własne postawy.

że możliwe jest rozpoznanie momentów. Gurdżijew starał się wpoić w swoich uczniów odczucie Enneagra-mu jako modelu odwiecznego ruchu. Ćwiczenia te polegały na zbiorowych tańcach.4 Jako pierwszy w świecie zachodnim zainteresował się Enneagra-mem Georgij Iwanowicz Gurdżijew.3 Podobieństwo to jest ciekawe: Enneagram opisuje ten sam obszar co nauka Kabały. Uczniowie Gurdżijewa wykorzystywali matematyczne właściwości Enneagramu. przekazywana 25 Helen Palmer . mistrz duchowy o wielkim mag-netyzmie osobistym. Istnieją sprawozdania uczniów opisujących swoje doświadczanie wewnętrz-nych rytmów i naturalnych chwil odpoczynku i powrotu równowagi sił. Nawiązywał do Enneagramu jako ustnego prze-kazu sufickiego i korzystał z niego. W całości system ten jest wysoce rozwiniętą nauką sta-nowiącą odpowiednik kabalistycznego Drzewa Życia. przez jakie przechodzą poszczególne procesy pojawiające się i rozgrywające w świecie mate-rialnym. że ludzkość ewoluuje w kierunku wyższych form świadomości. by dać im możliwość odczucia stadiów. Uczniowie ustawiani byli w punktach ponumerowanych od jednego do dziewięciu wzdłuż wewnętrznych linii Jeden-Cztery-Dwa-Osiem-Pięć-Siedem i wykony-wali złożone ruchy obrazujące związki między punktami. od punktu początkowego poprzez wszystkie stadia prze-biegu tego procesu w świecie materialnym. tego. choć prawdo-podobnie nie ma własnego zapisu historycznego. Na podłodze sali w Instytucie Harmonijnego Rozwoju Człowieka miał narysowaną dużą gwiazdę o dziewięciu wierzchołkach. by rozpoznać predyspozycje swoich uczniów do takich czy innych form ćwiczeń wewnętrznych. . Enneagram to dziewięcioramienna gwiazda. tak pomyśla-nych.Enneagram była za pomocą ćwiczeń ruchowych bez udziału słów. Uczniowie opisują rozwój świadomości cielesnej w miarę przesuwania uwagi z myślenia ku pełnemu zanu-rzeniu w ruch. której można użyć do wykreślenia przebiegu dowolnego zdarzenia. Nie znamy żadnego przetłumaczonego mistycznego komentarza islamskiego. Sporo napisano o pracy Gurdżijewa i wiele tam odniesień do systemu Enneagramu. że jego rytm można odczuć ciałem. a nawet posia-da kilka punktów z nim stycznych. czego się uczyli. w jaki uży-wał tego diagramu do rozpoznawania ludzkiego potencjału lub z ja-kich informacji korzystał. (dziewięć) i grammos (punkty). aby proces utrzymać na właściwym torze i uchronić przed zanikiem.Dane historyczne Słowo Enneagram pochodzi od dwóch greckich słów: ennea. gdy potrzebny jest „szok" lub nowa informaqa. choć sys-tem Enneagramu przedstawia mistyczne założenie. wyzwalanych przez taniec obrazujący związki pomiędzy poszcze-gólnymi punktami i liniami. Model Enneagramu wykorzystywali początkowo mistycy suficcy do wykreślenia procesów kosmologicznych i graficznego przedstawiania rozwoju ludzkiej świadomości. Ich zadaniem było ukazanie pewnych nieoczywistych cech procesu. Większość tego. np. brak jednak szczegółowego opisu sposobu. wpisaną w okrąg.

ale pierwszym etapem jest zawsze rozpoznanie własnych. by prawidłowo rozpoznać swoje własne wzorce wewnętrzne. by tak rzec. że uczniowie by ją po prostu odrzucili. Wychodząc z założenia.7 Można ją uprawiać na kilka różnych sposobów. Jednak aluzje Gurdżijewa do tego systemu oraz jego odpowiedzi na bezpośrednie pytania doty-czące związku pomiędzy Enneagramem a typami osobowości wska-zują na to. a szkoły kontynuujące jego system nauczania skłonne były raczej uważać problemy osobowościowe za coś. mechanicznych czy też nawykowych wzorów postępowania oraz uporczywości. stanowiło dla ówczesnych studentów istotną nowość. Nie próbowały więc wykorzystywać ich jako użytecznego źródła informacji o tym. jak osiągnąć wyższe stany umysłu. że poszczególne szkoły nie miały dostępu do wiedzy o dopasowywaniu dziewięciu typów osobowości do wy-kresu Enneagramu lub poziom diagnozy psychologicznej nie był spój-ny z sugestiami zawartymi w diagramach. co trudno by było im samym pojąć na po-ziomie psychologicznym. że opierały się na regule nauczania bezpośredniego.6 26 Historia systemu i wprowadzenie do typologii Możliwe. Gurdżijew uważał widocznie. z jaką pewne myśli się pojawiają. że unikał ujawniania swej wiedzy.5 Szkoły te uznały takie podejście za słuszne prawdopodobnie dlatego. Nauka Enneagramu od dawna zachowywana była w tajemnicy i i jeżeli teraz jest. Mimo że uczniowie ćwiczyli się w autoobserwacji. iż nauczy ich czegoś. Wewnętrzny obserwator W różnych tradycyjnych naukach autoobserwacją wymieniana jest jako podstawowa praktyka życia wewnętrznego. uznając je za prawidłową drogę ku życiu wewnętrznemu. nie dysponowali więc psycho-logicznym doświadczeniem przyjmowanym za oczywiste w naszych czasach. wie-rząc. że nasza specyficzna osobowość to stosunkowo słabo rozwinięty aspekt pełni naszych możliwości. że ludzie za jego czasów nie mieli odpowiedniego przygotowania do tego. Możność obserwacji i mówienia o własnych nawykach myślowych i uczuciowych z pozycji niezangażowanego. sądząc. zgodnie z którą suficki system osobowości mógł być stosowany skutecznie tylko przez „osobę wtajemniczoną". oczywiście. teoria nieświadomości Freuda dopiero zaczynała się przyjmować w ówczesnej Europie. to jedynie w postaci niekompletnej i teoretycznej. szkoły te skupiały się na niewerbalnych ćwiczeniach ruchowych i ćwiczeniach koncentracyjnych Gurdżijewa (nazy-. co należy odsu-nąć na bok w drodze ku wyższej świadomości. czynili to w ślepym zaufaniu do mistrza. wanych autoobserwacją i autopamięcią). Jeśli więc ćwiczyli pilnie.Za życia Gurdżijewa nie było żadnego zapisu o Enneagramach osobowości. dostępna dla wszystkich. że na ogół nie zdajemy sobie sprawy z własnych moty-wów i że nasze spostrzeżenia zniekształcone są przez mechanizmy obronne. Polega ona na kierowaniu spojrzenia do wewnątrz i nabywaniu umiejętności uświa-damiania sobie myśli i „innych obiektów uwagi". z której nikt nie byłby w sta-nie skorzystać bez instrukcji osoby wtajemniczonej. zdystansowanego obser- . To.

Myśli „oddzielają się od nas". nastąpi zapewne utrata wszelkiej obiektywności i ponowne przełączenie na sterowanie „automatyczne". Dzięki temu natychmiast. ich uporczywość stanie się nieco obca i drażniąca. co kryło się w jego wnętrzu. oderwanej świadomości rozpłynie się. Gurdżijew nie wierzył. By móc rozpoznać własny typ osobowości. kim jest naprawdę. Zgodnie ze swoim typem uczył poprzez oddziaływanie na najwraż-liwsze obszary charakteru ucznia i nacisk aż do uzyskania reakq'i obronnej. Dla mnie zasada działania na najbardziej wrażliwy odcisk okazała się zbawiennym odkryciem. spokojnie i bez pośpiechu mogłem przyglądać się temu.Enneagram leżne obserwujące „ja". Tak bardzo dotykała każdego. człowiek może być bardziej obiektywny w określaniu tego. Gdy uwaga przesu-wa się na pozycję wewnętrznego obserwatora. Dwie najczęściej opisywane metody stosowane przez Gurdżijewa to „nadeptywanie na czyjeś ulubione odciski" i „wznoszenie toastów idiotom".watora pozwala uczynić je mniej przymusowymi i mniej automatycz-nymi. o czym myślę" a nie „mojego prawdziwego ja". ponieważ tylko umiejąc rozpoznawać nawyki własnego serca i umysłu będziemy mogli rozpoznać siebie w relacjach ludzi do nas podobnych. z niezwykłą łatwością. by pomóc im rozpoznać ich własny charakter. gdy uwaga przesunie się z powrotem ku myślom. by jego uczniowie byli w stanie uchwycić znaczenie własnego typu według Enneagramu. Gurdżijew był Ósemką według Enneagramu. trzeba umieć trafnie siebie postrzegać. że bez żadnego wysiłku z mej strony. Używa on tego słowa (idiota) w jego pierwotnym znaczeniu. Gdy pojawia się nieza-27 Helen Palmer . Właściwie oznacza ono to samo co typ. kto się ze mną zetknął. jakby z wielką satysfakcją i pełną gotowością. do której najlepiej pasował. Jeżeli nadal będziemy przyglądać się swoim myślom i uczuciom. ponieważ część świadomości pozostaje na tyle niezaangażowana. że jesteśmy w stanie obserwować ich przepływ. Nowy gość proszony był o określenie kategorii. czyli Szefem. W pewnym sensie sukces każdej psychoterapii polega na umiejęt-ności oderwania uwagi od nawyków i opisania ich z pozycji neutral-nego obserwatora. zdejmował maskę przekazaną mu z wielką powagą przez tatę lub mamę. po czym wszyscy wznosili toast na cześć tego szczególnego typu idioty. Oczywiście.8 Toasty to inny sposób zaznajamiania uczniów z koncepcją typu. W miarę przyrostu doświad-czenia zaczyna swoje prawdziwe „ja" utożsamiać z tym właśnie obserwatorem a nie z jakimiś konkretnymi myślami czy uczuciami. W trakde posiłku trzeba wznieść szereg 28 Historia systemu i wprowadzenie do typologii . myśli zaczynają spra-wiać wrażenie „tego. poczu-cie tej oddzielnej. nie są już „nami samymi". Ludzie spożywający z Gurdżijewem posiłek musieli wypijać sporo alkoholu wznosząc toasty na cześć kolejnych kategorii ludzi. Niemniej jednak zro-bił bardzo wiele.

I dzięki zmianie wyrazu oczu. daleko ważniejszy powód. by pracować sku-tecznie nad typami osobowości? Czy też. Czasem wymieniał tę cechę. dla którego wszyscy jego goście muszą pić . gdy uczniowie Gurdżijewa uczyli się autoobserwacji. identyfi-kacja. i przy stole pojawił się arogancki indyk paradujący przed samicą. że „alkohol uwypukla człowieka w człowieku". projekcja. sposobu trzymania głowy i kształtu ust." Kilka mistrzowskich ruchów głową. że polegamy na mechanizmach obron-nych dla utrzymania poczucia własnego „ja". na podobieństwo naszych współczesnych nauczycieli życia wewnętrznego. Tak 29 Helen Palmer . jedno i drugie zagulgotanie. a czasem obrazę. Czasem jednego wieczoru wznosi się nawet dwadzieścia pięć toastów. teraz wychodzi na jaw. Ale jest inny. Styka się bardzo wieloma ludźmi i musi ich rozgryźć jak najszybciej.10 W ten sposób wywoływał śmiech. zademonstrował nam się jako szarżujący byk. że ukrywamy negatywne cechy charakteru przed samym sobą za pomocą rozbudo-wanego systemu wewnętrznych buforów. co Gurdżijew nazwał buforami. Dzisiaj bardziej rozpowszech-nione jest przeświadczenie. gdy mówią. ale definicja typu charakteru nadal była niejasna. czy też psychologicznych mechanizmów obronnych. To mają na myśli Arabowie. . cza-sem ją inscenizował.rzekł komuś pierwszego wieczoru . a Rosjanie zawsze piją dużo. Był przekonany. Dla kobiet stosuje się łagodniejsze kryterium: kieliszek na sześć toastów. „Dlaczego spoglądasz na mnie jak jeden byk na drugiego?" zapytał kogoś innego.toastów. Czynią nas one ślepymi na siły działające wewnątrz naszej osobowości.„Indorem udającym prawdziwego pawia. introjekcja. a jeden kieliszek brandy czy wódki wystarcza na trzy toasty. Uczniowie Gurdżijewa byli psychologicznie naiwni i nie znali takich pojęć.. zaprzeczanie i narkotyzowanie się. stanowiła radykalne podejście do życia wewnętrznego. a mimo wszystko zachęcano ich do introspekcji w poszukiwaniu nieświadomych systemów obronnych.. on jest Rosjaninem.9 W czasie toastów Gurdżijew często ukazywał cechy temperamen-tu spostrzeżone u jednego z idiotów. racjonalizacja. Po chwili naszym oczom ukazało się o wiele większe zwierzę. Wiecie. Mniej więcej w tym samym czasie.Enneagram więc próba uczenia ludzi obserwacji własnych buforów zamiast son-dować nieświadomość przy pomocy analityka. Główne mechanizmy obronne odpowiadające typom Enneagramu. że*alkohol otwiera człowieka: to co udawało mu się wcześniej ukryć. nie chciało mu się tracić czasu na grzebanie w osobistych historiach i wolał od razu przejść do przekraczenia granic osobowości? Psychologiczne bufory Główną przeszkodą na drodze do rozpoznawania u siebie typu jest to. od Jedynki do Dzie-wiątki to w kolejności: reakcja upozorowana. „Ty jesteś indorem." . izolacja. Zrozumcie. Freud tworzył swoją pionierską koncepcję nieświadomych mechanizmów obronnych. Czy Gurdżijew nie posiadał wystarczających kwalifikacji psychologicznych. wyparcie.

Gdy jednak praca nad sobą zaczyna ujawniać niektóre sprzeczności w nas samych. Mówił uczniom. by zwracali uwagę na swoje bufory. ponieważ mechanizmy obronne wymu-szają szczególne przesunięcia uwagi. gdyż jest całkiem nieświadomy istnienia w sobie niespójności i akceptuje siebie w pełni takim. że popada w szaleń-stwo. odniósłby wrażenie. gdy jakiś temat jest dla Ciebie drażliwy. kim naprawdę jesteśmy i jak dalece zniekształcony jest obraz świata. co leży po obu jego strofach. Gdyby musiał wszystkie je odczuwać. że między nimi ulokowany jest bufor i za pomocą autoobserwacji powoli zaczynamy sobie uświadamiać. że jesteśmy ślepi na znacz-ną część naszego podstawowego charakteru. mechanizmów obronnych i dysonansu poznawczego w obrębie struktury własnego charakteru jest problemem zasadniczym dla każde-go. że choć bufory czynią życie lżejszym. wiemy. ale jeszcze nie dostrzegłeś sprzeczności znajdującej się po jego przeciwnej strome. także wymieniał bufory jako sposób redukowania tarcia między niespójnymi częścia-mi naszego „ja". kto chce stać się. kto pragnie prowadzić psychologicznie dojrzałe życie. Człowiek nie może co prawda usunąć sprzeczności. redukują także tarcie w obrębie systemu. Być może przypisałeś sobie pewną zaletę i ta myśl leży po jednej stronie bufora. Demaskowanie białych plam. Tworzy je nie natura. prawdziwą istotą ludzką.12 Rozpowszechnione jest dziś przekonanie. 30 Historia systemu i wprowadzenie do typologii Człowiek o bardzo silnych buforach nie widzi powodu usprawiedliwia-nia się. które zmniejszają wstrząs. . autor wypowiadający się często na temat rozwoju wewnętrznego z perspektywy gurdżijewowskiej. Jest Ci trochę nieswojo z tą zaletą i to może oznaczać. emocji. Przyczyną ich powstania są liczne sprzeczności tkwiące w psychice . jak to nazywa Gurdżijew. czynią je nie-zauważalnymi. słowach i czynach." Gurdżijew powiada dalej. które rozpoznać mogą skupiając się na tych aspektach życia. U człowieka występują takie same mechanizmy. widziany z per-spektywy naszego typu. Gdyby ich nie było. Bufory łagodzą skutki takich zderzeń. Gdyby człowiek miał doświadczać wszystkich istniejących w nim sprzeczności. uczuciach. dopro-wadzą Cię bowiem do rozpoznania buforów. Zwracaj więc uwagę na wewnętrzne dysonanse. Bądź szczególnie czujny. wobec których można reagować obronnie. słów. przeżywałby stałe ich ścieranie się. które popycha ludzi ku roz-wojowi. Zadanie jest podwójnie ważne dla kogoś. jakim jest. sympa-tiach. wskutek których postrzegamy rze-czywistość w sposób zniekształcony. Osoby poszukujące powinny być wyjątkowo wrażliwe na działanie buforów.Wiemy czym są bufory przy wagonach kolejowych: to te urządzenia. że zbliżasz się ku jakiemuś buforowi. ale mimo woli sam człowiek.w opiniach. Usypiają nas niejako i nie umiemy dostrzec. wstrząs byłby bardzo niebezpiecz-ny i nieprzyjemny. ciągły niepokój. Uspieński. w wypadku gwałtownego zetknięcia się dwóch wagonów. ale „bufory" chronią go przed wstrząsem powstającym przy konfrontacji wyklucza-jących się punktów widzenia.

Enneagram Osobowość nabyta Termin osobowość znaczy w języku potocznym tyle co „ja". dla którego należało najpierw zobaczyć osobo-wość. Gdy docieramy do naszej esencji. Jednakże tradycje. co chcemy zrobić lub nagle słyszymy wypowiadane przez siebie prawdy. nieświadomego potenq'ału. podobni jesteśmy do małych dzieci: nie ma konfliktu pomiędzy naszymi myślami. nie zaś z intelektu). obsesyj i idiosynkrazyj. Każda z tych metod może doprowadzić do doświadczenia jakiegoś . co „nasze własne". jest nie do udo-wodnienia. że będziemy umieli dostrzec sprawy i ludzi takimi. wrodzonej natury. zanim zdamy so-bie sprawę. co chcemy powiedzieć. wyrosłego z zaufania do otoczenia i innych ludzi. potenq'ał. Skąd mamy czerpać nadzieję. nasze własne idee. z jakim przyszliśmy na świat (w przeciwieństwie do tego. emocjami czy instynktami. jakimi są. lecz zawsze poprzez pośredniczącą mgłę naszych sympatii i antypatii. małostkowości i uprzedzeń. który czerpie się z intuicji lub bezpośredniego oglądu. iż nasza zdolność wchodzenia w intuicyjne relacje ze światem wypływa z podstawowej. własne przekonania.15 Przekazane nam przez historię metody oferują różne. że widzimy wszystko nie takim jakim jest. w których przekazywano strategie po-zwalające osiągnąć wyższy ludzki potencjał zgodnie przyjmują takie założenie. intuicyjnie poznając lub działając w sposób 32 Historia systemu i wprowadzenie do typologii wysoce skuteczny. jakościowo różną od osobowości nabytej. cza-sem osobowością fałszywą. Jako dorośli świadomi jes-teśmy posiadania jakiegoś nieszkodliwego. że posiadamy podstawową naturę („esencję"). Zniekształcające okulary osobowoś-ci powodują.Był jeszcze inny powód. Oba te terminy zwracają uwagę na uczy-nione przez Gurdżijewa rozróżnienie między naszą podstawową naturą a osobowością. Esenq'ą nazywano to. jeżeli nie potrafimy uwolnić się od tego balastu? Jak możemy zdobyć dodatkową wiedzę (szczególnie ten rodzaj wiedzy. W chwilach takich wiemy. jeżeli najpierw nie pozbędziemy się osobowości? Tak zwana intuicja człowieka opano-wanego przez osobowość jest jedynie przejawem jego przesądów i skrzywień. sposoby stabilizowania energii fizycznej i uwagi wewnętrznej. Założenie. że nasze ciała działają. W ter-minologii duchowej osobowość nazywana jest także czasem ego. niczym więcej. ponieważ od czasu do czasu uzyskujemy poczucie jed-ności ze środowiskiem. Na ogół głoszą także. co nabyte poprzez wychowanie). Niczego nie spostrzegamy jasno ani obiektywnie.13 31 Helen Palmer . ale takim jakim nam się jawi. Działamy prawidłowo i bez wahania dla zachowania dobrego samo-poczucia. jest podstawową ideą psy-chologii religijnej.14 Przeświadczenie. nie zniekształconego przez nasz system obronny. nie wiadomo skąd. a następnie ją unieszkodliwić. zanim uświadomimy sobie. której nabywamy w ciągu życia. iż w procesie rozwoju osobowość przeciwstawia się esencji.

co własne. Jeżeli na przykład stale się boisz. jak narasta we mnie wściekłość na nią". Dążenie takie jest jakościowo różne od pragnienia powrotu do bezpieczeństwa okresu dziecięcego czy nawet pragnienia miłości ze strony partnera. Taka sama różnica akcentu występuje między określeniem „Byłem tak wściekły. że uczucie złości wyparło zdolność obserwacji. dlatego że cierpisz z powodu je-go braku. jakby pewien aspekt naszej osoby uległ uszkodze-niu we wczesnym okresie życia. Zdolność uświadamiania sobie. co zwykle życie przynosi. Dążenie do uzupełnienia brakującego ogniwa pomaga nam zebrać siły i dynamizuje nasze życie. „Chcę się uniezależnić" lub „Chcę zdobyć się na odwagę działania". że zapomniałem co robię" a „Obserwowałem. a strata ta pomagała nam następnie skoncentrować się na poszukiwaniach. Z punktu widzenia teorii psychologicznych uwzględniających pojęcie esencji. Przeżycie alienacji „od samego siebie" idzie często w parze z prag-nieniem „odnalezienia siebie" czy odkrycia „swojego prawdziwego ja". gdy nasze życie przebiega tak mechanicznie. by osłaniać ją i bronić przed zranieniem. „Chcę zacząć życie od nowa" . że mamy poczucie alienacji od samego siebie. że przeszliśmy na „sterowanie automatycz-ne". więc zgłaszamy się na terapię. Motorem tych poszukiwań jest głód czegoś więcej niż to. Doświadczenia dotykające esencji mają charakter totalny w tym sensie.Enneagram wskazuje na to.to wypowiedzi świadczące o tym. Rodzi się sprzeczność pomiędzy podstawowym zaufa-niem dziecka wobec środowiska a życiem w rodzinie. że istnieje dziewięć głównych aspektów podstawowego bytu i że do każdego z nich można dojść w nieco inny sposób. Tracimy wtedy poczucie „naszych osobistych myśli" czy „naszych jednostkowych uczuć". Czujemy się znerwicowani. co jest po-tencjalnie nasze własne. nato-miast drugie świadczy o zachowaniu tej zdolności. osobowość kształtuje się po to. której należy okazać posłuszeństwo. Pierwsze sformułowanie 33 Helen Palmer . Osobowość kształtuje się. To tak. Poszukujesz określonego as-pektu swojego podstawowego bytu.aspektu pod-stawowego związku z otoczeniem i z innymi ludźmi. cierpimy więc uczymy się medytacji. więc w pewnym sensie porzucamy naszą dorosłą osobowość i wracamy do stanu umysłu dziecka. Zwróć uwagę na różnicę między sformułowaniem „Życie jest nudne" a „Jestem znudzony sobą". gdy narzekamy. dlatego że musimy przetrwać w świecie fizycznym. Oznaczać to może pragnienie rozbudzenia związku z tym. że wypierają świadomość „ja". Odczuwamy brak podstawowego składnika naszej natury zawsze wtedy. Często znajduje wyraz w wyliczaniu poszczególnych aspektów esenq'i ludzkiej: „Chcę się nauczyć kochać innych". Dziewięcioramienna gwiazda Enneagramu sugeruje. Gdy zagrożony jest jakiś aspekt pełnego otwartości związku dziecka z . iż działamy nawykowo także do-wodzi istnienia wewnętrznego obserwatora. cierpisz z powodu utraty podstawowego dziecinnego zaufania do środowiska i do innych lu-dzi. Wobec tego głównym motywem Twojego życia będzie poszuki-wanie odwagi. „Mam serdecznie dość swoich nawyków". że mechaniczne postępowanie zagradza nam drogę do tego.

Wiemy ponadto. gdy „przechodzimy samych siebie" lub w chwilach szcze-gólnie nasilonych potrzeb. Z cza-sem uwaga nasza zawęża się do przyswojonych sfer problemowych. Pierwotne powiązanie zastępowane jest przez to. Jako dorośli nadal zachowujemy jednak pewną więź ze wspomnieniem naszej esencji. nie mają własnych granic ani mechaniz. by chronić zagro-żony aspekt esenqi. gdy jesteśmy w stanie je odczuwać jako „to co robię". Psychologia Zachodu nie przypisuje wszakże tej wczes-nej. Utraciwszy wewnętrzną więź z esencją. Jest pewne powiedzenie sufickie określające pokrewieństwo mię-dzy osobowością a esencją. 34 Historia systemu i wprowadzenie do typologii Wraz z tym przesunięciem punktu ciężkości nasze pierwotne powią-zanie ze środowiskiem i z innymi ludźmi ulega zapomnieniu i relego-wane zostaje do sfery nieświadomej. a droga ta wymaga integracji dojrzałej osobowości i zdolności doświadczania różnych aspektów własnej esencji wedle woli. Małe dzieci nie od. różniają siebie od innych. czym się stałeś". Jest to zbiór idei i przekonań nabytych w drodze naśladowania rodziców. Przypominamy ją sobie mó-wiąc np. „gdy niczego się nie bałem" czy „gdy byłam otwarta na miłość". musi się ono bro-nić przed dalszą krzywdą. Można to określić jako utratę podstawowej więzi czy też utratę stanu łaski. Uczenie się na nowo nawiązywania kontaktu ze środowiskiem i z innymi ludźmi jest rzeczywiście „powrotem do domu". gdzie zadowolenie przychodzi i odchodzi i gdzie rzadko kiedy czuje-my się całkiem bezpieczni i spokojni. Jest to jak nawoływanie do powrotu do domu.l czucie odrębności. W miarę wzrastania muszą wytworzyć w sobie po. ani nie podkreśla wagi ponownego połączenia z tymi pier-wotnymi spostrzeżeniami. straciliśmy zarazem to co nasze i skazani jesteśmy na kontakt wyłącznie ze światem fizycznym. który oczywiście nie da się pogodzić z życiem we wrażliwym i nieobronnym współbrzmieniu ze środowiskiem i z innymi ludźmi. Psychologia rozwojowa definiuje podstawową więź jako ten okres życia. Stykamy się z nimi. co tradycja du-chowa nazywa fałszywą osobowością. że te pierwotne spostrzeżenia nadal istnieją w naszej nieświadomości. Mówi ono o „stawaniu się tym. „gdy byłam szczęśliwa".wtedy budzi się pragnienie „odnalezienia prawdzi-wego ja". własne „ja". redukowania strat i uczenia się pozorów. przez co każdy z nas jest absolutnie unikalny.16 Cecha główna . Gdy jednak lęki i pragnienia naszej nabytej osobowości zaczynają słabnąć.otoczeniem. Talenty i umiejętności wieku dorosłego mogą stać się wehikułem pozwalającym wykorzystać podstawowe zdolności dla wspólnego dobra. gdy niemowlę wchodzi w relację z matką i z otoczeniem w sposób wysoce zmysłowy i niezróżnicowany. zaintere-sowań i obron.| mów obronnych. a nie „to kim jestem" . Dojrzewamy nabywając dziwnej kombinacji talentów. przystosowane do stresu życia rodzinnego. Kształtuje więc bariery. przy zachowaniu pamięci i zrozumienia tego. Aby dawać sobie radę musimy stworzyć skuteczny system granic i obron. niezróżnicowanej więzi żadnych szczególnych atrybutów świa-domości. kim byłeś zanim byłeś..

a większość na-szych decyzji i zainteresowań opiera się raczej na bardzo rozbudowa-nych nawykach niż na prawdziwej swobodzie wyboru. jak bardzo typ zawęża nasze opcje i jak ograniczony daje nam 35 Helen Palmer . „Jego cechą główną jest to. że nigdy nie ma go w domu. będziesz wiedział. że zawsze jesteś taki. by mieć zawsze w zanadrzu wiele różnych możliwości. Wraz z tym odkryciem przychodzi bowiem świadomość tego.powiedział ." Jeszcze innemu powiedział.Dowiadując się. by omi-36 Historia systemu i zaprowadzenie do typologii .. że jego główna cecha polega na tym. Ludzie postronni dojrzą cechę główną człowieka. Jeżeli według Enneagramu jesteś Siódemką żyjesz tak. Nie chcesz. że każdy typ zorganizowany jest wokół głównej cechy charakteru. Przekonane są bowiem. Oczywiście nie zawsze potrafią ją zdefiniować. to powinieneś przede wszystkim skupić się na celach zasadniczych i wyborze właściwej linii działania. że ze wszystkimi na każdy temat się sprzecza. Dla Dziewiątek lenistwo stało się obroną przed bólem związanym z koniecznością za-jęcia własnego stanowiska. by dać do zrozumienia. będzie Ci stale przypominał. choćby nie wiem jak była ukrywana.17 W rozmaitych szkołach ezoterycznych problem typu ujawniano powoli i ostrożnie. jak w tej chwili. że Twoją typową cechą jest branie na siebie zbyt licznych obowiązków. na ile jest to możliwe.natychmiast odparł tamten z ożywieniem. Chodziło o to.leń). „Aleja nigdy się nie sprzeczam" . przez co nie. że nie jes-teśmy wolni na tyle. wymienił jednego z nas). Gurdżijew twierdził.. że spostrzegamy peł-nię rzeczywistości w bardzo zredukowany sposób. że jego cechą główną jest to." Komuś innemu z naszej grupy powiedział. do jakiego typu należymy możemy przeżyć wstrząs. kiedy masz wy-cofać uwagę z celu wtórnego i wrócić do priorytetowych. Gdy nauczysz się dostrzegać moment. w którym ten na-wyk zaczyna brać nad Tobą górę. iż dajesz się wciągnąć ponad mia-rę w zajęcia wtórne i że bardzo Ci ciężko komuś odmówić. to fakt. Zdumieniem napawać może. Nikt nie mógł powstrzymać się od śmiechu. podstawowych potrzebach.„Nie znaczy to." . że nie skupiasz się na własnych. „Rozumiesz.. to w ogóle nie istniejesz. Weźmy na przykład X-a (G. możesz się zająć najważniejsą sprawą w Twoim życiu (Dziewiątka .Enneagram punkt widzenia. ale ich określenia są często bardzo dobre. że w ogóle go nie ma. że ich pozycja i tak zostanie zlekceważona. Uwzględniano przy tym fakt. Jeśli na przykład zauważysz. iż problemy określonego typu to potencjami sprzymierzeńcy w wysiłkach odzyskiwania esencji. Jeżeli jesteś Dziewiątką. nie zauważam Ciebie. Ale jeżeli jesteś taki. bardzo trafne.

My. gdzie kula nigdy 37 Helen Palmer . Podobnie jak w grze w kręgle.19 Namiętności Enneagram opisuje dziewięć głównych cech życia emocjonalnego. Jeśli jesteś Siódemką.żarłoczność). przyjmowanie wielu opcji stwarza Ci pozory. Jej odkrycie poszerza naszą świadomość. z do-daniem oszustwa i strachu w punktach Trzecim i Szóstym. Gdy uwaga Twoja przenosi się z tematu na temat.18 Wszyscy mamy trudności w obserwowaniu niuansów działania naszej osobowości. że na-sza osobowość może być ograniczeniem dla naszej wolności. tym bardziej będą Cię kusić Twoje myśli i plany.gdy byli świadomi swej cechy głównej. ale powie „To absurd. Iluzja ta trwać będzie dopóki nie przyjmiesz stałego zobo-wiązania lub też nie spróbujesz medytować. skakanie z jednego na drugie bę-dzie Twoim wewnętrznym nauczycielem.nęły Cię jakieś podniecające przygody (punkt Siódmy . Jeżeli jesteś Siódemką. Pojęcie wyższej świadomości oka-że się atrakcyjne. wokół której wszystko się obraca. Pamiętali o niej przez jakiś czas. Bardzo ważne jest na pewnym etapie studiowania samego siebie odna-lezienie swojej cechy głównej .zapomnisz. Ulgę może Ci przynieść nabycie umiejętności skupiania się na jednej tylko rzeczy na raz. Nierzadko cechę uwydatnia przezwisko. Wtedy pojawią się Twoi sprzymierzeńcy: potok wspaniałych po-mysłów. wspinać się po szczeblach kariery. lecz dzięki buforom znów można o niej zapomnieć. Można ją człowiekowi pokazać. że nie masz ograniczeń i że codziennie masz wol-ny wybór. Te emocjo-nalne nawyki powstały. Najczęściej z chciwości i pychy. stanowiącej oś. Dopóki zajmują nas problemy charakterystyczne dla naszego typu. Cecha główna. będące kluczem do wewnętrznego życia jednostki. potem gdzieś im umykała. który nadaje także kierunek całemu życiu. Można ją odkryć stając się bardziej uważnym. że nie sposób jej zaprzeczyć. Dopóki sam nie doświadczysz . dobrze Ci zrobi przywołanie jej do porządku. która także odchyla nas od prostej. że nie potrafisz kontrolować włas-nego umysłu. skupiając uwagę na jed-nym purtkcie. gdy stwierdzisz. studiować. Znam ludzi. Gdy cechę Twoją nazwą inni . Może-my swobodnie podróżować. ludzie Zachodu.nie będziesz wiedział. którzy nazywali swą cechę główną wiele razy. drugą . wszystko tylko nie to!" Czasem cecha główna jest tak wyraźna.Enneagram nie biegnie prosto. Odpowiadają one siedmiu grzechom głównym chrześcijaństwa.dominującej słabości. Źródłem cechy głównej jest zawsze ten sam motyw. szczególnie niechętnie przyjmujemy.gdy o niej zapominali. Ty sam musisz się do tego zbliżyć. jakby nigdy jej nie byli nazwali. gdy utraciliśmy pierwotną więź z naszą esen-cją . możemy swobodnie wybierać zawód lub styl ubierania się. Czasem zaś zdawali się mieć dwie twarze: jedną . rodzi się z jednego lub kilku grzechów głównych. ale uwagę naszą pochłaniać będą sprawy wzmacniające nasz wąski punkt widzenia. Często przyjaciołom łatwiej jest dostrzec cechy naszego temperamentu niż nam samym. Im bardziej będziesz próbował skupić uwagę.

Jeśli zaś ja nawykowo się boję. Inc. co musimy zobaczyć. Transpersonal Psychologies. jeden z ukrytych problemów staje się obsesją. Jeżeli jednak sytuacja psychologiczna jest trudna. w sposób nawykowy. 1975. uwaga zanurza się w problemach charakterystycznych dla naszego typu. jakim jest naprawdę i za-czynamy reagować wybiórczo na informaq'e podtrzymujące nasz ob-raz świata. Red. wypływającymi z po-trzeby radzenia sobie z życiem rodzinnym w okresie dzieciństwa. czynnikiem przypominającym. Jego obecność jest źródłem cierpień.. przedruk Psychological Processes. Cecha główna jest neurotycznym nawykiem nabytym w dzieciństwie. że poprzez nazwanie swojej cechy głównej na-uczymy się obserwować przejawy owładnięcia naszego życia przez nawyk. zmusza nas więc do uświadamiania sobie. Można je też nazwać namiętnościami cienia emocjonalnego. Jest także oso-bistym nauczycielem. Zdolność auto-obserwacji zmniejsza się i nie potrafimy przejść do innych spraw. Widzimy to. Ctwtes Tart. by przetrwać. Nie dostrzegamy całej reszty. być może Ty. NAMIĘTNOŚCI IX LENISTWO NIECZYSTOŚĆ VIII UPYCHA STRACH VI CHCIWOŚĆ V IYZAZDROŚĆ Zrozdziału Johna Lilly i Josepha Harfa. intuicja i typ Uwaga i typ Gdy ukształtuje się osobowość. co tracimy. Gdybyśmy weszli do pokoju pełnego nieznajomych. namiętności te ujawniają się jedynie w postaci tendencji.i stanęliśmy twarzą w twarz z rzeczywistością. szukałbyś aprobaty. stale obecnym w naszym życiu wewnętrznym. Zatracamy podstawową dzie-cięcą zdolność reagowania na świat takim. szukałabym pretekstu do opuszczenia . The Ar/ca Training. 1983 38 Historia systemu i uprowadzenie do typologii Nadzieja w tym. 39 2. Nasze neurotyczne skrzywienie uwagi możemy wtedy wyko-rzystać jako sprzymierzeńca. Harper & Rów. Uwaga. Jeśli dziecko rozwija się prawidłowo.

jak koncentrują się na tym. które pasują do naszego punktu widzenia. którą osiągamy w chwilach szczytowych doświadczeń naszego życia. W notesach mielibyśmy od-mienne zestawy telefonów. Ta książka pełna jest opisów samych siebie.szukającej miłości i aprobaty Dwójki (duma) i lękliwej Szóstki (strach) . że z tych samych rozmów wyciągnęliśmy różne wnioski. Żad-ne z nas jednak nie dotykałoby swojej esencji. Terminy „obserwacja" i „uwaga" stale pojawiają się w języku osoby medytującej. że ludzie wyćwiczeni w autoobserwacji. Różnie byśmy się zaprezentowali. by udowodnić. łatwo zauważać różnice pomiędzy obiektami umysło-wymi i emocjonalnymi przepływającymi przez przestrzeń wewnętrz-ną. intuicja i typ nownie podkreślić.moglibyśmy za-pytać Dwójki. Osoby niedoświadczone w autoobserwacji odpowiedzą mniej więcej tak: „Czuję do kogoś pociąg i mam ochotę flirtować" .Ty w poszukiwaniu atenq'i i aprobaty. Nic dziwnego.równie dobrze moglibyśmy pójść na przyjęciach na dwu różnych planetach. czy oddaliłeś się? Zwróć uwagę na przedmiot swojej koncentracji. Musiałbyś mi specjalnie pokazać to. Takie relacje są dla nas cenne. ale także o tym. okazałoby się. czy też ta. co steruje ich życiem. dokąd wędruje Twoja uwaga. dlaczego na tyle nam zależy na nazywaniu tego. co skupia naszą uwagę. jak skupiają się na problemach zawiadujących ich umysłami. powinni umieć nam opowiedzieć o tym. że aż zapominamy sku-piać się na tym. Opowiadają o prob-lemach. Gdybyśmy się później zdecydowali na konfrontację doświadczeń. by podzie-lić się z nami opowieściami o nawykach swych serc i głównych przedmiotach zainteresowania swych umysłów. które są ważne z punktu widzenia naszego typu. Chciałam po-40 Uwaga. Aby rozszerzyć porównanie typów (punktów) . gdy wychwytuje-my informację interesującą dla naszego typu. Przebiegałyby one zupełnie ina-czej. co dla Ciebie jest ważne dla utrzymania po-czucia bezpieczeństwa.* Gdy rozwinie się już stabilny obserwator wewnętrzny. co się dzieje. Czego jesteś świadomy? Czy jesteś obecny. Nie umielibyś-my dostrzec zdarzeń tak. że Ty i ja prawdopobnie zwracamy uwagę na różne aspekty identycznej sytuacji. Pod koniec wieczoru mielibyśmy za sobą rozmowy z całkiem różnymi ludźmi. gdy poszukują czyjejś aprobaty. a na tych samych twarzach nie zna-nych nam osób dostrzegliśmy całkiem różne emocje. co się z nimi dzieje. Przesadziłam nieco po to. gdy się boją. z których wielu medytowało intensywnie przez długie lata. Obserwuj. Mnie natomiast bardzo interesuje to. co nie zwraca naszej uwagi i skłonni skupiać się na tych tylko informacjach. jak one obiektywnie w tym pokoju przebie-gają. że żadne z nas nie dostrzega całego 360-stopnio-wego spektrum możliwości. Pełni byśmy byli myśli i uczuć charakterystycznych dla naszych typów. a Szóstki. Jeżeli pójdziemy razem na przyjęcie . Nie spostrzegamy tej samej rzeczywis-tości. ale nie sposobów poszukiwania pod-trzymujących je informacji. Łatwo wymienić problemy charakterystyczne dla poszczególnych typów. które skupiają ich uwagę. Pozostańmy przy tym przykładzie. ponieważ obojętni jesteśmy na to. jak jest ona zorganizowana wtedy. Daleka byłaby nam pozycja zewnętrznego obserwatora. dokonywanych przez uważnych autoobserwatorów. Byli oni na tyle hojni.tego miejsca. ja zmuszona prze-zwyciężyć strach . które nas nurtują. jeśli chce-my nauczyć się odrywać uwagę od naszych nawyków. ja bowiem zajęta byłabym czym innym. gdyż uwaga nasza zawężona byłaby do wyłapywania tych infor-macji.2 Świadomi jesteśmy problemów.

Pracowałam w Los Angeles. Nadużywała alkoholu i potrafiła się radykalnie zmienić w ciągu kwadransa. Potem bez kłopotów jeździła autostradą 101. Te same Dwójki i Szóstki mogą być prawdziwymi ekspertami w rozpoznawa-niu minimalnych sygnałów potencjalnej miłości czy krzywdy. a mąż robił dyplom na Politechnice Kalifor-nijskiej. chyba że byłam czymś zdenerwowana. Historia skoń-czyła się tym. Nie dlatego jednak. a gdy skręcała kierownicą. charakterystyczne dla ich sposobu widzenia świata. Dawałam sobie radę i nie miałam z tym żadnych problemów. Osoby doświadczone w autoobserwacji lepiej opisują kierunki koncentracji uwagi. Jeżeli to mąż siedział za kierownicą nie mogłam w żaden sposób patrzeć przez okno po stronie przepaści. Pewnej niedzieli naprawdę nie miałam ochoty jechać do Los Angeles. zrozumiesz opisany tu stan ducha. że robiło mi się niedobrze. Zdawała sobie także sprawę z tego. Ta Szóstka znalazła się w szponach umysłowej projekcji.Enneagram to mogą nie umieć opisać własnej wrażliwości. widziała skały. Jeżeli Dwójki czy Szóstki nie potrafią zaobserwować wewnę-trznych przesunięć uwagi. przeistaczała się w istotę wstrętną. dopóki mąż nie skończył studiów. że wylądowałam w szpitalu. Gdy zaczynała pić 42 Uwaga. nie zdadzą sobie sprawy z charakterystycznych dla siebie sposobów wyławiania odpowiednich sygnałów ani nie będą potrafiły opisać. Mówiła potem. lecz prowadziłeś kiedyś samochód nadmorską autostradą numer 101 w Kalifornii. Jeżeli nawet nie jesteś z natury lękliwy. że próba ratunku się nie powiedzie. że spadam. Usiłowa-ła uchronić się przed upadkiem rozgrywającym się jedynie w jej umy-śle. Miała wobec mnie złe zamiary.czy „Staję się roztrzęsiona i mam ochotę uciec". że spadłam w przepaść. Teraz stero-wała swą uwagą tak. Lepiej się więc czułam w roli kierowcy. jak wpada w przepaść. by trzymać się z dala od wyobrażeń. przekonana była. że upadek ten wydawał jej się bardzo realny: czu-ła. przejechałam przeciwległy pas ruchu i uderzyłam w stok. Od-ruchowo skręciłam w przeciwną stronę. Było to tak silne. Wciąż zmuszona byłam przystawać i brać się w garść. że cały ten incydent trwał zaledwie kilka sekund. jak adaptują się do sytuacji. a mimo 41 Helen Palmer . Kilka razy w tygodniu przejeżdżałam autostradą numer 101. że spadam w przepaść i rozbijam się o skały. intukja i typ . że wydawało mi się. Ta sama kobieta opowiadała o swoim dzieciństwie: Matka mnie przerażała. Przestawała być sobą. Wtedy musiałam naprawdę się skupić na jeździe. że wpadamy w poślizg lub nie mieścimy się w zakręcie. gdyż wyobraża-łam sobie. gdy tydzień źle mi poszedł. Gdy wyszła ze szpitala ponownie siadła za kierownicą. ale dlatego. bo wciąż miałam przed oczyma wizję. Mogą nie umieć wska-zać nam. jak pokierować ich uwagą tak. by mogły pełniej wejść w świat zewnętrzny. Przytaczamy poniżej typową relację Szóstki.

aby sprawdzić. gdy sytuacja była dramatycz-na. że ma potencjalny dostęp do bogatego i pełnego szczegółów świata wewnętrznego doświadczenia. Nagle zesztywniała i zobaczyłam w niej zdeterminowanie. by w ciągu jednej chwili zastąpić obiektywną rzeczywistość. Błogo-sławieństwem jest to. potem uspokoiła się i znikła.Enneagram jadółka była naprawdę szczęśliwa. Wtedy jej wyobrażenia rzutowane były na zewnątrz. że strad to dziecko. Ale w tamtej sytuacji nie chciałam przecież nic wiedzieć.zawsze nurtowało mnie pytanie: Czy przekroczy tę granicę? Jak bardzo źle to się skończy? Obserwowałam ją cały czas. Intuicja a typ Ta sama Szóstka podzieliła się z nami także doświadczeniem jasnowidzenia. . podjąć drugą próbę (to symbolizowały zesztywniałe szczęki) i za drugim razem miało się udać. Więk-szość obserwacji zapewne opierała się na znanych sygnałach fizycz-nych wysyłanych przez matkę. obserwowałam jej twarz i zastanawiałam się. była w wyśmienitym nastroju i postanowiłyśmy umówić się. Nauczyła się ufać im i używała tych „innych twarzy" )ako źródła informacji dającej emocjonalne wsparcie. jaka będzie później. że były one na tyle silne. Gdy zadzwoniła. Moja przyjadółka miała poronić. by uczcić to wydarzenie. Udręką to. Poszłyśmy do meksykańskiej restauracji. ale ta druga pochmurniała. Moja bliska przyjaciółka zaszła w ciążę po kilku latach starań. Uległa projekcji. Było to dziwaczne. Planowałam pozostanie albo ucieczkę w zależności od tego. promieniała. codzienne ćwiczenie. Moja przy-43 Helen Palmer . Patrzyłam na nią. niczego z tej „innej twarzy" wyczytywać. ale wiedziałam. co dziać się będzie z jej twarzą. Działała w oparciu o to. Nagle uka-zała mi się jej „inna twarz". Ta Szóstka doświadczyła błogosławieństwa i udręki wyobraźni wzmocnionej przez trwające całe życie. a dziewczynkę przerażała perspekty-wa upokorzenia lub bicia. Jej prawdziwa twarz nadal mówiła. W ciągu paru sekund znałam całą prawdę. co zobaczyła. że projekcja działała przy próbach odczytywania zwyczajów matki-alkohohczki.zapłakana i poorana bruzdami smutku. Jako dziecko uciekała w swe wizje. gdy zaczęła pić. A gdy piła. Była wtedy w takim samym stanie umysłu jak wtedy gdy samochód „spadał" lub pojawiały się „odmienione twarze" matki. przez co mylnie zinterpretowała sytuację. gdy skręciła kierownicą. Gdy ją ujrzałam. Nie mogłam jej tego powiedzieć. Zgodziła się także. czy nie ukryła gdzieś butel-ki. ze )e) wyobraźnia działa na tyle silnie. Z drugiej strony faktem jest. gdy mówiła. by zastąpić myślenie. Spoglądałam na nią i starałam się odpowiedzieć na pytanie: Czy ma spokojną twarz? Czy zacznie na mnie wrzeszczeć? Czy jej twarz przybiera już wygląd groteskowy? Czy zasypia? Wyobrażałam sobie jej różne oblicza z okresu. ale na jei twarz nałożyła mi się inna .

co najlepsze odrzucone zostałoby jako dziecinna fantazja. że epizod ten wydał jej się wtedy czymś całkiem naturalnym i znajomym. Początkiem jest zawsze wzmocnienie wewnętrz-nego obserwatora. musiała-by nauczyć się odróżniać myśli i subiektywnie rzutowane fantazje od trafnych intuicyjnych informacji. Do-dała. Nie da się w tym przypadku korzystać z książki. które pasowały do jej dziecięcych potrzeb bezpieczeństwa. gdyby umiała skierować uwagę na inne tory. które leżą u pod-łoża jej strategii obronnej . Wyobrażanie sobie te-go. Szóstka z przyzwyczajenia wyobra-ża sobie najgorsze i nie wie.mogłaby odkryć. na szosie .Szóstka ta opisała następnie swoje reakq'e emocjonalne. Postępuje zgodnie z nawykami. Ale czy Szóstka ta umiałaby dokonać precyzyjnego rozróżnienia pomiędzy fantazjami a trafnymi intuicyjnymi wizjami. Książka ta poświęcona jest problemom cha-rakterystycznym dla różnych typów ludzi. ale przewidywanie naj-lepszych rozwiązań wydawałoby jej się fikcją. że zapomina wyobrażać sobie to co najlepsze. we wspierającym otoczeniu. w jaki każdy z typów sku-pia uwagę na swych dominujących problemach. że sposób. Opisana Szóstka wiele by skorzystała. To dziwne. Bez podstawowego treningu uwagi ma-my tendenq'ę do nadmiernego skupiania się na sferze myśli. w związ-ku z czym nie mamy autentycznego dostępu do innych równocześnie obecnych wrażeń. Ćwiczenie uwagi Intuiq'ę najlepiej można określić jako efekt uboczny odcięcia się od nawykowych myśli i uczuć. a więc wyobrażanie sobie tego. Praktykować należy pod kierunkiem doświadczonego nauczyciela. co jest potrzebne. bo najbardziej precyzyjny ję-zyk nie zapewni tego. intuicja i typ Opis nawet najbardziej podstawowych praktyk wewnętrznych nie wchodzi w zakres tej książki. Ta Szóstka jest bezkonkurencyjna w przewidywaniu najgorszego. co najgorsze stanowiło kiedyś probierz rzeczywistości. w którym nawyk oddawania się wyobrażeniom na temat najgorszych możliwych rozwiązań bierze nad nią górę. Powiedziała też. jak i zakamuflowanym dobrodziejstwem. Dużo by jej dało. . co miało się wydarzyć w przyszłości. Gdyby nauczyła się odtwarzania przesunięć uwagi. by uzyskać dostęp do od-miennego stanu umysłu. Uwaga. odczytywanych np. zanim wyobrażenia staną się zbyt rzeczywiste. gdyby na-uczyła się rozpoznawać moment. Takie wyższe umiejętności różnicowania istnieją w prakty-kach mistycznych. gdyby te dwa rodzaje doświadczenia były ściśle ze sobą splecione? Czy umiałaby nauczyć się wytwarzania trafnych intuicyjnych wizji w sposób dowolny? By moc wykorzystać w praktyce swój umysłowy nawyk. Niestety nasz nawykowy sposób kierowania uwagą służy nieświadomemu utrzymywaniu nas w kontakcie z informacjami podtrzy-mującymi neurotyczne problemy. może być zarówno przeszkodą. Dla naszych celów ważne jest więc jedynie podkreślenie. gdy ujrza-ła to. z twarzy przy-jaciółki. Takiego właśnie przesunięcia uwagi dokonała. że wydarzenia ujawnione przez drugą twarz przyjaciółki roze-grały się w ciągu kilkunastu następnych miesięcy. gdy potrafiła utrzymać się w realnym świecie .miast pozwolić wyobraźni zawładnąć sobą. że wyspecjalizowała się w pewnym szczególnym rodzaju intuicji.w samochodzie.

a ja musiałem dotrzeć do prawdy" lub „Czułam jak dostosowuję się do wymagań innych ludzi". który być może wcześniej działał w sposób nie-uświadomiony. wychwytu-jące prawdziwe intencje innych ludzi. Powtarzały się wspomnienia z dzieciństwa o konieczności rozszyfro-wywania dorosłych. Ewidentna jest dla mnie rola ćwiczenia uwagi. mają szansę uświadomienia sobie swojego intuicyjnego stylu. Udało mi się opisać kilka nie-zwykle wymyślnych przesunięć uwagi używanych mimowolnie przez uczniów. że mają doskonale nastrojone czujniki. Sły-szymy sformułowania typu: „Stapiam się". jest bardzo pouczające. by intuicyjnie utrzymać więź z dominującymi problemami. które muszą podtrzymywać neurotyczne lęki. Brzmi ona mniej więcej tak: „Rodzice nadawali sprzeczne komunikaty. które w nich zachodziły. Wróćmy do porównań typów. Nadal jednak uderzające jest dla mnie to. Istnieje wiele „odmiennych twarzy". ukryte za zewnętrzną fasadą. którzy przeżyli doświadczenia intuicyjne i związane z e-sencją.W związku z Enneagramem specjalnie interesują mnie opowiada-nia ludzi. Uczniowie opowiadali mi szczegółowo o wew-nętrznych procesach. by móc wytrzymać stres życia rodzinnego. że intuicja zarówno przeszkadzała. Raz po raz słyszę znajomą opowieść. „Przejmuję ich uczucia". że Dwójki (histe-rycy) czułyby się bardziej kochane mogąc wierzyć. które stwarzały problem w dzieciństwie. Uczniowie odnoszą podwójną korzyść z nauki podstawo-wych praktyk. Szóstki (strach) jedno-głośnie twierdzą. uwalniają się od zniekształconego spoj-rzenia na świat. że Szóstki (nastawione paranoidalnie) czułyby się bezpieczniej z przekonaniem. jak i pomagała im w życiu. by zyskać akceptację i miłość. że mo-żemy mieć dostęp do szczególnej wiedzy o konfliktowych obszarach naszego życia? Czy opierają się na minimalnych sygnałach fizycz-nych czy też mają swoje źródło częściowo w autentycznej wrażliwoś-ci na problemy charakterystyczne dla naszego typu? . wiele sposobów przesuwania uwagi ku wewnętrznym wyobrażeniom. że zdolne są przewidywać (a więc i od-dalać) potencjalne niebezpieczeństwo. To co mówią osoby doświadczone w autoobserwacji o sposobach. w jakie zwracają uwagę na emocjonalnie obciążone sprawy osobiste. Na podstawie tych opowieści można sformułować hipotezę roboczą dotyczącą dróg. w miarę jak uczyli się modyfikować swoją uwagę. Czy sformułowania te opierają się wyłącz-nie na zniekształceniach płynących z psychologicznej projekcji? Czy mają swe źródło jedynie w wybujałym pragnieniu wiary w to. Jako instruktorka miałam wiele cennych obserwacji.Enneagram Już jako osoby dorosłe uczniowie moi przekonani są. „Staję się nimi" lub „Stoję z boku i obserwuję". 45 Helen Palmer . Po drugie. że są w stanie przybrać cechy osoby atrakcyjnej. którymi nasze neurotyczne trudności wiodą nas ku odmiennym stanom umysłu. by móc wyjść poza ograniczenia własnej nerwicy. Przyjmijmy. Załóżmy. „Część mojej osoby wypy-chana jest do przodu". że problemy danego typu mogą predysponować do rozwija-nia intuicyjnych technik wychwytywania dokładnie tych informacji. Dwójki (duma) zgodnie wierzą/ że umieją intuicyjnie modyfikować swoją autoprezentaq'ę. że mają szczególny intuicyjny wgląd w te obszary. Po pierwsze. Zobaczyłam.

aby opisać swój charakterystyczny sposób mobilizowania uwagi.Enneagram nieświadomie odczytywać cudze potrzeby we własnym ciele. Może to być także głębokie przeżycie osoby zakochanej.4 W Rondori. Gdy jesteśmy zaangażowani neurotycznie. by zjednoczyć się z rodzicem lub 47 Helen Palmer . szczególnie przestrzeni z tyłu. Musi mieć jasną percepcję przestrzeni ota-czającej własne ciało. Dwójka może być w pełni zdolna do nauczenia się „dostrzegania innej twarzy". choć Dwójki przede wszystkim produkują opowieści.5 Dlaczego percepcje takie mają szansę ujawnienia się w punktach psychologicznego uszkodzenia naszego typu? Prawdą jest. intuicja i typ jącym akcentem jest „stapianie się". Opowieść o „stapianiu się" lub „stawaniu się" bardzo mi przypo-minają mego czcigodnego mistrza sztuk walki. Jeślf jednak prosimy osobę doświadczoną w autoobserwacji o szczegółowy opis przeżycia tego typu. u którego nigdy nie rozwinęły się jas-ne granice własnego ja. który jest chodzącym przykładem umiejętności włączania innych ludzi w obręb własnych postrzeżeń. czyli atak wielu osób naraz." 3 W po-zycji gotowości zwanej „otwartym odczuwaniem" potrafi on dokład-nie naśladować mimowolne ruchy partnera sparingowego stojącego w odległości kilku metrów i schowanego za przesłoną. które można wykonywać z zasłoniętymi oczyma. Mogłoby być owocem ćwiczeń wyobrażenio-wych „na wewnętrzne oko". Klasyczne Rondori. Także stwierdzenie typu: „Widzę wewnętrzną twarz" przypomina efekty innych ćwiczeń. że prob-lemy wokół których skupia się nawykowo nasza uwaga to punkt star-tu dla psychiki podejmującej obserwację różnych jej przesunięć. Przez to zmieniają się tak. a nie wyobrażanie sobie najgor-szego. rozwija się w nas potę-ga koncentracji. której świadomość przesuwa się poza granice własnego „ja". która chce się podobać. człowiek atakowany jest jednocześnie z kilku stron. których dominu-46 Uwaga. otwórz się na wrażenia i stop się z nimi. Mój instruktor daje polecenia: „Zejdź do poziomu hara [skieruj uwagę na brzuch]. powie prawdopodobnie „Stapiam się". Także przestraszone dzieci łatwo dopasowują się.W przeciwieństwie do Szóstki. to jeszcze jeden spektakularny pokaz umiejętności odczuwania na odległość. która się boi. Dwójka. więc natężamy zmysły i skupiamy się na tym. nieświadomie lecz . Historię o „stapianiu się" możemy też usłyszeć od pacjenta z po-granicza psychozy (borderline). w wy-daniu laika. relacja jej zadziwiająco przy-pomina opis koncentracji uwagi w praktykach medytacyjnych. które rozwijają umiejętność różnico-wania między fantazjami będącymi projekcją osobistego myślenia a trafnymi wizjami intuicyjnymi niezależnymi od myślącego/odczu-wającego „ja". nauczyć się ste-rowania wewnętrzną uwagą tak. by innych zadowolić. Dzięki nim stale utrzymujemy kontakt z otoczeniem i z innymi ludź-mi. Chcemy czegoś. Dzieci rozpaczliwie wołające o miłość potrafią np.

Uwaga skupiona jest na jednoczącej więzi ze środowiskiem i innymi ludźmi. co powinniśmy uczynić i wypowiadamy prawdę zanim wiemy. bo nie ma tam poczucia osobiste-go „ja". W takim stanie umysłu zachowujemy się naturalnie i trafnie bez uświadamiania sobie własnych myśli czy uczuć.odwróciłbyś prawdopodobnie uwagę od swych wewnę-trznych spostrzeżeń. jaką dro-gą zapewnianiamy sobie informacje o przedmiotach naszej neuro-tycznej troski. co chcieliśmy powiedzieć. Intuiq'a nie polega na nauczeniu się odczytywania subtelnych sygnałów. w związku z tym jest bardzo pożądaną władzą. gdybyś mu-siał uświadamiać sobie różne rzeczy. czym mógłby być ród ludzki. w jaki zwracasz uwagę na kluczowe problemy w Twoim życiu może znacząco wykraczać poza obszar zwykłej percepcji. Jest to rodzaj poznania płynący ze stanu umysłu wolnego od myśli. których dostrzeganie było nie do zniesienia . Gdyby intuiq'a nie służyła Ci w okresie dzieciństwa. Blisko związana jest jednak ze zwykłym myśleniem i jeżeli nie wahasz się przed lekką zmianą własnych spostrzeżeń. Od czasu do czasu w sposób naturalny docieramy do jednej z wielu jakości esenqi i w tych szczytowych momentach na mgnienie oka widzimy. to w wieku dorosłym prawdopodobnie często wykorzystujesz ją jako źródło informaq'i. '• jak rozgrywają się one w świecie fizycznym. Jako dorośli potrafimy jednak zaledwie nazwać nasze główne problemy. Może wnikać w obszary intuicji. co mistycy nazywają spostrzeżeniowymi zasłonami. Może ona wpływać na podejmowane przez Ciebie decyzje i przydawać Ci szczególnej wrażliwości w życiu osobistym. doznawania wglądu czy kierowania się intuicją. 48 Uwaga. Zdolności te mogą trwać i w życiu dorosłym w postaci rzeczy-wistej wrażliwości. . Sposób. do potenqalnej wrogości osób większych i silniejszych. Struktura Enneagramu Struktura Enneagramu Dziewięcioramienna gwiazda reprezentuje związek pomiędzy dwiema podstawowymi zasadami mistycyzmu: zasadą Trójcy. nie posiada.6 Intuicja a esencja Intuicja pozwala nam dotrzeć do wielu informacji. i zasadą Siódemki (oktaw). że dzieje się coś niezykłego.adekwatnie. Nikt niczego nie robi. Na poziomie esen-cji nie ma potrzeby uprawiania praktyk duchowych. takich jak język ciała czy mimika twarzy. Jest jedy-nie źródłem wglądu i wehikułem twórczych mocy. Jeżeli in-tuicja podtrzymywała Twoje poczucie bezpieczeństwa i dobre samopoczucie gdy byłeś mały. intuicja i typ Jesteśmy w kontakcie z naszą esencją. Nie jest jednak esencją. choć nie uświadamiasz sobie. nie zdając sobie z te-go sprawy. Zapewne broniłbyś się przed zgłębianiem tego. możesz ćwiczyć. nie umiemy natomiast powiedzieć. 3. niczym nie jest kierowany. gdy ciało porusza się pra-widłowo zanim wiemy. zawiadującej stadiami wcielania w życie tych wydarzeń tak. mających władzę nad ich ży-ciem. okreś-lającą trzy siły obecne na początku wydarzeń.

Trzy siły można by także nazwać tworzącą. że jest to mo-del odwiecznego ruchu. Uwewnętrzniony strach Obawa przed własnymi Uwewnętrzniony wariant postawy 'Co czuję T" Zawieszenie uczuć. Obrazuje on ideę. Trzeba mieć rację. by usprawiedliwić gniew.Brahmy. Zrozumiawszy jak trójca sił współpracuje ze sobą. by pod-trzymać trwanie zdarzenia. 0§Zawieszenie uczuć. niszczącą i zachowującą lub aktywną. przeradza się w następnej fazie się w siłę aktywną. możemy pomóc zdarzeniu trwać. W różnych fazach przebiegu danego zdarzenia te trzy siły zmieniają swój znak. Gurdżijew. gdy potrzebny jest dopływ energii. / Gniew uzewnętrzniony Gniew uwewnętrzniony Gniew jest łatwo dostępny. Wisznu i Siwy. 3. GNIEW Gnieww'stuszneii vs l Gniew uzewnętrzniony Gniew jest rozproszony Uzewnętrzniony wariant postawy "Co czuję T na przyjemne opcje. W §Punkt podstawowy strachu lRzutowanie uwewnętrzrmnego (0ll Punkt podstawowy postawy 'Co czuję?" strachu na otoczenie•'0Zawieszenie uczuć. 50 Struktura Enneagramu dwie. . receptywną i pojednawczą. moment. podstawowe źródło dla systemu Enneagramu. np. przyczyna i skutek. tj. yy knemaagresja. Idea ta zachowana jest w chrześcijańskiej koncepcji Trójcy Świętej i w hinduizmie w po-jęciu trzech boskich sił stworzenia . które są widoczne. Na przykład siła pojednawcza. Drugą i Trzecią. działają-ca na początku. Schemat ukazuje pewne nieoczywiste aspek-ty procesu. nazywał je po prostu silą Pierwszą.Zasadę Trójcy reprezentuje wewnętrzny trójkąt Enneagramu. Wgłębiając się w symbolikę Enneagramu stwierdzamy. a nie tylko te K Punkt podstawowy gniewu Gniew uśpiony. że dla kreacji potrzebne są trzy siły. Według niego ludzkość jest ślepa na wszystkie te trzy siły.

Przeświadczony o swojej wyższości moralnej. Relację między Siedmioma a jednością można wyrazić dzieląc l przez 7. Zasada ta rządzi następstwem stadiów rozgrywającego się zdarzenia. Dojrzałe Jedynki bywają krytycznymi piewcami powszechnej mo-ralności. Agresywny uwodziciel. Manipulator. w którym ostatnia cyfra powtarza się w nieskończoność (1:3 = 03333. Może sprawiać wrażenie bardziej wydajnego niż jest w istocie. Od-raczający decyzje z powodu lęku przed pomyłką. Przekonany. Osobowość typu A. co daje ułamek. Mający status odpowiadający osiąg-nięciom. prawo oktawy. Ilustracją arytmetyczną jest dzielenie l (czyli jedności) przez 3. 51 Struktura Enneagramu Dziewięć typów 1. co daje powtarzającą się serię 0.. Dojrzałe Dwójki okazują szczerą troskę i są wspierające. środkowy trókąt sugeruje istnienie trzech podstawowych problemów umysło-wych: obrazu (lub czaru. że istnieje tylko jed-na słuszna droga... Zasady te współdziałają ze sobą w szczególny sposób na wewnętrznych liniach schematu. obecnych przy pierwotnym tworzeniu.142857142857.' Gdy stosujemy model Enneagramu do opisu człowieka. Pełny Enneagram to koło podzielone na dziewięć równych części. która nie zawiera żadnej wielokrotności trzech. Perfekcjonista Krytyczny wobec siebie i innych. Używający często sformułowań „powinienem" i „muszę".Środkowy trójkąt Trzy-Sześć-Dziewięć można też opisać matema-tycznie jako próbę ponownego zjednoczenia trójcy sił. Poświęca się zaspokajaniu cudzych potrzeb. Mistrz pozorów. zakończonych powtórzeniem pierw-szego. przedstawiające fuzję zasady Trójcy i zasady Siódemki. W muzyce prawo to przejawia się w sekwencji siedmiu dźwięków." Nie odróżnia praw-dziwego „ja" od identyfikacji zawodowej. Dawca Domaga się czułości i aprobaty. Poszukuje miłości i uznania. 2. Opę-tany wizją siebie jako zwycięzcy. Wykonawca Chce być kochany za to.. stara-jąc się być niezbędnym dla drugiej osoby. tj. punkt Trzeci). Rywalizacyjny. Przedstawiony poniżej schemat pokazuje umysłowe i emocjonalne problemy trzech podstawowych typów osobowości.pokazuje inne „ja" każdemu z przyjaciół. co zrobił i osiągnął. 3.) Gdy jakieś zdarzenie zostało zapoczątkowane.. strachu (punkt Szósty) i zapo-minania o własnym „ja" (punkt Dziewiąty). Tym podstawowym problemom umysłowym odpowiadają namiętności. zaczyna działać za-sada Siódemki.. . Ma wiele różnych twarzy ..

Dojrzałe Szóstki bywają świetnymi graczami drużynowymi. łowca przygód. Osobowość typu A . Obywanie się bez czegoś stanowi dla niego obronę przed zaangażowaniem.myślenie zastępuje u niego działanie. obowiązkowy. a przyparte do muru . Umieją pracować dla spra-wy. wiecznie młody. Wielu badaczy stwierdza związek osobowości typu A ze skłonnością do zawałów i choroby wieńcowej. ideał nigdy nie jest dany tu i te-raz.Enneagram 5. 4. wrażliwy. . Dyletant. Utożsamia się z przegranymi spra-wami. tłum. 7. chce mieć wiele otwartych możliwości. Oderwany od ludzi. przedkładaniem wydajności nad jakość pracy. uczuć i rzeczy. powierzchowny. gdyż wychylanie się naraża go na atak. wiele zaczyna. niechęcią do samooceny. Skupiony na nieobec-nym kochanku lub utracie przyjaciela. seksowi. intensywnym przeżyciom. Odkłada sprawy do jutra . Boi się działać. nieustający chłopiec. lojalny. Szóstki z fobią są chwiejne. Epikurejczyk Piotruś Pan. kapitanami zwycięskich drużyn. Tragiczny Romantyk Przyciąga go to.) 53 Helen Palmer . Adwokat Diabła Lękliwy. smutny. Oddają się pięknu i namiętnościom życia: narodzinom.poddają się. czują się prześladowane. Trudno mu podejmować zobowiązania. poświęcający się. bywają intelektua-listami w wieżach z kości słoniowej i wstrzemięźliwymi mnichami. kompetentny-mi pracownikami od reklamy. nierealistycznym poczuciem presji czasowej. Obserwator Utrzymuje emocjonalny dystans wobec innych. 6. Szóstki nastawione antyfobijnie czują się wiecznie przyparte do muru. dręczony niepewnością.typ osobowości charakteryzujący się nadmiernym napędem i nastawieniem rywalizacyjnym. stymulujący w towarzystwie. tak jak inni pracują dla korzyści osobistych. nie angażuje się. (pnyp. Dojrzałe Czwórki są twórcze w wybranej przez siebie dziedzinie życia i umieją pomóc innym poradzić sobie z cierpieniem. lojal-nymi żołnierzami i dobrymi przyjaciółmi.Dojrzałe Trójki bywają skutecznymi przywódcami. artystyczny. co niedostępne. smakujący życie. Tragiczny. antyautorytarny. śmierci. Dojrzałe Piątki znakomicie podejmują decyzje. w związku z czym przeciwstawiają się terrorowi w sposób agresywny. chce być zawsze w dobrym humorze. nie-stały kochanek. ale nic nie kończy. nadmiernymi ambicjami. Chroni swą prywatność. Zobowiązania i cudze potrze-by wyczerpują go. Szufladkuje obowiązki. Na ogół szczęśli-wy.

Skrzydła każdego z . Na przykład skrzydła Ósemki. telewizją i alkoholem. Jawnie ukazuje gniew i siłę. Złość ujawnia w sposób pośredni. a w terapii predyspozycja podstawowa prawdopodobnie ujawni się w miarę postępu leczenia. czy nie. Ma tendencję do trzymania dystansu. szczególnie gdy natrafiają na opór. Cudze potrze-by zna lepiej od własnych. Kontaktuje się poprzez seks i bezpośrednią konfrontację. Jedynie punkty trójkąta Trzy-Sześć-Dziewięć mają swoją wersję zewnętrzną i wewnętrzną na skrzydłach. który gotów jest stanąć do walki. Pragną zabez-pieczyć drogę przyjaciołom. negocjatorzy. Wojow-niczy. Oznacza to. stanie się prawdopodobnie bardziej jawnie lękliwa i paranoidalna (podstawowe cechy Szóstki) w miarę słabnięcia psychologicznych obron. Skrzydła Dziewiątki (Ósemka i Jedyn-ka) mają podobną predyspozycję do zapominania o sobie. Staje we własnej i cudzej obronie. a prawdziwe cele .Szef Niezwykle opiekuńczy. tj. typami renesansowymi. że Siódemka (uzewnętrzniony typ lękowy). lubiący walkę. Osiągają wiele. nie stanowią uzewnętrznionej i uwewnętrznionej wersji tego typu osobowości. Ugodowy. Dojrzałe Dziewiątki to świetni mediatorzy. Żyje zbyt intensywnie: za dużo. Dostrzega wszystkie punkty widzenia. w podobny sposób skoncentrowane są na tworzeniu odpowiedniego wizerunku i podob-nie wcielają w życie różne warianty pytania „Co ja czuję?". doradcy. brak mu pewności czy chce tu być. która z początku wcale nie wygląda na przestraszoną. Potrafią dać silne wsparcie innym.nic nie znaczącą aktywnością. za póź-no w nocy.Dojrzałe Siódemki świetnie syntetyzują. 8. przejmujący ster. 54 Struktura Enneagramu Dojrzałe Ósemki są doskonałymi przywódcami. o oso-bistych priorytetach. czyli Dwójka i Czwórka. Ma wielki szacunek dla przeciwni-ka. Skrzydła okalające Szóstkę (Piątka i Siódemka) także charakteryzują się para-noją i nawykowym strachem. Siódemka i Dziewiątka. Z łatwością zastępuje własne pragnienia pragnieniami innych ludzi. za głośno. Mediator Obsesyjnie ambiwalentny. | Skrzydła Punkty po obu stronach trójkąta Trzy-Sześć-Dziewięć stanowią warianty podstawowych typów osobowości. że dwa punkty okalające Trójkę. Musi mieć wszystko pod kont-rolą. 9. Skrzydła dla trójkąta Trzy-Sześć-Dziewięć reprezentują uzew-nętrznioną i uwewnętrznioną wersję podstawowych problemów. Oznacza to. gdy znajdą się na właściwej drodze. są dobrymi teoretykami. Ma tendencję do narkotyzowania się jedzeniem. czy chce być członkiem dru-żyny. i podobną predyspozycję do gniewu. czy nie.

W jednym i drugim przypadku jednak będą to zachowania bierne i pośrednie. smutek i poczucie straty.Enneagram ma z siebie woli wyrażać złość biernie i nie wprost. jeśli Trójka (Wykonawca) . Jeśli będzie to Piątka (Obserwator). 56 Struktura Enneagramu STRZAŁKI MEDIATOR IX PERFEKCJONISTA Wl EPIKUREJCZYK . Także ktoś zajmujący punkt nie będący podstawowym.będzie bardziej towarzyski i przyjazny. przyjmie pozycję internali-zowania depresji. z których każdy stymulowany bę-dzie przez określone sytuacje życiowe. na przy-kład Czwórka (Tragiczny Romantyk . aspekt ujawniający się. Każdy typ znajduje się pod wpływem obu swoich skrzydeł i choć jed-no z nich będzie dominowało w osobowości.dominacja gniewu). Na przykład Czwórka przechylająca się ku Piątce byłaby Czwórką bardziej wycofującą się i „prywatną" niż Czwórka zbliżająca się do Trójki. który ujawnia się w warunkach normalnych (on właśnie nazywany jest ty-pem). by zredukować stres poprzez kontakt z ludźmi. może przechylić się w stronę Ósemki (Szefa) i wyrażać złość tępym i upartym „nie po-pychaj mnie". nie należy zapominać o istnieniu tego drugiego. Odcienie. może się przechylić w kierunku punktów sąsied-nich. ujawni drobiazgowe krytykanctwo. Są to: aspekt dominujący.punktów mają jednak duże znaczenie. przyczyniają się do nadania każdemu typowi osobowości większej wyrazistości. Gdy na przykład Obserwator (na ogół spokojny i wycofujący się) ulegnie stresowi przesunie się na pozycję Epikurejczyka. jakich dodają skrzydła. ubarwiają bowiem dany typ. mimo podob-nych problemów i trosk. Jeżeliupodobni się do Jedynki (Perfekcjonisty). że każdy typ osobo-wości składa się'z trzech aspektów. Ta druga byłaby bardziej wyrazista i rzucająca się w oczy. zaś punkt bezpieczeństwa znajduje się po przeciwnej stronie. Dynamika typów Zasada Trójcy realizowana jest także w tym. Na szkoleniach poświęconych Enneagramo-wi uczymy się odróżniać subtelne odcienie u osób należących do tego samego typu i nazywać je. która sa-55 Helen Palmer .wyrażający uczucia w sposób udramatyzowany). W poniższym wykresie punkt działania (stresu) wskazuje strzałka. Dziewiątka (górna partia Enneagramu . choć zachowywałaby cha-rakterystyczne dla Czwórek melancholię. bardziej aktywna. Każdy typ jest więc w rzeczywis-tości związkiem trzech aspektów. gdy podejmujemy działanie (lub znaj-dujemy się w warunkach stresu) oraz aspekt ujawniający się w wa-runkach bezpieczeństwa (braku stresu).będzie zwalczać depre-sję hiperaktywnością. Zareaguje paradoksalnie . Nie ma dwóch identycznych ludzi tego samego typu.

którzy ukształtowali charakter rozwijając najlep-sze aspekty swojego punktu aktywności/stresu. które celowo kultywują i wzbudzają negatywne emocje. zrodzoną z braku doświadczenia lub z niepewności spowodowanej przeżyciami z przeszłości. który przeżywamy w pełni i do końca. Z moich rozmów z osobami reprezentującymi ten sam typ nie wy-nika bynajmniej. gdy przechodzimy z sytuacji bezpiecznej do działania (a więc wchodzimy w jakimś stop-niu w obszar stresu) stworzyło coś na kształt kultu bezpieczeństwa u entuzjastów Enneagramu. Rozwijanie dobroczynnych możliwości związanych z punktem stresu to jeden z zasadniczych elementów takich technik terapeutycz-nych jak Gestalt i medytacja tantryczna.na wymienianiu pozytywnych aspektów punktu bezpie-czeństwa i negatywnych aspektów punktu stresu. Entuzjaści poczucia bezpieczeństwa skłonni są traktować poruszanie się wzdłuż strzałek w Enneagramie. paradoksalnie. stresu) jako czynnik wzmagający natręctwa swoje-go typu. Rozmawia-łam z ludźmi. Reagowanie na stan bezpieczeństwa wydaje się o wiele bardziej atrakcyjne niż reagowanie na aktyw-ność/stres. Uzasadnienie tego poglądu opiera się chyba na prostym ma-newrze . Sprzyjające warunki mogą. zacznie się zachowywać jak Szef (kierując innymi i kontrolując osobistą przestrzeń). że osiągnięcie sytuacji bezpieczeństwa (np. by ujawnić przymusowy charakter negatywnego nawyku. w kierunku działania (a co za tym idzie. którzy uruchamiają negatywne aspekty swojego punk-tu bezpieczeństwa w obliczu obiecującej okazji życiowej.W ADWOKAT DIABŁA WYKONAWCA IV TRAGICZNYROMANTYK OBSERWATOR V STRZAŁKA WSKAZUJE KIERUNEK OD PUNKTU BEZPIECZEŃSTWA DO PUNKTU AKTYWNOŚCI (OD STANU BRAKU STRESU DO STANU STRESU) Gdy Obserwator poczuje się bezpiecznie.Enneagram nie się z wzajemnością w odpowiednim partnerze) uwypukla korzys-tne aspekty tej sytuacji. Intencją zbliżania się do stresu jest celowe rozpalanie namiętności aż do punktu krytycznego. Działanie w warunkach bezpieczeństwa i stresu To że nasze myśli i uczucia zmieniają się. zakocha-57 Helen Palmer . Strategia dążenia do bezpieczeństwa sugeruje. że zdrowie można osiągnąć opierając się na mocnych stronach punktu bezpie-czeństwa. . wywołać reakcję stresową. Znam też wiele relacji o tych.

proporcji.3 Oddając cześć Dionizosowi trzeba było skoncentrować się całkowicie na zmysłowości i uczuciach. Typy dumne mogą być zmuszane do nieustannego szorowania podłóg. Wywoły-wanie energii płynącej ze stresu i praca nad nią mogą być czynnikiem równie sprzyjającym rozwojowi jak kultywowanie umiejętności od-wracania uwagi od tak zwanych negatywnych emocji. Dopuszczenie do pełnej ich ekspresji w sposób naturalny pociągało za sobą zwrot ku pragnieniu obiektyw-ności i oderwania się od nich. „odrzucania wszystkiego. Apolla i Dionizosa czczono w tej samej świątyni. stosowana przez Gurdżijewa. Apolliński ideał dystansu i jasności. harmonii. rozumu. również wykorzystuje ten mechanizm. liczby oślepia nad-gorliwych. Bez nich nie mógłby się rozwinąć jasny sąd. ucieleśnieniem męskich przymiotów jasności. co zbyt bliskie" wymagał zaś obecności na-miętnych pytań.2 Wzajemna zależność między strategicznym podtrzymywaniem namiętności i jednoczesnym uczeniem izolowania się od nich wyra-żona została w misteriach delfickich.5 ENNEAGRAM STYLÓW/INTUICJI STAPIA SIĘ (ZESPALA) K WYCZUWA ZAKRES VIII WŁADZY l PORÓWNUJE SYTUACJĘ Z'IDEALNYM STANEM RZECZY" DOPASOWUJE VII SKOJARZENIA f DOSTOSOWUJE SIĘ DO CUDZYCH POTRZEB UŻYWA WYOBRAŹNI . Wejdź na chwilę do ciemnego baru i od czasu do czasu napij się piwa z Dionizosem. Dionizos reprezentował kobiecy świat „życiowej ta-jemnicy krwi i sił ziemskich". dystansu i oderwania się od fizycznego świata. a typy lękowe dostać polecenie medytowania w pełni księżyca na miejscowym cmentarzu. zamiast izolować się od niego. Metoda nadeptywania na ulubiony odcisk. 58 Struktura Enneagramu Apollo. Czczony był w ciągu tego samego roku kalendarzowego na przemian z Apollem. Można stawiać ucznia w sytuaqi tak zaaranżowanej. bóg światłości. a bez pełni przeżycia emocjonalnego oderwanie się od uczuć nie miałoby sensu.Można zatem dążyć do wywołania ataku złości. Nie spoglądaj prosto w słońce. by maksymalnie go zirytowała.

Cnoty zaś to automatyczne reakcje organizmu nie ukierunkowane przez osobiste upodobania czy awersje. wedle której problemy osobowości są wska-zówkami utraconych jakości esencji. Takie pojęcia na własny temat tylko marginalnie związane są z nieobronnym. Każda z nich reprezentuje skuteczne rozwiązanie bolesnego problemu neurotycznego. Wyższe zdolności to utra-cone jakości esencji. Jakości esenqi to po prostu przeciwieńs-two najbardziej uszkodzonego aspektu każdego z dziewięciu typów. Np. Chodzi więc o to. do których predestynuje dziewięć typów osobowości. właści-wie je na nim ulokować. Gdy próbujemy prawidłowo zrozumieć wyższe zdolności umysłowe i cnoty emoqonalne. otrzymaliśmy dostęp do kodu Enneagramu. Wyższe formy inteligencji różnią się od swoich odpowiedników osobowościowych. Dzięki złudnie prostemu układowi tego. Ichazo nazwał te wyższe jakości umysłowe Świętą Ideą.Cnotą. co Gurdzijew nazwał cechami głównymi. dojrzały typ lękowy będzie prawdopodobnie postępował odważ-nie. gdy nasze myśli są pokorne lub gdy zmuszamy się do odwagi. Właś-ciwie me kieruje nimi „ja" myślącoczujące. Wyższe aspekty umysłowe to automatyczne dążenie ku pewnym jakościom wiedzy nieupośredni-czonej przez myśl. zaś wyższą jakość emocjonalną . napotykamy na spore problemy Nie mają one bowiem nic wspólnego ze zwykłymi myślami i uczuciami. Dokonał tego Oscar Ichazo.DO WYCHWYTYWANIA VI TEGO CO UKRYTE ODRYWA UWAGĘ. V BY MÓC OBSERWOWAĆ ZACHOWUJE SIĘ JAK III KAMELEON: ZMIENIA PERSONĘ BY USPRAWNIĆ WYKONANIE ZADANIA N DOPASOWUJE SIĘ DO CUDZYCH NASTROJÓW ZpncyHelen Palmer 59 4. Twórcy systemu Twórcy systemu Trzy typy wchodzą ze sobą w specyficzne relacje. 60 . pełnym otwartości dostosowywa-niem się do środowiska i innych ludzi. Idąc za sufickią ideą. by dysponując wykresem dziewięcioramiennej gwiazdy. ze docieramy do własne] esencji. Łatwo jest więc wytworzyć sobie ideę czy pojęcie. Ichazo określił następnie wyższe jakości życia umysłowego i emocjonalnego. a dojrzały typ dumny zapewne rozwinął w sobie autentyczną po-korę.

opisane przez Gurdżijewa jako umysłowa. Na rysunku przedstawiającym ośrodki umysłu umieszczono pierwotne nazwy typów. Używał także metody nauczania opartej na jakoś-ciach animalnych.wszechwiedza) lub „Idę za siłą przepływającą przez moje ciało. Gdybyśmy na przykład nie mogli się oprzeć na takich specyficz-nych właściwościach jak „W stanie napięcia stwarzam konflikty." 61 Helen Palmer . ze ujemne nawyki są tak widoczne. Powodem było to.1 Co najważniejsze. co produkt naszych czasów." (punkt Ósmy . wśród nich John Lilly.Enneagram (punkt Ósmy . nie mielibyśmy żadnych przesłanek do rozróżnienia tych dwu typów. W jednym ze swych rzadkich wystąpień publicznych Ichazo po-wiedział. że jako dziewiętnastoletni chłopak był uczniem pewnego mistrza. Relacjonowali oni później. po prostu wiem jak dany problem się rozwiąże. Nazwy problemów przy dziewięciu punktach stosowane były jako podstawowe pojęcia przez nauczycieli Enneagramu. które później odnalazł w pracach Gurdżijewa. w której uczestniczył stosowała także tech-niki. opublikowane później w rozdziale o treningu w Arica w Transpersonal Psychologies.2 Ichazo utworzył później Instytut Arica. Ichazo stosował ćwiczenia rozwijające „trzy mózgi"." (punkt Piąty . z którymi zetknąłem się w mych dziwnych poszukiwaniach". by móc go wygnać". Enneagramy. Wtedy właśnie zapo-wiedział trening psychoduchowy na pustym w pobliżu miasta Arica w Chile. Napisał krótkie streszczenie dziewięciu typów osobowości. Ciaudio Naranjo i Joseph Hart." (punkt Piąty . emocjonalna i pły-nąca z instynktów.Szef) i „W stanie napięcia wycofuję się. że na ich pod-stawie bez trudu można określić różnice między dziewięcioma typa-mi. Grupa. Wiedza. słyszelibyśmy sformułowania generowane przez wyższe ośrodki psychiczne. który obecnie ma swą bazę w Nowym Jorku. którą w tej szkole przekazuję pochodzi z wielu źródeł. Dzięki temu można było zweryfikować związki miedzy typami za pomocą wywiadów. . Na podstawie takich wypowiedzi nie umielibyśmy odróżnić poszczególnych typów. które tutaj przedstawiamy pochodzą z artykułu Johna Lilly'ego i Josepha Harta (zamieszczonego w Transpersonal Psychologies) na temat treningu w Arica.Obserwator). Nie umielibyśmy też zaplanować strategii pomaga-nia im w rozwoju.Niewinność).Twórcy systemu Prace Ichazo do roku 1970 nie były znane. ze Ichazo wykorzystywał koncepcje sufickie znane wielu osobom dzięki pracom Gurdżijewa. aby odejść od Gurdzijewowskiego ideału „nazywania diabła po imieniu. Gdybyśmy słuchali jedynie osób oświeconych lub niezwykle dojrzałych. Ja wolałam je jednak zmienić. Mogłyby to być zdania „Nigdy nie przeżywam napięcia. Uczestniczyło w tym treningu około pięćdziesięciu Amery-kanów. który zapoznał go z nauką Zeń i ezoterycznymi podstawami sufizmu i Kabały. czyli trzy formy ludzkiej inteli-gencji. O swojej roli w przekazywaniu tych nauk powiada: „Arica to nie tyle mój wymysł. Ichazo prawidłowo umieścił typy na dziewię-cioramiennej gwieździe. którzy przez wiele lat prowadzili wywiady z grupami osób o tym samym typie i zestawiali ich cechy i zachowa-nia. Oryginalne nazwy i oryginalne strategie zadawania pytań kładły nacisk na negatywne punkty zainteresowania danego typu.

Można ją jed-nak rozpoznać dzięki temu. 1973). Na nim właśnie szczególnie koncentruje się umysł. a jeden z nich jest zawsze bardziej uszkodzony niż dwa pozos-tałe. Te trzy rodzaje relacji to seks (intymne i inne związki dwuosobowe). Wydaje mi się jednak. TRZY OŚRODKI INTELIGENCJI GŁOWA SERCE BRZUCH OŚRODEK| INTELEKTU] WYŻSZY Ł OŚRODEK UMYSŁU ? i OŚRODEK| r EMOCJI . Pewien pas-tuch usiadł na trójnożnym stołeczku. że jej głównym punktem zainteresowania będzie bez-pieczeństwo.oszustwa. Związki z psychologią współczesną . Przypowieść ta sugeruje. 62 Twórcy systemu Podtypy Rzadko jesteśmy świadomi pracy naszego brzucha. Na nim będziemy bardziej skupiać uwagę. Jedna noga stołka była uszkodzona. by wydoić krowę. ale jeden z tych proble-mów zogniskuje więcej uwagi niż pozostałe. Jeżeli Trójka doznała naj-większej krzywdy w obszarze podtrzymania własnego „ja" możemy przypuszczać. że mamy trzy podstawowe obszary naszych relacji.J cyficznych własnościach poszczególnych typów ogranicza ich rolę| nauczycieli i przewodników ku wyższym stanom świadomości.1 WYŻSZY OŚRODEK < EMOOft i? ''OŚRODEK SEKSU Ąfly OŚRODEK OŚRODEK INSTYNKTÓW RUCHU 1»' ••< Michael. Ań Approacb to His Ideas (Routledge and Kegan Paul. Jako osoby dorosłe wrażliwi jesteśmy na wszystkie trzy obszary koncentracji psychicznej stosownie do naszego typu. że nadmierne koncentrowanie się na spe.próżności i głównej namiętności . Waldberg. relacje społeczne (grupowe) i ochrona samego siebie (nasz stosunek do osobistego przetrwania). Sprawę podtypów ilustruje poniższa przypowieść. co zmniejsza lęk związany z tym obszarem. o naszej seksualności i o naszym życiu społecznym. że tak bardzo obchodzą nas sprawy decy-dujące o naszym fizycznym przetrwaniu (samoochrona). 112. Mleko sym-bolizuje tu karmiący wpływ nauki lub życia jako takiego. prestiżu i własnej męskości/kobiecości. Gwdiioff. więc w czasie dojenia myślał tylko o niej.Łatwiej jest oczywiście określać typy na podstawie negatywnych cech. ale jeden z nich będzie dominował. Ten problem znajdzie się także pod wpływem cechy głównej Trójki . Wszystkie Trójki na przykład skupiają szczególną uwagę na problemach bezpieczeńst-wa.

miałby dużą szansę uzyskania dowolnego wglądu w intuicyjny stan swego umysłu. siedzący przez cały wieczór wysoko na poręczy kanapy i obserwujący wydarzenia z bezpiecz-nego dystansu. aby „odczytać oczekiwania innych". Ów Obserwator. czego chce ode mnie moja rodzina zanim ona sama to wiedziała. kiedy pracowały Piątki (Obserwatorzy).Enneagram Ichazo był mało czytelny. ponieważ opierał się na tyl-ko jednym z wielu głównych problemów charakterystycznych dla danego typu. jak postępowali oni w swych poszukiwaniach czegoś. Uzupełnienia modelu dokonał Ciaudio Naranjo. Ja nauczyłam się Enneagramu bezpośrednio od Naranjo. Gdyby nie odniósł Enneagramu do typologii zachodniej. Ta luźno rzucona uwaga trafiła w coś. Naranjo wiedzę swą czerpał z wywiadów z osobami wyszkolonymi psychologicznie. system nadal tkwiłby w obsza-rze wiedzy tajemnej." Nagle poczułam ulgę i wdzięczność.3 Rozwijając Enneagram z powodzeniem połączył mądrość i metody mistycznej drogi prze-miany człowieka z intelektualną siłą modelu zachodniej psychologii. za-interesowanych różnymi naukami duchowymi. że prawdopobnie jest na tyle spostrzegawczy. dla których poszukują dro-gi do wyższych stanów świadomości i słuchanie opowieści o tym. Zawsze inspirujące jest słuchanie. . że posiada on w tym obszarze właśnie szczególną wrażliwość. Prowa-dził on wywiady z grupami osób bardzo dobrze funkcjonujących. czy osoby o takim samym typie interesowały się po-dobnymi praktykami medytacyjnymi. ostatecznie przekonał mnie do Enneagramu. Wiedziałam. Chciałam też określić najczęstsze problemy. że diagnoza typu nie musi być dostępna jedynie "wtajemniczonym" i umożliwił sformułowanie takich sposobów badania. co już czynił w tym jednym. z jakimi stykają się podczas medytacji osoby należące do różnych typów. Ja sama interesowałam się rozwojem du-chowym i treningiem intuicji bardziej niż psychologią. co od dłuższego czasu próbowałam sobie uświadomić. Gdy-by potrafił jasno sobie uzmysłowić to.Enneagram wąskim. który brał częściowo udział w treningu w Arica i po-trafił włączyć Enneagram w krąg myśli psychologicznej. powiedział mniej więcej tak: „Wiedziałem. co wychodzi poza ramy osobistego „ja". Opisowy język Ichazo trudno było przełożyć na język psychologii. tym jak wyglądał i tym co powiedział. Naranjo prowadził wywiad z grupą Piątek na temat ich wczesnego życia rodzinnego. obronnym obszarze swojego życia. jak zmie-niał swoje widzenie świata. System Enneagramu rozwijał się początkowo jako ezoteryczna technika psychologiczna. Umiały one opisać sprawy. jak ludzie opisują powody. 65 Helen Palmer . Jeden z Enneagramow Naranjo przed-stawia mapę głównych mechanizmów obronnych stosowanych przez poszczególne typy. Pewiem bardzo wycofany Obserwator. Naranjo już przedtem znany był z integrowania wschodnich i zachodnich podejść do świadomości w swej pracy The One Quest. by móc opisać. Według mnie Naranjo dokończył dzieło rozpoczę-te przez Gurdżijewa i rozwijane przez Ichazo. za pomocą których ludzie mogą sami określić swój typ na drodze obserwacji i słuchania ludzi do siebie podobnych. Udowodnił też. które szczególnie zajmowały ich serca i umysły. Chciałam jed-nak sprawdzić. Moja chwila prawdy przyszła tego wie-czoru. która rozwinęła się jako część jego dziecięcej strategii przetrwania. psychiatra chilijski. Wiedziałam natychmiast.

Wypowiedzi cytowane w tej książce pochodzą z nagrań w czasie takich właśnie treningów. Inna z pierwszych studentek Naranjo.zapisał kilka swoich myśli na temat poszczególnych punktów i ich relacji z myślą kato-licką. którzy dołożyli swoją cegiełkę do systemu Enneagramu. które opowiadały o swoim życiu. TO CO NAJGORSZE JEST TUTAJ' 66 Twórcy systemu . Społeczności religijne żyjące i działają-ce we wspólnocie. z czasem rozrosła się do kilku tysięcy osób. Te kilka stron napisanych przez niego w szczególny sposób za-płodniło środowisko jezuickie. często w bardzo trudnych warunkach. Od raOGNISKA UWAGI STANOWISKA INNYCH LUDZI KONTROLA "CO JEST W TEJSYTUACJI WŁAŚCIWE/ NIEWŁAŚCIWE' PRZYJEMNE VI OPCJE UKRYTE VI ZAMIARY III ZADANIE 'CZEGO LUDZIE ODE MNIE CHCĄ?' Z pracy Helen Palmer TO CO NAJLEPSZE JEST DALEKO. Ja zaczęłam prowadzić wywiady z własnymi uczniami w roku 1976 w ramach szerszego programu badań nad treningiem intuiqi. Dr. z którymi żyją i pracują. przyswoiły ten system właśnie dlatego. wzbogaciła system swoją wiedzą psy-chologiczną i kontynuowała prace Naranjo w okresie jego choroby i częściowego wycofania się z życia zawodowego. Jeden z moich przyjaciół. że muszą zrozumieć wewnętrzny punkt widzenia osób.Na tym pierwszym moim treningu byli też inni. Kathleen Speeth.jezuita i entuzjasta Enneagramu . Rozpoznały one własne typy uczestnicząc w spotkaniach grup osób o podobnym ty-pie. Czterdziestoosobowa grupa spotykająca się początkowo u mnie w domu. Bob Ochs .

Ósemka . Skupia się wybiórczo na najlepszych cechach obiektów nieobecnych i najgorszych cechach obiektów obecnych. Stara się odkryć ukryte zamiary innych ludzi.chce być dostrzegana i pozytywnie oceniana. Piątka . emocjonalną i cielesną) wynika. Jest wrażliwa na oczekiwania innych ludzi. poprzez uczucia i poprzez inteli-gencję „z brzucha" ześrodkowaną w ciele. iż posiadamy trzy rodzaje inteligencji (umysłową. Czwórka . co w niej prawidłowe. który uwy-puklałby doświadczenia intuicyjne i związane z esencją. że istnieją także trzy różne rodzaje intuicyjnej więzi .lustruje otoczenie. a co nieprawidłowe. Dwójka .wyszukuje sygnały możliwej utraty kontroli. Przyjęłam zasadę weryfikowania określonego problemu na drodze przedstawia-nia go różnym grupom wielokrotnie zanim włączę go w charakterys-tykę typu. Ich wra67 Helen Palmer .pragnie być zauważana i aprobowana przez innych ludzi. Szóstka . Osoby „uczuciowe" znajdują się po prawej strome schematu (Dwójka.kieruje swoją uwagę ku przyjemnym skojarzeniom i optymistycznym planom. Dziewięć i Jeden) są naturalnymi „trzewiowcami". proporcjonalnie do podjętych zadań i poziomu ich wykonania.zmienia punkt koncentracji uwagi w zależności od dostępności lub niedostępności obiektów i innych ludzi. Główne punkty zainteresowania poszczególnych typów Jedynka . Trójka i Czwórka). sta-nowi mój własny wkład w przekazywanie Enneagramu. Osoby zajmujące miejsca w górnej partii Enneagramu (punkty Osiem. Dziewiątka . Trójka . Z koncepcji.Enneagram .broni swojej prywatności. On właśnie jest głównym współczesnym źródłem wiedzy o tym modelu i nadal pogłębia możliwości wykorzystywania Enneagramu jako środka przekształcania ludzkiej świadomości. " W Instytucie Arica Ichazo rozwijał swoje rozumienie systemu.poprzez umysł.zu postanowiłam ustalić taki sposób zadawania pytań. Siódemka .ocenia każdą sytuację pod kątem tego.stara się ustalać cudze plany i punkty widzenia. Materiał do-tyczący uwagi i stylu intuicyjnego. Najłatwiej odbierają wrażenia intuicyj-ne za pośrednictwem własnego ciała. przedstawiony w tej książce.

Typy skupione wokół Dziewiątki zwykle spostrzegają poprzez ciało. Osoby „um]B słowe" skupiają się po lewej stronie (Piątka. l Musimy pamiętać. Szóstka i Siódemka' Wrażenia intuicyjne wychwytują przede wszystkim za pośrednicy wem intelektu. ENNEAGRAM MECHANIZMÓW OBRONNYCH (BUFORÓW GURDŻIJEWA)___________ NARKOTYZOWANIE SIĘ IX ZAPRZECZANIE REAKCJA UPOZOROWA VII RACJONALIZACJA WYPARCIE VI PROJEKCJA IDENTYFIKACJA IZOLOWANIE SIĘ Z pracy CIaudio Naranjo 68 IV INTROJEKCJA Twórcy systemu jakby próbowały odpowiedzeć na pytanie „O co chodzi w tej sytu-acji?" Osoby w danej grupie typów nawykowo skupiają uwagę na głowie. starając się nie-jako odpowiedzieć na pytanie „Kim ja jestem w środku?" Typy sku-pione wokół Szóstki (skoncentrowane na umyśle) postrzegają tak.żenią opierają się głównie na reakcjach emocjonalnych. Każdy typ skupia się jednak na którymś z wy-cinków 360-stopniowego spektrum rzeczywistości. że jesteśmy w stanie rozwinąć cały szereg zdol-ności intuicyjnych. sercu albo trzewiach. Chociaż każdy typ . Nie musimy się ograniczać w naszym intuicyjnym odbiorze informacji jedynie do sposobu najbardziej charakterystycz-nego dla naszego typu. jakby próbowały odpowiadać na pytanie „Jaką zajmuję pozycję wobec otoczenia?" Skoncentrowane na uczuciach typy skupione wokół Trójki spostrzegają za pośrednictwem emoq'i. W związku z tym na ogół ma swój charakterystyczny sposób zwracania uwagi na rze-czywistość. najbardziej odpowiadający jego głównym zainteresowa-niom.

dalej „Dwójka i Dziewiątka wyglądają podobnie"). postrzegane jest bowiem jako błąd wyłaniający się z tła. właściwego mu spostrzegania. Ósemka . Intuicja umysłowa: punkty Pifć-Sześć-Siedem Piątka . poddane rygorystycznej autoobserwacji. Czuje. Dziewiątka czuje się zespolona z punktem widzenia dru-giej osoby (por. deformujący obraz.Enneagram dzą.dostrzega niewypowiedziane intencje kryjące się za zewnętrzną fasadą.odwraca uwagę od myśli i uczuć. Odpowiednia zmiana „persony" następuje automatycznie. . Używa wyobraźni do rozszyfrowywania ukry-tych punktów widzenia.może nauczyć się kierować uwagę w stronę charakterystyczną dla innych typów. Trójka . Po odpowied-nim treningu potrafi wyczuwać wiele różnych własności. To co niedoskonałe „odstaje". Dziewiątka . które uczą jej skupiania i wycofy-wania. by „wypełnić przestrzeń". by stać się bezstronnym obserwatorem. Wyczuwa obecność i siłę ludzi i sytuacji. Rezonuje emocjonalnie. kto przed nim staje i oddaje mu replikę tego obrazu. by wcielić się w postać potrzebną do wykonania danego zadania. Działa jak lustro. że potrafią przeżywać uczucia nieobecnych członków rodziny.jak kameleon zmienia „personę" i autoprezentację. Szóstka . kim inni chcą ją widzieć. kochanków czy przyjaciół. Intuicja cielesna: punkty Jeden-Dziewięć-Osiem Jedynka . łat-wiej mu rozpoznać intuicyjny styl sobie właściwy. Te przesunięcia uwagi. co dalej robić. przypominają bazę podstawowych praktyk medytacyjnych. Intuicja uczuciowa: punkty Dwa-Trzy-Cztery Dwójka .dopasowuje swoje emocje do emocji innych ludzi. Czwórki twier69 Helen Palmer .wyczuwa potencjalną doskonałość w zdarzeniach dnia codziennego.ma poczucie fizycznego rozrastania się. który „mógłby przecież być doskonały". Czwórka . Emocje zmieniają się zanim umysł zdąży interweniować (por. Bie-rze na siebie ich cierpienie.empatycznie dostosowuje się do potrzeb innych ludzi. któremu nie stają na przeszko-dzie osobiste myśli i odczucia. Uwagę skupia na zadaniu lub na reakcjach innych na nie. Gdy zaist-| nieje więź. zanim Trójka na pozio-mie intelektu zdecyduje. dalej „Dwójka i Dziewiątka wyglądają podobnie"). którycn każdy typ dokonuje automatycznie w ramach co-dziennego. Każdy styl intuicyjny opiera się na specyficznych przesunięciach uwagi. Przyjmuje obraz | tego. świadkiem wydarzeń.wchłania innych. że staje się tym.

Zaryzykujmy pewne przewidywania dla pary Szóstka-Ósemka. . w któ-rych punktach zetkniemy się prawdopodobnie z innymi. Odsuwa problem i podejmuje inne działania. Różne oblicza Dwójki mogą być przezywane bardzo auten-tycznie. jeżeli Szóstka w stanie stresu przesunie się na pozycję Trzy lub Ósemka w stanie bezpieczeństwa przesunie się na pozycję Dwa (Dwójka i Trójka sąsiadują ze sobą. Dwójki zmieniają się najpierw na poziomie emocjonalnym. twierdzi że sama przestaje istnieć. że 70 Twórcy systemu ujawnią podobny punkt widzenia. Dwójka i Dziewiątka wyglądają podobnie Dwójka i Dziewiątka. W związku typu folie a deux światopogląd jednego z partnerów potwierdzany jest przez drugiego (jeśli oboje należą do tego samego typu). Kiedy Dziewiątka stapia się. po czym jednoczą się z innymi w tej sferze. Na ogół zgodni byli co do tego. w sposób naturalny pojmujecie sprawy właściwe temu punktowi. natomiast para złożona z Czwórek zgodzi się co do tego. Ogniskowanie uwagi w relacjach z innymi ludźmi Jedną z korzyści płynących z umiejętności określenia własnego ty-pu oraz typów ludzi nam bliskich jest to. Przypadkowe elementy drugorzędnych zadań potrafią wywołać skojarzenia pozwalające rozwiązać pierwot-ny problem. Para Trójek (Wykonawców) zgodna będzie co do tego. Dziewiątki nie modyfikują swojej autoprezentacji. oparte na charakterystycznych dla tych punk-tów zagadnieniach.Siódemka . ale nie stanowią dla siebie skrzy-deł w naszym schemacie). łatwo stwierdzisz. W czasie takiego stapiania się Dwójka bywa w pełni pochłonięta ekscytującym „byciem tym. Gdy Ty i partner spotykacie się w jakimś punkcie Enneagramu. dla której Twój partner nie ma sam z siebie zrozumienia. Raczej przej-mują światopogląd innych w całości niż dostosowują się do ich prefe-renq'i. jaki sposób życia uważają za pożądany i poprawny. że źle od-czytujecie swoje intencje. inne aspekty usuwając w cień. że życie to ciąg nieustających wyzwań. Przypomina to nieco zjawisko osobowości zwielokrot-nionej. które odczuwa jako silniejsze od własnych. Pięć. Dziewiątki nie mają wrażenia przeskakiwania pomiędzy as-pektami swej osobowości. choć nie pokrywają się czasowo. że życie to doświadczanie intensywnych uczuć i obawa przed porzuceniem. powiadają „Stapiam się". Spotkałam na przykład kilka par. Nie spot-kają się. jest wysoce prawdopodobne. Gdy przesuniesz się do takiej pozycji w Enneagramie. Zapomina. Często także drażniło ich odnajdowanie w partnerze odbicia własnej krytyczności. lub Dziewięć. w których oboje byli Jedynkami (Perfekcjonistami). a w których zrozumienie drugiego człowieka będzie wymagało pracy. ze możemy zobaczyć. Jeżeli dwo-je ludzi należy do tego samego typu. opisując swoją intuicyjną więź z innymi ludźmi.umie łączyć odległe skojarzenia. Na przykład para złożona z Szóstki i Ósem-ki może spotkać się w punkcie Siedem. jaką pozycję dotychczas zajmowała i jednoczy się z uczuciami i punktem widzenia innych ludzi. kim inni chcą. żeby była".

miła kompania. rozrywki.przyłączy się do zabawy.Enneagram Spotkanie w punkcie Dziewięć Aktywne zespolenie. Chce się raczej opiekować niż kontrolować. i przed Ósemką. ale może łatwo wplątać się w sprawy drugo-rzędne i niewystarczająco określone (negatywny aspekt Dziewiątki). 71 Helen Palmer . Ósemka wyjdzie. Doznaje rodzaju zawrotnej hojności. Miło gdy partner jest w pobliżu. Ósemka spotka się z nią w pełni. podróżach. innym razem wpada w paranoidalny szał niepewności. czy nie. pozwoli sobie na to. do którego można się wycofać. Pragnie wielu dobrych rzeczy.Spotkanie w punkcie Siedem Miła pogawędka o przebiegu dnia. W tym punkcie prawdopobnie nie pojawia się seks (drugorzędny aspekt skrzydła Szóstki.albo oboje w tym samym pokoju. by nie odczytywać wycofania się Ósemki jako oznaki zerwania związku. więc w punkcie Dwa w cenie będzie u nich dobre jedzenie. Jeśli Szóstka jest mądra . gdzie każde coś czyta.na luzie. . gdy będzie miała na to ochotę. Szóstka przechodzi do punktu Trzy (osiąga swój punkt stresu) W tej pozycji Szóstka prawdopodobnie skoncentrowana jest na ty-le na zadaniach. stres dla Ósemki). Wszystko jest wybaczalne. zmusić Szóstkę do działania bądź też robi wykład na temat jej trudności z przejściem do działania. uświadomiwszy sobie. opowiadanie o planach na przyszłość. doglądanie garnków. toasty. Małe gesty wiele dla niej znaczą. Szóstka może zrej terować i przed zada-niem. Należy mieć nadzieję. Szóstka odsunie na bok lęk związany ze skutkami swych działań. Jeżeli Ósemka stara się przejąć kontrolę. spotkaniach ze znajomymi. że aż oscyluje na granicy paranoi. albo szukając miejsca. Ósemka przechodzi do punktu Dwa (osiąga swój punkt bezpieczeństwa) Zachowanie Ósemki zmienia się. Jeżeli Szóstka przesunie się na wysoką pozycję swego punktu bezpieczeństwa. Pożądanie (skrzydło Ósemki i punkt bezpieczeństwa Szóstki). by ulec wpływowi swej miłości dla Ósemki. że Szóstka będzie na tyle rozsądna. Spotkanie w punkcie Pięć Ukrywanie się w domu . wspieranie swoich ce-lów. ale nie za blisko. Szóst-ka może się odprężyć na tyle. Raz jest podekscy-towana. Jeżeli Szóstkę będzie stać na seks bez lęku i wycofania się. ale może też zareagować paradoksalnie (rozzłościć się). Podejście do seksu . jak wiele partner dla niej znaczy. Planowanie wspólnych przedsięwzięć. że partner coś knuje. by odczuć prawdziwą miłość. Złość ta może się najpierw ujawnić w podejrzeniu. Zestresowana Ósemka szuka odosobnie-nia. Dłubanina domowa. czy jej się uda. Przechodzi od silnej kontroli do ekspansywności. Ósemki to typy zmysłowe. rzeczach do zro-bienia.

Przyporządkowania takie wyglądają zachęcająco. Nie wprowadzano jednak jakichkolwiek prób empirycznej weryfi-kacji czy też oparcia o fenomenologiczne dane zebrane w trakcie wy-wiadów z grupami osób o określonym typie. to co Szóstce jawiło się jako przeszkoda nie do przezwyciężenia. jakie zachodzą w ich zachowaniu. W załączniku przedstawiłam streszczenie danych badawczych. Jednym z dowodów trafności tego przyporządkowania jest jego autoweryfi-kacja. które potwierdzają słuszność takiego a nie innego lokowania typów w ramach odpowiednich kategorii diagnostycznych. nabierze właściwych wymiarów. Zada-niem Ósemki będzie zatem rozpoznanie granicy między nachalnym przejmowaniem steru a adekwatnym wsparciem. gdy przecho-dzą do punktu stresu lub punktu bezpieczeństwa. w których jedynym narzędziem badawczym jest kartka papieru i coś do pisania (najczęściej właśnie ołówek). Powinni też traf-nie określać zmiany. Szóstka będzie 72 Twórcy systemu z kolei musiała balansować na granicy między poddaniem się a dele-gowaniem odpowiedzialności. Rozumiem przez to. rprzyp. 73 Helen Palmer . ponieważ brak im podstaw empirycznych. Enneagram a kategorie diagnostyczne Enneagram. że wytrawni autoobserwatorzy powinni umieć ulokować siebie w Enneagramie na podstawie opisu głównych problemów charakterystycznych dla swojego typu. sformułowano takie przyporządkowa-nie Enneagramu i kategorii diagnostycznych. Widziałam już kilka prób dopasowania Enneagramu do stoso-wanych współcześnie testów i innych zmiennych osobowościowych.Enneagram . Enneagram zajmie zasłużone miejsce w zachodniej myśli psycho-logicznej. tłum. który teraz przedstawię stanowi schemat głównych kategońi diagnostycznych wymienionych w Diagnostic and Statistical Manual III. W załącz-niku zamieszczono podsumowanie aktualnych badań nad tworze-niem empirycznych podstaw Enneagramu i nad konstrukcją techniki diagnostycznej typu papier-ołówek. dopiero gdy będzie potwierdzony bardzo starannymi bada-niami.Ósemka może dać partnerowi wsparcie przejmując nadzór nad techniczną stroną przedsięwzięcia (Szóstka mogłaby odwlekać zajęcie się tym w nieskończoność). Revised (DSM IIIR). ale nic dobrego z nich nie przyjdzie Enneagramowi. a Ósemka zostanie bohaterem dnia. Technika diagnostyczna typu papier-ołówek to ogólna nazwa wszelkich testów. Jeżeli zadanie nabierze rozpędu. Podręcznik ten stosowany jest pow-szechnie w Stanach Zjednoczonych przy ubezpieczeniach zdrowot-nych." Na podstawie przekazanej przez Naranjo wiedzy o głównych me-chanizmach obronnych oraz moich zapisów wywiadów prowadzo-nych na przestrzeni wielu lat. które zdaje się być najbardziej zgodne ze współczesną wiedzą psychologiczną.

Miliona.ambiwalentny wg. nasze cechy stają się „tym. osobowość typu A DSM: Osobowość schizoidalna DSM: osobowość unikająca DSM: Osobowość depresyjna DSM: Zaburzenia maniakalno -depresyjne Kategorie ujęte w DSM opisują głębokie patologie. patologia to utrata zdolności stanięcia z boku i ob-serwacji. W kategoriach ćwiczenia uwagi.ambiwalentny wg.agresywny DSM: Obsesyjne . Nie potrafimy wtedy przyjąć innego punktu widzenia. myślach i uczuciach charakterystycznych dla na-szego typu. Miliona. IX Typ aktywne . . dominacja obsesji.ENNEAGRAM PSYCHOPATOLOGII DSM: Socjopata VIII Typ bierno .kompulsywny. Gdy utracimy zdolność przesuwania uwagi do neutralnego punktu wewnętrznego obserwatora. co czynimy". W stanach patologicznych uwaga koncentruje się na. l DSM: obsesyjne-kompulsywny Typ bierno . DSM: Osobowość VI narcystyczna II DSM: Osobowość histeryczna DSM: Osobowość zależna Nie występuje w DSM DSM: Osobowość VI parano/c/a/na III Nie występuje w DSM Typ "uzależniony od pracy". a nie „tym. czym jesteśmy".

Skłania się ku „dobremu" biegunowi konfliktu między posłuszeństwem a nieposłuszeństwem. nie są skłonne podporządkowywać się cudzym planom. Paradoksem bierno-agresyw-nych Dziewiątek jest to. stan stresu. ociąga-ją się i przejawiają inne tendencje opozycyjne. Wynika z niego. Wewnętrznie może objawiać tyle samo ambiwalen-qi co Dziewiątka. w jakich sytuacjach życiowych (norma. Reakq'a upozorowana chroni go przed uświadomieniem sobie złości i prawdziwych uczuć. natomiast złość wyra-żana jest w sposób bierny i pośredni. Można zatem przewidzieć. Głównymi obronami są narkotyzowanie się i odracza-nie. Stwarzają pozory podporządkowania. równocześnie jednak mnożą oskarżenia. skrzydła Ósemki i Jedynki Punkt Dziewięć Według D6M . ale nie wyraża jej. W tym przy-padku mamy do czynienia z jednostkami bardziej upartymi i narze-kającymi. które sobie zadaje częś-ciej brzmi: „Czy chcę tu być?" niż „Czy postępuję właściwie" (pytanie charakterystyczne dla Jedynki). W terminologii Enneagramu skłaniają się one ku skrzydłu Ósemki (aktywnie buntowniczemu). W języku Enneagramu. że typ obsesyjno-kompulsywny (Dziewiąt-ka). Ściśle 75 . paranoidalny (Szóstka) i uzależniony od pracy (Trójka) współ-występują u tej samej jednostki. Dziewiątka raczej pozostaje w konflikcie niż przyjmuje pozycję umożliwiającą zmianę. Powiązania te zaczynają właśnie znajdować potwierdzenie w najnowszych badaniach psychologicznych.Wewnętrzne linie w naszym schemacie obrazują wzajemne powiązania miedzy typami.kompulsywna odmiana stanowiska obsesyjnokompulsywnego. Ambiwalencja przy podej-mowaniu decyzji. Dziewiątka jest w konflikcie miedzy byciem „grzecznym" (Jedynka) i byciem „nieposłusznym" (Ósemka). Typ aktywno-ambiwalentny według Miliona. Niektóre Dziewiątki mają cechy biemo-agresywne. Nie umie wybrać między chęcią buntu a chęcią by-cia posłusznym. Obrona przed koniecznością podjęcia dylematu posłuszeństwo/ nieposłuszeństwo polega na rozpraszaniu uwagi na zadania błahe i drugorzędne. Ich stanowisko charakteryzuje się stapianiem z życzeniami innych. Punkt Jeden Według DSM . 74 Twórcy systemu Uściślenia diagnostyczne Typy cielesne: Punkt podstawowy Dziewiątka. Typ biemo-ambiwalentny wed-ług Miliona.obsesyjno-kompulsywny. Wewnętrzne pytanie. Przyjmuje stanowisko niezobowiązu-jące. Już sam wewnętrzny trójkąt na przykład wskazuje na pewne fascynujące za-leżności. że choć przeżywają ambiwalencję związaną z własną pozycją tak samo jak bardziej obsesyjne Dziewiątki. Ambiwalencja bywa deklarowana wprost. stan bezpieczeństwa) dane zachowanie się ujawni. z dominaq'ą obsesji.

Aprobaty szukają w sobie. Na wszystko muszą zasłużyć.typy histeryczne i zależne. skrzydła Dwójki i Czwórki Punkt Trzy Brak odpowiednika w DSM. Utrzymują poczucie własnego „ja" dzięki 76 IŁ Twórcy systemu relacji z partnerem. Trójka i Siódemka wyglądają podobnie Oba typy to pełni energii ekstrawertycy. a Siódemka tylko dopóki zadanie będzie interesujące. nie na sobie. Są konformistami. Czują się zwolnione od odpowiedzialności. Pragną przygo-dy bardziej niż władzy. Trójka będzie jednak pracowała do upadłego. Zobowiązują się wykonać pracę jak najlepiej i jak nabardziej odpowiedzialnie. Punkt Dwa Według DSM . chcąc kreować się na zwy-cięzców. Typ niedawno odkryty w psychologii zachodniej. „Mój sposób jest właściwym sposobem". uważają bowiem. Ma przymus postępowania właściwie. Uwagę skupia na zada-niu.Helen Palmer . że są ponad konwencjami społecz-nymi. Trójki ujawniają czasem pewne cechy narcystyczne. by zyskać uznanie. co zastępuje ciężką pracę nad ich osiągnięciem. Trójki pragną władzy nad innymi. Podporządkowują się cudzym potrzebom. Lansują obraz siebie jako zwycięzcy. np.typ socjopatyczny. Pociąga je raczej pozytywna wizja przyszłości niż koncent-racja na zadaniach bieżących. Potrzebują stałego potwierdzenia i aprobaty. Typy uczuciowe: Punkt podstawowy Trzy. Blokuje uczucia w imię działania. by jakiekolwiek zaszczyty automatycznie im się należały.„Staję się tym. Poświęcają się. Są optymistami. uwa-żając to za dowód miłości .Enneagram przestrzega zasad etycznych. Typ zależny przystosowuje się na drodze posłusznego . szukają aprobaty u innych. Nie reprezentują bardziej narcystycznego stanowiska pole-gającego na myśleniu o przyszłych sukcesach. chcą być uznanymi przywódcami. Punkt Osiem Według DSM . Nie uważają jed-nak. Nie muszą uciekać się do konformizmu. wiarę w wyższość własnych osiągnięć i zasług. Pracują dężko w nadziei na szybką nagrodę. czego chce kochanek". Siódemki chcą zasmakować wszystkiego co dobre. dbają o własny sukces i pragną uznania. Jego zdaniem istnieje tylko jedna słuszna droga.

Punkt Siedem Według DSM . by łatwiej było z książki korzystać. które mu się z jej tytułu należą. Uwagę skupia na ciekawej i optymistycznej przyszłości. biernie odizolowani). z którymi prowadzone są wywiady.typy schizoidalne i wycofujące się. DZIEWIĘĆ PUNKTÓW ENNEAGRAMU 5. Ma poczucie swojej wyjątko-wości. Na wstępie każdego rozdziału zdefiniowany został dylemat psy-chologiczny. a także szczególnych praw. skrzydła Piątki i Siódemki » Punkt Sześć Według DSM . Nie próbuje na nie zapracować (por. że są samowystarczalni i nie zależy im na bliższych kontaktach osobistych z innymi (schizoidzi. Inni relacjonują uczucia frustracji z powodu izolacji społecznej (unikający. Typy Umysłowe: Punkt podstawowy Sześć. by zdobyć kontrolę nad partnerem. Wprowadzenie do punktów Najłatwiej zrozumieć. Zawarłam tam także stresz-czenie typowych zachowań danego typu w bliskich relacjach z inny-mi ludźmi i z autorytetami. w jakie poszególne typy zmieniają się przechodąc do punktów aktywności/stresu. . Punkt Pięć Według DSM . Kolej-ne rozdziały ułożone jednak zostały w porządku od Jedynki do Dzie-wiątki. że wobec tego nie musi oddawać się pracy. aktywnie izolujący się).typ narcystyczny. w tej właśnie kolejności. W terminach Enneagramu: znaczne pobudzenie może się ujawnić w punkcie stresu Dwójki (depresja histeryczna) lub przy odchyleniu ku skrzydłu Trójki (hiperaktywność mająca na celu walkę z depresją). Idąc za tymi liniami słuchacz łatwiej dostrzega sposoby. Niektórzy twierdzą. W czasie wy-wiadów z oboma tymi typami uzyskujemy podobne relacje o izolo-waniu się od ludzi.typy depresyjne i funkcjonujące dwubiegunowo. Punkt "Cztery Według DSM .podporządko-wania. Trzyma się przeważnie kurczowo jednego związku. przecho-dząc następnie do ich wariantów w następującej kolejności: Jeden-CzteryDwa-Osiem-Pięć-Siedem. Na treningach sadzamy grupy. Uważa. „Muszę być przede wszystkim wierny samemu sobie". jak poszczególne typy oddziałują na siebie nawzajem czytając wpierw o trzech punktach osiowych mieszczą-cych się na wewnętrznym trójkącie Sześć-TrzyDziewięć.osoba paranoidalna. przytoczona typowa historia rodzinna oraz omówione podstawowe dla danego typu problemy. poprzedni ustęp „Trójka i Siódemka wyglądają podobnie"). Typ histe-ryczny przyjmuje postawę agresywną i manipulatorską. 77 II.

które miały doświadczenia intuicyjne lub związane z esencją. Uważam te krótkie ustępy poświęcone uwadze i intuicji za pracę wstępną na drodze do pełniejszego rozu-mienia tych atrybutów naszej natury. Ja także opierałam się na własnej intuicji. możemy stwierdzić. Pierwszym krokiem ku esenq'i jest rozwijanie w sobie wewnętrz-nego obserwatora.Mnie samą szczególnie interesują te fragmenty. ruchu i praktyk energetycznych. za pomocą którego można dotrzeć do tej intym-nej sfery ludzkiej psychiki. Każdy typ ma własne specyficzne predyspozycje intuicyjne. Każdy z nas w sposób sobie tylko właściwy nauczył się radzić sobie w życiu. gdybyśmy takie atrybuty posiedli. Mamy bowiem skłonność do traktowania esencji jako przedłużenia naszego „ja". na które nale-ży zwrócić uwagę oraz warianty każdego typu (podtypy). które dotyczą spo-sobu. traktu-jąc ją jako narzędzie. w jaki poszczególne typy koncentrują swoją uwagę. Książka ta stanowi właściwie syntezę opowieści tysięcy uczniów. Jednakże badając sposób. jak dalece rozwiniętych zachowań można by się od ludzi spo-dziewać. Jakości te niewiele mają wspólnego z naszą zwykłą świadomością i łatwo je niestety zbanalizować tworząc wyobrażenie tego. że często mamy dostęp do informacji intuicyjnej wpływającej na nasze decyzje i nasze związki z innymi w sposób zupełnie nam dotychczas nieznany. którzy ze mną praco-wali. Bardziej rozwinięte aspekty każdego typu zostały opisane w częś-ci poświęconej wyższym umiejętnościom umysłowym oraz cnocie emocjonalnej. W książce tej zawarłam także materiał dotyczący tego. Każdy rozdział zawiera następujące fragmenty: . Może się okazać. Drugim opanowanie kolejnych poziomów me-dytacji. ze polegasz na tym stylu. jak by było. który jest najbardziej typowy dla Twojego punktu bezpieczeńs-twa lub na stylu charakterystycznym dla osób utożsamiających się 81 Helen Palmer . co każde-mu z typów pomaga się rozwijać. Dla mnie ćwiczenie uwa-gi stanowi pomost między intelektem a intuicją i jest skutecznym środkiem pomagającym nam. Musi-my jednak pamiętać. że łatwo je pomylić z wyobrażeniem tego. w jaki kierujemy naszą uwagą i kultywując w sobie wewnę-trznego obserwatora. Cały ten materiał zebrany został w czasie szkoleń w przeciągu ostatnich dwunastu lat. odzyskać więź z tym. W rzeczywistości zaś do jakości podstawowych mamy dostęp jedynie w odmiennym stanie świadomości. Rozmawia-łam z wieloma osobami. Prowadzono podczas tych spotkań wywiady z osobami należącymi do poszczególnych typów. Ważne są dla mnie także intuicyjne style im właściwe. ludziom Zachodu. ze każdy z nas ma możliwości korzystania ze wszystkich stylów intuicyjnych. co tradycje duchowe określają jako jakości esencji. Opisałam problemy. Trzecim integracja esencji w ramach dojrzałej osobowości. Trudność w opisie aspektów podstawowej natury czło-wieka (esencji) polega na tym.Enneagram z Twoim punktem aktywności/stresu. nie podległym naszemu „ja" myśląco-czującemu.

-.-. . uraza dominująca:Namiętność: GniewWyższy stan Doskonałość umysłu:oSC Cechy drugorzędne . . Punkt Pierwszy: Perfekcjonista • Osobowość nabyta Esencja GŁOWA SERCE Cecha TT.Streszczenie dylematu Typowa historia rodzinna Główne problemy danego typu Wzory wchodzenia w bliskie kontakty z innymi ludźmi Przykład związku w parze złożonej z przedstawicieli różnych typów Związki danego typu z autorytetami Przykład interakcji z autorytetem. . gdy każda z osób należy do innego typu 82 Wprowadzenie do punktów Styl kierowania uwagą Styl intuicyjny Otoczenia atrakcyjne dla danego typu Otoczenia nieatrakcyjne dla danego typu Sławni przedstawiciele danego typu Wyższa jakość umysłu Cnota Zalety Podtypy Co pomaga w rozwoju danego typu? Co dany typ powinien sobie uświadomić? 83 6.

iż głos ten ma swoje źródło w nich samych. Wiedzą. Automa-tycznie zakładają. że prosto-linijność i dobro zwyciężą nad ciemną stroną ludzkiej natury. brać na siebie odpowiedzialność. że inni tak samo jak one dążą do samodoskonalenia.Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Zazdrość Nieprzystosowanie Lęk (zatroskanie) Dylemat Jako dzieci Jedynki były grzeczne. by uniknąć błędów. co myśli i czyni Jedynka. Kwintesencję światopoglądu Perfekcjonisty można znaleźć w ide-ałach głoszonych przez naszych purytańskich przodków. że wewnętrzny krytyk jest wytworem ich własnego umysłu. że stale czują w sobie obecność surowego kryty-ka." Dziecięcy strach przed krytyką doprowa-dził do tego. czego chcą od życia. a przede wszystkim zacho-wywać się bez zarzutu w oczach innych. że życie jest ciężkie i na ulgę trzeba sobie zasłużyć. jakby pochodził z jakiejś wyż-szej płaszczyzny istnienia. śle-dzący automatycznie każdą myśl. że rzadko zadają sobie pytanie. Chociaż zdają sobie sprawę z tego. Tak są zajęci tym. Jedynki twierdzą. . każde słowo i każdy uczynek. więc szczególnie kompul-sywne Jedynki poświęcają większość wolnego czasu samodoskona-leniu. Perfekcjoniści na ogół nie zdają sobie sprawy z tego. a przyjemność należy odraczać. wewnętrzny krytyk daje bieżący komentarz w rodzaju: „Mogłeś bardziej precyzyjnie wyrazić tę myśl. Stąd też przeżywają często rozczarowanie tym. że nauczyły się surowej samo-kontroli. że cnota sama jest dla siebie nagrodą. skupiając uwagę na powinnościach. Jeżeli na przykład wygłasza ona wykład. by każdy kęs przeżuć dziesięć razy. skłonne są słuchać głosu swego sumienia tak. nauczyli się więc nie dopuszczać ich do głosu. wojowniczo niezależni i przekonani. co „powinni" i „muszą" zrobić. Według Jedynek ich wewnętrzny krytyk należy do wyższej. Twój głos brzmi noso-wo. Wspominaj ą bardzo bolesną krytykę. Nauczyły się zachowywać właś-ciwie. że w Jedynce powstał wewnętrzny system kontrolny. Wewnętrzny krytyk ocenia zwykle wszystko. Jedynki przekonane są. Siedząc w autobusie w drodze do pracy ćwiczą właściwą posta-wę ciała. Wolny czas poświęcają zajęciom konstruktywnym i poucza-jącym. Gdy byli młodzi zabraniano im realizacji ich naturalnych pragnień. Kto inny odczułby ją tylko gdyby popełnił poważne przestępstwo. dopóki wszystko nie zostanie zrobione. Częstym elementem sposobu myślenia Jedynek jest głos oceniający. co postrzegają jako niedostatek kośćca moralnego u innych. że odmawiają sobie przyjemności. prawi. która doprowadziła do tego. Byli oni bar-dzo pracowici. lep-szej sfery niż ich myśli potoczne. a mimo to bywa tak natrętny jak głos z zewnątrz. które inni mogliby zauważyć. Jedząc obiad pamiętają o tym. Trzymaj się meritum. 84 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista Zawsze można być jeszcze lepszym.

Musiałam zreformować cały swój światopogląd zanim w ogóle zaczęłam wypełniać papiery na studia. Próbując sprostać wymogom doskonałości.Enneagram nianymi prawdziwymi pragnieniami. a przymusem intensywnej pra-cy dla zaspokojenia wymagań psychicznego krytyka. co należy robić lub co musi być zrobione. Czas kontrolowany jest przez rubryki w kalendarzyku. na swoich oczekiwaniach i na tym. przez co należy rozumieć. I dlatego żywi urazę. że malowanie spra-wiało jej przyjemność. rodzi się w Jedynkach głęboka uraza do tych. gdy uporządkuje ży-cie i w pełni wywiąże się ze wszystkich zobowiązań. prawdziwe prag-nienia. jak tylko sądzić. że naumyślnie oszukuje. Musiałam też dokonać rewizji moich przekonań religijnych. Gdy ktoś przedkłada przyjemność nad poprawność. zanim mogła skupić się na tym. że wciąż nie mogłam złożyć papierów. jak się mają moje prag-nienia malowania do moich przekonań politycznych. że moje ekspresjonistyczne inklinacje są aspołeczne. co stanowi o w pełni zrównoważonym życiu. które mogły wymknąć się wewnętrznemu cenzorowi. na naukę. że zakłada on. Kiedy ten głos wewnętrzny staje się szczególnie krytyczny. iż każdy żyje pod ciągłym obstrzałem ocenia-jących myśli. Z odraczania przyjemności wypływa poczucie bycia w porządku. ponieważ dawało to okazję do ro-dzenia się przyjemności i namiętności. Wewnętrzny krytyk jest tak wrośnięty w sposób myślenia Perfek-cjonisty. . co ją fascynowało. Jedynce nie pozostaje nic innego.Jedynki opwiadają. a jedno-cześnie w duchu oskarżają tych. Mieści się w nim wszystko. Pewna młoda Perfekcjonistka w taki oto sposób opi-sała swoje pragnienie wstąpienia na studia artystyczne: Tak bardzo tego chciałam. z których wynikała konieczność zajmowania się pewnymi określonymi tematami w sztuce. Każdy krok musiał być tak dokładnie przemyślany. ponieważ z poli-tycznego punktu widzenia wydawało mi się. Urazę można zdefiniować jako różnicę między zapom85 Helen Palmer . Uwaga Perfekcjonisty jest tak skupiona na tym. w obrębie której mogłyby się ujawnić jego własne. Czas Jedynek jest ściśle zaplanowany. na gimnastykę. Następnie musiałam ustalić. Perfekcjoniści czują przymus dobrego zachowania. że we własnych myślach oskarżają się za prze-żywanie złości czy pożądania. że stale przeżywa irytację. Harmonogram powinności sku-tecznie eliminuje wolny czas. w którym mogłyby się ujawnić praw-dziwe potrzeby. Ta studentka Akademii Sztuk Pięknych musiała zdać relację przed własnym wewnętrznym sędzią. W naszej purytańskiej przeszłości także nie wolno było tańczyć ani bawić się. O relaksie Perfekcjonista będzie mógł pomyśleć. Jest pora na kontakt z muzyką. którzy zasad nie przestrzegają. że nie ma on już żadnej przestrzeni psychicznej. odwiedziny u chorego. którzy w ich mniemaniu łamią zasady bez cienia skruchy. Najpierw musiałam ustalić. że na dwa lata utknęłam w przygotowaniach. stawianym przez wewnętrznego krytyka. jak się ma moje umiłowanie przyrody i żyda na świeżym powietrzu do sztuki jako zajęcia o charakterze sie-dzącym.

z jakim inni pracują dla pensji lub dla sławy. Spostrzeżenie. że powiedziano po prostu parę słusznych prawd. Na ogół nie wiedzą. że ma rację. Jeżeli przypływ namiętności jest gwałtowny. Dojrzałe Jedynki po-trafią wykorzystać tę energię dla konstruktywnych celów. Jedynki opowiadają się po stronie tej jedynie słusznej drogi. Gdy ją zdobę-dą. Gdyby ludziom wolno było czynić jak im się podoba. Na-tomiast niedojrzałe Jedynki wykorzystują swój pociąg ku słusznym sprawom jako platformę.Światopogląd Perfekcjonisty ma swoje źródło w założeniu. a ujawnianie dotychczas tłumionego gniewu daje poczucie wyzwolenia. w znacznej mierze nieświadomy przypływów uczuć okresowo zalewających piwnice domu. by wewnętrznego krytyka uśpić. nie zdają sobie sprawy z własnego zdenerwowania. Okresy inten-sywnego picia. druga dla sytuacji „z dala od domu". jakby w chęci powstrzymania potoku krytycznych słów. że każ-da sytuacja ma tylko jedno słuszne rozwiązanie. Służą im z takim samym zaangażowaniem. Gdy Jedynka jest przekonana. iż można przeżywać taką „złą" emocję nie ma dostępu do świadomości. Często wiodą prym w walce o słuszne sprawy. wewnętrzny sędzia ustępuje. Takie rozwiązanie może przyjąć niewinną formę 87 Helen Palmer . Jedynka na ogół radzi sobie z nieakceptowanymi uczuciami skupiając się na błędach innych ludzi albo upijając się lub narkotyzując na tyle. że dyskutując wyraża gniew. wybuchy wściekłości lub okresy dużej aktywności seksualnej to sposoby. Jedynka mieszka w podzielonym domu. Rozwijają się u nich dwie oddzielne osobowości: jedna dla sytuaq'i „gdy mnie znają". Czerwona na twarzy i sypiąca oskarżeniami Je-dynka może nie zdawać sobie sprawy. ot-wiera drzwi chaosowi. Jedynki nie akceptują gniewu. Jedynki typu „zatrzaśnięte drzwi" żyją podwójnym życiem i w ten sposób radzą sobie z problemem wewnętrznego podzielenia. Nie są zatem w stanie przyznać się do urazy. Może wyjść z tej interakcji w poczuciu. natomiast w oddaleniu od rodziny i przyjaciół odprężają się i oddają seksowi. kiedy odczuwają złość. Uważają taką postawę za dowód po-siadania kośćca moralnego. cóż powstrzymałoby zło przed unicestwieniem dobra? 86 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista Oceny Jedynek koncentrują się głównie wokół spraw seksu i agre-sji.Enneagram . ponieważ te właśnie impulsy karane były w dzieciństwie. że może być wiele słusznych dróg lub że to co dobre dla jednego nie musi być dobre dla drugiego. Myśl. jak bar-dzo atrakcyjne są alternatywy. Narasta ono co jakiś czas z powodu nieuświadomionych potrzeb. uwalniają się fale energii fizycznej. Metaforę podzielonego domu można także zastosować do tych Perfekcjonistów. póki nie mają absolutnej pewności swej racji. Na górnym piętrze mieszka sędzia. Tam gdzie ludzie ich znają zachowują się w sposób odpowiedzialny i szacowny. Nawet gdy wyraźnie tężeje im szczęka i zaciskają usta. niezależnie od tego. z której można oskarżać innych o czy-nienie zła. w jakie Jedynka redukuje napięcie. którzy tworzą związek typu „zatrzaśnięte drzwi" między psychicznym sędzią a zalewem uczuć zamkniętych w piwni-cy nieświadomości.

Strumień samooskarżających myśli. „Ja jestem lepszy/lepsza. Najważniejsze dla Jedynki sprawy to: • Wewnętrzne standardy tego. Przemieszczanie złośd powstającej z niezaspakajania potrzeb na cele zewnętrzne powszechnie uważane za słuszne. gdzie można zachować anoni-mowość i uniknąć odpowiedzialności. jeśli może przyznać się do winy bez upokorzenia i kary. formułując dobrze zdanie. Należę do tych 10% ludzi postępujących właściwie. • Kompulsywna potrzeba postępowania w sposób przyjęty jako słuszny. a wdzięczność z tego powodu roz-brzmiewa w nich jak chóry anielskie. których odruchowo oczekuje. Poczucie doskonałości umieją osiągać w prosty sposób: doprowadzając do porządku mieszkanie." • Trudność w rozpoznawianiu rzeczywistych potrzeb. Jeżeli do błędu można się przyznać. nie pasujących do standardów słuszności. Inny sposób radzenia sobie z życiem w podzielonym domu pole-ga na przebaczaniu. • Porównywanie'siebie w myślach z innymi: „Czy jestem od nich lepszy czy gorszy?" Wrażliwość na cudzą krytykę: „Czy oni mnie oceniają?" • Odraczanie decyzji z obawy przed popełnieniem pomyłki. wewnętrzny krytyk łagodnieje. • Robienie rzeczy właściwych. Perfekcjonista potrafi sobie wybaczyć. • Skłonność do naprawiania świata. właściwie kierując rozmową. Ze wszystkich punktów Enneagramu Jedynki są najbardziej wytrwałe i konstruktywne. • Rozdwojenie „ja" na „ja zatroskane" w domu i „ja rozbawione" ujawniające się z dala od domu. jeśli chodzi o naprawianie błędów. Jedynka potrafi wtedy patrzeć na swoje drobne grzeszki łagodniej.niezwykłego krytycyzmu oraz do 88 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista .wyjazdów na wakacje do miejsc. co prawidłowe (standardy te potrafią być purytańsko wymagające). co prowadzić może do: .w kombinacjach typu bibliotekarka/prosty-tutka czy misjonarz/złodziej. • Wybiórcza uwaga związana z potrzebą naprawiania błędów. Może też ujawnić się w sposób bardziej dziwaczny . • Przekonanie o własnej wyższości etycznej i moralnej. gdy już pozwolą sobie na przyznanie się do nich. Potrafią też przeżywać radość z dobrze wykonanej pracy.

że muszę się wszystkimi opiekować. Zawsze miało się uczude. którą czerpie się zazwyczaj z nagród może ustąpić miejsca przyjemności czerpanej z samokontroli. ale nawet gdy na nie zasłużyłem często sobie na nie nie pozwalałem. Wiele Jedynek musiało przedwcześnie przejąć rolę dorosłego. przez co znienawidził swoje życie. który w życiu zaszedł bardzo wysoko. Stałam w oknie. Matka często chorowała. ile miałam w sobie złości.stale obecnego poczucia tego. ale przeżywał przy tym chroniczny lęk. że wyżywał się na nas za to. że jeżeli będę pilnie pracował przez cały tydzień. Na takim tle szczególnie widoczne są niedoskonałośd sytuacji realnej. Są wtedy zmuszone do pozbycia się ura-zy w taki sposób. Czułam. że jako dzieci były surowo krytyko-wane i karane. pójdę w so-botę rano grać w koszykówkę. „Pomyśl. tak opisuje sposób kontrolowania własnych przyjemności. By stać się człowiekiem doskonałym potrzeba bardzo wielu wyrzeczeń i ścisłej samokontroli. gdy czyniłem sobie te obietnice. jak doskonała mogłaby być dana sytuacja. Z czasem przyjemność.to nie wolno. Jeśli zrobię i to. jak idealnie mogłoby być.. Zmuszałem się do zasługiwania na przyjemności. Przychodziła więc sobota. zmuszone do kontroli własnego zachowania przez internalizację krytycznego głosu rodziców." Tło rodzinne Jedynka relacjonują często. W ręce trzymałam zasłonę. Taka sytuacja rodzinna produkuje grzeczne dzieci. W domu obowiązywały surowe zasady. Byłam tak wściekła. Gdy Jedynki w taki sposób odmawiają sobie przyjemności napię-cie osiąga poziom krytyczny. że nie spełniły się jego marzenia i że czuł się zniewolony tym. patrząc jak inne dzieci się bawią. by stabilizować niedojrzałych dorosłych w rodzinie. nie wyróżniano natomiast za poświęcenie. by mogły nadal . których unikałem. co z czasem doprowadziło je do obsesji czynienia dobrze. każdy musiał chodzić na palcach. że każdy ma za dużo na głowie Pewnego lata kazano mi zmyć ściany w całym domu. Obiecywa-łem sobie. co go spotkało. ale zamiast tego miał rodzinę. Pracę wykonałem i o to chodziło.Enneagram zrobione. wszystko było 89 Helen Palmer . z jakim czy-nili dobrze. Przez cały okres szkolny wzbudzałem w sobie chęć do nauki. Pewien księgowy. by nie wpaść w kłopoty. więc Perfekq'onistów karcono za przewinienia. by nie drażnić rodziców. wolno mi będzie wyjść. jak nie . Często przejmowały rolę rodziców. Wysokim wymaganiom nie towarzyszyły żadne nagrody. Cnota sama dla siebie miała być nagrodą. więc ja musiałam opiekować się młodszym rodzeństwem. Nie zdawałam sobie nawet sprawy z tego. ale zamiast iść na koszykówkę myślałem sobie: „W porządku. że zerwałam tę ciężką kotarę. Zamie-nię więc koszykówkę na dwa dodatkowe obowiązki. Mój ojciec chciał być pisarzem.

„są w nienajlepszym humorze" lub „próbują dzisiaj załatwić dużo spraw". nie potrafią więc uzmysłowić sobie. Według mnie jeżeli wszyscy tkwimy w korku ulicznym. uwolni się bardzo dużo nagromadzonej wściekłości. chy-ba że będą absolutnie przekonane o swojej racji. że jedynie „czują przy-pływ energii". Brat był niedo-rozwinięty. Zaczynałem sobie wyobrażać.ukrywać złość przed sobą samym. wyrywam się naprzód i na oczach wszystkich przepycham się przed tamtym samochodem. chcąc wymusić przepuszczenie poza kolejnością. czego się wstydziłem. a ktoś skorzysta z okazji. Ruch uliczny nieprawdopodobnie mnie denerwuje. Złość znajdowała ujście w aktach wandalizmu. Po prostu zaczynała tak we mnie narastać. Zdarzały się jednak chwile. Są przy tym wielce wrażli-we na to. Dlatego właśnie Jedynki pociąga rygo-ryzm moralny. Byłem w domu grzecznym chłopcem i nie mogłem znaleźć żadnego sensownego powodu gniewu na rodziców czy na szkołę. Bardzo atrakcyjnym sposobem wyrażania złości jest poświęcanie się słusznej sprawie. Można wtedy wyrażać gniew bez poczucia winy. Mogą mieć głowę pełną kąśliwych i uszczypliwych uwag. będą uważały. Pewna łagodna z pozoru kosmetyczka tak opisała swoją irytaq'ę sytu-acjami na drodze. W dzieciństwie karane były za ujawnianie pragnień. A ja byłem duży i zdrowy. jeśli inni przechodzą obojętnie obok jego poświęcenia i wysiłku. W końcu łaziłem późną nocą z młotem kowalskim w ręku. mogłabym jakoś wytrzymać. w jaki wyrzucał z siebie nagro-madzoną agresję. nigdy jednak nie uświa-damiałem sobie. Jedynki odczuwają jako głęboką niesprawiedliwość fakt. szukając jakiegoś opuszczonego domu. że też opuszczam swoją kolejkę. którzy naginają zasady do swoich potrzeb. że musia-łam z tym coś zrobić. gdy tak mnie wyprowadzano z równowagi. co manifestuje się na-pięciami w ciele i ciągłym korygowaniem innych. Reaguję wtedy tak.stwarzano we mnie poczucie winy. czego naprawdę chcą. który zmusza się do bycia dobrym. że 90 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista tak niewiele nagród przypada w życiu za uczciwość i wysiłek. Namiętne przeżywanie gniewu w słusznej sprawie Jedynki często nie uświadamiają sobie własnej złości. ale starałem się go chronić. jak wybijam szyby. który pozwala w sposób bezpieczny wyrażać słuszny gniew w imię godnego celu. Naprawdę okropnie musi czuć się człowiek. Gdyby każdy po prostu przestrzegał przepisów. . kiedy jakiś kierowca omija kolejkę na pasie wylotowym z auto-strady. że miałem ochotę coś zniszczyć. ale dopóki nie osiągną punktu krytycznego. Nie wytrzymuję. o ile tylko cel jest tego godny. co robić należy. Nic im jednak nie powiedzą. Potrafią się bardzo złościć na ludzi. O matce także mówiono. Pewien architekt tak opisywał sposób. że jest słabowita i rzeczywiście przeżyła potem załama-nie. Taki nieuświado-miony gniew będzie tłumiony Gdy więc pojawi się wreszcie odpo-wiedni powód. że ją przeżywam. ale ilekroć pozwalałem sobie na jakąś przyjemność . Czułem się potem świetnie. wszyscy na tym cierpimy.

Gdy jako dziecko mieszkałam w Nowym Yorku. wewnętrzny sędzia zaczyna karać. W czasie podróży zacząłam odgrywać różne postade. Jedynkom udaje się czasem zrównoważyć napięcie wynikające z konfliktu między własnymi potrzebami a sędzią wewnętrznym. Uwaga skupiona jest obsesyjnie na błędach. Jako globtroter świetnie się bawiłam spotykając z ludźmi.Wyzwolenie typu „zatrzaśnięte drzwi" Gniew i cierpienie Perfekcjonistów wypływa z niezaspokojenia ich osobistych potrzeb. a żaden piękny zachód słońca nie dorasta do oczekiwań. aż czułam. a obca waluta wyglądała jak pieniążki z dziecinnej loteryjki. że Jedynki mieszkają w podzielonym domu. Wynikające stąd niezaspo-kojenie prowadzi do chronicznego rozdrażnienia. w życiu pry-watnym natomiast ujawnia swoje ukryte fantazje. jak się naprawdę nazywam. Wysiadałam w jakimś mieście i przez kilka dni byłam kimś innym. każdy 91 Helen Palmer . mó-wiąc trzema językami i opowiadając o wszystkich miejscach. Uwagę ich skupia sędzia psychiczny. Najsilnej utożsamiałam się z postaciami globtrotera i prostytutki. nosiłam bardzo wysokie obcasy i najbardziej seksowne stroje. które zwiedziłam. przy barze. Jeżeli istnieje groźba przedarcia się prawdzi-wych potrzeb do świadomości.Enneagram pokój ma kłęby kurzu w kątach. to że siedziałam tam. Jedynka przestrzega tam przepisów i etykiety. Lubiłam uchodzić za kogoś innego. stale tlącego się pod uprzejmą powierzchownością. pozwalając by owładnęła mną prostytutka. lubiłam chodzić do sąsiednich dzielnic i sprawdzać. Mini-malny chociażby błąd nabiera niezwykłej wagi. Autentyczne pragnienia zostały wyparte i zastąpione całym szeregiem powinności. które należy naprawić. Perfekcjonizm . przez prowadzenie podwójnego życia. „Musisz to zrobić. budynki wydawały mi się kolejnymi małymi pałacami. gdyż tych właśnie pragnień Jedynki za nic w świecie nie mogą zaakceptować u siebie." Każda piękna twarz ma jakieś znamię. blokujący dostęp nieakceptowanych uczuć do świadomości. Najbardziej mnie podniecała moja anonimowość. powinieneś to zrobić. Pierwsza moja podróż do Europy była prawdziwym wyzwoleniem. że gotowa jestem pójść na całość. którzy ujawniają ciemniejsze strony natury ludzkiej. tak jak dawniej w Nowym Yorku. Jedynki szczególnie drażnią ci. Jako prostytutka wystawałam na ulicach szukając zarobku. starając się w ten sposób zablokować wzburzoną falę reakq'i. rodzice byli daleko. czy uda mi się wcielić się we Włoszkę. o których w domu nawet myśleć sobie nie pozwalałam.w Greenwich Village . bo nie martwiłam się wtedy. a nikt nie wiedział. Wsiadałam do byle jakiego pociągu i pozwalałam jednemu ze swoich wcieleń zawładnąć mną.w artystkę. Pamiętajmy. co o mnie myślą inni i mogłam mówić rzeczy. Żydówkę czy . jakie udało mi się znaleźć. Nikt mnie nie znał. Życie publiczne będzie po-prawne.

by wykluczyć błędy i nieakceptowanie treści. czy nie kryją się w nich jakieś niestosowne motywy. (przyp. stosowne do miejsca i czasu. Jedynki powiadają niekiedy. działająca w USA w latach 1866-1910. Równie ciężko jest Jedynkom prawić in-nym komplementy. Wy-dawało mi się. że bardzo je boli cudza krytyka. Dzień miałem zaplanowany od początku do końca. tłum. Nie byłem w stanie wyjść. że kontrolują nawet swoje włas-ne myśli. Jeśli dobrze pomalowałem ścianę. Gdy kontaktowałem się z nią.) W USA nauczyciele klas początkowych używają zamiast ocen systemu nagród w postaci złotych gwiazdek. Skupienie się na poprawności postępowania rozwinęło się w nich wtedy. ponieważ dos-tatecznie ciąży im własna. że znalazłem sposób na uduchowienie naszej miłości poprzez kontrolę treści moich myśli. prawdo-podobnie wymagałby od siebie jeszcze więcej. ta myśl była zła". 92 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista w zwracaniu uwagi na szczegóły. Wszystko wydawało się konieczne. które się za nimi kryły. gdy jako dzieci czuły się zmuszane do podporządkowywania standardom zachowania narzuconym przez dorosłych. Kiedy po raz trzeci malowałem jakąś śdanę. Z perspektywy Jedynki na pochwałę można zasłużyć dokonaniem skrupulatnego rachunku sumienia i precyzją każdego kroku prowadzącego do celu. bezustannie kontrolowa-łem swoje myśli. że wewnętrzny sędzia tak mocno się zakorzenił w ich sposobie myślenia. myślałem o tym. które w tym czasie musiał odsunąć na bok. że znowu nie zdążę do domu i rodziny na czas. Zarabiałem na studia jako malarz pokojowy. Nie mogłem zrobić kroku póki nie zbadałem swoich myśli i motywów.) .„Ta myśl była dobra. Jej twórcą była Mary Baker-Eddy. Przez kilka lat byłem związany z kobietą. Byłem jak nauczyciel wydzielający w nagrodę złote gwiazdki"* . Wymagałem od siebie zrobienia wszystkiego i to dobrze. Zmuszony byłem zachować czys-tość myśli i stale badałem. ponieważ same czują się wtedy gorsze. by zachować czystość intencji. Przyznawane są one dzieciom za określone osiągnięcia szkolne i za dobre sprawowanie. Jak Jedynki mogą być zadowolone z siebie skoro same przykładają do najlepiej nawet wykonanego zadania nieosiągalne standardy per-fekcji? Młody malarz pokojowy zestawiał dobrze wykonaną pracę ze wszystkimi czynnościami.Jedynki twierdzą.religijna doktryna leczenia chorób somatycznych za pomocą wiary. jeżeli nie wykonałem pracy na dany dzień bez zarzutu. która chciała zostać wyznawcą Christian Science. i że się nie uczę. Gdyby nawet udało mu się wszystko zrobić doskonale. myślałem jednocześnie z nienawiścią o plamie na suficie w sąsiednim pokoju i o tym. (przyp. w badaniu problemu w najdrob-niejszych detalach i w tendencji krytykowania tego. że za mało czasu poświęcam rodzinie i studiom. Wszystkie moje zachowania wobec tej kobiety musiały być szlachetne. W dorosłym życiu ujawnia się to w dbałości o stosowny strój i sposób wypowiadania się. tłum. System ten w szczególny sposób mnie pociągał. co inni zaakcep-towaliby jako porządną robotę. Christian Science .

ludzie o odmiennych opiniach osiągną oczywiście oświecenie i zapanuje powszechna zgoda. Zrozumiałem w końcu. że każdy stara się czynić tak dobrze jak potrafi. mart-wią się. że ludzie zaraz wpadają w obsesyjną pożądliwość czy też stają się zdeprawowani nadmiernym folgowa-niem swoim potrzebom.93 Helen Palmer . zobaczyłem. że potrafię uwzględnić ich punkt widzenia i że to co mówię jest krytyczne. ponieważ ludzie zdawali sobie sprawę. opierając się na swoim widzeniu sytuacji. że nie ma czegoś takiego jak dobro absolutne czy absolutne zło. której sam sobie nie szczędziłem. Wydawało mi się. że ktoś na kim mi zależy odsunie się ode mnie. Chciałem ludzi chronić przed kry-tyką. bo nie dostaną wte-dy tego. ze nie ma sensu ciągłe podkreślanie cudzych błędów. Jedyna słuszna droga Dopuszczanie do świadomości rzeczywistych pragnień może sta-nowić duże zagrożenie dla osób. U podstaw per-fekcjonizmu leży założenie. Dla Perfekcjonisty myśl. Starając się kontaktować z kobietą w sposób najbardziej prawidłowy. czego naprawdę szuka w tym związku.Enneagram Z nadmiernej koncentracji na czynieniu dobrze wynika obsesyjne unikanie zła. kiedy stwierdzają. że inni nie podzielają takiego podejścia do życia. nie pozos-tawiał sobie wystarczającej psychicznej przestrzeni dla ujawnienia się prawdziwych uczuć. czego pragną. Przez lata całe powstrzymywałem się przed krytyką z obawy. Jeśli zaś wybiorą to. Gdy uda się je odnaleźć. czy "postąpiły prawidłowo. mog-łem krytykować ile mi się żywnie podobało. że każda sytuacja ma tylko jedno słuszne rozwiązanie. Gdy zrozumiałem. że ludziom udaje się żyć w miarę moralnie bez ciągłej kontroli ze strony wewnętrznego sędziego i że otwieranie drzwi emocjom i pragnieniom seksualnym nie oznacza. 94 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista Odraczanie i zamartwianie się Konflikt pomiędzy nieświadomymi pragnieniami a potrzebą bez-błędnego postępowania staje się szczególnie widoczny w sytuacjach decyzyjnych. Najważ-niejszym odkryciem dla Jedynki jest zdanie sobie sprawy z tego. Gdy nauczyłem się oceniać sytuację z cudzego punktu widzenia. że dobro jest względne. . Jedyn-ki doznają szoku. W ten sposób pozbyłem się w znacznej mierze skłon-ności do oceniania ludzi. że może być wiele słusznych rozwiązań sprawia wrażenie zaproszenia do anarchii. Decyzje stanowią rodzaj paragrafu 22. których poczucie bezpieczeństwa w dzieciństwie zależało od sztywnej samokontroli. Nawykowe zastępowanie przez młodego narzeczonego swoich myśli myślami „lepszymi" skutecznie blokowało jakąkolwiek szansę odkrycia. Wybranie „tego co należy" może doprowadzić Jedynki do złości. na co mają ochotę. ale i konstruktywne. wspólne dla wszystkich.

Jeśli już raz dostrzegły w kimś zalety. 95 Helen Palmer . by go kochano mimo jego niedoskonałości. Perfekcjoniści twierdzą. akceptując zarówno ich zalety. Jedynki poszukują związku idealnego. że obronny mur oceniających myśli znika na długo. że inni potajemnie je oce-niają. że uda im się ukryć wady. którą partner wnosi do związku. „Co będzie. często boli równie mocno jak treść tej krytyki. z jaką wymierzają krytykę. Według Jedy-nek motłoch przywłaszcza sobie to. bo sądzą. że partner może ich pokochać takimi. Nie uświadamiają sobie. Nie wiedzą. iż w tej samej osobie muszą być zarówno zalety.działając w samoobronie . Niewinne rozmowy wydają im się pełne nega-tywnych podtekstów. że nie zasługują na miłość. że partner z czasem i tak odejdzie. że są krytykowane. W związku z tym Jedynki czują. Boją się kompromitacji w oczach innych ludzi. W . że na przyjemność i szczęście trzeba sobie zasłużyć i zapracować. W przeszłości miłość została nierozerwalnie związana z dobrym zachowaniem. podsycanych przekonaniem. jaki-mi są. powróci skłonność do krytykowania wad partnera. boją się utraty cnoty praco-witości i obniżania standardów do poziomu motłochu. W miarę pogłębiania się intymności Jedynki przesadzają w ocenie swoich drobnych ułomności. Trudno im zaakceptować fakt." Jedynki nie zdają sobie zwykle spra-wy z intensywności swojej złości. To wewnętrzne napięcie wzmaga przekonanie. gdy musi przyjąć odpowiedzialność za czyn. partner odejdzie. bar-dzo pomaga im sprawdzanie rzeczywistych opinii innych ludzi.zaczynają atakować partnera. Stawiają go więc na cokole. gdy przyjemne cele stają się przystępne. jakie chciały realizować w swo-im związku lub zaczną odczuwać zagrożenie czy zazdrość. jeżeli się rozzłoszczę? Co się stanie. jeżeli nie spodobają jej się moje gusty artystyczne?" Perfekcjo-niści przyjmują robocze założenie. Jedynka przeżywa szczególnie silny dylemat wtedy. liczą. że siła.Enneagram Gdy napięcie osiąga stan krytyczny Jedynki zaczynają się tak bar-dzo obawiać odrzucenia. że jakiś aspekt ich przyzwyczajeń lub nawyków musi być odrażający dla partnera. a jeżeli zło wyjdzie na Jaw. co mniej korzystne. „więc skończmy z tym od razu za-nim się zaangażujemy głębiej. jeżeli wykryją u siebie jakąś niedoskona-łość. Dochodzi do kłótni. jak i wady. że . gdy są zakochani. Podchodzą więc do intymnych związków z napięciem wywodzącym się z ciągłego suro-wego kontrolowania siebie w nadziei. w jaki sposób niewer-balnie przekazują innym swe oceny. który może się spotkać z dezaprobatą innych ludzi. W miarę narastania lęku Jedynki słyszą krytykę nawet tam. Cierpią. że uda im się poprawić to. wybaczają mu słabości charakteru i nie potrafią zauważyć mieszaniny cech dobrych i złych. Jeżeli Jedynki stracą z oczu cele. Chcą się poświęcić doskonałości. jak i wady. Związki intymne Najskrytszą potrzebą Perfekcjonisty jest to. Trudno im uwierzyć.Lęk Jedynek rośnie. na co nie zasługuje i na co sobie nie zapracował. gdzie nikt jej nie wygłaszał. Gdy Jedynki są tak mocno przekonane.

Nie bę-dzie umiała odzyskać dobrego obrazu partnera. na które się zapracowało. co w nim wybitne. zaczyna aktywnie wyrażać gniew. jeżeli dostrzegają rozterki. starając się ze złością przywołać go do porządku i zmusić do poprawy. zaczynam sprawdzać. ze jest niezwykle dowcipny. szcze-gólnie wtedy. ogromnie oczytany. Na-wyk oceniania innych (właściwy Jedynkom) znika. Jedynki bardzo dobrze reagują na umiejętność przyznania się do błędu. Perfekcjoniści nie umieją rozmawiać o swej zazdrości. że partner przynosi jej wstyd lub jaskrawo łamie jakąś regułę zachowania. Gdy intymny związek znajduje się w okresie niekorzystnym i Je-dynka ma wrażenie. Doce-nianie znaczenia radzenia sobie w życiu jest dla nich pomostem do stabilizacji. że są tak wściekłe. czego na-prawdę pragnie. ze jej wypowiedzi są cięte i oskarżycielskie. że mają ochotę rzucać talerzami. skoncentrowanego wokół szacunku dla zdrowia fizycznego i prawidłowego sposobu zarobko-wania. a także doceniać osiągnięcia. Moim największym zmartwieniem jest to. Będzie wywlekać dawne żale i roztrząsać je wciąż na nowo.poszukiwaniu ujścia dla nagromadzonych frustracji zaczną kontrolować jego zachowa-nie. gdy potrzeby te nie są zsynchronizowane z ich wyśrubowanymi standardami etyki. Para taka potrafi czerpać satysfak-cję z praktycznego i niezależnego życia. dobrze mi z tym. Jedynka nie mająca dostatecznego wglądu może być wyraźnie rozzłoszczona. Jeżeli uczucia te nie znajdą ujścia. Dopóki tego kogoś lubię. Związek na pewno ma charakter intymny. Nie będą jednak wiedziały. nawet ma-jące wgląd w siebie Jedynki zdadzą sobie sprawę z tego. precyzując źródło frustracji -może to wiele pomóc. ponieważ jest ona czymś złym. W związkach intymnych może to do-prowadzić do wypierania złości jako nieakceptowalnej emocji. ile ma plomb w zę-bach. Jedynki nie ulegają łatwo własnym potrzebom psychicznym. Kochają w sobie nawzajem swoją etykę za-wodową i pracowitość. że tak go spostrzegam. że muszę 96 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista się bronić lub gdy zaczynam się niepokoić. ponieważ zgadzają się co do tego. Ale gdy poczuję. Umieją odróżnić inteligencję od wartości pod-stawowych: uczciwości i wysiłku. Wydaje mi się wtedy. dopóki potrzebne jej będzie ujście dla aktualnej irytacji. co myślą o mnie inni. Perfekcjoniści bywają szczególnie lojalni. by wyrównać rachunek. co takiego ich złość wywołało. Gdy związek intymny znajduje się w okresie korzystnym. jeżeli mogą przy-znać się do błędu. jaki sposób żyoia jest idealny. jeże-li Jedynka potrafi przyjąć . zaczną się kumulować nieuświadomione frustracje. mogą powstrzymywać się od mówienia o sprawach wymagających zmiany. że ten ktoś tak bardzo mnie w moich oczach przewyższa. wysiłek i dobre zamiary partnera. Przykład pary złożonej z dwóch Jedynek: para Perfekcjonistów Jedynki często tworzą parę. Jeżeli któreś z partnerów zacznie mieć wątpliwości. szlachetny czy co tam jeszcze. Jeżeli partner potrafi rozpoznać te sygnały narastającej złości i interweniować. Gdy spotykam kogoś po raz pierwszy dostrzegam przede wszystkim to. ale nie zdawać sobie sprawy z tego.

Jedynka. zawsze tlić się będzie jakaś pretensja do partnera. np. Gdy Jedynka zaakceptuje swo-ją złość jest w stanie wyrazić inne. Jeśli mamy do czynienia z parą. relacjonuje często. Oznacza to bowiem utratę kontroli nad ujemną emocją. gdy ignorują własne pragnienia. jako że złość oceniana jest negatywnie i zwyk-le prowadzi do odwetu. która zaakceptowała swoją złość. pozostanie poczucie rozdrażnienia grzechami tego świata. zamiast mówić o tym. U Perfekcjonistów rozbudzenie seksu może być zapowiedzią równoległego rozbudzenia ekspresji twórczej. Jeśli Jedynki zwierzają się ze swych pragnień. Dopóki nie zostaną one zaspokojone. że potrafi zaobserwować rodzenie się gniewu i zaczyna tworzyć sobie obraz problemu.Enneagram złym nawyku drugiego i zacznie go oskarżać. Bezpośrednie wyrażanie złości świadczy o poczuciu bezpieczeńst-wa w danym związku. że jedno z partnerów dojdzie do wniosku. umysłowy krytyk usuwa się w cień i wszystkie moce nieświadomości stają się bardziej dostępne. Gdy znie-sie się zakaz w obrębie jednej sfery życia emocjonalnego. Szczególna wrażliwość na uchybienia czyni jednak Perfekcjonistów bardzo czujnymi wobec błę-dów czy niesprawiedliwości popełnionych przez tych. czego się od nich oczekuje 98 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista . że czują się kochane. co powinno być zrobione. Wybucha jak wulkan. tak jakby dawna uraza nigdy nie wygasała w pełni. Gdy potrzeby te zostaną zaspokojone. którzy mają władzę. twór-czość lub pożądnie. partne-rzy mogą odsunąć się od siebie i trwać w pełnej napięcia. Złość wyrażona przez Jedynkę może przyjąć przerażające rozmiary. dopóki Jedynka nie przekona się. Uzasadniona pretensja stanowi konieczny wentyl dla innych sfrustrowanych potrzeb. jest niewspółmierna do realnej sytuaq'i. jest to z pewnością dowodem zaufania z ich strony. że wina leży w jakimś 97 Helen Palmer . Gdyby taki autorytet się znalazł. Może się też zda-rzyć. iż czas zdiagnozować i zaspokoić rze-czywiste potrzeby. że złość często ro-dzi się. Świadome siebie Jedynki wiedzą. nieakceptowane impulsy. chętnie złożyliby podej-mowanie wszelkich decyzji w jego ręce. których druga strona nie akceptuje. że czują się przegrane. problem często przybiera realne rozmiary zamiast obsesyjnie koncentrować uwagę.strażników racji osta-tecznych. jeżeli ulegną atakowi złości. bo chcą wiedzieć dokładnie. jeżeli partner wysłucha ataku złości i nie wycofa się. że nie zostanie porzucona z powodu pragnień. Jedynki potrzebują autorytetów. Wszak w dzieciństwie karane były za uleganie osobistym potrzebom.pomoc partnera w rozpoznawaniu ukry-tych potrzeb. które wytyczyłyby linię działania. Powiadają także. Jeżeli dopuści się do nawarstwiania nierozpoznanej złości. mogą więc wykorzystać rodzącą się złość jako sygnał. by nie poddawać sprawy pod dyskusję. Tli się jeszcze po zakończeniu kłótni. Jedynki twierdzą. Związki z autorytetami Perfekcjoniści poszukują autorytetów . milczącej umowie.

szczegól-nie dotyczących szczegółów i procedury. bo przestają się wtedy przejmować możliwością popełnienia błędu lub tym. Wadą Jedynek jest to. z obawy przed odwetem lub koniecznością przyzna-nia się do błędu. Gdy już raz stwierdzą. Jedynki przyjmą na siebie odpowiedzialność. ponieważ wygłaszają mnóstwo uwag krytycznych. Piątki potrafią podejmować bardzo ryzykowne decy-zje. Uwagi te służą nadaniu wyrazistości sytuacji i jasnemu określaniu obszarów odpowiedzial-ności. że mają rację. Nie czują się dobrze w interakcjach wyma99 Helen Palmer . Ważne jest. Są niezwyciężone. Aby dobrze funkcjonować muszą mieć szacunek dla poziomu pracy innych. Cenią sobie związki z ludźmi potrafiącymi sprawnie działać. jeżeli zakres odpowiedzialności jest wyraźnie określony. jeżeli mają silne przekonanie. dostrzegalna dla innych. Piątka chętnie ustali reguły gry. żywią jednak nadzieję. więc jeżeli zajdzie zmiana w procedurze. Jedynki łatwo zdobywają zaufanie działając w różnych organi-zacjach. ale nie dla niej samej. podejmując decyzje.Enneagram gających tolerowania różnych opinii. że szefowie zauważą ich rzetelną pracę i zapropo-nują zasłużoną nagrodę. ponieważ nie angażują się emocjonalnie. Jedynki funkcjonują zgodnie z regulaminem. W Jedynce może się gromadzić nierozpoznana frustracja. lecz trudno im będzie zaproponować jakieś rozwiązanie w obawie przed pomyłką. będą pracować bez wytchnienia. Jedynka skłonna będzie skupić się na jakimś uzasadnionym lecz nieistotnym błędzie. że i inni przykładają się bez reszty do zadania lub jeżeli zainspiruje je słuszna sprawa. Atutem Jedynek jest ich duża sprawność organizacyjna i umiejęt-ność znajdowania satysfakcji w rozwijaniu swoich kompetencji. będzie starała się sterować zza zamkniętych drzwi. Jeżeli nie. bez których decyzji nie da się zreali-zować. będą się powstrzymywać od działania. Po-trafią stawić czoła przeciwnościom. Jeżeli natomiast stwierdzą. Przykład związku z autorytetem: Jedynka i Piątka (Perfekcjonista i Obserwator) Jeżeli Piątka znajdzie się w roli szefa. dopóki zadania nie wy-konają. Jedynka powstrzymuje się od prawienia komple-mentów i od pełnego zaangażowania. ale ich realizację zosta-wiając innym. co inni mogą pomyśleć. Jeżeli przywódca postrzegany jest jako zdolny i sprawied-liwy. Trudność sprawiają im jednak zebrania i konfrontacje. by w ten sposób sobie ulżyć. gdy wewnętrzny krytyk się wycofa. dopóki sytuacja nie będzie w pełni uporządkowana. jeżeli Jedynka gotowa jest wcielić je w życie. . Z natury nie mają zaufania do autorytetów. że dana droga jest słuszna. mogą się poczuć wystawione na krytykę. Jeżeli grozi im kompromitaqa lub muszą pierwsze podjąć ryzykowną decyzję. by nie zmieniać reguł arbitralnie.i czują się bezpieczniej. Jeżeli ktoś. Będą krytykować poszczególne punkty programu. kto kieruje całym przedsięwzięciem nie dostrzeże jej dobrej roboty. Mogą być jednak odbierane jako niepotrzebne koncentrowanie się na szczegółach. że boją się przeciwstawiać autorytetom w sposób jawny. Wolą przewidywalną strukturę i system reguł. będą ostrożne i będą raczej oskarżać innych niż same przyznają się do błę-du. gotowe są pracować niezwykle ofiarnie.

i natychmiast zdaję sobie sprawę. Jedynce może pomóc ktoś z zewnątrz." Mój umysł wzięty jest pod obstrzał oskarżenia i obrony. a w miarę zbliżania się terminu realizacji będzie narastać napięcie. szczęśliwie. Opinia idzie pod sąd. Nie starasz się. złość zniknie.„Ależ staram się. broniona i wreszcie ogłoszony zostaje wyrok. Po czym następuje debata: „Siedź prosto. Piątka zorientuje się. by uzyskać kontrolę nad sytuacją. dopóki jedna lub druga strona nie wygra. Jedynki porównują własne osiągnięcia w różnych momentach. jest atako-wana. otworzy się. Żaden z nich nie znosi dominacji w niesprawiedliwych układach hierarchicznych i zrobi wszystko. W przestrzeni głębokiej ciszy wdąż słyszę: „Za płytko" lub „Ostatnim razem było lepiej". „Czy ta medytacja była skuteczna? Czy robię postępy. że nigdy nie jest tak. Piątka zaś zamknie się w sobie.Oba te typy mają skłonność do samokrytyki i cechę tę można spo-żytkować dla dobra organizacji." . Każde z nich będzie próbowało kontrolować sytuację. że zrobiła coś złego. czas wypełnią nadmiernie skom-plikowane procedury. Uwaga Jedynki będzie się sku-piała na zadaniach drugorzędnych. Piątki reagują szczególnym onieśmieleniem. . czy też cofam się w rozwoju?" Rodzi się bolesna potrzeba ciągłego zestawiania osią-gnięć. co w danej chwili jest najważniejsze. gdy znajdzie się w roli doradcy i nie będzie pod ciągłym naciskiem. Jeżeli Jedynka będzie w stanie przyznać się do niepokoju bez poczucia. Jest to sposób koncentrowania uwagi. Może dojść do kryzysu. Może w związku z tym rodzić się uczucie. by uwolnić organizcję od niesprawiedliwej kontroli. Piątka. nadmiernie skomplikowana procedura zostanie uproszczona i stanie się jasne. kto byłby w stanie rozpoznać i uzasadnić nieuświadomione gromadzenie się lęku. Jeżeli szefem jest Jedynka. by upewnić się. obrazujący jak doskonała mogłaby być dana sytucja. gdy ktoś próbuje załatwiać sprawy za pomocą gniewu. stawiając ograniczenia Piątka minimalizując kontakt i uchylając się od zadań. Sytuacja byłaby łatwiejsza. gdy ryzyko jest duże. stanie się małomówna i maksymalnie niedostępna. będzie czuła przeciążenie detalami i stawi opór wszel-kim próbom nadzoru lub kontroli ze strony Jedynki. jak hałaśliwy jest sędzia w mojej głowie. że są to niepotrzebne utrudnienia. udaje mi się oderwać od swoich myśli. szcze-gólnie wtedy. ważne decyzje będą odraczane. Będzie chciała narzucać wytyczne i będzie żądać sprawozdań okresowych. Zawsze spokój medytacji przerywa ten umysłowy komentarz aż. by wypełniać zadania. na której rozgrywa się u Jedynki podejmowanie decyzji przypomina salę sądową. w którym myśli i zacho-wania podlegają natychmiastowej ocenie w oparciu o idealny stan-dard. że stale maszeruje się ku samodoskonaleniu. gdyby Jedynka zrezygnowała z kontroli i poprosiła o pomoc. 100 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista Na co Jedynki zwracają uwagę? Perfekcjonizm wzmacniany jest przez nawyk ciągłego porówny-wania. Jedynka zacieśniając kontrolę i przypisując winę. jeżeli przestraszona Jedynka zacznie wywierać presję. jak być powinno. tak jakbym ja sama nie miała tu nic do powiedzenia i mogła jedynie słuchać głosów w mojej głowie. Wewnętrzna scena. Siedzę i medytuję.

którzy są stale napięci i krytyczni. być może po raz pierwszy w życiu. Może chodzić o coś tak banalnego jak prawidłowo sporządzony bilans. On ma przystojną twarz. uświadamiają sobie. W jakiejś mierze wszyscy oceniamy swoje postę-py w oparciu o standardy doskonałości. „On wznosi się. Wtedy bowiem z niepokojem koncentrują się na porządkowaniu najbardziej widocznych niedociągnięć. Sądzą. by krytyczne myśli ustąpiły. Stale porównują się także z innymi. że gdy wyczuwają. którym jest wyobrażenie o idealnym stanie rzeczy. Jedynki twierdzą. że bywają spostrzegane jako nadmiernie krytyczne. drugie opada. gdy tracą kontakt swoim poczuciem tego. precyzyjne zdefiniowanie jakiegoś pojęcia czy chwila zachwytu nad przyrodą. Nie ma żadnego błędu. ale ja mam zgrabniejsze ciało. mają nieprzepartą chęć usuwania zauważonych błędów. Tak krytyczny umysł przysparza wielu cier-pień. bo ja mam status. powstaje szansa nauczenia się wyprowadzania jej w obszary neutralne. że punkt dla kogoś oznacza ujęcie punktu Perfekcjoniście. a ponieważ przekonane są. . Nazywam je swoimi krótkimi „epifaniami". Dzięki temu zdają sobie także sprawę z tła. Jest ono tak błogie.Enneagram Gdy Jedynki przystępują do autoobserwacji. jak być powinno. co jest prawidłowe. ale przegrywam w innym. Ja zwyciężam w tym punkcie. 101 Helen Palmer . a ciało „czuje się dobrze". sytuacje idealne. ze w zestawieniu z nim uwyraźniają się wszystkie niedostatki sytua-cji aktualnej. brzmiało by to tak: „Jakież to będzie doskonałe!" Uczucie „odpuszczania sobie" jest łatwo dostrze-galne u ludzi. jak doskonała mo-że być dana sytuacja. ale opada. Miewam w ciągu dnia chwile zachwytu. że każda sytuacja ma tylko jedno pra-widłowe rozwiązanie .W medytaq'i taki sposób koncentraq'i uwagi nazywany jest oce-niającym umysłem. jak zakorzeniony jest w nich nawyk porównywania. Styl intuicyjny Intuicja u Perfekcjonistów ma swoje korzenie w ich charakte-rystycznym sposobie koncentrowania uwagi. Wygląda to jak wieczna huśtawka na dziecięcym placu zabaw: jedno dziecko wznosi się do góry. wpływającym na spostrzeganie codziennych zdarzeń i stanowiącym największe źródło cierpień. w jakich momentach włącza się u nich gotowość do porównywania. Jedynki bardzo chętnie uczą się medytacji. Łatwo rozpoznają. Jedynki mogą rozpocząć modyfikację swego perfekcjonistycznego stylu koncentracji uwagi rejestrując. bo zarabia więcej. W obliczu idealnego rozwiązania pojawia się fizyczne uczucie „odpuszczenia sobie" i odprężenia. ale Jedynki robią to bez przerwy. Gdy-by uczucie to można było jakoś nazwać. W sposób nawykowy zauważają w każdej sytuacji błędy i niedociągnięcia. Gdy tylko uwaga kieruje się ku podliczaniu cudzych plusów i minusów i pojawia się poczucie. Jedynki w sposób automatyczny zauważają." Ciągłe po-równywanie się jest u Jedynek często czynnikiem automatycznym i nieuświadomionym. Są to te chwile. gdy wszystko jest „skoordynowane" i sędzia znika.gdy inny wygrywa one muszą przegrywać. a co nie w danej sytu-acji. bo wtedy znikają krytyczne myśli.

Wyzwala się we mnie wtedy dobre samopoczucie. ponieważ ciało czuje się dobrze z danym rozwiązaniem. Potrafię 102 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista także rejestrować ciałem proces podejmowania prawidłowej decyzji. Jedynki lubią sytuacje regulowane przez etykietę. protokól i formalne procedury towarzyskie. organizowanie struktur. ttum. Perfekcjonistów przyciągają prace wymagające przestrzegania procedury: działania w komitetach deontologicznych. Bliskie im są systemy wymagające dokładnego przestrzegania reguł. 1977). księgowość. National Rderttion for Decency (powst. co zrobić. Jej książki czytają ci. Zdarza się. po czym nagle wiem. Liga Przyzwoitości. a nie na podstawie ściśle określonych wska-zówek.Enneagram . praca sędziów sportowych. planowanie długo-falowe. partyjnymi lewicow-cami. Są wśród nich naukowcy. że całymi tygodniami nie mogę podjąć jakiejś decyzji. Niekorzystne dla Jedynek są interakcje wymaga-jące przyjęcia wielu różnych punktów widzenia lub wymagające znacznej tolerancji różnic w opinii. 1977) i National Forum Foundation (powst.wszystko jest na miejscu. kaznodzieje. *4c patrz przypisy Redakcji na końcu książki. w których decyzje podejmowane są w oparciu o płynne lub frag-mentaryczne informacje. w których istnieje ryzyko błędu decyzyjnego lub wysoki poziom osobistej odpowiedzialności za decy-zje kontrowersyjne.' Nieatrakcyjne otoczenia Nieatrakcyjne są takie zawody. którzy kultywują stosowLiga Przyzwoitości . Słynne Jedynki Wśród słynnych Jedynek mamy Emiły Post". -przyp. ekstremistami w imię moralnej większości. Są fundamentalistami. Atrakcyjne otoczenia Otoczenia atrakcyjne dla Perfekq'onisty to między innymi takie zajęcia. trwające nieraz godzinami. Trudność sprawiają interakcje. w których konieczna jest dobra organizaq'a i drobiazgowość: nauczanie. grama-tycy. mimo że umysł nadal jest niepewny.współcześnie w USA działają trzy organizacje piętnujące brek rnoninofci w życiu publicznym Są to Amencans for Decency (powsfc 1975). 103 Helen Palmer . autorytet w dziedzi-nie etykiety i bon tonu.

Raiph Waldo Emerson * Mary Poppins George Bernard Shaw * Karol Dickens * Jerry Falwell Marcin Luter Doskonałość jako wyższa jakość umysłu Jedynki cierpią. jak utrata ostat-niej obrony przed nieświadomym naporem pożądania i nienawiści. Każdy doskonały produkt musiał przejść przez wiele faz ryzykownych i źle obliczonych. którą po-trząśnięto i z której zaraz wystrzeli korek" lub „Jestem przepełniony krzykiem. co gorsza. To że po ciężkiej pracy przychodzi znów ciężka praca nie tylko wydaje się czymś niesprawiedliwym. co jest a tym. że prawidłowe myślenie i ciężka praca dopro-wadzą w końcu do zasłużonej nagrody. Myśl. wielu punktów widzenia to dla Perfekq'onistów zaproszenie do szaleństwa. Prawdziwa doskonałość polega na równowadze między elementami pozytywnymi i negatywnymi. Stale świadome są rozbieżności między tym. a zło zostanie zdemaskowane i ukarane. jeśli idą taplać się w błocie. a nie po to. że eksperymentowanie i błądzenie są konieczne na drodze ku doskonałości. aby doprowadzić rzeczywistość do stanu doskonałości. Zaakceptowanie błędów czy. albo biały. że perfek-cja jest pojęciem względnym. ponieważ stale porównują rzeczywistość z tym „jak mogłoby być idealnie". do-konuje wielkiego skoku w samorozwoju. Mówią. 104 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista Jedynki są zszokowane tym. że w życiu jest zawsze jedna słuszna droga. jak potrafi. albo nieodwracalnie skalany. ale także uwypukla fakt. które stale się ze sobą stapiają. Jedynki cierpią. że uraza jak fale ognia przepływa im przez ciało. którego nie mogę z siebie wypuścić". Gdy Jedynka potra-fi powiedzieć „Co dobre dla ciebie nie musi być dobre dla mnie". że inni pracują dla przyjemności.ne obyczaje i potrafią odłożyć na bok wewnętrzne rozterki w imi dobrych manier i prezentowania uśmiechniętej twarzy przy stole. że rozsadza je energia. która nie może znaleźć ujścia. Ich życie to bezustanne zmagania. Opisują to obrazowo: „Jestem jak butelka. Dla nich wspaniałe dzieciaki zdają się nagle zamieniać w potwory. Bardzo może więc pomóc im uświadomienie sobie. Dla Jedynek wielkim odkryciem jest uświadomienie sobie. Jednakże rezygnaq'a z postawy ży-ciowej „jedynej słusznej drogi" jest tak przerażająca. że cnota i dobre zachowanie nie zaw-sze są nagradzane i dostrzegane. mogło być poprzedzone licznymi tragicz-nymi błędami i że człowiek musi brać na siebie jedynie odpowiedzial-ność za wykonywanie jakiegoś zadania w danej chwili tak dobrze. by spełnić surowe wy-magania bezwzględnego wewnętrznego krytyka. Świat jest albo czarny. Im silniej wewnętrz-ny sędzia krytykuje . że rozwiązanie. albo doskonały. ponieważ pragną doskonałości na każdym kroku. Od dzieciństwa działali przyjmując nieuświadomione założenie. Cnota pogody ducha Jedynki twierdzą. by utkwić w gardle. Przyzwyczajone są bowiem do poglądu. które w końcu jest dobre. co być powinno. podważa pogląd Perfekcjonisty.

czy wykrzyczeć swoją złość. będą pracować dla samej satysfakcji z dobrze wy105 Helen Palmer . Jedynki bywają nabrzmiałe energią. Jedynki twierdzą. Jedynki bywają oddanymi nauczycielami. jeśli zrozu-mieją. Jedynki odmówią współpracy. jeżeli współpracowni-cy przyznają się do błędu lub znajdą na zdecydowanie gorszej pozy-cji. W zależności od tego.autentyczne uczucia. że „ja jestem lep-szy od ciebie". bez ich blokowania. Perfekcjoniści mogą skorzystać z medytacji i terapii. poprosić o pomoc. Chętnie wyjaśniają. że akceptacja tak zwanych negatywnych emocji sprawia. ponieważ bardzo im za-leży na naprawianiu świata. Upust napięcia daje przejściowe poczucie naenergetyzowania i doświadczania wszystkiego co przychodzi na myśl. Gdy Jedynki pozwalają sobie na złość. Może się to przejawiać w de-nerwującej aktywności.Enneagram konanej roboty. którzy przyznają się do pomyłki i sta-rają się sami sobie pomóc. Pogoda ducha to skutek uboczny pozwolenia sobie na uświada-mianie wszelkich impulsów bez tłumienia tych. Neurotyk musi czynić dobrze. przy jednoczesnym zaciśnięciu gardła i szczęki. niezdolne są przemówić. bez oceniania. że krytyczne myśli są niezbitym dowodem. Krytyczność Perfekcjonisty łatwo rozbroić. którzy walczą z przeciw-nościami. którzy wy-silają się bez skutku. . Zalety Jedynki oddają się słusznym sprawom. że sprawa jest słuszna. uwalniają się olbrzymie po-kłady energii dotychczas więzionej w organizmie. a także wobec tych. Perfekcjoniści wykazują wiele cierpliwości wobec tych. szukając ujścia. jeśli brak efektów nie jest przez nich samych zawiniony. mającej na celu pokazanie. badają i przekazują precyzyjne informacje oraz swoje przekonanie. że przestają być przesadnie ważne. Złość została wyrażona i nic się nie stało. tym więcej energii groma-dzi się w organizmie. co najlepsze. choć nie zdają sobie sprawy z przyczyny tego napięcia. zajmą eksponowane miejsce wśród przedstawicieli radykalnej lewicy lub radykalnej prawicy. „Zakorkowany gniew" to jedna z prób opisu tego dylematu. Każda chwila jest wtedy stanem równowagi. jeżeli będą posiadali właściwą wiedzę. który zestaw stan-dardów przyjęły jako jedyną doskonałą drogę. których się nie akcep-tuje. Są pełni dobrej woli wobec tych. jeżeli nie będzie się przestrzegać właściwych standardów. nie hamowane przez myślące „ja". ponieważ przez ciało swobodnie przepływają uczucia pozytywne i negatywne. Gdy raz przekonają się. Same cenią doskonałość i chcą także in-nych nauczyć doceniać to. Przez jakiś czas trwa więc stan pogody ducha wypływający z przyzwolenia sobie na powstawanie i przemi-janie uczuć. tak jak inni pracują dla poczucia bezpieczeństwa lub władzy. iż ludzie mogą radykalnie zmienić swe życie. Może to jednak prowadzić także do wytrwałego dąże-nia do samodoskonalenia. że autentyczny impuls wypierany jest ze świadomości. Innym tego przejawem jest przepływ przez organizm fali urazy.

on zdobywa punkt. nawet najdrobniejsze szczegóły proceduralne. że jestem wściekły. Surowa samokontrola. co słuszne i co stanowi o poczuciu własnej wartości. ale krytycznie odnoszę się do wewnętrznej hierarchii i pewnych poglądów na temat polityki światowej. Inni bracia radzą sobie jakoś z tymi sprzecznościami. Jedynki mogą je wykorzystać. gdybym akceptował wszystko. której wy-maga nieskazitelne zachowanie. Gdy pojawią się te nieprzyjemne uczu106 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista cia. prowadzi do zazdrości. Dziewiątka zapomina o swoich autentycznych pragnieniach. bo w środku mnie ponosi. Lęk (zatroskanie) o przetrwanie . aby rozpoznać. Zazdrość w relacjach dwuosobowych Zazdrość przejawia się w kontrolowaniu poczynań partnera i kry-tycznej ocenie wszystkiego. że autentyczne pragnienia pozostają w konflikcie z poczuciem słuszności. popadła w letarg samozapomnienia. ponieważ rozbudowuje w sobie obse-syjną troskę o podporządkowywanie się opiniom innych ludzi. a przez to łatwo zauważalne. co w relacji z partnerem zachodzi. Ja natomiast mam poczucie. Oto przykładowa relaqa: Jestem apostatą w zakonie religijnym. Nie mam kłopotów z przyjęciem poglądu mojego zakonu na wiarę. bez poddawania w wątpliwość swojej więzi z zakonem.przez to że zastępuje autentyczne pragnienia obsesyjną troską o czynienie tego. Po piędu latach nadal nie mogę się zdecydować na przyjęcie pełnych ślubowań. Jestem tak wściekły. Napięcie. powstające w wyniku konfliktu między wypartymi pragnieniami a potrzebą prawidłowego zachowania. Jedynka . czego mnie nie dostaje?" I tak cały czas . a jednocześnie nie mogę się powstrzymać. a jednocześnie krytykuję siebie za to. Są to problemy bolesne. podobnie jak Dziewiątka (punkt podstawowy Jedynki). Ja zyskuję punkt. • Dochodzi w moim organizmie do wybuchu i rodzi się chora potrzeba wyrównania rachunków z partnerką.Podtypy Jedynka. że byłbym w porządku tylko wówczas. „Co ona zrobi? Kogo wybierze?" Tu tracę już kontrolę. gdybym się na nim wyżywał. nieprzystosowania i zatroskania. prowadzi do rozdarcia między od-rzuconymi pragnieniami a potrzebą czynienia tego. „Co on ma takiego. ja punkt tracę. Nieprzystosowanie w kontaktach międzyludzkich Konflikt między osobistymi pragnieniami a potrzebą sztywnego trzymania się zasad w stosunkach z innymi prowadzi do nieprzysto-sowania. Byłoby nie w porządku. co słuszne. że mógłym zabić. ja jestem górą.

Jedynki martwią się swoją niedoskonałością, tym że nie mają prawa do życia, a szczególnie tym, że mogłyby popełnić pomyłkę zagrażającą przetrwaniu. Jest to uporczywy głos, który stale załamuje ręce nad błędami, jakie mogę popełnić lub nad tym, co ludzie mogliby sobie o mnie pomyśleć. Głos ten może równie silnie grzmieć, gdy chodzi o drobiazgi, jak i wtedy, gdy chodzi o sprawy naprawdę godne zmartwienia. Bardzo przejmuję się pieniędzmi i tym, czy będę miał za co żyć. Przez ponad dwadzieścia lat pracowałem jako przedsiębiorca budowlany. Czasem miałem spore za107 Helen Palmer - Enneagram bezpieczenie finansowe, a czasem działalność moja graniczyła ze speku-laqą. Ale to uporczywe martwienie się finansami jest silne nawet wtedy, gdy mam wystarczająco dużo kapitału, by dokończyć zamówienie. Co może pomóc Jedynkom w rozwoju? Jedynkom ciężko jest nieraz zgłosić się na terapię, ponieważ mu-szą się wtedy przyznać do tego, że coś jest nie w porządku. Unikają też medytacji w obawie przed utratą kontroli w zmienionym stanie świadomości. Typowe powody, dla których szukają pomocy, to ataki lęku, okresowe nadużywanie środków odurzających (by uciec od wewnętrznego sędziego) lub zaburzenia fizyczne mające swe źródło w napięciach psychicznych. Problem, z którym zgłasza się pacjent, na ogół maskuje rzeczywiste uczucia. Jedynki mogą sobie pomóc w następujący sposób: • Nie popadając w przymus działania; unikając zobowiązań „na styk", nie pozostawiających czasu na myślenie o sprawach naprawdę ważnych. • Modyfikując surowe standardy wewnętrzne. Kwestionując reguły. • Nie przekształcając wglądu w atak na samego siebie. „Jak mogłem nie zauważyć własnych błędów?" • Sprawdzając stan rzeczywisty. Gdy zrodzi się podejrzenie, że inni oceniają, należy je zweryfikować pytając o to. Gdy pojawi się lęk, należy poznać fakty, by niepotrzebne obawy wyeliminować. • Dostrzegając sytuaqe, w których przyjmowanie jedynie słusznego rozwiązania ogranicza szansę kompromisu lub innych rozwiązań. • Zwracając uwagę na znaczenie i spójność cudzych systemów wartości. • Ucząc się proszenia o przyjemności i korzystania z nich. • Ucząc się rozróżniania tego, co „powinno być zrobione" od tego, co naprawdę jest pożądane.

• Nabywając umiejętności odczytywania swojej złości na innych za to, ze „im się to udało" jako sygnału, że to co im się udało to coś, na co ma się samemu ochotę. • Zdobywając umiejętność odczytywania nieuświadomionego gniewu, który manifestuje się: „robieniem dobrej miny do złej gry", gdy w środku aż kipi złość; uprzejmymi słowami podszytymi krytyką; uśmiechem przy usztywnionym ciele. • Nabywając umiejętności wyobrażania sobie negatywnych emocji. 108 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista • Korzystając z wyobraźni, by dać upust gniewowi - życząc wrogowi wszystkiego, co najgorsze, dopóki gniew nie minie. Co Jedynki powinny sobie uświadomić? Gniew i krytyka wobec siebie i innych wynika z niezaspakajania osobistych potrzeb. Jedynki powinny podjąć się wysiłku rozpozna-wania swych prawdziwych potrzeb i postępowania zgodnie z nimi. Muszą zdawać sobie jednocześnie sprawę, że w fazie przejściowej mogą się pojawić następujące problemy: • Poczucie rozdwojenia „ja" na „ja zabawowe" i „ja karzące". • Niemożność rozpoznania osobistych potrzeb. • Lęk związany z uświadamianiem sobie gniewu. „Staram się chronić innych przed moim gniewem." • Wypełnianie czasu bez reszty, by nie starczało go na przyjemności. • Odraczanie. Nadmierne komplikowanie prostych spraw, by odsunąć od siebie ostateczne decyzje. • Wzrost nadsku ze strony nieświadomych pragnień szukających ujścia, co prowadzi do wzrostu przemieszczonego rozdrażnienia. • Potrzeba wyszukiwania wad w otoczeniu. • „Polityka spalonej ziemi" - potrzeba wykonania całego zadania jeszcze raz od początku, jeśli wykryło się błąd. Niezdolność do kompromisu. Demolowanie całego domu, bo schody są nie w tym miejscu, co trzeba. • Wzrost potrzeby obwiniania innych dla zrównoważenia krytyki wobec samego siebie. • Sztywność uwagi. Intensywna koncentracja na jednej dziedzinie życia wymagającej korekty i bagatelizowanie innych obszarów, mimo że się rozlatują. Izolowanie i zapominanie o sektorach konfliktowych.

• Brak tolerancji dla odmiennych punktów widzenia. „Chcę wiedzieć, że albo jest dobrze, albo jest źle." 109 7. Punkt Drugi: Dawca Osobowość nabyta Esencja Cecha dominująca: GŁOWA SERCE Namiętność: Pochlebstwo Duma Wyższy stan umysłu: Cnota: Wola (wolność) Pokora Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Agresywne/uwodzicielski Ambicja „Ja pierwszy" (uprzywilejowanie) Dylemat Dwójki zbliżają się do innych ludzi jakby w poszukiwaniu odpowie-dzi na pytanie „Czy mnie polubią?" Mają wyraźną potrzebę miłości i aprobaty. Chcą być kochane i chronione, zajmować ważne miejsce w życiu innych ludzi. Jako dzieci Dwójki zdobywały miłość i bezpie-czeństwo zaspokajając potrzeby innych ludzi. Jedną z konsekwencji tego ciągłego poszukiwania aprobaty jest niezwykle czuły wewnętrz-ny radar wykrywający cudze nastroje i preferencje.

Dawcy twierdzą, że dostosowują swoje uczucia do potrzeb innych ludzi i że dostosowując się w ten sposób zapewniają sobie popular-ność. Twierdzą także, że jeżeli nie uzyskują potrzebnej aprobaty na-wyk dostosowywania się może się przekształcić w natręctwo. Mogą wtedy rugować własne potrzeby i przypochlebiać się innym, by kupić sobie miłość. Dwójki wychowały się w przekonaniu, że po to by przetrwać trze-ba zdobyć cudzą aprobatę. Najważniejszą więc dla nich sprawą jest związek z drugim człowiekiem. Z relacji Dwójek dowiadujemy się, że stale dokonują w sobie zmian, by dobrze wypaść w oczach innych. Mówią, że wiedzą, jak się pokazać, by zdobyć sympatię. Czasem stra-tegia przeciwdziałania odrzuceniu poprzez dawanie innym tego, czego chcą, może się stać uciążliwa. Dostosowując się po to, by się 110 Punkt Drugi: Dawca innym podobać czują, że ich oszukały pokazując tylko to, co tamci chcieli zobaczyć. Dwójki czują, że mają kilka twarzy, ponieważ potrafią się zmieniać w zależności od potrzeb znaczących w ich życiu osób. Różne postacie własnego „ja" mogą się całkiem pomieszać, a Dwójka może postawić sobie pytanie „Które 'ja' jest prawdziwe?" lub „Czy naprawdę mnie znasz, skoro pokazałam d tylko jedno z moich wcieleń?" Szczególnie często wchodzą w związki z osobami silnymi i mówią wtedy o poczu-ciu utraty tożsamości, ponieważ modyfikują siebie tak, by zaprezento-wać osobowość, która najbardziej spodoba się partnerowi. Dwójka może odrzucić całe duże obszary swojego dotychczasowego życia i wcześniejszych zainteresowań, gdy uwaga kieruje się ku tym aspek-tom własnego „ja", które najlepiej pasują do pragnień partnera. We wczesnej fazie związku Dwójka wciela w życie te aspekty sie-bie, które będą pochlebiały potrzebom partnera. W fazach później-szych dominuje uczucie bycia kontrolowanym przez wolę partnera wraz z bardzo silną potrzebą wolności. W miarę dojrzewania związ-ku dochodzi do histerycznych wybuchów gniewu, gdy wypływają na powierzchnię te obszary „ja", które uległy zapomnieniu w okresie narzeczeństwa. U Dwójek powstaje konflikt między nawykowym profilowaniem autoprezentacji tak, by w końcu stać się osobą nie do odrzucenia przez partnera, a pragnieniem swobody zachowania się zgodnie z własnymi pragnieniami. Dawcy tłumią własne potrzeby, by podobać się innym. Przez to stają się niezbędni dla partnera lub osób mających władzę, dzięki cze-mu mogą doprowadzić do zaspokojenia swych stłumionych potrzeb. Bratanie się z władzą gwarantuje osobiste przetrwanie, przy zachowaniu roli osoby dającej. Dwójki zaspokajają własne potrzeby zdoby-wając miłość tych osób, które potrafią je wywołać. Skuteczna kontrola związku nie wypływa ani z użycia siły, ani z jawnego podporządko-wywania partnera. Kontrolę uzyskuje się przez pomaganie. Jeżeli Dwójka nie osiągnie w ten sposób pożądanego skutku, będzie bardzo narzekać, ponieważ dawanie nie zrównoważyło się z otrzymywa-niem. Poprzez narzekanie można także wywrzeć nacisk na partnera, każąc mu docenić, ile Dwójce zawdzięcza. Dwójki przekonane są, że inni się do nich zwracają, ponieważ po-siadają one szczególny dar rozumienia; że rodzina i znajomi nie mogą się bez nich obejść. Jeżeli wysiłek nie zostaje

doceniony lub aprobata nie nadchodzi. Dwójka czuje się jak pęknięty balon, tak jakby cała jej wartość zależała od tego, jak wypada w oczach innych. Wyrażające 111 Helen Palmer - Enneagram aprobatę klepnięcie po ramieniu podnosi jej poczucie własnej waż-ności: „Nie daliby sobie rady beze mnie". Spojrzenie wyrażające dezap-robatę u kogoś ważnego prowadzi do bolesnego poczucia utraty własnej wartości: „Muszę zmusić tę osobę, by mnie znów polubiła". Dwójka jest typem „żydowskiej matki". Jeżeli nie uda się jej zys-kać szczególnych względów za okazywaną pomoc i doradzanie, zacznie manipulować, by wkraść się w łaski. Będzie knuć za kulisami, stanie się szarą eminencją. Główne właściwości Dwójek to: B • Dążenie do aprobaty i unikania odrzucenia. . ||

• Duma z własnej roli w związkach z innymi ludźmi. ,'JJ „Nigdy by im się beze mnie nie udało." || • Duma z wychodzenia naprzeciw cudzym potrzebom. „Ja nikogo J nie potrzebuję, ale wszyscy mnie potrzebują." || • Poczucie zmieszania wobec licznych postaci własnego „ja", rozwijanych po to, by zaspokajać cudze potrzeby. „Każdy z moich przyjaciół wydobywa inną część mojej osoby." „Które moje 'ja' jest autentyczne?" • Trudność w identyfikowaniu własnych potrzeb. „Mogę stać się j| kim chcesz, ale co ja naprawdę do Ciebie czuję?" •|| • Zainteresowanie seksualne jako gwarancja aprobaty. „Nie chcę || z tobą iść do łóżka, ale chcę wiedzieć, że Ty masz na to ochotę." i| • Romantyczne przywiązanie do „wielkiego mężczyzny", „uduchowionej kobiety." • Walka o wolność osobistą. Poczucie bycia kontrolowanym przez. cudze potrzeby. • Histeria i gniew, gdy ujawniają się prawdziwe potrzeby, które wchodzą w kolizję z wieloma obliczami rozwiniętymi dla zaspokajania cudzych potrzeb. • Uwaga skierowana na dostosowywanie się do potrzeb innych ludzi, co może prowadzić do - empatycznego współodczuwania cudzych potrzeb lub

- manipulacyjnego dostosowywania się do cudzych pragnień jako sposobu zapewnienia sobie miłości. Tło rodzinne Jako dzieci Dwójki kochane były za to, że umiały zadowolić. Szyb-ko rozpoznały w sobie te cechy, które podobały się różnym osobom 112 Punkt Drugi: Dawca dorosłym z ich otoczenia i nauczyły się grać przedstawienie zaspoka-jające ich potrzeby. Były dziećmi kochanymi, które nauczyły się utrzy-mywać stały dopływ miłości: Mój ojciec był osobą zamkniętą w sobie i niedostępną. Zabawa w zdoby-wanie jego uwagi była przez to bardziej podniecająca, tym bardziej że nikt z mojego rodzeństwa nie odnosił w tym sukcesów. Czułam się jak barometr starałam się go wybadać. Wracałam do domu, szłam do jego gabinetu. Stawałam w drzwiach, wahając się czy wejść, póki nie wyczu-łam w jakim jest humorze. Wtedy wiedziałam już, jak się mam tego wieczoru zachować. Czułam potrzebę ustalenia, którą ze swoich ról mam danego wieczoru odegrać. Gdy już dobrałam odpowiednią rolę grałam ją po to, by mu sprawić przyjemność. Wiele lat później w czasie pewnej sesji terapeu-tycznej nadałam wszystkim tym rolom imiona, przypominając sobie także zestaw uczuć dla każdej z ról. Najbardziej lubiłam odgrywać księżniczkę. Była ona taka słodka. Gdy grałam księżniczkę, opowiadałam mu o wszystkim, co robiłam gdy on był w pracy. Czasem bywałam tez księżniczką w szkole, gdy ojca przy mnie nie było. Mogłam wtedy odpowiadać z lekcji bardzo odważnie, bo czułam, że jestem córką króla, w którego imieniu przemawiam. Inny typowy scenariusz odnajdujemy w relacjach tych Dwójek, których szczególna wrażliwość rozwinęła się dlatego, że musiały wspierać swoich rodziców emocjonalnie. Jako dziecko dużo w domu pomagałam. Byłam bowiem przekonana, że moja rodzina jest zupełnie niezaradna i potrzebuje dużo pomocy. Opie-kując się rodzicami wzmacniałam ich na tyle, by się mną zajęli. Nakłoni-łam rodziców do chodzenia do kościoła w niedzielę, ponieważ miałam wrażenie, że ich to krzepi. Wiedziałam jednocześnie, ze jestem ulubienicą Jezusa, ponieważ wskrzesiłam w swoich rodzicach wiarę. Jako osoba dorosła wdąż powtarzałam ten sam schemat oddania się mężczyźnie. Służyłam mu, by w ten sposób zmusić go do służenia mnie. Pracowałam i dawałam mu pieniądze na nasze wspólne życie, by mógł „za mnie płacić". Jeżeli uświadamiałam sobie, ze tak naprawdę to ja sama się o siebie troszczę, czułam, że nie jestem kochana, skoro nie on się mną Opiekuje. Jeszcze inną modelową historię dzieciństwa przedstawiają te Dwójki, które rozpoznały manipulacyjne walory bycia osobą niezastąpioną i kochaną/ i wykorzystywały swoje zdolności uwodzicielski! by otrzymać od ludzi to, czego potrzebowały.

ponieważ nie wiedziałam które z moich „ja" mam odgrywać. W ubiegłym miesiącu obchodziłam trzydzieste urodziny. że inni nie zauważą. iż wobec przybysza zacho-wuję się nieco inaczej. a ja czułam. że badam ich. w jaki sposób mogę im się przydać. automatyczne wychodzenie ku innym. Miałam szereg bardzo różnych znajo-mych i miałam repertuar zachowań wobec każdego z nich. co nie może być zaakcep-towane. czują jed-nak również. 114 Punkt Drugi: Dawca Przez całą szkołę średnią czułam. że są to działania obronne. że poczucie własnego „ja" roz-winęły na podstawie reakcji innych ludzi wobec nich. iż miłość zdobywa się ukrywając to. Łapię się na tym. by zapewnić sobie stały dopływ miłości.To był prawdziwy trójkąt. co jest pożądane. ojciec bardziej niż zwykle zwracał na mnie uwagę. nikt natomiast nie zna ich w całości. Gdy jednak wszyscy znajdowali się razem w jednym pokoju miałam kłopot. Szacunek dru-giego człowieka potrafi skłonić je do największego wysiłku. Nie myślę o aprobacie. On chciał trzymać ster. mama natomiast zawadzała. że muszę się dostosowy-wać i miałam nadzieję. bądź też bywałam jawnie nieposłuszna. że mnie znali. Każde wydawało mi się autentyczne i prawdziwie moje. że gdy byłam w taki sposób nieposłuszna. ale z tego. Nie czuję się bezpiecznie. czułam. Dzięki nim Dwójka nie ryzykuje pełnej ekspozycji czy oceny całościowej. więc ja przypochlebia-łam mu się ubierając się ładnie i darząc go szacunkiem. Były one praw-dziwą próbą. ponieważ zgromadziłam wszystkich znajomych. Utrwala to jednak dziecięce przeko-nanie. że budzę się codziennie rano i zasta-nawiam kim mam tego dnia być. jaki prezent dać Iksowi. W przekonaniu Dwójek każdego ze swych znajomych obdarowują częścią siebie. że Dwój-ka ma poczucie oszukiwania swoich znajomych. A jeżeli d» grupy dołączał ktoś nowy. by odnaleźć wskazówki co do ich sposobu funkcjonowania czy też ich potrzeb. Zawsze więc stawiałam ją na pierwszym miejscu. Jest to dla mnie raczej pewien styl bycia. Był władczy. Skończyło się straszną awanturą w kuchni miedzy pielęgniarką i . że naprawdę odczuwałam przymus spotykania się z jakimś nie-odpowiednim facetem czy wracania późno do domu. Dostosowując swoją tożsamość do upodobań przyjaciela. Zapominają o nich koncentrując uwagę na cudzych prag-nieniach. „Ja" zwielokrotnione Z relacji Dwójek dowiadujemy się. jeżeli nie potrafię przewidzieć. Nawyk ciągłego dostosowywania się prowadzi do tego. Zawsze mię-dzy nami była silna więź. Moje nieposłuszeństwo nie wynikało z tego. a siebie na drugim. że naprawdę mu na mnie zależy. Mój ojciec był szczodry i bardzo zabawnie było z nim przebywać. Byłam niezwykle uwodzicielska w taki niefizyczny sposób. gdy zastanawiam się. Dwójki narażają się utratę kontaktu ze swoimi rzeczywistymi uczu-ciami. W ten sposób utrzymywa-łam z nią pokojowe stosunki i mogłam od ojca dostać wszystko. Można powiedzieć. na co miałam ochotę. że dostosowują się do cudzego pojęcia o tym. którzy nie mieli ze sobą nic wspólnego poza tym.

To tak wygląda. Na ogół jestem z początku powściągliwy. choć może się radykalnie różnić od pozostałych. Gdy przychodzi osoba A ja wybieram fiszke A z segregatora i odpowiednia moja osobowość dopasowuje się do te-matu rozmowy. Gdy już „bierze". że dla zapewnienia sobie miłości lekceważy własne potrzeby. Z tego trwającego całe życie nawyku poszukiwania bezpieczeństwa w aprobacie innych ludzi mogą jednak wynikać poważne problemy. „Osłanianie kogoś parasolem. . że zachodzi tutaj oszustwo dla pozyskania przyjaźni. Prawie zupełnie jednak nie potrafię sobie uświadomić swoich uczuć wobec tego 115 Helen Palmer . że mogę się zastanowić czy go lubię czy nie. W ten sposób zapewniają sobie pośrednio zaspokojenie własnych stłumio-nych potrzeb. gdy trafiam na temat. Manewr ten zapewnia przetrwanie. że każda odmiana jej „ja" jest wewnętrznie zinteg-rowana. póki w czasie rozmowy nie dowiem się. czuję się na tyle bezpiecznie. że jest komuś potrzebne i niechętnie będzie próbowało rozpoznawać własne po-trzeby. że Dwójki na ogół lepiej sobie uświa-damiają różne sposoby przystosowywania się do innych ludzi aniżeli własne motywy. którzy znienawidzili się od pierwszego wejrzenia. Gdy natomiast jest to stały paqent. Dwójka czuje. Łatwo im odgrywać ta-ką rolę. Uświadomienie sobie własnych potrzeb grozi utratą potenqal-nego źródła miłości. mam wrażenie. by otrzymywać. A ja mimo wszystko uważałam każdego z obecnych za swojego bliskiego przyjaciela. Gdy znajduję się w nowym otoczeniu pierwsza rzecz. Cała procedura jest bardzo wyczerpująca. co nie przeszkadza by spotkania z każdym z nich były autentyczne. To że różni ludzie prowadzą do ujawniania różnych „ja" nie oznacza. jakbym łowiła ryby i wreszde miała branie. stają się więc z czasem niezbędne dla partnera lub dla osoby mającej władzę. będzie dumne z tego. Różnym znajomym może ujawniać całkiem inne oblicza.Enneagram człowieka. który go interesuje. Jeden z nich polega na tym. a nawet głębokie. by zaspokoić cudze. że ciężko im utrzymać poczucie trwałej tożsamości w kontaktach z innymi. by pacjend mnie lubili. że dobrze mi idzie. u którego warunkiem poczucia bezpieczeń-stwa jest dawanie czegoś innym. Dziecko. póki nie osiągniemy płaszczyzny porozumienia. pozwalając jedno-cześnie utrzymać się w roli dawcy. kto w tym pokoju ma władzę. Pracuję jako pomoc dentystyczna i niezbędne jest dla mnie. jaki ten ktoś jest i czym się interesuje. „Prawdziwe ja" może się zagubić w ciągłych codziennych dostosowywaniach. Dwójki tłumią własne potrzeby. Dwójki skarżą się często.handlarzem narko-tyków. Stąd osoba taka uczy się kierować swą uwagę na zewnątrz do tego stopnia. która komuś odpowiada. by samemu nie zmoknąć" . trudno im natomiast zdać sobie sprawę z własnych potrzeb. Jeżeli przychodzi ktoś nowy czuję się całkowicie zagubiona.dawanie. której próbuję się dowiedzieć to „kto tu jest ważny". że działam na zasa-dzie fiszki w segregatorze. ponieważ stale szukam sygnałów potwierdzających.

Inna takty-ka polega na izolowaniu różnych części „ja". Dwójka. To tak. Jeżeli pamięta o czyichś urodzinach. aby coś dostać widoczna jest w wybit-nie seksualnej autoprezentacji charakterystycznej dla niektórych Dwójek. aby dostać. czy uzyskam do nich dostęp. że coś mnie ku nim pociąga i wydaje mi się. Dawcy zapewniają sobie zaspokojenie własnych potrzeb w ten sposób. Dwójki opowiadają o kilku różnych zaobserwowanych u siebie wzorach dawania po to. Inna postać dawania po to. by Dwójki zdały sobie sprawę z tego. Nawet gdy pokój jest zatłoczony i kontakt wzrokowy jest utrudniony. chce by ją chroniono przed deszczem. ile jej zawdzięczają. Jeśli nie wyrównuje się bilans dawania i brania. staje się dla nich niezbędna. by i o jej urodzinach nie zapomniano. Na ogół utożsamiają się wtedy z tą cząstką własnego „ja". poznanie tych ważnych osób jest dla mnie wyzwaniem. by prezentować na zew-nątrz różne osobowości. jak gdyby wszyscy pozostali gdzieś znikli. by coś otrzymać jest często zupełnie nieuświadomiony. Punkt Drugi: Dawca znaczy to. że chce. co oni robią. Gdy już to wiem. Syndrom „żydowskiej matki" to tylko jedna ze znanych nieświa-domych taktyk dawania po to. Czuję.Obserwuję. że jest wyczerpana. Soki płyną ode mnie w ich kierunku. by można się było od niego uwolnić (dotyczy to wszystkich utrwalonych sposobów po-stępowania). czego oczekują w rewanżu. po czym narzeka. że wmontowuje się w życie swoich przyjaciół. jakbym oplotła wszystkich swoich znajomych siecią systemów zabezpieczających. jeżeli nie uzyskuje oczekiwanej wzajemności. W końcu męczy mnie konieczność zachwycania się wszystkim. Podobnie postępować mogą także mężczyźni. aż upewnię się. Często relacjonują. która najlepiej może się temu przedsięwzięciu przysłużyć i trudno im odróżnić autentyczną potrzebę pomagania od nawytowego oczekiwania rewanżu. Dwójka bardzo narzeka i uruchamia nieświadomą próbę zmuszania innych do uznania tego. To wygląda trochę tak. Gdy Dwójki oferują wsparcie. mówiąc obrazowo. W tym przypadku ta sama kobieta różnym mężczyznom oferuje diametral-nie różne postaci swojego „ja". na przykład „dziewicę i prostytutkę". Tożsamość tej kobiety tak bardzo uzależniona jest od szacunku in-nych. Jeżeli Dwójka oddaje swój parasol. Robię wiele różnych rzeczy z wieloma różnymi ludźmi. Zwyczaj dawania po to. gdy mam ochotę się wycofać i już niczego dla nikogo nie robić. proponuje partnerowi swój pa-rasol dla ochrony przed deszczem. że dają innym to. spodziewają się zapewne włączenia ich w rokujące powodzenie przedsięwzięcie. że łączy mnie z tymi osobami jakiś prąd. Ważne jest. Trwa to aż do chwili. Wiem. jak ludzie reagują na siebie nawzajem.Dwójki. po czym partner podaje Dwójce ramię i zaprasza pod parasol. kogo tu szanują. czuję. by coś w zamian otrzymać. że wchodzą w relacje z osobami potrafiącymi potrzeby te za-spokoić. W końcu jestem zupełnie wyczerpana robiąc coś dla innych i zawsze ujawniając entuzjazm. że idą ku mnie przez pokój. ale musi zostać uświadomiony. Skuteczna kontrola związku nie jest wynikiem działania wprost. Ożywiam się i szukam kontaktu wzrokowego. mimo że nie ruszyli się z miejsca. że nie zdają .

że mnie tak upokorzył. Szczególnie bez-pieczne jest poczucie. lub zastanawiam się. że jest się innym potrzebnym w którymkolwiek ob-szarze ich życia.Enneagram ujawnia silne tendencje seksualne." I naprawdę w to wierzą. Poczucie. tłumiąc jednocześnie własne potrzeby seksualne. że jest atrakcyjna i kochana.sobie sprawy z tego. by po-chlebiać ich wyobrażeniom. by pokazać się innym w taki sposób. szczególnej uwagi. zastanawiam się. Robi to bowiem po to. skierować rozmowę na te-maty seksualne i nie uświadamiać sobie. nie znoszących. Dwójki poz-nają siebie poprzez sposób. kiedy zlewają się z drugim człowiekiem. że ten atrakcyjny obraz idzie w pa-rze z osłabieniem odczuć seksualnych. by zwrócić czyjąś uwagę. ani nie uświadamiają sobie. jako osoby dorosłe. jak z nim wyrównać rachunki za to. myśląc sobie jednocześnie. ponieważ nie zdają sobie po prostu sprawy z tego. że nie warto. Szczególnie więc wyczulone są na to. której on wszystko mówi i do której przychodzi. Autoprezentacja uwodzicielska Wszystkie Dwójki są uwodzicielskie w tym sensie. gdy mi powiedział. Jeżeli uwodzenie ma charakter nieświadomy. Chcę być potajemną kochanką wielkiego człowieka. jak bardzo wprost nadaje sygnały seksualne. że jest się pożądanym fizycznie. Jeżeli zaś coś w związku się psuje. że prawie każdego można zdobyć. W uwodzicielskiej autoprezentacji chodzi o to. jak mężczyznę odzyskać. że zwyczaj ujawniania cech pożądanych przez innych jest dla otoczenia bardzo widoczny i wybitnie uwodzicielski. gdy ktoś w ich obecności 117 Helen Palmer . Dwójki. że jestem najlepszą kochanką jego życia. jeżeli umie się wciągnąć mężczyznę 118 Punkt Drugi: Dawca . prezentować się w sposób prowokujący. by uzyskać zwrotnie infor-macje o tym. Relacjonują jednak. gdy potrzebuje pocieszenia. Dużo satysfakcji można uzyskać. Dwójki często styka-ją się z niechęcią ludzi. że sprawnie wmanewrowują innych w lubienie siebie. Ich stałym założeniem jest. to co czułam. Nieświadoma Dwójka potrafi przyjść w bardzo skąpym stroju. Odgrywam często w wyobraźni te intymne chwile: wygląd twarzy pewnego mężczyzny. W takich przypadkach Dawcy bro-nią się mówiąc: „Nie uwodziłem. Marzę o miłości i odwecie. osobą. w jaki inni na nie reagują. które w dzieciństwie zyskały aprobatę odgrywa-jąc przedwcześnie rozwiniętego chłopczyka mamusi lub kokietującą córeczkę tatusia mogą. Większość Dwójek potrafi dostosowywać się do cudzych uczuć tak. Nie powiedziałem nic niestosow-nego. daje poczucie bezpieczeństwa. gdy mnie pragnął. by osiągnąć optymalny poziom osobistego kontaktu. jeżeli tylko zastosuje się właściwe podejście i odpowiednią dawkę subtelnie dozowanej. miało to zupełnie niewinny charakter. jak silnie ich wewnętrzne przemiany są komunikowane innym.

Stałem pod ścianą i przeistaczałem się dla każdej dziewczyny. ponieważ bliski kontakt może doprowadzić do ujawnienia faktu. Dziecko zmuszone było tłumić swoje wczesne reakcje seksualne w imię emoqonalnego przetrwania. na jakim im zależy. Boją się często rzeczy-wistej intymności. że jest się spostrzeganym jako osoba głęboko i blisko związana z ludźmi. Świetnie się czuję dopóki na drodze są jakieś przeszkody i jeszcze się nie zeszliśmy. gdyż mają one podtekst kazirodczy. Nie jestem pewien. a kto może się okazać niebezpieczny z seksu-alnego punktu widzenia. z którymi mnie dotychczas coś łączyło.w intymną rozmowę lub nakłonić go do przerwania tego co robi. kto gotów jest zwrócić na nie uwagę bez nadmier-nych żądań fizycznych. że potrafię się z nimi zlać i stać się dokładnie takim mężczyzną. Teraz rozumiem. Było to na zabawie szkolnej. Chcą wiedzieć. ale mam wrażenie. by zwrócił na mnie uwagę. pójdę za tym i zrezygnuję ze wszystkich. Na poziomie psychologicznym przerażenie budzą często także głęboko skrywane pragnienia seksualne. że choć zależy im na tym. gdy po-winny zostać uświadomione rzeczywiste własne potrzeby. że jest szansa na przygodę i oto pieczętują obietnicę specjal-nym uściskiem lub pytają o moje imię. Gdy hormony zostania uruchomione. gdy po raz pierwszy próbowałem to sprawdzić. Te Dwójki. by można było w sposób szczery podjąć zobowiązania. Lubię te subtelności nawiązywania kontaktu. Ujawnienie tej prawdy może być czymś przerażającym. że nie chodzi mi o seks. Dla mnie uwodzenie i wyzwanie to synonimy. W tym znaczeniu Dwójki boją się intym-ności. te sugestie i podniecenie płynące z wysyłania sygnałów prowokujących uśmiech lub prawdziwe uznanie. skoro można kontrolować go pochlebstwem. od dawna zapomnianego w imię zadowalania innych. że jestem bardzo seksowna. Pierwotnie kierowane były przez jedno z rodziców do rozwijającego się dziecka. . Wskazuje bowiem na potrzebę zdefiniowania prawdziwego „ja".w kogoś innego. że zwracają na mnie uwagę. Coś szczególnego dzieje się. nigdy nie zre-zygnowano z tych uczuć. by innych zadowolić. że „ja" zostało sprzedane. by sprawiać wrażenie osoby ponętnej. gdy myślą. W pewnym sensie ten konflikt między „ja" zmienionym a dochodzącymi do głosu prawdziwymi pragnieniami jest czymś korzystnym. a powstrzymuję się po prostu ze względu na skrupuły wobec mężczyzn żonatych. 119 Helen Palmer . czy mam rację. z którą tańczyłem. ale wykorzystują jednocześnie seksualną autoprezentację dla zweryfikowania nieświadomego klimatu seksualnego w nowej sytu-acji. bądź w przekonaniu o swojej absolutnej od niego niezależności. że przez lata całe myślałam. ale o to. gdy jestem z kobietami. Dwójki mówią na ogół. Nie-mniej jednak w głębokich warstwach swego istnienia. Te drobne uwodzenia tak mnie podniecały. które mają mniejszą samo-świadomość mogą przeżyć do końca życia bądź to w pełnej zależ-ności od potrzeb partnera. Bardzo dokładnie pa-miętam siebie. chodzi im bardziej o to.Enneagram Problem niezależności-zależności Dwójki przeżywają wielki konflikt w tej fazie związku. by zwracano uwagę na ich walory seksualne niż o rozwiązłość. jeżeli poczu-cie bezpieczeństwa uzależnione jest od tego.

że odnalazła siebie. Część mojego „ja" oddana jej była całkowicie. dochodzi do tego. Tak się czułem. niezależnie od tego. była lesbijką. aranżowałem jej piosenki. Z czasem Dwójki uświadamiają sobie. Partner nadal pozostaje punktem odniesienia. pisałem dla niej muzykę. czy głos kasjera był jego. że energia ze mnie umyka i zaczynam tracić siebie z oczu do tego stopnia. Gdy już ją zdobyłem. a potem chcesz się uwolnić. buntowałem się. Oboje obracamy się w kręgach muzycznych Los Angeles. chciałem odzyskać wolność. ale nadal trzymałem w rękach gazetę. W środku wiedzą jednak. wyda-wało mi się. Podniosłem głowę znad gazety i zauważyłem. że mnie oceniają. że mój pociąg do niej nie miał żadnych szans: była piękna. część wcale. Wielu agresywnych Dawców sprawia wra-żenie wybitnie niezależnych. że idzie ulicą atrakcyjna kobieta. że nie jestem zdominowany przez pragnienia mojej żony. czy Dwójka zostaje czy się odrywa. Przez dwa lata uprawiałem bieg z przeszkodami i wreszcie udało mi się. zacząłem się czuć osaczony. . Przez cały ten czas. Jeżeli miałem wrażenie. że dając kon-trolują innych i że są uzależnieni od ich aprobaty. że moje przewody ktoś wyrywa z kontaktu. Pewna młoda kobieta ujmuje to tak: Wydawałam 400 dolarów miesięcznie na rozmowy telefoniczne po to tylko. nie mogłem się w tym wszystkim odnaleźć. Pamiętam. Śpiewa-ła świetnie i była bardzo niedostępna. co ja próbowałem tworzyć. bym mógł ją nadal kochać. Gdy pierwszy raz zobaczyłem ją na estradzie. ze go wcale nie potrzebuję. Moje zauroczenie wzięło się częś-ciowo z tego. nie wiedziałem. Nie oznacza to więc koniecz-nie. tak jak ja ze swoją żoną. że walka o wyzwolenie od partnera nie różni się wiele od rozpaczliwej potrzeby aprobaty z jego strony. W końcu chciałem siebie odzyskać z powrotem. że nie musi mięsie podobać jej muzyka. Dochodziło do tego. że z jednej strony czujesz się w połowie wtopiony w ukochaną osobę a w połowie zawieszony w próżni lub też rozlatujesz się jak ja na stołku w barze. Gdy poszedłem zapłacić. Czułem się spętany. bym mógł zrozumieć. dwudziestoletniego małżeńs-twa bardzo ważną dla mnie sprawą była moja potrzeba niezależności. czy też mówił ktoś w kolejce do kasy. Oddałem jej się cały -lansowałem ją. Musiało minąć prawie dwadzieścia lat naszego małżeństwa. ja zaś komponuję i aranżuję muzykę do filmów. będącej warunkiem równowagi emocjonalnej. czy jeszcze jest tam moje odbicie. jakby całe moje dało wstało z miejsca i podążyło za nią. ze nie muszą mnie pociągać jej osobiste opinie. gdy próbowałem odzyskać własną pozyq'ę. by mu powiedzieć. ścięło mnie z nóg. Moja żona jest piosenkarką.Przez cały czas trwania mojego długiego. że mam ochotę sprawdzić w lustrze lub szybie. czy dochodził z sufitu. że raz siedziałem w barku popijając kawę i czułem się właściwie nieźle. Gdy się z kimś zlejesz. że czułem się całkiem zmieszany w kontaktach 120 Punkt Drugi: Dawca z kochanymi osobami. uprawiała zupełnie inny rodzaj muzyki i nie interesowała się wcale tym.

Nie wie-dzą wtedy. że dla dwóch powodów wchodzą w trójkąty miłosne. że różni partnerzy ujawniają całkiem różne aspekty ich osobowości. Pociąg ten ma o tyle charakter genitalny. gdy uwaga innych zostanie wycofana. co w nich najlepsze. Jeżeli inni przestaną zwracać uwagę. czym obdarzają innych. ponieważ poczucie własnej wartości uza-leżnia od innych. Dwójkę pociąga często niedostępność takiego partnera. Gdy wchodzę do nowej grupy natychmiast ludzi oceniam. że to one pomagają innym i że bez nich świat byłby uboższy. że pojawianie się u partnera jakiegoś pragnienia może wzbudzić w niej samej reakcje podobne. Do trójkątów dochodzi także wtedy. które oblicze jest autentyczne i trudno im wybrać między kochankami. Dwójki o wyższej samoświadomości rozpoznają w sobie uczucie dumy pły-nącej z faktu bycia osobą szcególnie cenioną za to. kto ma nade mną władzę. jakby mój splot słoneczny i serce fizycznie przyciągał do siebie ktoś. 121 Helen Palmer . Zakładają. że muszę z nimi iść do łóżka.Tworzenie trójkątów Zwyczaj przystosowywania się do innych jest u Dwójek o tyle bar-dziej złożony. tym który naprawdę rozumie. jak wszystkim się m . Pierwszy powód kryje się w niejasnościach seksualnych w relacjach z jednym z własnych rodziców. Bardziej to jednak przypomina zalanie potokiem uczuć wciągających mnie w czyjąś aurę. co one same zechcą dać lub zatrzymać dla siebie. że pociągają je osoby będące nosicielami tych wartości.Enneagram Dwójki relacjonują. Chodzi tu zwykle o pragnienie bycia kimś szczególnym i kochanym dla żona-tego partnera czy zamężnej partnerki. Czujesz się kochany. jest bowiem od tej uwagi zależ-ne. powstaje uczu-cie kurczenia się i postawa „bycia osobą ważną" zostaje zachwiana. Nie ma zaś zamiaru ranienia małżonka czy małżonki osoby ukochanej. by przeczesywać kąty w celu sprawdzenia. w których jest się potajemnym wybrańcem. Może jednak tak silnie się utożsamić z możliwościami partnera. Z kim warto być. gdy Dwójki czują. a nie o rozbicie małżeństwa. jakby kilkakrotnie w ciągu wieczoru wysuwał się mój psychiczny J peryskop. Odczuwam silny pociąg. że to co w Tobie najlepsze wypływa na wierzch. Łatwo Dwójkę urazić. a to z kolei powoduje. Dwójka potrafi tak się przyzwyczaić do sprawdzania stanu emocjonalnego towarzysza i do ignorowania własnych potrzeb emo-cjonalnych. Pojawia się wtedy uczucie bycia ważnym. które mogą sprzyjać ich własnemu rozwojowi. Pomagając innym Dwójka pomaga także sobie. Trwa to nadal w wieku dorosłym w postaci upodobania do takich sytuacji. Kontakt erotyczny jest dla mnie bardzo ważny. że druga osoba uzależniona jest od tego. To tak. Pycha Y_ * W opisanym tu podejściu do świata uwagę kieruje się na zewnątrz i podporządkowuje przynoszeniu drugiej osobie zadowolenia. które łatwo znika. bo wyczuwasz w ludziach to. a kto jest dla mnie stratą czasu? l To tak. W efe-kcie Dwójki skłonne są mniemać. że zacierają się granice między „ja" a part-nerem.

" Na początku cho-dzi mi jedynie o ich miłość. że wy-parła swoje prawdziwe uczucia. Gdy więź zostaje zadzierz-gnięta przepływają miedzy nami uczucia nie mające nic wspólnego z tematem rozmowy. a nie na ujawnienie siebie. jakie mam smakołyki do zaoferowania. co się zdarzyło danego dnia i uczucie to trwa. Dwójka ustawia się tak. Daj się zabawiać. że mu zależy. jak wywołać odzew u poten-cjalnego partnera. więc wystarczy. że mój przyjaciel wygląda na niezaintereso-wanego. ponieważ uwaga skierowana jest na to. Gra trwa dzięki gonitwie. wypełniają jedynie przestrzeń. Najbardziej podniecająca i żywotna faza związku przypada na okres. Słowa nie mają znaczenia. Poważny problem polega jednak na tym. Staje na rozstajach dróg życiowych potencjal-nego partnera tak. o które im chodziło. Dwójki czują się najlepiej wtedy. Wydaje mi się. rodzaj próżni bez ustalonego środka. by wejść na szczyt swoich możliwości. dopóki wydaje mi się. 123 Helen Palmer . A to tylko dlatego. które wyszło na plan pierwszy. Gdy w pobliżu jest osoba niezwykle ekscytująca. że facet przez chwilę ma znudzoną minę i uczucie „Jaka jestem cudowna" zmienia się raptownie w uczucie „Jaka ja jestem biedna. Gdy tylko straci choć trochę zainteresowania. gdy są w drodze do nawiązania kontaktu będącego wyzwaniem. na które wcześniej nie J zwróciłem uwagi. gdy nadal są przeszkody do przezwyciężenia i gonitwa trwa. jeżeli zwiążę się z kimś. by zostać zauważona. niepomna tego. W moim przypadku próba zdobycia osoby trudno osiągalnej pociąga mnie najbardziej. że podarowałem im 5 procent mojego „ja". Podnieca mnie podjęcie walki i odczuwanie tego. „Zobacz. Jedno ukłucie i dziewczyna jego marzeń rozsypuje się. by sprostać wyzwaniu. że jest we mnie pustka. Osoba ta nie wie jeszcze. Mogę być niezwykle poruszona czymś. natomiast pozostałe 95 procent kurczowo trzymam dla siebie. kto jest nieprzystępny lub nieosią-galny. Postawa ta ma charakter obronny.Enneagram . że jestem dziewczyną czyichś marzeń. J Związki intymne W bliskich związkach najważniejsze dla Dwójek jest wyzwanie. i zastąpiła je takim aspektem swo-jego „ja". że stracę wolność.układa i po to. kto w żaden sposób nie mógłby zaakceptować mnie w całości. całe moje poruszenie wylatuje przez okno. 122 Punkt Drugi: Dawca Zawsze zwracam uwagę na kogoś. Gdy partner jest trudno osiągalny Dwójka usiłuje się zbliżyć. że wcale mnie nie znają i zaczynam się obawiać. Wystarczy. oży-wiam się i cudowne jest to uczude inspiraqi. Nikt mnie nie kocha". co potrafią ze mnie wydobyć. by mógł ją w każdej chwili wezwać. by wypatrzeć interesujące osoby. Uwodziciel potrzebuje wyzwania. że gdy zaczynają mnie lubić czuję.

124 Punkt Drugi: Dawca Plusem Dwójek jest to. Trudno im dopuścić do zerwania. „Gdy znaj-duję się wśród ludzi dojrzałych. Dwójka przestaje się koncentrować na tym. Dwójki twierdzą. Nagle przychodzą na myśl wszystkie pozostałe części. po raz pierwszy od czternastego rokużycia. bunt podsycany dochodzącym do głosu podejrzeniem. że stają się strażnikami partnera. Obecnie jestem sama z wyboru. zajmowania się rzeczami. nosiliśmy wodę i drewno i nigdy nie wracałam myślami do San Francisco czy do świata rocka. Pojawia się uczucie walki o wolność oso-bistą. zaczyna ono uwierać i sprawiać wrażenie uwięzienia w potrzebach partnera. Potrafią koncentrować się na celach i strategiach sprzyjających sukcesowi partnera. jak inni na nie reagują. W tej fazie stawiają wymagania. jak partnera zadowolić i zaczyna się zastanawianie.Gdy mija okres wyzwania. ponieważ chcą być spostrzegane jako skuteczni Dawcy i ukochani partnerzy. zupełnie nowy styl. czego chce towa-rzysz życia. uczucie. że ciężko im uświadomić sobie czego chcą. Czują się zatem ograniczane przez pragnienia partnera. Louis. inspirują we mnie to co we mnie naj-lepsze". czują się niezwykle samo-dzielne. Gdy związek ulega scaleniu. Mam zamiar odnaleźć siebie zanim zaryzykuję wejście w kolejny związek. które stale miały w pamięd wszystkie nasze kolejne etapy życiowe Dwójki modyfikują swoją tożsamość w zależności od tego. graniczy to z kas-tracją i chęcią ubezwłasnowolnienia partnera. jak się czuje u jego boku. że potrafią się silnie zaangażować w po-moc dla urzeczywistnienia lepszych stron innych ludzi. Trzecie małżeństwo było z biznesmenem. Dwójki często tak bardzo wypierają swoje potrzeby. „Mój partner osiągnie sukces dzięki mojej miłości". Trzy razy byłam zamężna i za każdym razem byłam dokładnie kimś innym. Całkiem nowe życie. Ludzie z Południa me rozpoznawali mnie w tej matronie z St. Dają za dużo. W pierwszej fazie związku stapiają się z pragnieniami partnera. Poja-wia się często jawny bunt przeciw wszystkiemu. który nienawidził modelu lanso-wanego przez dzied-kwiaty. Pierwszy raz wyszłam za muzyka rockowego: troje dzieci. jeżeli pojawia si w nich silna chęć kontrolowania związku. że doszło do wyprzedaży prawdziwego „ja" w imię zakupu życzliwości partnera. a ja najlepiej ich pamiętałam poprzez dzieci. Pojawia się chęć oży-wienia dawno zapomnianych zainteresowań. Za drugim razem wyszłam za obrońcę praw człowieka. . które drażnią partnera. ze w fazie walki o uniezależnienie się od coraz bardziej ograniczającego je związku. Są drażliwe i nie chcą współ-pracować dla zaspokajania potrzeb partnera. Zdają sobie więc bezustannie sprawę ze swojej zależ-ności od cudzej aprobaty. że zainwestowało się w związek tylko część własnego „ja". w którym mogłabym się ponownie zlać z życiem nowego męża. które zos-tawiło się za drzwiami nawiązując kontakt. Minusem Dwójek jest to. komuna i dóm-wdzielnicy hippisowskie) w San Francisco. Mieszkaliśmy i pracowali w trzypokojo-wym baraku na Południu. uciekania w nowe romanse.

natomiast dla Siódemki Dwójka jest emocjonalnym obciążeniem. że gdy są . Każde z partnerów potrafi zapewnić drugiemu przestrzeń dla rozwijania własnych zainteresowań. Dwójki opowiadają. Gdy zdecydują się. Dwójka będzie chciała wzmocnić talenty partnera. ale za to bardziej jest skłonna angażować się w przelotne romanse. Siódemka znowu się wycofa. Roz-czarowane Dwójki często zaczynają manipulować. a potem będzie próbowała ją wmanewrować w inne działania. Obie strony mają w sobie naturalną skłonność do uwodzenia. Siódemka wzmocni więź. Naj-prawdopoctebnieJJowodem rozstania będzie to. Siódemka będzie skłonna opierać się długotrwałemu głębokiemu uczuciu. Zwią-zek będzie się rozwijał bezkonfliktowo. a następnie oddalić się. Będzie podzielać przekonanie Siódemki. na co mają ochotę niezależnie od tego. by inne osoby zwracały na nią uwagę. by podążyć za zainteresowaniami swoich licznych „ja". że staje się zła i kry-tyczna. Żadne z dwojga nie będzie się czuło ogra-niczone i będą umieli się cieszyć zainteresowaniami partnera. Będą robiły to. Według Dwójki Siódemka jest za mało zaangażowana emocjonalnie. Będzie uważana za elegancką parę. Gdy Siódemka wycofuje się z bliskiego kontaktu. Innym źródłem poważnego kryzysu może być sytuaq'a. gdy dzieje się coś ciekawego. o ile nie dojdzie do rozbież-ności celów osobistych obu stron. stanie się małomówna i rozwinie zainteresowania poboczne mające na celu odwró-cenie uwagi Dwójki. Po-wodem rozpadu pary rzadko jest brak romantyzmu czy nuda. albo przestaje być silnym partnerem. pod warunkiem. Sió-demki w zasadzie skoncentrowane są na sobie i własnych planach. Siódemka uwodzi mniej jawnie. Każde z partnerów ma ograniczony zakres tolerancji dla nieustają-cej bliskości. że Dwójka pragnie zająć bardziej centralne miejsce w życiu partnera. Jeżeli Dwójka zacznie naciskać. w któ-rym wspólne plany w pełni zaowocują. podważy to jej zaufanie do partnera. które towarzyszą Siódemkom w realizacji ich zainte-resowań. Siódemki lubią. Wtedy albo robi uniki. Dzięki temu Dwójka może swobodnie dołączyć się do Siódemki wtedy. ale za to mniejsze jest prawdopodo-bieństwo realizacji tych skłonności. wynajdując sobie inne zajęcia. że Dwójki będą podążać za ich celami. a to spaja parę. Jeżeli Dwójka będzie chciała zerwać związek. jaki poziom zaawansowania flirtów obydwojgu odpowiada.Przykład pary złożonej z Dwójki i Siódemki (Dawca i Epikurejczyk) Dwójki podtrzymują w Siódemkach ich szacunek dla siebie. czy jest ktoś w pobliżu czy nie. ze to drugie ma innych potencjalnych partnerów. w której Siódemka zaczyna się czuć ograniczana. Dwójki potrafią się poświęcić pla-nom Siódemek. Lubią niedomówienia seksu-alne i przeżywają pewną dumę z tego. iż para zbliża się do punktu. Umieją współczuć z tym poczuciem podniecenia i optymizmem. Dwójka będzie się zbliżać. Para ta prawdopodobnie bę-dzie często wychodziła razem. zamknie się w sobie lub wprowadzi dywer-syjne taktyki mające na celu odwrócenie uwagi Dwójki od swych rze-czywistych priorytetów. każde dostosuje się do tego. Wiele zadowolenia będzie czerpać z rozrywki najwyższej klasy i bie-żących wydarzeń kulturalnych. Jeżeli Siódemka zda sobie z tego sprawę. gdy ktoś ich słucha i troskliwa opieka sprawi im przyjemność. ze Siódemka w czasie nieobecności nie robi nic zdroż-nego. czego oczekuje od niej Dwójka. Dwójka zaś zacz-nie się w końcu czuć kontrolowana. U Dwójki jest to bardziej jawne. Jeżeli Dwójka zbyt mocno się stopi z punktem widzenia Siódemki. zapewni jej swobodę. że druga strona potrzebuje. Obie strony lubią być w centrum uwagi. by więcej na nią zwracano uwagi. jeśli jednak ludzie będą ją zauważać i upewni się. a Siódemka woli coś mniej angażującego i czeka aż Dwójka się opamięta. Może jej zagrażać niezależność Siódemki. Siódemka się wycofa.

Pierwszą reakcją na bliskich współpracow-ników czy sekretarkę ważnej osobistości jest próba manipulacji po-przez pochlebstwo lub odgrywanie osoby „znanej". Spełnij tę prośbę.„Pokaż mi. że dostrzegają mocne strony innych ludzi. Zrób to. że ci na mnie zależy spełniając najpierw moje oczekiwania. wolą być premierem niż królem. Dwójki nie tracą cennego czasu na wchodzenie w relaq'e z autory-tetami drugorzędnymi. Uwodzą tych. Łatwo wta-piają się w aktualne mody grupowe. Bardzo trudno znaleźć Dwójkę na nie-popularnym stanowisku. ukrywanie nastrojów .". Świetnie rozpoznają potenq'alnego zwycięzcę i przyj-mują rolę pomagacza w rozstrzygających zadaniach. Na tej pozycji strategicznej będą się czuć bezpiecznie wiedząc.niezadowolone ze związku. wspiera ona zakulisowe manewry rywala bardziej skłonnego doceniać jej pomoc.". Dwójka postanawia załatwić sprawę bez pośrednictwa po-mniejszych autorytetów i przepycha się stanowczo na czoło kolejki. a jedno-cześnie zdobywają miłość. na których im zależy. są osobami towarzyskimi. na których nie warto tracić czasu. wolą odgrywać rolę szarej eminenqi.". Dwójki utożsamiają się z autorytetem i dostosowują do zamierzeń przywódcy. Potrafią wychodzić innym naprzeciw. ataki złości . Dostrzegają potrzebę wciągnięcia do grupy przybyszy z zewnątrz. Choć same mają zdolności przywódcze. łatwo nawiązują kontakt z innymi. ułatwiać im życie. Rywalizują z innymi o łaski tych. którym warto poświęcać uwagę i tych. Nie powiem ci. że manipulują innymi za pomocą pochlebs-twa. Łatwo się dostosowują do każdej sytuacji. którzy nad nimi dominują/ są protekcjonalne wobec tych. Chętnie pracują bez większego wynagrodzenia. by była obecna i udzielała rad. Z czasem zaczną czerpać także inne korzyści z osiągniętego statusu. Jeżeli to się nie udaje. Jeżeli człowiek dysponujący władzą jest osobą karzącą lub niewraż-liwą na zabiegi Dwójki. Chroniąc przywódcę zapewniają sobie przyszłość. ale wywierają na nią bardzo silną presję. Wadą Dwójek jest to. ale główną będzie zawsze po prostu obracanie się w kręgach elity. Ludzi dzielą na tych. 126 Punkt Drugi: Dawca Związki Dwójek z autorytetami Dwójki fascynują osoby dzierżące władzę. chcą być kochane przez osoby silne. ale tak bardzo mnie zignorowałeś. ale powi-nieneś zostać przy mnie i zgadnąć. Znają wzajemne układy i stopień wzajemnego szacunku między ludźmi. którzy są im podlegli. najczęściej stosują następujące argumenty: uciekanie się do podwójnych standardów -„Byłam dla ciebie dobra. więc powinieneś się mnie trzymać. Zaletą Dwójek jest to. 127 . jeżeli kontakty z ludźmi dostarczają im satysfakcji. Nigdy nie przyznają się.„Rozszyfruj mnie. że po-trzebują czegoś od osoby będącej autorytetem. że autorytet doszedł do władzy.wybuchy gniewu z powodu bycia osobą ignorowaną. że muszę poszukać sobie miłości gdzie indziej. chyba że jest powiązana ze źródłem władzy. wydobywać z nich pożądane cechy. poszukiwanie dowodów .

ustanowić nieprzekraczalne reguły obowiązujące wszyst-kich i upewnić się. Jeżeli ktokolwiek z prywatnej kliki szefa będzie miał wyjątkowe przywileje. 128 Punkt Drugi: Dawca Ósemka bardzo nie lubi być wyłączana z grupy uprzywilejowanej. co o tym wszyst-kim myśli.Enneagram Typowy układ z autorytetem: Dwójka i Ósemka (Dawca i Szef) Jeżeli przywódcą jest Dwójka. Dwójka w roli przywódczej będzie równie silnie dążyła do zyskania uznania w oczach osób zna-czących jak do korzyści materialnych. wybuchnie gniewem. związane z każdą większą decyzją. Będzie się starała wchodzić w kontakt z asami w danej dziedzinie. a kto przeciwnikiem. jeżeli będzie musiała wystąpić przeciw znaczą-cemu autorytetowi.łatwo ją wykorzystać do działań wykraczają-cych poza obowiązki służbowe. które Dwójka łatwo puszcza w niepamięć. . wybuchy złości. Dwójka w roli szefa będzie chwiejna. których szef może wykorzystać w dogodnym momencie. Nie»zauważają więc. Ósemki są ślepe na społeczne impon-drabilia. Z reguły czuje się gorsza od osób o większej ogładzie towarzyskiej. Jeśli szefem jest Dwójka. kto jest zwolennikiem. po czym wycofa się w kamiennym milczeniu. którzy się nie zgadzają. że zostanie oplatana siecią pochlebstw. że ustalono stanowiska i wiadomo już. że jest akceptowana i ważna . Będzie się chciała zorientować. że kary wymierzane są sprawiedliwie i że są jedna-kowe dla wszystkich. zostanie odrzucona. zachowywać będzie pozory. gdyż raz będzie dążyć do uzyskania sympatii pod. wewnętrznie zaś będzie uzależniona od opinii i życzliwości osób znaczących. Cha-rakterystyczna jest też chwiejność nastroju. że samo-dzielnie podejmuje decyzje. słabo natomiast poradzi sobie z przejęciem steru. Nawet w najbardziej sprzyjających warunkach Dwójka przejawiać będzie labilność celów. Ósemce grozi. będąca podwładnym. Jeżeli Ósemka. Będzie się czuła bezpieczniej dzięki temu. ale podwładni niekoniecznie. Ósemka w roli podwładnego będzie postrzegać zainteresowanie Dwójki dla osób ważnych jako przejaw słabości i kapitulacji wobec obcej władzy. Dwójka w roli przywódcy stworzy też prawdopodobnie wewnętrzny krąg wtajemniczonych. a gdy uzna. Stara się skłócić członków tego krę-gu i doprowadzić do podziału na tych. Ósemka doprowadzi do publicznego ich ujawnienia. jaka jest jej pozycja w or-ganizacji. że wykorzystywane są do toczenia cu-dzych bitew lub postrzegane jako bezkompromisowi twardziele. z której może kontrolować.władnych. od ludzi bardziej dyplomatycznych. złożony z tych podwładnych. Ósemka chce wejść w krąg wtajemniczonych. Będzie uwzględniać coraz to nowe priorytety. szczególnie jeśli czuje się niedoinformowana lub pomi-nięta przez klikę. Może się poczuć przyjęta do kręgu wtajemniczonych. Powie. to znów będzie się czuła przez nich przygnieciona. którzy ją „rozumieją".Helen Palmer . Woli być na pozycji. Stara się wedrzeć do kręgu wtajemniczonych przeprowadzając frontalny atak. którzy się z nią zgadzają i tych.

Jasno formułują reguły. doprowadzić do rewolucji gabinetowej lub zwolnić się ze stanowiska. Łatwiej tolerują działania innych. Jeżeli natomiast Dwójka zlęknie się lub zacznie manipulować opiniami in-nych ludzi. Dwójka może doprowadzić do przejęcia władzy w instytucji po-pierając inną ważną osobę. Może wtedy całkiem jaw-nie odmówić współpracy. że szefa one nie obowiązują. Dwójka może wtedy zachować kontrolę nominalną i dbać o stra-tegię ogólną. Wiedząc o tym. sam na sam. wściekną się i staną się bezkompromisowe. Oba typy lubią walkę i rozumieją potrzebę kontroli i władzy u tego dru-giego. jeżeli stwierdzą. że wpadnie w czyjeś ręce i co jakiś czas potwierdza swoją władzę nad Dwójką kontrolując ją. Operujący konkretami szef doceni to i jeżeli będzie roz-tropny. Najłatwiej doprowadzić do kapitulacji Ósemki w otwartej dyskusji.Jeżeli szef-Dwójka jest roztropny. Mogą dokonywać wtedy nieza-powiedzianych inspekcji. by orga-nizacja funkcjonowała bezbłędnie. wprowadzając morze regulaminów doty-czących drobnych spraw. Skłócają pracowników. jeśli nieporozumienia negocjowane będą w uczciwej walce. Weźmie na siebie sporą część odpowiedzialności. wydzieli Ósemce niewielkie len-no. Ósemki dokładają wielu starań. jak inni wykonują swe zadania. Ósemki. Jeżeli potraktuje szefa-Ósemkę jako opiekuńcze źródło władzy. Dwójki potrafią pomóc szefom wykorzystując swą ujmującą pota-wę w kontaktach z innymi do zdobywania trudnych do uzyskania informacji. skieruje uwagę szefa na takie obszary. Postara się. 129 Helen Palmer . Jeżeli podwładnym jest Dwójka. by ich odcinek funkcjonował bez zarzutu. fronty działań zostają jasno wytyczone.Enneagram Ósemki wzmagają kontrolę. jeżeli granice władzy są ściśle zdefiniowane. rzadko ich chwaląc i publicznie oskarżając. po czem zmusić go do dymisji. a pozycja każdej ze stron będzie dyskutowana jawnie. że uzależnione są od tego. kiedy im na czymś zależy są niezwykle tępe i zupełnie nieświadome różnych niuansów dyplomatycznych. zamykając jej usta celnym i eleganckim argumentem. Ósemka poczuje się zdradzona. po czym same je ła-mią. Zaspokoi w ten sposób potrzebę kontroli Ósemki i zapobiegnie jej mieszaniu się w sprawy załogi. a raporty będzie składać szefowi osobiście. Ósemka z za-dowoleniem przejmuje dowództwo i wraca chęć troszczenia się o dobro załogi. Jeżeli szef jest stale informowany o wszystkim. a Ósemka będzie kontrolować swoje prywatne'teryto-rium i swobodnie realizować własne plany bez interwencji czy nadzoru przywódcy. będzie rozumiała potrzebę kontroli przejawianą przez szefa oraz wymóg pełnej otwartości podwładnych. Jeżeli natomiast szef chorobliwie obawia się. Jeżeli natomiast zostaną zawstydzone lub potraktowane w sposób paterna-listyczny. Jeżeli Dwójka pełniąca rolę podwładnego wykaże się mądrością. w których troska jest rzeczy-wiście wskazana. Atrakcyjne otoczenia . by pokazać. Dwójka może sprowokować swojego podwładnego do tak gwałtow-nej reakcji. Otwarta konfrontacja i rywalizacja doprowadzą do korzyst-nych rozwiązań.zagrożeniach. Jeżeli Dwójka potrafi otwarcie rozmawiać z podwładnym-Ósem-ką relacja będzie się charakteryzowała wzajemnym szacunkiem. zapewni swojemu podwładnemu szczególną opiekę i status. stanie się jej prawą ręką. a uwagę koncentruje na rzeczywistych .

Elvis Presley * Elizabeth Taylor * Maria Magdalena Jerry Lewis * Doiły Parton Na co Dwójki zwracają uwagę? Uwaga Dwójek zazwyczaj skoncentrowana jest na emocjonalnych wahaniach osób znaczących. że spoglądasz na nieznaną ci osobę i wyczuwasz. Nieatrakcyjne otoczenia Nieaktrakcyjne dla Dwójki są takie zawody. Dwójki twierdzą. chórzystki. że potrafią dostosowywać się do pragnień in-nych ludzi. tak jak je sobie wyobrażają. w czym jesteście tacy sami." Często wchodzi w trójkąty miłosne. a któ-re zmarszczenie brwi. nawet gdy nie czytają w ich twarzach i nie rozszyfrowują ich zachowań. bojownikiem o słuszne sprawy społeczne. by wpasować się w to. Uczysz się tego.. wielbicielem gwiazdy rockowej. w której Dwójka pomaga potężne-mu przywódcy lub utrzymuje z nim kontakt. że gdy tylko zwrócą na kogoś uwagę. Nawyk dopasowywania się do cudzych pragnień powoduje. Wszystko ma swoje źródło w tym. spotkanie Dwójki 130 Punkt Drugi: Dawca w agencji zajmującej się zbiórką darów dla osób potrzebujących. w których nie można uzyskać aprobaty.Atrakcyjna jest każda sytuacja. Dwójka chętnie staje się obrońcą pokrzywdzonych. której wybitnie seksualny wizerunek ukazał się po raz pierwszy nź obwolucie płyty Like a Yirgin. które tematy rozmowy wywołują uśmiech. Zostaje więc wyznawcą wymagającego guru. ale dziękuję bardzo. . prawą ręką szefa. chętnie trochę zjem. Steruje nią pragnienie stania się obiek-tem miłości. Mówią. że potrafią ucieleśnić wyśniony ideał partnera. Przejawia posta-wę: „Ta zupka jest dla Ciebie. Sławne Dwójki Madonna'. chyba że jest zakochana w szefie. automa-tycznie dopasowują się do najbardziej skrytych pragnień tej osoby.. na kogo partner zwraca uwagę. a następnie wślizgujesz się w to uczucie. Wybiera zawody służebne. że nienawidzę być odrzucana. Bywa „tym trzecim". Mało prawdopodobne jest. trzymającym w szachu całą korporację. co partnera interesuje. Wybiera zawody z podtekstem erotycznym: charakteryzatora. Starają się dostrzec. Aby nigdy nie zostać odrzuconym uczysz się być takim samym jak inni. sekretarzem przewodniczącego. Dawcy obserwują więc. np.

ja też tego pragnę. by wędrowała ku innym ludziom. gdy trzeba się wtedy zachować wbrew pragnieniom osoby. możesz to osiągnąć za moim pośrednictwem. które czerpią swoje poczucie bez-pieczeństwa z zaspokajania cudzych potrzeb. Czegokolwiek pożądasz seksualnie. gdy są same niż w obecności osoby. Ale gdy czuję. Jeśli Dawca nie podporządkowuje się potrzebom tego. na kim mu zależy. iż udzielając pomocy otrzymują wypłatę. ja też tego chcę. by mogła w ich życiu partycypo-wać. wmontowując się w czyjeś życie. by . Z psychologicznego punktu widzenia.Enneagram Uwaga stale koncentrowana jest na potrzebach innych. że często obawiają się. że w brzuchu może być tylko czarna dziura i że nikt w tej dziurze nie mieszka. że nie zdają sobie sprawy z faktu. rodzi to silny lęk. patrz przypisy Redakcji na końcu książki 131 Helen Palmer . że uzależnione są od innych ludzi wtedy. brak więc chronicznie koncentracji na własnych. że łatwiej im rozpoznać własne pragnienia i uczucia. szczególnie. gdy muszą coś zrobić same. gdy po-trafią pewną część uwagi koncentrować na sobie.Może mi się to zdarzyć na ulicy i wtedy podchodzę do kogoś i dopaso-wuję się do tego obszaru. do której są przywiąza-ne. tylko dlatego że akurat czuję się danego dnia niepewnie. czuje. Zdają sobie sprawę z tego. Czegokolwiek pragniesz. które nie musi się zmieniać dla wychodzenia ku cudzym potrzebom. że może stracić jego miłość na zawsze. Działanie na własną rękę może powodować silny lęk. jest to najwspanialsza forma bliskości. że stoję na rogu ulicy. W terapii można Dwójce pomóc. że nie ma w nich żadnego prawdziwego „ja". Przy pewnej wprawie Dwójki mogą się nauczyć wyczuwać różnicę między zatrzymywaniem uwagi na własnych uczuciach a pozwalaniem. To coś takiego: „Czegokolwiek chcesz." Gdy hormony idą w ruch. Cho-ciaż łatwiej im przychodzi rozpoznawanie własnych potrzeb. całe to stapianie się jest dla mnie bardzo uciążliwe. Dwójka zaspokaja te wyparte potrzeby przez pomaganie innym w tym. To że z chwilą wycofania uwagi od innych mogą się pojawić prawdziwe uczucia. Dwójki twierdzą. ucząc ją rozpoznawać osobiste potrzeby i uzyskiwać stabilne poczucie własnej tożsamości. którą Dwójka chciałaby zado-wolić. który dawał dotychczas gwaranqę bezpieczeństwa emocjonalnego. Wiele Dwójek mówi. wycofywanie uwagi od innych ludzi zakłóca nawyk. Dwójki mogą się tak przyzwyczaić do zwracania uwagi na prag-nienia innych. Poprzez ćwiczenia koncentracyjne Dwójki mogą się nauczyć mo-dyfikowania swego zwyczaju wyłapywania sygnałów aprobaty. od-wracając nwageid innych i skupiając na określonym punkcie włas-nego ciała. by żyli w taki sposób. w jakim jesteśmy tacy sami. bynajmniej nie cieszy osób. W bliskich kontaktach jest to o wiele intensywniejsze. Ich zadaniem jest zatem nauczenie się tego. Wolność jako wyższa jakość umysłu Gdy Dwójki kierują uwagę do wewnątrz.

że to potrafią. by odkryć. że dokładnie wiedziałam. 132 Punkt Drugi: Dawca Gdy rozpadło się moje drugie małżeństwo. W dorosłym życiu przekonani są. Byłam przekonana. że zapominałam o sobie. Czułam. że sprawiali innym przyjem-ność. a oni tę miłość odwzajemniają. Najbardziej zaskakującym przeżyciem przy po-nownym zetknięciu się z ludźmi było to. Wreszcie siebie odnalazłam. czego chcę. zmuszając ich do tego. po czym sprowadziłam się z powrotem do miasta i wróciłam do swego dawnego trybu życia.pamiętać na czym polegają ich własne potrzeby. czułam się tak zespolona z jego uczuciami. czego chce druga strona. że jestem dla wszystkich ulubionym dzieckiem i chciałam się rewanżować pokazując 133 Helen Palmer . Gdy miałam dwadzieścia kilka lat. gdy usiłowałam medytować. co mam codziennie robić i konfrontować się z tą pustką w brzuchu. że w ogóle nie istnieję. Dla Dwójek najważniejsze było wówczas zdobycie aprobaty. natomiast jeżeli spojrzałam komuś prosto w oczy. by mnie . wyprowadziłam się daleko w góry. jak sobie zapewnić to. Styl intuicyjny Dawcy mają poczucie. jak bardzo potrafię się o nich troszczyć. W miarę dojrzewania. Styl intuicyjny Dwójek (tak jak i pozostałych typów) wypływa z określonego sposobu koncentracji uwagi. Żyłam tam przez ponad trzy lata. czego ja naprawdę chcę w życiu. po przeżyciu kilku niezwykle przykrych sytuacji odrzucenia przez osoby. że rozumiej ą najskrytsze uczucia innych lu-dzi. ze stale będę się zapadać w głąb siebie i że nikogo tam nie spotkam. że posiadają szczególną wraż-liwość na potrzeby innych ludzi. Kierowane potrzebą miłości. odkąd nie ma przy mnie mojego męża. czy też po prostu wydaje im się. że ta otchłańciie ma dna. że potrafię ludźmi manipulować. a tym co niektóre Dwójki określają jako autentyczne dzielenie z kimś jego życia wewnętrznego. czy Dwójki potrafią obiektywnie wyczuć po-trzeby innych. który w dzieciństwie zapewniał emocjonalne przetrwanie. że wszystkich kodttm. Nasuwa się pytanie. przekonały się. że mają szczególny dar wyczuwania ukrytych pragnień innych ludzi. że muszę sama decydować o tym. jak by było w cudzym położeniu.Enneagram im. zaczęłam zdawać sobie sprawę. Jest to dylemat porównywamy z różnicą między wyobraźniom sobie. że muszę być sama ze sobą. nie tracąc umiejętności wyczuwania. kierowała mną myśl. o co mi chodziło kiedy byłam sama. W dzieciństwie kochani byli za to. Następująca wypowiedź ilustruje różnicę między osobami prze-konanymi o swojej wrażliwości wobec innych a osobami naprawdę empatycznymi. odkryłam własne tempo i dowiedziałam się. które naprawdę kochałam. Byłam przerażona. Byłam wytrącona z równowagi i przerażona tym.

Być pokornym to jakby stać nago przed lustrem i być wdzięcznym za dokładnie to a nie inne odbicie.bardzo lubili. Myślał o tym. raz w dole. ani mniej niż jest to ko-nieczne. jakbym miała zaraz zemdleć. co mają. już jako psycholog. kiedy posłano go na kilka tygodni do rodziny zastępczej. Gdy opisałam mu swoje przeżycie poczuł. że tak właśnie wygląda miłość. wyobrażając sobie. Raz przeżyłam w zupełnie niezwykły sposób coś. Nie puszyć się. przeżywałam parę razy to. na przykład. a on nie mógł zasnąć. Pokora to rozpoznawanie swoich rzeczywistych potrzeb i natural-na tendencja do tego. że nie potrafi sobie przypomnieć zdarzeń ani uczuć z tamtego okresu. by nie brać ani więcej. że coś się komuś dało. tak łatwo maskującym nieświadomą potrzebę kontro-lowania innych przez uzależnianie ich od siebie. choć wiedziałam. Pewien klient starał się przepracować zapomniany okres z dzieciństwa. Siedział w moim gabinecie i mówił. że potrafią udzielić właśnie tyle pomocy. że nikt mu nie powiedział. Pokora nie ma nic wspólnego z cnotliwymi rozważaniami o poświęcaniu się.". Osoba znająca dobrze swe własne potrzeby będzie umiała pomóc innym właśnie tyle. że i jemu jest gorąco i wreszcie te odczucia cielesne wyzwoliły stłumione wspomnienia tego. czuję się jak na huśtawce: moje uczucia są raz w górze. jak to by było. Fałszywa pokora nieświadomego swoich motywów Dawcy streszcza-łaby się w słowach: „Podałem Ci ramię. co czuje do jakiegoś chłopaka i mówiła coś takiego: „Gdy z nim jestem. że jest ono czymś więcej. Jedno z korzystnych dla pielęgnowania pokory ćwiczeń związa-nych samoobserwacją polega na nauczeniu się odróżniania obiektyw-nych reakcji organizmu na to. nie podlegają kontroli myśli. od uczuć wyros-łych z wyobrażania sobie. że daje się coś i coś otrzymuje. Nie widzą nic szczególnego w tym. ile trzeba. Mojego pacjenta położono tam na czas leżakowania. co oni by czuli. czego im potrzeba i dostosowywałam się albo myś-lałam sobie. bez nawykowego strugania ważniaka. że ja także siedzę na huśtawce. zdolność dawania będzie u takiej osoby we właściwych proporcach do potrzeb innych. by nikogo nie urazić i nie stracić sympatii. Próbowałam sobie wyobrazić. gdybym była na ich miejscu i zaczynałam odczuwać to. co w moim mniema-niu było rzeczywistą empatią. Nauczyłam się cenić te intuicyjne chwile zespolenia. ale nic nie mów na ten te-mat". Wiele lat później. ani nie dewaluować siebie z powodu nieakceptowania tego. Co więcej. który dzielił z innym chłopcem. ile potrze-ba. . co tam jest naprawdę. Na poziomie ciała pokora jest reakcją nieuzależnioną od otrzymywania czegoś w zamian za coś. Cnota pokory Wszystkie uczucia wyższe wyrastają ze spontanicznych impulsów z ciała. a bał się zapytać. że są pełne wdzięczności za to. co nazwałabym projekcyjną identyfikaq'ą. Osoby pokorne nie wiedzą być może. a mnie zrobiło się gorąco. że nie oczekują od innych rewanżu. Wyobrażałam sobie. któraś z koleżanek zwierzała mi się z tego. że tak na-prawdę nie tracę przytomności. wyobrażałam sobie. Pokój był przegrzany. Pokora to także umiejętność przyjmowania z wdzięcznością obiektywnych relacji z innymi ludź-mi. jak długo zostanie w tym domu. znajdował się bowiem koło kotłowni. Jeżeli. jak obudził się spocony w pokoju w suterenie. widząc w nich najbar-dziej bezpośrednią drogę do rozumienia sytuacji mojego klienta. Czułam przeżycia moich pacjen-tów w sposób zupełnie inny niż cokolwiek w moim własnym życiu.

że inni są z siebie zadowo-leni. Dziewiątki zaś opisują ten proces raczej jako „stawanie się drugim człowiekiem i branie z niego 135 Helen Palmer . Dwójkę stać na energię i ambicje zawodowe. a nie manipulując.Enneagram tego wszystkiego. Inna jeszcze różnica między Dwójką a Dziewiątką polega na tym. Owójka podobnie jak Trójka straciła kontakt ze swymi autentycz-nymi uczuciami. czego pragną inni niż z tego. Opisują swój sposób stapiania się z innymi jako „podobieństwo do odbicia w lustrze": wchłaniają i odbijają punkt widzenia narzucony im przez innych. Kłopoty. modyfikując siebie po to.Dwójka i Dziewiątka wyglądają podobnie Dziewiątki i Dwójki bardziej zdają sobie sprawę z tego. Najlepiej czują się wspierając osobę dążącą do władzy. Stapiają się wybiórczo. czego same chcą. co najlepsze. Trójka także osiągać będzie sukcesy. Wybie-rają osoby. gdy ma znaczące osiągnięcia. że Dwójka aktywnie zbliża się do osób. by drugiego zaspokoić i stapiając się z drugim człowiekiem w całości. a pochlebcą grającym dla tej samej publiczności po to. Różnica między Trójką a mającą duże osiągnięcia Dwójką podobna jest do różnicy między wykonawcą grającym dla publiczności po to. z którymi opłaca się zlewać. który jest dla nich inspirujący. Kontrolują zwalniając tempo lub izolując się. by zrobić wrażenie na swojej sympa-tii siedzącej w pierwszym rzędzie. które dokonało się w dzieciństwie w imię rozwiązania konfliktu między pragnieniami własnymi a pragnieniami rodziców. że się jest kim się jest. Zachowanie Dwójek różni się jednak od zachowania Dziewiątek. Poprzez swój entu-zjazm mogą ułatwiać przeprowadzanie bolesnych zmian. co znajdują. by dać jej świetny koncert. aby kontrolować innych poprzez sprawianie im przyjemności. jakie mają Dwójki z własnymi uczuciami powstały na skutek wczesnej adaptacji do potrzeb in-nych ludzi. Skuteczna adaptacja do potrzeb innych ludzi jest dla nich gwarancją bezpieczeństwa i ochrony. Zalety Dwójki potrafią doprowadzić do tego. bo wytworzył się w Dwójkach nawyk zwracania uwagi na wahania w nastrojach i preferencjach innych ludzi. Trójka i Czwórka) reprezentują różne sposoby po-święcenia autentycznych uczuć. Utrzymują się. podczas gdy Dziewiątka z tru-dem wychodzi komuś na przeciw." Dwójka stapia się wyczuwając czego potrzeba. Dziewiątki nie zmieniają się i nie kontrolują innych poprzez dawanie. Dwójki stapiają się z tym. co u innego człowieka podobne lub z tym aspektem drugiej osoby. Dwójka może przypominać Trójkę. Mogą być wielką . że stapiają się z innymi. Oba typy twierdzą. Dwójka i Trójka wyglądają podobnie /"trójka jest w Enneagramie podstawowym punktem Dwójki. Trzy punkty skupione po prawej stronie Ennea-gramu (Dwójka. Potrafią w nich uruchomić to. ale będzie to dla niej nagrodą za pracę a nie za uczucia. jednak wewnętrznym motywem jest zdobywanie miłości za to. ponieważ modyfikują obraz „ja" prezentowany na zewnątrz. z którymi chce się utożsamić.

Fodtypy Nazwy podtypów uwypuklają sprawy szczególnie angażujące w dzieciństwie. wręczają jakiś szczególny podarek. Naj-ważniejszą rzeczą w życiu Dawców jest związek z innymi ludźmi. jakby moje dało chciało przybrać dogodną dla tej osoby pozycję i jeżeli mi się to udaje. Widzę. stosowane przez dziecko. Znajdują w tym ochronę i zapewniają sobie status w grupie. że dla mnie nie wystarczy. odczuwam to fizycznie. To tak wygląda. jak migrena i astma. które wykonują. Mam wrażenie. które mogą wynikać z konwersji psy-chosomatycznej czy z wyparcia potrzeb. Dwójki muszą sobie zdać sprawę z . Jestem tak wzburzony tym. jeżeli inni dostaną. Pamiętają o urodzinach czy świętach. Co może pomóc Dwójkom w rozwoju? Dwójki często decydują się na terapię lub zaczynają medytować. Potrafię wybrać kogokolwiek z tłumu i wiedzieć. gdy muszę stać w kolejce w banku lub w tłumie czekającym na otwarcie stołówki. Uwodzenie to przyciąganie drugfej osoby. ufa pierwszy" (uprzywilejowanie) w sferze samoobrony Oto przykład nastawienia typu „ja pierwszy": „Zejdź mi z drogi!" to moje hasło. Kto z kim siedzi? Kogo darzą szacun-kiem zwierzchnicy? Muszę poznać osoby zdobywające popularność i zaprzyjaźnić się z nimi. Chodzi tu o strategie. że gotowi są walczyć. Uwodzenie/agresja w relacjach dwuosobowych U podstaw uwodzenia leży troska o to. czy będzie dla mnie dostępny. uwodzić. ale nie żywią urazy. W przypadku agresji mamy do czynienia z konfrontacyjnym prze-zwyciężaniem wszelkich barier stojących na drodze związku. że przepycham się na początek kolejki.po-mocą dla przyjaciela czy współpracownika idącego pod prąd. co jest dowodem aprobaty. Tak bardzo zależy im na utrzymaniu relacji z innymi. którego przygotowanie wymagało przemyślenia i wysiłku. Polega ona na zdobywaniu kontaktu siłą. że nic nie zagraża mojej relacji zbliżam się do tego kogoś wiedząc z góry. że mogę zostać pominięty. jak trudności w kontaktach z innymi ludźmi lub takimi chorobami. Bardzo często osoby te zgłaszają się z takimi obja-wami. Jestem wściekły. Muszą więc nauczyć się odróżniać autentyczne pragnienia od przystosowawczych czyn-ności. by czuć się osobą chcianą. dlatego że chcą odnaleźć swoje prawdziwe „ja". stapiać się z potrzebami partnera lub stwarzać mnóstwo problemów. że bacznie obserwuję odprawy. Niedawno zatrudniłem się jako psychiatra na oddziale ogólnym. pró-bujące zaspokajać osobiste potrzeby za pośrednictwem innych ludzi. by podporządkować się lub walczyć z pragnieniami innych. że będzie mnie lubił. Ambicja w sytuacjach społecznych Ambicja Dwójek polega na wiązaniu się z osobami mającymi wła-dzę. Dużo czasu poświęcają uroczystościom rodzinnym i towarzyskim. Potrafią się złościć. Gdy czuję.

Zwracanie uwagi na skłonność do oddawania władzy innym. kiedy uwaga ich przesuwa się z autentycznych uczuć w kierunku podporządkowywania się uczuciom innych ludzi. Pierwsze reakcje mogą stanowić fasadę maskującą prawdziwe uczucia. kto mnie bardziej potrzebuje" z obawy przed odrzuceniem. • Niepewność wynikająca z posiadania kilku różnych postad własnego „ja" . czy się on komuś podoba czy nie. • Zauważenie. nie ujawniania materiału godzącego w dumę lub dobre mniemanie o sobie. Bar-dzo pomocne dla nich jest: • Rozpoznanie w sobie skłonności do manipulowania. • Unikanie przyciągania innych pochlebstwem i zrozumienie. jeżeli Dwójki uświadomią sobie. . Zauważanie przechodzenia od puszenia się do przesadnej skromności.„Które z nich jest moim prawdziwym ja?" Godzenie się na związki drugorzędne. • Zauważenie sprzeczności celów poszczególnych postaci własnego „ja" i nabycie umiejętności prezentowania innym spójnego obrazu własnej osoby niezależnie od tego. Pragnienie „tego najlepszego". • Rozpoznanie w sobie chęci bycia osobą bezradną. że jest się osobą wtórną lub naśladującą innych. 138 Punkt Drugi: Dawca Co Dwójki powinny sobie uświadomić? Dobrze jest. że pochlebstwo jest oznaką nasilającego się lęku. że potrzeba odwetu wynika z urażonej dumy. że w procesie zmia-ny mogą się ujawnić następujące problemy: • Chęć bawienia się w bycie kimś innym. Lęk przed tym. ale godzenie się na „tego. • Wyzwalanie złości jako wskaźnika autentycznych uczuć i drogi do wyzwolenia się od konfliktów lezących u podłoża psycho-somatycznych objawów konwersyjnych. W czasie medytacji lęk przed pustką w brzuchu. Wzbudzenie chęci mówienia o sobie. jak bardzo przyjemne jest skupianie na sobie czyjejś uwagi przez całą godzinę terapii. • Wyjście poza wstępne reakcje emocjonalne. • Zdanie sobie sprawy ze swojej rzeczywistej wartości dla innych » ludzi. • Umiejętność rozpoznania. utrzymywania terapii w wygodnych ramach. wyobrażanie sobie różnych sposobów byda osobą kochaną. że nie posiada się prawdziwego „ja".tego.

Przekonanie. by rozpoznać i zatrzymać autentyczne uczucia nieuzaleznione od cudzej aprobaty. co trudno osiągalne. że inni usiłują ograniczyć wolność. ze zdobywając niezależność utraci się miłość raz na zawsze. co zdobycie miłośd. Potrzeba czasu. Niechęć do podejmowania zobowiązań. ze zdobyde aprobaty jest tym samym. Wybuchy histerii. Nieznajomość prawdziwych przeżyć erotycznych i emocjonalnych. Żądanie nieograniczonej wolnośd. gdy nawyk szukania aprobaty wchodzi w kolizję z ujawnianiem się prawdziwych potrzeb. Odrzucanie prawdziwej bliskośd. Utrzymywanie kontroli przez pożądanie tego. że kupiło się swoje związki z innymi. Przekonanie. Punkt Trzeci: Wykonawca Osobowość nabyta Esencja GŁOWA SERCE Cecha dominu)ąca:Namiętność: Próżność Fałsz Wyższy stan umysłu:Cnota:Nadzieja Uczciwość Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innyti Ochrona siebie: Wzorzec męskości/kobiecości •ni ludźmi: Prestiż Nastawienie na bezpieczeństwo . Brak doświadczeń w zakresie prawdziwej bliskośd. Obawy. Trzeba dostrzegać różnice między przelotnymi sympatiami i antypatiami a głębszymi zobowiązaniami. Trójkąty miłosne. gdy utraci się opiekę innych.Wzrastający lęk o umiejętność funkcjonowania. Walka o wolność. Podąg do trudnych związków. że uzyskało się przyjaźń na drodze oszustwa. 139 8. Przekonanie. które wydają się ograniczać ujawnianie licznych postaci własnego „ja".

żywotności i rywali-zacji. że są wcieleniem tego właśnie wzorca. którą wyko-nują. brak wolnego czasu nie pozwala. może być śmiertelnie nudna. Praca. Wybierają zorganizowane wycieczki lub „zaliczają" kolejne kraje. który uznawany jest przez osoby budzące ich szacunek. ale niedogodność tę może rekom-pensować imponujący tytuł. Dzięki temu mają gwarancję. nie zastanawiając się. Wolny czas może być przekleństwem. a w związku z tym. by uczucia bra-ły górę. Ponieważ kochano je za osiągnięcia. nauczyły się odsuwać emocje i koncentrować się na zdobywaniu statusu zapewniającego miłość. w związku z tym emanują optymizmem i dobrym samopoczuciem. tylko weź się do roboty". Wykonawcy pracują tak wiele. Preferowaną dziedziną aktywności jest praca. że po przyjściu ze szkoły pytano je raczej o to. Jeżeli ktoś nauczył się. Musiały własnym wysiłkiem zdobywać uznanie. aby cierpiały i mogą przeżyć swoje lata w nieświadomości faktu. Utożsamiają się z pełną prestiżu nazwą swojej firmy. Potrafią się przeistoczyć w budzących uznanie ludzi sukcesu w każdej grupie. Są osobami o wysokich osiągnięciach. Aktywność stanowi też naturalny czynnik antydepresyjny. Trwa nieustanna gonitwa. że straciły cenną więź z własnym życiem wewnętrznym. wypełnione wieloma ciekawymi zajęciami. że o . gdy długie okresy czasu poświęca się na bycie i na odczuwanie. a nie więź emocjonalną czy głębokie zaangażowanie w życie innych ludzi.Dylemat ' Trójki jako dzieci cenione były za osiągnięcia. super-mama. mierzą swą wartość liczbą zer w rocznych dochodach. Natychmiast przechodzą od pomysłu do czynu. bo tylko zwycięzcy zasługiwali na miłość. jak im minął dzień. Przypominają sobie. Nie widać. Życie ich jest energiczne i pogodne. Bardzo ważną sprawą było unikanie niepowodzeń. hippis z włosami do pięt. więc potrafią mu się w pełni poświęcić. Jednakże życie nastawione na osiągnięcia zew-nętrzne musi być siłą rzeczy pozbawione wewnętrznych przeżyć pły-nących z więzi i wątpliwości emocjonalnych. że wyznacznikiem wartości jest dla Trójki poziom wykonania zada-nia. utożsamiającymi się z popularnym w Ameryce wzorcem młodości. do której zdarzy im się należeć i mimo-wolnie mogą nabrać przekonania. czy dobrze im poszło niż o to. 140 Punkt Trzeci: Wykonawca Trójki przejawiają wartości cenione w kulturze amerykańskiej. że nie mają czasu popadać w depresję. jakie żywią uczucia wobec charakteru samej pracy. Nagradzano efektywność i robienie dob-rego wrażenia. że cały okres wakacyjny będzie szczel-nie wypełniony. Nawet wakacje to dla Trójek czas nieprzerwanej aktywności. Plan dnia Trójek jest przeładowany. zostawiając sobie bardzo niewiele czasu na myślenie. które rozwijają się tylko wtedy. W świetle nauk ezoterycznych Trójki wypadają dziwnie nowo-cześnie. tryskające ener-gią dzieciaki z reklam telewizyjnych. Większość Trójek nie zdaje sobie sprawy z tego. W każdej grupie przybierają postać modelową: pracownik na kierowniczym stanowisku w trzyczęściowym garniturze. Wszystkie Trójki starają się zapracować sobie na nagrody zewnętrzne. przejmować rolę kierowniczą i zwyciężać. Pewna Trójka ujęła to tak: „Nie myśl o tym. która sprawnie wykonuje wszystkie prace domowe. Trójki to kameleony. że nastawienie na działanie hamuje w nich pojawienie się takich form twórczości.

wartości człowieka stanowi to co robi. Choroby lub życie osobiste rzadko przeszka-dzają Trójkom w planowym wykonywaniu pracy. co powinno się w takich sytuacjach mówić. Jeżeli ktoś je chwali odnoszą tę pochwałę do wykonanej pracy. Ważne jest stałe wcielanie w życie projektów i planów. W chwili nabrzmiałej uczuciem Trójki sprawnie kierują uwagę ku innym spra-wom. Niepowodzenia ustawia się w innym kontekście. że o dziewiątej mają umówione spotkanie czy też muszą iść na ważny obiad. Rozmawiamy o dzieciakach". Przez lata całe emocje trzymano na wodzy. Gramy często w tenisa. Trójki twierdzą. traktując je jako niepełne sukcesy. Są więc nie do pogodzenia ze sprawnym działaniem. Mówią to. by nie zakłócały płynnego wykonywania zadań. że przejęty mo-del zastępuje autentyczne potrzeby. a nie na wolny czas . jeżeli auten-tyczne uczucia zastępowane są emocjami rzekomo właściwymi lu-dziom sukcesu. choć przecież oczekuje się od nich przejawu uczuć. praca świadomie wybrana a dochody dobrze udo-kumentowane. są tak skoncentrowane na zada-niu. Ta godna kameleona umiejętność przejmowania cech danej roli wywiera wrażenie na innych. U tych osób 141 Helen Palmer . Wykonawcy unikają wolnego czasu. Wewnętrzny optymizm wzmaga często wybiórcze skupianie uwa-gi na osiągnięciach. jeżeli Trójka zaczyna się identyfikować z manierą „skutecznego przy-wódcy" lub „idealnego kochanka" w takim stopniu. Odczuwają niewiele emocji towarzyszących zazwyczaj intymności.Enneagram samoocena zależy od uznania ich pracy a nie od adorowania ich oso-by. że przestają cokolwiek odczuwać. To nieuświadomione samooszukiwanie pogłębia się. Często jednak zdają sobie sprawę z tego. a nie to kim jest. Mają niewiele tole-rancji dla osób działających poniżej swoich możliwości lub pozwala-jących by zawładnęły nimi emocje. Przypominają sobie. Z czasem Trójka uczy się dostosowywać do wymagań zadania i doskonale realizować rolę zawodową. uczucia bowiem mogą przeszkadzać w skutecznym wykonywaniu zadań. że gdy coś robią. To wszystko może jednak do-prowadzić u Trójki do poważnego samooszukiwania. Mobilizacja dla dotrzymania termi-nów i rywalizacja przedkładane są nad wypoczynek. Słowo „wykonawca" kojarzy się z osobą próżną i rzeczywiście Trójki są bardzo próżne. unikanie niepowodzeń i maksymalizacja sukcesów. „Podróżujemy razem. gdy można by leniuchować razem. by nie uświadamiać sobie własnych uczuć. Uwaga skierowana jest na różne formy aktywności i na plany. Związki Trójek są bezkonfliktowe. którzy mogą w związku z tym polegać na zdolnościach Trójki. Słowo workaholic (uzależniony od pracy) kojarzy się z człowiekiem nadmiernie . gdy idzie o własne dokonania. Trójki wyrażają miłość poprzez działanie i ich życie rodzinne to seria doskonałych obrazków. Małżeń-stwo jest „udane". W bliskich związkach Trójki odrywają rolę partnera tak jak należy. Trójki nawykowo oszukują siebie i innych przyjmując wzorzec gwarantujący szacunek. że jest to tylko odgrywanie roli. perspektywa czasu niezaplanowanego będzie przerażająca. a nie do siebie samych.

Umiejąc przesunąć uwagę na pozycję wew-nętrznego obserwatora. Emocje trzyma się na wodzy póki nie skończy się pracy. polegający na kierowaniu wszystkich myśli ku jednemu celowi.Enneagram . że stają się idealnym pracownikiem w swoim zawodzie i nie potrafią już odróżnić tego wzorca od siebie samych. Dzięki temu są na dobrej drodze ku przezwyciężeniu swojego neurotycznego stylu życia. który zgodny był z ideałem roli. Osobowość publiczna manifestująca ponadprzeciętne cechy. Helen Palmer . Z czasem nauczyły się. • Prezentacja takiego obrazu siebie. kim same były. że powstaje przekonanie. Uwaga ich tak bardzo skupia się na zadaniu. że napędza je neurotyczna potrzeba doskonałości we wszystkim. • Przekonanie. co zrobiły. Z drugiej strony potrafią także zaobser-wować i opisać swój stan umysłu wtedy. iż prezentowany na zewnątrz obraz jest prawdziwym „ja". leżącymi u podłoża ich nawyków. nie umiejącym przerwać. a nie za to. • Rywalizacja i unikanie niepowodzeń. gdy mają okres spokoju i nie przeżywają takiej pogoni. • Intuicyjne dostosowywanie autoprezentacji do tego stopnia. których wypowiedzi przytaczamy w tym rozdziale wie-dzą. Tło rodzinne Trójki cenione były za to. że miłość dostają za to. nie umiejącym odpoczywać. kim są. Trójki. • Nieumiejętność odróżniania prawdziwego „ja" od cech roli czy zawodu. to: • Utożsamianie się z osiągnięciami i produktywnością. a nie za to. słowo to w pełni je opi-suje. Niedostrzeganie negatywów.skoncentrowanym na osiągnię-ciach. potrafią zdobyć się na refleksję nad mecha-nizmami. co wytworzyły i osiągnęły. • Charakterystyczny sposób skupiania uwagi. • Sprawność. • wybiórcze koncentrowanie się na pozytywach. że miłość i aprobatę zyskuje się dzięki skutecznemu działaniu. • Słaby dostęp do osobistych uczuć. Nawykowe problemy Trójek. Jeżeli Punkt Trzeci: Wykonawca Trójki osiągną skrajny poziom patologiczny. który nastawiony jest na zdobycie aprobaty. Stały się więc specjalistami w zakresie promowania siebie i pokazywania takiego obrazu siebie.

ale także występuję w szkolnym przedstawieniu baletowym i staram się usilnie mieć udane życie towa-rzyskie. Odrabianie lekq'i. Tak naprawdę pewnie mi się to nie podobało. W końcu przerwałam bo koleżanka zrezygnowała i było w porządku. Potem znowu odrabianie lekcji. Miałem troje rodzeństwa. Powrót do domu. Mu-siałam albo przerwać treningi. czy 144 Punkt Trzeci: Wykonawca naprawdę lubię to. Nie ma czasu na zastanawianie się. ciągle coś robić i robić. Robię to wszystko dlatego. pojono z tego niewielkiego źródełka miłości. Brałam udział w różnych konkursach. że zdaję do Stanford. Dopiero sobie to uświadomiłam. Nie potrafię opisać. Chcę naprawdę dobrze wypaść w szkole. Przez sześć lat uprawiałam gimnastykę. wymyślam układy taneczne i kładę się dopiero o drugiej nad ranem. Od pierwszej do piątej pracuję. zauważano mnie. Osiągnięcia nie kumulowały się. Była między nami niewielka różnica wieku. nikt jej za to nie znienawidził. żeby każde z jej dzieci zostało prezy-dentem. no przynajmniej nikomu kto się dowie. Moja matka zdecydowanie chciała. Więc pewnego dnia po prostu zrezygnowałam. cztery godziny dziennie. A potem do łóżka. ale niewiele było kontaktu. Nie tylko muszę mieć same piątki. jak bardzo tej gimnastyki nie znosiłam. Charakterystyczne cechy każdego typu najbardziej uwydatniają się u nastolatków i dwudziestoparolatków. Chodzę do szkoły bardziej dla uznania niż dla wiedzy. Nie miałam zatem nic do roboty i musiałam znowu sobie coś napakować do planu dnia. Od ósmej do dwunastej jestem w szkole. że jestem wspa-niała. albo załamać się nerwowo. sześć razy w tygodniu. że wszystko osiąg-nęłam. ale nie mogę powiedzieć. zaczęłam tańczyć. Nauczyłem się z czasem mierzyć swoją wartość tym. jeżeli się nie dostanę. Sporo mówiło się o miłości. jestem przewodniczącą klasy i tak dalej. Teraz muszę koniecznie zdać na Uniwersytet Stanfordzki. Wychowywano mnie konwencjonalnie i typowo dla klas śred-nich. a rano znów do szkoły. Wyjście na gimnastykę. Wypowiedź ta jest typowym przykładem koncentracji Trójek na rywalizacji i osiągnięciach oraz na unikaniu niepowodzeń w oczach innych. Każde osiągnięcie było punktem startu dla kolejnego sukcesu. który wisiał później na ścianie w klasie albo czegokolwiek. Osiąganie sukcesów stało się czymś w rodzaju wyścigu szczurów. żeby jakoś szczegól-nie fascynowały mnie tematy lekcji. bo wtedy ludziom się wydaje. więcej. Sposobem zdobycia uznania było zagranie najlepsze-go recitalu fortepianowego czy zrobienie kalendarza. a ja myślałam sobie: więcej. Podajemy niżej wypo-wiedź siedemnastoletniej uczennicy szkoły średniej. co zwracało czyjąś uwagę. lub wynikiem takiego testu czy innego spotkania.Nie przypominam sobie. innego od wszys-tkich innych ludzi. jakie to . Nie zdawałam sobie wtedy sprawy z tego. bym kiedykolwiek mierzył swoją wartość ina-czej niż w kategoriach czegoś uchwytnego. W pewnym momencie nie mogłam oglądać Olimpiady w telewizji. Gdy robiłem coś dobrze. ile udało mi się danego dnia zrobić. ale kto by tracił czas na narzekanie? Wygrywałam i wtedy mama z tatą uważali. gdy przerwałam. Rodzice nie bardzo umieli dostrzec we mnie kogoś szczególnego. co robię. Stało się to nawykiem. Znalazłam pracę. od szóstej do dziesiątej wieczorem. Cały czas byłam na chodzie. jeszcze więcej. Po powrocie do domu odrabiam lekcje. co inni mogliby zobaczyć. że gdybym tego nie robiła nikt by mnie nie lubił. Nikomu nie mówię. Przede wszystkim zależy mi na dobrym świadectwie. stale trzeba było robić więcej i więcej.

Jeżeli chodzi o efektywność. To jest mój słaby punkt i muszę na 145 Helen Palmer . aby skutecznie wypełnić czas. Gorąca kąpiel włączona jest w harmonogram. czego ludzie chcą i daję im to. gdzie nie ma żadnych martwych przes-trzeni. Aktywność wielofazowa Miłość okazywano Trójkom za ich pracę. ale głaskano . kim jestem. by dobrze wypaść na zewnątrz. więc próbowałam jej sprawić przyjemność wychowując w zasadzie samodzielnie młodsze rodzeństwo. umawiać się. przysłuchiwać rozmowie i nie stracić żadnej z tych czynności z pola widzenia. by dobrze wypaść w tej roli. że będę pomagała w domu i opiekowała się innymi. ile się da. ocze-kiwano raczej. by nie mieć czasu na życie emocjonalne. mnie za dobrze wykonaną pracę. Opowiada się za tym. Był to sukces od pierwszej chwili. by wejść w to. by utrzymać w powietrzu tyle piłek. ale że zrobię coś szczególnego. jeżeli w za-mian zostanę pogłaskana i zdobędę uznanie. ponieważ utrzymuje moje ciało w sprawności. dosyć niezrównoważoną emocjonal-nie. W czasie kąpieli mam obok . Trójki stają się idealnymi przedstawicielami dowolnej. Celem relaksu jest przygotowanie się do następnej rundy. Pewna kobieta wychowana na wsi tak opisuje swoją sytuację: Odkąd byłam małą dziewczynką matka mówiła mi. w związku z tym aktywność i produktywność stały się formą kontroli. szanowanej przez siebie grupy. Trójka-dziecko będzie robiła wszystko. będą czyniły starania. Zawsze mam do czego przejść zanim skończę poprzednią pracę. że jestem kimś szczególnym. karmić córkę. czy się wygra. Jeżeli wychowane zostały w rodzinie ceniącej wystąpienia publiczne. Trójka przyzwyczajona jest robić kilka rzeczy na raz. Osoby z zewnątrz na-tomiast tę ciągłą aktywność Trójek odbierają raczej jako sposób na to. kiedy do czegoś się zmierza i nie ma się pewności. bo wiem. Jako dziecko nie czułam się kochana za to. że dokonam w życiu czegoś szczególnego. Gdy zdobędę w czymś powierzchowną orientację. Moje interesy zawsze się świetnie rozwijają. Prawie każdemu mogę poświęcić swój czas. Więc jeżeli mi się nie uda nawet moi najbliżsi przyjaciele nie dowiedzą się. Jest to konsekwencją faktu. Potrafię równocześnie rozmawiać przez telefon. Mam jesz-cze inne rzeczy do roboty. a także skutecznie zapełnia wolny czas.straszne uczude. żeby zapomnieć o tym. Otworzyłam własny sklep i sprzedałam go z zyskiem po sześciu miesią-cach. daje prawdziwe poczucie bezpieczeństwa. że zawsze robię na raz dwie albo trzy rzeczy. w którym mógłby się pojawić lęk o ewentualne niepowodzenia. Nie zachęcano mnie do nauki. że przegrałam i zrobię wszystko. Jeżeli rodzina ceni inne rodzaje osiągnięć. Nie. których podziwiam. a nie za to kim naprawdę były.Enneagram niego uważać. Takie zapełnienie czasu. potrafiłabym po paru lekcjach na temat zarządzania zatrudnić się jako wykładowca. zostać uznaną za autorytet i uzyskać szacunek ludzi. czuję wewnętrzne wyzwanie. Ciągła praca zapewnia ciągły strumień dokonań. Była samotną matką.

jakimi chcą ich wi-dzieć inni. więc Trójki poświęcają zazwyczaj tyle uwagi sprawnemu przebiegowi pracy. kogo grupa pragnie we mnie widzieć. Trójki bardzo sprawnie umieją przejmować takie wizerunki i przeistaczać się w osoby najbardziej ce-nione przez daną grupę społeczną. Wiem. że zapominają o własnych uczuciach i prezentują na zewnątrz taki wizerunek. mam ogromną ochotę pobiec na salę gimnastyczną lub gdzie indziej. jak dobrze mi idzie i nie płynie w moim kierunku żadne pozytywne wzmoc-nienie. że muszą też wystrzegać się swojej umiejęt-ności oszukiwania innych poprzez pokazywanie im wiarygodnego wizerunku. którzy mogliby mnie choć trochę pochwalić. myślami wybiegam już w następny dzień. . że odkłada na bok uczucia osobiste. Czuję taki dreszcz w ciele. ide-alny przywódca publiczny. z którą przebywałem. gdzie są ludzie. Jeżeli natomiast Trójka nie zdaje sobie sprawy z tego. kiedy spełniam oczekiwania i robię wrażenie. Świadome siebie Trójki wiedzą. Jestem jak aktor błyskawicznie zmieniający kostium między jednym numerem a następnym. Agencje reklamowe działają podobnie jak Trójki. Myślę o kolejnej konferencji. Czuję. Potrafią te wizerunki stworzyć i wylansować. Przełączam się w zależności od grupy. Bolesne jest dla Trójek zdanie sobie sprawy z tego. jest w stanie zmienić go. Kompetentny profesjonalista. stając się takimi. że prezentowany na zewnątrz wi-zerunek niekoniecznie odpowiada jej emocjom. Wizerunek Aprobata zależy od skutecznego działania. Stwierdzają u siebie często intuicyjne przystoso-wanie do wizerunku przekazującego skutecznie to. by w danej dziedzinie zawodowej być maksymalnie widocznym. który najbardziej do danego zadania pasuje. Wiem. czuję taki brak energii. że ona sama i manifestowany na zew-nątrz wizerunek to jedno i to samo. Jeżeli nie mam akurat kontaktu z ludźmi mówiącymi mi. gdy jestem w kontakcie. że gdy pracują odsuwają na bok emocje i że są w stanie rezygnować z siebie. to znów w strój wieczorowy. Wewnętrznie „przebierałem się" równie często. jak przeistaczam się w tego. że uwierzy. Powiadają. w której przebywam. co chcą powie-dzieć lub sprzyjającego temu. tak jakbym ożywał wtedy. zachodzi nie-bezpieczeństwo. gdy wykonuje jakieś zadanie. 146 Punkt Trzeci: Wykonawca Jeżeli Trójka uświadomi sobie. Jeżeli nie jestem w kontakcie i nie zdobyłem żadnych punktów. kiedy mnie akceptują. Z wierzchu wygląda to tak. bo czuję to w dele. jakby we mnie nic nie było.siebie magnetofon. następnej ofercie. więc gdziekolwiek pójdę mam coś odpo-wiedniego. zależnie od paczki. Z łatwością modyfikują swoją autoprezentację. Natychmiast wiem. nie narażając się na utożsamienie z jakąś przynoszącą prestiż fasa-dą. który maksymalizuje skuteczność odgry-wanej roli. jakich wizerunków pragnie świat. Ludzie pracujący w reklamie wyczuwają. że mają także potrzeby niezgodne z wizerunkiem osoby ponadprzeciętnej. że mam trzy albo cztery zestawy ubrań w swojej szafie. jak mnie ludzie odbierają. dzięki której skupiałaby na sobie uwagę innych ludzi. Od około dziesięciu lat potrafię w ciągu jednego dnia prze-brać się z trzyczęściowego garnituru w skórzany kombinezon motocyklowy.

jeżeli prawdziwe uczucia zostają zduszone i zastąpione przez „pseudo-ja". co czuję. czego zawsze w życiu pragnęłam. prezentując im atrakcyjną fasadę. mene-dżer będzie manifestował styl charyzmatycznego przywódcy. Angażowałem się w związek z kobietą ze względu na wizerunek. Może się tak stać. Wykonawca dostosowuje się i przekształca w modelowego przed-stawiciela dowolnego cenionego wzorca kulturowego. ale jeżeli otoczenie akceptuje bardziej próżniaczy styl życia. Zdałam sobie sprawę z tego. Zajmuję się praktyką terapeutyczną w niepełnym wymiarze godzin. Samooszukiwanie jest całkowite. pracy. Nie chcę być odbierany jako człowiek z zewnątrz. jeżeli Trójka uświadomi sobie rozbieżność miedzy swoimi autentycznymi 148 Punkt Trzeci: Wykonawca uczuciami a faktem. Mieszkam na przedmieściu z dwoma synami. Gwarantuje to Trójkom obejmowanie pozycji przywódczych dzięki prezentowa-niu stylu. że . Może się wtedy poczuć szalbierzem. że oszukiwała innych. Tak więc z czasem mogę być zmuszony do pójścia na zabawę z najatrakcyjniejszą dziewczyną lub zdobywania w mojej grupie najliczniejszych wyróżnień. mieszkającej na przedmieściu ze swoimi synami. Preferowaną dzie-dziną jest praca. Najczęściej trudno mi jednak powiedzieć. Narciarz wod-ny będzie miał najmodniejsze narty i nieskazitelną opaleniznę. uświadomią sobie. Uświadomienie sobie. Trójka potrafi przez lata całe odgrywać także tę rolę byleby 147 Helen Palmer . jako przedstawiciel kontrkultury. stowarzyszenia dokony-wałem z myślą o prestiżu. który prezentowała. bez rze-czywistego kontaktu z emoqami. nie przekształcając wszystkiego w jakąś formę aktywności. że Trójka odwraca uwagę od uczuć i stara się usilnie o wypracowanie sobie robiącego wrażenie stylu osobistego. To co sobie najbardziej uświadamiam to zewnętrzne pozory. Uwaga skierowana jest na zewnątrz na wszelkie sygnały pozytywnego zain-teresowania innych ludzi do tego stopnia. Moje decyzje bywają także dowodem odrzucania jakiegoś wizerunku. stosującej techniki alternatywne. którego kłamstwa nie zostały wykryte. który budzi zaufanie. że podjęły szczere i długotermi-nowe zobowiązania wobec osób bliskich (otoczone odpowiednimi niuansami i podbudowane frapującym stylem osobistym). że prezentuję obraz doskonałej nowoczesnej kobiety-terapeutki.Enneagram tylko nie wejść w kontakt ze swoimi rzeczywistymi preferencjami emocjonalnymi. Wyboru uczelni. Otoczenie jest idealne i jest w nim to. Czy moje dzied są czyste i czy wyglądają na szczęśliwe? Trudno mi po prostu z nimi być i spędzać czas. Zastępowanie autentycznych uczuć budzącym szacunek obrazem siebie może być źródłem szczególnego cierpienia dla Trójek. Główne decyzje swego życia podejmowałem w imię określonego wize-runku. Tego wizerunku nie chcę. gdy np.doskonały partner. Może dojść do załamania.

że tylko „pseudo-ja" może im przynieść trochę miłości. dokonują jej redefinicji. Świadome są tego. Wiem. Trójkę może rozzłościć fakt. jak i . Trójki utożsamiają się z własnymi wizerunkami: pięknymi wize-runkami młodości. Są narcystyczni w tym sensie. Zdaniem zewnętrznego obserwatora. że sukcesy przyjdą same. Ta wybit-na zdolność do przystosowywania się jest zarówno błogosławieńst-wem.prawdziwe uczucia nie zawsze idą w parze z rolami cenionymi przez innych może doprowadzić do wybuchu wściekłości. Ich próżność wynika jednak z dokonań. które są uchwytnymi dowo-dami sukcesu. w których dzierżą wła-dzę nad cudzym życiem. które w ich własnych oczach przydają im blasku. czy sięgnąłbym po nią gdybyś się przyglądał. Nie mają poczucia porażki. czy tak czujesz czy nie. lecz dlate-go. a ty byś postawił przede mną miskę pełną jedzenia. kim na-prawdę jest< Jeżeli znajdziesz się w niewygodnie} dla siebie sytuacji możesz przeja-wiać emocje. Trójki dzia-łają pod presją. choć tak naprawdę jesteś miliony kilometrów stąd i w myślach robisz coś innego.Enneagram ich utrzymywać i przeżywają silny lęk. negatywne emocje potrafią trzymać na uwięzi. wątpię. będę natychmiast odrzucony. Jako osoby dorosłe żyją więc z przymusem zwyciężania. jeżeli nie są w stanie zapra-cować sobie na status i szacunek. że świat nie ma obowiązku 149 Helen Palmer . Gdybym umierał z głodu. że przekonani są o własnej kompetencji i wyższości. kogo szanuję. że jeżeli pojawi się porażka. Ich siła leży w zdolności przetrzymania rywala i umiejętności kończenia rozpoczętych zadań. Są dumni z osiągnięć. mocują się i sprzedają dla osobistych korzyści. Mają za sobą dzieciń-stwo. Uwaga Wykonawców skoncentrowana jest na porównywaniu statusów i na zdobywaniu symboli statusu. Przekonane są bowiem. zarobków. niezależnie od tego. że inni tak łatwo dali się nabrać i że nikt jej nie cenił za to. w którym szanowano tylko tych. Możesz stwarzać pozory zaangażowania. które przynosi im miłość. Możesz zaglądać śmierci w oczy. Towarzyszy im wiara we własne zdolności. Jeśli zapewni im się możność wykazania się aktywnością i nadzieję na lepsze jutro. ale nie mają poczucia. Unikają niepewnych przedsięwzięć i rozpadających się związków. że obserwatorzy z zewnątrz potrafią odróżnić ich prawdziwe „ja" od „pseudo-ja". Jeżeli ktoś d na przykład powie. odpowiadasz tym samym. jeżeli prędko pojawi się nowa obiecu-jąca perspektywa. Tyle inwestują w sukces. lub też przypisują winę innym. że jeśli źle wypadnę w oczach kogoś. honorów. ale przejawiasz je nie dlatego. ale nadal musisz być opanowany. a nie z urojonego po-czucia wrodzonej wartości osobistej. określając jako sukces częściowy. z tego że zwyciężyli swoich rywali. że powinieneś je przezywać. Starają się zajmować pozycje. że zależy mu na tobie. że je przeżywasz. Potrafią zmieniać pracę i tożsamość bez wahania. jeżeli odkryją. Szybko szukają sobie czegoś lepszego. Mogą doznać szo-ku. którzy odnieśli znaczący suk-ces. Trójki pracują dla sukcesu. inteligencji i produktywności. Są egocentrycznie skupieni na tych projektach.

że skoncentrowałeś się na wizerunku i masz po-czucie. gdy uświadamiam sobie. To wspaniała rzecz posuwać się stale w kierunku wizerunku idealnego i bardzo boli rozpoznanie fałszu w tych wizerunkach. wielo-krotny mistrz świata w kulturystyce i prawdopodobnie Trójka. który manifestowałam wtedy. Dopóki zaspokajane są potrzeby wizerunku. Negatywne jest to. Boli. Powiadają też. Boli zdanie sobie sprawy z tego. W filmie Pumping Iron Arnold Schwarzenegger. Pozytywne jest to. że tak bardzo się musiałam przystoso-wywać. aby osiągnąć własne cele. że oszukują same siebie. opisuje swoje upodobanie do rywalizacji jako chwyt psychologiczny: pokazuje innym zawodnikom wizerunek zwycięzcy nie do pokona-nia zanim zaczną pozować razem na estradzie. Trójki często mówią o tym. ludzie sukcesu. Ludzie chcą bowiem. Związki intymne . Przykładem tego jest Ronald Reagan. a na końcu drogi nie będzie może tej idealnej dla ciebie pracy. która przewodzi i wzbudza szacunek tłumu. 150 Punkt Trzeci: Wykonawca Próbuję nawiązać kontakt z każdym. Zdradzasz siebie. że Trójki potrafią poruszać się pod presją szybko i skutecznie. traktując je jak strategię stosowaną przez osoby nie umiejące przegrywać. sprawiający wrażenie poskła-danych. by stać się osobą wybijającą się w dowolnej grupie. żeby je zdobyć. by ich przywódcy emanowali szczerością i dob-rą wolą. które rozpada się w pył. by zostać najdoskonalszą kobietą. że mnie lubią za to. kim jestem. że postrzegane są jako ludzie zmieniający poglądy jak rękawiczki. że świadome są manipulacyjnych możliwości kryjących się w operowaniu wizerunkiem wzbudzają-cym zaufanie. gdy dokonujesz róż-nych cudów. Przyciągają mnie ludzie nieprzeciętni. Obecnie ważniejsze jest dla mnie pozostanie w przyjaźni z dawnym kochankiem lub świadomość tego. Bardzo cierpię. Uświadamiasz sobie. że tyle włożyło się wysiłku w zachowanie pozorów. Oszukiwanie i samooszukiwanie Odpowiedni wizerunek ma wielką siłę oddziaływania także w polityce. Trójki prą zażarcie naprzód ku zwycięstwu. pozycja i władza. gdy byliśmy ze sobą związani. którą on kiedykolwiek spotkał lub by zostać tą. Może to dotyczyć wszystkiego: od polityki latynoamerykań-skiej przez jakiś przedmiot akademicki. Zdolni Wykonawcy potrafią przejąć cechy danej roli i utożsa-mić się z nią. Także pieniądze. Selektywnie koncentrują się na wsparciu i odrzucają negatywne informacje zwrotne. że sam siebie zdradziłeś. Nie chcę już dostawać od nich tego co potrzebne mojemu wizerunkowi. prezydent o wiel-kim uroku osobistym. którzy rozwiązali wszystkie problemy zewnę-trzne. że nie każdy kocha zwycięzcę. na sztukach pięknych kończąc. kto jest wzorcem tego. dający narodowi poczucie bezpieczeństwa. To jak ciastko z wyobraźni. Konsekwen-cją zdolności chwytania się nowych szans i wcielania w wizerunek wymagany przez nową rolę jest to. że tak silnie zanurzają się w swoje role. bo tyle trzeba różnych rzeczy zrobić.obciążeniem. że autentyczne uczucia ulegają stłumieniu w imię wykonania zadania. co mnie interesuje.

gdy mam za wiele miejsca wiem. gdy proszę o czas na zastanowienie się. są wrażliwe. gdy ktoś pomaga mi r wejść w kontakt z moimi uczuciami. by dopiero potem zdać sobie sprawę z tego.Rozdźwięk miedzy prawdziwym „ja" a „ja wykonaniowym". W efekde wiele osób mówiło mi. a nawet czy w ogóle jesteś. Gdy pojawią się jed-nak prawdziwe emocje. Naj-bezpieczniej się chyba czuję wtedy. co czuję. Złość niszczy pozytywny wizerunek i wszystkich odstręcza. który wydaje mi się autentyczny. że mam czas wytworzyć sobie pewien skrypt. gdybym od razu pora-dził sobie z moimi emocjami. Wydaje mi się. że powodem był silny gniew. „Czy moje emocje wezmą górę i przeszkodzą mi w efektyw-nej pracy?" Najtrudniej mi poradzić sobie ze złością. Patrząc wstecz. co czuję i godzę się na rozmowę w określonym terminie w niedalekiej przyszłości. więc zamiast sobie z nią radzić wolałem zmieniać pracę i tworzyć sobie nowy świat chroniący mnie od przezywania w przyszłości takich uczuć. „Odczuwam tylko jedną lub dwie jasno określone emoq'e. choć jedno-cześnie zdają sobie sprawą z tego. Gdy staram się pozostać przy swoich uczuciach budzi się we mnie poczucie prawdziwego zamieszania. Potrzebuję czasu i miejsca.jak się z tym czujesz. Łatwo „odgrywają" bliskie związki i wcielają się w swoje wyobrażenie o tym. gdy po raz pierw-szy pozwalają sobie na własne emocje. Ujawniają się autentyczne sympatie i antypatie. to: „Czy ta emocja jest właś-ciwa?". że w danym momencie nie potrafię sobie uświadomić. Koncentrowanie się na sobie a nie na innych przeraża. a tu nagle znajduje się pod presją własnych przeżyć. zanim się z nim uporałem.Enneagram oczekiwań." Najczęstsze pytania. a nie jak to widzisz. Czy to uczucie jest właściwe? Jak mam odróżnić własne uczucia od uczuć dyktowanych mi przez mój wizerunek? Gdy przez całe życie człowiek dopasowywał się do cudzych 151 Helen Palmer . Zdarzało mi się znikać na całe miesiące. Zawsze czułam. To w pewnym sensie prawda. albo wziąć się do pracy. choć niekoniecznie odczu-wają to w środku. nie wiesz bowiem czego się o sobie dowiesz. może się przerazić. Na obecnym etapie mojej pracy nad sobą doceniam. Starasz się uruchomić inny barometr . że inni ludzi pod presją zwalniają obroty lub że są zdezorientowani. gdy sprawy potoczyłyby się inaczej. jak powinien wyglądać odpowiedni partner czy też „są" doskonałymi małżonkami. jeżeli coś im nie wychodzi w życiu osobistym. A gdzie jest reszta?" Albo też czują się zakorkowane: „Jeżeli pozwolę sobie na emoqe. któ-ry powstał w dzieciństwie. że chodzi mi wyłącznie o ich produktywność a nie o ich uczucia. Trójki potrafią sprawiać wrażenie czułego partnera. onieśmielą mnie one i unieruchomią. brak Trójkom odpowiedniego doświadczenia. by do tego dojść. Jeżeli wymagana jest wrażliwość. że grają wtedy jakąś rolę. szczególnie silnie ujawnia się w bliskich związkach. Można albo siedzieć i przeżywać. że depczę ich. Tyle czasu mijało. Cięż-ko mi było na przykład dostrzec. jakie zadają ludzie „uzależnieni od pracy". Ale z kolei. . że nie można pogodzić uczuć z wykonaniem roboty. widzę wiele takich momentów.

Wykonawca staje się bardziej skłonny do intymności. Nie znoszę. Obserwator pozwala 153 . W pierwszej fazie kon-takt emocjonalny jest bardzo ograniczany. Trójka unika intymności przez obarczanie się licznymi zadaniami. gdy samoocena spada. Trójki doprowadzają do takich czy innych wydarzeń. Potrzebuję czasu. Wadą Trójek jest to. a Piątka ofiarą. Trójki twierdzą. zatapiam się w pracy lub też w czasie jakiejś poważnej rozmowy po cichu zastanawiam się jeszcze raz nad jakimś projektem lub też czuję. mówię to poważnie. gdy ktoś próbuje na mnie wywierać nadsk. 152 Punkt Trzeci: Wykonawca świetnie im się udaje wyciągać innych z odosobnienia lub złych na-strojów i zachęcać ich do emocjonalnie konstruktywnej działalności. gdy zaspo-kajane są potrzeby związane z tworzonym przez niego wizerunkiem. tak naprawdę jednak chodzi im o sukces osobisty. by zapewnić rodzinie byt i bardzo się cieszą z sukcesów tych. a po przyjściu do domu stwierdzam. Pracują intensywnie. Najlepiej wypadam. na pierwszej randce. co zastępuje głębię uczuć. Jeżeli jednak obiektem ich identy-fikacji jest praca. że łatwo odwodzi je od własnych uczuć takie czy inne zadanie. Wiele uwagi poświęcają wyglądowi i zewnętrznym dokonaniom partnera. Gdy mówię „Przestań". W miarę trwania związku chcę się zająć pracą kosztem partnerki. niewiele znajdą czasu dla rodziny czy dla miłości. wiele wysiłku włożą w to.Zaletą Trójek jest to. Piątki nie stawiają oporu. gdy włączony jest reflektor uwagi. W najczęstszym scenariuszu Trójka jest łowcą. wracam. a nie za to kim jest. wycofuje się zaś wtedy. Piątka zaś wycofuje się. Piątka zaś boi się ujawnienia i upokorzenia. Jeżeli ważna jest dla nich intymność. że po prostu czas już sobie pójść. by stać się bliskim partnerem. że niezwykle silnie wspierają cele i aspiracje członków swych rodzin. Jestem wspaniały przy pierwszym spotkaniu. Gdy pojawią się zbyt silne uczucia mam takie sposoby odcinania się od nich. by zarobić na nasz sukces. że wytrzymam i że nadal będę mógł sobie spojrzeć w twarz. Trójka chce być oceniana za osiągnięcia. Gdy emocje stają się zbyt intensywne. że partnerka czuje się urażona. Dużym problemem dla mnie jest to. ponieważ pracuję. że chcę wracać do domu późno. by uporać się w samotności z jakąś negatywną oceną lub poczuciem pzegranej i gdy już się upewnię. Jeżeli identyfikują się z życiem rodzinnym. że zadań tych podejmują się dla rodziny. poświęcają rodzinie czas i energię. Wza-jemny zachwyt. które doprowadzają moją partnerkę do szału. Przykład pary złożonej z Trójki i Piątki (Wykonawca i Obserwator) Zarówno Trójka jak i Piątka mają problemy z emocjonalną blis-kością. z którymi się utożsamiają.

To on będzie prowadził negocjaqe i dzwonił do Obser-watora. żywiąc nadzieję sukcesu. na przykład o przywództwo w grupie. lubi być sama i nie będzie towa-rzyszyła Trójce w niespodziewanych wyjściach. Na ogół rywalizują o zwycięstwo osobiste. gdy osiągną sukces. Jeżeli dojdzie do ustalenia harmonogramu prac domowych. Piątka jest bardziej wycofana. Zaletą Trójek jest to. kto sprawuje kontrolę. że następują długie okresy zamkniętych drzwi i komuni-kacji ograniczonej do minimum. Zażyłość zajmuje jedną z prze-gródek i zaraz po intymnym spotkaniu Piątka wycofuje się. a Piątka jej w tym nie przeszkadza. Trójka ciągle poszukuje różnych sposobów udoskonalania związku. że są przykładem zaangażowanego autory-tetu i dopingują innych. Piątka przejmie rolę niewidzialnego mózgu zdalnie sterującego Trójką. wybuchnie złością w stylu Ósemki (która jest jej punktem bezpie-czeństwa). Piątki zaś muszą się uczyć tolerowania spontanicznych kontaktów bez potrzeby wycofywania się. Każdy musi czujnie obserwować. różni przyja-ciele. jeśli ma gwarancję zachowania niezależności. Para nie musi wal-czyć o to. . silnie zdopinguje ekipę. przyjmując bez pytania rolę przy-wódcy.Helen Palmer .Enneagram sobie na krótkie chwile intymności. by złożyć sprawozdanie. by sprawy przemyśleć. Trójka może organi-zować bale i być ich gwiazdą. Oba te typy reagują z opóźnieniem na nagłe wybuchy emocji i muszą się wycofywać. Jeżeli Trójka i Piątka wspólnie pracują nad jakimś zadaniem. Trójka i Piątka współpracują często ze sobą w tym za-kresie. Potrafią się poświęcić bezwarunkowo zada-niu. Gdy atmosfera domowa stanie się napięta. Od razu przechodzą od myśli do czynu i nic nie mają przeciwko współpracy z autorytetami o przeciwstaw-nych poglądach. Wszelkie kontakty publiczne weźmie na siebie Wykonawca. Jeżeli Trójka jest bardzo zajęta. żyjąc poza tym własnym życiem. Może zabierać głos za Piątkę w czasie spotkań publicznych. Jeśli plany Trójki kolidują z har-monogramem życia domowego i porami posiłków. W życiu społecznym Trójka chce prezentować atrakcyjny wize-runek. albo co kto komu powie. czy druga strona jest dostępna. może tego w ogóle nie zauważyć. więc Trójka często usiłuje zaaran-żować wspólne życie jak w obrazku z bajki. Piątka zarea-guje dąsami. 154 Punkt Trzeci: Wykonawca Związki z autorytetami Trójki chcą mieć autorytet. Trójki muszą szanować prywatność Piątek i unikać przejmowania steru. Piątka może się wycofać tak bardzo. Obserwator ma skłonność do szufladkowania: poszczególne formy aktywności. więc na-tychmiast się wycofuje. Lubią dowody uznania. Umieją ustalać priorytety i dobrze zno-szą rywalizację. a jeżeli poczuje się wystarczająco bezpiecznie. Trójka w drużynie zapewnia ruch do przodu. Dla Trójki gniew osoby bliskiej jest zabójczy. Lubi bywać. jaki jest program koncertu. Obserwator zaś nie będzie musiał ruszać się z domu. Jeżeli natomiast Trójka utożsami się z zadaniem grupo-wym. po czym bierze się za kolejne zadania. wszystko pooddzielane. gdy coś robi. Musi wiedzieć. czuje się bezpieczna i kochana wtedy.

Jeżeli Szóstka będzie miała pomysł i naszki-cuje jego ramy. Będzie wolała trzy-mać się tego co ma. by przedstawić zalety przedsięwzięcia i nadać mu solidne podstawy. bo mam Cię na oku".odsuwa w bok emocje. że szanuje się ją za pomysły. Trójka tak bardzo przywiązana jest do wizerunku autorytetu odnoszącego sukcesy. Jeżeli Szóstka poczuje. ze często przejmują kontrolę obchodząc istniejące autorytety. Trójka znajdzie się wtedy w idealnej pozycji. Szóstka będzie tworzyła koncepcje. . Wielokroć wchodzą w kontakt z innymi poprzez role zawodowe a nie poprzez osobiste uczucia. odda się w pełni właściwemu sobie nawykowi wyra-żania wątpliwości i wynajdywania ukrytych wad.Trójki wychodzą bez szwanku z trudnych interakcji manifestując postawę „następnym razem doprowadzimy tę sprawę do szczęśli-wego końca". Trójka będzie chciała rozszerzyć interes i koncesje. kiedy Adwokat Diabła oszukuje lub przesadza. Szóstka zakłada. by osiągnąć własne cele. nierzadko kosztem jakości. Wadą interakcji Trójek z autorytetami jest to. Nie słyszy krytycznych komentarzy. Jeśli sytuacja nadal się pogarsza Wykonawca będzie się starał wycofać i zająć czymś bardziej obiecującym. a nie 155 Helen Palmer . a pytania Szóstki uważa za przejaw wtrącania się i usiłuje przejąć kontrolę: „Strzeż się. W ten sposób Szóstka ustawi się w pozyq'i osoby przegrywającej i może zacząć szukać sprzymierzeńców za ple-cami Trójki. Będzie się starała zapobiec niebez-pieczeństwom. by na Trójce skupiały się światła reflektorów i uwaga publiczności. Jeżeli nato-miast wszystko będzie szło dobrze. że Trójka robi intrygi. Adwokat Diabła potraktuje to jako zdra-dę.rozmawiać. Wykonują zadania ścinając zakręty. pomagając im zajmować po-zycje niebezpieczne i ryzykowne bez zahamowań wypływających z lęku o ewentualne konsekwencje. Dają tez innym wsparcie. a potem wyszukiwała w nich wady. Przykład związku z autorytetem: Trójka i Szóstka (Wykonawca i Adwokat Diabła) Jeżeli związek jest dobrany.Enneagram działa dla dobra ogółu. Zacznie się niepokoić ewentualnymi zagroże-niami płynącymi z cudzej zawiści. Jeżeli natomiast Szóstka poczuje się usunięta w cień. rozmyślając nad wartościami i etyką sukcesu. Trójka zaś zajmie się promocją projektu i jego realizacją. będzie próbował wytrwać i ratować przedsięwzięcie. zacznie podejrzewać. Szóstka zaś wzmoże czujność. Nie zwraca więc uwagi na to. pozwoli. Trójka tymczasem jest na tyle zajęta ciążeniem do celu. Trójka będzie chciała pracować jeszcze intensywniej. „Mój wizerunek nawią-zuje kontakt z Twoimi referencjami". bo gdy już skupi się na zadaniu . że Trój-ka wie. co czują współpracownicy. Szóstka zaś . że może nie zauważyć obaw Szóstki. Jeżeli przedsięwzięciu grozi niepowodzenie. Skłonne są często do przesadnej autoreklamy. Będzie zatem podejrzewała. że Trójka chce przejąć władzę. że zupełnie nie zauważa wyczerpa-nia wpółpracowników.

Trójki są modelowymi przedstawicielami swojego środowiska: lewicowymi radykałami. które rozkwitły dzięki pracowitości i siedzeniu po godzinach. Nie mogą się podejmować projektów twórczych wymagających wglądu w siebie lub okresów prób i błędów. Nieatrakcyjne otoczenia Nieatrakcyjne dla Trójek są zawody bez perspektyw. by dzielić się władzą przy podejmo-waniu decyzji oraz informować innych przed podjęciem działań. chcą dojść na sam szczyt. w reklamie i przy promocji towarów i usług. Pociągają je zawody wymagające przekładania znanych idei na dający się ocielić w życie system. jeżeli Szóstka nauczy się pytać wprost zamiast nabierać coraz większych podejrzeń opartych na mylnych być może przesłankach. Bywają politykami. Gdy Szóstkę ogarnia lęk przed działaniem i wątpliwość. unikają zaś środowisk. paranoidalne obawy Szóstki ucichną. który lansował ruch rozwoju osobistego pod hasłem „trening pozazmysłowy jest skuteczny". Angażują się w projekty społeczne pomagające ludziom poprawić byt materialny własnymi siłami i dążą do przewodzenia takim działaniom. w których niczego nie osiągną. . że bywają niezmiernie pracowite. Pracują w mass-mediach. super-sprzedawca świadomości. co w opinii publicznej niegodne jest tej klasy społecznej. kierownikami działu graficznego w czasopiśmie niż po-ważnymi malarzami.presti-żowe z możliwością awansu. Wybierają zawody . Przez całe życie chcą się uczyć. prace nie podnoszące prestiżu. Przejawiają tez anty-depresyjną zdolność wynajdywania cie-kawych zajęć.Jeżeli Trójkę stać będzie na to. 156 Punkt Trzeci: Wykonawca Atrakcyjne otoczenia Atrakcyjnym dla Trójek otoczeniem są niewielkie przedsiębior-stwa. na których się głosuje ze względu na ich wizerunek w środkach masowego przekazu i oso-bisty styl. Zalety Trójki przejawiają zaraźliwy entuzjazm dla planów i przyszłych przedsięwzięć. do której należą. potra-fią zachęcać innych do doskonalenia się. Relacje z autorytetem poprawią się znacznie. Zważywszy. Słynne Trójki Do słynnych Trójek należy Werner Erhard*. Zostają handlowcami. Chętnie obejmują stanowiska menedżerskie. Trójka powinna jej przedstawić plan daleko-siężny. Przycią-gają je takie otoczenia. w których mają szansę się wybić. Potrafią efektywnie reklamować siebie i swoje przed-sięwzięcia. Pną się po drabinnie organizacyjnej. Wolą być dziennikarzami niż powieścio-pisarzami. prawicowymi konserwatystami. którym potrzeba wielu miesięcy dla ukończenia dzieła. Unikają wszystkiego.

ponieważ jej samoocena zależy od sukcesów. bo wciąS wybiegam naprzód ku następnemu zadaniu. Trójki twierdzą jednak. że jesteś na drugim miejscu i wciąż starasz się być na pierwszym. Uwaga rzadko zatrzymuje się na aktualnym zadaniu. że stale działasz na wysokich obrotach. szybko przeskakuje na kolejne. rozmawiam jednocześnie z pasażerem. Twoje ciało realizuje jeden projekt. Ludzie zaczynają przypominać automaty. przegryzam kanapkę i przełączam radio na kolejne kanały. Aktyw-ność jest formą kontroli. na dostrzeganie własnych uczuć związanych z zadaniem. albo mają coś. osobą o skoncentrowanej uwadze.Enneagram Na co Trójki zwracają uwagę? Zewnętrznemu obserwatorowi Trójka wydaje się być człowiekiem osiągnięć. Stale masz na tapecie trzy albo cztery przedsięwzięcia. przekraczam co i raz dozwoloną prędkość. Ludzi spostrzegasz pod kątem tego. Jadę samochodem. by sprawdzić czy nie ma w pobliżu gliny. które albo zablokują ruch. To tak. że wybierasz życie pełne stresu i rywalizacji. ku któremu obecnie zmierzasz. na ponowne rozważenie hierarchii ważności. co nazywa się myśleniem wielofazowym. a wartość osobista i poczucie bezpieczeństwa zależą od tego. ze pierwszy już ukończyłem. inaczej nie istniejesz. Jeżeli ktoś jest dobry. jakby teraźniejszość nie istniała. To ze udaje mi się to wszystko robić jednocześnie wprawia mnie w dobre samopoczucie. co może pomóc w realizacji zada158 Punkt Trzeci: Wykonawca . Musisz być najlepszy. rośnie też tempo pracy. Gdy pierwszy projekt dobiega końca jestem tak już zaangażowany w następny. nieco spóźniony. Czuję się panem sytuacji. ile udało się zrobić. koAcuklild 157 Helen Palmer . Trójka musi być lepsza. Trójka zazwyczaj robi kilka rzeczy na raz.-łlptzypuy Redakcji a. co może się przysłużyć celowi. By zrozumieć ten rodzaj uwagi spróbuj sobie wyobrazić. W miarę precyzowania celów zainteresowanie rośnie. które sprzyjają zbliżaniu się do celu. Wielofazowej aktywności towarzyszy wewnętrzny nawyk kiero-wania uwagi na zadania. Wiecznie masz poczucie.Ronald Reagan * Walt Disney * Farrah Fawcett John F. Uwaga zawęża się do tych sygnałów. ze niemal nie zauważam. Kierując. Wrażliwy jesteś na wszystko w Twoim otoczeniu. a umysł skoncentrowany jest już na następnym. co posiadają lub co mogą zrobić dla realizacji Twojego przedsięwzięcia. zerkam w lusterko. Kennedy . Między jedną a drugą myślą nie ma prawie miejsca na refleksję. że starają się jedynie dotrzymać kroku.

które sprzyjają rozwiązaniu danego problemu. Przeszkody wzmagają jedynie koncentraq'ę uwagi. cała jej energia umysłowa skupia się na celu. Moje zyski wynikają z dziwacznej kombinacji pomysłów. Stan napięcia sprzyja temu. koncentrujesz się na sobie i przetrząsasz pamięć wyszukując każde adekwatne rozwiązanie z przeszłości.Trójka czuje się osobiście zaata-kowana. Już kilka przedsiębiorstw postawiłem na nogi. którego 159 Helen Palmer . Jeżeli są automatami przeszkadzającymi. Potrafią mobilizować znaczną energię. gdy rutynowe nie dają efektu.ma. Często nie zdają sobie sprawy z tego. dawnych wspomnień i rozwiązań pod kątem ich aktual-nej przydatności nazywamy myśleniem zbieżnym. które w innych sytuacjach okazały się skuteczne. albo omija. że nie potrafią przer-wać pracy. jeżeli Trójka . z którymi zetknęliśmy się w młodości. Jest to mechanizm obronny. czym się zajmuję". to albo się ich ignoruje. Jeżeli mogą sprzyjać realizacji zadania. by postawić sobie pytania. Dla większości z nas psychologiczna identyfikacja to coś w rodzaju: „Jestem podobna do matki" lub „Jestem Amerykaninem". Nikt nie kocha tych. gdy musiałem dotrzymać określonego terminu. Jeżeli przeszkód nie udaje się pokonać. którzy nie przybiegli pierwsi do mety. Gdy nastąpi identyfikacja. którym się kiedykolwiek zajmowałem. Takie zawężenie uwagi do drobiazgowych sygnałów z otoczenia. Trójki szczególnie dobrze się nadają do takiego sposobu myślenia. Identyfikacja Gdy jakieś przedsięwzięcie okazuje się na tyle skuteczne. Trójka zaczyna wierzyć. traktując ich instrumentalnie. Trójka utożsamia się z cechami. Samooszu-kiwanie będzie tylko częściowe. Albo zajmiesz pierwsze miejsce. będziesz się obawiał.Enneagram dane zadanie wymaga. Trójce trudno jest oddzielić wartość osobistą od wartości wytworu. bowiem pomaga im odnajdywać twórcze rozwiązania. Takie sprzężenie wizerunku i uwagi nazywamy identyfi-kacją. co w danym momencie jest jej zadaniem. Największe zyski osiąga-łem wtedy. ponieważ szukają aprobaty u innych. Z każdego innego przedsięwzięcia. jak się czują z tym. za pomocą którego stajemy się po-dobni do ludzi lub wzorców. poszukuje się kon-taktu z nimi. co robią i czy nie wolałyby robić czegoś innego. że okażesz się niegodnym miłości nieudaczni-kiem. Gdy zachodzi identyfikacja. by przemienić się w takiego człowieka. a jeżeli wytwór zostanie zakwestionowany . albo nie ma dla Ciebie w ogóle miejsca. Szczególnie łatwo poddają się identyfikacji. jakiego widzieć życzą sobie inni. Dla Trójki identyfikacja może przybierać postać: „Stałem się modelowym wyko-nawcą tego. by przy-ciągnąć uwagę Trójki. Trójki mją nieustanny nawyk odsuwania uwagi od prawdziwych uczuć w imię skuteczności i w imię wcielania wizerunku. że zawsze dos-konale robiła to. wyłus-kiwałem wtedy nawet najdrobniejsze pomysły. bo jeśli nie osiągniesz celu lub kto inny Cię ubiegnie.

z którą się utożsamiła. na wyb-raną przes Ciebie cechę. zacznij zwykłą rozmowę z obserwatorem. . Jeżeli gra idzie o tytuł. by zadać sobie pytanie. których dokonuje Trójka stapiając się z pożądanym wizerunkiem. Zazwyczaj przenoszą uwagę tak. Niech jedno z Was będzie obserwatorem. jeżeli zaś pub-liczność wyrazi dezaprobatę. a gdy musisz dokonać wysiłku. Gdy zdołasz utrzy160 Punkt Trzeci: Wykonawca mać uwagę na odczuciach czy emocjach stymulowanych przez nią w Twoim organizmie. by identyfikować się z cenionymi w danej kulturze wizerunkami i za-czynają uważać je za przejaw samych siebie. Zauważ.będzie czuła. która kurczowo ima się wizerunku. że przybliża się ona i oddala. Spróbuj na przykład wyobrazić sobie. Zauważ. która jest ci obca. aż choroba lub kryzys wieku dojrzałego zmusi ją do przerwania pracy. namiętną czy radosną. autoprezentacja ulegnie nieświadomej modyfikacji. by nie rozpraszały Cię reakqe obserwatora. Trójka potrafi pracować aż padnie „dla firmy". że ją posiadasz. Gdy Trójka wciela się w określony wizerunek. z którą chcesz się utożsamić. Usiądź naprzeciwko partnera. gdy „budujesz w sobie tę cechę". dla jakiejkolwiek roli. Mając nadal zamknięte oczy. w Twym mniemaniu.bardzo silnie od-biera reakcje innych ludzi. „dla korpo-rant". Trójki potrafią wychwycić w tych wewnętrznych wahaniach uwagi różnicę miedzy momentami. jak przesuwa się Twoja uwaga. nie posiadasz. skoncentruj się całkowicie na wyob-rażonej cesze i pozwól jej przeniknąć Twoje ciało. z którą się identyfikujesz. Gdy jest obecna. Łatwiej Ci będzie to zrobić. wybierz jakąś cechę. Otwórz teraz oczy i nadal kierując uwagę do wewnątrz. czujesz się jak Trójka. by zrobić dobre wrażenie. na którą wrażliwy jest Twój partner. w której naprawdę czułeś się jej posiadaczem. jak przesuwa się Twoja uwaga. że utożsamiają się z cenioną przez partnera cechą. Przestają odróżniać przyjęty wizerunek od własnych wewnętrznych uczuć. gdy tak się w danej właściwości zanurzają. a drugie przyjmie rolę Trójki. Wyobraź sobie teraz. gdy przypomnisz sobie sytuację. . Identyfikaq'a mo-że jednak być na tyle silna. inteli-gentną. Nie zatrzyma się nawet na chwilę. gdy próbujesz się utożsa-miać z cechą. pociągającą. Jeżeli wizerunek wywiera oczekiwany wpływ. czy takie życie przynosi jej spełnienie. Pamiętaj jednak. która z tą cechą się identyfikuje. włącz do Twoich fantazji obserwującego part-nera. że Trójka wciela się w rolę zawodową i żyje z nią przez wiele lat. by wybrać taką cechę. pozwalając uczuciom dojść do głosu. że jesteś osobą piękną. że jest on osobą ważną w Twoim życiu (na przykład szefem czy współmałżonkiem). prestiżowy wizerunek lub dużą sumę pieniędzy. gdy udają tylko wizerunek mający robić wrażenie i chwilami.yŁ: Ćwiczenie w zakresie identyfikacji Ćwiczenie to pomaga zrozumieć przesunięcia uwagi. Zauważ. czujesz się jak Trójka. że ma na Ciebie wpływ i że jest czuły na cechę. że nakłada maskę lub odgrywa rolę. której. Jeżeli Ty decydujesz się być Trójką -zamknij oczy. Zamknąw-szy oczy. Niech to będzie cecha. Wyobraź sobie. by ją utrzymać. Trójka będzie się z nim nadal identyfikowała.

Oddają się neurotycznemu nawykowi budowania swojej tożsamości na zadaniu. że „wstrzelę się w sam środek" tego. Oczy-wiście Trójki pamiętają sytuacje.Styl intuicyjny Gdy Trójki były dziećmi. że okłamuje słuchaczy. jak mnie inni odbierają. ale za każdym razem opo-wiadałem o nim nieco inaczej. nie bardzo wiedząc 161 Helen Palmer . Wiem. Jeśli dobre samopoczucie dziecka zależy od tego.Enneagram dlaczego albo czułem. czego jeszcze może się wtedy dowiedzieć. Umiejętność naszego handlowca mogłaby też być krokiem ku na-uczeniu się odróżniania osobistych pragnień od aktywności przymu-sowej. Z umiejętności odróżniania własnych uczuć od dokonywanych mo-dyfikacji wypływa kilka interesujących konsekwencji. którą przygotowałem. czy przed-stawi odpowiedni wizerunek i dobrze wypadnie. Polegałem na tym bardzo w mojej pracy promocyjnej. ze moje ciało samo zaczynało odgrywać rolę inną niż ta. To raczej wyczucie niż emocja. jak w środku zdania zmieniam intonację. by kupowali to. by byli coś warci poza tym. Albo bałby się. Są dumni z osiągnięć. co ma do sprzedania. Nadzieja jako wyższa jakość umysłu Wykonawcy mierzą swą wartość w kategoriach wpływu wywieranego na innych. zapomi-nają o sobie. gdy działają i nabywają niezwykłej sprawności w wyczu-waniu. Szedłem od jednej grupy do drugiej z tym samym produktem. Pozytywną stroną kojnpulsywnego działania jest to. Pamiętają jednak także sytuacje. gdy przenoszą góry dla realizacji jakiegoś projektu. co grupa do mnie czuje. stanie się ono wraż-liwe na informacje podtrzymujące te potrzeby. Wiem po prostu. co grupa skłonna jest zaakceptować. ich poczucie bezpieczeństwa zależało od tego. by sprawdzić. nie umiałby sobie z tymi przeobrażeniami poradzić. Stawałem. Jeszcze inną konsek-wencją opisanej zdolności mógłby być świadomy trening wchodzenia w ten stan umysłu. by wygłosić odczyt i słyszałem czasem. Gdy Trójki zaczynają pracować kompul-sywnie. w któ-rych czuły. . że Trójki oży-wiają się. albo chciałby ich okłamywać jeszcze skuteczniej. ale nie sądzą. że jego prawdziwą postawę zastępuje inna. czy potrafiły być najlepsze w dziedzinach cenionych przez in-nych. ile energii trzeba poświęcić poszczególnym zadaniom. Gdyby ten handlowiec nie wiedział. Zaczynam się wtedy w taki sposób zachowywać. gdy potrafi intuicyjnie dostosowywać swoją au-toprezentację do życzeń grupy. że dotrzymują kroku naturalnemu rytmowi danego przedsięwzięcia. co robią. w których nawykowy pośpiech doprowadził do wyczerpania. korzystając z intucyjnej zdolności zmuszania ludzi. Gdy znajdę się w nowej sytuacji natychmiast zdaję sobie sprawę z tego. nie służącej wcale osobistym potrzebom. Pierwsza doty-czy emocji.

gdzie łatwo o wypadek. że wszystko będzie dobrze. Wymusza to na nich zbiorowe zwolnienie z pracy. że każdy kolejny etap pracy nieuchronnie prowadzi do pozytywnego końca. Troski znikają i osiąga się taki stan umysłu. Pracujemy w wąs-kiej przestrzeni. Zdają sobie prawdopo-dobnie sprawę z tego. ale czasem idzie tak sprawnie. jakbyśmy wykonywali jakiś rytualny taniec. Lęk znika. Czasem w kuchni jest taki ruch i taki pośpiech. gdy można się oszukać. że mimo wielkiego tempa jestem wyciszony. że przedsięwzięcie zakończy się powodze162 Punkt Trzeci: Wykonawca niem. nie bardzo trzeba nią nawet kierować. Trójki są bowiem oso-bami energicznymi. że istnieje różnica między osiągającym znaczne sukcesy „pseudo-ja" a własnymi pragnieniami emocjonalnymi. Neurotyczne Trójki być może zatraciły całkiem świadomość tego." Czasem praca sprawia trudności. interwenq'a współmał-żonka. gdy można sobie kupić akceptację pre-zentując wizerunek wzbudzający poważanie? Po co mieć własne „ja". nie lubią czuć. Praca po prostu się toczy. Mają potrzebę prezentowania wizerunku optymizmu i sukcesu. że pracujemy dosłownie ramię przy ra-mieniu. że czas jakby zwalniał. Gdy Trójka znajduje się w takim stanie umysłu. Mówią. bo wiem. ale nadal spra-wia mi przyjemność to. jak bardzo ograniczony jest zakres ich odczuć. Pochodzi on od pewnego właściciela restauracji w San Francisco. którzy nie potrafią wytrzymać tem-pa. Rzadko bywa to osobistą decyzją. że mają jakieś potrzeby w tej sferze. że nie lubią „lepkich" emoq'i. Po co stawiać sobie cele osobiste. Oto opis takiego doświadczenia nadziei. choroba. gdzie to co jest do zrobienia przyjmowane jest bez zastrzeżeń czy wątpliwości. . chociaż pracują pełną parą. Wykonawcy stają przeważnie twarzą w twarz z własnymi emojami w chwilach przymusowego zwolnienia obrotów. że są zanurzone w oceanie energii. mam nadzieję. że Trójkom trudno odróżnić neurotyczny przy-mus od zdrowego funkcjonowania. I wtedy mogę pracować godzinami i czuję się świetnie. ponieważ Wykonawca wie. Rozterki emocjonalne pozostawiają nieudacznikom. odsunąć na bok własne emocje i porzucić samego siebie? Trójki często mają przekonanie o własnym zdrowiu psychicznym. Nietrudno wtedy zepsuć cały jadłospis na dany wieczór. ma pewność. Na ogół nie zauważają natomiast. Jest to tak dalece akcep-towany model życia. tym którzy mają za dużo wolnego czasu lub tym. przyjmując cele społeczeństwa za własne? Po co ryzykować odrzucenie. W takich przypadkach myślę sobia tylko: „Boże. który uważa się za zdecydo-wanie „uzależnionego od pracy". Cnota uczciwości Kultura amerykańska wysoko ceni Trójki. Często pracuję z ludźmi dwa razy młodszymi ode mnie. że pracuję i pracuję dobrze. że to się uda. jeżeli ma ono być źródłem cierpień? Być może zdrowiej jest utożsamić się ze standardami kultury.Trójkom wydaje się.

gdy zacząłem odczuwać te emocje. Ale cały czas. za telefony. Problem miał mój mąż. jakie są moje preferencje. kto światopogląd swój buduje wokół zdobywania zasług poprzez pracę. między jedną czynnością a drugą. Jeżeli natomiast nie zdecydują się na to. ponieważ nie był tak zaangażowany jak ja w pięcie się w górę. Musiałam określić. Myślałem. że już nigdy nie będę sprawny fizycznie. Leżałem tam. Trójki ryzykują utratę uznania. Uczucia muszą być uświa-damiane powoli. Naprawdę masz poczucie nieistnienia. będą musiały nauczyć się odróżniać to. Tłumią zazwyczaj swe emocje w trakcie działania. Brałam się za prasowanie. w którym uczą się odrzucać obronny nawyk nabyty w dzieciństwie. 164 Punkt Trzeci: Wykonawca Oto wypowiedź kobiety. ryzykują przeżycie reszty swych lat w kłamstwie. co naprawdę czuje ich ciało od nawyku modyfikowania autoprezentacji po to by wygrywać. Trójki na ogół prze-chodzą przez konieczny okres cierpienia. Musiałam pamiętać o tym. Jeżeli nie wiem. jakie dają osiągnięcia. Psychiczna droga od oszustwa do uczciwości (wiarygodności) to właściwie stopniowo ujawniający się efekt uboczny pracy nad uświadamianiem sobie różnic między rzeczywistymi uczuciami a potrzebą „wypadania dobrze w oczach innych". co się ze mną dzieje. bałam się. Miałem zaledwie czter-dzieści lat i miałem zawał. by przerwać jakąś pracę i zadać sobie pytanie. Ledwie zdałem sobie sprawę z tego. która w swojej karierze zawodowej odnosiła niezwykłe sukcesy: Na początku terapii wydawało mi się. chyba że jesteś w akcji. co mam robić. aby wreszcie wyzwolić się psy-chicznie. W ubiegłym roku rozchorowałem się poważnie z przepracowania. Czasem nie było ich wcale. bo gdy tylko miałam dużo wolnego czasu czułam. Te Trójki. ponieważ zagrażają trybowi życia. Cały dzień i nic do roboty. Rodzą się wte-dy zazwyczaj lęki co do własnej wartości. Trójki zdają sobie wówczas sprawę. że wykor-kuję w tym łóżku ze strachu przed tym. Musiałam włączyć swoje „ćwiczenia emocjonalne" w określony harmo-nogram. a nie odczuwać. zaczynam się bać. ujaw-niają się emocje. Pierwszym moim impulsem była ucieczka. a potem byłem w panice. Egzystencjalnym pytaniem staje się wtedy pytanie: „Czy jestem w zgodzie ze swoimi uczuciami czy też trzymam się nawyku 'wiem co robić'?" Podążając za własnymi uczuciami. na łóżku szpitalnym. które zdecydują się ukazywać swoje autentyczne uczu-cia. Najtrudniejszym zadaniem było zatrzymanie się . którego sens polega na produkowaniu jak maszyna. że wszystko jest w porządku. Najgorsze były niedziele. że gdy tylko uwaga wycofana zostaje z aktywności. że się boję. Wymuszony spokój był gorszy od samego zawału.Przymusowy brak aktyw-ności może być czymś przerażającym dla kogoś. czy czuję cokolwiek. A potem znowu zapadałem w nicość. bo było ich za wiele. ze mnie nie ma. za przygotowania do następnego tygodnia. gapiąc się w sufit i licząc dni do wyjścia. by nie czuć niczego. Wykonawcy przyzwyczajeni są działać.

Niektóre Trójki przyznają. Gdy tylko bowiem zaczynałam pracować. ponieważ Trójka nie ma poczu-cia." Żadna z Trójek zgłaszających tego rodzaju niepewność co do własnej płci nie jest homoseksualistą. Prestiż w grupach społecznych . zdałam sobie sprawę. by ich pragnienie bycia postrzeganym jako ktoś atrak-cyjny maskowało ambiwalencję płciową. 165 Helen Palmer . moje własne reakcje obchodzą mnie. W miarę nabywania doświadczenia i w miarę auto-obserwacji. że te strategie służą budowaniu wize-runku.przy okreś-lonym uczuciu. pełnym napędu a bardziej kobiecym „drugim ja". Gdy Trójki zdają sobie sprawę z tego. Najbardziej samooszukuję się w sferze bliskości. przejęłabym zapewne jej wygląd. gdy unieruchomi je choroba lub gdy mają. Podtypy Podtypy to strategie wytworzone w dzieciństwie dla redukcji lęku. czy należą one do mnie. Z czasem dopracowałam się repertuaru prawdziwych emocji. Gdyby bo-wiem mój mąż zakochał się w modelce z gazetki ściennej. w swoim mniemaniu. Potrafię powiedzieć. prestiż lub wyrazisty wizerunek kobiecy bądź męski pomagała zmniejszać obawy. Potrafią rywalizować. Uznanie dla własnej atrakcyjności sek-sualnej lub seksualnej potencji uważają za dowód osobistej wartości. Konflikt ten przeja-wia się na ogół w postaci rozdźwięku miedzy „ja męskim". że postrzegam w sobie cechy. że są kimś niegodnym w oczach innych. które według mnie powinna posiadać idealna kobieta. posia-danie (bezpieczeństwo). Nie sądzą też. z których jestem bardzo dumna. przeżywają często kryzys decyzyjny. gdy wracałam do pracy. Nie potrafiłam jednak stwierdzić. nie są zaś odbiciem uczuć prawdziwego „ja". by dobrze wypaść w czyichś oczach. że potrzeba ukazywania na zewnątrz wizerunku seksualnego zdobywcy jest przykrywką dla niemożności wyodręb-nienia w sobie pierwiastka męskiego i kobiecego.Enneagram Wizerunek męski lub kobiecy w relacjach dwuosobowych Trójki na ogół przyjmują wizerunek atrakcyjny seksualnie i często świadome są odgrywania roli. Gdy po dziesięciu la-tach rozpadło się moje małżeństwo. Młodym Trójkom każda sytuacja zapewniająca pieniądze. by jej „ja" było niezależne od tych źródeł wsparcia. Podjęcie świadomej decyzji rezygnacji z wizerunku bądź z prestiżu społecznego czy zabezpieczenia finansowego może być odebrane jako zagrożenie życia. Trójka uczy się. emocje znikały. Którędy pójść? Ku sukcesowi czy ku swojemu „ja"? Trójki stoją często przed tym dylematem u progu emerytury. czy jestem zadowolona i czy podoba mi się to. Przesadnie kobiecy wizeru-nek może służyć jako maska skrywająca niepokój z powodu „bycia równie rywalizacyjną jak mężczyźni. że ich autentyczne uczucia mogą odbiegać od społecznie cenionych norm. Żyję teraz w takim wymiarze życia. co robię. nawyki i sposób ubierania. Potrafię się wzruszać innymi ludźmi. za dużo wolnego czasu. który przedtem był mi całkiem niedostępny.

by w roczniku gimnazjalnym przy moim naz-wisku figurowała największa liczba stowarzyszeń. Pomocne mogą się okazać następujące strategie: • Nauczyć się. że to za mało lub że powinieneś poszukać lepiej płatnej pracy. że staram się być osobą znaną. kiedy przerwać. które daw-niej pomagało im tłumić uczucia. w których zobowiązania i zada-nia zaczynają przejmować kontrolę nad uczuciami i muszą się także nauczyć czekać. Potem zostałam kli-nicystką. gdy pracujesz. lub że powinieneś się jeszcze w paru miejscach zabezpieczyć na wszelki wypadek. aż prawdziwe reakcje dojdą do głosu. Wchodzić w kontakt ze swoim lękiem przed uczuciami. Pozostawić sobie czas na ujawnianie się prawdziwych emocji i opinii. niepewnością). kto nigdy przedtem nie zdawał sobie sprawy z tego. Emocje. To takie przerażenie. by zarobić tyle. Chcą przewodzić stadem. 166 Punkt Trzeci: Wykonawca by zarobić pieniądze i zdobyć status. nie zgadza się z moim punktem widzenia. że nie są w stanie utrzymać tempa. Masz poczucie. czego te warsztaty dotyczą. Wykonawcy muszą się nauczyć rozpoznawać te momenty. choć mogę nie mieć pojęcia. strachem.Trójkom bardzo zależy na tym. początkowo wydają się zagra-żające. ile dasz radę wyciągnąć. by dostosować się do ce-nionych przez grupę cech. jak szeroki zakres sygnałów wewnętrznych posiada. pojawiające się w wyniku tego wymuszonego zwolnienia tempa. szczególnie tymi. Prawdziwe uczucia przeszkadzają często w pracy i mogą wzbudzać niepokój u kogoś. Możesz mieć w banku pięćdziesiąt tysięcy dolarów i nadal martwić się. dla-tego że przeżywają załamanie zdrowia lub stratę osobistą. Poczucie bezpieczeństwa jako wynik autoprezentacji Dla Trójek pieniądze i własność osobista to sposoby redukowania lęku związanego z własnym przetrwaniem. kto w moim rejonie prowadzi jakieś warsztaty szkoleniowe i jak bardzo jest szanowany. Co może pomóc Trójkom w rozwoju? Trójki często rozpoczynają terapię lub praktyki medytacyjne. które nie znika nawet wtedy. . Trójki ciężko pracują. który rodzi chęć ciągłej aktywności. Należy zachęcać Trójki do kontaktowania się z ich reakcjami fizycznynmi i emocjonalnymi. że jeżeli ktoś skrytykuje Twoją pracę. dlatego że mknę jako człowiek. zmęczeniem. Zmienią swój sposób postępowania. To je wy-bija z rytmu i sprawia. Zrozumiałam także. Najpierw ważne było to. by dobrze wypaść w oczach in-nych. które dają im poczucie bezpie-czeństwa. kogo postrzegam jako osobę wpływową i wartoś-ciową. Twoje życie jest zagrożone. które tłumią (np. Jestem na bieżąco z tym. jeżeli ktoś.

kiedy robi się z medytacji zadanie. Dostrzegać czynności mechaniczne. 167 Helen Palmer ." Umieć zauważyć zasadniczą różnicę między wyłaniającym się „ja" prywatnym a publicznym „ja" wykonującym. Nauczyć się pozwalać sobie na wzruszenia. który należy przepracować w procesie terapii. opowiadanie guru o swoich doświadczeniach energetycznych. Pamiętać o tym.Enneagram Zdawać sobie sprawę z tego. na uleganie . „Nikt mi nie zagląda pod maskę. • Rozpoznać. Zwracać uwagę. a następnie nazywając odczucia leżące u ich podłoża. gdy terapia staje się kolejnym zawodem do opanowania. że ma się tyle roboty. • Nie uciekać od problemów przez podejmowanie nowych zadań. Zwródć uwagę na swoje pragnienie odgrywania idealnego klienta w terapii: produkowanie freudowskich snów dla analityka. że ludzie wokół są niekompetentni i leniwi. a medytacja przeradza się w zadanie. Odczuwać odrębność tych wizerunków. kiedy prawdziwe zdolności zastępowane zostają fantazjami na temat osobistych sukcesów.• Zauważać. przy stłumionych uczuciach. „Po następnym sukcesie będę szczęśliwy. który medytacja ma wywołać. Kontrolowanie aktywności w medytacji uniemożliwia korzystny wpływ stanu umysłu. „Nicnierobienie". kiedy zachowanie staje się mechaniczne. Nie skupiać się na innych efektach medytacji niż zdrowotne. by przemieszczać uwagę z zadania na uczucia z nim związane. wyzwala opór. Koncentrować się przez trzy kwadranse. że ma się poczucie. przez traktowanie niepowodzeń jako sukcesów lub przez dyskredytowanie źródeł krytyki. „Przez ile minut udało mi się siedzieć całkiem nieruchomo? Ile mantr dzisiaj wyrecytowałem?" Nauczyć się dostrzegać uczucia odkrywając. gdy pracuje się jak robot. Uchwycenie momentu. ustalając sobie ściśle określony czas ich trwania. „Mam gorącą twarz" lub „Mam napięty brzuch". co robię. Nauczyć się odróżniać działanie od odczuwania. Widzą tylko to. dochodzi do idealnych wyników w liczeniu oddechów. Jeżeli trudno na przykład nazwać jakąś emocję można zacząć od nazywania sensacji cielesnych. po czym wracać do pracy. Uświadamiać sobie granie roli. na wytrącenie z równowagi. kiedy odracza się przeżywanie szczęścia. walenie w poduszkę u terapeuty o orientacji Gestalt. kiedy pojawia się uczucie oszukiwania." Dostrzec własny udział w tym. Nie widzą mnie. Na początku praktykować ćwiczenia koncentrujące w sposób planowy. Zauważać. Uchwycić moment. Nazywając sensacje cielesne łatwiej rozpoznać uczucia. stanowiące podstawowy element medytacji. np.

• Nadmierne fantazjowanie. • Skłonność do wyboru terapeuty wszechmocnego czy nauczyciela duchowego będącego wcieleniem tych wartości zewnętrznych. „Tyle dokonałem. gdy możliwość bezpośredniej aktywności zostaje zablokowana lub gdy pojawia się negatywizm. że mogą wystąpić u nich następujące reakcje: • Niepewność związana z uczuciami. by czuć się tak. • Wytwarzanie sobie wyimaginowanego wizerunku siebie jako osoby „oświeconej" czy „dojrzałej Trójki". • Poszukiwanie dowodów sukcesu.wpływowi innych ludzi. 168 t Punkt Trzeci: Wykonawca Co Trójki powinny sobie uświadomić? W miarę odwracania uwagi od zajęć związanych z tworzeniem wizerunku i „uzależnieniem od pracy". Przekonanie. które są dla Trójki atrakcyjne. Lepsze samopoczucie powraca. • Lęk przed nicością w czasie medytacji. że jest się świętym." 169 . że się nie ma prawdziwego „ja". że już się do nich dotarło. „Już to osiągnąłem. Lęk przed tym. Pragnienie stania się nauczycielem." • Pragnienie szybkich rezultatów. • Reagowanie na krytykę przekonaniem. • Nawyk tłumienia uczuć. jak osoba medytująca. Umacniać się w przedkładaniu wyborów opartych na uczuciach nad wybory oparte na statusie. Trójki powinny zdawać sobie sprawę. gdy uczucia zastąpione zostaną działaniem . Identyfikowanie się z wartościami terapeuty bez rozpoznania własnych. „Czy to uczucie jest właściwa?" „Które uczucie jest prawdziwe?" • Mylenie wyobrażenia emocji z prawdziwą emocją. gdy mówi się o sprawach osobistych lub gdy sprawy te pojawiają się podczas medytacji. odsuwanie rzeczywistych uczuć poprzez uwierzenie. że problemy zostały rozwiązane skoro zostały nazwane i omówione -omijanie przeżywania emocji.stąd pragnienie przerwania terapii zanim nastąpi prawdziwa zmiana. wyobrażanie sobie sukcesu. że nie muszę tego słuchać.

jakie dać może tylko wielkie uczucie. który osiągnąwszy uznanie i powodzenie w sferze materialnej niezmienne koncentruje się na miłości utraconej. „Czy zostałbym porzucony. co od postrzegania faktów." Uwaga zacina się jak igła gramofonowa na jakiejś rysie w mózgu. które cytujemy w tej książce. Nic nie jest stałe. Jeszcze inne kanalizują emocje w głębokich artystycznych poszukiwaniach w mrocznych obszarach ludz-kiego doświadczenia. niedostępnej lub tej. Czwórki czują się wśród tych zmiennych mgieł emocjonalnych bardzo ożywione. Tak jak depresja wypływa z postrzegania straty. Czwórki. Ich wewnętrzny stan ducha znajduje odbicie w literackim prototypie tragicznego romanty-ka. co ze względu na rzeczywiście wypowiedziane słowa.Spokój ducha -"""• (Równowaga) Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Rywalizacja/nienawiść Odczuwanie wstydu Lekkomyślność /brawura Dylemat Czwórki przypominają sobie. która dopiero nadejdzie i wyobraża sobie szczęście. Tutaj jednak smutek ulega przemianie w nastrój mgieł unoszących się nad zasnutym chmurami brzegiem morskim. co doprowadziło do poczucia deprywacji i straty.. gdyby tylko. będąc w ciągłym biegu. wiedzą co to depresja. Najważniejszym problemem jest strata i wynikające z niej obniże-nie samooceny. Czwórki zapamiętują rozmowy tyleż ze względu na ich nastrój i niedomówienia. powstałym wskutek straty i cierpienia. rozważając taki czy in-ny nie dający się naprawić błąd z przeszłości. Z jej powodu Czwórki potrafią przeleżeć kilka dni w łóżku. gdzie decyzje zależą w równym stopniu od huśtawki nastrojów." 170 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk Wszystkie Czwórki rozumieją czarny nastrój depresji. który uważa-ją za atrakcyjny. że kiedyś było .. że jako dzieci zostały porzucone.9. Melancholii towarzyszy nastrój słodkiego żalu. „Gdyby tylko. Niektóre przyjmują ją jako zrządzenie losu. gdybym był bardziej godny?" Czwórki przekonane są. bo jutro nastrój może się zmienić. Często odczuwanym nastrojem jest depresja. By zrozumieć taki światopogląd trzeba wejść w stan umysłu. „Gdybym był postąpił inaczej. uciekając na długie okresy czasu w izolację wewnętrzną. Inne zwalczają depresję nadmierną aktyw-nością. Gdybym tylko miał jeszcze jedną szansę. jest bowiem dla nich koślawym schronieniem emo-cjonalnym. Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk Osobowość nabyta Esencja GŁOWA do^nująca: Melancholia SERCE Namiętność: Zazdrość Wyższy stan Powrót umysłu: do źródełCnota. Opisują jednak także nastrój melancholii.

„Ona jest polityczną analfabetką. Czwórki trzymają życie w bezpiecznej odległości. Jeżeli zostaniesz sama. Związek rzeczywisty bywa bowiem nieraz bardzo nud-ny. uwaga zaś kieruje się ku naj-lepszym stronom nieistniejącego związku." „On nie ma słuchu muzycznego. Przyjmują pozycję kochanka wzdychającego do ukochanej. że teraźniej-szość to jedynie próba tego. nieraz po wielu latach oczekiwania i starań. To co dostępne nie jest więc atrakcyjne. chcesz mężczyzny. czego dostać nie mogą. co trudno dostępne. która miała się zmaterializować dzięki miłości. pragniesz być sama. Trawa zawsze z daleka wydaje się bardziej zielona. które następnie zostało im odebrane. co będzie w przyszłości. by znany rys tęsknoty nie przerodził się w czarną rozpacz. że dla intymności być może trzeba będzie zrezyg-nować z elitarnych standardów. Oczywiście winny jest partner. Jeżeli zdobędziesz pracę. czego się nie ma. jak bardzo się zawiodły. W związkach tego typu wys-tępuje charakterystyczny rytm przyciągania i odpychania: odpycha się to. Ale te odczucia porzucenia odży-wają boleśnie w życiu dorosłym w postaci kompulsywnego pociągu do tego. ulega zachwianiu. W tym zesta-wieniu to co się ma wydaje się nudne i bezwartościowe. ale i nie za blisko. Czwórki nieświadomie zwracają uwagę na subtelniejsze aspekty tego. „Kiedyś byłam kocha-na. Romantyk zatęskni znowu do bliskości.Enneagram Romantycy na ogół sabotują prawdziwe zdobycze. Gdy relacje między partnerami wrócą na bezpieczną odległość. Drobne niedociągnięcia partnera budzą głęboką irytację. Gdy okaże się. co niedostępne i (nieświadomego na ogół) nawyku odrzucania tego. jeśli zmuszona jest podnosić z podłogi skar-petki partnera czy tolerować jego dziwactwa. Co się z tym stało?" Często rzeczywiście przeżyły opuszczenie i żałobę wywołaną wczesną stratą. Jeżeli zdobędziesz mężczyznę." „Jak moż-na w takim miejscu zostawiać szczotkę do zębów?" Konieczność do-stosowywania się do czyjegoś braku gustu wywołuje wściekłość i wzmożoną potrzebę ochrony siebie dla przyszłego przebudzenia poprzez miłość. Dominuje poczucie. Czwórka przeżywa gniew i rozczarowanie. rze-czywista intymność wyzwala lęk przed ujawnieniem własnych bra-ków i . Jednym z najsłodszych odcieni melancholii jest równoczesne odczu-wanie smutku z powodu utraty miłości i romantycznego oczekiwania idealnego partnera w przyszłości." Gdy Czwórka rzeczywiście zacznie coś osiągać w życiu.w ich życiu źródło miłości. 171 Helen Palmer . W swoim rozgoryczeniu Czwórki wypowiadają najgorsze obelgi. znowu zapragniesz pracy i mężczyzny. Uwaga sku-pia się na najlepszych aspektach tego. bo choć pragną bardzo bliskości z drugim człowiekiem. by stało się całkiem jasne. Czwórki będą chciały odgonić swo-ich partnerów. czego w życiu brakuje. Gdy uwaga kieruje się ku codzienności aktualnego romansu. Nie za daleko. Obraz wspaniałej przyszłości. gdy „moje autentyczne 'ja' rozbudzi się na nowo dzięki miłości. uwaga jej nieuchronnie przesunie się ku temu. co łatwo przychodzi. Tęsknią szczególnie mocno do związku namiętnego i dającego speł-nienie. zmuszając ich do odejścia nim obraz cennego i auten-tycznego związku zostanie zbezczeszczony. co dostępne i przyciąga się to.

co odległe i trudno dostępne. to na pozytywnych cechach tego. kultywowanie nieskazitelnych manier. Poczucie nierealności czasu teraźniejszego. Czwórka bowiem ponownie dąży do zacieśnienia więzi. • Poszukiwanie autentyczności. Czwórki twierdzą. Uwaga skupia się to na negatywnych cechach tego. gestów samobójczych i głębokiej roz-paczy.ewentualnym ponownym porzuceniem. że prawdziwe „ja" ujawni się w przyszłości dzięki przeżyciu głębokiej miłości. co głębia uczuć. Jeżeli partner ma do-syć tego. porzuceniem. w wysoce dramatyczny sposób. upodobanie do luksusu i dobry smak jako zewnętrzne środki podwyższania samooceny. a poczucie takie zapewnia właśnie dramatyzm ży-cia. co się ma. Dochodzi do teat-ralnych scen i dzikich oskarżeń. że trzymany jest na odległość ramienia i grozi odejściem. że wzloty i upadki w życiu emocjonalnym umożliwiają im funkcjonowanie na wysokich poziomach egzystencji. • Pociąg ku temu. dają upust swoim emocjom. może dojść do nagłej choroby lub intensywnego wzajemnego obwi-niania. seksem. Taki sposób koncentracji uwagi wzmacnia: . Gdy grozi im porzucenie. że jest się kimś szczególnym. w miarę odgrywania na nowo. • Przywiązanie do melancholii. pierwotnej straty. Mają życie o wiele bogatsze niż większość ludzi. co w życiu autentyczne i intensywne: z narodzinami. Potrzeba intensyfikacji uczuć poprzez stratę. Najgorsza jest perspektywa pogodzenia się z wizją życia szarego człowieka. • Poczucie więzi z tym. • Koncentrowanie uwagi na zasadzie naprzemiennego przyciągania-odpychania. 172 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk unikalne i dziwnie odmienne. „Inni mają to. Rezygnacja z cierpienia zrodzonego z emocji byłaby równoznaczna z porzuceniem poczucia. śmiercią i kataklizmami. że czegoś w życiu brakuje. Celem jest nie tyle szczęście. • Zniecierpliwienie „płytkością spraw doczesnych". Idealizacja nieobecnego kochanka. wybujałą wyobraźnię i dramatyczne czyny. Dla Czwórki perspektywa szczęścia jest także groźbą zamknięcia dostępu do wyrazistego świata emocji. Czwórki czują się wyalienowane z codzienności. • Humory. czego mnie brakuje". przekonanie. co odległe i niedostępne. prowadzi jednak także do .poczucie bycia porzuconym i poczucie straty. Najważniejsze dla Czwórek sprawy to: • Poczucie. jak aktorzy przechadzający się po ko-lejnych scenach własnego życia. Wznoszą się ponad zwykłe szczęście.

. Inna sytuacja opisywana przez Czwórki to poczucie porzucenia wynikające z tego. Dziecko żyło nadzieją miłości i przywiązania. Wydawało mi się. Przywoził prezenty i opowiadał. Gdy byłam niemowlęciem śmiertelnie zachorował mój ojciec. by mu sprawić przyjemność. że prawdopodobnie nie przeżyję. w jakiej w danej chwili przebywał. Romantycy często opisują wczesne przeżycie straty. miał powodzenie i był nieosiągalny. że wycofali ze mnie swe uczucia po to. Przed jego powrotem rozmyślałam ze wszystkich sił. Pociągają mnie ludzie pogrążeni w kryzysie i blisko obcujący ze śmiercią. Wyjeżdżał w dalekie podróże. 174 . złoszcząc się. zabierał z sobą także matkę. Według kilku teorii depresji u jej źródła leży skierowanie dziecię-cej agresji do wewnątrz. gdy je tego pozbawiano. ponieważ mają o wiele lepszy kontakt z głębią własnego „ja" i chcą być szczerzy w jakiś duchowy sposób. Był uroczy. że identyfikuje się z rozpaczą osoby bliskiej. oddana w pełni sztuce. która większość swego dorosłego życia przeżyła samotnie.Enneagram ważną we wczesnym okresie życia. Inny powtarzający się motyw to życie w rodzinie po-grążonej w żałobie. że rodziców ostrzegano. więc choć nie zostałam porzucona w sensie dosłownym . gdzie dziecko cenione było za to. Gdy się urodziłam. Byłam wcześniakiem. Mam wrażenie. który przez dzie-sięć lat podróżował dookoła świata w poszukiwaniu idealnej towa-rzyszki. przygotowując się do następnego spotkania. Poniższa wypowiedź pochodzi od uta-lentowanej tancerki. by sobie poradzić z własnymi emocjami. Uwiel-białam ojca i wszystko bym zrobiła. jak i cech typowych dla kultury. ojciec postanowił uczcić to wydarzenie zabierając matkę w podróż dookoła świata. przeciw sobie. Czwórki ' podają wiele różnych wariantów sytuacji porzucenia przez osobę 173 Helen Palmer . Rodzi zdolność wspierania osób przeżywających kryzysy. że teraz nadejdzie jedyna szansa zatrzymania go. mnie zaś zostawiono z niańką. zarówno pod względem ich atrakcyjności fizycznej. jak go zatrzymać.wrażliwości na emocjonalność i cierpienie innnych ludzi. I znów zostawałam sama. chyba że była obecna i mat-ka. że jedno z rodziców przychodziło i odchodziło lub na przemian było okrutne i życzliwe. Na różnych etapach swej podróży idealizował odmienne ty-py kobiet. Zawsze widzę siebie jako osobę z trumną w salonie i domem pełnym wonnych kwiatów. Najczęściej jest to rozwód. tak słabym. wskutek którego odchodzi uko-chany rodzic. Opisują często porzucenie dosłowne. z którego wynikała powracająca depresja w życiu dorosłym Poniższa wypowiedź pochodzi od mężczyzny. chowanym w inkubatorze. co gorsza.pojęcie to jest mi bliskie. po czym znów wyjeżdżał lub. Tło rodzinne Głównym wątkiem jest przeżyta w dzieciństwie strata.

że ktokolwiek mógłby kiedyś zrozumieć. Na ogół nie ma okazji. Wycofują się w siebie. wyrównywania rachunków czy poczucia głębokiego zranie-nia. Nie wydaje mi się. Gdy wypo-wiadał następujące zdania. po czym znika. jakiegoś poczucia więzi z czymś wspaniałym. zaczy-nał tęsknić za szczególnymi przymiotami pozostałych. wydaje się. czy karmiła mnie piersią.gdzie to znikło? Ludzie pytają mnie czasem. Jest to postawa opuszczonego kochanka tęskniącego za znalezieniem sposobu ponownego połączenia z ukochaną osobą. Moim zdaniem byłem szczęśliwym niemowlęciem. przeradzając się w bezlitosną samokrytykę za to. bym szukał „jakiejś rzeczy. Szukam jakiegoś „czegoś". . W rezultacie gniew Romanty-ka kieruje się najczęściej do wewnątrz. odczuwam to samo: jest dostępna dla mnie. ale sama nie potrafi sobie poradzić. Pytałem matki. co zawsze pozostaje ukryte i poza moim zasięgiem. jak mnie traktuje matka. że najwidoczniej nie jest godnym miłości. Depresja i melancholia Czwórki twierdzą. ale nadal był całkowicie skoncentrowany na poszukiwaniu żony. Zresztą. potrzeby słownego niszczenia innych. Moja stosunek do życia zawiera się w zdaniu: „Kiedyś byłem szczęśliwy. gdy myślę o tym. czego szukam. czego mi w życiu brakuje.Enneagram Mają poczucie. że nigdy się to nie zmieni. że trudności są nie do przezwyciężenia. w cza-sie których nie widzą żadnej drogi ku szczęściu. w jakim jest stanie. że je czegoś pozba-wiono. miał już na swym koncie miliony dolarów (pracował jako importer). Depresja wyrasta ze smutku z powodu straty podstawowej i wartościowej więzi z drugim człowiekiem. Jeżeli depresja się pogłębi. który je porzucił i wywołał taką roz-pacz. co się z tym stało?" Przez całe życie tego poszukuję . Przestaje działać.Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk Jak można przewidzieć. Odpowiedziała. że jeszcze nigdy życie nie było tak okropne i są prze-konane. że tak. osoby czy pieniędzy". przez jakiś czas karmiła. by się rozgniewać na kogoś. Czwórka odrzuca oferty pomo-cy. podczas gdy innym dano o wiele więcej. ale pewnego dnia to się zmieniło. kto zniknął lub może się wycofać pod obstrzałem. 175 Helen Palmer . a jakakolwiek propozycja pomocy trąci w tej sytuacji absurdem. Złość i depresja Czwórki często przeżywają wściekłość za to. gdy zakochiwał się w jednej z kobiet. przenoszą się w odosobnioną część llbmu i stopniowo rezygnują z kontaktów ze światem zewnętrznym. Z czasem traci nadzieję. że depresja przypomina uwięzienie w czarnej dziurze. gniew wobec rodzica. Złość ta ujawnia się często w postaci kąśliwego sarkazmu. Ta skierowana do wewnątrz krytyka wywołuje u Czwórek poczu-cie bezradności i prowadzi do długich okresów bezczynności.

że nigdzie nie przynależę. W procesie ża-łoby istnieją bowiem kolejne stadia akceptacji straty i ból stopniowo maleje. że popełnia się na mnie nadużycia uległa uszlachetnieniu. Nie spacerujesz dla przyjemności. Depresja jest czymś różnym od rozpaczania po stracie. Dręczę się tym. a przesuwanie się w kierunku akceptacji straty następuje niezwykle wolno. bohaterem. Melancholia przywraca poczucie młodości. Czuję. Wszyscy opłakujemy nasze niepowodzenia i rozpaczamy. Smutek przywołuje wyobrażenia. Sam dla siebie jestem tajemnicą. osobą. które może prowadzić do nieznośnej depresji. wszystko co w życiu wartościowe ustę-puje miejca przenikliwemu smutkowi. Nie mogę się pozbyć myśli. by czuć na sobie ten kostium.Nie tylko Romantycy przeżywają smutek. a depresja w poetycką tros-kę o kondycję ludzką. który znalazł się w niesprzyjających okolicznościach. a ten nieznajomy idący naprzeciw mógłby odmienić Twoje żyde na zawsze. czego jej w ży-ciu brakuje. Czwórki twierdzą. Melancholia to nastrój wznoszący życie porzuconego odszczepieńca na wyżyny unikalnej wrażliwości. spacerujesz po to. próbuję pojąć subtelności wszystkich faz. Tęsknota przeradza się w poszukiwanie. jestem człowiekiem z zewnątrz. Jeżeli depresja jest głęboka. kim jestem. Trwa ona w nieustannym lamencie po czymkolwiek. uwaga zaś kieruje się ku budowaniu na nowo znośnego życia. metafory i poczucie wię-zi ze sprawami odległymi. Nikt nie ma do mnie dostępu. że wolą bogactwo melancholii od tego. że popełniłem nieodwracalny błąd. że zupełnie nie zwracam uwagi na ewentualną możliwość romansu. Czuję się odmieńcem. Spowija peleryną niewi-dzialnego dramatu. Melancholia nadaje zwykłym zdarzeniom wymiar estetyczny. Kroczysz w naelektryzowanym powietrzu. Melancholia wyrasta z tego samego poczucia straty. To tak. jestem zupełnie różny od wszystkich innych ludzi. Prowadzi to też do czegoś w rodzaju opanowanej desperacji. co inni opisują jako szczęście. gdy przeistoczyłam się w fikcyjną bohaterkę dramatu. że Czwórka nie potrafi skierować uwagi na inne. Bardzo łatwo dostrzec Czwórkę. Nadal nie mogę dojść do siebie po rozwodzie sprzed osiemnastu lat. która popadła w stan depresji. Nie chodzisz „po prostu": idąc. Mogłam się przyoblec . pozwalającej się odnaleźć. bardziej produktywne cele. gdy stracimy coś cennego. W tym świecie jestem obcy i nikt nie rozumie. Przekształca to poczucie w cierpką tęsknotę za rzeczami niemożliwymi lub nieosiągalnymi. której nikt nie rozu-mie. Lament jest tak egocentryczny. ale ta udręka daje mi zarazem poczucie doświadczania pełni egzystenq'i. słyszysz szelest peleryny. który zawa-żył na całym moim życiu. jakby się było bohaterem powieści. Wciąż do tego wracam. przez które przeszedłem i tak jestem skoncentrowany na błędach przeszłości. że pogrzebałem jedyną szansę szczęścia i rozpaczliwie chwytam się każdej nitki zrozumienia. Żyję na obrzeżach cudzej wytrzyma176 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk łości emocjonalnej. ale świadomość tego. W domu czułam się ofiarą.

Widok skropionego rosą kwiatu dawał mi dość sił. Przeży-wanie siebie jako osoby szczególnie wrażliwej może też przerodzić się w przywiązanie do zmian nastrojów. 177 Helen Palmer . Tragedia czyni Cię kimś specjalnym. Uświadomiła sobie. Ta intensywność oraz wynikające z niej przekonanie o szczególnym posłannictwie. że wielu artystów to Czwórki. . bo czuje więcej i głębiej niż inni. a mimo to nie chciał się poddać analizie. wypiera wszystko inne. Z czasem wszystko przeminie i z czasem będę wyzwolona. szczególnie jeśli osoba ukocha-ny ma upodobanie do wybuchów uczuć lub gdy intensywne emocje sprzyjają twórczości. W stanie melancholii żyde przeradza się w artystyczne doświadczenie i choć jego osią jest poszukiwanie czegoś. z drugiej zaś sugeruje temperamentalną preferencję do intensywnych stanów emocjonal-nych. Życie staje w miejscu. Nie ma celu. Życie poprzez sztukę i życie poprzez cierpienie często idą w pa-rze w tym sensie. gdy rozważania nad utra-coną miłością nie pozwoliły jej przybyć na własny wernisaż. że uzależniona jesteś od osoby. który umiera z głodu gdzieś w mansardzie. Czyni go na jakiś czas pos-tacią tragiczną i szczególną. jakie chcesz nosić. ale nie godzi się odstąpić od swych artystycznych ide-ałów. wyróżnia Cię w pewien sposób. i nie interesowały mnie już zabawy i pogoń za szczęściem. Doceniasz drobiazgi. W zamian chciałam być kimś nadzwyczajnym. anioły też tego nie przeżyją. Trzyma mnie przy nim upływ godzin. Związek pomiędzy deprywacją a ekspresją artystyczną jest równie stary jak wizerunek twórcy. bo zajrzałaś śmierci w oczy i przeżyłaś. który bardzo cierpiał psychicznie.Enneagram Gdy przychodzi depresja. Wybuchy tęsknoty i rozpaczy z konieczności prowadzą do intensyfikacji zwykłych nastrojów. że cierpienie może wzmóc wrażliwość na to. czujesz. W Enneagramie punkt Czwarty to punkt artystów. po której rozpaczasz. na przykład pogodę czy kolory. Gdy rozpacz tak Cię obezwładnia jak mnie. poszukiwanie to daje mi szczęśde. Wybrałam melancholię. że wyzdrowiałaś po długiej chorobie. Oznacza to z jednej strony. co dopiero ma nadejść. któremu można nadać sens poprzez ekspresję twórczą. Był pewny. że jeżeli wypędzi się z niego diabła. bo tyle przeżyłaś. by przeżyć następny dzień. Ból i tworzenie Cienka granica dzieli traktowanie swego życia jako formy ekspre-sji artystycznej od zanurzania się w bólu dla podtrzymania estetycznego obrazu siebie. całą sobą czujesz. Strata stawia człowieka poza tłumem. Do-słownie oddajesz się w ręce drugiego człowieka.w pelerynę i magię. Potrafi mobilizować atmosferę wewnętrznego napięcia. mogą uczynić prze-lotne nastroje melancholii o wiele bardziej atrakcyjnymi niż zwyczaj-ne uczucia. gdzie jeszcze długo zachowywałam w myślach obraz jakiegoś ptaka. sensu. że jest Czwórką. Pamiętam takie spacery. co w życiu najważniejsze. Czujesz się uprzywilejo-wana. Przytaczamy poniżej wypowiedź pewnej obiecującej młodej ma-larki. Dylemat twórczości stymulowanej przez ból widać w życiu Riikego. Zapewne wystarczy przeczekać. nadziei. Gdy ten stan minie.

a jakieś luźno rzucone słowo może doprowa-dzić do odsunięcia się od znajomych. Normalne Czwórki twierdzą. Wszystkie trzy typy mają poczucie. w któ-rym ujawnia się skryty gniew. Emocje zmieniają się gwałtow-nie. Czwórka. Nie mają przy tym żadnego poważnego za-miaru wprowadzenia tej fantazji w czyn. Przystępują jednak do tych poszukiwań w bardzo różny sposób. Czwórka. której dominującą cechą jest depresja. której cechą podstawową jest nadmierna ak-tywność nie wygląda wcale na pierwszy rzut oka na przygnębioną. sarkastycznego. Takie Czwórki miewają pociąg do kochanków nieobecnych lub szkodli-wych. zajmując się przede wszystkim poszukiwaniem sen-su istnienia. że innym wydają się ludźmi o zbyt intensyw-nych przeżyciach i że muszą wręcz powstrzymywać uczucia. O samobójstwie mówią jako o „małym co nieco. To tak. że śmierć jest dla nich rozwiązaniem. Czwórki. Przechodzą od depresji do hiperaktywności. gdy w życiu zaczyna się źle układać. Jeden spóźniony telefon może w niezwykle dramatyczny sposób rozbu-dzić we mnie poczucie porzucenia. z któ-rych inni czerpią radość. Mają skłonność do kąśliwego. Jeden spóźniony telefon może wywołać tak głębokie poczucie porzucenia. a intensywne emocje znajdują upust w fantazjach samobójczych.przeżywają wielkie rozczarowanie. co straciły. że zabrano im coś 178 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk niezbędnego w życiu i starają się odzyskać to. których życie jest ciągłą huśtawką między jedną skrajnością a drugą. u których nastrój waha się między jedną a dru-gą skrajnością. jakby dany ból dołączał się do wszystkich uprzednich cierpień i przerastał mnie. zazwyczaj wyco-fuje się w siebie. u których nastroje wahają się mię-dzy biegunami depresji i nadmiernej aktywności są najbardziej czytelnym przykładem intensywnych przeżyć wewnętrznych. Czują się bardzo zranione cudzymi nie-dopatrzeniami: jeżeli ktoś zapomni o ich urodzinach . Opisują siebie jako osoby ciążące ku jednemu lub drugiemu biegunowi emocjonalnemu lub jako osoby. czarnego humoru. na czym można polegać. Angażuje się w kolejne formy aktywności i romanse dosyć szybko. z którymi najbardziej chcę być. odsuwam od siebie ludzi.Chwiejność nastrojów Romantycy trwają na biegunach życia emocjonalnego. tak jak rozwią-zaniem dla Dwójki jest uwiedzenie. Udramatyzowane życie emocjonalne Czwórki twierdzą. Rozróżniamy trzy typy Czwórek: takie. u których podstawową cechą jest hiper-aktywność oraz takie. że samobójstwo jawi im się jako możliwe rozwiązanie. a dla Ósemki zdmuchnięcie ko-goś z powierzchni ziemi. Ich życiu uczuciowemu towarzyszą dramatyczne wybuchy. Miłość przechodzi w nienawiść. że . gdy życie stawia zbyt wielki opór". właściwych wszystkim Romantykom. takie. u których podstawową cechą jest depresja. Chodzi im o to. Reaguję niewspółmiernie. namiętność zaś w apatię. usiłując znaleźć sens w tych samych zewnętrznych źródłach. ponie-waż przeżywają je tak silnie.

nienawidzę go za to. W szkołach naturalnego rodzenia czy na treningach radzenia so-bie z bólem pacjentów uczy się koncentrować uwagę wyłącznie na rzeczywistych sensacjach fizycznych. Widziałem tylko strzykawkę w jej dłoni i czułem. gdy jest nam źle.fantazjo-wanie o całkowitym spełnieniu. jak bardzo mnie ukłucie zaboli. doświadczanych w danej chwi-li. ale ja nie dawałem się tam zawieźć. wyobrażamy sobie najgorsze. jak to jest. jeżeli cho-dzi o stany pośrednie. Nie tylko Czwórki w taki sposób rozbudzają swoje uczucia. Już w wieku kilkunastu lat zostałem zawodowym narciarzem. która usiłowała mi dać zastrzyk uspoka-jający. aż pewnego dnia. Nigdy nie miałem poważniejszego wypadku. jak silny będzie następny atak bólu lub jak bardzo będą ciepieć. Zanim mnie dowieźli do szpitala. Nie pozwala im się uciekać w wyobrażanie sobie tego. Szef wyświadczył 180 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk mi wielką przysługę chwytając za włosy i grożąc. Bardzo mnie bolało. że odgoniłem go. gdy on mnie pokocha". na dobrze znanym zboczu. tak strasznie mnie zabolało. ze mnie uderzy. Myśl „Czy ja go kocham" błyskawicznie przeradza się w wyobra-żenie tego. przewróciłem się i złamałem nogę. Ugryzłem nawet pielęgniarkę. Oto relaqa mężczyzny. jeżeli nie pozwolę sobie zrobić zastrzyku.179 Helen Palmer . że jest Czwórką. ale myślałem. że tak bardzo mnie zranił. gdy mnie zranił" lub „jak to będzie. Sposób. Gdy przybył mój szef. że może zupełnie zatracić świadomość tego. gdy ból osiągnie poziom skrajny. Przez pojęcie intensywności Czwórka rozumie stałe przeżywanie skrajnych emocji. drugą . Czwórka nie zostawia sobie czasu na odpowiedź. w jaki zareagował w tamtej sytuacji kry-zysowej nie musi wskazywać na to. Romantycy są jednak na codzień szczególnie wrażliwi na nieświadome przesunięcia uwagi. na przykład. broniłem się jak lew przed zawie-zieniem mnie na salę operacyjną. że sobie z tym poradzę. gdy się jest kochanym bezgranicznie. który opisuje swój stan ducha w czasie po-ważnego wypadku. Każdy rzeczywiście odczuwany ból cielesny może stać się nie do wytrzymania. Noga wymagała zabiegu. straciłem przytomność. jaki ma stosunek do „niego" teraz. Siedzącą w pustym pokoju Romantyczkę mogą tak bardzo pochłonąć fantazje na temat „jak się czułam. jeżeli dołączy się do niego wspom-nienie dawnych odczuć lub wyobrażanie sobie przyszłych cierpień. Niewiele ma doświadczeń. Wszyscy. Gdy jednak ktoś chciał dotknąć mojej nogi. zespół leka-rzy był gotowy. Jedną skrajnością jest cierpienie.Enneagram gdy wreszcie mój przyjaciel zadzwoni. . opisywane przez tego mężczyznę.

że Czwórka utożsamia się z przesadnymi uczuciami wypły-wającymi z własnego podniecenia. Te godziny poprzedzające spotkanie są tak ro-mantyczne. gdy żyje się własnym życiem i z utęsknieniem czeka. że zapomniałem o rzeczywistym bólu nogi. ze można odejść od zmysłów zanim zadzwoni telefon. Chcę go sobie znów wyobrażać.. opowiadacie sobie nowiny. jak to będzie cudownie. że choć tak marzyłam o tym spotkaniu. Przerobiłam już trasę Nowy YorkBoston i Nowy York-San Francisco. potrzebuje wycofania. Czułem to wszystko tak mocno. Gdy ocknąłem się tam. by móc rozkoszować się wyobrażaniem sobie 181 Helen Palmer . że nagle wróciłem z miejsca. zachodzące w jej twarzy. Najlepszy jest czas pomiędzy spotkaniami. że Czwórka traci kontakt z rzeczywistymi uczuciami. tak jak cytowany narciarz wyolbrzymiał ból fizyczny. Najdziwniejsze jest to. to jest w izbie przyjęć. zastępując je wrażeniem emocjonalnej intensywności. a odpowiedź będzie wypadkową serii przywołanych uczuć. pierwsza (i prawdopodobnie najbardziej autentycz-na) reakcja zostanie pominięta.Enneagram ponownego spotkania z ukochanym. czułem." Związki intymne Bardzo dużo uwagi poświęca Czwórka przygotowaniom na przy-jęcie kochanka. Dostęp do rzeczywistych emocji jest zablokowany do tego stopnia. Jeżeli w danej chwili Czwórka nie jest z nikim związana. Przeżyłam także kilka innych romansów z mężczyznami mieszkającymi o kilka godzin drogi od mojego miasta. Czułem uderzenie w twarz. Nawyk nieświado-mego wyolbrzymiania rzeczywistych uczuć skutecznie wypiera autentyczne przeżycia. jak się też się czuje. choć nikt mi nie dał zastrzyku. ani że igła. Jeżeli trwa w związku z drugą osobą. Nie zdawałem sobie sprawy. Czwórki mają skłonność do wyolbrzymiania własnych emocji.. gdzie rzeczywiście byłem. .Chyba to. przechodziłem ostatnio szereg trudnych przemian. kiedy wzbudzone zostają emocje. Czwórka zacznie się zastanawiać. gdzie każde dotknięcie obcej osoby powodowało kosmiczny ból. jecie wspólnie wspa-niałą kolację i zamieszkujecie na kilka dni razem. odpływam gdzieś myślami. nakładających się na pierwotną reakcję. Jeżeli zapytamy Czwórkę „Jak się masz?". Mogę nawet być z nim w łóżku i nie zdawać sobie z tego sprawy. Oto wypowiedź nauczycielki z Nowego Yorku: Najlepiej wspominam swoje „miłości na odległość". Nastrój oczekiwania w dniach poprzedzających spotkanie przypomina ubieranie się do ślubu. gdy się w końcu zobaczymy. To tak. gdy zwrócimy uwagę na przemiany. wyobrażanie sobie przyszłego spotkania budzi wiele emoq'i. ale jeszcze nie uderzył. jakby czas teraźniejszy był czasem szykowania się do przyszłego miłosnego przebudzenia. W efekcie prosta od-powiedź typu „W porządku" zmieni się w „No więc.byłem pewien wbija się już w mój pośladek. że chciał mnie uderzyć w twarz. Można zaobserwować. Ma się wtedy przekonanie. jestem jakby nieobecna. która . czułem ukłucie igły. choć nikt mnie nie uderzył. że ma uniesioną dłoń. w rzeczywistości oddalona była o cały pokój. pomogło mi oprzytomnieć. wierząc że to wszystko się ze mną dzieje. to gdy już do niego dojdzie. do samego siebie i koszmarnego (ale rze-czywistego) bólu mojej własnej nogi. Wreszcie spotykacie się.

że zwiążę się z . których poprzednio nie dostrzega-łem. że mam z nią więź duchową. póki bym jej nie poznał. że go nie ma. Intymne związki psuje to. Gdy koncentru-je się na teraźniejszości. te nie tak piękne aspekty osobowości ukochanego. gdy zniknie. Zniknie poczucie niespeł-nienia. że jej prawdziwe „ja" ujawni się wtedy. byłaby najważniejsza. a ona stanie się osobą nieskomplikowaną i zadowoloną. Natychmiast uruchomił się w fantazji mój skrypt. by zdać sobie sprawę. Czuję. gdy będzie kochana. stwierdzając. Obecnie mam tyle jasności umysłu. komu tak bardzo nie zależy?" Ale natychmiast pokochuję go na nowo. Odczuwam nieodpartą potrzebę naprawienia tego. gdybym ją zdobył. niedostatki intelektu i przeżyłbym prawdziwy szok. wierzyłbym. Jednocześnie wiem. które tracę na zawsze związując się z tą jedną. by wiedzieć. Musi znaleźć w nim pozytywy i przyjąć je jako wystar-czające. która wydaje mi się zawsze nieco niedostępna i nigdy w pełni zaangażowana. Szalałbym. W jej gadce o towarze odczytywałbym ukryte obietnice. Od szeregu lat jestem żonaty z kobietą. soki zaczęty we mnie krążyć. Czwórka musi się najpierw nauczyć skupiać uwagę na czasie teraźniejszym. Znam siebie już na tyle. nie myśląc poważnie o przyszłości z tą kobietą. że wewnętrzny dramat przycichnie. boję się dwóch rzeczy. że Czwórka ma zwyczaj skupiania uwa-gi na złych stronach tego. które dla Czwórki nie istniały. Czwórka wierzy. Zauważyłbym wszystkie wady ubioru. Wszystko zaczyna mieć mniejszy sens. W zeszłym tygodniu kilka razy przyszła do naszego biura atrakcyjna kobieta . Wibrowałem cały. i znów jej pragnę. że coś specjalnego się ze mną stanie dzięki niej. ona się wycofuje. jak bardzo mi go będzie brakowało. uwydatniają się nieoczekiwane negatywy. jak bardzo się pomyliłem.handlowiec. że gdy zaczy-nam dostrzegać w kochance wady. ze gdy ona chce się do mnie zbliżyć zauważam różne drobiazgi. że ona czuje to samo. więc oczywiście kłócimy się. wydaje mi się nieuważny. a jej wygląd zmienia się na 182 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk niekorzyść. Różne drobiazgi w jego zachowaniu zaczynają mnie drażnić. Fantazja prysłaby i zostałbym ze swoimi wyobrażeniami innych wspaniałych kobiet. gdy kochanek był romantycznie nieobecny. tęsknota ku czemuś więcej. Jeżeli zostawi otwartą szufladę od komody w sypialni. co w danej chwili się dzieje. I myślę sobie: „Jak mogła-bym mieszkać z kimś. Dziesięć lat temu uwierzyłbym tym wibracjom. jak bardzo mi jej brak. Po pierwsze boję się z pewnością. Wiem. że znowu oddałem się fantazjom.Po krótkim czasie zaczynam odczuwać napięcie. I wtedy zdaję sobie boleśnie sprawę z tego. Zaczyna mnie drażnić jej wymowa. jeżeli wyobrażę sobie. co by się stało. ale dzięki Bogu znam siebie już na tyle. jest w jakiś sposób pomniejszone. Ta otwarta szuflada tkwi w mojej świadomości. Bycie z nią przypomina wspaniały zachód słońca. w których też mógłby się okazać nieuważny. Wtedy znów mogę z nim być. by móc przewidzieć dokładnie. Jest symbolem wszystkich innych obszarów. By poczucie pełni mogło się rozwi-nąć. że wkrótce się rozstaniemy. gdy pomyślę. że jest tą jedną jedyną w moim życiu. Kochałbym się w niej na zabój.

która nie w pełni mi odpo-wiada. jeśli będzie on robił na innych wrażenie. by mieć ochotę na coś jeszcze. Jeżeli przeraża go zbytnia blis183 Helen Palmer . ale pozwala to kontrolować. że są zawistne porównując swoje uczucia z tym. bo wtedy i ona zacznie zauważać moje wady i być może pierwsza mnie porzuci. Gotowe są zacząć wszystko na nowo i potrafią zapomnieć o złej przeszłości. Pozytywną stroną Czwórek jest ich chęć utrzymania intensyw-nego kontaktu. Na tyle daleko. Psuję wszystko. gdzie utrzymuje się zainteresowanie i nadzieję. Z pewnej odległości wi-doczne znów się stają zalety partnera. że to brak troski ze strony innych ludzi jest przyczyną ich smutku. co uzasadnia kłót-nie i wycofanie się na dobrze znane pozycje. wygląd. Doskonale potrafią pomóc drugiej osobie przetrwać kryzys i nie ulękną się wściekłego wybuchu emocji ani cudzej rozpa-czy. a myśl. Boję się też zbliżenia się do niej. co w ich mniemaniu inni czerpią ze związków z ludź-mi. Słabą stroną Czwórek jest to. którą Czwórki opanowały doskonale. Więc wpadam w panikę i zrywam romans. ja podążam za nią. że miałaby być jedyną kobietą mojego żyda jest dla mnie nieznośna. Będą czekać na szansę odwetu za doznany ból. że bezpieczniej jest samemu odrzucać niż narażać się na przeżywanie kolejnej straty. Utrzymywanie kontaktu na stosowną odległość to sztuka. Jeżeli Trójce zależy bardzo na wizerunku konformistycznym. niedomówienia. że ludzie z czasem się zmieniają i pozwalają związkowi rozwijać się przez kolejne fazy. na tyle blisko. ale teraz nie trzeba się jeszcze dekla-rować. Przykład pary złożonej z Czwórki i Trójki (Tragiczny Romantyk i Wykonawca) Oba typy zwracają uwagę na wizerunek. Doceniają estetyczne aspekty związku: kochają piękno. Trójki docenią prawdopodobnie niechęć Czwórek do ulegania kontroli opinii publicznej. Związek typu „gumka recepturka" naraża Romantyka na ciągłe zerwania. Perspektywa bycia kochanym jest tak silnie sprzężona z możliwością bycia porzuconym. . To wszystko przypomina gumkę recepturkę ona się wycofuje. partner zaczyna wyglądać mniej doskonale. a ja potrzebuję jej znowu. Bezpieczna połowa drogi. Będąc osobami smutnymi sądzą. Wiedzą.Enneagram kość. Wtedy ona znowu jest daleko. ale będą łatwiej tolerować ich image. Będzie na przykład publicznie głosić opinie kontrowersyjne bądź niedo-rzeczne lub uzewnętrzniać mroczne emocje (podczas gdy Trójce będzie zależało na eleganckiej fasadzie). że z czasem pojawi się coś prawdziwego. więc para ta będzie się dobrze prezentowała publicznie: Czwórka jako postać dramatyczna. Czwórka łatwo doprowadzi do jego zachwiania. Trójka jako człowiek sukcesu. by można było wybiórczo koncentrować się na zaletach part-nera. atmosferę. wygląda wspaniale. nie za blisko. więc Czwórka ma ochotę na odnowienie kontaktu.kobietą. Nie za daleko.

wykończy je ciągłymi żądaniami rozumienia jej sta-nów emocjonalnych. Jeżeli nic tym nie osiągnie. albo da jej porzebny dystans. że rodzic-Czwórka rywalizuje z nimi o względy niedostępnego rodzica-Trójki. Jeżeli natomiast Czwórka ma z dziećmi relacje neurotyczne. że Trójka ma jej dość i że wymawia się sprawami zawodowymi. by jak najmniej z nią przebywać .należy darzyć szacunkiem. na tyle krótkich. Chcą rozmawiać o przeżyciach i uczuciach. że została porzucona na rzecz zawodu partnera. Relacje Czwórek z autorytetami Czwórki ignorują na ogół autorytety drugorzędne. jeżeli Trójkę stać będzie na okresowe rezygnowanie ze zobowiązań na rzecz wspólnego spę-dzania czasu. Trójka najprawdopodobniej znajdzie sobie innego partnera. Da się do tego skłonić. Sprzeczność między nastawieniem na uczucia u Czwórki a nastawie-niem na działanie u Trójki da się rozwiązać. Jeżeli w Czwórce zrodzi się po-dejrzenie. Czwórka może albo powstrzymywać się od wyrażania emocji i przeżywać długie okresy depresji. doradcy i opiekuna. Autorytety pomniejsze -policjanta czy sprzedawcę zmuszającego do stania w kolejce . Dzieci stwierdzą prawdopodobnie. Może w tym celu robić teatralne sceny. grozić part-nerowi czy też próbować samobójstwa. obdarzając z kolei te „wielkie" ogromnym szacunkiem. by nie wzbudzały w niej potrzeby odrzucania. Czwórka zaś ma możliwość wyczekiwania intymnych chwil i przeżywania z partnerem pięknych epizodów. dostrzegą w niej osobę oddaną im emocjonal-nie i lubiącą spędzać z nimi czas. by członkowie rodziny zwracali się do nich po radę. ale niewiele mającego czasu i ochoty na przebywanie z rodziną. dumnego z osiągnięć ich latorośli. które Trójka ceni. Jeżeli Czwórka ma dobry kontakt z dziećmi. może na wiele lat popaść w depresję i pielęgnować chęć zemsty. że zwykłe przepisy i . jeżeli Trójka ustawi się w roli eksperta. Troska Trójki o sukcesy albo doprowadzi Czwórkę do poczucia. W ten sposób Trójka może sporo pracować.należy 185 Helen Palmer .Enneagram ignorować i obchodzić. Dzied takiej pary spostrzegać będą prawdopodobnie rodzica-Trójkę jako człowieka czynu. Partner 184 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk Trójka o wiele bardziej skoncentrowany jest na zadaniu i chce się przede wszystkim skupiać na określonym projekcie.monarchów czy ludzi powszechnie uznanych . zależy im też na tym.zacznie rywalizować. albo zareagować dramatyczną złością z powodu porzucenia. Czwórka łatwo przyciągnie uwagę partnera oddając się zaję-ciom.Czwórki chcą zajmować miejsce centralne w życiu swoich dzied i partnerów. Jeżeli uzależniona od pracy Trójka zbyt angażuje się w działania zawodowe lub jest zbyt niedostępna emocjonalnie. zapewniający niegasnące zainteresowanie partnerem. Czwórki uważają zazwyczaj. by Trójkę odzyskać. Natomiast autorytety wielkie . a nie wiązać emocjonalnie.

Czwórka najpewniej złamie wszelkie reguły gry i będzie dążyła do bezkarności. Jeżeli na przykład decyduje się na psychoanalizę. Do pewnego momentu Czwórka będzie doceniać wsparcie Dwójki. chy-ba że robią to w służbie „swojej prawdziwej pracy artystycznej" lub „prawdziwego powołania mistycznego". Odróżniają to. Jeżeli Dwójka-podwładny lubi szefa lub wierzy w jego projekty. że wierzy w znaczenie wykonywanej pracy) będzie szefa chroniła i osłaniała.regulaminy nie są dla nich. ale o pogardę dla przepisów. robią się mściwe. Starają się zewrzeć szyki z najlepszymi w danej branży. a sam może nawet zaangażować się emocjonalnie w coś zupełnie nie związanego z biurem. którzy . W człowieku nijakim i niesamodzielnym doj-rzą kogoś pięknego i unikalnego. Chce się wybić dzięki swym unikalnym zdolnościom. . Jeżeli nie zdobędą uznania. że potrafią wyczuć prawdziwy talent i do-ceniać bogactwo uczuć u innych. przejmie funkcje decyzyjne. szczególnie gdy dzięki nim Czwórka ma okazję poczuć się kimś niezwykłym i należą-cym do elity. Będzie się bowiem chciała dopasować do potrzeb szefa.niezbędnego. odgadnąć jego pragnienia i przystoso-wać się. Autorytety wielkie wzbudzają wielki podziw. wchodząc w rolę szarej eminenqi. Dopó-ki Dwójka jest osobiście zaangażowana w sytuację (albo dlatego. 186 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk Szef-Czwórka przestanie się interesować przedsięwzięciami przyno-szącymi sukces.pełniąca rolę podwładnego -wesprze zapewne jej wysiłki. gdy przedsięwzięcie zacznie gładko funkcjonować. albo dlatego. w zwykłym interesie dostrzegą niezwykłe perspektywy. Potrzebuje uznania ze strony ludzi wybitnych i chce być kochana przez tych. Zaletą Czwórek jest to. Będzie prosić Dwójkę o pilnowanie interesu. że jest przywiązana do szefa. co „najbardziej znane". czego brakuje. naśladowczą fasadę. Jeżeli autorytet wymierza karę lub wprowadza ograniczenia. Buntują się. Pozostawi wtedy Dwójkębezkontaktuosobistego. wybierze tylko analityka światowej sławy. a rozkazy i wsparcie otrzymywać od najlepszych. Przejrzą na wskroś sztuczną. Dwójka w zasadzie lepiej umie zlecać wykonanie czynności i organizować pracę z pozycji zastępcy niż z pozycji forpoczty.byprawidłowo funkcjonowała. Nie lubią przyjmo-wać pozycji służebnej ani pracować w zwyczajnych warunkach. co „najlepsze" od tego. Jeśli to ona jest szefem. łamią zasady. Będzie się starała zadowolić naczelnika. Przykład związku z autorytetem: Czwórka i Dwójka (Tragiczny Romantyk i Dawca) Czwórka ma wyrazisty osobisty styl. może jednak zacząć w sposób subtelny sabotować jej działania. Dwójka . Potem. Wadą Czwórek jest to. Chętnie zostanie powiernikiem ekscentrycznego geniusza.mają kontakt z auten-tyczną głębią. Nie chodzi im na ogół o obalanie autorytetów jako takich. jak i atmosferze miejsca pracy. przejawiający się zarówno w zwracającej uwagę powierzchowności.o czym jest przekonana . że rywalizują o względy wielkiego autory-tetu. w tym co dotyczy tworzenia wizerunku. skoncentruje się na tym.

kimś o unikal-nym stylu osobistym. Dwójka może próbować przejąć stanowisko albo pomagać komuś innemu objąć kierownictwo. by go publicznie upokorzyć albo będzie się próbował wkraść się w łaski osoby z zewnątrz. Dla Czwórki będzie to równo-znaczne ze zdradą. by uczynić ich bardziej wyrazistymi. to przez pierwsze dwa czy trzy tygodnie nic prawie nie robię tylko staram się jak najlepiej ustawić wszystkie meble i przedmioty. zacznie knuć. mającej potencjalną władzę w danej sytuacji. większe i będzie prawdopodobieństwo. w swojej wyobraźni zmieniam im wystrój wnętrz. że inni odnoszą większe korzyści. Uczucie to charakterystyczne jest dla małych dzieci. przez co są osobami mniej wartościowymi od tych. może chcieć wysadzić szefa z siodła. jakbym ustawiała dekoracje dla przyszłych wydarzeń. że jest się ofiarą straty prowadzi do obniżenia samooce-ny. Rywalizacja może zmniejszyć wzajemne uznanie. Prezentują się z wyszukaną elegancją. które przeko-nane są.Enneagram Standardy elitarne Poczucie. które dopiero nadejdą. że przegrały w życiu wskutek nieodwracalnego błędu charakteru. gdy zajmuje ważne miejsce w życiu innych ludzi. Każdy z tych dwóch typów rozwija się najlepiej wtedy. często podkreślają swą odmienność poprzez strój i awan-gardowy styl. 187 Helen Palmer . Gdy się gdzieś przeprowadzę. że ciosy spowodowane są zachowaniami obronnymi. jeżeli zrozumieją. że nie porzucono by ich gdyby umiały wygrywać lub były bardziej wartościowe. Gdy Tragiczny Romantyk poczuje się zdegradowany do roli służebnej lub stwierdzi. spotkań. które były otaczane miłością. Czy ten wazon lepiej pasuje tu czy tam? Bardzo duże znaczenie ma dla mnie takie rytualne traktowanie przestrzeni. Gdy odwiedzam znajomych. Dawca poczuje się niedo-ceniany. Zarówno Dwójka.Jeżeli Dwójka-podwładny straci kontakt z szefem lub jeżeli szef zacznie krytykować swoich pracowników. wszystko bę-dzie szło dobrze. Walka Dwójki z Czwórką może dotyczyć takiej czy innej procedury. odmieńcem. Chodzi o to. To tak. To wszystko zaczyna mieć posmak magicznych przygotowań do szczególnych spotkań z ludźmi. . Jeżeli uda się zapewnić każdemu z nich specjalne obowiązki i specjalną atencję. że jest się niekochanym wyrzutkiem rodziny przeradza się w mistyfikację bycia odszczepieńcem. że nabieram sił na przyszłość. Dziecięce przekonanie. jak i Czwórka potrafią się otworzyć. Jeżeli to Czwórka znajduje się w roli podwładnego. Każda ze stron potrzebuje szacunku drugiej. Czwórki często dramatyzują własny wizerunek dla kompensowania niskiej samooceny. Dojść może wtedy na terenie instytucji do poważnej walki o władzę. Szef nie powinien liczyć na dobrą wolę Czwórki-podwład-nego. Będzie się starał zwyciężyć go w rywalizacji. dopóki Dwójka-szef okazywać jej będzie szczególne względy. makijaż i ubiór. iż będą się wspierać w swoich dzia-łaniach. ale u jej podłoża legną zapewne zranione uczucia. To właśnie symbolizuje określone usta-wienie świateł. Wybieram rekwizyty i tworzę właściwy nastrój dla ważnych życiowych wydarzeń. jeżeli nie zostały zaspokojone jej potrzeby emocjonalne. Bardzo pomogłoby w tej sytuacji przyznanie się przez obie strony do emocjonalnego podłoża konfliktu. kanap czy foteli. Czwórki mają poczucie.

Osoba taka prędzej popełni samobójstwo niż pokaże się w spodniach z różowego bistoru.były raczej bezużyteczne same w sobie. W miarę przeistaczania się Czwórki z odrzuconego odszczepieńca w kogoś stojącego nieco z boku i nieco ponad szarym tłumem. Są eleganckie. nie podlegającą zwykłym prawom. nie przeznaczone dla motłochu. będzie ją nosić jak mundurek. szczupłe. głównie dlatego że upiększam każdą na tyle. Kompulsywna potrzeba bycia kimś nad188 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk zwyczajnym łatwo może być odczytana jako przejaw wyrafinowania. Moja metoda była niewykrywalna i byłam dumna jak paw.o ileż to ciekawsze! Zawsze zabierałam książki o sztuce . ale wspaniale było dla nich ryzykować.) . może dojść do rozwoju pewnego rodzaju niemoralności. Jeżeli posiada tylko jed-ną jedwabną bluzkę. które zdają się czerpać więcej z życia. Czwórki gwałtownie poszukują stylu na tyle unikalnego. Lęk przed porzuceniem można kontrolować lekceważąc osoby o mniej wyrafinowanym guś-cie. upozowane i odziane w eks-kluzywne kreacje. U podłoża choroby leżą poważne zaburzenia w relacji córki z matką we wczesnym *• dzieciństwie. Sprawa gustu może decydo-wać o przetrwaniu. tłum. Czwórki uwielbiają. gdy odchodziłam z pracy. cokolwiek jest w sklepach jest nie dla niej. W pewnym sensie uczyni-łam z tego cel swojego życia. kiedy na przyjęciu pożegnalnym. dopóki nie będzie jej stać na następną. co zwyczajne. Nigdy nie miałam nudnq pracy. Skrajnym przypadkiem koncentracji na estetycznym wizerunku jest anorexia nervosa. Nie znosi sztucznych tkanin. którą już miałam w domu.głębokie zaburzenie psychiczne polegające na radykalnym ograniczeniu ilości spożywanych pokarmów w obawie przed otyłością. balansowanie na granicy skan-dalu. Kapryśność zaspakaja też coś w rodzaju masochistycznej potrzeby odgrywania roli nieznoś-nego dziecka. które mi się podobały. Dotyka prawie wyłącznie kobiet do 30 roku życia. nadal nie zasługującego na miłość. że już nie jest zwyczajna. ekscentryczność czy kapryśność pod-niecają i wymuszają specjalne traktowanie. Takie współwystępowanie masochizmu i gniewu widać dobrze na przykłaAnorexia nervosa . Igranie z nieszczęściem.Kolejne stronice -magazynów mód pełne są dramatycznie mod-nych Czwórek. Uczucie bycia osobą niegodną idzie w parze z gniewnym pragnieniem wyrównania ra-chunków z osobami. Elitarny nonkonformizm Mam talent do unikania tego. Kiedyś na przykład sprzedawałam książki. Aby realizować swoje elitarne standardy. Ten zewnętrzny wizerunek często odbiega diametralnie od odczuwanego skrycie wstydu z powodu braku miłości i przeżytego porzucenia. dobrego smaku i estetycznej wrażliwości. podarowano mi książkę. Lubią dreszczyk zwią-zany z potajemnym rozrabianiem.' ale także dla innych zaburzeń psychicznych charakterystyczne są bezwzględne próby wtłoczenia własnego ciała w ramy wyznaczone przez elitarne standardy. by emo-q'onalnie przeistoczyć odrzuconego odszczepieńca w ważną osobis-tość. ale kryminalistką . Czwórka może nawet skłaniać się ku wytwornej przestęp-czości. na przykład kradnąc w sklepach tylko białe swetry z angory. Łamanie konwen-cji społecznych jest bardzo atrakcyjne. (przyp. I już nie byłam zwyczajną sprzedawczynią. gdy im się „upiecze". Przywłaszczałam sobie te.

którą większość gości pogardza. Wyczuwam wzajemną sympatię innych ludzi i to. która relacjonowała. ten dom albo to dzieło sztuki". że wiele jej brakuje. Mam przeświadczenie. Chcę przerwać dobry nastrój. Poddaję w wątpliwość znaczenie osób. gdy goście po-twierdzali chęć przybycia. Ale czego jej brakuje? I jak to jest. która podawszy wytworny obiad. by znaleźć to „coś jeszcze". czego ja nie mam? Zaczynasz wędrówkę w poszukiwaniu Świętego Graala. Zazdrość Zazdrość podsycana jest przez przekonanie. że poczują się bardziej godne. co zadowala Twoich 190 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk przyjaciół. Mam to powtarzające się poczucie. po czym. czeka na właściwy moment. by w ten sposób dać do zrozumienia. bo odwrócono ode mnie uwagę. ale Ciebie omija. choć zdaję sobie sprawę z tego. że najpierw robiła wszystko. co innym podobno daje szczęście. natychmiast traciła ochotę do zapraszania ich. że jest zwolenniczką jakiejś kon-trowersyjnej sprawy. Nie znoszę. strojąc się lub otaczając się pięknymi przedmio-tami. Mówię coś szokującego. że ta osoba instynktownie zrozumie. Poniższa wypowiedź pochodzi od osoby z towarzystwa z San Francisco. gdy mnie ktoś ignoruje. że inni jakoś trzymają się za ręce i często się uśmiechają? Co oni mają ze sobą wspólnego. które szybko przeradza się w nienawiść. patrzysz na rzeczywistość i stwierdzasz. jeżeli posiądą to. „Czy to tylko tyle?" Zaczyna się od: „Gdybym tylko miała tego kochanka. Starają się też zdobyć względy osób popularnych w nadziei. Nieświadome siebie Czwórki starają się łagodzić poczucie deprywacji zmieniając scenerię. Próbujesz uchwycić coś. Gdy zostaję pub-licznie upokorzona. a gdy już je masz . zew głębi duszy jestem wściekła. które mnie upokorzyły i wychodzę albo robię się sarkastyczna. gdy . którego się samemu nie dostąpiło. że ta rozmowa mnie nudzi a jednocześnie próbuję w ten sposób skupić na sobie uwagę wy-branego nieznajomego. Mam wtedy straszliwe uczucie odrzucenia.Enneagram dzie dostojnej matrony. by nakłonić elitę do bywania u niej na przyjęciach. że oni ją mają wzmaga we mnie poczucie. Najsilniejsza depresja dopada mnie. Równie niebezpieczne są takie sytuacje. że chcę w ten sposób podnieść poziom dennej konwersacji.chcesz następnej rzeczy.189 Helen Palmer . że mnie tego brakuje. że ktoś inny osiąga emocjonalne zadowolenie. Gdy jesteś już starsza. że mi czegoś brakuje. które stają się zbyt łatwe do przewidzenia lub za spokojne. natychmiast mam ochotę zwalczyć wstyd i szukam sposobu odegrania się. Dużo czasu poświęcasz na ich zdobywanie. by oświadczyć.

gdy życie jest zbyt przewidywalne niż wtedy. Zalety Trwający całe życie kontakt z cierpieniem powoduje. Z niezwykłym samo-zaparciem pomagają innym przejść przez ciężkie kryzysy emocjonal-ne i chętnie towarzyszą swym przyjaciołom w ich długiej drodze ku odzyskaniu równowagi. Kiedy się o tym dowie-działam. muzyka zaczęła tracić dla mnie znaczenie. gdy zdarza się coś niepokojącego. I wtedy doprowadziłam do nagrania następnej płyty. Jeżeli zjawi się mężczyzna. który w ostatnich latach zaczął odnosić sukcesy. groźnego lub głęboko 191 Helen Palmer . że związki beztroskie są bezwartościowe i przez to nie warte zachodu. że czują się wciśnięte miedzy „Nie mogę tego mieć" a „Muszę to mieć". Gram w zespole. Czwórki czują się bardziej autentycznie wtedy. co zdaje się zapo-wiadać szczęście. Mój mąż miał przez kilka lat asystentkę i żywiłam dla niej serdeczne uczucia. Czwórka ma wiele energii do parcia naprzód. Piekielnie trudno mi było pozbyć się pragnienia czegoś więcej i pogodzić się z tym. by doprowadzić do tego pierwszego nagrania. Zazdrość stanowi też dużą siłę napędową.tracę nadzieję na to coś więcej. Gdy zespół gra razem . gdy . śmierci czy spotkań z mrokami nieświadomości. jestem tam natychmiast. O wiele łatwiej tracę równowagę. Taki ucisk zazdrości potrafi przekształ-cić rozpacz w ten rodzaj działania. że „tyle wystarczy". Nie przygnębia mnie to jednak. zaczynam się zastanawiać. choć nigdy nie miałam ochoty jej poznać. aż zespół zaczął się rozpadać. zanim nagraliśmy pierwszą płytę. Nagle jej małżeństwo rozpadło się. Straciłam zainteresowanie nią i wróciłam do dawnej miłości. typu narodzin. że skupiając się na cu-dzych potrzebach łatwiej odwracają uwagę od własnych. Gdy Czwórki opisują swoją rozpacz z powodu pozbawienia ich czegoś. Z po-czątku. mówią.Enneagram niepokojącego. Rozstawaliśmy się i wracaliśmy do siebie wiele razy. Tragicznych Romantyków pociągają osoby przeży-wające najbardziej intensywne doświadczenia. że nas tam nie ma. Poruszyłam niebo i ziemię. który góry przenosi. by pracować z ludźmi przeżywającymi kryzys lub ludźmi w żałobie. To tak. gdy była w piątym miesiącu dąży. Gdy już nagraliśmy tę płytę. w związku z tym często mylnie sądzi. Jeżeli zdarzy się coś dramatycznego. jakby coś się zawsze działo tam. Paradoksalnie. Powiadają często.pragnę mężczyzny. stała się dla mnie osobą pierwszoplanową. pojawienie się oczekiwanych wyników prowadzi często do kierowania uwagi ku innym zainteresowaniom. Te ciemne nastroje najbardziej mnie pociągają i mam w związ-ku z tym prawdziwy talent do wyczuwania mrocznych stron ludzkich umysłów. póki sukces nie zaczyna przybierać realnych kształtów. Moje życie przebiega w tonacji żałoby i porzucenia. słyszałam w radio inne zespo-ły i wściekałam się. gdzie mnie nie ma. Czwórka poszukuje głębszego sensu. że Romanty-cy są szczególnie predestynowani do tego. czy się nie pomyliłam.

wszędzie tam. ponie-waż doświadczenia takie są na tyle absorbujące. ale zaczę-łam wątpić w swoje wglądy i opierałam się temu. Zostają tancerzami. by więcej mieć. Zorganizo-wałam telefon zaufania w swoim rejonie. Istnieję naprawdę tylko wtedy. gdzie ich szczególne talenty nie mogą się ujawnić. jak inni mnie widzą. które pracują więcej. najsławniejsze nazwisko w świecie tańca współ-czesnego. Źle się sprawdzają w usługach. Według mnie więcej możliwości kryje się w namiętności. właścicielami atelier. 192 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk Są wśród nich metafizycy i psychologowie głębi." Niekorzystna jest dla nich bliska współpraca z osobami. Atrakcyjne otoczenia Czwórki często pracują w dwóch różnych miejscach: „miejscu. pieśniarzami. by zmieścić się w określonych standardach. dekoratorami wnętrz. rytuał. nawiązać kontakt z osobą nieznajomą. Realizowała tematy mityczne i sięgające ludzkiej nieświadomości w przedstawieniach na wielką skalę. zajęciach anonimowych. sztuka.życie i śmierć idą ze sobą pod rękę. na krawę-dzi życia. Nieatrakcyjne otoczenia Nieatrakcyjne są tuzinkowe zawody w zwyczajnych otoczeniach. bywają feministkami i obrońcami praw zwierząt. Keats * Shelley * Allan Watts * Joni Mitchell Orson Welles * Bette Davis * Joan Baez Marlon Brando Na co Czwórki zwracają uwagę? . Szczerze starałam się zrozumieć siebie tak. była Czwórką. ale to nie jest moje prawdziwe ja. Chętnie pracują jako doradcy w po-radniach dla osób w żałobie. gdzie się zarabia i miejscu. Słynne Czwórki Martha Graham". zbieraczami antyków czy właścicielami znakomitych sklepów ze starociami. Zało-żyła szkołę tańca skupiającą się na skurczach cielesnych. „Pracuję w biurze. modelkami z żumali. Oto wypowiedź osoby odpowiedzialnej za zorganizo-wanie telefonu zaufania dla samobójców: Szczęście jest dziełem przypadku. jak wskazywał mój analityk. z pistoletem lub fiolką pastylek w dłoni. Pociąga mnie praca z osobami w sytuacjach kryzysowych: kobietami bitymi przez mężów i osobami na granicy utraty zmysłów. Czy ćmę uszczęśliwia płomień? Jes-tem klinicystką i przez wiele lat chodziłam na psychoanalizę. będących wizualnym przekazem wewnętrznego dramatu." Pociągają je takie zawody. sterczącą tam. gdy tkwię pośród swoich najintensywniejszych przeżyć. Pociąga je religia. że skupiają całą aktu-alną uwagę. Szukają więzi z wyższymi obszarami umysłu. w których wymagana jest dyscyplina dała po to. Od razu potrafię. nawet przez telefon. gdzie realizuje się swoje prawdziwe artys-tyczne powołanie.

podczas gdy na-prawdę są szczupłe. Czwórki nieświadomie korzystają ze swej wyobraźni w taki spo-sób. pa-mięta się jego zalety i wytwarza się wiotka nić tęsknoty. które mają skłonność do anorexii. czego im brakuje: nieobecnym na kolacji przyjacielem. co się w danej chwili dzieje. którego jej brakuje do szczęścia. jeżeli w wyob-raźni wyostrzymy kolor oczu i wygładzimy fakturę skóry. Uwaga ich wędruje ku przeszłości. której brak w intymnej rozmowie. Ta sama twarz może się nam wydać groteskowa. że rzeczywistość wydaje się o wiele mniej atrakcyjna. Ta sama twarz wygląda całkiem różnie. Czuje się tak. jakby zgasł cały blask w twarzy kochanka i pozostały tylko źle dopa-sowane rysy. Skupienie na rzeczach nieobecnych wzmocnione jest selektyw-nym przypominaniem sobie ich pozytywnych aspektów. Romantycy twierdzą. Za-skakująco duży procent Czwórek twierdzi. że czują wstręt do własnego ciała. W rzeczywistości atrakcyjny wygląd jest przedmio-tem ciągłej troski i budzi obrzydzenie. ku temu co trudno osiągalne. że posiada coś. Gdy Czwórka zmuszona jest koncentrować się na realnych wyda-rzeniach chwili obecnej. To charakterystyczne przesunięcie uwagi można zilustrować przypominając sobie. by mogło się na nowo rozbudzić prawdziwe poczucie więzi. jeśli zaczniemy te cechy wyolbrzymiać. w zależności od tego na co wybiórczo zwracamy uwagę: na to co w niej ładne. niż jest w istocie. co można by nazwać anorektycznym obrazem siebie. ponieważ przeżywa naraz tyle rozczarowań. Szczególnie przykry przypadek takiego negatywnego wyolbrzy-miania mamy u tych Czwórek. Przeciętna twarz może nabrać prawdziwego blasku. Jej wygląd będzie się zmieniał. istniejące tylko na odległość i pod nieobecność bliskiej osoby. widoczne stałyby się patrz przypisy Redakcji u końcu książki 193 Helen Palmer . W każdym związku potrzebne im jest rozstanie. czuje się rozczarowana i widzi. Gdy spoglądają w lustro. Niektóre Czwórki powiadają. Bywa to jak uderzenie w twarz. ku przyszłości. gdyby tylko był Janek". wydaje im się. Gdy Janka nie ma. wyolbrzymiają obecne negatywy tak. że ich ciało jest bezkształtne i grube. . więzią. czasem po raz pierwszy.Czwórki rzadko żyją czasem teraźniejszym.Enneagram jego mniej ciekawe cechy i uwaga Czwórki zaczęłaby wędrować ku innemu elementowi. co widzą w lustrze. odwracająca uwagę Czwórki od tego. czy na to co brzydkie. „Wieczór byłby w pełni udany. Stale są zajęte czymś. że wręcz bardziej kochają w warunkach przymusowej rozłąki. jak ludzie wytwarzają sobie fałszywy obraz własnej osoby w zależności od tego. ku temu czego nie ma. iż nieprawdopodobnie silnie pragną nieobecnych pozytywów i wskutek tego samego przesunięcia uwagi. że odczuwają intymną więź z nieobecnymi przyjaciółmi. Gdyby Janek był obecny i nie kryłby w sobie żadnej tajemnicy. negatywne strony sytuacji. jeżeli skupimy się na jej mniej interesujących cechach.

może też wzmacniać pewne reakcje emocjonalne. Jeżeli następnie uwaga przesunie się z autentycz-nej reakcji. co do nich ten nieobecny rodzic czuje. by w ten sposób utrzymać nieprzerwany z nimi kontakt. że zmienia im się nastrój w zależności od nastroju osoby nieobecnej i że umieją się do niego dostosować. doświadczanych w danym momencie. nie mająca nic wspólnego z rzeczywistością. które chciały przebywać z nieobecnym rodzicem i które z czasem zaczęły wierzyć. że potrafią na odległość wychwycić. której odejścia się obawiały. które równie szybko nałożą się na autentyczną. Styl intuicyjny Gdy Czwórki skłaniają się ku nerwicy. a na jej miejscu pojawia się wyima-ginowana powłoka uczuć fałszywych. by w ten sposób utrzymać z nimi kon-takt. mają tendencję do przesa-dzania w swoich nastrojach. na wyobrażenie najgorętszych uczuć.Enneagram . Lękając się porzucenia i nienawidząc braku zainteresowania ich osobą. które potrafi zmieniać wyobrażenie o swoim wyglądzie fizycznym. Czwórka musi się nauczyć koncentracji na rzeczywistych reakcjach cielesnych.drobne zaniedbanie ze strony tego samego przyjaciela jest w stanie wyzwolić potężne pokłady uczuć od-rzucenia i nienawiści. Sądzą też. że przejmują emocje innych ludzi. Dysponujemy wieloma wspomnieniami Czwórek. że w dorastającym dziecku rozwijał się czujnik po-zwalający dopasować się do nastrojów osób znaczących. do jakich ludzie w ogóle bywają zdolni. Czwórki przekonane 195 Helen Palmer . umiarkowaną reakcję. Czwórki jako dzieci nauczyły się uwewnętrzniać poczucie więzi z osobą kochaną. Czwórki twierdzą. W wyniku takiego przesunięcia uwagi autentyczne 194 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk uczucia Czwórek ulegają wyolbrzymieniu.To samo przesunięcie uwagi. trzeba naj-pierw ustabilizować uwagę na neutralnym punkcie odniesienia. usprawiedliwioną przez to zaniedbanie. Nawyk skupiania uwagi na osobie nie-obecnej i tęsknota za poczuciem więzi mogą tez doprowadzić do pewnych niezwykłych efektów ubocznych. By prawdziwe uczucia mogły ujrzeć światło dzienne. tak jak wyobraźnia wzro-kowa zniekształca i powiększa odbicie w lustrze. Wygląda na to. I na odwrót . Uważają. będące emocjonalnym zastępst-wem bycia razem. autentyczna reakcja ginie. że czują taką samą bliskość wobec osoby nieobecnej. a ich bogate doświad-czenie związane za zmianami nastrojów pozwala im się dopasować do tonu emocji innych ludzi. jak wobec osoby będącej w tym samym pokoju. Na przykład wspomnienie nieobecnego przyjaciela może natych-miast wywołać cudowne uczucia. powstałej w wyniku myślenia o przyjacielu.

że łatwo przejmują cudzy ból czy przygnębienie nie zdając sobie z tego sprawy i czasem dopiero po całym dniu stwierdzają. choć nie umiałem znaleźć żadnej przyczyny tej zmiany. gdy ktoś jest poruszony. swoje hipotezy na temat tego. że Czwórki potrafią bezbłędnie reagować na emocje swoich klientów. choć począt-kowo wydawało mi się. co druga osoba powinna w danym momencie czuć. Twierdza. Czwórki nie potrafią powiedzieć. na poziomie własnych uczuć. a wywołana sta-nem ducha bliskiej osoby. jakim jest Enneagram. a kiedy podejmować poważne rozmowy. kiedy z drugą osobą można dyskutować. członków rodziny czy przyjaciół. Wchodziłem na przykład do pokoju. Intuicyjnie nastawione Czwórki czują nieraz. Czasem chwytało mnie coś. Czwórki obdarzone głęboką intuicją wpa-dają w rezonans z emocjami innych ludzi do tego stopnia. Przez całe życie pociągała mnie intensywność przeżyć innych ludzi. ale niekiedy są trafnym odzwierciedleniem cudzych uczuć. powrót osoby znajdującej się w depresji do własnej esencji to coś porównywalnego z zakończeniem żałoby i dojrzewaniem ku szczęśliwemu życiu. kiedy można bezpiecznie się z nią nie zgadzać. To tak. ze ktoś w klinice czy na sesji terapii rodzinnej doznał reakcji identycznej. ze czuję się całkiem inaczej. głęboko dotknięty czy w jakiś sposób zdesperowany. Nazy-wam to moim poruszeniem serca. która potrafi wykorzystać swoje intuicyjne talenty w prak-tyce psychiatrycznej. innym razem chybiałem zupełnie. po czym okazywało się. że wiedzą. czy ich aktualny nastrój ma swe źródło w nich samych czy w drugiej osobie. ze przejawia się w sposób irracjonalny. odzyskanie przez Czwórkę więzi z'esencją to coś zupełnie innego. także u Czwórki. a autentycznym współ-brzmieniem emocjonalnym. Nauczyłem się je cenić. Jednak z punktu widzenia systemu psychologiczno-duchowego. Pierwotna więź z wyższym stanem umysłu Tak jak w przypadku innych typów. Zaletą takiego sposobu koncentrowania uwagi jest to. opartą na neurotycznym lęku przed porzuceniem. Z perspektywy czysto psychologicznej. Jest to autentyczna zmiana nastroju. dominujący problem aeurotyczny można rozumieć jako poszukiwanie określone-go aspektu esencji. że moje własne emocje rozpalają się. że nastrój. niż tylko satysfakcja emoq'onalna. odczuwana w organizmie. Zdarzało się. ze moje reakcje bywają projekcją.o swojej umiejętności rejestrowania cudzych uczuć mogłyby podczas treningu intuicji nauczyć się różnicowania między projekcją. że gdy nastę-powało to poruszenie serca moja reakcja była całkowicie trafna. co wydawało mi się moją własną reakcją emocjonalną. Z czasem zauważyłem. kiedy pozwala się kochać. Gdy dojdzie do utrwalenia więzi. że nawyk przejmo-wania cudzych emocji jest dla nich ciężarem. Chodzi tu o coś o więcej niż tylko myśl czy hipoteza na temat ewentualnych uczuć przyjaciela. który im towarzyszył. byłem w określonym nastroju i nagle zdawałem sobie sprawę. nie był ich własny. jakbym czuł. . Cytowana poniżej wypowiedź pochodzi od Czwórki. ponieważ po prostu starałem się potwier196 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk dzać.

Enneagram witej przynależności.a jego miejsce zajął jakiś lepki środek zastępczy. ja zrobię krok wstecz. Opowiadają. związek z nieśmiertelnym źródłem wsparcia. równowaga jest raczej ucieleśnieniem niż myślą czy ideą tego. że ze światem realnym współistnieją inne obszary doświadczeń. by je przerabiano na zwykłe szczęśliwe istoty. „Ty się cofasz. ja posuwam się do przodu. lub osobami niechętnymi angażowaniu się w trwały związek. Życie doczesne nie daje satysfakq'i. Czwórki twierdzą. które mocno tkwią w swoich kon-fliktach. ale Czwórki wiedzą skąd-inąd. Chcą zachować swą unikalność. chwilę przypominającą bezpieczny uścisk mat-czynych ramion lub oddanie całej swej istoty nadziei nieprzerwanej miłości. co nazywają swoim „prawdziwym ja" w pozbawionych słów momentach artystycznej za-dumy. Czwórki często odczuwają więź z tym. co nie-dostępne i niechęcią wobec tego. Jeżeli Ty posuniesz się do przodu. do których mają naturalny pociąg." Rozwiązaniem dylematu spowodowanego fascynacją tym. nie godzą się. co w zasięgu ręki. że brakuje czegoś. w czym wykryją wady. że wtedy czują więź z brakującym elementem. Dzięki temu taniec trwa. że ma coś więcej niż naturę czysto psychologiczną. jest stan równo-wagi. Nagrody płynące z życia materialnego nie są w stanie zastąpić tej pierwotnej wię-zi. gdy tragedia wymusza przypływ nieświadomego uczucia lub w tych chwilach. z chwilą gdy znajdzie się w zasięgu ręki. że nie będą dla nich odpowied-nimi partnerami. że ma się wystarczająco dużo tego. chęć posiadania i potrzeba odrzucania mogą się pojawiać niemal równocześnie. że poza zwykłą rzeczywistością jest inna płaszczyzna bytu. Wymaga umiejętności stabilizacji uwagi na czasie teraźniejszym i zgody na to. więc Czwórka często czuje. wiedząc zarazem. co niezbędne. Mają przeświadczenie. charakterystyczne dla Czwórki. Nato-miast Czwórka dojrzała trafnie wyczuwa. przypomina nam o istnieniu więzi z wyższym stanem świadomości. że są często zafascynowane ludź-mi nieosiągalnymi.Poczucie straty w dzieciństwie. Czwórki wiele czasu i wysiłku potrafią poświęcić próbom osiągnięcia czegoś atrakcyjnego. co jest do szczęścia niezbędne. jak by to było. że nadal czegoś mu brakuje. że osiągnęło się tyle. gdy zdobywa się lub traci miłość. trwa nadal w wieku dorosłym. praktyk medytacyjnych czy zakochania. Jak wszystkie wyższe impulsy. Neurotycznym rysem Czwórek jest ich nieodparta chęć trzymania się mrocznej strony swoich uczuć. ile trzeba. Romantyk może mieć wszystko i wiedzieć. Uparcie broniąc się przed przystosowaniem do normalnego życia. Obiek-tywny świat nie daje obietnicy spełnienia. a więc w tych sytua-cjach. W tle stale istnieje świadomość. Zabrakło pierwotnego mleka. której istnienie można wyczuć w stanach inten-sywnych przeżyć emocjonalnych. Polega on na uznaniu. . że są dwie rzeczywistości: świat obiektywny i świat za kulisami. gdyby się było w pełni usatysfakcjonowanym. Cnota spokoju ducha (równowagi) Zazdrość to kompulsywny pociąg do rzeczy niedostępnych. w tych momentach. U tych Czwórek. Człowiek cierpiący na chroniczne poczucie deprywacji może w pierwszej chwili odebrać swoją więź z esencją jako chwilę całko197 Helen Palmer .

że nie umiesz sprostać społecznym standardom. temu co odległe lub nieosiągalne. Wstyd w kontaktach międzyludzkich Wstyd Ci. że wszystkie oczy są na Ciebie zwrócone. Czwórki odgrywają na nowo moż-liwość straty. zacząć trzeba od wzmacniania zdolności autoobserwacji. po prostu widzą. a z trudnościami zaczniemy sobie radzić. by stworzyć sobie szansę poszerzenia naszego stanu posiadania. Podtypy Rywalizacja w relacjach dwusobowych Czwórki często rywalizują. Skok naprzód zainspirowała zasłyszana pewnego dnia na kory-tarzu uwaga. gdy się pojawią. Facet powiedział. Czułam. To co dotychczas traktowałem po pros-tu jako sprawy zawodowe. przyszłości. a nawet gdyby coś się nie po-wiodło.Chcąc zyskać cnotę pogody ducha. ja miałam ochotę fałszo-wać papiery i podejmować decyzje bez niego. ze w środku nie jesteś w po-rządku. I nie ma w nich uwielbienia. 198 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk W parach heteroseksualnych przybiera to często postać rywalizacji dwóch kobiet o mężczyznę czy dwóch mężczyzn o kobietę. Gdy wchodzisz do pokoju. teraz stało się próbą mojej męskości. Przez sześć lat byłem zwyczajnym adwokatem zanim udało mi się zrobić karierę. czujesz. że jestem kiepskim obrońcą i tak mnie to zezłościło. Nie chodzi o to. Dawałam w zastaw wszystkie nasze dobra. ponieważ odczuwają potrzebę po-twierdzenia swojej wartości w oczach upragnionego partnera. Podnieca je balansowanie na krawędzi nieszczęścia. aż wreszcie przygwoździłem go na sali sądowej. Przez wiele miesięcy czaiłem się. to i tak to się opłaca. że robisz coś niestosownego. W związkach nie mających kontekstu seksualnego rywalizacja przybiera postać „pragnienia zyskania uznania najlepszych". . Razem z mężem zajmowałam się przez wiele lat handlem nierucho-mościami. Czwórki doświadczą pogody ducha. że inaczej nasza najlepsza szansa przepadnie. aż do momentu gdy potrafi się dostrzegać przesunięcia uwagi ku przeszłości. Mąż był ostrożny i gdy on optował za rozwiązaniem bezpiecznym. Lekkomyślność (brawura) związana z osobistym bezpieczeństem Zachowując się lekkomyślnie. gdy łagodnie zwrócą się ku teraźniejszości i skupią na cielesnym poczuciu zadowo-lenia tu i teraz. że nabrałem rozpędu. Moja strategia polegała na zapożyczaniu się do ostatnich granic.

by przełamać depresję lub wyciszyć huśtawki nastrojów. których inni mogą pozazdrościć. • Docenienie swojej umiejętności empatyzowania z cudzym bólem. • Akceptowanie smutku. że poprzez odrzucanie wszystkiego. zaniechanie prób doprowadzania do szczęścia na siłę. Zdawanie sobie sprawy. przy jednoczesnym uczeniu się wycofywania uwagi w dowolne) chwili.Enneagram powinni zdawać sobie sprawę. Zwrócenie uwagi na to. Zwalczanie egocentryzmu poprzez zbliżanie się do innych i koncentrowanie na tym. że wahania nastroju wiążą się z egocentryzmem. Zwracanie się do nich z prośbą. co dla kogoś innego jest ważne. że czyjaś stała obecność daje poczucie pewności. Uświadamianie sobie. Świadomość tego. w jaki sposób sabotuje się użyteczne prace lub przerywa się je przed ukończeniem. • Odkrycie w sobie takich cech. • Zwrócenie uwagi na to. Zgłaszany na początku problem dotyczy na ogół związku pierwotnego. kiedy uwaga ucieka. Uświadomienie sobie. co łatwo osiągalne utrwala się w sobie poczucie bycia ofiarą. by w razie wybuchu złośd zachowywali się konsekwentnie. że nie zostanie się porzuconym w razie wybuchu. • Kierowanie uwagi ku teraźniejszości. kiedy uwaga ich przesuwa się z auten-tycznych uczuć ku idealizacji obiektu nieosiągalnego lub wyszuki-waniu wad w obiektach dostępnych. że nastrój się zmieni. Rozpoznanie w sobie ukrytej fascynacji tymi. • Nauczenie się doprowadzania podjętych prac do końca. • Uświadomienie sobie tendencji wciągania innych w swoje dramatyczne wybuchy. którzy nie dają się w nie wciągać. • Uprzedzanie innych. • Dostrzeganie. że bliskość doprowadzi do wybuchu złośd. którego pretekstem będzie brak zrozumienia z ich strony. Czwórkom mogą pomóc nastę-pujące umiejętności: • Akceptacja realności wczesnej straty. że uwaga koncentruje się wybiórczo na negatywnych aspektach . Należy przejść przez żałobę związaną z tą stratą i przestać się nią zajmować. Tragiczni Romantycy 199 Helen Palmer .Co może pomóc Czwórkom w rozwoju? Czwórki często podejmują się terapii lub medytacji.

" • Zniecierpliwienie banalnością zwykłych uczuć. Lęk przed niekorzystną zmianą w wyniku terapii. a głównie na to. by w ten sposób kontrolować swoje nastroje." „Gdybym był tylko postąpił inaczej. „Gdyby tylko wiedzieli. Poczucie. fantazjowanie. dramatyczne czyny. aktualnego związku wymaga rezygnacji z więzi z pierwotną osobą kochaną. • Intensywna samokrytyka. W miarę dokonywania się zmiany nawyków. Czwórki powinny zdać sobie sprawę. że mogą pojawić się następujące reakcje: • Pragnienie przyglądania się temu samemu problemowi z miliona różnych punktów widzenia." • Myśli i gesty samobójcze. Pragnienie." • Uwodzenie i porzucanie. Pragnienie intensyfikacji uczuć poprzez przeżywanie straty. że ma się tuzinkowy problem." „On się lepiej ubiera. • Niechęć do bycia zaszufladkowanym. „Pranie jest poniżej mojej godności"." Co Czwórki powinny sobie uświadomić? Droga ku szczęściu będzie prawdopodobnie powolna. • Żal. • Pragnienie luksusu. gdy mnie już nie będzie. • Pragnienie magicznego lekarstwa. więzi podtrzymywa-nej i reaktywowanej wskutek straty. kiedy aktualnie odczuwana emocja przechodzi w przewidywanie. Często . Niechętne przyznawanie się. kiedy prawdziwe uczucia zaczyna pokrywać nawykowa dramatyzacja emocji. Możliwość czerpania satysfakcji z prawdziwego." Należy uważnie śledzić takie reakcje. że inni nie doceniają unikalności i powagi sytuacji psychologicznej Czwórki." „Zrozumieją/ ile cierpiałam. by dostrzec niebezpieczeństwo prawdziwej próby samobójczej. Wołanie o pomoc. „Ona jest ładniejsza. „Za późno na zmianę. 200 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk • Zwracanie uwagi na to. Nieadekwatne postrzeganie własnego ciała jako odrażającego z takiego czy innego powodu. będących antidotum na depresję. jak ja się czuję. by poprzez medytację „dokądś dojść. • Zazdrosne porównywanie siebie z innymi.aktualnej sytuacji. Wynajdywanie w innych wad zanim zdążą Cię porzucić. że „znowu będzie strasznie. • Przyzwyczajenie się do ćwiczeń fizycznych. • Rozbudowywanie licznych zainteresowań i przyjaźni. co jest obroną przed posuwaniem się naprzód. Czwórki powinny starać się cie-szyć życiem obecnym i zwracać szczególną uwagę na różnicę między autentycznymi uczuciami i emocjami udramatyzowanymi.

sam pozostając niewidocznym. jakich dostarcza cierpienie. Świat zewnętrzny jawi im się jako napast-liwy i groźny. • Kąśliwy sarkazm. poświęcone rozmyślaniom. Mieszkaniec tego zamku rzad-ko kiedy opuszcza jego mury. jeżeli bowiem ktoś zbliży się do nich zanadto. ograniczanie kontaktów do minimum. Anorexia lub bulimia . aniżeli ryzykować opuszczanie bezpiecznych murów swego domostwa. Przygląda się wydarzeniom stojąc na skraju tłumu. że stosują wymyślne sposoby utrzymywania bezpiecznego dystansu. Bulnnia-mKźjwikzyą»^-cfaMobfrwoMMtwalVmrl»<B^wźnore 202 10. by ją następnie odrzucić. z dala od napięć emocjonalnych. Punkt Piąty: Obserwator Osobowość nabyta Esencja GŁOWA SERCE Cecha dominująca:Namiętność: SknerstwoSkąpstwo Wyższy stan umysłu:Cnota:WszechwiedzaBrak przywiązania Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Wzajemne zwierzenia (Zaufanie) Poszukiwanie totemów Poszukiwanie zamku (domu) Dylemat Jaźń Obserwatora przypomina zamek: wysoka budowla nie do zdo-bycia. Niezdolność do rezygnacji z intensywnych przeżyć.prze-kracza mury zamku i gwałci prywatność. Obserwator woli więc poprzestać na tym.Enneagram anorektyczne postrzeganie siebie jako osoby otyłej.201 Helen Palmer . Lubi żyć na odludziu. Jako dzieci Piątki czuły. redukcja potrzeb i ochrona prywatnej przestrzeni za wszelką cenę. prowadząc życie samotne. „Oni są powodem mojego cierpienia. Przybyszy obserwuje z ukrycia. by pójść do biblioteki czy 203 ." • Zwracanie się z prośbą o radę. które opuszczają tylko po to. Obserwatorzy żyją niekiedy jak pustelnicy. tracą swoją główną strategię obrony. próbując nieśmiało się przyłączyć. Często żyją w niewielkim mieszkaniu. że ktoś wkracza na ich terytorium . co mu los przyniesie. z maleńkimi oknami u szczytu. Strategią obronną Piątek jest wycofywanie się. Piątki twierdzą. dętość wobec innych z nóg. Obserwator to człowiek bardzo skryty. Często siedzi w domu z wyłączonym telefonem.

Pożądam tych rzeczy. Zobowiązania zniewalają.należy z nich rezygnować.Enneagram do sklepu. Nie mogę jednak po nie sięgnąć i nie mogę zarazem się cofnąć. Wolą się nie angażować." Oderwane od emocji i rozpaczliwie pragnące więzi Piątki usiłują bez końca odnaleźć umysłowe ogniwo. a jeśli przysparzają cierpień . Niezależność ta oparta jest jednak na umiejętności odrywania uwagi od życia emocjonalnego i popędowego. masko-wany często przez uczucie wyższości nad tymi. Gdy Piątki poja-wiają się publicznie. które połączyłoby je na powrót z własnym człowieczeństwem.wszystko to sprawia. Są rzeczywiście niezależne. czyli ograniczają swoje emocje do minimum i stapiają się ze scenerią wydarzeń. „Gdy chcę sięgnąć na zewnątrz. które mają inni. przedkła-dając „niezależność" nad zaspokojenie. Jest to nawyk służący samoobronie. umiłowanie prywatności zamienia się w samotność. demonstrowanie mi-łości czy nienawiści . . Piątka stwierdza. Pięcie się w górę. w których mogliby zostać poddani ocenie. Wewnętrzna pustka i niezdolność żądania czegoś więcej powo-duje silne przywiązanie do własnych skromnych zasobów: kilku pamiątek wypełniających pustkę i tych nielicznych. Utrzymać bezpieczną odległość to znaczy nie angażować się. nieprawdopo204 Punkt Piąty: Obserwator dobnie cennych myśli wypełniających zgłodniały umysł. kryją się zazwyczaj za maską. jak przemija jej życie. Ześrodkowawszy swoją egzystencję w umyśle. szukają kontaktu poprzez szczególny rodzaj wiedzy. a jeżeli nie ma gwarancji. Gdy Piątka popada w izolację i nie potrafi wyciągnąć ręki do in-nych. Piątki poczytują sobie za zaszczyt to. Żyje w atmosferze wyrzeczeń.Helen Palmer . że bardzo jest jej trudno zbliżyć się do innych ludzi i że często stoi z boku i przygląda się. Interesy finansowe są dla nich czymś niebezpiecznym. czuję się jak człowiek umierający z głodu na uczcie. Ręce zamierają w bezruchu. Obserwatorzy unikają kontaktów. by uleganie własnym potrzebom nie doprowadziło do przywiązania do innych ludzi. Potrafią z powodzeniem żyć bez in-nych ludzi. że Piątka czuje. ale wolą wtedy pozycję zdalnego sterowania. zaś wszelkie przywiązanie emocjonalne jest obcią-żeniem. Kosztownym skut-kiem ubocznym tej umiejętności jest przymus życia w sferze inte-lektu. Piątka znajdzie sposoby na to. rozkoszują się własnymi fantazjami i nie ulegają pokusie tracenia czasu i energii na sprawy błahe. Czują się też ograniczane pozytywnymi oczekiwaniami. a raporty odbierają telefonicznie. że bliskości i miłości nie będzie towarzyszyła nieza-leżność. Niekiedy angażują się w życie publiczne. potrzeby mają bardzo skromne. obawiając się. pozostawiając działania na pierwszej linii frontu innym. by kontakt intymny ukryć lub odizolować w uporządkowanym sektorze życia. że trąd niezależność. Według Piątki pragnienia i intensywna emoqonalność to oznaki braku kontroli. że bez trudu potra-fią zrezygnować z potrzeb tak silnie kierujących życiem innych. w których muszą się eksponować. którzy pragną uzna-nia i sukcesu. Gdy poja-wi się wzmożemy głód kontaktu. rywalizacja. Złość i rywalizaq'ę na-leży kontrolować. Piątki są szczególnie wrażliwe na takie kontakty.

gdy są same. że łatwiej im dotrzeć do ich emocji. na której rozgrywa się u nich prywatne życie na niby." Czują większą więź z in-nymi ludźmi. gdy są znowu same. psychoanaliza czy Enneagram. gdy nie ma w pobliżu świadków. Mogą prze-żywać to. uczynią z Piątki swojego obserwatora-dorad-cę. Rzadko pociąga go bogactwo czy sprawy materialne. • Przykładanie nadmiernej wagi do samokontroli. ponieważ to gwarantuje niezależność. Potrafią odczuwać bliskość bez słów i nawet przy minimalnym kontakcie 205 Helen Palmer .Enneagram mogą podtrzymać związek. jaką daje wolny czas na studiowanie i poświęcanie się własnym zainteresowa-niom. • Odraczanie uczuć. w bezpiecznej samotności. Trudno im uwolnić prawdziwe „ja" w obec-ności wielu ludzi. Potrzebny jest im czas dla siebie. miast oczekiwać od niej wylewnych uczuć czy żywić nadzieję. Obserwator może sobie wytworzyć umysłowy model wzajemnych relacji. Powstrzymywanie się od odczuwania w obecności innych ludzi. jak matematyka. . Cały swój czas i wysiłek poświęcać będzie natomiast stu-diom i innym zainteresowaniom intelektualnym. Piątki lubią dzielić szczególny rodzaj zainteresowań czy czuć szczególną nić porozumienia z każdym z przyjaciół z osobna. co naprawdę czuję. która z ra-dością przeżyje je później ponownie. • Lęk przed odczuwaniem jako lęk podstawowy. Jeżeli Piątka urodzi się w rodzinie o skromnych zasobach finansowych. co przedtem nie wzbudzało w nich żadnych uczuć.odczuwają znacznie mniejszą więź. szczególnie w zakresie ludz-kich zachowań. Przez większość dnia żyją w oderwaniu od własnych uczuć. by „wszystko roz-wikłać i dowiedzieć się. nie podejmie się pracy dla innych. Radość życia przychodzi. że można sobie za nie kupić odosobnienie oraz niezależność. Emocje pojawiają się później. Jeżeli przyjaciele są roztropni. Jeżeli trafi im się spadek raczej złożą go na koncie. Opanowawszy taki system wiedzy. Najważniejsze dla Piątek sprawy to: • Prywatność. siebie zaś może ulokować w tym systemie w sposób oderwany od emocji. w prywatności własnego miesz-kania. a mieszkać będą nadal skrom-nie. wycofywanie się i zaciskanie pasa jako główne strategie obronne. Piątki nie trwonią swojej ograniczonej energii na zdobywanie dóbr doczesnych. że będzie w tym związku stroną inicjującą. Cenią drobne rytuały przyjaźni. Mogą wracać myślami do tego. Pieniądze ważne są tylko o tyle. Krótkie spotkanie może mieć duże znaczenie dla Piątki. Rozpamiętują wtedy treść rozmów. W trakcie aktualnie toczącej się konwersacji . by pienią-dze zdobyć. choć wygodnie. „Dramaty zostawmy maluczkim". co się wydarzyło w ciągu dnia. Samotność jest sceną.Obserwatorów szczególnie pociągają modele czy systemy wyjaś-niające ogólne prawa i współzależności. Piątki twierdzą. Odrywanie uwagi od uczuć. • Unikanie zaangażowania.

które do tego stopnia czuły się porzucone. ucząc się odrywać od uczuć. że zmuszone jest tłu-mić swoje emocje. Chcą wiedzieć zawczasu co się stanie. Chcą dostać do rąk mapę wyjaśniającą emocje. taką jak psychoanaliza czy Enneagram. Są jakby nieoświeconym Buddą. Przede wszystkim chciałem być niezauważalny. Tło rodzinne Dwa typy rodzin doprowadzają u dziecka do chęci wycofania się. Zrobił spory majątek w mało znanej gałęzi biznesu. Oboje rodzice urodzili się głusi i nie potrafili mówić cicho. • Zainteresowanie specjalnymi systemami wiedzy i teoriami wyjaśniającymi mechanizmy ludzkiego funcjonowania. Pamiętam ciszę i to. któ206 Punkt Piąty: Obserwator re tak bardzo narzucają się psychicznie dziecku. jakby pięć osób obracało się po oddzielnych orbitach w poszczególnych pokojach naszego domu. • Nieumiejętność rozgraniczenia między duchowym brakiem przywiązania a przedwczesnym tłumieniem emocji dla obrony przed cierpieniem. Drugi typ jest bardziej powszechny. jest tuż za rogiem. Dla każdej przewidziany jest ograniczony czas. by móc prze-żyć. Różne zobowiązania życiowe oddzielane są od siebie. Usiłowałem w ten sposób za wszelką cenę zniknąć z pola widzenia. To wyglądało tak. Pierwszy opisują te osoby. Woli jednak mieszkać w obskurnej dzielnicy San Francisco. Jest to ten rodzaj rodzin. by ukryć się choćby w ziarnku grochu na talerzu. Gdy znajdowaliśmy się w miejscu publicznym. że zaakceptowały swój los. który jest typową Piątką. Przytaczamy wypowiedź mężczyzny. • Styl koncentracji uwagi na życiu i na sobie z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora. Gdy chodziłem gdzieś z rodzicami. by móc się od rodziny odizolować. Niewiele do siebie mówiono i na pewno nikt się nawza-jem nie dotykał. w której spożywa wszystkie posiłki. . nabyłem wprawy w stapianiu się w jedno z palmą w doni-cy czy obrazami na ścianie. w której jest jedy-nym ekspertem.umiejętności utrzymania stanowiska nieobciążonego zniekształcającymi emocjami. a ja chciałem się zrobić taki malutki. gdzie czynsze są niskie a chińska restauracja. • Pragnienie przewidywalności zjawisk. ich niesamowite pokrzykiwania przyciągały gniewny wzrok. Jedna szufladka jedno zobowiązanie. że lubiłem być sam. co może doprowadzić do: Ś odizolowania się od uczuć i zdarzeń z własnego żyda albo do .• Szufladkowanie.

by uniknąć rozmów o niczym i mówienia banałów. A ja czuję się osaczony i bezsilny. w której mógłbym przeżyć widok tych róż bez jej uwag. Wychowałem się w trzypokojowym mieszkaniu. jak na tę nazwę reaguję. Wiele koncentracji wewnętrznej trzeba włożyć w to. . że znowu rozproszy moją uwa-gę.Następny typowy przykład z dzieciństwa pochodzi od operatora komputerów. Ktoś określił to w ten sposób: „Mogli kontrolować moje zachowanie. Gdy zacząłem dorastać. Stworzyłem więc sobie kryjówkę na drzewie." Byliśmy w restauracji i matka zaczęła głośno czytać nam menu: „Można tu zjeść wołowinę z groszkiem.» 207 Helen Palmer . uczą się sposobów dystansowania się. Zaczynam się zachowywać tak. szczególnie jeśli czegoś ode mnie chciał. Zawsze się spóźnia-łem. Co jakiś czas bracia odkrywali moją kryjówkę i musiałem sobie znaleźć nową." I znów . ale nie umiem tego zrobić. bakłażzany w pikantnym sosie. która się nazywa 'Szata Józefowa'. Usiłuję się od niej odizolować. Wchodziłem tam. W żaden sposób nie mogłem być sam.żadnej przestrzeni. by odizolować się. na co miałem ochotę zamiast cały czas zastanawiać się.. spraw-dzić. którędy można wyjść i starałem się znaleźć w pobliżu. nie mam czasu się zastanowić. Jeden z nich to zostać w swoim pokoju za zamk-niętymi drzwiami. gdy w biurze nie ma niko-go prócz przygodnej sprzątaczki i setki milczących maszyn. które odczuwają konieczność ucieczki. nigdy jednak nie mog-li do mnie dotrzeć. że nie ma mnie już w ogrodzie i czuję. poczuć. czytać i podglądać innych. Za wszelką cenę chciałem być sam. tam jest róża.. Z czasem można się nauczyć sta-wać twarzą w twarz z kimś. tylko wtedy bowiem mogłem robić to. i tak dalej". Tuż po przyby-ciu sprawdzałem. jak w szkole: zostaję w tyle lub wybie-gam naprzód. Czy urządzam scenę? Czy stwierdzi. by stworzyć dystans . który woli pracować w nocy. przerażały mnie wszelkie przyjęcia i okazje. chyba że byłem na dworze albo w łazience. bo nadal obserwuję jej reakcje i czekam. za którym można przeczytać menu i podjąć decyzję. kto usiłuje się wedrzeć w nasze życie i nic nie odczuwać w obliczu takiego natręctwa. Spójrz. Potem idziemy do ZOO i Ogrodu Różanego i mama wszystko opisuje i wyjaśnia: „Spójrz. przywołać smak. izolujący od własnych uczuć. że jestem niegrzeczny? Tak jestem nią przejęty. A ta nazywa się 'Różowy Pokój'.mur. Najgorsze było osaczenie przez rozmówcę. że jedynie w samotności mógłbym docenić te róże.Enneagram Dystans emocjonalny Dzieci. gdy trzeba było spotykać się z ludźmi i ładnie ubierać. Inny to zbudować sobie mur dystansu emocjonal-nego. w którym mieszkało siedem osób. . A kiedy matka bombarduje mnie informacjami. jak uciec od ludzi. jakie to piękne. By móc coś wybrać z jadłospisu muszę najpierw przeczytać nazwę potrawy. Zawsze tak robiła i zawsze sprawiało mi to przykrość. którzy chcieli mnie wykorzystywać dla własnych celów.

Najłatwiej stać się niewidzialnym. gdy czuję przymus bycia niewidocznym. gdy nie odczuwa się silnej więzi. Nie próbuje brać spraw w swoje ręce czy uzyskiwać wpływu na ludzi w daną sytuację zaangażowanych. Chciałem się dzielić odkryciami. mogą zatem beznamiętnie obserwować. Nie muszą angażować się w rozmowę czy reagować w stosowny spo-sób. utrzymującym ludzi na dystans. Piątka kontroluje sytuaqę nie reagując na nią. nie tylko mają wrażenie. Czują się niewidzialnymi. jeśli trzyma się w ręku kieliszek lub ciastko. które poruszają się jak w scenie z baru w Gwiezdnych wojnach lub wyglądają jak inni zwario-wani przybysze z kosmosu. Potrafię tak dobrze wtopić się w ścianę. jakby przybyszami z innego świata". jakby między nimi a innymi osobami w pokoju znajdowała się wielka. które poczyniłem w samotności. nauczyłem się ich obserwować. Od Piątek często dowiadujemy się o przesunięciu percepcyjnym. Gdy byłem młodszy. . Chodzi głównie o to. Jeżeli nie mogę się wyrwać ani zająć przeglądaniem albumów lezących na stoliku. Kontrolowanie reakcji osobistych polega na ogół na tłumieniu uczuć w czasie trwania interakcji. Z tej perspektywy wszystko staje się ciekawsze. To tak. Gdy musiałem 208 Punkt Piąty: Obserwator być wśród ludzi. zamiast pogrążać się w fascynaqi plamą na ścianie l znikać w niej. by dojść z nimi do ładu później. stałem się takim samotnikiem. Przyglądasz się pokojo-wi pełnemu groteskowych. że poszukujący mnie akurat przyjaciel mógłby. nie widząc mnie przejść tuż obok. Lubiłem samotność i nic mnie nie pchało do towarzystwa. pusta przestrzeń lub jakby rozmawiali stojąc za lustrzaną szybą. by całą swoją uwagę skoncentrować poza sobą. Obronna taktyka nieangażowania się w układy emocjonalne sto-sowana jest zarówno wobec negatywnych. jakby przypominanie sobie spotkania było o wiele żywszym przeżyciem niż samo spotkanie. że ludzie spacerują po ulicach i wtedy czułem się osamotniony. że inni są fizycznie oddaleni. Można się wtedy wmieszać w ogólną atmosferę. w zaciszu własnego miesz-kania. by zachowywać się tak jak oni. rozbawionych postaci. Starałem się dopasowywać uczucia związane z tymi wspomnieniami do rzeczywistej sytuacji. że nikt nie wie. Zastanawiałem się. Mają poczucie. iż tam jestem. Później znienawidziłem tę izolację. że obserwują innych tak. Dzieje się to wtedy. jak i pozytywnych emocji. gdy znów zostawałem sam. Wtedy wiesz. że przebywając z ludźmi naśladowałem ich miny i maniery. stać się tak nieobecnym. Twierdzą czasem. że nikt Cię nie zauważy. Jednak radość z przebywania z kimś odczulałem w pełni dopiero później. by dopasować się do nich.Najłatwiej utrzymać niezależność od takich prób podporządko-wania. zawsze mogę jeszcze stopić się z pokojem. •». Dopiero po wielu latach nauczyłem się odczuwać coś w trakcie samego zdarzenia. ale także że są „karykaturami. że gdy zmusza się je do mówienia. Czasem widziałem. co dzieje się w ich wnęt-rzach.

że „Już to kiedyś przeżywałem". Cztery lata temu. Strategia ta polega na tym.209 Helen Palmer . . czy podołam ciągłym przeszkodom i wymaganiom. Mniej więcej miesiąc po narodzinach dziecka stwierdziłem. gdy już zaistnieje naprawdę. gdy byłem sam.Enneagram Pragnąć czegoś to otworzyć drzwi możliwości utraty. jak ja się tam odnajdę. zawsze staram się dowiedzieć wszystkich szczegółów. że coś się we mnie zmieniło. gdy wydarzenia już się toczą. Mój sposób na zapewnienie sobie bezpieczeństwa polegał na pozbyciu się uczuć zanim zdążyły mną owładnąć. jacy będą współbiesiadnicy. Udawało mi się zostać z tymi uczuciami. Dopytuję się. gdyż musi wtedy przeżywać określoną sytuację. jeżeli się nie pobierzemy i nie założymy rodziny. by w odosobnieniu rozważyć mającą nastąpić sytuację. moja dziewczyna oznajmiła mi. że nie potrafię się wczuć w sytuację. a ja zamiast zwalczać niechęć do niego. Zgodziłem się wreszcie. że starają się zawczasu zdobyć jak naj-więcej informacji o nadchodzącym zdarzeniu. Zaczęło mi jej brakować nawet wtedy. Potem wyobrażam sobie. ponieważ czy tak czy tak. po niemal dziesięciu latach spotykania się według schematu „trzy razy na tydzień". Zdobywanie informacji zawczasu i analizowanie uczuć Piątki relacjonują często. by dać się wciągnąć w grę. by wypracować sobie jakieś emocjonalne stanowisko. Ilekroć zdarzy się coś nieplanowego lub ktoś postawi Piątce ostre wymagania. że jej zegar biologiczny bije na alarm i że opuści mnie. Dziecko płakało. wyobrazić sobie najlepsze sposoby postępowania i móc oderwać się od uczuć. Powróciwszy do bezpiecznej samot-ności Piątka zanalizuje ponownie sytuację i swoje uczucia. kto tam będzie. by poszukać sobie kogoś innego. by ostrzegano je o ewentual-nych nieprzewidzianych czy potencjalnie trudnych towarzysko spotkaniach. 210 Punkt Piąty: Obserwator Przeraża mnie brak przygotowania. póki nie zostanę sam. Zwykle na tyle precyzyjnie rejestruję wszystkie te szczegóły. Nie mogłem się z nią ożenić i nie mogłem jej pozwolić odejść. by móc przygotować się na wszystkie ewentualności. a chcieć czegoś bardzo mocno to także ponosić konsekwencje tego. gdy już do danej sytuacji dojdzie. Piątki mają wtedy często wrażenie. choć nie ma na to ochoty. wpada ona w panikę. Dzięki wcześniejszemu przygotowaniu Piątka może pozostać względnie zaangażowana. Chcą. krok po kro-ku. że pozwoliło się sobie na przywiązanie do innych i uzależnienie od nich. po co więc dopuszczać do zazdrości czy zdrady? Starałem się więc nigdy nie mieć w ręce tylu kart. Jeśli zostanę zaproszony na kolację. bym poświęcał swój czas. zamiast odrywać się od nich. Zawsze potrafiłem sobie sam poradzić. co będzie do jedzenia. Wpadłem w panikę. brałem je po prostu na ręce. Nie wiedziałem. gdy oczekiwaliśmy narodzin dziecka. które w danym momencie się pojawiały. coś bym stracił.

łatwiej wejdzie w kontakt z własny-mi emocjami. mam poczucie. Po prostu muszę być życiowym minimalistą. Jeśli wie.Enneagram Jestem botanikiem. Mogą więc w pełni cieszyć się tą unikalną sytuacją. jak wykładam. odczuwam rozczarowanie. Przez pewien czas utrzymuję bardzo bliski kontakt. które będą mogli później smakować. Obserwator staje się bardziej dostępny emocjonalnie. jak moje poprawne. profesorskie „ja" zabawia słuchaczy. że obserwuje. z nikłą znajomoś-cią obcych języków i dwudziestoma dolarami w kieszeni. Pierwsza linia obrony to fizyczne wycofanie: wyłączenie telefonu. mówi do nich inteligentnie lub odgrywa jakąkolwiek inną przećwiczoną przeze mnie rolę. by czymś mnie obdarował.Wykładam języki starożytne na miejscowym uniwersytecie. jaki jest program spotkania i jak długo będzie trwało. po czym znów ruszam w drogę. czego ode mnie oczekują. Gdy już nawiążę znajomości. przyglądając się temu. co było. znów sobie uświadamiałem. Bardziej wewnętrzny sposób to wyłączanie uwagi. Gdy oderwę się od siebie. A zarazem ta przewidywalność mnie drażni. 211 Helen Palmer . Gdy tylko poznam istotę moich kontaktów z ludźmi. że ogląda mnie dwudziestoosobowa grupa. jeśli temat został sprecyzowany. Gdy wycofuję się. potrafi swobodnie wyrażać swoje myśli. to pozostaje we mnie na zawsze. Pragną zmieścić jak najwięcej wrażeń w krótkim czasie i zebrać wspom-nienia. Jeśli ro-zumie program. by ktoś zauważył. żeby jakiś wybitnie zdolny student zadał pytanie. gdy nadejdzie czas rozmów zakulisowych. Tylko wtedy. stanie się nieosiągalnym. Nieraz mam ochotę. że moje prawdziwe „ja" stoi na zewnątrz i ponad wszystkim. że nie ma mnie tam. że czas wyjechać. gdy zdarzało się coś całkiem nieoczekiwanego. Jeśli natomiast zdarzy się coś nieprzewidzianego. by nabrzmiałe emocjonalnie przeżycia były od sie- . Jest to dla nich idealna okazja do nawiązywania kontaktów. będzie chciał pójść do domu. na przykład jakiś student nagle wrzasnął „Pali się!". które przerwałoby monotonię tej autoobserwacji. zmuszając los. choćby nawet był dobrze merytorycznie przygotowany. że często znajdowałem się gdzieś ponad i poza sobą. Wiele Piątek stwierdza u siebie o wiele większą otwartość i goto-wość do wchodzenia w kontakt z innymi ludźmi podczas dalekich podróży. ale gdy tylko przyzwyczaiłem się do programu i do grup studenckich stwierdziłem. by przeżyć do następnego dnia. gdy granice danej interakcji są jasne. Pewnego dnia porzuciłem to zajęcie i od tej pory stale podróżuję. wszystko znika a ja zostaję z rodzajem tęsknoty za tym. Muszę przekraczać sam siebie. Uwielbiam przybywać do obcych miejsc. Wdąż tak podróżuję. Szufladkowanie Próba stworzenia bezpiecznego dystansu wymaga rozbudowanej strategii. przez kilka lat uczyłem. Po zakończeniu części ofi-cjalnej. Nigdy nie zapominam. wy-cofa się na pozycję niezaangażowanego obserwatora. znajdę sobie kochankę i źródło utrzyma-nia. jeśli wszystko toczy się zgodnie z harmonogramem . gdzie mu się wydaje. Z początku podniecało mnie to i przerażało zarazem. że odrywam się psychicznie do tego stopnia. stwierdzam. bo wiem już. gdyż czują się obserwatorami innej kultury i kontrolują długość pobytu.

bie wzajemnie odizolowane. Piątki oddzielają poszczególne sektory swojego życia. W każdym są inni znajomi, którzy nigdy się nie spot-kają i nie dowiedzą o pozostałych osobach w życiu Obserwatora. Piątki potrafią się czymś pasjonować, ale ich pasje muszą mieć swój ściśle określony czas i miejsce. Umieją odsunąć je następnie na bok, póki „nie przyjdzie znów na nie pora". Obserwator zinterpretuje takie szufladkowanie swojego życia jako przejaw zachowywania prywat-ności, a nie awersji do pełnego ujawniania się innym. To tak, jakby Piątki były na tyle bezbronne w otwartym konflikcie czy podczas jaw-nych negocjacji, że wolą bronić się tym, że w ogóle nie zwracają na siebie uwagi. Czuję, że jeżeli ktoś przekroczy mój próg, ściągnie ze mnie koszulę. Bronię się jak kot bez pazurów: muszę odejść i zatrzasnąć przed wszys-tkimi drzwi, ponieważ nie jestem w stanie walczyć. Wolę się wycofać niż walczyć. Ale to znaczy, że oni znów będą mieli wszystko, ja zaś znów muszę zrezygnować. Druga sprawa z tą koszulą to to, że mam tak niewiele, że może to być moja jedyna koszula. Wolę jednak zdjąć ją z grzbietu niż kłócić się z kimś o to, do kogo ona należy. 212 Punkt Piąty: Obserwator Inny sposób tworzenia bezpiecznego dystansu polega na oddzie-laniu od siebie poszczególnych wspomnień tak, że to co robiło się ra-no zdaje się nie mieć związku z tym, co robi się po południu. Taki brak ciągłości wspomnień nie oznacza, że nie pamiętasz, co powiedziałeś rano. Raczej masz wrażenie, że poszczególne wydarzenia ży-ciowe są poszatkowane i niepowiązane żadnym wspólnym stanem emocjonalnym. Mam całą półkę pamiątek. Trzymam je dlatego, że w takich małych przedmiotach można zmieścić tyle wspomnień. Są mi w stanie przy-wrócić cały szmat żyda. Mam w pudełku kilka włókien swetra, który nosiłam przez cztery lata liceum. Mam banderolę kuponu z loterii, na której grałam, by mieć pieniądze na naukę. Mam też pępowiny obu moich synów. Przechowuję parę pamiątek z różnych podróży, które ułatwiają mi wspominanie tamtych wspaniałych chwil. Zbieram też fakty. Nazywam to moim umysłowym lepem na muchy. Jest to niebywały zestaw niezwiązanych ze sobą wydarzeń dotyczących różnych moich zainteresowań. Gromadzą się jak okruszynki i zawszę łaknę więcej, choć zgubiłam już nić wiążącą je wszystkie razem. Radość płynąca z odosobnienia Piątki ożywiają się w samotności. Często potrzebują oddalenia od ludzi, by „naładować akumulatory" i wyrzucić z siebie uczucia, które w obecności innych uległy zamrożeniu. Prywatny czas Piątek wypeł-niony jest wspomnieniami i różnymi ciekawymi myślami. Obserwa-torzy uwielbiają towarzystwo własnych myśli i o ile prywatność nie przekształci się w izolację rzadko są przygnębione czy znudzone bra-kiem zajęcia. Z punktu widzenia typów bardziej ekstrawertywnych. Obserwa-torzy wydają się osamotnieni i odizolowani społecznie. Piątki wolą jednak samotność. Są niezwykle niezależnymi ludźmi: nie szukają aprobaty innych; wolą ekonomiczną samowystarczalność; chcą przy-chodzić i odchodzić, gdy przyjdzie im na to ochota; pragną pozostać wolnymi od emocjonalnych napięć

w związkach opartych na zależ-ności. Piątki nie szukają uznania, mogą więc we własnym domu uło-żyć sobie zupełnie autonomiczne życie, w pogodnym towarzystwie własnych projektów i fantazji. Poniższa wypowiedź pochodzi od młodego filmowca, który wcześniej zajmował się fotografią, by móc 213 Helen Palmer - Enneagram występować bezpiecznie w miejscach publicznych, ukryty za obiek-tywem swojego aparatu. Ludzie myślą, że jestem towarzyski i łatwy w kontakcie. Ja sam mam całkiem odwrotne mniemanie o sobie. Moja łatwość w kontaktach wyni-ka z tego, że gdy filmuję - jestem tak bardzo zakochany w swoim scena-riuszu, że wiem dokładnie, czego chcę od każdej z osób na planie, by dało się moją wizję uchwycić na taśmie. Ponieważ wszystko jest z góry zaplanowane i kontrolowane najściślej jak można, niewielkie improwizacje aktorów lub niespodzianki ujawniające się po wywołaniu filmu są tym cenniejsze dla mnie. Najszczęśliwsze chwile w moim życiu to gdy siedzę sam w sali projekcyjnej, przyglądając się, jak ożywają twory mojej wyobraźni. Jak się ukryć w miejscach publicznych? Osoby, które wolą samotność, ale muszą pokazywać się w miejs-cach publicznych, wynajdują wymyślne sposoby odwracania od sie-bie uwagi. Jedna z bardziej oczywistych strategii to kierowanie roz-mowy na tematy budzące obopólne zainteresowanie lub zwracanie uwagi na to, co opowiada ktoś inny. Piątki potrafią dawać przyjacio-łom wsparcie, o ile oni samodzielnie prą do przodu w życiu, a Piąt-kom pozwalają przyjąć rolę doradcy, nie nastawiając się na nawią-zanie z nimi więzi emocjonalnej. Inny stosowany przez Obserwatorów sposób odwracania uwagi polega na zaznajamianiu się z metodami, które obejmują złożoność ludzkich zachowań w wyczerpujący system wiedzy. Opanowawszy takie systemy jak- psychoanaliza czy astrologia. Piątki potrafią nawią-zywać głęboki kontakt z innymi i rozumieć ich dramaty emocjonalne, ale tylko z pozycji intelektualnej. Ucząc się, na czym polega funkcjo-nowanie emocjonalne człowieka, potrafią bez trudu rozprawiać o wzorcach odczuwania, bez konieczności angażowania się. Dla zewnętrznego obserwatora jest jednak jasne, że predylekcja Piątki do sys-temowych abstrakcji jest sposobem na uchylanie się od osobistych re-lacji, poprzez zastępowanie uczuć rozważaniami nad tym, co człowiek odczuwać powinien. Piątki specjalizują się w jeszcze jednej formie ukrywania się w miejscach publicznych: kryją się za odpowiednią pozą. Dostoso-wana jest ona do okoliczności. Pewien Obserwator, będący świetnym muzykiem rockowym, potrafił występować z wieloma renomowa214 Punkt Piąty: Obserwator nymi zespołami, dlatego że kierował uwagę nieco poza siebie i pod-dawał się dobrze wypróbowanej rutynie. Inną pozę przyjmował na przyjęciach: odpowiedni strój, kieliszek alkoholu i właściwe ułożenie kolan przy zakładaniu nogi na nogę. Miał nadzieję, że jeżeli

wystar-czająco celnie skieruje uwagę innych na swoją skorupę, nie będzie musiał w niej zamieszkiwać. • Związki intymne Głównym problemem Piątek jest lęk przed odczuwaniem. Intymne kontakty nadwerężają postawę obronną, polegającą na odwracaniu uwagi od silnych emoq'i. Zakochany Obserwator znajduje się między „młotem" silnych uczuć a „kowadłem" swej nawykowej niechęci do uczuć w ogóle. Piątka odczuwa silniejsze emocje wobec innych, gdy jest sama i odtwarza spotkanie w pamięci niż w czasie jego trwania. Piątki twierdzą, że potrzebują samotności, by określić, co czują, gdyż uczu-cia ich są zamrożone w czasie spotkania twarzą w twarz. To że Piątki więcej czują, gdy wspominają i gdy nie grozi im ingerencja w ich sprawy, widoczne jest między innymi w tym, że tuż po głęboko in-tymnym spotkaniu szukają odosobnienia. Silny lub nieprzerwany kontakt z innymi wyczerpuje Obserwatora, toteż wycofuje się, by określić swoje stanowisko. Taka natychmiastowa ucieczka z bliskiego kontaktu nie pozostaje bez wpływu na partnera, który może nie mieć. równie rozwiniętej umiejętności izolowania się. Ponieważ Piątki nieczęsto o tym mówią, przyjaciele na ogół nie zdają sobie sprawy, jak wiele uwagi poświęcają one ważnym osobom swego życia, gdy są same, jak wiele czasu poświęcają rozmyślaniom o przyszłych lub przeszłych z nimi spotkaniach. Piątka potrafi wytworzyć silną więź psychiczną, ale druga strona może w ogóle nie wiedzieć, że tak wiele miejsca zajmuje w życiu wewnętrznym Obserwatora. Gdy związek z drugim człowiekiem przeniesie się w sferę psy-chiczną, można się nim cieszyć po trochu, niejako w sposób abstrak-cyjny. W samotności Obserwatorzy starają się dopasować swoje uczu-cia do myśli, co z czasem umożliwia im odzyskanie kontaktu z prawdziwymi uczuciami. Ponieważ Piątki mają zwyczaj odwracać uwagę od silnych emocji i przenosić swoje uczucia w sferę intelektu-alną, partnerzy często sądzą, że są wiecznie nieobecne i emocjonalnie oziębłe. 215 Helen Palmer - Enneagram Zaletą Piątek w kontaktach intymnych jest zdolność wielowymia-rowego postrzegania partnerów. Piątki zobowiązują się najpierw inte-lektualnie, a potem dopiero emocjonalnie. Gdy zobowiązanie zostało powzięte, bywa bardzo trwałe, choć granice czasu i wkładanej w nie energii muszą być zawsze jasno wytyczone. Wadą Piątek w takich związkach jest to, że w miarę narastania bliskości konflikt pomiędzy chęcią odczuwania i chęcią oderwania się od własnych uczuć radykalnie się nasila. Piątki unikają więc sytuacji wyzwalających spontaniczne uczucia, szczególnie zaś konfrontaq'i. Z czasem partner zorientuje się, że to on musi być stroną aktywną, przejmować inicjatywę i zbliżać się do Obserwatora Przykład pary złożonej z Piątki i Dziewiątki (Obserwator i Mediator)

Oba te typy świadome są znaczenia komunikacji niewerbalnej. Wiele wieczorów spędzą wspólnie w domu. Będą czuły się bezpiecz-nie, darząc się wzajemnym zrozumieniem bez konieczności mówie-nia o tym wprost. Każde z partnerów w sposób naturalny zapewni drugiemu prywatną przestrzeń na podejmowanie decyzji i określanie autentycznego, osobistego stanowiska. Drugą ważną sferą kontaktu niewerbalnego w takim związku mo-że stać się seks. W tej płaszczyźnie Dziewiątka zapewne dostosuje się nieświadomie do stylu seksualnego Piątki. Wyciągnie do niej rękę, starając się zespolić z jej pragnieniami. Zamieni niewypowiedziane pragnienia nawykowo wycofującej się Piątki w najważniejszy punkt własnej troski. Życie domowe także umożliwia kontakt niewerbalny. Dla obojga cenne będą codzienne spotkania w kuchni czy wspólne kolacje, stanowiące bezpieczny i dobrze znany sposób spędzania cza-su razem. Jest mało prawdopodobne, by któreś z partnerów wtrącało się do zainteresowań drugiego. Jeżeli Dziewiątka ma ochotę dzielić swoją energię między liczne zajęcia, nie będzie to przeszkadzało Piątce, o ile nie zaburzy to porządku życia domowego. Jeżeli Piątka woli swoje zainteresowania szufladkować. Dziewiątka także to zaakceptuje, chyba że Piątka stanie się tajemnicza i zaniecha zwierzeń. Dopóki każde z partnerów potrafi powiedzieć drugiemu o swym życiu, para taka gwarantuje sobie wiele swobody. Każda ze stron skłonna jest dla samoobrony ukrywać pewne informacje i każda potrafi być nie-zwykle zazdrosna. Jeżeli któreś z partnerów zacznie się dystansować, 216 Punkt Piąty: Obserwator unikać kontaktów seksualnych lub ukrywać osobiste informacje, pojawią się problemy. Jeżeli Dziewiątka skoncentruje wysiłki na realizacji własnych projektów. Piątka przyjmie pozycję doradcy i zacznie uważać działa-nia podejmowane przez Dziewiątkę za interesujące pomosty ku zew-nętrznemu światu. Jeśli jednak Dziewiątka zacznie zanadto polegać na wsparciu Piątki lub będzie próbowała wciągnąć ją w tę działal-ność, może dojść do poważnego kryzysu. Piątka poczuje się nad-miernie obarczona zależnością partnera. Dziewiątka zaś może odczuć wycofanie Piątki jako odrzucenie. Bywa, że Dziewiątce zaczyna bar-dzo zależeć na aprobacie i dowodach miłości. W takich przypadkach Piątka będzie twardo obstawać przy swoim przekonaniu, że partner powinien wiedzieć, że jest osobą ważną bez ciągłego o tym mówienia. Możliwe, że wręcz zacznie spędzać mniej czasu z wygłodniałym emocjonalnie partnerem. Dziewiątka poczuje się porzucona w dwój-nasób, jeżeli Piątka wycofa nie tylko swoje deklaracje miłości, ale także gotowość do współżycia seksualnego. Dziewiątka może sobie w takiej sytuacji poradzić skupiając się na innych zainteresowaniach, co automatycznie przywróci związkowi żywotność. Gdy bowiem przestanie ogniskować uwagę na Obserwatorze - ten poczuje się mniej osaczony i zdolny będzie ponownie skoncentrować się na spra-wach wspólnych. Inną pułapką dla takiej pary może być nuda. Każde z partnerów szuka ożywczych soków w tym drugim i cierpi, jeśli źródło się wy-czerpie. Nuda prowadzi do krytyki. Dziewiątka zacznie oskarżać Piątkę, bo przecież stopiła się z jej pragnieniami, a nie znajduje już w partnerze inspiracji. Piątka odpowie falą innych oskarżeń, ponie-waż w bezpiecznym zaciszu

domowym, łatwo dochodzi w niej do głosu złość. Wyraża ją na ogół poprzez dąsy lub gniewne milczenie, wbudzające w Dziewiątce niepokój. Jeżeli któreś z partnerów zagrozi odejściem lub nawiąże romans, dojdzie do wybuchu nadspodziewanie silnej zazdrości. Jeżeli Piątka przywiązała się do partnera, acz świadomie się do tego nie przyzna-wała, może odczuć rozpad związku jak utratę życia. Dziewiątka zaś poczuje, że te aspekty własnego „ja", które zespoliła z partnerem zos-taną odcięte i stracone na zawsze. Innym ciekawym skutkiem współ-grania emocji Piątki i Dziewiątki może być przezwyciężanie nudy poprzez walkę lub zazdrość. Obie strony uświadamiają sobie wtedy, jak wielkie związek ma dla nich znaczenie. Konfrontacja Dziewiątki lub Piątki z koniecznością jednoznacznego opowiedzenia się za tym, 217 Helen Palmer - Enneagram czy chce czy nie chce pozostać w związku, może być bardzo bolesna. Jeśli Dziewiątka postanawia zobowiązać się do pozostania w związ-ku, a Piątka czuje trwałą więź z kimś innym, dawny związek może się umocnić dzięki drobnym manifestacjom uczuć lub wspomnieniom ich okazywania w przeszłości. Dziewiątce potrzebne jest zespolenie emocjonalne i erotyczne. Piątka zaś wymaga wsparcia w chwili, gdy pojawiają się u niej uczucia. Związki z autorytetami Piątki nie znoszą, gdy inni dysponują ich czasem i wysiłkiem. Stale mają bowiem poczucie, że ich zasób energii jest ograniczony i łatwo może się wyczerpać. Szczególnie męczące są takie sytuacje, gdy Piątki nie są pewne, czego inni będą od nich oczekiwać lub gdy obowiązki zawodowe ulegają nagłym zmianom. Obserwator broni się przed wykorzystywaniem przez innych swoich skromnych zasobów energetycznych poprzez wycofywanie się spod cudzej kontroli. Odpowiada mu minimalny nadzór. Szcze-gólnie nie lubi kontroli szefa pojawiającego się znienacka lub doma-gającego się ciągłych raportów. Piątka odczuwa kontakty z osobami obcymi jako gwałcenie własnej prywatności, chyba że temat rozmo-wy jest z góry jasno określony. Piątki z reguły traktują takie dowody uznania, jak tytuły czy podwyżki, jako środki zniewalania, stosowane przez zwierzchników dla kuszenia podwładnych, by zmusić ich do wyczerpywania zasobów czasowych i energetycznych. Piątki wolą rezygnować z takich dowodów uznania, jeżeli w zamian za to będą mogły same ustalać o sposobie pracy. W takich systemach zarządzania, gdzie mogą same ustalać harmo-nogram i warunki kontaktowania się z innymi ludźmi, pracują chęt-nie i z oddaniem. Stać je na otwartość i życzliwość wobec ludzi, o ile wiedzą z góry co je czeka. Chcą na przykład wiedzieć zawczasu, kto będzie na zebraniu i jakie będą tematy dyskusji. Mogą się wtedy od-powiednio przygotować. Obserwatorzy postrzegają osoby z niższych szczebli władzy na ogół jako przedłużenie systemu kontroli, której chcą uniknąć. Troska o to, by nie doszło do zakłócenia prywatności przez osoby mało waż-ne może objawiać się w różny sposób - od neurotycznej niechęci do

odbierania telefonów aż po wymagające wiele czasu i energii próby unikania spotkań z sąsiadami, gospodarzem domu czy urzędnikami państwowymi (np. poborcami podatkowymi). 218 Punkt Piąty: Obserwator Głównym powodem unikania przez Piątki kontaktu jest to, że praktycznie nie dysponują żadną formą obrony przed konfrontacją. Gdy okaże się, że ktoś mający nad nimi władzę może skierować do nich pismo lub, co gorsza, zarządzić spotkanie twarzą w twarz, czują silną potrzebę wykręcenia się ze wszystkiego, czego ten ktoś mógłby zażądać. Preferowaną metodą obrony jest wycofanie się z obszaru wpływu danego autorytetu i rezygnacja z luksusu prowadzącego do uzależnienia się od ustalonych w danym społeczeństwie systemów spłat kredytów i zadłużeń. Pozytywnym aspektem kontaktów Piątek z autorytetami jest ich zdolność do niczym nie zmąconego skupiania się na trudnych decy-zjach, ponieważ umieją oderwać się od trapiących innych lęków i pragnień. Piątka często jest mózgiem działającym spokojnie za kuli-sami, podczas gdy inni popadają w niepokój. Piątki mają naturalną skłonność do chłodnego planowania i długodystansowych projek-tów, wymagających solidnej podbudowy teoretycznej. Chętnie podej-mują się ważnych, choć nie do końca określonych, przedsięwzięć i pracują w ukryciu nad rzeczami, które nigdy nie zyskają publiczne-go uznania. Działają o wiele sprawniej, jeśli chroni się je przed kon-frontacją i wykorzystuje ich możliwości intelektualne zamiast obar-czać je odpowiedzialnością za wykonanie zadania lub narażać na zbieranie cięgów za niepowodzenia. Minusem kontaktów Piątek z autorytetami jest ich skłonność do uników w sytuacji stresu i do fizycznej niedostępności. Potrafią nagle ogłosić, że jadą na urlop w chwili, gdy projekt dopiero się rozkręca lub radzić sobie z napięciem związanym z pracą przez piętrzenie bańer czasowych i żądania personalne. Przykład związku z autorytetem: Piątka i Czwórka (Obserwator i Tragiczny Romantyk) Jeżeli szefem jest Piątka, najchętniej będzie pracowała w wyzna-czonej przez siebie przestrzeni, narzucając ograniczenia wszystkim kontaktom z ludźmi: zebranie personelu, ściśle zaprogramowana konferencja, zapowiedziane telefonicznie spotkanie. Od Czwórkipodwładnego oczekiwać będzie pozbywania się niepotrzebnych in-truzów i, o ile to tylko możliwe, bezpośredniego zajmowania się klientami i interesantami. Dopóki podwładny zdąża z zadaniami na czas i sprawnie pośredniczy w kontaktach z ludźmi, szef nie będzie miał ochoty go kontrolować. Wszystko pójdzie gładko, o ile Czwórka lubi odpowiedzialność, a po poradę przychodzi tylko wtedy, gdy jest 219 Helen Palmer - Enneagram to niezbędne. Szef chętnie pozwoli podwładnemu, by stał się jego pra-wą ręką, jeśli tylko nie dochodzi do konfliktów.

jej zdaniem. a wszystkim trudno jest utrzymać kontakt z własnymi uczuciami poza osłoną odosobnienia. czując jednocześnie oderwanie od własnych emocji. Preferują one bowiem wchodzenie w nowe sytu-acje z bezpiecznej pozycji przećwiczonej roli. gdzie konieczny jest bezpośredni kontakt z ludźmi. by wymusić na szefie reakcję. stawiając ją w pozycji doradcy. jak inni na tę pozę zareagują. Sytuacja może się stać poważna. Jeżeli Czwórka pełniąca rolę szefa ufa umiejętnościom Piątki. będzie wolał się wycofać niż narażać na konfrontację. Piątka okaże wdzięczność. a szef się wycofa. szef zaś . W takiej sytuacji Czwórka z reguły nie daje za wygraną i podejmuje walkę z niespra-wiedliwym. Piątki potrafią przyjąć pozę pozwalającą im pracować w roli recepqonistki czy człowieka z branży rozrywkowej. Przybieranie 220 Punkt Piąty: Obserwator ( pozy jest bezpieczne pod warunkiem. postara się nawiązać z nią osobisty kontakt.Jeżeli pojawią się problemy. Jeżeli szef wykaże zainteresowanie dochodząc przyczyn nieporozumienia. że chowa się za pozą „pracownika bez zarzutu". że Piątka potrafi przewidzieć. które nie wymaga jej fizycznej obecności. profesja sprzedawcy czy polityka). gdy osoby postronne nie mają wpływu na przekazywane instrukcje. że stanowi ona bezpieczne schronienie w miejscach publicznych. Czwórka pragnie uznania ze strony ważnej dla niej osoby. nie są dla Piątek atrakcyjne. u kogo cenią fachowość i potrafią się kontaktować swobodnie. aby zapobiec kon-fliktowi. nie wymagające konfrontacji ani nabrzmiałych emocjonalnie spotkań. szczególnie jeśli zwyczajem jej jest posługiwanie się pisemnymi instrukcjami lub pośrednikami w kontaktach z podwładnym. Wiele Piątek relacjonuje. Niektórym Piątkom trudno jest pracować przy biurku w wieloosobowym pokoju. Kluczem do powodzenia w takiej roli zawodowej jest jej uprzednie przećwiczenie oraz fakt. Piątka prędzej zwolni podwładnego niż podejmie negocjacje. Piątki lubią releq'ę z kimś. a nie osobiste zajmowanie się problemem. które wymagają autentycznych umiejętności radzenia sobie z audytorium (np. gdy w centrum zainteresowania stoi za- . Czwórka popadnie wtedy w depresję i zacznie lekceważyć obowiązki lub będzie się zachowy-wać prowokacyjnie. Czwórka może to sobie myl-nie poczytać za dowód braku zainteresowania Piątki. jeżeli obie strony o to zadbają. Jeżeli podwładnym jest Piątka więcej kłopotu sprawi jej znale-zienie wspólnego języka ze współpracownikami niż uporanie się z sa-mymi zadaniami. Tych wszystkich kłopotów można uniknąć.zmodyfikować właściwe sobie stanowisko intelektualne i zwró-cić więcej uwagi na uczucia podwładnego związane z zadaniem. Jeżeli zaś podwładny będzie w stanie zaproponować wykonalne rozwiązania. Ułatwieniem jest możliwość bezpośredniego komunikowania się z szefem. Czwórka zacznie lepiej współpracować. zwolnieniem. gdzie powodzenie uzależnione jest od nieprzewidzianych spotkań i modyfikowania sposobu autoprezentacji. Podwładny będzie musiał zmie-nić swoją pierwotną reakcję z emocjonalnej na bardziej logiczną. jeżeli Czwórka poczuje się zignorowana. Piątka zaś chce odgrywać rolę mózgu sterującego gładko toczącym się przedsięwzięciem. a szef-Piątka je zauważy. Zawody.

to chcę unikać napięć. Czuję się czasem jak taka papierowa lalka z lat dziecinnych z ładną sukieneczką z przodu i zagiętymi rożkami przytrzymującymi ją z tyłu. Tak naprawdę. Piątka. jakby zamrażały uwagę w jakimś punkcie poza swym ciałem. Między dwudziestym a trzydziestym rokiem życia żyłem dosłownie jak pustelnik. W skraj-nych przypadkach odizolowania się od uczuć. Im trudniej mi jest w życiu. ale obserwowa221 Helen Palmer . może także prowadzić do dramatycznego doświad-czenia opisywanego przez osoby uprawiające medytację jako oddzie-lenie obiektu uwagi od wewnętrznego obserwatora. Zalecono mi pracę z dałem. Nawyk ten jest szczególnie widoczny w chwilach stresu. Nawet jeżeli przygotuję się do tego zawczasu. co ja wtedy zrobię i pozwoliłabym wilkowi podejść pod same. bo chciałabym sprawdzić. by móc obserwować. jak bym sobie z taką sytuacją poradziła. jest nie tylko buforem chroniącym przed bezpośrednim doświadczaniem silnych emoqi. .Enneagram łem całe to wydarzenie nic nie odczuwając. by móc obserwować. Gdy wreszcie zdecydowałem się studiować fotografikę. Tragiczny Romantyk jako szef wiele zyska. co się ze mną dzieje w chwi-lach napięcia. Gdy miałam siedemnaście lat i rozpoczęłam życie seksualne. które zawsze towarzyszą jego działaniom. Na co Piątki zwracają uwagę? Izolacja u Piątek nie polega li tylko na wycofywaniu się w samot-ność i na budowaniu barier emocjonalnych. kontaktowałem się z niewielkim gronem znajomych. pozostawiając Obserwatorowi-podwładnemu rolę doradcy i stratega. Widzą tylko przód mojej sukienki i papierową twarz lalki. że odrywam się od siebie. Nawykowe odrywanie się od uczuć. Przyglądając się twarzy rozmówcy i sobie w tej sukni. potrafi zachować jasność myślenia w trudnych fazach realizacji projektu i pomóc szefowi-Czwórce przezwyciężać kolejne etapy depresji. uwaga moja przeskakiwała na zewnątrz i mogłam obserwować siebie. Tymczasem ja stoję z tyłu jak ktoś z zewnątrz. Psychiczna izolaq'a cha-rakterystyczna dla tego typu polega także na nawykowym odrywa-niu się od uczuć. gdy stoję z boku i obserwuję. obserwuję reakcje swojego organizmu i swoje zachowanie. że kompletnie traciłem czucie w ciele. tym bardziej fascynuje mnie obserwowanie siebie samej. Piątki sprawiają wra-żenie. nagle czuję. ale kiedy muszę z nimi stanąć twarzą w twarz. Tak bardzo byłem oderwany od ciała. Od tej pory umiem czasem uchwycić moment. nie wie-działem nawet jak podtrzymywać rozmowę. jeżeli weźmie na siebie odpowiedzialność za publiczne wystąpienia i doprowadzanie zadań do końca. odrywam się od swoich uczuć. co ja dalej zrobię. gdy muszę wystąpić publicznie. drzwi. bliskich kontaktów lub sytuacjach nieprzewidzianych. bo chciałam zobaczyć. wymagających spontanicznej reakcji. Nie miałem telefonu. W czasie ćwiczeń oddechowych tak bardzo zamykałem się w sobie. chroniona przed ko-niecznością bezpośredniej konfrontacji. Upra-wianie miłości to najlepszy przykład tego. zachwytu i destrukcji. Wyszłam za mąż. W czasie jednej sesji dostałem autentycznych drgawek. a nie one same. do domu miałem daleko i musiałem jeździć kiepską polną drogą. Uczucie to jest szczególnie wyraźne.danie. Nikt mnie nie widzi. Ciągle zastanawiam się. Na pierwszym roku stu-diów poddałem się psychoterapii.

o czym dowiedziałeś się dopiero po kilku miesiącach. które kładą nacisk na odrywanie uwagi. Znaczącą różnicą jest to. że stoisz przed kimś. Spróbuj wczuć się w to. wyobrażenia czy czyste emoq'e. Obie te szkoły podkreślają znaczenie umiejętności wewnętrznej obserwacji wymagającej „puszczania mimo" myśli i innych treści zakłócających pusty umysł. Siła przyzwycza-jenia zmusza ją do przyglądania się niosącemu lęk wydarzeniu i do 222 Punkt Piąty: Obserwator odciągania uwagi od uczuć przez nie wywołanych. a charakterystyczną dla Mediatora świadomością odrębnoś-ci „ja" obserwującego i obserwowanego obiektu. straciłby swoją obronną zdolność oddzielania myśli i uczuć. płynącej z umiejętności odrywania się od wpływów zewnętrznych. która szperała w Twoich szufladach. Wyobraź sobie też. jak to jest. kiedy się człowiek odrywa i dokonuje obser-wacji samego siebie. gdy nie było cię w domu czy brat. gdybyś musiał z tą osobą żyć dzień po dniu pod jed-nym dachem.Ćwiczenie uwagi Ćwiczenie to może dać osobom nie będącym Piątkami przedsmak tego. Teraz znajdź sposób odizolowania się od wpływu tej osoby na Ciebie. że oddzie-lają się od intruza ustawiając się za murem lub lustrzaną szybą albo kierują uwagę w bezpieczne miejsce. że mają poczucie kon-troli. Może to być matka. Niektóre Piątki powiadają. Wyobraź sobie. Takiego sposobu zwracania uwagi uczą się Piątki w dzieciństwie. którego nie byłeś w stanie kontrolować. zjednoczyć z wewnętrznymi obiektami uwagi. kto usiłuje wtargnąć w Twoje życie. gdzieś poza interakcję z int-ruzem. śpiew rytualny. taki-mi jak odpzucia cielesne. który wykradał Twój pamiętnik i czytał go. Przykła-dem takich praktyk są Vipassana i Zeń. Naraziłby się wówczas na wpływ innych ludzi i na odczuwanie własnych pragnień. Wewnętrzny obserwator Mediatora działa na innej zasadzie: po-trafi połączyć się. że docierają do obszaru. że wnikają tak głęboko w siebie. Zwróć w tym ćwiczeniu uwagę na to. że Piątka zastyga w pozycji oderwania. w którym nie ma emocji. Należy zwrócić uwagę na różnice między właści-wym Piątce oddzielaniem uwagi od obiektów będących źródłem przerażenia (np. jak chronisz siebie przed koniecznością odczuwania emocji poprzez izolowanie się od intruza. czy wręcz przyjemności. Styl intuicyjny Gdy Piątki zaczynają praktykę medytacyjną. Inne mówią. a nie poprzez tłumienie uczuć. prawie zawsze wy-bierają te kierunki. jak to było.natrętnych osób czy silnych odczuć natury seksu-alnej). Piątki twierdzą. jak by to było. gdy ktoś wtargnął w Twoją prywatność w sposób. Z tego punktu potrafią obserwować wydarzenie bez angażo-wania się. Gdyby Obserwa-tor zespolił się z tymi uczuciami. by zabezpieczyć się przed sytuacjami niosą-cymi zagrożenie. Piątki niestety chętnie .

Niety-pową dla Piątki reakcją tego człowieka jest to. Mogę liczyć na to. rok po roku. Oczywiście poza mną nie było w tym kanionie nikogo. Mówię. że pozwala sobie na odczuwanie. Przy-gotowuję się do biegu na sto kilometrów. że przestanie to na mnie mieć jakikolwiek wpływ. by dopuścić do siebie emocje i od-czucia w oderwanym stanie umysłu. Wiele się w ten sposób o sobie dowiedziałem. co się we mnie zakorkowało. Opusz-czały mnie wtedy myśli. To ważna sprawa w moim życiu. a wykorzystywaniem umysłowego oder-wania dla uświadomienia sobie własnych emocji.Enneagram nienie przedwczesnego oderwania myśli sprawia. by nawiązać kontakt ze swoimi uczuciami. próbuję uświadomić sobie. Dwóch innych kandydatów zostało w tyle. że kostka mi wy-siądzie. Ponieważ woli radzić sobie ze swoimi problemami zamiast je odsuwać.wybierają te techniki. ale wiedziałem. że idę „pobiegać z problemem". Biegi wykorzystuję także. Pozwalam uczuciom przypływać i odpływać. Wydawało mi się. Ten mężczyzna znalazł sposób. Nie mogłem podjąć jakiejś decyzji. że Piątka zasługuje na miano nieoświeconego Buddy. która ilustruje różnicę między próbą uodpornienia się na uczucia. która często leży u podłoża decy-zji o rozpoczęciu medytacji. 224 Punkt Piąty: Obserwator Skąpstwo . Kilka razy miałem prawdziwe przebłyski intuicji. Pewnego razu na przykład pobiegłem kanionem do partnera dla mojej firmy. ujdzie ze mnie. Przytaczamy poniżej wypowiedź. Uważałem. że po biegu wszystko. Gdy wszystko się rozjaśni. gdy tylko odbiegnę choćby na kilometr. na ile pozwolą mi moje dwie nogi. ponieważ prowadzą one do mistrzostwa w zakresie nieangażowania się i chronią przed odczuwa-niem kiedykolwiek lęków czy pragnień codziennego życia. że bieganie symbolizuje moje pragnienie oddalenia się od domu na tyle. że ono biegnie bez żadnego mojego udziału. że pewien facet doholuje mnie do domu. Gdy ten człowiek biega. Innym razem byłem przekonany. wiedziałem. Najważniejszy jest dla mnie dystans. Reagowałem tylko na przyrodę i ruch mojego dała. To prag223 Helen Palmer . na czym polegał problem. którą rozważałem w czasie biegu. więc postanawiałem „z nią" pobiegać. Tak można by z grubsza opisać sytuacje negocjacyjne. jego uwaga kieruje się ku wewnętrznemu obserwatorowi. Nie grozi mu „usidlenie" przez uczucia wskutek nieumiejętności dopuszczenia ich do głosu. skupia się na nich i nie próbuje się odrywać. Co by się nie działo w domu. na spontaniczne reakcje bez uprzedniego przygoto-wania. Byłem uwolniony od wszystkiego. Zawsze uprawiałem biegi.

że bez tamtego można się obejść. Bogate Piątki prowa-dzą równie minimalistyczny tryb życia jak biedniejsze i cierpią tak jak one z powodu uczucia wewnętrznego zubożenia. Zamożne Piątki także wolą się ograniczać. Moje ruchomości ograniczają się do łóżka. Powiedzenie sobie.płatki na mleku i wypijam filiżankę herbaty. jakby to co im się proponuje nie syciło. wewnętrznej pustki. który z cza-sem wycofał się z niemal wszystkich kontaktów z innymi ludźmi. że oderwanie się Piątek jest bardziej przymusem niż wyborem. ale gdybym jadł go codziennie. Unikał w ten sposób kontaktów i konfliktów. Jednak mniej wy-raźna jest u nich gotowość do poświęcania wysiłku innym ludziom czy dorabiania na dodatkowe potrzeby. Nie czuję się pozbawiony czegoś. Wydaje się. by zdobyć dobra mate-rialne. Opiera się na stra-chu przed utratą tych nielicznych dóbr. stałbym się niewolnikiem deserów. miliarder żyjący bardzo skromnie. Potrafię naprawdę doceniać świeże powietrze.Enneagram wyższości nad tymi. ograniczanie potrzeb osobistych do najbardziej niezbęd-nych i minimalizowanie zależności od innych ludzi. nie korzystał z luksusu. Więcej przyjemności daje życie w sposób minimalistyczny niż groma-dzenie mnóstwa niepotrzebnych rupieci. Bardzo wiele radośd daje mi to poprzestawanie na małym. ile trzeba i że mam dość czasu dla siebie. które posiadają. by mieć więcej. by ludzie o minimalnych potrzebach fizycznych cierpieli z powodu chciwości? Rzecz w tym. Dla mnie luksusem jest deser po obiedzie. który zdobył. ale nie wyciągał rąk po jedzenie. Na śniadanie zawsze jem to samo . to przykład Piątki o patologicznych cechach schizoidalnych. Siedział więc przy stole. musisz płacić większe podatki. że tego się nie potrzebuje. Często mają poczucie wyjałowienia. Howard Hughes*. podejmowanie działań oszczęd-nościowych. Problemy pojawiają się. daje poczucie niezależności. a duży dom to niewola. Prefe-rowaną reakcją jest wycofywanie się. że niezależność Piątek tkwi w ich świadomości. kota. którzy kontrolują źródło dochodów. niż u wspomnianej wyżej Piątki mającej tylko łóżko i cenne książki. Starałbym się więc zrezygnować z nich i zrobiłbym sobie post. Gdy masz więcej pieniędzy.to można się bez tego obejść. to że jem tyle. z jaką stykały się w przesz-łości. gdy umysł Obserwa-tora zaczyna absorbować coś. paru bardzo ważnych książek i kilku zmian odzieży. że mo-gą się bez czegoś obyć. przed po-święceniem niezależności dla zadawania się z tymi. którzy zapracowują się. bez czego nie . Kierował swoim imperium poprzez pośredników i przez telefon. dlatego że żyję bardzo skromnie. jak może dojść do tego.W ciężkich chwilach Obserwator woli poprzestać na małym niż ryzykować wyciąganie ręki ku innym ludziom. przed taką ingerencją. a skoro tak . W jaki zatem sposób Obserwatorom może dokuczać ich skąpstwo? Jeżeli rezygnacja sprawia im przyjemność czy nawet daje im poczucie patrz przypisy Redakcji na końcu książki 225 Helen Palmer .

Na ten czas zakazał mi powrotu. Między dwudziestym a trzydziestym rokiem żyda miałem swojego gu-ru i oddałem się studiom nad jogą. że zagłębiłem się z całej siły w jodze po to. że przenika prywatną przestrzeń. gdy Piątka zaczyna pożądać kogoś lub czegoś. możemy to odzyskać. Wtedy inwazja pragnień wzmaga wewnętrzne ubóstwo. znalazłem sobie pracę i zamieszkałem sam. i zaspokoił wiele wspaniałych pragnień. wiedząc. Muszę powiedzieć. czego pragną. Kochałen ten porządek i znalaz-łem w sobie tyle siły. że większość z nas uzależniona jest od posia-dania w stopniu znacznie przekraczającym rzeczywiste potrzeby i że. a nie z poczucia sytości. Pociągała mnie asceza. a nie ludzi czy rzeczy. Opuściłem aśram mając około pięciuset dolarów w kieszeni. możemy z tego zrezygnować. Piątki często zapewniają sobie bezpieczeństwo poprzez intelektu-alne przygotowywanie się do przyszłych zdarzeń. gdy zbliżają się do zrozumienia praw rządzących wszechświatem czy mechanizmów ludzkiego za-chowania. gdy wchłonął do syta radości i cierpienia. Gdy możemy dostać czegoś tyle. Sztuczne oderwanie się Piątek wypływa z ich niechęci do ewentualnego odczuwania pragnień. przestrzegałem diety wegetariańskiej. skoro potrafią zrezyg-nować. by przeżyć szczęśliwie i umieć rezygnować.może się obejść. Zaczął się uczyć praktyki odrywania się dopiero wtedy. Aby naprawdę się oderwać trzeba mieć dostęp do pełnej gamy odczuć i trzeba zaakceptować wszelkie doznania docie-rające do naszej świadomości zanim z nich zrezygnujemy. Wstawałem o czwartej rano. jak inni ulegają zagrożeniom miłości i niena-wiści. Twierdzą. Niemniej jednak kompulsywna potrzeba nieangażawania się. gdy coś staje się tak cenne. poszukują więc przede wszystkim wiedzy. jakby znalazły się w krainie maszyn. płacenia rachunków i chodzenia na rozmowy z obcymi ludźmi w poszukiwaniu pracy wy-wołały we mnie tak silne reakcje. Wszechwiedza jako wyższa jakość umysłu . Zdobywają klucze do tych maszyn i mogą spokojnie obserwować. 226 Punkt Piąty: Obserwator Cnota braku przywiązania Przywiązanie wypływa z poczucia niezaspokojonych pragnień. Konieczność korzystania z pralni. Nie potrafią natomiast odczuwać satysfakqi ze zdobywania tego. że czują się mniej izolowane wewnętrznie. Piątki słusznie zwrócą uwagę. Miałem wrócić do normalnego życia. To tak. Przez cały okres pobytu w aśramie obejrzałem chyba jeden film. Nie muszą się emocjonalnie angażować. ogromną ilość energii wydatkujemy na zdobywanie statusu i bogactwa materialnego. że gdy znów tego zapragniemy. ile potrzebujemy. Sam Budda miał bardzo wiele różnych doświadczeń życiowych zanim usiadł i zdał sobie sprawę z naturalnej pustki swojego umysłu. zaplątani w sieć własnych pragnień i apetytów. by traciły coś ważnego. pościłem syste-matycznie i żyłem przez siedem lat w celibacie. że mój nauczyciel był na medal. Nie mają poczucia. by przeżyć. Potem mój nauczyciel kazał mi opuścić aśram na co najmniej dwa lata. nieprzywiązywania się i nieulegania innym może doprowadzić Piątki do przekonania o własnej wyższości.

Nieatrakcyjne otoczenia Nieatrakcyjne są wszelkie otoczenia i zawody wymagające otwar-tej rywalizacji lub bezpośredniej konfrontacji: sprzedawca. których zebranie zajęło całe życie. Zdolność ograniczania kontaktu z uczuciami ułatwia im pomaganie innym w sytuacjach stresowych. Dostęp do wszechwiedzy. ponieważ potrafią zachować jasność myślenia pod naciskiem. uśmiechnięty kandydat partii politycznej. tak jak i do innych wyższych umiejęt-ności. o których mówi nauka Enneagramu. »' ^ »•> 227 Helen Palmer . wśród bibliotecznych półek. Zostają psychologiem psychologów. kiedy mają na to ochotę. mówca publiczny. uzyskuje się w nie-myślą-cym stanie umysłu. albo wielki słownik języka nikomu nieznanego plemienia.Co mogłoby uspokoić lęk osoby bojącej się własnych odczuć? Co mogłoby zaspokoić potrzebę dowiedzenia o wszystkim zawczasu. szamanem szamanów. by połączyć własną świa-domość z wrażeniami z przeszłości. by znać wszystkie fakty z danej dziedziny ani o to. a ważne. Chodzi raczej o to. teraźniejszości i z tymi. Atrakcyjne otoczenia Piątki często studiują dziedziny niezrozumiałe. Pauł Getty'. które nadejść mogą w przyszłości. o ile umowa to-warzyska pozwala im zachować całkowitą niezależność i możliwość wycofania się we własne zacisze. w ramach której wydarzenia można uporządkować. by zbudować sobie genialną teorię. które wycofały się z ciała do umysłu najlepszą obroną jest wiedza. by móc tak zaangażować wewnętrznego obserwatora.Enneagram Zalety Obserwatorzy potrafią poświęcać się osobistym zainteresowa-niom bez wsparcia innych ludzi. Publikują cienką broszurę pełną danych. Należą do wewnętrznego kręgu wtajemniczonych. Zdolność izolowania się od swoich emocji czyni z nich także spraw-nych decydentów. Bywają programistami komputerowymi. Nie chodzi o to. którzy wolą pracować na nocnej zmianie. Potrafią niewerbalnie wyrazić wiele uczucia oraz doceniać innych na licznych abstrakcyjnych i niewerbalnych poziomach. który raczej pomna-żał swój majątek niż z niego korzystał. Getty w swoim domu zainsta-lował płatny automat telefoniczny i znany był z . Słynne Piątki Słynną Piątką był multimilioner J. magazynierami na sklepowych zapleczach. Dobrze się czują w zamkniętych pra-cowniach wyższych uczelni. Piątki zostają przyjaciółmi na całe życie. by uchronić się przed potencjalnie natrętnym światem? Dla tych typów osobowości.

nikt inny o nim nie wie i doświadcza się bezpośred-niej bliskości. Zamek (dom) w służbie samoobrony Dla Piątek dom jest bezpiecznym schronieniem przed natrętnym światem. gdyby nie to. Takie zachowanie totemiczne rozszerzane bywa też na sferę poszukiwania informacji zawartej w znaczących symbolach. gdy ktoś inny uregulował rachunek. Już dawno porzuciłbym tę pracę. Totemy na arenie społecznej Piątki odczuwają potrzebę wejścia w kontakt z najważniejszymi osobami w plemieniu. Wiele uwagi poświęcają kontroli prywatnej. 229 . Uczę matematyki na politechnice. Sypialnia była jedynym pomieszczeniem. jakim jest redagowanie pisma naukowego. Jest on dla Obserwatorów jakby „macicą z oknem na świat". Emiły Dickinson * Jeremy Irons * Budda Meryl Streep * Franz Kafka Podły I>y Podtypy pokazują nam. że wolał pocze-kać godzinę na podwiezienie cudzym samochodem niż płacić za taksówkę. gdzie czuję się najbardziej swobodnie. Wszyscy są teoretykami matematyki. a mimo to jestem z nimi osobiście związany uczuciowo. Większość z nas nigdy się nie spotkała. wymieniania porad z kręgiem wtajemni-czonych. takich jak wzory naukowe czy przepisy nauk ezoterycznych. jak sądzę .z wzajemnością.tego. Naoczni świadkowie twierdzą. Na całym świecie nie mamy więcej niż setkę czytelników. Taka tajemna więź przeżywana jest bardzo intensywnie. Seks jest tą dziedziną życia. Podtyp seksualny czuje się bezpieczniej w niewerbalnej komunikacji seksualnej aniżeli w bardziej publicznych relacjach. Zaufanie w relacjach dwuosobowych W związkach dwuosobowych Piątki umacniają więź poprzez zwierzenia. że pomaga ona mojemu głównemu zainteresowaniu. osobistej przes-trzeni. że po obiedzie w restaurapatrz przypisy Redakcji na końcu książki 228 Punkt Piąty: Obserwator cji zawsze wkładał ręce do kieszeni i wyjmował je dopiero wtedy. do którego moja matka nigdy nie wtargnęła. Nie trzeba mówić. jakie sposoby zachowania rozwinęły się dla ochrony prywatności przed wpływami z zewnątrz.

utrata osoby lub obiektu. Co może pomóc Piątkom w rozwoju? Piątki często podejmują terapię lub praktykę medytacyjną. świadome są jednocześnie tego." • Przepracować swoje trzy główne strategie: skrytość. Skoncentrować się mogę tylko wtedy.Enneagram Nie potrafię się wycofać w głąb siebie. kiedy emocje zastępowane są analizowaniem. że chce się zdobyć uznanie bez wysiłku. • Nauczyć się tolerować wydarzenia nieoczekiwane. że dopuszczanie do głosu uczuć nie musi zawsze nieść ze sobą cierpienia. gdzie nikt mnie nie zna i nikt mi nie będzie przeszkadzał. co ta osoba robi. Typowe problemy Piątek to trudności w kontaktach spo-łecznych. że jakaś orkiestra głośno wygry-wa półeczki. Ryzykować. kiedy będę miał na to ochotę. że inni coś czują. Piątka musi się nauczyć tolerować własne uczucia bez odrywania się od nich. • Zwrócić uwagę na swoją łatwość rezygnaq'i. gdy tego ode mnie oczekujesz. Powin-na w tym celu: • Zwracać uwagę na swoją chęć powstrzymywania się od reakcji. że jeżeli na przykład czyta książkę. Obser-watorzy tak ustawiają się w sytuacjach.Helen Palmer . • Zwracać uwagę na to. dlatego że doskwiera im poczucie izolacji i samotności. Zrezygnować z kontrolowania sytuacji poprzez wycofywanie się i manipulowanie dawaniem. wyciągać ręce. poczucie wyższości i izolowanie się. jak bardzo potrzebuje się kontroli przestrzeni osobistej i ilości czasu spędzanego z osobami bliskimi. 230 Punkt Piąty: Obserwator . mam wrażenie. do których były przywiązane czy też fobie ograniczające swobodne poruszanie się. ale nie wtedy. gdy uda mi się tę osobę wyprosić lub sam wyjdę do kawiarni. a konstrukty umysłowe zastępują rzeczywiste doświadczenia. • Zdać sobie sprawę. Tak bardzo zdaję sobie sprawę z tego. „Nawiążę z tobą kontakt. gdy inni jej oczekują. Oderwane od włas-nych uczuć. by inni mogli ich do siebie przyciągnąć. • Zwrócić uwagę na różnicę między ilością przeżyć w obecności innych ludzi i w bezpiecznej samotności. realizować skryte marzenia." • Zwracać uwagę na to. „Raz próbowałem i nic z tego nie wyszło. • Zdawać sobie sprawę. jeżeli ktoś znajomy jest w pokoju.

" . Cenzurowanie rozmów. • Zdać sobie sprawę z tego. • Być gotowym do koncentracji na swoich aktualnych emocjach poprzez takie metody jak Gestalt. • Nauczyć się tolerować cudze potrzeby i emocje. Blokowanie informaq'i. Dać sobie czas na uzyskanie wglądu w swoje odroczone reakcje emocjonalne. przyjaciół.• Nauczyć się doprowadzać ważne zamierzenia do końca i ukazywać je publicznie. że w okresie przemiany mo-gą się pojawić następujące problemy: • Odwracanie uwagi od ciała i ucieczka w głąb umysłu. • Chęć gromadzenia czasu i energii. przyjdzie do mnie. pozwalając sobie na uczuda i otwierając się wobec innych. Dawanie innym tylko troszeczkę. by to inni przejmowali inicjatywę. Co Piątki powinny sobie uświadomić? Piątki powinny sobie zdawać sprawę. • Zauważyć. jak wielkie ograniczenia się sobie narzuca. rodziny. że inni narzucają się ze swoimi potrzebami. • Wycofywanie się poprzez intelektualne przepracowywanie doświadczeń. • Wzrost potrzeby samowystarczalności. • Zakwestionować minimalistyczny stosunek do życia. • Wyobrażanie sobie. że można wiele zmienić. praca z ciałem czy sztuka. Fantazjowanie zamiast prawdziwego życia. • Nauczyć się wykorzystywać swoją skłonność do poszukiwania specjalnej wiedzy i do symbolicznego myślenia. • Trudności z ujawnianiem się. Ale jednocześnie nie poszukiwać przedwczesnego katharsis. skierowane do terapeuty. Zwiększanie tendencji do samotnictwa. jak doprowadza się do tego. by nie ujawniać siebie. • Niechęć do dawania. poczucie. • Poczucie. „Mogę sobie bez Ciebie poradzić". jak brak aktywności własnej zmusza innych do pierwszego kroku. że zobowiązania wyczerpują. że jest się osobą szczególną. której należy się uznanie bez wysiłku. „Jeżeli Bóg mnie chce. wybraną. • Zdać sobie sprawę z tego. Dawać się zauważyć. Oszczędzanie zamiast wydawania.

jak bały się tych. którzy mieli nad nimi władzę. 232 11. Punkt Szósty: Adwokat Diabła ?? Osobowość nabyta Esencja GŁOWA SERCE "Cecha Tchórzostwo dominująca:Namiętność: Strach/zwątpienieWyższy stan ^. albo przeciwstawiając się autorytetom. Blokowanie życia emocjonalnego. przyjmując postać podejrzliwości wobec cudzych motywów. Przypominają sobie." „Dlaczego oni nie umieją się powstrzymać?" Sparaliżowanie zdolności działania w chwili ujawniania się pragnień.Enneagram Chowanie się za pozą. przyjmując pozycję adwokata diabła.3 umysłu:Cnota: Odwaga Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Siła/piękno Obowiązkowość Ciepło/Czułość Dylemat Szóstki w młodości straciły wiarę w autorytety. Wspomnienia te trwają nadal w wieku dorosłym. Niemożność wyciągnięcia ręki. gdy nie były w stanie działać we własnym imieniu. niemożność wycofania się. Zachowywanie się w gabinecie terapeuty w taki stosowny. Dbanie o to. by uniknąć koncentrowania się na bezpośrednich przeżyciach. że jest się ponad uczuciami. by nikogo nie obdarzać w pełni. Skrytość.231 Helen Palmer . „Złość zostawmy maluczkim. Mylenie oderwania duchowego i potrzeby unikania cierpienia emocjonalnego. takiej jak kościół. firma czy . Pragną znaleźć przywódcę. Przekonanie. służyć lojalnie roztaczającej opiekę organizacji. Szóstki usiłują złagodzić poczucie niepewności albo szukając silnego opiekuna.

Enneagram Szóstki przyjmują wobec własnych pomysłów postawę: „Tak. że ich niepokój spo-wodowany jest złymi intencjami innych. gdy sprawa na taką wygląda i potrafi poświęcić się z oddaniem takiej sprawie lub przyjacie-lowi w potrzebie. jak i postawa adwokata diabła wyrastają z bra-ku zaufania do autorytetów. W ten sposób Szóstka broni się przed obawą kary. łatwo doszukają się pod-tekstów w niewinnej rozmowie lub będą przekonani. ponieważ uwaga przesunięta zostaje z chęci realizacji dob-rego pomysłu na intensywne poddawanie pomysłu w wątpliwość z pozycji tych.uniwer-sytet. Pozycja sprzeciwu wobec autorytetów sprzyja utożsamianiu się z przegranymi sprawami. Wahania nie są spowodowane niepewnością co do samego przedsięwzięcia. Na ogół często zmieniają pracę i mają wiele niedokończonych przed-sięwzięć. które będą usiłowały się przeciwstawić. tym bardziej wygląda na zewnątrz. tak charakterystyczny dla paranoika. ponieważ w przeszłości doznał cierpienia. gdy zaufał i tę czujność stracił. że znają prawdziwe intencje swych rozmówców wbrew temu. Adwokat Diabła przekonany jest. Zawsze moż-na się czegoś bać i ci. 233 Helen Palmer . ale jednocześnie nie darzą zaufaniem hierarchii władzy. Ponieważ Szóstki boją się działać we własnym imieniu. jeszcze baczniej rozgląda się dookoła. którzy mogą się z nim nie zgadzać. przez co łatwo może mylnie odczytać źródło niepokoju. Lus-truje swoje otoczenie w poszukiwaniu sygnałów niebezpieczeństwa i bacznie obserwuje ludzi. Motyw leżący u podłoża tego uporczywego wątpienia to dziecięca potrzeba przeciw-stawiania się ingerencji osób silniejszych. w związku z czym ich dążenie do sukcesu odbywa się skokowo. ponieważ poczucie obowiązku wymaga jednoznacz-nego działania i gdy raz opowiedzą się po którejś stronie. brak wiary w siebie i tendencja do odraczania rosną w miarę zbli-żania się do sukcesu i cudzej oceny. Szóstki często dostrzegają słaby punkt w czyjejś argumentacji i demaskują ukrytą grę o władzę. że jawny sukces ściągnie na nie wzrok wrogo nastawionych autorytetów.. ale. W obawie przed wykorzystaniem go przez innych niełatwo ulega komplementom czy poddaje się wyra-chowanej pochwale. Gdy zbliżają się do realizacji celów.. gdy przeciwstawiała się autorytetom. Im bardziej czuje się wewnętrznie zaniepokojona. miewają kłopoty z doprowadzaniem spraw do końca. Czułość wyzwala w nim czujność. 234 . by odkryć. że potrafi przejrzeć obłudne wizerunki i fałszywe pozory.". intencje autorytetu stają się całkiem jasne. co kryje się za danym wizerunkiem czy za miłym uśmiechem. Będąc w pozycji my-przeciw-nim Szóstki wykazują wielką lojalność. lęk osiąga apogeum. którą żywiła w dzieciństwie. Gdy Szóstka jest przerażona lub ma poczucie zagrożenia wew-nętrznego. co się dzieje w ich umysłach. Szóstka chce wiedzieć o wszystkim zawczasu. Zwątpienie prowadzi do odkładania spraw na później. ale brakiem wiary we własne możliwości. którzy skłonni są uważać. Następująca wypowiedź niezwykle zalęknionej Szóstki pokazuje nawykowy sposób zwracania uwagi. Zarów-no postawa służalcza. Myślenie zastępuje działanie. Szóstki przekonane są. by móc rozszyfrować. Szóstka zaczyna działać. co tamci twierdzą.

jakby były potwierdzonymi faktami. ale możliwe jest też. a ich rzeczywisty-mi wewnętrznymi odczuciami. przedstawiające samego ar-tystę. których nie znam. co na jej temat myślą klienci. Zarówno typ fobijny. ale boi się to sprawdzić. Ludzie często czują się źle zrozumiani w obliczu przeszywającego wzroku Szóstki. że zbliżyła się do paszczy smoka. Typ fobijny i kontrfobijny Można wyróżnić dwa typy Szóstek (dwa typy światopoglądów paranoidalnych). Przez całe życie doszukiwa-ła się ukrytych złych intencji ludzi i w tym wąskim odcinku rzeczywistości być może naprawdę nauczyła się rozpoznawać rozbieżności między wizerunkiem. gdy podaję piwo przy bufecie. Pewna kontrfobijna Szóstka. stając się wyczynowym spadochro-niarzem po to. co w nich widzę. Gdyby była typem kontrfobijnym. ponieważ trzyma się na uboczu zamiast stanąć twarzą w twarz ze swoimi lękami. Muszę sobie wmawiać. Ta kelnerka najwyraźniej przypisuje nieprawdziwe motywy swoim klientom. Szóstka fobijna spogląda na życie ukradkiem i lękli-wie. że każdy z nich o czymś myśli lub powstrzymuje się od wypowie-dzenia łego. . zastępuje działanie analizą. jest pełen sprzeczności i brak mu pewności siebie. że może odczytać tę wewnętrzną rzeczywistość patrząc w twarz klientowi. że uwrażliwiła się na wąski zakres informacji podtrzymujących jej neurotyczne obawy. zagadywałaby raczej swoich klientów. by poradzić sobie z lękiem wysokości. ze wszystko jest w porządku. by ich wybadać i próbowałaby zredukować swój lęk skłaniając ich do tego. Opisana kelnerka jest takim właśnie fobijnym typem Szóstki. że zaczynają one dominować w jej odbiorze świata tak. Od czasów szkoły średniej dorabiałam jako kelnerka i nadal prześladuje mnie uczucie. co o mnie myślą.Enneagram Kontrfobijna Szóstka mogłaby także niepokoić klientów próbami docierania do ich prawdziwych intencji. która wtedy „wie". że ci ludzie nie są na mnie wściekli. to koniec. co naprawdę chce powiedzieć.Punkt Szósty: Adwokat Diabla Ciężko mi pracować przy ludziach. że czyjeś oczy świdrują mi plecy. stwierdziła. jak i kontrfobijny mają psychologicznie podobne źródła swoich problemów. by ją polubili. Najgorzej jest wtedy. równie przerażona. zdarzają się jej pomyłki. Wydaje mi się. W takim przestraszonym stanie umysłu Szóstka łatwo może mylnie odczytać cudze intencje. Nie interesuje się fizyczną rzeczywistością otacza-jącą ją w restauracji. Niestety osoba taka może być tak bar-dzo skoncentrowana na wykrywaniu tych drobnych rozbieżności. że nic złego na mój temat nie myślą. wciągałaby ich w rozmowę po to. by spojrzeć na ich twarze. Jeżeli podniosę głowę. z którym ludzie się obnoszą. Ale tak mnie dekoncentruje to. Jak postacie z filmów Woody Allena. 235 Helen Palmer . Będąc typem fobijnym zastanawia się wtedy bez przerwy. typ fobijny jest chwiejny. ukry-tych intencji i jest przekonana. KUend przesuwają się po kolei i zastanawiam się. że staję się nieuważna i wylewam piwo albo źle ustawiam kufel pod kranikiem. Bardziej obchodzą ją realia ludzkich myśli. Gdy kelnerka dzieli uwagę między pracę a swoje lęki. że od początku nie zasługiwali na zaufanie.

to: Odraczanie działania. nie zaś dlatego. Podejrzliwość wobec cudzych motywów. Cechy te charakterystyczne są dla umysłów lękliwych. Koncentrowanie uwagi na przetrząsaniu otoczenia w poszukiwaniu wskazówek mogących wyjaśnić wewnętrzne poczucie zagrożenia.Typowe cechy Szóstki. że coś złego zrobiły. byli nieprzewidywalni i chwiejni w swoim postępowaniu z nim. Myślenie zamiast działania. Sceptycyzm i powątpiewanie. Rodzice karali lub ośmieszali dziecko. Problemy z pracą i tendencja do niekończenia rozpoczętych zadań. że wychowywały je osoby niegodne zaufania. że rodzice karali je często dlatego. Tło rodzinne Szóstki powiadają. Styl intuicyjny wykorzystujący potężną wyobraźnię i uwagę punktową. Przypisywanie swojej złośd innym. osobie na straconych pozycjach i przywódcy. Zapominanie o sukcesach i przyjemnościach. Utożsamianie się z przegranymi sprawami. Musiały bacznie obserwować innych. Lojalność i oddanie sprawie. że sami byli zaburzeni. którzy potrafili dostać ataku złości na dziecko. . Czasem Szóstki mówią. Problemy z autorytetami: uległość lub bunt wobec nich. 236 Punkt Szósty: Adwokat Diabla Bardziej świadome Szóstki twierdzą. Lęk przed wyrażaniem złośd wprost. W mło-dości Szóstki musiały przewidywać zachowanie dorosłych. szczególnie wobec motywów autorytetów. którego nie wolno było zdradzić. choć powód był niejasny. że rodzina miała jakiś sekret.

zastanawiając się. że wychodziłem z domu. 237 Helen Palmer .ponieważ postępowano z nimi w sposób chaotyczny. Dziecko bezbronne. a jeżeli wcześniej nie wyczuty. Wychodzi-łem wtedy przez okno i schodami przeciwpożarowymi docierałem do dachu sąsiedniego budynku. które widziałem u swoich rodziców. czy nikt na mnie nie czyha. drugie zaś badało nastrój ojca. w rządzie Stanów Zjednoczonych dostrzegałem te same karzące cechy. Odrabianie lekcji kończyłem na dachu. Oboje moi rodzice pili i uważali. Rodzina moja była bardzo zachowawcza. jak większość imigrantów żydowskich w drugim pokoleniu. Szóstki nauczyły się powstrzymywać od działa-nia by sprawdzić. wście-kała się. by stwiedzić. a tu nagle ktoś chciał mi zabrać pieniądze na mleko albo ktoś o wiele wyższy ode mnie zabierał mi drugie śniadanie. Rodzice ciągle rywa-lizowali ze sobą. więc gdy ktokolwiek zrobił coś niezgodnego z jej oczekiwaniami. ma swoje bezpośrednie źródło w poczuciu przegranej i braku silnej osoby mogącej dać oparcie. Jeżeli coś było nie w porządku. więc matka była niezwykle zgorszo-na. ponieważ były-by dla nich ciężarem. że . „który próbuje wykorzystać moją słabość strasząc mnie". tak charakterystyczny dla Szóstek. Mieszkaliśmy w podejrzanych dzielnicach i na ogół byłem tam nowy. albo do buntu przeciw auto-rytetowi. Jedno oko skierowane miałem na zeszyt z lekcjami. Gdyby mi ktoś wtedy powiedział. Mój ojciec był człowiekiem. Musiałem więc pójść do renomo-wanej uczelni i. nauczyłem się odczytywać jego intencje. że jedną z pierwszych akqi. gdy dowiedziała się. bo zawsze musiałem kontrolować otoczenie. Zdarzało się. ani w szkole. Wszystkie złe wiadomości musiałem trzymać dla siebie. przy którym nie wiadomo było czy się śmiać. by już nigdy więcej tak nie postąpić. Doznawszy bólu czy zawstydzenia Szóstki musiały mieć pewność co do intencji innych osób. Dopro-wadziło to albo do uzależnienia od nich „w poszukiwaniu opieki. ukrytymi butelkami itp. do których się włączyłem na uczelni. Gdy byłem mały. Byli ludźmi silnymi i wobec swojego pierworodnego mieli wielkie oczekiwania. ze przegrali swoje życie. Jako dziecko Szóstka nabrała nieufności do autorytetów. bo często się przeprowadzaliśmy. czy ojciec zaśnie przed moim powrotem. kara spadała na nie nagle. Miałem trzy siostry i byłem pierwszym chłopcem. Ten czyhający w tle lęk. Dużo było krętactwa i kłamstwa w związku z alkoholem. Toteż ilekroć wychodzi-łem z domu rozglądałem się. a i tak nie byliby w stanie pomóc. Nie byłem w stanie się odprężyć ani na ulicy.Enneagram ponieważ jestem słaby i przestraszony". a ja byłem jej odgromnikiem. czy uciekać. oczywiście. Jeżeli człowiek roześmiał się zamiast uciec wystarczyło to. czy nie ma sygnałów zagrożenia i badać pozycję autorytetu przed podjęciem jakiegoś działania. była akcja na rzecz swobód seksualnych. nie mające gdzie się bezpiecznie ukryć to po-wtarzający się temat. miałem możliwość ucieczki. Zawsze byłem ukochanym synkiem mamusi. zanim same decydowały się na zajęcie wobec nich stanowiska. co im grozi. Ta skierowana na zewnątrz uwaga oraz towarzyszące jej uczucia dziecka niezdolnego stanąć we własnej obronie przenikają neuro-tyczny styl Adwokata Diabła.

Jeżeli sam nie jesteś Szóstką. Otwarte wyrażanie złości budzi szcze-gólny lęk i ci. postrzegani są jako bardziej groźni. ale im jestem dojrzalszy. Szóstki doszukują się ukrytych intenq'i u przywódcy i wystrzegają się mani-pulacji. Podążanie za opiekuńczym przywódcą skuteczne jest jedynie do-póty. Niezwykle czujne wobec możliwości nadużyć władzy. To nadmierne przypisywanie władzy autorytetom przyjmuje zwykle postać: (l) idealizacji silnego opiekuna i poddania się mu: mój guru. przyjmując postawę anty-autorytarną i zwracając się przeciwko przywódcy. natomiast ci. W grupie nierywalizujących ze sobą znajo-mych Szóstka jest mniej podejrzliwa. Jeżeli zaczyna chwiać się na tronie. którzy dzia-łają. Innymi słowy ci. by „wiedzieć o najgorszym". (2) przyłączania się do grupy o podob-nych poglądach: my przeciw nim. choć mam nadzieję. Ta niezwykle precyzyjna koncentracja może się wiązać z po-trzebą. tym bar-dziej widzę. którzy coś osiągnęli są bacznie obserwowani. którym nie udało się niczego osiągnąć (z którymi Szóstki się utożsamiają) uważa-ni są za osoby pokrzywdzone przez życie. ze jest w tym trochę raq'i. Wykorzystywana jest nieraz w sposób skrzywiony i nastawiona jest na wyszukiwanie cech nega-tywnych u osób będących u władzy lub na odnajdywaniu zbawczych wartości osób będących na straconych pozycjach. 238 Punkt Szósty: Adwokat Diabła Powątpiewając we własną zdolność działania Szóstki rzutują znaczną część swojej władzy na przywódców. Przyłączenie się do grupy osób myślących podobnie redukuje napięcie paranoidalne. Problemy z autorytetami Ponieważ Szóstki w dzieciństwie czuły się bezsilne. skłonne są przeceniać tych. jakie daje bycie w grupie „my kontra oni". mój fuhrer. jeżeli . nie zgodziłbym się z tym. Szóstki w roli podda-nych na ogół reagują wtedy nieadekwatnie. (3) buntu: podważanie autorytetu. że moim opiniom brak już tego elementu buntu. którzy wyrażają swoją złość wprost. dopóki spostrzegany jest on jako sprawiedliwy i zmierzający w słusznym kierunku. W obawie przed wykorzystaniem przez osoby mające dużo władzy. Każdy przyjmujący rolę autorytetu spostrzegany jest jako nierealistycznie zawzięty i nieproporcjonalnie silny. że moje poglądy są nadal radykalne. a zatem traktowani są bar-dziej życzliwie. To przecenianie autorytetów objawia się w poszukiwaniu silnego przywódcy lub w podejrzliwości wobec tych. trudno im w wieku dorosłym działać. Ostatnio wróciłem na kurs podyplomowy w dziedzinie ekonomii i mu-szę powiedzieć. odnoszą sukcesy i dochodzą do czegoś w życiu. Szóstka-uczeń popada w lęk i traci do niego zaufanie. mój mentor.chodziło mi poprostu o rozwścieczenie rodziców. niż być może są w istocie. ponieważ zna stanowisko każ-dej z tych osób. którzy decydują się przewodzić. łatwiej Ci będzie być może uchwycić to poczucie bezpieczeństwa.

Gdy wspominam szkołę. fałszowanie podpisów w dzienniczku i prowadzenie potajemnego żyda. Często obawiałem się odwetu. Wciągnęło mnie to. pamiętam przede wszystkim wagary. że naprawdę żyję. Szóstki nie uznają autorytetów. Szóstka czuje się silniejsza. ponieważ tam bunt przeciw uciskowi znajduje naturalne i konstruktywne ujście. Robił się wtedy straszny. gdy jest przyparta do muru. Wspaniale było czuć ten dreszcz i to. które wydawały mi się fałszywe i dla których nie miałem żadnego poważania. gdy sześć samochodów jednocześnie bierze zakręt z prędkością ponad trzystu kilometrów na godzinę. nadal pozostaje faktem. ponieważ taka sytuacja zmusza do działania. więc gdy miałem lat dwadzieścia czy trzydzieści. Właściwie zakochałem się w tym. gdy byłem młody. Pracuje jako detektyw i twierdzi.Enneagram wszystkim i przez jakiś czas czułem się bezpieczny. gdy dokonałem aresztowania i świadczyłem w sądzie. Stale nakłaniano ją do przystąpienia do gangu Komandosów z Blackstone. nie da się porów-nać z niczym na świecie. I nawet jeżeli podsądny nie dąży do odwetu. które wiele innych Szóstek zmuszają do łamania prawa. walczy z systemem czy przeciwstawia się prostym rozwią-zaniom. . jako że zmuszają one do natychmiastowej reakcji. nie miałem za-miaru poddać się te) gonitwie szczurów i walczyć o stanowiska. bym kiedykolwiek miał autorytet po swojej stronie. gdy czasem robiłem coś nielegalnego. Oto wypowiedź Szóstki działającej po stronie policji.wyobrazisz sobie. gdy ustawia się w sytuacji prze-granej. dojdzie jedynie do wzmagania się poczucia bezsilności. Postanowiła zro-bić karierę polegającą na „ściganiu bandziorów i stawianiu ich przed obliczem prawa". Gdy tak ocierałem się o śmierć czułem. było już po 239 Helen Palmer . Dlatego też Szóstki często pocią-gają niebezpieczne i wymagające silnej rywalizacji sporty. której jesteś szczerze oddany. Nie pamiętam. a u podłoża jej działań leżą dokładnie te same mo-tywy. że moje życie było w moich rękach. Na miejscu można stracić życie. System zawsze wydawał mi się niesprawied-liwy. ani nie bałem się wtedy. że wynajęto mnie po to. Wychodze-nia z wirażu. że wychowała się w Chicago. że współpracujesz z innymi nad jakąś trudną do wygrania sprawą. Zawsze nienawidziłem nadużywania prawa. w którym mogłem robić co chciałem. Bałem się natomiast wtedy. Zamiast tego zająłem się jazdą samochodami wyścigowymi. W sytuacji kryzysowej myślenie musi ustąpić miejsca działaniu. gdy wszystko przebiegało spokojnie. iż nabywa mocy wtedy. więc by zmniejszyć ten przeraźliwy strach przed nim pro-wokowałem go do złego zachowania. Pociągają je więc obie strony prawa. Stanowisko buntownika wyraźnie wypływa z poczucia ucisku. W ogóle nie bałem się tych wyścigów. Moje własne doświadcze-nia w kontaktach z osobami nie przestrzegającymi go uświadomiły mi. w dzielnicy zdominowanej przez gangi młodzieżowe. jak dalece ludzie potrafią się nawzajem poniżać. Osoby takie lgną także do przegranych spraw i niepewnych interesów. Wiele Szóstek wierzy jednak w to. Bałem się ojca. Jeżeli bunt staje się wewnętrznym przymusem i prowadzi do ciągłego poszukiwania zewnętrznych źródeł lęku przed działaniem.

gdy powodzenie jest zagwarantowane. O ile ma jasne wytyczne.mogą się także okazać użytecznymi narzędzami. dopóki ta znajduje się pod naciskiem i potrafią ponosić heroiczne ofiary dla sprawy. Wiele wysiłku wkładają w to. ale ta sama silnie rozbudowana wyobraźnia może doprowadzić także do oryginalnych rozwiązań. że te same zacho-wania. Zaś brak opozycji. kiedy na nie zasłużą. ale nie potrafią przyjąć uznania. Odraczanie może przyjąć formę pozostawiania sobie czasu na przeformułowanie i ponowną ocenę pomysłów. że jeżeli one obejmą tak eksponowane funkcje. Mają też problemy z podjęciem aktywności zgodnej z uprzednio podjętą decyzją oraz z doprowadzaniem dzieła do końca. 240 Punkt Szósty: Adwokat Diabla Szóstki dobrze funkcjonują gdy hierarchia władzy jest jasno okreś-lona. Odpowiadanie przed kimś i delegowanie odpowiedzialności zmniejszają paranoję. Szóstki odraczają wtedy działanie i doszukują się ukrytych motywów w za-chowaniach innych ludzi. że uspokajam się i mogę przystąpić do dzieła.Enneagram . Pozostają lojalne wobec grupy.podejrzliwość. Podejrzliwość wobec autorytetów może przerodzić się w konstruktywną krytykę. prowadzi do wzrostu napięcia i parano-idalne postawy mogą zwrócić się przeciwko członkom grupy. Trudno Szóstki chwalić. gdzie muszę odpowia-dać na pytania krwiożerczych adwokatów chcących zasmarować mi opinię.tak jakbym to ja miał być oskarżony . Przykład związku z autorytetem: Szóstka i Jedynka (Adwokat Diabła i Perfekcjonista) Jeżeli szefem jest Jedynka. Pozytywem związków z autorytetami jest to. Sukces i publiczne uznanie wzmagają podejrzliwość i poczucie za-grożenia. by uznano ich przegraną sprawę. gdy ich wysiłki zaakceptuje będąca u władzy większość. odra-czanie i wyszukiwanie ukrytych motywów . tak samo podlegać będą surowej ocenie. Wyobrażanie sobie najgorszego może w sposób przekonywający zniekształcić ocenę rzeczywistości w epizodzie paranoidalnym. szczególnie w sytuacjach rokujących powodzenie.ale gdy tylko złożę przysięgę. które stanowią dla Szóstki przeszkodę . przeciw któ-rej można się zmobilizować. Negatywem związków Szóstek z autorytetami jest ich nadmierna ostrożność. Pozytywny do nich stosunek wywołuje ich wątpliwości: „Czy to jest gra? Czego jeszcze się spodziewają?" Szybko dostrze-gają głupotę lub grę o władzę u przywódców i uważają. łatwo dochodzi do autosabotażu.bym jako świadek stawił się w sądzie. Zawsze się bardzo boję przed rozprawą . będzie delegowała odpowiedzialność i orga241 Helen Palmer . pojawia się taka chwila kryształowa i przejrzysta. Szóstki świetnie pełnią rolę przywódcy lojalnej opozycji natomiast z chwilą. gdy kryzys minie. kierowanie nie sprawi jej kłopotów. nawet wtedy.

Potajemnie jednak będzie się buntowała przeciwko kompulsywnej drobiazgowości Jedynki. Jedynka boi się krytyki. Jeżeli szefem jest Szóstka. Jedynka-pod-władny odczytuje to jako dowód niekompetencji. W takim okresie zmniejszonego zaufania bardzo przydatna jest próba ustalenia rzeczywistego stanu rzeczy. ze inni podważają jej zdolności kierownicze. Kontakty są najmniej korzystne wtedy. Nie mając zbytniej potrzeby ochrony własnego wizerunku. że inni sprzysięgną się przeciwko niej lub skrzywdzą ją. W obliczu trudnej decyzji Szóstka zwalnia tempo i w sposób drastyczny lekceważy szczegóły. Jedynka reaguje o wiele mniej obronnie i staje się bardziej zdolna do przyznania się do osobistych niedociąg-nięć. że ze strony Jedynki mogło nie być żadnych wrogich zamiarów. Perfekqonista będzie mniej zlecał podwład-nemu. by umieć przyznać się do błędów. Gdy Szóstka domyśli się. Gdy już błąd zostanie ujawniony. jeżeli Jedynka przyzna się. Ani Jedynka. Jeżeli da się rozładować potencjalną krytykę. Szóstka . Na podjęcie decyzji zo-saje niewiele czasu. Szóstce łatwiej jest przyznać się do błędu i ponieść tego konsek-wencje. odmawia popiera-nia Szóstki i również zwalnia tempo z powodu braku dobrze ustruk-turalizowanego nadzoru. Szós-tka w roli podwładnego będzie szanowała Jedynkę za jej sprawiedli-wość i będzie się czuła bezpiecznie w ramach dobrze określonej pro-cedury. Szóstka zaś obawia się. Szóstki potrafią się zdobyć na znaczną szczerość i przyznać do pomyłki. Adwokat Diabła zaś musi być gotów uwierzyć w to. Obiekty-wizacja możliwa jest. także dochodzi do odraczania decyzji. Gdy Szóstka przyzna się do błędów. że złość Perfekcjonisty (w istocie zastępcza) skierowana jest do niego. może próbować zweryfi-kować obiektywny stan rzeczy zasięgając opinii podwładnego za-miast pozwolić. Jedynka-szef często gnie się pod ciężarem odpowiedzialności i zaczyna wierzyć. jeśli Perfekcjonista ma na tyle rozminiętą samo-świadomość. Jeżeli zaś unieszkodliwi się groźbę ataku. by tendencja Jedynki do oceniania stała jię ogniskiem 242 Punkt Szósty: Adwokat Diabła paranoidalnej fantazji (lokującej Perfekcjonistę w centrum intrygi ma-jącej na celu obalenie szefa).nizowała pracę dopóty. ani Szóstka nie są skłonne do zbytniej ufności wobec cudzych zamiarów. w kłótniach z pracownikami na tematy nie mające nic wspólnego z rozważaną decyzją. otworzy się Szóstka. zacznie „ścinać ?akręty". poświęcając się drobiazgom. ponieważ Jedynka odraczała ją. że się boi i jest niepewna. uzasadniając tym samym podejrzenia Szóstki. To z kolei rozwścieczy Perfekcjonistę. Jeżeli Szóstka jest osobą dojrzałą. ze tak jest oceniana. na-ginać przepisy i nakłaniać innych do czynienia tak samo. Jedynka zacznie oceniać postępowanie Szóstki i może czuć się bardziej kompetentna niż popełniający błędy szef. Jedynka się otworzy. zacznie rozpraszać uwagę na czynności drugorzędne i wyra-żać swoją złość pośrednio. gdy Adwokat Diabła prze-konany jest. dopóki ryzyko błędu będzie niewielkie. Dla ujaw-nienia ukrytych intencji Jedynki Szóstka zacznie popefauać w pracy błędy. uv(aga jej prze-sunie się z rozważanej decyzji ku spostrzeganiu zagrożenia ze strony Jedynki. a nie mając dostatecznych danych spodziewa się najgor-szego. może to zapoczątkować pozytywny kontakt. Zacznie wtedy gromadzić sprzymierzeńców i montować oskarżenie przeciwko domniemanym manipulacjom szefa. choć z innych powodów. Jeżeli jednak trzeba podjąć ryzykowną decyzję.

Tak bardzo skłonne są przeszukiwać otoczenie w poszukiwaniu sygnałów uzasadniających ich wewnętrzne poczucie zag-rożenia. tym bardziej ich szukałem.gotowa jest bowiem przystąpić do działania w zastępstwie kogoś. bo bał się cieni. boi się. kto się boi niż zrobić coś dla siebie. 243 Helen Palmer . Natomiast typ kontrfobijny woli skoczyć tygry-sowi do gardła niż siedzieć na drzewie i spędzić noc na przeraźliwych fantazjach. by mieć się na baczności powoduje. Wyobraź-nia płatała mi straszne figle. gdyby ktoś wyskoczył i zaczął strzelać. że kiedy napisałem list do swojej dziewczyny po miesiącu walk w Wietnamie. Sam określił siebie jako Szós-tkę. Jest jednym z niewielu. Typ kontrfobijny natomiast wyszukuje niebezpieczeństwa. i ucieka. Widziałem potwory. kto się boi. Osoby kontrfobijne twierdzą. że często uważają. stwierdziłem. Przypomina tym Ósemkę (Szefa). czy ktoś mnie naprawdę obserwuje czy nie. iż wyobrażanie sobie najlepszych rozwiązań to . Gdy już czynność zostanie podjęta.naiwne fantazjowanie oparte na dziecię-cych pragnieniach. że niebezpieczeństwo jest blisko. którym zdarzyło się obserwować. aż przyczajałem się w pozycji gotowej do strzału nie wiedząc. na drodze ukaże się groźny tygrys. więc wyobrażają sobie najgorsze. Tendencja do przewidywania najgorszego Zarówno błogosławieństwem. Jego potrzeba dowiedzenia się najgorszego po to. że muszą zbliżyć się do przedmiotu swoich lęków. kiedy wysyłają mnie na jakąś nocną operację. jak i przekleństwem Szóstek jest ich rozbudowana wyobraźnia. Mógł strzelać w ciemność. ludzi. bo w przeciwnym razie wciąż o nim myślą. że tchórz umiera tysiąc razy. co może czyhać w ciem-ności i jego wyobrażenia potrafią przybierać tak realne kształty. że taka koncentracja uwagi nie dopuszcza najbardziej pozy-tywnych opcji. Bałem się po prostu ciemności. .co najwyżej . których tam nie było i im wyraźniej ich widziałem. Nie zdają sobie sprawy z tego. że wyobraża sobie. Jest ona charakterystyczną cechą para-noidalnego poglądu na świat i wynika z dziecięcej potrzeby przewi-dywania cudzych zachowań i wyobrażania sobie przyszłych konsek-wencji w celu uniknięcia zagrożenia. Czułbym się lepiej. Szóstki uwrażliwione są na najgorsze. Jeżeli np. Jedynka bez trudu podejmie się jej kontynuacji i sporządzi plan doprowadzający Szóstkę do zakończenia zadania. Ten żołnierz strzela do cieni. gdy czuje się przyparty do muru. że stapiają się i współistnieją z zarysami skał i drzew. Typ fobijny wyobraża sobie niebezpieczeństwo lub myśli. to mająca trochę rozumu Szóstka ucieknie na drzewo. jak pra-cuje jego umysł w stanie napięcia.Enneagram gdy trzeba stanąć twarzą w twarz z zagrożeniem. że najbardziej boję się. Łatwiej jest jej nawet zdobyć się na działanie dla ochrony ko-goś. Ten charakterystyczny sposób koncentrowania uwagi wyjaśnia znaczenie powiedzenia. Pamiętam. Łatwiej zrozumieć reakcję Szóstki fobijnie nastawionej na pełne lęku przewidywania niż stanowisko Szóstki nastawionej kontr-fobijnie. po-nieważ może być bardzo agresywny.

Wojna uwydatniła moją paranoję. Zanim mnie skierowali do bezpośred-nich działań wojennych, nie byłem pewien, czy się boję. Nie tchórzyłem pod obstrzałem i sądziłem, że każdy czuje się mniej więcej tak jak ja. Ale po powrocie z wojny zacząłem miewać ataki lęku i nie potrafiłem nawet wziąć prysznica nie mając przy sobie w kabinie noża. Gdy szumiała woda, nie słyszałem, co się naprawdę dzieje w domu i potrafiłem stać tak z namydloną twarzą, słysząc różne dźwięki. Wyda-wało mi się, że ktoś jest w łazience, otwierałem drzwi od kabiny i wyg-lądałem. Zdarzało mi się nawet, że ociekający wodą wychodziłem spod prysznica i szedłem do drzwi frontowych, by wyjrzeć na zewnątrz. Nie bałem się niczego konkretnego, nie miałem określonych wrogów i drzwi były zamknięte na klucz, ale czasem musiałem wziąć nóż ze sobą, by czuć się bezpiecznie. 244 Punkt Szósty: Adwokat Diabla Przyzwyczajenie tego weterana wojny wietnamskiej do wyobra-żania sobie najgorszego wyznacza jego sposób widzenia świata. Nie może spokojnie wziąć prysznica, bo gdy skoncentruje się na gorącej wodzie i mydle, jego tendencja do przeszukiwania otoczenia dla ochrony siebie zostaje na chwilę wyłączona. To z kolei powoduje, że szybko zaczyna się koncentrować na nowo i wyobrażać najgorsze wydarzenia, które mogłyby go dopaść znienacka, gdyby na chwilę odwrócił uwagę. Prawdopodobnie nie zdaje sobie sprawy ze swej skłonności do oddawania się tworom wyobraźni ani z tego, że na ogół nie wyobraża sobie najlepszych możliwych zdarzeń. Gdyby mu zwrócić uwagę na to skrzywienie uwagi, stwierdziłby prawdopodobnie, że takie wyobrażanie sobie najlepszego to uciekanie w nierealistyczne mrzonki. Szóstki mają się wciąż na baczności, jak dzieci bojące się oderwać oczy od kogoś większego od siebie, by ten ktoś nie skoczył na nie, gdy odwrócą wzrok. Szóstka tak dalece potrafi się skoncentrować na scenariuszu naj-gorszym z możliwych, że zaczyna sobie wyobrażać rzeczy tak wyra-ziste, że aż prawdziwe. W sposób nawykowy wyobraża sobie moż-liwe zakończenia zdarzeń, wydają się one bowiem wiarygodnym źródłem wiedzy. Gdyby Szóstka zaprzestała tego wyobrażania sobie różnych możliwości i konsekwencji, bałaby się, że ktoś ją zaskoczy. Wyobraźnia wpleciona jest w obronny system sterowania uwagą. Jeśli rezygnujesz z wyobraźni - przestajesz mieć się na baczności, a to oznacza stawianie życiu czoła bez odpowiedniego zabezpieczenia. Zaletą takiego przyzwyczajenia do wyobrażania sobie ukrytych możliwości tkwiących w zwykłych sytuacjach czyni z Szóstek dosko-nałych wykrywaczy awarii i skutecznych adwokatów diabła. Projekcja Kłopot tkwiący w sposobie zwracania uwagi, charakterystycznym dla Szóstki, polega na tym, że najpierw pewien punkt widzenia pojawia się w jej umyśle i dopiero wtedy ma ona uzasadnienie dla poszuki-wania potwierdzenia czy poszlak. Z punktu widzenia Szóstki trudno odróżnić utrwalony nawyk przeszukiwania otoczenia dla zapew-nienia sobie bezpieczeństwa od przeszukiwania tegoż otoczenia w poszukiwaniu danych potwierdzających określony punkt widze-nia. Na przykład, jeżeli pewna Szóstka sądzi, że Janek ją lubi, zacznie szukać na to potwierdzenia w zachowaniu Janka. Janek może uważać, że dokonano wobec niego

projekcji, ponieważ Szóstka może mu imputować myśli, których w istocie nie miał. Może ona na przykład powiedzieć, że docenia jego czułość, kiedy on wcale nią nie emanuje. Albo może twierdzić, że bucha od niego złość, gdy tymczasem on czuje się całkiem dobrze. Od ponad dziesięciu lat jestem mężatką i co pewien czas jestem przeko-nana, że mój mąż ukrywa przede mną jakiś romans i szuka usprawied-liwienia, by ode mnie odejść. Jestem wtedy pewna, że tak się dzieje i oskarżam męża, po czym dowiaduję się, że moje podejrzenia były bezpodstawne. Jestem wściekła, że byłam tego tak pewna, a tak bardzo się myliłam. Miałam też taki okres, gdy sama poczułam pociąg do kogoś innego. Wiedziałam, że ta osoba mnie interesuje, dlatego że bałam się wtedy, iż mąż mnie opuśd i montowałam całą opowieść, aby wyjaśnić dlaczego byłoby lepiej dla nas obojga, gdyby odszedł. Teraz, gdy moje małżeństwo trwa już piętnaście lat, wiem na pewno, że kiedy mam wrażenie, że mąż mnie opuszcza, to w rzeczywistości może być tak, iż to ja mam ochotę na kogoś innego. A oto następna wypowiedź na temat projekcji. Pochodzi ona od pewnego dyrektora firmy, który uświadomił sobie, że przypisuje swo-ją nierozpoznaną i nieakceptowaną złość innym ludziom. Moja matka biła dzieci. Przez cztery lata biła mnie niemal codziennie i to straszne wspomnienie nadal jest we mnie żywe. Gdy więc wyjechałem z domu na studia, miałem w sobie straszną złość do kobiet, choć nie zdawałem sobie z tego sprawy. Kipiała pod powierzchnią. Zacząłem studiować w Berkeley. Wczesne lata siedemdziesiąte. Ruch wyzwolenia kobiet. Przez cały czas się wściekałem. Kobiety tyle mówiły o tym, jak są uciskane - a ja czułem się tak bardzo uciskany przez kobiety. Przyłączałem się do komun lat siedemdziesiątych i zawsze, prędzej czy później, miałem konflikty z kobietami. Najpierw jedna, potem wszystkie, napadały na mnie i nazywały mnie szowinistą, a mnie to sprawiało przykrość i dochodziło do tego, że czułem do nich złość, która tkwiła we mnie od samego początku, choć nie zdawałem sobie z tego sprawy. Bałem się uświadomienia własnego gniewu i przypisywałem go innym i, by udowodnić sobie całą tę hipotezę, doprowadzałem kobiety do wściekłości. Na przykład flirtowałem ze wszystkimi na raz, co nota bene, świetnie skutkowało. I wracałem tym samym do matki, o której byłem 246 Punkt Szósty: Adwokat Diabla przekonany, że przede wszystkim chce mnie biciem zmusić do posłu-szeństwa. Na co Szóstki zwracają uwagę? Jeżeli nie jesteś Szóstką - to ćwiczenie pomoże Ci zrozumieć nie-świadome przesunięcia uwagi leżące u podłoża jej światopoglądu. Jako część tego ćwiczenia potrzebna Ci będzie książka. Gdy znaj-dziesz książkę, usiądź i połóż ją na kolanach, nie otwierając jej. Przypomnij sobie teraz kogoś, kogo się bałeś, gdy byłeś mały. Wyobraź sobie, że osoba ta stoi przed Tobą; wyobraź sobie jej twarz, postawę, ubiór. Przypomnij sobie szczególnie sposób, w'jaki ta osoba na Ciebie spoglądała, gdy się jej bałeś.

Pomyśl teraz, że mieszkasz z tą osobą na codzień, przez długi okres czasu, w bardzo małym domku. Osoba, której się boisz, ma do-stęp do wszystkiego, co znajduje się w domu i w każdej chwili może się pojawić. Otwórz teraz książkę i zacznij czytać, pamiętając jednocześnie, by mieć się na baczności przed tą osobą. Podziel swoją uwagę między czytanie a sprawdzanie, co robi Twój potencjalny wróg. Być może będziesz mógł skupić uwagę na obu czynnościach jednocześnie, albo też uwaga Twoja będzie przeskakiwać tam i z powrotem, między książką a świadomością tego, gdzie ta osoba się znajduje. W jednym i drugim przypadku przyjąłeś sposób widzenia osoby, która nauczyła się bać. Następne ćwiczenie należy wykonać z zaprzyjaźnioną osobą, któ-ra będzie na tyle uprzejma, by pozwolić Ci gapić jej się w twarz w trakcie ćwiczenia przesuwania uwagi. Wyobraź sobie teraz jakąś myśl, którą zaprzyjaźniona osoba może mieć na Twój temat, choć nigdy jej nie wyraziła. Może to być opinia pozytywna lub negatywna, ale musisz być przekonany, że jest bardzo prawdopodobne, że Twój przyjaciel taką opinię na Twój temat ma i że Ty będziesz szukać na to dowodów. Prowadź teraz zwykłą rozmowę z przyjacielem. Jednocześnie obser-wuj jego twarz w poszukiwaniu dowodów ukrytej opinii. W tej sytuacji ujawniają się wszystkie składniki paranoidalnego stylu zachowania: uk-ryta hipoteza (w tym przypadku zmyślona) i podzielność uwagi na roz-mowę i potrzebę odnajdywania dowodów potwierdzających ukrytą opinię. Dla prawdziwego paranoika wewnętrzna hipoteza ma moc prze-konania. On wie, że ta bolesna opinia jest prawdziwa i poszukuje dowo247 Helen Palmer - Enneagram dów w zachowaniu ii w naturalnych minach, które partner robi w cza-sie zwykłej rozmowy. Odraczanie działania Szóstki powstrzymują się od działania, ponieważ dla nich praw-dopodobieństwo niebezpieczeństwa jest o wiele większe niż prawdo-podobieństwo sukcesu. „To, co mogłoby się nie udać" jawi się jako realny fakt, a „Czyż nie będziemy z siebie dumni, jeżeli wygramy" rodzi lęki przed wystawieniem się na ludzką zazdrość i złą wolę. Na-wykowa ostrożność bardziej daje się we znaki u typów fobijnych, u których planowanemu działaniu towarzyszą ciągle wątpliwości. „Wątpię, czy to się uda", „Tak, ale...", „Wydaje się to ryzykowne. Musimy poczekać na konkretne dane." Nawet typy kontrfobijne, sprawiające wrażenie agresywnych, zajęte są wyobrażaniem sobie najgorszego i twierdzą, że odraczają działanie, póki paranoja nie zmusi ich do stawienia czoła lękom, by nie żyć z ciągle przesuwają-cym się przed oczyma filmem pełnym budzących strach obrazów. Tendencja do odraczania wzmacniana jest przez (w większej części nieświadomy) wzmożony nawyk zadawania sobie pytań. Uwaga przesunięta zostaje z dobrego pomysłu i gotowości do działa-nia na równie silne myśli powstrzymujące, podważające sensowność planowanego ruchu. Rozmyślanie o działaniu jest wygodnym wykrę-tem przed koniecznością przystąpienia do akcji i narażania się na atak osób będących u władzy.

Za Szóstką ciągnie się zwykle przeszłość niedokończonych zadań: nieukończony dyplom, ważny projekt nie doprowadzony do końca. Zawsze problemem jest bezpośrednie przechodzenie od pomysłu do działania. Szóstka nie uważa tego za odraczanie ale sądzi, że podej-muje logiczne kroki przygotowawcze. Pracę magisterską pisałem dziesięć lat. Wyrzucano mnie, wracałem i kil-kakrotnie zmieniałem temat. Przy każdym kolejnym temacie zwracałem przede wszystkim uwagę na rodzące się pytania, na które nie było odpowiedzi. Zawsze przychodziły mi do głowy kontrargumenty. Szczytem było, gdy pewnego wieczoru zasiadłem przy maszynie i za-cząłem pisać wstęp, wychodząc z co najmniej sześciu różnych założeń i za każdym razem musiałem wracać na początek, ponieważ zbijałem własne argumenty cytując słowa jakiegoś autorytetu w tej dziedzinie. 248 Punkt Szósty: Adwokat Diabla Szóstkom te paraliżujące przesunięcia uwagi jawią się jako uza-sadnione poszukiwanie informacji. Pogląd każdego autorytetu należy potraktować poważnie i rozprawić się z ewentualną krytyką zanim praca posunie się do przodu. W efekcie Szóstki częściej podważają własne stanowisko aniżeli go bronią, przez co postęp jest nikły. Ta wszechogarniająca tendencja do powątpiewania spowodowana jest, jak zawszecpotrzebą uprzedzania możliwej krytyki, aby uniknąć zra-nienia. Paradoksalne jednak jest to, że gdyby nagle się okazało, iż rozpra-wa miałaby odnieść murowany sukces i wszystkie krytyczne uwagi okazałyby się bezpodstawne, autor pracy przeżyłby być może więcej lęku aniżeli wtedy, gdy sensowność pracy poddawana była w wątpli-wość. Sukces i wystawienie na widok publiczny powodują lęki przed niesprowokowaną napaścią. Poruszanie się powoli i rozważanie wszystkich wątpliwości oddala i łagodzi te obawy. Inni mogą interpretować tendencję Szóstki do odraczania w roz-maity sposób - od lenistwa po brak zdolności. Gdy przedmiotem dys-kusji jest projekt roboczy albo decyzja wymagająca podjęcia odpo-wiednich kroków, u osób z otoczenia Szóstki pojawiają się często uczucia zniecierpliwienia i złości, przed którymi tak pracowicie się ona broni. Szóstki działają sprawnie, gdy zadania są jasno określone albo wtedy, gdy znajdują się w pozycji adwokata diabła, mając naprzeciw siebie godnego przeciwnika. Nawyk wyobrażania sobie najgorszego zostaje zahamowany, gdy tylko pojawi się rzeczywisty przeciwnik. Paradoksalnie, osoby tchórzliwe wykazują jasność myślenia i odwagę stojąc na przegranych pozycjach, gdy wszystko się przeciw nim sprzysięgnie, ponieważ napotkanie na sprzeciw powoduje silną kon-centreaqę na zadaniu. Walka o przetrwanie to dla Szóstek zupełnie co innego niż rywalizacja o sukces: dokonują cudów pod presją, podczas gdy optymalne warunki pracy nie sprzyjają ich efektywności. Lęk przed sukcesem Rodzice oczekiwali, że zostanę naukowcem, tak jak mój ojdec. Postanowi-łem więc zostać niekonwencjonalnym chemikiem. Znalazłem sobie posadę w stowarzyszeniu ochrony

środowiska, ponieważ praca tam, obiektywnie rzecz biorąc, służyła wartościowym celom. Jednocześnie w sposób buntow-niczy krytykowałem wielki przemysł i silną władzę. Moim pierwszym sukcesem było napisanie książki populamo-naukowej, 249 Helen Palmer - Enneagram która przyniosła mi sławę. Koniec tej historii był niemal natychmiastowy. Osiągnąłem szczyt moich ambicji, we własnych oczach odniosłem sukces i nie było już opozycji, z którą mógłbym walczyć. Mój bunt i moja praca były nierozerwalnie związane i po osiągnięciu szczytu cieszyłem się z tego, ale czułem jednocześnie, że się skończyłem. Nie miałem już napędu. Ludzie zapraszali mnie na odczyty, ja jednakjuż się tym nie interesowałem. „Porzuciłem" więc sukces i wyemigrowałem. Czułem się bohaterem. Pokazałem swoim przyjaciołom: „Hej, patrzcie, w ten sposób należy sobie radzić ze sławą. Należy od niej uciec." Żaden z nich by tego nie zrobił. W końcu żałuję. Nie tego, że wyjechałem, ponieważ zapaliłem się do kolejnej, popularnej sprawy. Żałuję jednak, że nie wykorzystałem szans, które miałbym, gdybym pozostał. „Działanie na przekór" to sposób na budowanie własnej tożsa-mości. Gdy nie pasuje się do amerykańskiego ideału sukcesu i popu-larności, zyskuje się tożsamość. Celem staje się wtedy walka z silną opozycją po to, by dojść do głosu. Jeżeli jest się na przegranej pozycji, wszystko przeciwstawia się sukcesowi. Ma się godnego adwersarza, ten zaś wyzwala energię do walki i do wygrywania. Jeżeli zaczyna się odnosić sukces i ogromny opór zostaje przezwy-ciężony, może się pojawić prawdziwa paranoja. „Komu mam teraz ufać, skoro doszedłem do szczytu?" „Skąd mogą nadejść trudności?" Szóstki antyautorytame zaczynają żywić przekonanie, że gdy wkro-czą na scenę, inni zaczną je same spostrzegać jako uciskających, po-wątpiewając w ich dobre intencje. Podejrzliwość wobec dobrych intencji innych ludzi wzrasta w miarę osiągania pożądanych celów, a dawne nawyki odraczania i powątpiewania w samego siebie wzmagają się w dwójnasób, gdy dojdzie do wzbudzenia pragnień. W ciągu swego życia uczyłam różnych rzeczy: tańca, angielskiego, psy-chologii, a ostatnio znów angielskiego na zagranicznynm uniwersy-tecie. Mój schemat postępowania jest następujący: osiągnąć pewien poziom w danej dziedzinie a następnie poddawać w wątpliwość struk-turę polityczną, w obrębie której pracuję albo swoją chęć zajmowania się w ogóle tą pracą. Prawie jednocześnie zaczynam się skupiać na nowej dziedzinie, która mnie naprawdę pociąga i wreszcie odchodzę by podą-żyć za swoimi nowymi zainteresowaniami. Bolesne jest też to, że uczucie sukcesu nie przenosi się z jednej dziedziny nauczania na inną. Zapominam o odniesionym sukcesie, a więc wyma250 Punkt Szósty: Adwokat Diabla

żuję z pamięci swoją dotychczasową drogę żyda i potrafię mieć w danej dziedzinie taką pustkę w głowie, jakbym się zajmowała nią po raz pier-wszy. Łatwo zapominam, że poprzedniego dnia dobrze mi szło i wystar-czy, by jeden student ziewnął, a cała napinam w obawie, że się nudzą i zapominam, co chciałam powiedzieć. Szóstki bardzo umiejętnie ignorują własne sukcesy. Najczęściej twierdzą, że straciły zainteresowanie, że wolą oddać palmę pierw-szeństwa komuś innemu, komu zdaje się ona być bardziej potrzebna. Nagle dostrzegają fatalny błąd w całej procedurze, zapadają na zdrowiu lub nieoczekiwanie nabierają nowego zapału do porzuconego wcześniej zadania. Nieskończona jest lista pełnych inwenqi sposo-bów odraczania konfliktu związanego z sukcesem, wraz z takimi, które polegają na proponowaniu autentycznie twórczych rozwiązań, choć podawanych z pozycji adwokata diabła, czy też na odnoszeniu sukcesów przy jednoczesnym przekonaniu, że się przegrało. Jedno z najtrudniejszych zadań stojących przed Szóstkami to osiągnąć umiarkowany poziom widocznego na zewnątrz sukcesu, a następnie nauczyć się nie lękać swojego osiągnięcia. Pracuję jako adwokat w sprawach kryminalnych i przez szereg lat byłem obrońcą publicznym. Uwielbiałem napięcie związane z tą pracą, o ile zwalczałem system w obronie swojego klienta To sprawiało mi przyjem-ność. Potem kłopoty finansowe zmusiły mnie do zajęcia się działalnoś-cią prawniczą dającącą duże pieniądze. Nie znosiłem tego stylu ubierania się, kontaktów towarzyskich i koniecz-ności odmawiania biedniejszym klientom. Nie znosiłem tego, jak mnie -przypuszczalnie - widzą inni. Wbiłem sobie do głowy, że wyglądam na człowieka, który się sprzedał i byłem przekonany, że niektórzy będą chcieli mi podstawić nogę. W końcu - z tego strachu - dostałem choroby wrzodowej. Miałem swoją godzinę prawdy, gdy dla ratowania siebie poddałem się psychoterapii. Terapeuta poradził mi, bym zapytał przyja-ciół, których naprawdę ceniłem, jak mnie odbierają. Okazało się, że oni albo nie zdawali sobie sprawy z tego, co ja przeżywałem, albo mniej lub bardziej aprobowali zmiany, których dokonałem w swoim życiu. Ostatnia strategia, którą wykorzystują Szóstki, by uniknąć uzna-wania własnych sukcesów, polega na stawianiu sobie ponadludzkich wymagań. Wymagając od siebie zbyt wiele nie są w stanie zbliżać się do realnych celów, a żądając od siebie ofiary mogącej zmienić bieg historii nie są w stanie racjonalnie ocenić własnych możliwości. 251 Helen Palmer - Enneagram Megalomania Szóstek wypływa z chęci wniesienia zapładniającego wkładu, posługiwania się prawami uniwersalnymi, czy odkrycia za-sady poruszającej światem. Taki pociąg do władzy i mocy jest przy-krywką dla wewnętrznej słabości. Potrzeba wniesienia żywotnego i zaskakującego wkładu w losy świata bardzo utrudnia im rzetelne uznanie własnych sukcesów. Związki intymne ^

Szóstki są wytrwałe w małżeństwie, ponieważ gotowe są wziąć na siebie „trudności małżeńskie" i czują się w obowiązku „rozwiązać problem do końca". Lojalność wyraża się

gdy para jedno-czy się przeciw zewnętrznemu zagrożeniu przyjmując stanowisko „my-przeciw-nim". Szóstka wątpi wtedy w to. Zaufanie buduje się bardzo powoli. . by Szóstka zaczęła ufać. Łatwo dochodzi do projekcji braku zaufania do siebie. Na partnera oddziałuje się po to. To naprawdę dziwne uczude. Nie umie za-angażować się w związek w całości. Szóstka ma wtedy ochotę przerwać przyjemności. łatwiej im z czasem nabrać do siebie zaufania. które przeszkadzają związać się z nim bezwa-runkowo. gdy przyjmuje rolę osoby dającej. a to łagodzi podejrzenia Szóstki. by samemu czuć się bezpiecznie i Szóstka jest w stanie wytrzy-mać bardzo wiele przejawów neurotycznego zachowania bez odczu-wania konieczności zmuszania partnera do zmiany. W tym 252 Punkt Szósty: Adwokat Diabla dawaniu nie ma ze strony Szóstki jakiejś szczególnej manipulacji. Wiele czasu potrzeba. Kluczowym problemem jest zaufanie i Szóstka często czuje się bardziej kochana. „Nic nie trwa wiecznie. ponieważ Szóstka wie. Czy naprawdę ufam partnerowi?" Pytanie to pozostaje otwarte. Twierdzi bowiem. Szóstka lubi planować szczęśliwą przyszłość. że partner powątpiewa w jej wartość. gdyby była zbyt dostępna dla partnera lub miała zbyt wiele potrzeb w sferze seksu. że partner zbyt wiele od niej wymaga. ponieważ Szóstka jest skłonna do powąt-piewania. Zacznie jednak reagować inaczej.niekiedy w zobowiązaniach warunkowych: „Zostanę póki mąż/żona nie zrobi dyplomu" albo „Zostanę póki nie odchowamy dzieci". skupić się na własnych lękach przed porzuceniem. czy jest to wstęp do odrzucenia. Partner postrzegany jest jako godny zaufania. jakiej pomocy ma udzielić i jest w stanie sprawić przyjemność. Łatwiej Adwokatowi Diabła zaakceptować szczęście i przyjem-ność płynącą z seksu. iż mogła-by się znaleźć na przegranych pozycjach. gdy poczuje. Szóstka potrafi ciągle kwestionować podstawowe założenia. czy partner na-prawdę jest zaangażowany i ufność ta musi zostać odbudowana dopiero po walce. Nie można im nigdy ufać do końca. Szóstki pozostają lojalnymi partnerami. Jeżeli partnerzy zobowiązali się być razem. gdy para przeciwstawia się wspólnie zagrażają-cemy światu. Gdy przeżywa lęk. że partner ma na nią wpływ. że można jej sprawić przykrość. Szóstka zaczyna wtedy wierzyć. że szczęśliwa przyszłość nadejdzie. gdy jest ku temu okazja. opuścić partnera. ponieważ zawsze ma się na uwadze niewypowiedziane słowa krytyki. że działanie partnera jest w stanie bardzo wiele dla niej znaczyć i że gdy zaczyna odczuwać przyjem-ność okazuje się. Z reguły podejrzliwie reaguje na pochlebstwo i zastanawia się. że partner ma kontrolę nad zaspakajaniem jej prag-nień. Złości ją to. by otrzymać coś w zamian. Na ogół zdaje sobie sprawę z wad partnera. odnajdzie swoje miejsce w związku pomagając partnerowi osiąg-nąć jego własne cele albo też oddziałując na niego w sferze seksu. Oto re-lacja dokumentująca taką postawę: Trudno przyjmować komplementy. Niewielki problem potrafi doprowadzić do zakwestionowa-nia związku jako takiego. Może też lękać się. nie jest jej natomiast łatwo akceptować przyjemności. Nie po to daje. gdy widzi się. gdy wypełnione zostaną obowiązki rodzinne albo gdy spłaci się wreszcie kredyt na dom.

do którego druga osoba się nie przyznaje. dobrze jest. by obiet-nice partnera znalazły potwierdzenie w rzeczywistych działaniach. Jeżeli dostrzegą słaby punkt. ponieważ w miarę nabywania zaufania rośnie też zwątpienie i przerażenie. Szóstce potrzeba wiele odwagi. że są w stanie dojrzeć wewnętrzne intencje innych. w której obrzuca się partnera zarzutami mającymi pewne realne podstawy. tak charakterystycznych dla Szóstki. ale będącymi przede wszystkim wytworem nieświadomych lęków przed bliskością. a zo-bowiązania obwarowane zostają warunkami. Zawsze stawia pod znakiem zapytania intencje innych. łatwo więc odrzuci szczere wyznanie partnera. Najbardziej mi pomaga uwierzyć. że jest ona faktem uprawniającym do działania. Dobry przykład ze strony partnera (szczególnie w dziedzinach „aktywnych". Czyni zobowią-zania. nie sprawdzając ich praw-dziwości. gdy partner potrafi wykazać. bym naprawdę mógł uwierzyć w wiarygodność tego. po czym poddaje je w wątpliwość. Znaczy to. Jeżeli to możliwe. że ludzie błądzą. w który nie wierzysz. Szóstka może wtedy skonstruować rozbudowaną hipotezę na temat tego. Szóstka zapomina o sukcesach i przyjemnościach. że prag-nie być lojalny i że kocha. podejrzewając. albo poczują się na tyle bezpiecznie. „Zobaczymy. jeżeli partner nie po-trafi myśleć w sposób złożony i symboliczny. Gdy Szóstka czuje się kochana. Gdy dochodzi do zbliżenia. by porozmawiać o tym. że związał się z nią bez zastanowienia i nie zna tak naprawdę swoich motywów. co naprawdę się dzieje w nieświadomości partnera i potrafi stworzyć sobie system przekonań. Szóstki wierzą na ogół. Ważne. Taktyka ta może się okazać niebezpieczna. zastępując je swoimi wewnętrznymi hipotezami. a wzbudzenie pragnień seksualnych ro-dzi u niej poczucie zagrożenia. „Czy ja mu ufam?" „O co jej chodzi?" „Czy on jest zdolny do miłości?" Pytania pozostają bez odpowiedzi. jak to bę-dzie. Bardzo sprzyja umocnieniu związku deklaracja partnera. toteż w efekcie łatwiej jej zrozumieć. Szóstka potrafi zbudować sobie złożoną hipotezę na temat rze-czywistych intencji partnera. to. łatwo zaczyna pod-dawać w wątpliwość zaangażowanie partnera.Enneagram walki. by podążać za przyjemnymi cela-mi. kiedy dzieciaki wyprowadzą się z domu. takich jak zawody wymagające wysokich kwalifikacji czy przedsięwzięcia twórcze) musi wywołać respekt. . w którym miejscu Szóstka przestała zwracać uwagę na fakty.jak całkiem inteligentna twarz zaczyna przybierać nieco głupkowatą minę. że robię dobrą robotę. Gdy już hipoteza zostanie utkana. co nazywam minimalną inteligentną opozycją. bo ktoś d właśnie powiedział komplement. Dochodzi wtedy do 253 Helen Palmer . Szóstce wydaje się. Spętana jest tendencją do powątpiewania w obietnice i plany. ponieważ „nie rozumie on swoich prawdziwych motywów". że komplementy muszą być doprawione konstruk-tywnymi propozycjami zmian na lepsze. Szóstka myśli abstrak-cyjnie. albo każde zachowanie partnera oceniać będą w świetle tej jednej wady." Zbawienny wpływ na relację z Szóstką ma zawsze ujawnienie swoich słabości. Szóstka dobrze rozumie ludzkie zmagania. co ktoś mi powiedział.

Obaj partnerzy w tego rodzaju związku mają problemy z zaufa-niem. Jeżeli konfrontacja zbytnio wyprowadzi Szóstkę z równowagi. Adwokat Diabła chce się skupiać na tym. przyciągającego ich do siebie celu. Jeżeli niezadowolenie Szóstki pozostanie ukryte. Szóstka stanie się bar-dziej ufna. Jeżeli się gniewa albo pociąga ją ktoś inny. że i ona jest ko254 Punkt Szósty: Adwokat Diabła chana. by powiedzieć całą prawdę i walczyć w obronie własnego stanowiska. Dla takiej pary niezbędne jest. Ósemka poczuje się zdradzona i prawdopodobnie odejdzie. partner prawdopo-dobnie oskarżony zostanie o nieświadomy gniew lub o romans.Enneagram .Pozytywem związku z Szóstką jest to. Potrafią przedłożyć cudzy interes nad własny i przeżywać cudze sukcesy jako własne. Ale Ósemki to ludzie stosunkowo prości i poszukujący mało złożonych przyjemności. aby Ósemka nie miała już powodu do gniewu. by w ten sposób bronić się przed ewentualną krzywdą. co naprawdę dzieje się w głębi nieświadomości partnera. Szóstki mają skomplikowaną psy-chikę. iż „weźmie sytuację w swoje ręce". aby to mi się zrealizowało. że potrafi ona reagować emocjonalnie i głęboko przeżywać. Ósemka zacznie szanować jej stanowisko i prawdo-podobnie zwróci się do niej po radę. Szóstki poszukują w Ósem-kach cech przywódczych. by Szóstka zrozumiała. Jeżeli Szef potrafi wysłuchać argumentacji Adwokata Diabła bez przedwczesnego odrzucenia go czy znieważenia. co się dzieje. jeżeli dojdzie der nieporo-zumienia dotyczącego jej poglądów. Ósemka stanie się ufna i otwarta. wierzy w to. Gdy kocha. W po-czątkowej fazie istnienia związku Szóstka na ogół odgrywa rolę osoby słabszej. Ważne jest też. Dla niej tylko szczera argumentacja jest uczciwa i jakakolwiek próba uniknięcia gniewu spostrzegana jest jako dowód słabości i podstępnej próby podważenia wzajemnego zaufania. Nie zależy im na manipulowaniu partnerem lub na braniu i stać je na wielką lojalność w ciężkich chwilach. co ułatwia im znalezienie wspólnego. Szóstka potrafi zwrócić się przeciwko Ósemce. Ósemka zaś obawia się porzucenia. ponieważ ja się boję". Takie przejęcie steru musi Ósemkę doprowadzić do wściekłości. jest osobą ra-czej mało skomplikowaną. by Szóstka starała się postawić na swoim w walce i relacjonowała szczerze. istnieje prawdopodobieństwo. że partner zwróci się przeciwko niej. że Ósemka. Przykład pary złożonej z Szóstki i Ósemki (Adwokat Diabła i Szef) Zarówno Szóstka. Ósemka zaś opiekuna. choćby ta relacja miała Ósemkę doprowadzić chwilowo do szału. 255 Helen Palmer . ale prawdziwy motyw jest następujący: „Ty spraw. że skłonna jest własne uczucia przypisywać partnerowi. jak i Ósemka to osoby autorytarne. Słabą stroną relacji z Szóstką jest to. Szóstka obawia się. Jeżeli Szóstka zdobędzie się na tyle odwagi. Jeżeli ujawnia wprost swoje niezadowolenie i będzie w stanie wytrzymać szereg przerażających konfrontacji.

z którymi Szóstka chcia-łaby nadal utrzymywać przyjazne stosunki. Mimo asertywności Ósemkom trudno jest przystąpić do realizacji własnych zamierzeń. że nie potrafi sprawdzić. podświadomie wywołując incydent. Granica między wygodną rutyną a nudą jest jednak cienka. ale jeżeli ich źródło leży na zewnątrz. zacznie się bać odwetu i może zrezygnować ze związku. bez problemu przejmują funkcje kontrolne. Ósemki rzadko kłamią czy ukrywają swoje prawdziwe intencje. Prędzej sama odejdzie albo zacznie rywalizować z Ósemką. że to takie proste. Ani Szóstka. na ile trafnie odbiera rzeczywiste motywy Ósemki. w którym mog-łaby odzyskać poczucie atrakcyjności seksualnej. że Szóstka wymyśla twórcze strategie. gdy tylko zaczyna się pojawiać bliższa więź. który Ósemkę rozwście-cza. Walczą. Jeżeli Szóstka po-czuje się zagrożona na polu seksu. Ósemka nie ma problemów z seksem. 256 Punkt Szósty: Adwokat Diabła by utrzymać swoje zainteresowania przy życiu. zacznie stwarzać problemy. Szóstka doprowadza często do zer-wania. Szóstka natomiast ma tendencję do odra-czania przyjemności. przez co Szóstka może czuć się zagrożona. Najlepsza forma partnerstwa Szóstki i Ósemki po-lega na tym. nie będzie skłonna walczyć otwar-cie o przyciągnięcie partnera z powrotem. po czym Ósemka zacznie te reguły łamać. Związek Adwokata Diabła z Szefem wchodzi w etap trudny wtedy. Adwokat Diabła boi się nasta-wionych nieprzyjaźnie osób i sprzeciwia się gotowości Ósemki do wchodzenia w konflikt lub obrażania osób.Szóstka skłonna jest tworzyć rozbudowane hipotezy na temat rzeczy-wistych intencji partnera. Ósemka zaś chce przeć naprzód ku kontaktom seksualnym i nie ma ochoty na dyskusje o psychologii głębi. nie poszukującego nagród wysiłku w imię obo-wiązku lub odpowiedzialności wobec innych. nawiązując romans. Ósemka może mieć kłopoty z dochowaniem wierności. Jeżeli Szóstkę przerazi znudzenie Ósemki i potraktuje poważnie sprawy. by posuwać te plany do przodu. przez co zachowują się wobec sie-bie mniej więcej tak samo w domu i poza domem. Na ogół polega to na łamaniu reguł gry. o które partner wszczyna kłótnie. pragnieniu przejęcia kontroli nad drobiazgami lub mieszaniu się w życie przyjaciół. Sytuacja jest tym poważniejsza. Zalety " Adwokaci Diabła identyfikują się z przegranymi sprawami i zdol-ni są do lojalnego. jeżeli para zajmie się czymś nowym lub zaangażuje się w sprawę wy-magającą wzajemnej rady i wsparcia. poczuje się pokrzywdzona. Szóstka się na nie zgodzi. ani Ósemka nie przywiązują zbytnio wagi do wygła-dzonych wizerunków publicznych. Ósemka będzie mniej skłonna do kontrolowania związku. W . by cele owe zrealizować. Jeżeli para ustali określone zasady współżycia. ponieważ seks stanowi dla niej pole walki. która gdy jest znudzona może się kłócić o wszystko. Szóstce trudno w to uwierzyć właśnie dlatego. prowokowaniu kłótni. więc nie ma z tym problemu. gdy Ósemka ustali reguły gry. Jeżeli Ósemka jest znudzona lub ma nadmiar nierozładowanej energii. Ósemka zaś wywiera nacisk. Gniewnym reakcjom Ósemki i nudzie można przeciwdziałać.

Słynne Szóstki Woody Allen'. ponieważ zainic-jował demonstrację siły. ponieważ tak się ich bał. który ratuje firmę z opałów. jeżeli cel jest chwalebny. Atrakcyjne są dla nich te zawody. Przekonany był. Siedział dłużej niż pozostali aferzyści.niewielkim stopniu kierowani potrzebą natychmiastowego sukcesu. Może być genialnym taktykiem. mają-ce problemy z autorytetami albo podporządkują się rygorystycznie regulaminowi. Krishnamurti * Jane Ponda * Wielebny Jim Jones Sherlock Holmes * Hitler (typ fobijny) Hamlet (typ kontrfobijny) Styl intuicyjny Przestraszone dzieci wypracowują sobie strategie pozwalające im na emocjonalne przetrwanie. Pociągające są dla nich zajęcia. Po części strategie te opierają się na umiejętności wykrywania źródeł . że zmusił się do zjedzenia szczura. uniwersyteckie kursy dyplomowe. Prestiżowe zawody o znacznym stopniu rywalizacji. Szóstka może się zajmować naprawą mostów. potrafią pracować bez nagród i publicznego uznania.Enneagram wy są niejasne i potrzebne są liczne manewry zakulisowe nie pociągają jej. po czym ją po-rzuca. szczególnie. a także prace niosące zagrożnie fizyczne lub eksponujące cele prze-grane. Twierdził on. to jeden z dobrze znanych Adwokatów Diabła. kontrfobijny współtwórca afery Watergate w rządzie Nixona. Potrafią cierpieć. który gra samego siebie w roli klasycznej fobijnej Szóstki. Szóstki. gdzie rywalizacja ograniczona jest do minimum i mogą pracować pod kierunkiem silnego przywódcy. poświęcać się i wznawiać wysiłki. Atrakcyjne otoczenia Środowiska zhierarchizowane z jasno określoną strukturą władzy i jasno zdefiniowanymi obszarami problemowymi są dla Szóstek pociągające: policja. Nieatrakcyjne otoczenia Szóstka nie lubi zawodów wymagających pracy w ciągłym stresie i podejmowania szybkich decyzji bez uprzedniego przygotowania. gdzie dyrekty257 Helen Palmer . gdzie człowiek sam jest sobie panem i nie ma żadnych zwierzchników. albo zaczną mu się przeciwstawiać w sposób zorgani-zowany. Szóstki osiągają wgląd w głęboko ukryte procesy psychologiczne. gdy współpracują z prawdziwymi sprzymierzeńcami. że bez takiej demonstracji sta-nie się ofiarą dla innych więźniów. buntując się przeciwko władzy. Inny to Gor-don Liddy. Chętnie idą pod prąd i wbrew status quo.

także zajmujące kierownicze stanowiska. które osiągnęły samoświadomość. że szef (czy inna osoba znacząca w ich życiu) prześladuje je. Paranoidalne nastawienia na ogół mają pewne uzasadnienie. zaglądałam mu bacznie w twarz. wypływającym prawdopodobnie z ich dziecięcej potrzeby odczytywania intencji i przewidywania zachowania dorosłych. jaki nieraz osiąga Szóstka. pozwalające mi wychwycić złe intencje u ludzi. Twierdzą. Szóstki mówią też o innym stylu intuicyjnym. gdy tylko ktoś się do niego odezwał. Zacząłem się więc zastanawiać. że czują się zagrożone. Być może nie zawsze właściwie rozumiałem to. w danej sprawie słusznie wyczuwałem. Szóstka skłonna jest wtedy bronić się przed złymi zamiarami szefa. że ich własne spostrzeżenia są trafne. to nega-tywne nastawienie może zostać drastycznie wyolbrzymione. Mam bardzo wrażliwe czułki. będąc nieświadomym wyznacznikiem sposobu. że szef od samego początku był dla niej wrogiem. gdy inni nie ujawniają własnych uczuć. nie wywoływały we mnie takich reakcji. że nie działali oni szczerze. co oni robili. . wiedzą. I choć mogłem się czasem mylić zupełnie. jak ludzie się zachowają. gdy miałem z nimi do czynienia patrz przypisy Redakcji na końcu książki 258 Punkt Szósty: Adwokat Diabła w swojej pracy organizacyjnej. Inne osoby. że szef nie jest wobec niej przychylnie usposobiony. być może nad-miernie. Jeżeli obserwowałam jakieś dziecko w klasie. tak opisuje swoją-dziecięcą ostrożność: Specjalizowałam się w tym. Często. wybuchałem gniewem. co zrobił ten drugi facet? Ten człowiek ma dobrze rozwiniętą zdolność autoobserwacji. że wiedziałam. Może ona przetrwać w dalszym życiu. Szóstki twierdzą. który przez większość swego dorosłego życia był działaczem związkowym i któ-ry nauczył się ufać swojej intuicji przy podejmowaniu decyzji. w jaki Szóstka koncentruje uwagę. co tkwi we mnie. Miałem szefów. psycholog kliniczny. doprowa-dzając go tym samym do złości. czy zachowania te nie wypływają z czegoś. że bardziej od innych skłonne są przypisywać własną wrogość innym ludziom i że trafność ich intuicji zależy od stopnia. Następująca wypowiedź pochodzi od człowieka. którzy we własnym interesie oszukiwali i ucis-kali. Ufają zarazem. Ktoś mi nadepnął na oddsk? Czy też przyczyna leży w czymś. Gdyby mniej był świadomy konieczności odróżniania własnych projekcji i innych bardziej intuicyjnych wrażeń. Jest to fascynująca strategia samoobrony zalęknionego dziecka. Pewna kobieta. ale obiektywnie trafny wgląd. a ja to w nich wyczuwałem. że ich sposób koncentrowania uwagi uwrażliwia je na niewypowiedziane intencje innych. w jakim potrafią odróżnić własne projekcje od obiektywnie trafnych wrażeń nieuwarunkowanych bodźcami fizycznymi. często zniekształcony zostaje błędnymi interpretacjami. Szóstki. co wydaje się jej stanowić dowód na to. Choć Szóstka może mieć rację. mógłby łatwo trafić do gabinetu psychoterapeuty jako jedna z wielu osób skarżących się na to.potencjalnego zagrożenia.

że być może błędnie przypisuje swoim klientom pewne cechy.Enneagram ciach. Robiłam to jedynie pośrednio. które ujawnia mi ich emocje. ponieważ tyle poświęcałam temu uwagi. gdybym powiedziała temu dziecku. gdy ktoś siedzący w drugim kącie klasy z czymś wyskoczył. że widziałam na tej twarzy objawy emocji. zaglądałam im w twarz i sta-rałam się wyobrazić. w swojej praktyce terapeutycznej. Jeżeli to. w jaki kontaktują się oni ze sobą w życiu. Jeżeli chciałam wiedzieć. Po drugie. nie ma-my tu do czynienia z żadną intuicją. Po pierwsze. że wykrywam w tych twarzach. Wydawało mi się. co dostrzega ta klinicystka opiera się wyłącznie'na pro-jekcji jej własnych nieświadomych uczuć wobec klientów. Zadaniem intuicji jest. czy poszarzała? Przekonana bytem. by móc rozpoznać przesunięcia uwagi. jaki przyjmie wyraz w określonych okolicznoś259 Helen Palmer . Czy stałaby się surowa czy łagodna. będzie to mia-ło dwie ważne konsekwencje. nauczy się odróżniać wyobrażenia. dostrzegam wiele warstw w interakcjach członków rodzin. w tym przypadku. uwolni się od szeregu fałszywych informacji zapoczątkowanego przez taką projekcję. Działałam na podstawie tego. że je lubię? Gdybym kandydowała na przewodniczącą klasy . któ-re w rzeczywistości stanowią jej własne projekcje. Teraz. co ludzie myślą. Czasem pozwalam sobie na snucie fantazji o różnych układach kolorystycznych. by na tej podstawie móc zrozumieć sposób.Potrafiłam dostrzec błysk w oku. 260 . co dzieje się w ich wnętrzach. co wydawało mi się. że jeżeli wystarczająco długo będę się przyglądała twarzy jakiegoś dziedaka. które stanowią tylko jej projekcje. co myśli o wszystkich innych dzieciach w klasie. co oznaczają rozmaite kolory i powiązania energetyczne. porównując swoje spostrzeżenia z uwa-gami zaufanych kolegów. gdy trafnie dostrzega wzajemne relacje między członkami rodziny wyrażane symbolicznie w postaci kolorów i wzorów w otaczającej atmosferze. Ma jednak możli-wość sprawdzenia trafności swoich wyobrażeń w rozmowie z klientami. choć nie sprawdzałam swoich hipotez. które pojawiają się spon-tanicznie w jasnowidzącym stanie umysłu. Musi wykształcić w sobie wewnętrznego obserwatora. pojawiających się w atmosferze wokół członków danej rodziny i staram się odczytać. których dokonuje właśnie wtedy. umiejętność odróżnienia wglądów wypływających z własnej fantazji lekarki od tych wyobrażeń. że tak naprawdę ta twarz nie uległa żadnym zmianom. Jeżeli nauczy się dokonywać takiego różnicowania. Ta klinicystka dobrze wyczuwa swoją umiejętność przesuwania uwagi od myślenia o swoich klientach do swoich wyobrażeń o tym. albo przekonana byłam. Widzę to. co nazywam wewnętrz-nym obliczem.czy twarz ta uśmiechnęłaby się. Zdaje sobie też ona dobrze sprawę z te-go. będę w stanie rozszyfrować. choć wiedziałam zarazem. które wypływają z niej samej od tych celnych wrażeń wzrokowych. że nigdy się nie mylę.

Ta biegaczka nie stanie się bardziej odważna dzięki śmiałym myślom lub zmuszaniu się do bie-gania bez rozglądania się. gdy strach zaczyna ustępować. Byłoby dobrze. ponieważ ufa. o ile starczało mi tchu. Odwaga uzależniona jest od zdolności ciała do reagowania w spo-sób adekwatny w stanie niemyślenia. później deiałać. Szóstki szybciej nabędą wyższych umiejętności. że nie boi się bardziej niż inni. Na trasie było wzgórze i stwierdziłam. jak bardzo się bali. Osoba zalękniona poszu-kuje przede wszystkim prawidłowego podejścia intelektualnego. zatrzymywałam się by złapać oddech. że wszystko było w porządku. Zwróćcie uwagę na różnicę między . nawet przebieganie obok ludzi na ulicy. ledwo starczało mi sił.Enneagram sprawdzenia kim są. Świetnie się mi biegało z partne-rem. Mniej więcej rok temu zaczęłam biegać i sprawiało mi to przyjemność. bez możliwości 261 Helen Palmer . jakby genialna analiza mogła zastąpić konieczność działania. którym ogłasza się nagle pokój. tak i Adwokaci Diabła często dopiero wtedy zdają sobie sprawę z tego. że ciało uchroni ją przed niebezpieczeń-stwem. może rodzić niepokój. gdyby nauczyła się prze-suwać uwagę z głowy ku ciału i odróżniać sytuacje. Szóstki często nie zdają sobie sprawy z najważ-niejszych czynników kierujących ich życiem. gdy ciało zaczyna się poruszać zanim nabyta osobowość zdąży się wtrącić. pod warunkiem że mogłam myśleć w czasie biegania. by sprawdzać. i nie zdawać sobie zupełnie sprawy z tego. To tak. Polega na działaniu przed myś-leniem. gdy potrafi zaprzestać myślenia. umożliwiającego obronę przed ewentualnym atakiem. która przyzwyczajona jest najpierw myśleć. póki głowa nie musiała się wyłączyć. w których bieg kierowany jest przez myślenie od sytuacji. albo samej. kiedy rozmawialiśmy. Dana Szóstka może być przekonana. jogi tantrycznej czy sztuk walki. że jeżeli nie miałam partnera przy sobie. Gdy wzgórze pod koniec stawało się bardziej strome. kto tam jest. z którymi muszą się uporać. kogo mijam po drodze. bym nadal mogła zwracać uwagę na to. Zauważyłam. Podobnie jak ludzie mieszkający w obszarze objętym działaniami wojennymi. przeszukują otoczenie i starają się wymyślić sposób na radzenie sobie z sytuacjami. Osoby strachliwe koncentrują się na swej głowie. kto jest w pobliżu. Dla Szóstki.Punkt Szósty: Adwokat Diabla Cnota odwagi Tak jak wszyscy. że osobiste nawyki związane z myśleniem i odczuwaniem mogą być źródłem chronicznego lęku. by zerknąć na przechodniów i dowiedzieć się. jeżeli wraz z przystąpieniem do terapii czy medytacji rozpoczną program ćwi-czeń fizycznych. Wiele Szóstek przystępuje do praktyk duchowych rozwijających przede wszystkim zaufanie do zdolności ciała do poruszania się w sposób intuicyjny. np.

Tomasz stracił wiarę i zaczął wątpić. Pociągiem jechało bardzo niewiele osób i każdy unikał spojrzenia mu w twarz. Uczęszczałam na Uniwersytet Miejski na Manhattanie i na uczelnię jeź-dziłam metrem. która broni się poprzez obserwowanie otoczenia a następującym przeżyciem pasażerki nowojorskiego metra. po czym rozważamy wszystkie wątpli-wości typu „Tak. jak dwoje ramion chwyta go od tyłu i przytrzymuje mu głowę. dopóki Pan obecny był fizycznie. po czym szuka się kontr262 Punkt Szósty: Adwokat Diabla argumentów pozwalających ustawić pierwotny zamysł we właściwej perspektywie. Nie zdziwiłam się. może zniszczyć autentyczne przeżycia wewnętrzne wątpiąc w ich istnienie. Tak się czułam. który skierował ku mojej twarzy. Nigdy nie denerwowałam się. Wiara jako wyższa jakość umysłu Połowę procesu decyzyjnego stanowią wątpliwości..".. jak klnie na cały przedział. apostoł Chrystusowy. Moje dało wstało z miejsca i słyszałam. jakbym przeżywała coś. często się bałam. zaklął i ruszył w jego kierunku. to przykład stanu umysłu charakterystycznego dla Szóstki. W tym momencie ja zablokowałam mu drogę. Zauważył kogoś siedzącego za mną. Do dziś nie pamiętam. Umawiałam się wtedy ze swoim chłopakiem. pozwolił mu dotknąć swoich ran. Gdy spotkałam się ze swoim chłopakiem przy Delancey opowiedziałam mu to zdarzenie. Gdy Chrystus umarł. Niewierny Tomasz. Po Ukrzyżowaniu Chrystus zmartwychwstał i ukazał się kilku swoim uczniom. co już kiedyś się zdarzyło. gdy jechałam za dnia. co mam powiedzieć. pamiętam jednak. ani też gdy wytrąciłam mu pistolet. że gdy w jego dłoni ujrzałam pistolet. ale. Stroił miny i zaciskał pięści i słychać było. by przybrał właściwe kształty i wyjaśniamy wszelkie niejasne założenia i błędy. gdy uwaga powraca do myślącego stanu umysłu. W pracy naukowej zdrowy sceptycyzm prowadzi do rzetelnych wyników. że najpierw pojawia się jakiś pomysł. Decyzje podejmuje się w ten spo-sób. że wyjdzie po mnie na stację przy ulicy Delancey i odprowadzi mnie do domu. Natomiast gdy zajęcia kończyły się późno i musiałam sama stać na pustym peronie. że trudno mu było uwierzyć w to wszystko. Pewnego wieczoru do wagonu wsiadł wariat. Tomasz wierzył. Ze . że to. nie bałam się. W metrze były tłumy ludzi i mogłam przeglądać notatki przez całą drogę z ulicy Delancey. wskazał na niego palcem. dopóki miał wsparcie podobnie myślących uczniów. co przeżył wraz z Panem naprawdę miało miejsce. jak do niego mówię.doświadczeniami bie-gaczki. co do niego mówiłam. Kto jednak zbytnio się przywiązuje do scepty-cyzmu. choć nie wiedziałam. by w ten sposób wzmocnić jego wiarę w ponowne przyjście Pana. gdy zobaczyłam. że cierpi z powodu utraty wiary. Jakiś pomysł przychodzi nam do głowy. ale głos mój tak był pozbawiony emocji. dających się zweryfikować procedur i jasno określonych metod. Ukazał się także niewiernemu Tomaszowi i widząc.

Szóstka o nawykowo wątpiącym umyśle musi mieć w sobie wiele wiary. które rozwinęły się w dziecińst-wie dla zapewnienia sobie bezpieczeństwa w świecie zdominowa-nym przez niepewne autorytety. To tak.wszystkich dwunastu apostołów Tomaszowi dano najbardziej nama-calne dowody tajemnic. Z punktu widzenia praktyk w skupianiu uwagi. zastanawiając się nad tym. jakby fundamenty dobrze skonstruowanej budowli trzeba było zburzyć i odbudować. gdy sygnały zbliżającego się sukcesu tak łat263 Helen Palmer . łączących ponownie ze stanem myślenia. by jakiś projekt napotkał na jedną trudność lub doszło do kłótni z partnerem." „Póki dzieci nie dorosną. Może to przybrać formę fałszywego wizerunku „supermana" u mężczyzny będącego typem kontrfobijnym. pełnych wątpliwości myśli. . Wystarczy niewielkie podej-rzenie. Siła/Piękno w relacjach dwuosobowych Zwracanie szczególnej uwagi na problem siły wypływa z potrze-by wzmocnienia samego siebie. W praktyce buddyjskiej takie przyzwyczajenie nazywa się wątpią-cym umysłem. wiara nie polega na przyjmowaniu fałszywych obietnic ani na wykorzystywaniu woli. Jeżeli jednak to inte-lektualne „Tak. by całe miesiące stopniowego budo-wania zaufania zostały zaprzepaszczone. by kontynuować praktykę medytacyjną. szczególnie w otoczeniu i wyglądzie. ale.. bo przecieka dach." Ma potrzebę tworzenia struktur umys-łowych zapewniających ciągłość." Nic nie jest trwałe. Piękno to nacisk na estetykę. Skupianie uwagi na fizycznym pięknie łagodzi przyzwyczajenie do obserwowania otoczenia w poszukiwaniu najgorszego.Enneagram wo ulegają wymazaniu przez równie wiarygodne myśli podważające pozytywne doświadczenia. przedstawionym jego zmysłom. Do pewnego stopnia każdy początkujący w dziedzinie medytaq'i skłonny jest podważać własne przeżycia. romans czy budzące nadzieje przesięwzięcie. czy udało mu się cokolwiek osiągnąć. jak i kobiety mogą koncentrować się na sprawach piękna. miast popadania w zniekształcający uwagę nawyk. by zrekompensować poczucie stra-chu. by rozkwitły wątpliwości. Atak zwątpienia może podważyć u Szóstki całą strukturę przeko-nań. Podtypy Do podtypów zaliczamy te cechy.. Szóstka potrzebuje ciągłego potwierdzania: „Czy ja go kocham?" „Chyba tak. Wiara to po prostu zdolność koncentracji na autentycznym pozytywnym doświadczeniu. czy też szczególnego zainteresowania siłą płynącą z możliwości wzniecania w mężczyz-nach pożądania seksualnego u kontrfobijnych kobiet. wtedy przesunięcia uwagi (które u osoby medytującej sprzyjają zbliżaniu się do ustabilizowania jej w stanie niemyślenia) często prowadzą do powstania zapory z wy-soce wiarygodnych. „Póki nie zrobię dyplomu. gdzie bardziej realne wydaje się kwestionowanie pozytywnych doświadczeń. Wystarczy." staje się uporczywe. a mimo to trudno mu było uwierzyć dowo-dom. Zarówno mężczyźni.

że tak bardzo skupiałem się na naszym zamierzeniu. Na studiach byłem aktywnym politycznie członkiem młodzieżowej gru-py syjonistycznej. to ciągłe zmiany miejsc pracy. które z jej lęków są wyobrażone. które kojarzą z nierozwiązanymi obawami przed przejęciem steru. Gdy przestałem myśleć o emigracji. gdy poddajemy problem dokładnemu. ponieważ się boją i ponieważ mają często kłopoty seksualne. gdy jakieś przedsięwzięcie zbliża się do szczęśliwego końca. że partner zrobi ci coś złego. Obawy Szóstek należy traktować poważnie. Obowiązki społeczne Lojalność innych można sobie zaskarbić przestrzegając reguł i zo-bowiązań wrfiziedzinie zachowań społecznych. by nie odsunąć się od niego i staję się niezwykle wrażliwa na niewielkie oznaki jego wycofa-nia się. Z jednej strony boisz się porzucenia. z jakimi osoby takie się zgłaszają. Należy do-pomóc Adwokatowi Diabła utrzymać uwagę w stanie ciągłej koncen-tracji na celach pozytywnych. Warto dokonać drobiazgowej analizy obaw. gdy staje się zbyt bliska. Czułość w sferze samoochrony Potencjalnej wrogości można się przeciwstawić zapewniając sobie stałą miłość innych ludzi. Zależało nam na ukończeniu studiów i wykorzystaniu nabytej wiedzy w kibucu w Izraelu. Powstaje więź „my przeciwko nim". Bronisz się zostając „silnym" i nieco chłodnym. z drugiej zaś jesteś bardzo krytycznie nastawiony do osoby ukochanej. a które mają realne podstawy. jak wykazać klientowi błędy w jego 264 Punkt Szósty: Adwokat Diabla rozumowaniu. by rezygnować. mam wielką ochotę sprzymierzyć się z klientem przeciw sytuacji. stwierdziłem z przerażeniem. Jeżeli ludzie nas lubią/ nie ma powodu. W tej fazie terapii muszę uważać. że alarm jest fałszywy. iż nie byłem nawet pewien.Zaczynasz naprawdę tracić zaufanie do ludzi z chwilą. czy znam ludzi. w której tkwi. ale szczególnie uwidacznia się w niemożności dokończenia podjętego zadania. brak zaufania do autorytetów i współpracowników oraz wynajdy-wanie powodów. ponieważ Szóstka nie wie. Więź ta trwa. Co może pomóc Szóstkom w rozwoju? Szóstki często podejmują terapię lub praktykę medytacyjną. Odra-czanie przybiera wiele różnych postaci. Szóstki szukają pomocy. póki nie wpadnę na to. nawet jeżeli wydaje się. Znaczna część podejrzeń znika. bez poddawania ich w . Gdy prowadzę terapię. Zaczynasz się wtedy obawiać. po-nieważ mają za sobą liczne niedokończone przedsięwzięcia. neutralnemu badaniu. gdy zbliżasz się do nich zanadto i związki z nimi zaczynają się stabilizować. by się ich bać. z którymi współpracowałem przez ponad trzy lata. Typowe proble-my.

mogącej dać wiarygodne informacje zwrotne oraz sprawdzanie swoich wniosków u kogoś. Czy ta druga osoba jest godna zaufania? Powątpiewanie w cudzą siłę lub słabość.Enneagram do ulegania fałszywemu przekonaniu o porażce. by utrzymać się w stanie napięcia i czujności. • Poddawanie w wątpliwość cudzej czułości i komplementów. czy czyny innych zgodne są z ich deklaracjami. • Dostrzeganie. • Fizyczne kurczenie się i unikanie zabawy. opartemu na przesz-łych złych doświadczeniach. z którymi jest się związanym. że trudności są większe niż naprawdę są. że pojawiają się u nich następujące potrzeby: • Potrzeba sprawdzania. • Doszukiwanie się ukrytego znaczenia ludzkich zachowań. by uniemożliwić ruch naprzód.postępować w kierunku realistycznych celów zamiast radzić sobie z lękiem rzucając się w fał-szywe akty heroizmu. „Cios padnie wtedy. Adwokat Diabła musi . Potrzeba sprawdzania. • Sprawdzanie. Wycofywanie się z powodu strachu. Musi także uświadomić sobie swoją tendencję 265 Helen Palmer . • Powątpiewanie w możliwość uzyskania pomocy. tym silniej. że się wycofali. tendencja do unikania wszystkich danych. jak Trójce działanie przerwać. Pomóc może Szóstkom uświadomienie sobie. Potrzeba uzyskiwania zgody co do reguł. zakładanie. czy samemu nie żywi się uczuć agresywnych. im mniejsza jest defensywność. kiedy myślenie zajmuje miejsce uczuć i pragnień. że to inni są wrogo nastawieni. Pomocne jest mówienie na głos o swoich obawach osobie zaprzyjaźnionej. gdy będę nieprzygotowany". Potrzeba dowiadywania się. Wahania zaufania do osób. • Sprzymierzanie się z ludźmi niekompetentnymi lub niewiarygodnymi po to. a następnie przypisywanie innym. Tak samo trudno jest Szóstce utrzymać się w nieprzerwanym działaniu.krok po kroku . Naprężanie się fizyczne. oczekiwanie ataku. • Potrzeba utrzymania kontaktu. jakie jest stanowisko drugiego człowieka. czy obawy mają realne podstawy. w momencie gdy wydaje się. • Potrzeba jasnego określania stanowisk.wątpliwość. . czyja opinia jest neutralna.

• Poczucie narastającej bierności w miarę pozbywania się lęków. działają bowiem na zasadzie pamięci negatywnej. że to inni wątpią w umiejętności Szóstki. Fantazjowanie na temat wybitnych dokonań blokuje Szóstkom możliwość podejmowania realistycznych zamiarów. • Co Szóstki powinny sobie uświadomić? W miarę wycofywania uwagi z nawykowych sposobów myślenia Szóstki powinny zdać sobie sprawę. Poszukiwanie aprobaty autorytetu przed podjęciem kroku. • Megalomania. Pozwalanie na to. • Skłonność do skupiania się na negatywnych detalach sytuacji. powinny wyolbrzymiać sobie w wyobraźni skutki negatywne po to. poczucie tępienia. • Zdawanie sobie sprawy z tego. by głowa wzięła górę nad sercem. • Mówienie bez przerwy. 266 Punkt Szósty: Adwokat Diabła • Wykorzystywanie bujnej wyobraźni. która w sumie jest pozytywna. że łatwiej przypomina się sobie przykrości niż przyjemności. że mogą pojawić się u nich następujące reakcje: • Podejrzliwość wobec potencjalnych źródeł pomocy i wynikającej z niej chęci działania w pojedynkę. Powinny wyobrażać sobie i rozmawiać o pozytywnych tego wynikach. • Rosnące poczucie zwątpienia w samego siebie. że praktykowanie medytacji pozbawia na zawsze ochoty do rywalizacji. że próba zmiany jest zbyt trudna. • Podejrzewanie przywódców zamiast poszukiwania obszarów zgodnych. Jeżeli uwaga zablokuje się na najgorszych możliwych konsekwencjach.• Brak zaufania do swoich reakcji „z brzucha". Szóstki powinny pamiętać o tym. Mówienie i analiza zastępujące działanie w oparciu o wrażenia płynące z dała i emocji. łatwo ulegające projekcji tak. 267 . że wydaje się. Uważanie. Lęk przed byciem lepszym od rodziców. by przypominać sobie rzeczy przyjemne. wreszcie poczucie. by znaleźć wyjście. Spostrzeganie terapeuty na przemian jako geniusza i jako nieradzącego sobie z zadaniem. którzy mogliby sprawy pchnąć do przodu. • Pojawianie się lęków przed sukcesem. stwarzać dysonans poznawczy między lękami a pozytywnymi wynikami. • Chęć intelektualnego przewyższenia tych.

Jest to także punkt Narcyza. Siódemki zaś sprawiają wrażenie niewzruszonych i zbliżają się do ludzi. Siódemki nie dawały odczuć. . którzy stanowią zwierciadło obiektywnej prawdy. oddanych bez opamiętania planowaniu i zabawie. Epikurejczycy przekonam są o własnej doskonałości. Gusta mają ^ubtelne i chcą czerpać z życia wszystko. W epoce dzieci-kwiatów ideały Siódemek zostały rozbuchane. Wszyscy powinni docenić swoje unikalne zalety i wartości. tworząc przy tym wyidealizowany obraz przyszłego społeczeństwa. że nie słyszał. młodzieńca. co najlepsze. tak jakby szam-pan.12. wiecznego dziecka. Siódemka to punkt Piotrusia Pana. jakie daje wyobraźnia. Światopogląd Siódemek był bardzo wyeksponowany w rewolucji kontrkultury lat sześćdziesiątych. nad-miernie przygotowują się do przyszłych wydarzeń poprzez czujne przeszukiwanie otoczenia. Typowa dla punktu Szóstego (podstawowego dla Siódemek) paranoja nie dochodzi do głosu. zgrupowane po lewej strome Ennea-gramu. którego pokochała nimfa Echo. Szóstki. Nie odpowiedział. Lubią być w dobrym nastroju. Narcyz tak był zajęty podziwianiem swego urodziwego odbicia w tafli wody. 268 Punkt Siódmy: Epikurejczyk Każdemu potrzeba trochę zdrowego narcyzmu. Kłopot powstaje wtedy. a nie krew. W obliczu budzących lęk doświadczeń wczesnego dzieciństwa Siódemki rozpraszały obawy. Piątki uciekają od źródła lęku. toteż poszukują środowisk i ludzi podtrzymujących ich poczucie własnej wartości. stosują trzy różne strategie radzenia sobie z dziecięcym lękiem. jak nimfa woła jego imię. Sześć i Siedem. Nie wyglądały na prze-straszone. o ile uda im się ukierunkować swoje myślenie na wizjonerskie plany przyszłych sukcesów. że nie słyszy-my uwag tych. gdy tak bardzo jesteśmy przekonani o swojej wyjątkowości. które znajdują się w punkcie podstawowym. Sprawiają wrażenie pogodnych lekkoduchów. Nastawieni są na doznania szczytowe. W obliczu konieczności pójścia na woj-nę czy podjęcia bezsensownej pracy dzieci-kwiaty wycofywały się z przyjętego sposobu życia. że się boją. usiłu-jąc ich oczarować i rozbroić swoją przyjemną powierzchownością. zwracając się ku prostocie i sobie samym. a głos jej pozostał tylko echem. uciekając w nieograniczone możliwości. Poszukują przygód i mają wysokie oczekiwania. Punkt Siódmy: Epikurejczyk Osobowość nabyta Esencja GŁOWA SERCE Cecha dominująca:Namiętność: Planowanie ŻarłocznośćWyższy stan umysłu:Cnota:Praca Wstrzemięźliwość Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Podatność na sugi Poświęcanie się Obrońca rodzinyestie Dylemat Punkty: Pięć. krążył w ich żyłach.

ponieważ wierzą. • Trzymanie w zanadrzu wielu opcji. co w jednostce unikalne. wokół których skupiona jest zazwyczaj uwaga Siódemek to: • Potrzeba utrzymania wysokiego poziomu pobudzenia. Jeżeli możliwość A się wyczerpie. Jeżeli plan A spełznie na niczym. który „w danej chwili wydaje się naj-lepszy". Dążąc do rzeczywistości wyidealizowanej i nie mogąc jej stworzyć dzieci-kwiaty zmieniły swoje nastawienie. gdy wszystkie najbardziej ko-rzystne perspektywy połączą się. pozytywnych emocji. Rozmowy. gdy można pójść naprzód? Żywotność płynąca z takiego przekonania o szansach życiowych wzmacniana jest przez zwyczaj trzymania w zanadrzu kilku opcji i zabezpieczania swoich zobowiązań planami rezerwowymi. Siódemki podtrzymuje przekonanie. Siódemka może pracować w jednym sklepie obuwni-czym i jednocześnie rozważać możliwość podjęcia podobnej pracy w konkurencyjnym sklepie po drugiej stronie ulicy. Za każdym zobowiązaniem stoi kilka innych możliwości. wyrażanych stwier-dzeniami typu „O. Potrzeba stałego przeżywania intensywnych. po co w ogóle żyć? Po co się zadręczać problemami. Siódemki mają (spośród wszystkich typów) najbardziej optymistycz-ny światopogląd. Świat nar-kotyków zajął miejsce dążenia do zmiany świata zewnętrznego. Sprawy. że w jakiejś bliższej lub dalszej przyszłości rozwinie się ich wielki plan. można się zająć rezerwo-wym planem B. by „płynąć z prądem" przekształciła się w taki sposób organiza269 Helen Palmer . Czło-wiek godzi się na ten wariant. Skupi się wtedy na podo-bieństwie celów i zadań w obu pracach. planowanie. wiele ciekawych zajęć. Zatrzymano się na poziomie płytkich wglądów. Reguła lat sześćdziesią-tych.Enneagram cji swojej uwagi. by zwiększyć przyjemność życia. prze-chodząc do radykalnego subiektywizmu. . Ceniono to. rozważania. a C stanie się zbyt nudne. zawsze mamy B. zapewniając wybitnie satysfakcjo-nujące życie. Zaw-sze można znaleźć w nim coś ciekawego. że jestem sobą". Jeżeli życie nie jest pełne przygód. a to doprowadziło do narcystycznej koncentracji na sobie. przy którym opcje negatywne odpadają mimocho-dem. Miejsce rzetelnego wysiłku i pracy zajęło psychologiczne gadulstwo i atrakcyjne formy ucieczki. zawsze jest jeszcze plan C. Wiele działań. Jeżeli coś w B nie wychodzi. eliminując nudę i cierpienie. by nie angażować się w jedną linię działania. że umożliwia szczególnie twórcze sposoby rozwiązywania problemów i dopaso-wywanie do siebie pozornie antagonistycznych punktów widzenia. Strategią obronną Siódemek jest planowanie przyszłości według różnych opcji po to. Siódemce taki plan może się wydawać całkiem oczywisty. a z tego może wyniknąć D. • Zastępowanie głębokiego kontaktu przyjemnymi alternatywami intelektualnymi. Zaletą takiego sposobu koncentracji uwagi jest to. a nie na ewentualnych kon-fliktach między konkurencyjnymi firmami. rany!" czy „Cieszę się. że życie nie zna granic.W miarę postępu rewolucji ujawniły się ciemne strony świato-poglądu Siódemek.

którymi się zajmuję"." Siódemkom o wiele mniej za-leży na zdobywaniu szczytów. Chcą wiedzieć." Chodzi im o utrzymanie doskonałego poziomu w takich dziedzinach.umiejętności syntetyzowania niezwykłych powiązań i wynajdywania paralel między pozornie sprzecznymi. choć zajmują tę samą „rywalizacyjną pierwszą ławkę". ale nie muszę się sprawdzać. Taki styl koncentracji uwagi może prowadzić do: . Powierzchownie przypominają Trójki w swojej chęci rywalizacji i wygrywania." Wolą pracować bez ustanku przez kilka dni. Nie lubią. Siódemki. Pragną także. by uzyskać potwierdzenie własnej doskonałości w oczach innych ludzi.racjonalizacji swoich tendencji do ucieczki od zadań trudnych czy narzucających ograniczenia. są: odpowiedni wizerunek. Dowodem na to. choć nie chcą nad nimi władzy. o ile spra-wa je interesuje. by zarobić na wyjazd niż po to. że wspinaczka była skuteczna. piszę wiersze. Rozwiązywanie konfliktów poprzez dogadywanie się. poczucie bezpieczeństwa. gdy utożsamia się je z ich zawodem. potrafię robić wszystko. i na pewno zależy im na tym. by walczyły w najlepszej konkurencji. Siódemka to typ lękowy poszukujący kontaktu z ludźmi.praca to jedna z wielu rzeczy. by zdobyć pierwsze miejsce. Jestem czymś o wiele więcej. by inni je szanowali. Chcą się skoncentrować na jednej drodze zawo-dowej. Psychologiczna różnica miedzy uzależnioną od pracy Trójką a prawdziwie narcystyczną Siódemką polega na tym. które są tego godne. że mnie na to stać. by w każdym zobowiązaniu była jakaś możliwość wycofania się. że coś się osiągnęło jest zaistnienie wielu atrakcyjnych możliwości i osiągnięcie szczytu bez przygwożdżenia jednym konkretnym zobowiązaniem. chcą przede wszystkim „robić coś ciekawego . a także do . Z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora punkty te mogą sprawiać wrażenie podoOnych. ponieważ dla nich miarą sukcesu jest szacu-nek i uznanie innych. by piąć się ku szczytowi drabiny rywalizaqi. „Biegam. bądź niepowiązanymi punktami widzenia. tytuły i prestiż. by kupić atrakcyjny samochód. „Chcę wiedzieć. jednak leżące u ich podstaw światopoglądy różnią się. • Styl koncentracji uwagi polegający na wiązaniu i porządkowaniu informacji tak. że inni godzą się na to. a w zanadrzu czekały alternatywne opcje. gotuję. nie chcą jednak ograniczać swych zaintere-sowań po to. „Nazywanie mnie lekarzem ogranicza mnie. szczególnie jeżeli zajmuje to zbyt wiele czasu lub trzeba przy tym wejść w kontakt z osobami nie darzącymi ich szacunkiem. niż tylko tym. że Trójka bu-duje swoje poczucie własnej wartości na rzetelnych . Dowodem. Unikanie bezpośrednich konfliktów poprzez uniki.• Wdzięk jako pierwsza linia obrony. 270 Punkt Siódmy: Epikurejczyk Trójka i Siódemka wyglądają podobnie Siódemki mają wiele energii i potrafią ciężko pracować. Trójki chcą rządzić.

że odrzucono je nie z ich winy. mama zadzwoniła na policję i oni 272 Punkt Siódmy: Epikurejczyk . Trójki pracują nad miarę. Nie muszą ciągle się wysilać. Dużo myślałem o tym. istnieją jednak referencje. W pewnym sensie narcyści cier-pią mniej niż Trójki z powodu braku szacunku innych ludzi. Po prostu nie widzę siebie w ten sposób. Tło rodzinne Siódemki mają miłe wspomnienia lat dziecinnych. czy „Wynajdywałem sobie zajęcia. myślałem z prawdziwym przerażeniem o tym. Miałem wtedy osiem lat. obiek-tywnie rzecz biorąc. by nie pójść na dno".osiągnięciach. Uwaga skupiona jest na robieniu bardzo dobrze jednej rzeczy. we wszystkim bytem w stanie utożsamić się z nimi oprócz tej historii ze strachem. traktują cudzy szacunek jako wierne zwierciadło własnej wartości. racjonalizując. by mieć dobre samopoczucie. że jestem sobą." Nawet gdy. że los im sprzyja. a gdy skończyłem dziewięć. niewiele pozostaje w Siódemce nienawiści czy oskarżeń. Gdy po raz pierwszy przysłuchiwałem się wywiadom z grupą Siódemek. że jestem Siódemką i o tym. Więc gdy nadeszła już pora kolacji. dlaczego w tym punkcie odnajduję siebie. czy wypijając filiżankę gorącej herbaty. by zdobyć szacunek innych ludzi. a ja cieszę się. czytając dobrą książkę. W scenariuszach zawierających wspomnienia obiektywnie niedobre można wyczuć postawy typu: „Postanowiłem sam być inny". dziewczynka w fartuszku. Siódemki same w sobie znajdą pocieszenie. Z „dołkiem" można sobie poradzić idąc na spacer za miasto. Ich opowia-dania o tym okresie przypominają wesołe książeczki z obrazkami: chłopczyk na huśtawce. gdy już wpadnę w jej ręce. ponieważ chodzi im 271 Helen Palmer . póki się nie ściemniło. co się stanie. Natknąłem się wtedy na grupę dzieciaków grających w piłkę nożną i po prostu zacząłem grać z nimi. ponieważ „Życie jest fajne. wychodząc na słońce. ale o to. ponie-waż mogą się pocieszyć własnym towarzystwem i ponieważ przeko-nani są. Siódemki. Wiedząc.Enneagram nie o to. Brak na ogół gory-czy. Prawdziwe „ja" może nie istnieć. scenariusz był niekorzystny. gdy zgubiłem się w drodze powrotnej z nowej szkoły. ponieważ według Trójki jej wartość w oczach innych zależy od wybitnego wykonania zadania. że mama zrobi mi awanturę za spóźnienie. choć równie silnie pragną dobrej opinii innych." Jeżeli inni nie dostrzegają ich wewnętrznych zalet. „Mój ojciec wykradł nas matce. już o niej zapomniałem. Ale potem przypomniałem sobie jak to było. „Ja" Siódemki jest wielowymiarowe i wieloma różnymi drogami może podążać.

co on chce. który zaczął trenować karate dla samoobrony. Nikt mi nie robił krzywdy. Cho-dzi o to. Po czym zacząłem przyglądać się światłom odbijającym się w tylnej szybie. Siódemki pamiętają ze wczesnego dzieciństwa bardzo wiele zda-rzeń o wydźwięku pozytywnym. Jedyny problem polegał na tym.Enneagram wzięcie potrafi jednocześnie zachwycić się falowaniem kobiecych włosów w blasku słońca czy zafascynować cieniami na ścianie. opisywał tylko te rozgrywki. co najlepsze. co mam robić. zdarzeń. ale wiedziałem. Gdy byłem sam. ja natomiast mogłem tkwić w swoich rozmyślaniach i grać tam w piłkę. Nie przeżywa depresji. który zapewniał mi maksymalne pole manewru. podczas gdy Epikurej-czyk. zdałem sobie sprawę z tego. Siódemki potrafią pracować bez końca. że ja szybciej myślę. by się zobaczyć z kolegami. Realizując jakieś przedsię273 Helen Palmer . Pewien chłopiec. skupiając się na podniecających przygodach. zaznałem wiele miłości i wsparda. na które by się nie zgodził.po mnie wyjechali. przypomniałem sobie mecz. by następnie przełączyć się na robienie czegoś innego. Uwaga odwraca się ku pozytywnym wspomnieniom. Kochałem go. Harmonogramy i plany Dzień zawsze jest pełen możliwości. ale wolą jednocześnie zajmować się trzema czy czterema sprawami. Mają tendencję do faworyzowania matki. Dziewczyna. a następnie namawiałem go do przyjęcia takiego wariantu tego. ze jestem inte-ligentniejszy od ojca. co najgorsze. a każde poważ-niejsze przedsięwzięcie jest jedynie przerywnikiem między kolejnymi miłymi zajęciami. Tutaj mamy do czynienia z przeciwnym kierunkiem skrzywienia uwagi niż ten. w których zdobywał najlepsze pasy. który dąży do przyjemności unikając bólu. i pogrążyłem się we wspomnieniach. robiąc dosłownie w majtki ze strachu. by pracować tylko do momentu. Udawało mi się zdobyć jego zgodę na wszystko. by zawsze utrzymać dobry nastrój. Wiedziałem. . zanim nie pojawi się nuda czy zew obowiązku. Siódemka ma w głowie listę wszystkich ciekawych zajęć. że mogła ze mną zrobić co chce. a praca miesza się z wyobraźnią i zabawą intelektualną. co chciałem. że musiałem jechać prawie sześć kilo-metrów na rowerze. opo-wiadałem sobie historyjki i nie lubiłem za bardzo. która w wieku lat piętnastu uciekła z domu. aż będzie po wszystkim. zapamiętuje raczej to. a paranoidalny sprzeciw wobec męskiego autorytetu ma wydźwięk stonowanego buntu. Gdy byłem w szóstej klasie. kiedy nie odczuje się pierwszych oznak zmęczenia. Pomijałem te elementy. jak jechałem do domu w radiowozie. Oboje rodziców darzyłem miłością i spędziłem typowe dzieciństwo na wsi. Projekty rzadko realizowane są w sposób wyłączny. które naprawdę miały miejsce. Pamiętam. gdy ktoś mi mówił. który charakteryzuje Szóstki: Adwokat Diabła stara się zapamiętać to. przeszła do porządku dziennego nad powodami ucieczki.

kupić sobie coś do podgryzania i wyjść w poszukiwaniu czegoś innego. Chcę wiedzieć. bo właśnie poczułem lekkie znudzenie. tam też chowam informator z niedzielnej gazety. jak moja skrytka ze słodyczami. nigdy nie może się naprawdę zaangażować w jedną rzecz. O ile w zanadrzu jest zawsze kilka opcji. niż angażowanie się w jedną sprawę. ponieważ wszystkie one jakoś się w jej umyśle łączą. Wybierasz wtedy to. gdy wszystkie te rzeczy mógłbyś robić jednocześnie. póki nie czujesz. Podane są w nim wszystkie imprezy na kolejny tydzień. kto w mojej rodzinie ma czas wybrać się tam ze mną. Są na przykład restaurade. Dobrą ilustracją intencji kryjących się za harmonogramami i pla-nami Siódemki jest hasło lat sześćdziesiątych. gdybym miała akurat ochotę pobiegać. rodzinę i rozrywki. bieganie i żeglo-wanie po zatoce. co cię najbardziej pociąga i robisz to. O wszystkich tych zajęciach myślę nieustannie. wiem. mam w odwodzie zajęcia zastępcze. Jeżeli jakiś plan spali na panewce. niszczy poczucie nie-ograniczonej niczym przyszłości. by nie mieć zbyt pełnego żołądka. które mam w głowie. możesz się ubrać i wyjść do kina albo możesz pojechać za miasto na całodzienną wycieczkę rowerową. gdzie mogę znaleźć jakieś „słodkie" zajęcie. Zdarzało mi się pójść do kina. Nie ma nigdy powodu do przygnębienia czy chandry. Myślenie w kategoriach opcji Przez to że Siódemka stale dopasowywuje różne opcje. Trzeba tylko włączyć się w ożywczy prąd wartościowych zajęć. Na wszystkie mam ochotę. co trwałe. więc wszystko udaje mi się upchnąć. co najlepsze. Możesz pójść pograć w siatkówkę. nawet wtedy. muszę przełożyć porąiposiłku.Zawsze z przyjemnością przeglądam informator w gazecie niedzielnej. by niczego nie przeoczyć. dziesiędogwiazdkowa restauracja. muszę poukła-dać na nowo te wszystkie schematy i plany. Stale myśli o kilku na raz. Najlepiej jest wtedy. 274 Punkt Siódmy: Epikurejczyk Mój prywatny harmonogram jest niesamowity. ma się pełne optymizmu przekonanie. Cho-dzi o to. że ciągnie Cię następna rzecz. Łatwo dawać niezobowiązujące obietnice. trudniej o trwałe zobowiązania. . Tak się dziwnie składa. Jeżeli pojawi się okazja spotkania z przyjaciółmi. że życie niesie z sobą nieograniczone możliwości. kupić bilet. Bardzo szybko zmieniam plany. potrafię też wcisnąć trochę pracy między wspólne muzykowanie z przyjadółmi i późną wizytę w restauracji. by zawsze mieć w zanadrzu kilka opcji. Jest tam cały zestaw ciekawych zajęć: czterogwiazdkowy film. Jest to dla mnie równie ważne. gdy nie sposób jej zmieścić w progra-mie dnia. ponieważ wszystko. w skład których wchodzą muzyka. Słodycze chowam w dolnej szufladzie biurka w pracy. czy się w nie aktualnie angażuję. że bardzo różne kierunki działania wydają się do siebie podobne. by można było rozważyć w duchu każdą możliwość. w których jeszcze nie byłam. Mam czas na pracę. by „płynąć z prądem". Chodzi o to. nieza-leżnie od tego. Siódemki łakną przeżyć i wolą niewielkie kęsy tego.

na przykład o Zeń. Wtedy zaczęłam poważnie myśleć o tym. I rzeczywiście. zastanowię się. i Szóstka mają kłopoty z produktywnością i z kończeniem rozpoczętej pracy. zaj-mujące i chętne do zabawy. Enneagramu i gry w golfa. ale lęk przed byciem obserwowanym ukrywają przed sobą czarującą rozmową i miłym sposobem bycia.powiedzmy . by nawiązać bliskie kontakty z różnymi mężczyznami. To. Są towarzyskie i rozmowne. mój mąż ma wciąż nowe pomysły i zmusza mnie do aktywności. 275 Helen Palmer . Zgadzam się oczywiście z To-bą. które ujawniałam w kontaktach z moim narzeczonym. że opowiadasz mi o jakimś nowym systemie. Siódemka ta może więc zgodzić się w pełni z jednym ze swoich tera-peutów i jednocześnie pójść za radą drugiego. co mnie angażuje. Z początku. gdy próbowałam podjąć zobowiązującą decyzję. włącza maleńkie lampki w sześciu czy siedmiu obszarach moich zainteresowań. jak to się ma do . Urok i mędrkowanie Choć rdzeniem dla Siódemek . choćby się w międzyczasie stradło ochotę na przyjście. przypominają mi podobne myśli zawarte w innych syste-mach. I Piątka. To zamiłowanie do rozmów i rozważań intelektualnych można by też odczytać jako przejaw zastępowania czynów słowami. o których Ty nie masz pojęcia. Należy przestrzegać zobowią-zań i starać się przychodzić punktualnie. Powiedzmy. choć czasem sprawiały wrażenie arbitralnych. ze mogłam uzyskać różne formy pomocy. Od kilku już lat jestem zamężna. Więc gdy Ty wnikasz w szczegółowe rozważania na temat tego systemu filozoficznego. rozdzieli-łam swoje obszary problemowe między trzy lub cztery różne formy terapii. co ty mi opowiadasz o Zeń. Siódemki powiadają. że ten nawykowy sposób koncentracji uwagi sprawia wrażenie podą-żania w kilku kierunkach na raz. złożony system.Na poziomie praktycznym zawsze umiałam dokonywać wyborów.tak jak dla Piątek i Szóstek . ale nie przywiązuję zbytniej wagi do Twoich słów. o któ-rych mówisz. że wolą burzę mózgów niż ograniczającą. i to w sposób poważny. Wszystkie problemy wydały mi się powiązane. którym się zajmujesz. W ten sposób mogę jednocześnie zgadzać się z Tobą i trzymać otwarte moje własne opcje. Poziom emocjonalny bywa kłopotliwy. nie przejawiają one lęku. mozolną pracę. by przepracować sobie pewne wzor-ce zachowania. ponieważ wszys-tkie były moje. pewne rzeczy.jest paranoja. Siódemki mają podobne kłopoty z działaniem.biegów maratońskich. . to te punkty Twojego opisu systemu Zeń.Enneagram Z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora ta Siódemka prawdo-podobnie zanadto rozprasza się między liczne formy terapii i zbyt wiele kierunków działania. które współbrzmią z moimi zainteresowaniami i ja włączę to we własny. Nie trzeba mówić. Nie widziałam w tym nic sprzecznego z naszym wzajemnym zobowią-zaniem do zachowania wiemośd. Dla niej natomiast każdy wgląd i każde podejście nierozerwalnie wiąże się ze wszystkimi pozostałymi. To. Podobało mi się to. W końcu pracowałam nad moim związkiem z narzeczonym. Jeżeli ja zainteresuję się Zeń.

w którym mogę zobaczyć. co najlepsze". i wydawało mi się. kto nie byłby nudny. Przy bliższym przyj-rzeniu się pryskają sztucznie rozdmuchane wyobrażenia na temat wrodzonych. zaś Siódemka nie pamięta już jego imienia. Natomiast w Siódem-ce. bo oboje chcieliśmy zało-żyć rodzinę. Bardzo trudno mi było znaleźć kogoś. którzy byćmo-że mniej są przyzwyczajeni do kwiecistości. że biegnąc tak szybko ku przyjem-nościom w rzeczywistości ucieka od cierpienia. wspaniała w łóżku i myśląca o wszystkim. co sprawia przyjemność. że poszukiwałem jedynie kogoś. Narcystyczna Siódemka unika zdemaskowania. Kocham swoje życie i to. Wzbudzają oczekiwania w tych. Siódemkom 276 Punkt Siódmy: Epikurejczyk trudno się ograniczyć do jednego przedsięwzięcia. sprzyja jednak także intelektualnemu zaciekawieniu i twórczym poszukiwaniom. ponieważ przy dosta-tecznie czarującej autoprezentacji i nieświadomym naginaniu defi-nicji mistrzem matematyki może się wydawać ten. znajdziemy osobę. Starałem się znaleźć kogoś podobnego do siebie. że jest taka utalentowana i w tyle rzeczy zaan-gażowana. 277 Helen Palmer . I w końcu znalazłem ją i. ponieważ są atrakcyjne i pragną uwielbienia. na moje utrapienie. szczególnie w chłodnym świetle dnia. też chyba jest Siódemką. Siódemki uchodzą nieraz za szarlatanów. szybko jednak nudzą ją powtórzenia. co robię. Człowiek o patologicznie rozwiniętym narcyzmie po prostu założy z góry. kto mając szcze-gólną intuicję nie musi się wykazywać stopniami naukowymi. kto chciałby się ze mną pobawić. która zaczyna już rezygnować ze swego neurotycznego przeko-nania o należnych jej szczególnych względach. że jest kimś lepszym intelektualnie i. a lęk ten maskują fascynacją wieloma problemami. Wyraźnie widać. Pociąg do wszyst-kiego. gdyż zawężenie uwagi wydobywa na jaw obiektywne zdolności. Wspaniała tenisistka. by sprawiały wrażenie realnych. co za tym idzie. tylko nie o mnie. jak bardzo jest skoncent-rowana na sobie. rozdmuchując swoje potencjalne możliwości tak. wdzięków i „współ-uczestniczenia w tym. Nie mogłem znieść tego. Siódemka pragnie adoracji ludzi ciekawych. odczytują jako prąd pozytywny. Ma pewne zdolności w kierunku matematyki. gdy przygoda ostatniej nocy idzie w niepamięć -nowy przyjaciel dzwoni. Potrzebne mi jest to chodzące lustro. jak bardzo potrafię być skoncentrowany na sobie. więc postanowiłem się oświadczyć.Enneagram która zdała sobie sprawę z tego. zasługującym na uznanie i wsparcie. szczególnych zalet. Mamy więc teraz dzieciaki i jest nam naprawdę dobrze. . stara się uchodzić za matematyka. Poczucie wyższości/poczucie niższości Poszukiwanie wysokiego poziomu stymulacji może służyć uciecz-ce. gdy w istocie kryje się za nim ucieczka przed cierpieniem.Siódemki obawiają się zbytnio zagłębiać w jedną konkretną rzecz.

I wtedy pozostaje mi jedynie spostrzegać ich jako naprawdę lepszych. to prototypowy człowiek Renesansu. że moja rozprawa nie zachwiała światem naukowym i że byłem doktorem nieznanej niko-mu dziedziny a nie geniuszem. Cechą diagnostyczną Siódemki. Wszystko. by przyjrzeć im się raz jeszcze. że postępuję narcystycznie wtedy. Omal nie wyleciałem ze studiów. Jest tak bardzo przewidywalny. Nic nie szkodzi. by zwracać uwagę na obiektywne umiejętności. Uwaga prze-skakuje w sposób niekontrolowany między kilkoma interesującymi opcjami i Siódemka jest „w kursie". gdy przyszło złożyć maszynopis.Cierpienie narcysty polega na lęku przed zdemaskowaniem go jako osoby mniej wartościowej. że gdy nie mam całkowitej raqi." Albo też zbijam jego obiekcje kilkoma przeciw-stawnymi argumentami. gdyby komisja nie zawęziła tematu. mając pięćdziesiąt punktów więcej. Skąd wiedzieli. kim chcieli zostać? Największe przybliżenie. . a pracę doktorską pisałem 278 Punkt Siódmy: Epikurejczyk z kultur Środkowego Wschodu. Jak bliski przyjaciel może nagle wypaść tak źle? Jak mogę pogardzać kimś. na jakie mnie było stać. niż było mi potrzeba do zaliczenia. Wiem. pytanie o względną wartość nadal pozostaje żywotne. Zacząłem swoje studia od religioznawstwa. aniżeli mniema. kto nie nadąża. Myślę sobie wtedy: „Jaki on głupi. że dostałem dyplom z wyróżnieniem: myślałenw tym. Moja rozprawa obejmowała trzy dyscyp-liny i rozszerzałaby się bez końca. co ma do powiedzenia. Pojawiają się wew-nętrzne pytania: „Na jakiej pozycji stoję?". jaki ograniczony. „Czy jestem lepsza od tych. które podjęły pracę nad sobą. z którymi zdarza mi się przebywać. kto jeszcze wczoraj wydawał mi się taki bystry? Uświadamiam sobie wtedy. genialnym pomyśle. za jakiego siebie uważałem. Gdy znajomi wydają mi się szczególnie głupi i beznadziejni. która wpadła w tarapaty. nie pozostawiając wolnego czasu mię-dzy poszczególnymi „składnikami ciekawego życia". mam ochotę wyjść z pokoju. Planuje sobie wtedy swoje zajęcia „na styk". Kartki mojej pracy wyglądały niepozornie w porównaniu z moimi zamierzeniami. Wybaczam głupotę lub w skrytości potępiam za popełnienie błędu. Doskonałość w każdym calu. sam zaś wydaję się sobie nikim. może jednak służyć przypomnieniu. U tych Siódemek. czy w rzeczywistości jestem gorsza?" „Kto w tym przypadku jest lepszy? Ja czy mój przyjaciel?" W stanach patologicznych odpowiedź zawsze brzmi: „Ja jestem lepszy". czego się imałem. Gdy już wbiję sobie do głowy. nasuwało myśl o następnej wielkiej szansie. jest gonitwa myśli. Nudzi mnie to. jestem na tyle przytomny. że potrzebna mi była pomoc komisji. Poczucie własnej wartości można sobie podwyższyć zajmując się stale „zajęciami najlepszymi z możliwych". że chce mi się krzyczeć. Pogarda ta przyjmuje różne podstępne postade. niewypróbowanym podejściu. Nigdy nie mogłem zrozumieć jak ludzie mogą poświęcić się określonej karierze. muszę być do niczego. gdy zaczynam pogardzać oso-bą znajomą. że mam do czynienia z kimś.

wie-dzą o wszystkim tyle. że doskonale potrafią poprawić nastrój grupy. choć niepraktycz-nych pomysłów. że mogą udawać. a fazy końcowe. Może z takiej pary powstać wyjątkowy zespół współpracowników. gdy skończy się faza wstępna i etap formułowania planów. Siódemka natomiast będzie mogła występować w roli doradcy i par-tnera. Gdy już pomysł skonkretyzuje się. którzy są „mniej dalekowzroczni". Przykład związku z autorytetem: Siódemka i Trójka (Epikurejczyk i Wykonawca) Oba typy wkładają w swoje przedsięwzięcia wiele energii. Pozytywem relacji Siódemek z autorytetami jest to. Trójka czyni tak. Najbardziej efektywne są wtedy. by rozbroić kontrolę autorytetu. Siódemkę zaś popycha zainteresowanie i okazja penetracji nowego terenu. gdyby poproszono ją wówczas o roz-patrywanie kolejnych pomysłów. Trójka będzie ciężko pracować niezależnie od tego. W środkowej fazie realizacji przedsięwzięcia ich zainteresowanie spada. Władza osób na niższych stanowiskach zostaje w sposób automatyczny pomniejszona. że tracą zapał. Trzymają się pozytywnych opcji nie popadając w zwątpienie i szczególnie dobrze radzą sobie wtedy. radzenia sobie z ludzkimi oczekiwaniami czy zajmowania się zadaniami ruty-nowymi. który napotkał na trudności. nawiązywanie kontaktów z kooperantami lub o to. Mają miłą powierzchowność. Siódemka cierpi z powodu nadmiaru rutyny i zawężania możli279 Helen Palmer . żeby przeszła na stanowisko konsultanta do spraw planowania. Potrafią połączyć cele i zadania jakiegoś przedsięwzięcia z innymi stanowiskami teoretycznymi. jeżeli Trójka skłonna będzie wziąć na siebie funkcje kierownicze. wobec kogo Siódemka czuje wrodzony szacunek. Byłaby bardziej wydajna. dążący do miłych kontaktów po to. bo utożsamia się z sukcesem przedsięwzięcia. Początkowo autorytet traktowany jest po prostu jak ktoś. gdy pomysł kiełkuje lub jest gotowy do realizacji. są szczególnie trudne do przeżycia. nawiązywać kontakty robocze ze współpracownikami i promować swoje pomysły. W rzeczy-wistości jednak Epikurejczycy to ludzie pełni lęku. w których opcje są ograniczone do minimum. Jakakolwiek próba ograniczania wolności prowadzi zazwyczaj do ostrego sprzeciwu wobec autorytetu. w których nikt nie stoi ani nad nimi. i są dob-rymi mówcami. bez konieczności brania na siebie odpowiedzialności. Negatywną stroną relacji Siódemek z autorytetami jest to. ani pod nimi. pracujące-go w niepełnym wymiarze godzin. włączenie przedsięwzięcia w więk-sze zadanie. czy pra-ca ta przynosi jej . sam zaś na ogół reaguje życzliwie na jej dobrze wyartykułowane poglądy. kto stanie jej na drodze do celu. Siódemka uważa. Idee i teorie zastępują żmudną i ciężką pracę prak-tyczną i Siódemki często traktują pogardliwie tych. że może się dogadać z każdym.Związki z autorytetami Siódemki chcą być jak równy z równym z osobami mającymi autorytet i wolą takie układy. Siódemki nieraz natarczywie bronią ciekawych. gdy praca dopiero msza lub gdy trzeba podtrzymać wiarę w projekt.Enneagram wości. że wiedzą więcej.

przyjemność czy nie. Trójka skłonna będzie poszukać innej pracy. dotyczące czasu i wysiłku w sposób mistrzowski. nie będzie się chciała zajmować kon-trolą podwładnych. Trójka oczekuje wydajności jak w maszynie. Trójka szuka uznania i pieniędzy w banku. lubi swoje zadanie. by nie stracić zainteresowania zada-niem. o lepszej strukturze i dającej możliwość awansu. postara się nadać ogólnym dyrektywom postać roboczego regulaminu i poradzi sobie z negatywnymi informacjami zanim do szefa dotrą. Jeżeli Trójka. 280 Punkt Siódmy: Epikurejczyk Jeżeli Siódemka. O ile Siódemka trzyma się wytycznymi i nie wprowadza zbyt daleko idących zmian. W efekcie wytyczne mo-gą się stać zbyt ogólnikowe i zbyt przeintelektualizowane. a Siódemka wynagrodzić ją premią czy uznaniem. Jeżeli szefem jest Trójka. by każdy czuł się równorzędnym członkiem zespołu. Trójka-podwładny naj-prawdopodobniej zwróci się wprost do odpowiedniej komisji. Jeżeli szef-Siódemka wprowadzi fascynujące. Oba typy obdarzone są umiejętnościami społecznymi i potrafią publicznie zareklamować swoje przedsięwzięcie. zamazujące kierunek zamierzeń. działań innowa-cyjnych i zachęcania innych pracowników. że można być jednocześnie w dwóch różnych miejscach. Siódemka natomiast będzie pracowała równie ciężko. Siódemka zaś poczuje się ograniczana tymi celami i zacznie naginać reguły narzucone przez szefa. szczególną niechęć odczuwając wobec koniecz-ności wydawania i egzekwowania poleceń. Jeżeli przedsięwzięcie posuwa się do przodu. Jeśli Trójka skłonna jest także dążyć do wydajności kosztem jakości. Trójka bę-dzie zadowolona z jej udziału w zespole. będąca w roli podwładnego. nie zakwestionuje pozor-nie uległego postępowania swego podwładnego. dobrze jej się będzie pracowało z szefem gotowym wziąć na siebie napięcie i ciężar związany z pełnym zaangażowaniem. choć kontrower-syjne opqe. zmniejszając tym samym ryzyko konfrontacji. jeżeli Trójka potrafi wprowadzić w życie ideały szefa. występująca w roli podwładnego. aby przywołać szefa do porządku. na przykład podsuwając to samo sprawozdanie w dwóch różnych sytuacjach czy ucząc się. o ile będzie to dla niej zabawne. ani Siódemka nie zainteresują się kontrolą jakości. chętnie zakłada. . chyba że zmusi je do tego jakaś skarga. by wy-równać straty i wykorzysta wszelkie struktury organizacyjne. Siódemka w roli podwładnego będzie omijać stawiane jej wyma-gania. je-żeli w każdym będzie się o połowę krócej. Siódemka zaś chce swobody. Każdy z nich prze-konany jest o słuszności własnego stanowiska i będzie chciał skłonić innych do przyjęcia jego punktu widzenia. gdy może wyko-rzystać swoje zdolności do twórczego planowania. Trójka weźmie na swoje barki dodatkową odpowiedzialność. zaczną wychodzić na jaw różnice między celami stawianymi sobie w pracy przez Trójkę i Siódemkę. o ile jej wysiłki spotkają się z szacunkiem i zaistnieją widoki na awans. Siódemka naj-bardziej się przydaje we wstępnych fazach pracy. Zespół bę-dzie kwitł. dopóki nic się nie zawali. że podwładni także utożsamiają się osobiście z suk-cesem firmy i będzie od nich oczekiwać maksymalnej wydajności. Jeżeli szefem jest Siódemka. Gdy to się nie uda. w miarę jak Siódemka stara się. ma trochę rozumu. ani Trójka. Gdy jednak przedsięwzięcie bezpiecznie ruszy z miejsca.

odpowiedzialnym jedynie przed samym sobą. szczególne utalentowanie. nie mów mi. które zdają się niezwykłe ludziom myślącym bardziej konkretnie. że og-romnie dużo radości sprawiają im dziedziny wymagające twórczego myślenia. a poczuciem wyższości Siódemek wobec innych ludzi. Można dostrzec szczególną sprzeczność między ideałami radykal-nego subiektywizmu. Skłonność Siódemki do pozytywnych wyobrażeń powoduje. ponieważ tam najlepsze as-pekty każdej możliwości mogą zetknąć się w sposób całkiem wiary-godny. Ponieważ z natury dysponują bardzo giętką uwagą. Najlepsza część posiłku ma miejsce zanim go podano. jaką ma autorytet. Potrafi dostrzec. ale zamiast dążyć do bezpośredniej konfrontacji wolą przy281 Helen Palmer . że Siódemka jest wolnym strzelcem. nie musi więc w żadną z tych dziedzin inwestować wysiłku. że wypełnia ona luki wynikające z braku rzetelnej informacji fantazjami i ideami. a ja będę robił swoje" oznacza w istocie. Znaczną część swoich przyjemności czerpie Siódemka z plano-wania i przewidywania przyszłych zdarzeń. To. Siódemki twierdzą. Twierdzi. ponieważ można wtedy w wyobraźni smakować wszelkie wyborne kombinacje dań. Te z kolei tworzą wy-idealizowany obraz własnej osoby. że matematyka i muzyka pasują do siebie. biorąc pod uwagę przyrodzone. przez co niepotrzebne są auten-tyczne treści i głębia. co mam robić". gdzie każda jednostka szanowana jest jako uni-kalna istota. Szcze-gólnego znaczenia nabiera to. „Ty rób swoje. Potrafi delektować się najlepszymi cząstkami przesz-łości i przyszłości wraz z aktualnym smakiem posiłku. dodając doń w wyobraźni inne przyjemności. że przy niewielkim wysiłku. tak namacal-nych i wiarygodnych. a nowe pomysły . Jeżeli Epikurejczyk za-siadł już do wyśmienitego posiłku. Planowanie nie musi oznaczać ucieczki. że każdy z nas być może obdarzony jest unikalnymi zdolnościami.Idealizm i futuryzm Siódemki są równie antyautorytarne jak każdy prawdziwy para-noik. co ma się wydarzyć. potra-fią wymyślać genialne rozwiązania prozaicznych problemów i za282 Punkt Siódmy: Epikurejczyk puszczać się w takie głębiny wyobraźni. Siódemki potrafią się upajać własną wyobraźnią. Wskutek wyidealizowania swego obrazu wydaje jej się.codziennymi . że umysł jest jego najlepszym przyjacie-lem. większość jednak ogranicza się do jednej tylko. pojawia się w umyśle w postaci słodkich wyobrażeń. podczas gdy Siódemka uważa. że wschód ten oglądał w gronie blis-kich przyjaciół. Następująca wypowiedź pochodzi od Siódemki będącej zawodo-wym futurologiem. że wykorzystuje wszystkie naraz. Znaczy to również: „Zostaw mnie w spokoju. jak krzesła czy stoły. jest w stanie opanować mu-zykę i matematykę w ciągu kilku miesięcy. by czuć się w obu dziedzinach kompetentna.Enneagram mimie uzyskać taką samą kontrolę. doświadczenie to może znacznie rozszerzyć. Siódemka potrafi dostrzec. Odtworzyć może na chwilę w pamięci obraz czarownego wschodu słońca.

Związki rozwijają się wtedy. gdy robi się różne rzeczy razem i roz-mawia o tym. jawi się jako poważne ograniczenie. To jak zakochanie się w kobiecie. kierując go ku jaśniejszym celom. choćby nawet najciekawszą. Jego praca polega na analizie trendów historycznych i przewidywaniu. można tak zintensyfikować różne rodzaje aktywności. . że zmuszone są bronić się przed depresją partnera bogatym planem zajęć pozadomowych. że partner nie potrafi zre-zygnować z koncentracji na bolesnym wzorcu zachowania czy daro-wać urazy emocjonalnej. bowiem sugerować to może przegraną. co w partnerach wspaniałe. Jeżeli jakiś problem wyjdzie na jaw. Zaan-gażowanie się w jedną tylko przygodę. co kiedykolwiek mogłoby mi być potrzebne. W swoim wyidealizowa-nym obrazie miłości uważają. żal im też dobrego związku. Optymistycznie nastawionej Siódemce to. gdy wszystkie możliwości są otwarte. Choć ciężko im przychodzi podejmowanie zobowiązań. że trudno im często poradzić sobie z osobami zależnymi emocjonalnie lub o znacznych emocjonalnych potrzebach. Przypomina to tchnienie żyda w ciało. Idee to moje najczulsze kochanki. „Cóż może być złego w zakochaniu się? Czy może być coś złego w dzieleniu się tym. Tyle można czerpać przyjemności z zapoznawania się z nimi. które nie oddycha. Każda idea jest piękna i cenię ją w szczególny sposób. jak można wy-korzystać dodatnie tych trendów aspekty. że partner będzie stanowił dodatkowe miłe towarzystwo w realizowaniu zadań. Taki kontakt pełen jest przygód i stanowi zaporę przed koniecznością omawiania mniej przyjemnych aspektów życia. następnym w kolejności rozwiązaniem byłoby takie ustawienie przyjaźni. gdzie rzeczywistość zanika i zostaję sam na sam z nieskończoną liczbą opcji i ze wszystkim. by zająć się innymi planami. gdy dojdzie do rozstania. Jednym ze skutków ubocznych te-go. Siódem-ki opowiadają nieraz. Narcyści ciężko znoszą konfrontację i wzajemne obwinianie się. prowadzi do nudy i przesytu i zamyka drogę innemu potencjalnemu romansowi. Gdyby zupełna zbieżność zainteresowań okazała się niemożliwa. Z drugiej strony potrafią doskonale poprawić atmosferę rozsypującego się układu. Można tak ściśle zaplanować „sprawy niezbędne do załatwie-nia". iż Siódemki z taką łatwością zastępują negatywne uczucia opcją przyjemniejszą jest to. Stawiają mnie one w takim miejscu. wskutek których mogłaby się nudzić czy czuć się zobligo-waną do pozostania. że dzielą się wszystkim. przy szczególnej świado-mości ograniczeń tkwiących w gotowości do czynienia zobowiązań. Najszczęśliwsze są wtedy. którym Siódemka już w samotności oddaje się z radością. że nie ma czasu na omówie-nie go. co ciekawe i najlepsze. a następnie przewrócić kartkę. ponieważ umysły ich zapełniane są głównie skojarze-niami i fantazjami wzbudzanymi przez te związki. że pozostaje „dziesięć minut na omówienie naszej separacji zanim pojadę na lotnisko". Zdarzało mi się też zakochiwać w samo-lotach i innych pędzących maszynach.kompanami. by Siódemka nie traciła zainteresowań: nie podejmowała takich zobo-wiązań. co najlepsze?" Zdecydowanie wolą niewielkie dawki najlepszych przygód niż cały posiłek złożony z jednej. W pewnym sensie Siódemki nie mają realnych związków z inny-mi ludźmi. Wolą więc poważne rozmowy wpisać do kalendarzyka. Związki intymne Siódemki nawiązują kontakty z innymi w ten sposób. iż życie jest dobre i nie narzuca żadnych ograniczeń czy warunków. Partner potwierdzałby fakt.

by wyciągnąć ją z domu i zaangażować w inne formy aktywności. Przykład pary złożonej z Siódemki i Szóstki (Epikurejczyk i Adwokat Diabla) Oba typy cierpią na ukrytą paranoję. Potrafią wnosić w taki związek nowe zainteresowania. Słabą stroną intymnych relacji Siódemki jest to. w które zwątpić mogłaby Szóstka. Szóstka nieświadomie uczyni przysługę związkowi ujawniając w zachowaniu Siódemki wiele ukrytych cech paranoi-dalnych. Gdy już Szóstka nabierze rozpędu. Siódemka może wywrzeć bardzo korzystny wpływ na 284 Punkt Siódmy: Epikurejczyk związek. które przypisuje partnerowi. zachowując jedno-cześnie odpowiedni dystans wobec swoich lęków. jej lęki rozwiewają się a Siódemka może dostarczyć jej odskoczni pozwalającej podjąć odpowiednią aktywność. Oba typy gotowe są włożyć dużo pracy w osiąganie przyszłych celów. poszukiwania intelektualne. jeżeli partner przeżywa depresję lub przejawia nasilone po-trzeby emocjonalne. jeżeli potrafi na tyle poważnie potraktować obawy Szóstki. Siódemka natomiast po to. Najczęstszą formą obrony jest racjonalizacja pier-wotnego zobowiązania poprzez wprowadzanie dodatkowych obwa-rowań zmieniających wcześniejsze plany. Entuzjazm Siódemki podtrzyma wizje. by snuć egzotyczne plany na temat przyszłości pary.Do pozytywów intymnych związków Siódemek należy to. seks i zabawę. Natomiast umiejętność dostrze-gania przez Szóstkę podstawowego piękna w uciążliwym codzien-nym zmaganiu się z życiem utrzyma parę w działaniu na tyle długo. zanim się zobowiąże. Szóstka czyni to w celu uchro-nienia się przed potencjalnym zagrożeniem dla związku. Siódemka może się zbliżać ku przyjemnym perspektywom. by plany się zmaterializowały. Szóstka ujawnia swój lęk. że ma ochotę odejść. Szóstka zaś może te plany stabilizować dzięki realis-tycznej ocenie przeszkód. przyjmując swoje od-mienne światopoglądy. Szóstka uważa postawę życiową partnera polegającą na hołdowaniu wielu opcjom za przejaw egoizmu lub . Szóstka będzie w stanie się nauczyć przezwyciężać paraliżujący strach i podejmować aktyw-ność. musi uzys-kać odpowiednie zapewnienia od drugiej strony. O ile każde z partnerów będzie potrafiło wczuć się w podejście do życia drugiej strony. podczas gdy podstawowym nastawieniem Siódemki jest nieograniczony optymizm. Różnice w potrzebach dotyczących wierności i zobowiązań mogą prowadzić do problemów. Szóstka częściej odczuwa zazdrość i często interpretuje dwuznaczne obietnice Siódemki w sposób najmniej korzystny. Siódemka natomiast potrzebuje swobody. Siódemka zaś zacznie skupiać się na jednej rzeczy na raz bez odczuwania lęku. iż czują się zobowiązane podtrzymywać wzajemne uczucia poprzez własną aktywność. Oba typy żyją raczej przyszłością. podczas gdy Siódemka unika lęku oddając się różnym działaniom zastępczym. zapominać o dawnych urazach i rozpoczynać od nowa. Siódemka może wtedy pomóc Szóstce. Szóstka. I tutaj partnerzy mogą wesprzeć się wzajemnie. Szóstka czuje się przykuta do życia przez obowiązki i ciężką pracę.

Uwielbiam przystępować do pracy na zimno. dzięki którym Szóstka wie. podczas gdy Siódemka idzie się zabawić". Następująca wypowiedź pochodzi od młodego męż-czyzny. Jeżeli Szóstkę ogarnie depresja lub obezwładniająca troska o przyszłość pa-ry. na co Siódemka odpowiada: „Nikt Cię do niczego nie zmusza. z kim Siódemka spędza swój wolny czas. jeżeli Siódemka gotowa jest podjąć negocjacje i zgodzić się na konkretne zobowią-zania. jeżeli Szóstka postara się pamiętać o najlepszych as-pektach wzajemnej relacji a Siódemka skoncentruje się na aspektach negatywnych na taki czas. Siódemka spra-wia wrażenie dyletanta o wielu rozproszonych zainteresowaniach: re-alizuje na raz kilka przedsięwzięć. z których czerpię doświadczenia. Jak cudownie będzie wszystko do siebie dopasować! W imię ucieczki uwaga potrafi się przesuwać płynnie między słodkimi wspomnieniami.braku lojalności. Wiele niepotrzebnych obaw Szóstki znika." Tym poważnym zagrożeniom można zapobiec. może wiele skorzystać z gotowości Szóstki do poświęcania się. Siódemki. na podłodze rozrzuci trzy albo cztery rdedoczytane książki. Dla Siódemki wszystkie te zainteresowania są ze sobą powiązane. w przyszłości wszystko się po-łączy. Uwaga przeskakuje z jednego przeżycia na drugie w pogoni za następnym fascynującym zajęciem. na czym stoi. by się z nimi uporać. by skupić się na tych aspektach związku. że „na jej barki spadają wszystkie obowiązki. uruchomiony zostanie samonapędzający się mechanizm. gdy deklaracje Siódemki są jednoznaczne. Mój program jest w stanie spełnić potrzeby każdego z uczestników. Na co Siódemki zwracają uwagę? Z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora. które uwidaczniają się jedynie w wyniku wytrwałości i introspekq'i. fascynującymi myślami i interesującymi planami na przyszłość. w którym lęk Szóstki przed możliwością porzucenia wytwarza w niej 285 Helen Palmer . by można je było zareklamować w katalogach kalifornijskich ośrodków rozwoju osobowości. Szóstkę może złościć to. Kiedyś.Enneagram depresyjny nastrój. W ogłoszeniach piszę: „Zajmu286 Punkt Siódmy: Epikurejczyk . który nie potrafił zaklasyfikować swoich inter-dyscyplinarnych warsztatów tak. Czuje się zagrożona brakiem dyskrecji Siódemki lub jej licznymi zewnętrznymi zainteresowaniami. Wszystkie dokądś prowadzą. Szóstka w o wiele mniejszym stopniu chce wówczas wiedzieć. a ten z kolei skłania Siódemkę do odejścia. Moje podejście do problemu jest eklektyczne. bez żadnego przygotowa-nia i pracować z tymi. które pochłaniają wiele czasu. Jeżeli Siódemka potrafi docenić wartość zwolnienia tempa. którzy się zgłoszą. Znam co najmniej dziesięć różnych systemów. Para wiele skorzysta. Prowadzę warsztaty poświęcone rozszerzaniu świadomości oraz grupy rozwojowe.

nad którym moglibyśmy popracować. Wówczas jego zakorzeniony na-wyk dopasowywania nowych informaqi do różnorodnych systemów interpretacyjnych mógłby go doprowadzić do wglądów sprzyjających rozwojowi jego uczniów. Ten mężczyzna prowadzący warsztaty nie umie się jeszcze poważ-nie skupić na jednym obszarze. polegający na „tasowaniu kart". Taki styl koncentracji uwagi stałby się bardziej konstruktywny. by poszczegól-ne wydziały musiały podjąć współpracę. Bardzo cierpię. Firmy. 287 Helen Palmer . gdyby człowiek ten umiał naprawdę stawić czoła problemom miast przedwcześnie wprowadzać nową technikę. Podejście tej osoby różni się od opisywanego powyżej.jemy się medytacją. Następna wypowiedź pochodzi od innego mężczyzny. Nie-mniej jednak mój system pracy. neurolingwistyką i oddychaniem według systemu Reicha. To ciągłe tasowanie prowadzi do problemów. że najpierw odsuwa się go w boczne rewiry uwagi. potrafi ona bowiem skupić wszystkie swoje opcje na jednym problemie zamiast zmieniać podejścia. w której mogę kontrolować punkty styczne tak. gdy prowadzę zebrania. Otrzymuję całko-wicie sprzeczne sprawozdania i podchodzę do nich jak do talii kart. sztukami walki. by problem rozmyć. Pracuję jako konsultant od spraw organizacji. przeska-kując z jednego systemu na drugi lub zmieniając zakres swoich pla-nów. by przy-gotowali jakiś sen. które do siebie pasują. Naszymi klientami są firmy przechodzące kryzys lub stojące przed groźbą rozpadu. aby docierać do intuicyjnych pomysłów. także Sió-demki. Jeżeli bez przerwy tasuję poszczególne systemy. Traktuję swoją pracę jako rodzaj burzy mózgów." Zawsze proszę swoich uczestników. którym udzielamy porad. Dokonuję w umyśle przeglądu poszczególnych wydziałów. który nauczył się tak organizować swój sposób koncentracji uwagi.Enneagram Styl intuicyjny Przyzwyczajenie Siódemki do lokowania nowych informacji w kilku niezależnych od siebie kontekstach przypomina bardzo stra-tegię opowiadania bajek. muszę w końcu dojść do pewnych punktów. W technice opowiadań rozwiązuje się trudny problem w ten spo-sób. by dojść do użytecznej metody radzenia sobie z problemami. z którymi wszyscy się zgodzą. na których zmuszony jestem poinformować ludzi o koniecznych zmianach. Powinien wziąć na siebie odpowiedzialność za konieczność przeciwdziałania prawdziwym trudnościom i umieć wytrwać przy swoich klientach w przeżywaniu przez nich autentycznego cierpienia. Każ-dy wydział chce wyjść na swoje kosztem pozostałych. aż uda mi się wychwycić te punkty. po czym za-czyna się snuć opowieść o czymś całkiem . często mają złożoną strukturę hierarchiczną i między poszczególnymi wydziałami występują poważne różnice. gdy trzeba zmieniać pro-cedury i hierarchię. jest skuteczny. jeżeli w ogóle mają przetrwać. Chce pozbyć się problemów.

Muszę się zająć czymś innym. Jeżeli podejmujemy jakąś pracę. Pracuję raczej w ten sposób. Praca zakłada pewien poziom dobrowolnego samoograniczania. Skłonne byłyby jednak minimalizować fakt. Od lat uprawiam skomplikowany zawód.niezwiązanym z proble-mem. W połowie opowiadania podejmuje się stopniowo wątki problemu. jedną w filozofii.nasuwa mi rozwiązanie. Jeżeli na przykład . Po pierwsze. Coś w tonie jej głosu zainteresowało mnie i podczas gdy ona wyjaśniała. nie wynika z tego. na przykład bieganiem czy rozmową z kolegą. że gdy zobowiązujemy się do czegoś. nad którym pracowałem. Większość Siódemek oczywiście zrozumie bezsens takiej argu-mentacji. Zdolność do pracy jako wyższa jakość umysłu Planowanie przyszłości może sprzyjać unikaniu działania z dwóch powodów. ja zdałem sobie sprawę z tego. by nie stracić czegoś dobrego. że zgadzamy się z podstawowymi założeniami danego projektu. gdy przypadkowo podsłuchałem. poz-walając innym zająć się sprawami konkretnymi? 288 Punkt Siódmy: Epikurejczyk Drugi unik ma charakter bardziej subtelny. a nie tylko z paroma odpowiadającymi nam punktami. z którym się mocuję . że jeżeli napotkam na przeszkodę. że osoby do-chowujące wierności to nienowocześni prostacy. o czym czytam w jednej dziedzinie z innymi polami moich zainteresowań. pominąłem pewne his-toryczne napięcie. napina nić wiodącą. że kochając zarazemwspółmałżonka i kochanka jesteśmy wierni. mam ochotę na kawę i ciepłą bułeczkę. Samą logiką niczego nie dokonam. który jedną nogą tkwi w nau-kach ścisłych. zdobywa się wgląd w różne możliwości jego rozwiązania. że nie dotrzy-mały zobowiązania. które. podkreślając za to następujące twierdzenie: „Ale cóż złego jest w miłości? Miłość wszystkich zrównuje. Nie zmienia się . włączając go w tok opowiadania. Na ogól przerwa ta pełni jedynie funkcję relaksu i gdy wracam do biurka nie idzie mi lepiej. i jeszcze paroma innymi w statystyce i historii. Polega na ignorowaniu faktu. przesuwając problem po kil-ku różnych scenach i powierzając go kolejnym postaciom opowia-dania. Jedno takie olśnienie miałem wtedy. jeżeli plany są pełne fantazji i in-wencji. zobowiązujemy się do trwania przy jednej linii działania zamiast kursować między kilkoma różnymi kierunkami aktywności tylko po to. na przykład przenosząc wprost wiedzę z jednej dziedziny w inną. inni przypuszczają. Dlaczego człowiek nie miałby żyć marzeniami. jak żona tłumaczyła naszemu najmłodszemu synowi zasady działania maszyny do szycia.zobowiązujemy się do wierności (wiążącej się ze wzajemną miłością). Wprowadza się różne przydatne postaci. Czyż każda miłość nie jest jednakowa?" W efekcie twierdzą. jak igła zahacza o nitkę. podobnie jak niewidoczny bębenek. Czasem jednak coś w tej innej aktywności . Wymaga odsunięcia na bok innych opcji i poświęcenia się jednemu przedsięwzięciu. Stale próbuję powiązać to.zupełnie niezwiązanej z problemem. który chce się rozwiązać. że w artykule. planowanie może być czynnością o wiele przyjemniejszą niż żmudna praca.

które pozostawiają jesz-cze wiele do życzenia.Enneagram Byłem już na stażu szpitalnym. że mnie ona nie dotyczy. I że stara-jąc się opanować.planów wtedy. doświadczeniem pozazmysłowym. że wydawało mi się dotychczas. że przeżyłem jakiś odmienny stan świadomości. co w danej chwili się pojawi. jeżeli materiał. Były barwione. ujrzałem jakąś rzeczywistość na pograniczu życia i śmierci. Byłem na krawędzi między życiem i śmierdą. Dla osoby o cechach narcystycznych. Z czasem musiałem przyjąć do wiado-mości. tętnią życiem. którą nie chciałem się zajmować. Żarłoczność . W tych komórkach na płytce była śmierć. wprawia w dobry nastrój czy przygnębia. Gdy pracu-jesz. a ja słyszałem zew żyda. gdy natknąłem się na dziedzinę medycyny. I wtedy komórki zaczęły się otwierać. Siedząc kiedyś nad mikroskopem przeżyłem coś. koncentrujesz się na jednej rzeczy na raz. Z początku po prostu nie przyjmowałem tej prawdy do wiadomości. że inni mniej są przekonani do naszych świetnych pomysłów. by móc zwrócić uwagę na te aspekty samego siebie. konieczność skupiania uwagi na jednym punkcie lub na wewnętrz-nym obiekcie kontemplacji jest zajęciem nudnym. że umrę. jakieś oddziaływanie kompleksowe. Uwagę przyciągają fascynujące pomysły i sny. gdy napotykają na przeszkody i nie porzuca się pracy. co nazwałbym . Zadanie staje się jeszcze trudniejsze. która podejmuje medytaq'ę. że śmierć jest czymś realnym. Zaglądałem w wizjer mikroskopu i mocowałem się jednocześnie z własnymi myślami. Zająłem się więc poważnie leczeniem raka. Nie wierzyłem. niezależnie. Teraz zaś przyszła kolej na staż na oddziale onkologicznym i codziennie zmuszony byłem informować rodziny ciężko chorych pacjentów. że celem medycyny jest zwalczanie śmierci i że zawsze będę mógł jakoś temu zaradzić. że nic nie mogę dla nich zrobić. Musiało być dla moich pacjentów jakieś wyjście! Nowa strategia. że jesteśmy mniej doj-rzali niż to sugeruje nasze „ego". byłem przekonany. Z punktu widzenia treningu uwagi praca to zobowiązanie się do stabilizacji uwagi właśnie na chwili teraźniejszej i akceptaqi do-kładnie tego. Gdy tylko doszedłem do siebie. muszą się wykazać hartem ducha i odwagą. póki danego zadania nie doprowadzisz do końca. Dotychczas podświadomie popychała mnie naprzód myśl. bo ktoś nas skrytykował czy dla-tego. i bardzo trudno jest zwolnić bieg myśli. jak pulsują i otwie-rają się. 289 Helen Palmer . Zacząłem mu się naprawdę przyglądać i zafascynowało mnie to. ale zaczęły pulso-wać. Narcystyczni medytujący. który zaczyna się ujawniać podczas medytaq'i wskazuje na to. szczerze nieraz przekonani. Po prostu przyglądałem się. jak małe słoneczka. Zdałem sobie sprawę z tego. że dawno przezwyciężyli swoje ewentualne oso-biste słabości. Starałem się skupić uwagę na płytce z komórkami nowotworowymi i nie oddychać zbyt mocno. by skoncentrować się na jednym punkcie. ale myśli moje wciąż uciekały ku czytanej właśnie książce i zaplanowanej na ten wieczór randce. czy to nas cie-szy czy smuci.

Przeżywa też stan fizycznego podniecenia bliski stanowi upojenia. Sekret polega na tym. Siódemka woli przerwać jakąś sytuację. Siódemkę podnieca wspaniały plan na przyszłość. że osoba medytująca nie jest w stanie za-paść w głęboki stan kontemplacji. by zawczasu się do nich przygotować. zanim się nią nasyci do końca .aby tylko nie stracić dla niej zainteresowania. i stymulację umysłową. i że mają nieograniczoną energię fizyczną. niż głód talerzy pełnych je-dzenia. gdy przechodzą od jednej fascynu-jącej aktywności do następnej. wszystko będzie przebiegało . Siódemki twierdzą. Problem z małpim umysłem polega na tym. że boją się zwolnienia tempa i koncentracji na jednej linii działania. przeskakuje w wyniku kolejnych skojarzeń. przedkładają małe kęsy wszystkiego. by po-rzucić daną aktywność dokładnie w tym momencie. w którym główne kierunki zaintere-sowań i specjalne udogodnienia zespolone są w jedną syntetyczną całość: nie będzie tam przepychanek. Epikurejczyk potrafi się upajać siłą własnych wyobrażeń. fantazji i planów z taką szybkością. ile tylko zdoła zmieścić. co naj-lepsze nad przedawkowanie jednego „posiłku". dokładnie przeciwnych przyzwyczajeniu Szóstki do wyobrażania sobie najgorszych ewentualności po to. że uzależ-nione są od własnej adrenaliny. jakiego dostarcza przygoda. Na poziomie ciała małpi umysł opisywany jest przez'Siódemki jako pragnienie wszystkich możliwych doświadczeń. Cnota wstrzemięźliwości Trzeźwość polega po prostu na umiejętności utrzymania określo-nej linii działania bez konieczności wprowadzania dygresji czy pod-niecających planów dodatkowych. Na poziomie umysłu Siódemki ujawniają skrzywienie w kierunku pozytywnych wyobrażeń. Twierdzą. Twierdzą także. że najbardziej ożywione są wtedy. że wolą nie spać niż zrezygnować z jakiegoś cieka-wego zajęcia. Zadaniem takiej osoby jest nauczyć się koncentrować uwagę na jednym punkcie zamiast ulegać powa-bom kolejnych fantazji i planów. Żarłoczność to raczej cielesny głód stymulacji i przeżyć. Często też czują pociąg do środków psychodelicznych i wszelkich innych substancji zapewniających im dobre samopoczucie. W praktykach duchowych żarłoczność umysłu nazywa się małpim umysłem. Odwołują się one do przykładu małpy przeskakującej sprawnie z jednego drzewa na drugie. pod-niecenie. gdy zaspokaja pragnienie przeżycia tylu przygód. Siódemki twierdzą. w którym zaczy-nają odczuwać zmęczenie i przeczuwać nadchodzące znudzenie. ponieważ zobowiązanie takie zawsze pociąga za sobą nudę i cierpienie. Siódemki to 290 Punkt Siódmy: Epikurejczyk smakosze doświadczeń. o ile nie tracą zainteresowania. zawierający na ogół wizję życie zintegrowanego. że uwaga zamiast się koncentrować. Uwielbiają pęd energii fizycznej.Żarłoczność Siódemek przejawia się w ich niemal fizycznym gło-dzie podniecających wrażeń i przeżyć.

Siódemka potrafi poprawić nastrój w czasie mniej korzystnych faz realizacji projektu czy związku między dwojgiem ludzi. nie wybierają zawodów o ustalonej rutynie. Są idealistami. wy-szukującymi najlepsze potrawy i przednie wino. poglądu zawierającego kwintesencję poszu-kiwań.Enneagram gładko. Na poziomie praktycznym trzeźwość oznacza. że jest czymś więcej niż jest naprawdę. Są teoretykami nowych paradygmatów. Nie lubią pracy pod kierunkiem krytycznego szefa. więc nie w pełni jestem tu dzisiaj obecny". dla zachowania zdrowia i wital-ności odwiedzają ośrodki odnowy biologicznej i sklepy ze zdrową żywnością. Jest autentycznie zainteresowana stymulującymi pomysłami i potrafi włożyć w nie wiele energii. ile naprawdę dostarcza prze-żyć. Jako pracownicy naukowi namawiają do studiów interdys-cyplinarnych. Atrakcyjne otoczenia Siódemki często bywają wydawcami. tak jak inni pracują dla wynagrodzenia czy korzyści osobistych. . futurologami i podróżnikami. Planują. księgowymi. docenić jej prawdziwą wartość zamiast dosładzać ją i wyobrażać sobie. Nieatrakcyjne otoczenia Siódemka nie podejmują zazwyczaj prac rutynowych. Należy z równym zainteresowaniem przyglądać się dobrym i złym stronom tego doświadczenia. Zalety Do zalet Siódemki można zaliczyć entuzjazm dla możliwości twórczych oraz autentyczną umiejętność wyciągania ręki do ludzi i wprowadzania nowych pomysłów.291 Helen Palmer . nie mają-cych posmaku przygody. „Zaraz wsiądę w samo-lot. Nie zostają technikami laboratoryjnymi. Gotowe są eksperymen-tować i dostosowywać własne zasady do nowych pojęć. Poszukują naturalnych sposobów utrzymania dobrego nastroju. zamiast selektywnie zwracać uwagę tylko na przeżycia pozytywne. że każdą chwilę należy rozpatrywać ze względu na to. realizacji ciekawych pomysłów czy wartościowego celu. Są entuzjastami. dużo będzie stymulacji i nikt nie będzie zadawał kłopot-liwych pytań. literatami czy bajkopisarza-mi. dostrzegać punkty styczne w przeciwnościach. zauważać we wszystkim naj-lepsze strony. syntetyzują i zbierają pomysły. Chętnie angażuje swój wysiłek dla zapewnienia przyjemności. Są osobami wiecznie młodymi. szczególnie na początku przedsięwzięcia. Siódemki są znakomite w ko-ordynowaniu działań dużej grupy. Trzeźwa Siódemka potrafi kon-centrować się na jednej rzeczy na raz. Siódemki pojawiają się w czasopismach New Agę. poszukiwaczami 292 Punkt Siódmy: Epikurejczyk rozstrzygającego łyku. w prowadzeniu burzy mózgów.

na innym natomiast uświadamiałem sobie. ponieważ są przekonane. że moi starzy nigdy nie przezwyciężą bariery językowej. że posu-wamy się wszyscy w kierunku całkiem odmiennego żyda. by podtrzymać wyidealizowany obraz sie-bie. co posiadają inne dzieci. że wszystkie ograniczenia mają charakter tymczasowy. którym Epiku-rejczycy oddają się po to. Byliśmy rodziną imigrantów i wylądowaliśmy we włoskojęzycznym getcie. Nastawiają się zatem na realizowanie przyszłych pozytywnych celów. Miałem tak wdrukowaną ideę poświęcania się. to Siódemka. że lepiej być wiernym sobie niż zapracować się na śmierć. osobistemu wdziękowi i założeniu. a zdobyła wykształce-nie medyczne i weszła w szeregi brytyjskiej arystokracji dzięki uśmie-chowi losu. a tym. Na jednym poziomie wiedziałem. która studiowała w Yale często przerywając naukę. bohater komiksów o Doonsburym'. że się poświęcam. Myślę o sobie jako o żeńskim Don Juanie. Podtypy te reprezentują trzy centralne problemy narcyzmu: poszukiwanie lustrzanego odbicia. Życie w rodzinie (grupie osób myślących podobnie) jako taktyka samoobrony . że nabierają one mocy faktów doko-nanych. gdy idę szukać kolq'nych doświad-czeń. jakie są różnice między moją rodziną.Enneagram tymi cudami i mieć go przy sobie. Czuję do kogoś pociąg natych-miastowy i przygważdżający.Słynne Siódemki Zonker. Udało mi się zmienić lokalną szkołę parafialną na szkołę w innej dzielnicy i dawano mi wyraźnie do zrozumienia. Podatność na sugestię (fascynacja) w związkach dwuosobowych Siódemki w swojej wyobraźni wyolbrzymiają nowe doświadczenia i pomysły do tego stopnia. futuryzm i idealizację. Chcę się dzielić wszystkimi nowo odkrypatrapraypi»y Redakcji na końcu kriłżki 293 Helen Palmer . Poświęcanie się (męczeństwo) w stosunkach społecznych Siódemki potrafią zaakceptować ograniczenia opcji wynikające ze zobowiązań wobec innych. że nie wiedziałem wcale. Ram Dass * Thoreau * Piotruś Pan * Kurt Vonnegut Groucho Max * Rajneesh Podtypy W podtypach znajdujemy odzwierciedlenie zajęć.

gdy: • Zrozumieją. to przekonanie. Kiedyś myślałem o sobie jako o człowieku wiecznie krążącym po ludziach. Gdy myślenie i działanie stają się hiperaktywne. gdy-byśmy na codzień mieszkali razem. Latami całymi tak krążyłem. Stale wyobrażałem sobie. Siódemki mogą sobie pomóc. Miałem przymus odwiedzania po kolei swoich znajomych. Co może pomóc Siódemkom w rozwoju? Siódemki często przystępują do terapii lub zaczynają uprawiać medytację. z którymi 294 Punkt Siódmy: Epikurejczyk Siódemki się zgłaszają. że problem ten istnieje. gdy szczególnie wy-raźna staje się rozbieżność między wyimaginowanymi oczekiwania-mi a rzeczywistymi dokonaniami. • Zrozumieją. jak bardzo są przywiązane do młodości i energii. że Siódemka ucieka. podejmowania się licznych zadań. by zauważyć. Siódemki mają kłopoty z pracą. gdy docenią dojrzałość i starszy wiek. umielibyśmy wypracować idealny styl życia. że mają zwyczaj wyobrażania sobie cierpienia zamiast przeżywać napięcia związane z cierpieniem rzeczywistym. Typowe problemy. kreowania nowych opcji i planów na przyszłość." • Spostrzegą.Siódemka czerpie satysfakcję z bezpieczeństwa płynącego z przy-należności do grupy osób myślących podobnie. że gdyby udało się połączyć nasze talenty. kiedy dochodzi do ucieczek psychicznych: tworzenia nadmiernie rozbudowanych planów. Epikurejczyk musi nauczyć się zdawać sobie sprawę z tego. kiedy uwaga jego przesuwa się z autentycznego cierpienia ku pozytywnym marzeniom lub zastępczym przyjemnościom. ponieważ „szukają czegoś więcej w życiu". Kłopoty te wynikają z obronnego mechanizmu ucieczki w przy-jemność. oznacza to. że nikt z nas nie wytrzymałby. którymi się zajmowali. „Musi być ze mną coś nie w porządku. Inna pow-szechna przyczyna to kryzys wieku średniego. że inni członkowie rodziny przeżywają kłopoty. . • Zwrócą uwagę na to. jeżeli potrzebuję pomocy. Nadal wydaje mi się. niezdolność zaangażowania się w stałym związ-ku. narkotykami i finansami. nadmierne pocenie się lub męczące czy niedokończone zadanie w pracy. że powierzchowne przyjemności i brak głębi w związkach z innymi prowadzą do kompulsywnego pragnienia coraz to nowych przyjemności i rozrywek. choć marzenie o wspólnym zamieszkaniu już mi przeszło. że jest między nami psychiczna więź. by niczego nie uronić z ciekawych spraw. • Nauczą się trwać przy bolesnym problemie tak długo. zanim zdałem sobie sprawę z tego. które podzielają jej przekonania.

gdy pojawi się paranoja. Spostrzegą u siebie tendenq'ę do zmyślania. że żyde stanie się całkiem nieznośne. by odzyskać dobre samopoczucie. która zwykle przekracza znacznie tę. • Zdadzą sobie sprawę ze swego założenia. gdy 295 Helen Palmer . • Nauczą się nie tracić równowagi. by uniknąć cierpienia. by sytuacja była ciekawa. że kierują uwagę na wyobrażenia. • Zauważą. W razie zranienia. by nie dopuścić do . gdy nauczą się nie tracić gruntu pod nogami. rodzi się wówczas potrzeba wywyższania się po to. że korzystają z analogii. że mają potrzebę czarowania. Zrozumieją. przyjemna. że obawiają się głębokiego zaangażowania wobec siebie samych. • Spróbują dostrzec różnicę miedzy krytyką a realistyczną samooceną. gdy podważa się ich nadmierne przekonanie o własnej wartości.• Zauważą. iż należą im się szczególne względy. że potrzebują być w porządku. Pojawia się lęk. że powierzchowne lub przedwczesne rozładowywanie emocji zastępuje reakcje głębsze. że wydają się całkowicie dobrzy lub całkowicie źli. na jaką Siódemka ma ochotę. że pozostając na powierzchni pozbawiają się głębokich przeżyć i przyjemności. gdy sprawy źle idą. muszą umieć zauważyć swoją skłonność do rozszczepiania obrazu bliskich tak. że pragną.Enneagram podważone zostaje przekonanie o własnej wartości. • Dostrzegą rozmiar prawdziwej odpowiedzialności. Może to się okazać zadaniem ponad siły. że lęk pojawia się wtedy. Będą gotowe przepracować epizody wściekłości pojawiające się wtedy. gdy zauważą. że produkują rozrywkowe opowiastki niewiele mające wspólnego z prawdą. by intelektualizować bolesne emocje.

do korzystania ze środków poprawiających nastrój. Niechęć do przyjmowania roli podwładnego. „Chcę znów mieć swoje rozmaite opcje. że utrata jakiejś opcji prowadzi do poczucia ograniczenia i lęku. gdy ktoś rozkazuje. gdy pojawiają się kwestie zobowiązań. próbach oczarowania. Przestaną się czepiać kurczowo nie dających satysfakcji opcji. by uniknąć cierpień. Pogarda dla życia przeciętnych ludzi. do czego się zobowiązali. gdy nikną alternatywne opq'e. . ujawniające się w obdarowywaniu terapeuty prezentami. Niwelowanie hierarchii władzy. gdy nauczą się zatrzymać się w chwili obecnej zamiast uciekać.siebie bólu. do poszukiwania zmysłowego przeciążenia. że problem traci na znaczeniu. że w trakcie terapii mogą się pojawić następujące problemy: • Znudzenie terapią. Co Siódemki powinny sobie uświadomić? Epikurejczycy powinni sobie uświadomić. • Poczucie winy. „Na czym ja stoję?" „Gdzie jest moje miejsce?" „Jak mnie widzą inni?" • Problemy z autorytetami." 296 Punkt Siódmy: Epikurejczyk • Lęk o hierarchie wewnętrzne. poczucie winy z powodu sukcesów zdobytych wdzięczeniem się. • Kojarzenie trudnej sytuacji z tyloma równoległymi myślami. że tak wiele udało się uzyskać bezkarnie. Lek. gdy zauważą. Rozpoznają swoją skłonność do ucieczki w fantazje. • Chęć przyspieszania. Niechęć do przyjmowania roli szefa. • Poczucie wyższości. • Poczucie przygwożdżenia i znudzenia tym. odwracaniu uwagi ku ciekawym problemom intelektualnym. Pogarda dla nieco niedorzecznego terapeuty.

Dumne są ze swej gotowości sta-wania w obronie słabszych. Spostrzeganie niedorzeczności problemu. Osłaniają ich tarczą swego ciała. „Czy nie wpadnę w ręce ludzi nieżyczliwych? Czy oni nie są bandą głupców? Jak zareagują. słabymi pogardzano. Ósemki odnajdują swoją toż-samość w walce o praworządność. gdy tylko odczuje się ulgę w związku z problemem. gdy się ich przyciśnie? Sprawdźmy ich. Siebie uważają za obrońców. za osoby chroniące przyjaciół i „niewiniątka". z którym zgłosili się na terapię. Bojąc się znaleźć na słabszych pozycjach. przypisywania wyższych znaczeń sprawom problematycznym. Podstawowym problemem jest kontrola: kto tu rządzi i czy zrobi to sprawiedliwie. Silnych szano-wano. Ucieczka w oświecenie. • Chęć przeżywania odmiennych stanów. będzie pomniej-szać fakt. Ich miłość wyraża się bardziej w opie-kuńczości niż w czułości. Punkt Ósmy: Szef Osobowość nabyła Esencja GŁOWA SERCE Cecha dominująca:Namiętność: Zemsta Żądza Wyższy stan umysłu:Cnota:Prawda Niewinność Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innyn Ochrona siebie: ni ludźmi: Władczość / poddanie Poszukiwanie przyjaźni Zadowalające przetrwanie Dylemat Dzieciństwo Ósemek przebiegało pod znakiem walki. Odczuwają potrzebę sprawdzania.• Chęć przerwania terapii. Ósemki wolą brać ster w swoje ręce. Ósemki nauczyły się bronić poprzez uwrażliwienie na cudze złe zamiary. panować nad sytuacją i kontrolować innych silnych współzawodników. Ucieczka w zdrowie." Jeżeli Ósemka znajduje się w pozycji podległej. • Zniekształcanie negatywnych doświadczeń z przeszłości. Będzie 298 Punkt Ósmy: Szef . Nie dając się zastraszyć konfliktom. Zaangażować się w związek to znaczy wziąć osobę ukochaną pod swoje skrzydła i usuwać z jej drogi zagro-żenia. że ktoś inny ma rzeczywisty wpływ na jej działania. 297 13. czy osoby pełniące władzę są sprawiedliwe i kompetentne. Pomniejszanie i wyśmiewanie problemów innych ludzi. • Wyrażanie złości poprzez ośmieszanie problemu. mocują się równo-cześnie z niesprawiedliwymi przeciwnościami losu.

ten brak wyzwania prowadzi do rozrażnienia i znudzenia. Gdy już raz ustalono zasady postępowania. przedwcześnie wystawionego na przeciwności losu. zawsze jeszcze bardziej winią siebie. Szef bada jego motywy. Jeśli nie znajdują stanowiska. przeciwstawia się bowiem w ten sposób swojemu lękowi: inni nie mogą jej zranić. Surowa powierzchowność Ósemki kryje serce zależnego dziecka. że wszyscy mamy udział we własnych nieszczęściach. czy też będą mówić prawdę? Walcząc z przyjacielem. że intymność i gniew mogą być ze sobą tak ściśle związane. W pozycji przywódczej z kolei. jako że Ósemki wierzą. To że walka może być sposobem zwiększania intymności szokuje innych.naginać przepisy i ich interpretaq'ę. że chce się do niego zbliżyć. że gdy wreszcie odkryją. sprzecznych komunikatów i niedookreślonych hierarchii dowodzenia. których przeraża ujawnianie złości lub wyprowadza z równowagi myśl. Ósemki często zaczynają ła-mać wytyczne. kto ma władzę. Ósemka będzie chciała wzmocnić granice osobistego imperium. Czy przeciwnik jest niewinny czy winny? Jest przyjacielem czy wrogiem? Wojownikiem czy tchórzem? Szef rzadko kwestionuje własne opinie. Ósemki twierdzą. która jest znudzona lub cierpi na nadmiar niespożytej energii.Enneagram i słabych punktów przeciwnika.zdradzić. Nieszczęściem Szefów. ani ktoś. na których koncentrują się Ósemki. spra-wia wiele kłopotów: wszczyna kłótnie. Wina oraz pragnienie ukarania zła to główne sprawy. Ósemka pragnie. wprowadzając praworządność. przy których same się uprzednio upierały. którego należy bro-nić. Wiele Ósemek kroczy przez życie nie zaglądając w głąb siebie i nie odkrywając na nowo łagodnych uczuć. na jakie kary może się narazić. póki nie stanie się Jasne. komu zaufała . Często stosowanym sposobem sprawdzania. że silni przetrwają a słabi zginą. by jej życie było przewidywalne i nie wymykało się z pod kontroli. gdy zo-staną przyciśnięci do muru? Czy zaczną kłamać. Skupiają się na ważeniu własnych sił i badaniu mocnych 299 Helen Palmer . świadomość ta może ich nawet doprowadzić do samobójstwa. Jeżeli bowiem uda im się odkryć winnego. Dzięki gniewowi Ósemka czuje się silna. Wychodząc z założenia. mogą w sposób uprawniony przejąć kontrolę i stanąć w ob-ronie niewinnych. Ósemki są bardzo podejrzliwe wobec niejasnych zamiarów. przyzwyczajonych do ciągłego poszuki-wania winnych na zewnątrz. jest to. Zastosuje wtedy stra-tegię przejęcia władzy absolutnej zamiast poszukiwać sprzymierzeń-ców poprzez delikatne negocjacje i zabiegi dyplomatyczne. czy też będą przestrzegać zasad za wszelką cenę? Czy zmienią śpiewkę. jest nadeptywanie ludziom na odciski i obserwowanie ich reakcji. manipulować. Czy zdecydują się1 na odwet? Czy ugną się i okażą słabość. miesza się w . że choćby najbardziej obwiniały innych. że prawda ujawnia się w walce. Ósemka. Poczucie bezpieczeństwa płynie z wiedzy o tym. komu trzeba się przeciw-stawić i kto będzie nas osłaniał. W sytuacjach napięcia uwaga Ósemek zawęża się. Daje tym samym do zrozumienia. Przeciwko zewnę-trznemu zagrożeniu można zmobilizować siły i podjąć działania. ukrytych od czasu utraty dziecięcej niewin-ności. Rozważanie zalet własnego stanowiska czy zagłębianie się w swoje motywy psychologiczne osłabiłoby jedynie jego stanowczość.

sposobem pozbycia się nadmiaru ener-gii i rozwiązaniem problemu nudy jest przesada. Skrajne postrzeganie rzeczywistości: inni wydają się albo silni albo słabi.sprawy znajo-mych lub angażuje mnóstwo energii w sprawy błahe: „Kto ukradł moją obieraczkę do jarzyn? Kto tu jest winien?" Innym. W przypadku Szefa (jak i w przypadku wszystkich dziewięciu typów Enneagramu) dojrzałość i obserwacja siebie prowadzą do zro-zumienia. intensywne . albo sprawiedliwi albo niesprawiedliwi. • Koncentrowanie uwagi na zasadzie „wszystko albo nic". Gdy już skoncentrują się na poszukiwaniu przyjemności. pijaństwo.Szczególne zainteresowanie praworządnością i ochroną innych. Za dużo. Gdy inni wywierają na Ósemkę wpływ. że przy kolacji pałaszują jeszcze dwie dokładki. Przesadnie korzys-tają z przyjemności dostarczanych przez seks czy używki.niedostrzegania własnej słabości i automatycznego zaprzeczania odmiennym punktom widzenia w imię „jedynie słusznej" opinii. nieustannych przyjęciach. Późne powroty do domu. który ją przerażał. Zaufanie do ludzi. zbyt wiele. Szczególnie ważne dla Ósemki są następujące sprawy: • Kontrola osobistej własności i osobistej przestrzeni oraz kontrola . | . częstym u Ósemek.użycia siły dla obrony innych. uczestniczą w całonocnych pijaństwach. za głośno. Pracują do upadłego. którzy obstają przy swoim w czasie konfrontacji.Agresja i jawne jej wyrażanie. zaprzecza ona swoim rzeczywistym uczuciom twierdząc. l 300 Punkt Ósmy: Szef • Trudność w rozpoznaniu w sobie zależności. Każdy typ w końcu odzyskuje cenny aspekt własnej esencji. jakie ograniczenia kryją się w zawężonym podejściu do życia. trudno im się od nich oderwać. Dla Ósemki oznacza to odzyskanie pierwotnej dziecięcej niewinności. Czerpią taką radość z jedzenia. nad ludźmi mogącymi mieć wpływ na jej życie. Ósemka nie dostrzega cech pośrednich. Jedna przyjemność rodzi następną i jeszcze następną. ' • Zwalczanie nudy przesadą. podążając ścieżką dominujących u niego problemów. Ósemka opuszcza przyjęcie ostatnia. . zapewniającej Ósemce poczucie bezpieczeństwa'lub do . l • Nawiązywanie kontaktu poprzez walkę i seks. by przetrwać w świecie. | . że się nudzi lub oskarża samą siebie o przeszłe przewinienia. żyde towarzyskie. Taki sposób koncentracji uwagi może doprowadzić do: . którą po-święciła.

Gdy pojechałem tam ostatnio na wakacje. Tak bardzo bowiem poniżano mnie. Jeśli nawet rodzina nie maltretowała dziecka fizycznie. nie będzie od-wrotu. Ojciec stosował wobec nas przemoc i przez jakieś cztery lata co parę tygodni dostawałem lanie pasem. że nie pła-kały.stracisz szansę. W rozmowie trzeba było się opowiedzieć po którejś strome. Któregoś razu (miałem wtedy prawie piętnaście lat) stwierdziłem. Wychowano nas w przeko-naniu. Polityka. Nie byłem w stanie przyjąć światopoglądu przekazywanego mi przez rodziców. Początkowo chciały innym dogodzić. W swych opowieściach z dzieciństwa Ósemki często wspominają. że gotowe było do wszelkich konfrontacji. Albo jesteś aniołem albo diabłem. Dla tych. łamiąc wszelkie zasady. Gdy byłem dzieckiem.Tło rodzinne Ósemki w dzieciństwie przetrwały dzięki temu. Jeżeli darłeś się na ludzi. to właściwie lepiej z nim od razu skończyć. a odrzucała. Ilekroć starałem się unikać bezpośredniego wyzwania. wykorzystywano jednak ich niewinność i krzywdzono je. W końcu przerywała rozmowę. Należało być górą i mocno się trzymać. co służyło zbawieniu dziecka.wyrwa-łem ojcu pasek i powiedziałem. było uzasadnione. Bardziej podstępne były przejawy troski o moją duszę ze strony matki. matka patrzyła na mnie z obrzydzeniem. że o wiele przyjemniej jest łamać zasady niż ich prze-strzegać. gdy ujawniały swe bardziej wrażliwe strony. byle tylko zmusić wroga do odwrotu. że siły nie są równe i przeżyło dzięki temu. zostałem „zbawiony" i przez wiele miesięcy wierzyłem bez zastanawiania się. że następnym razem będzie to walka na gołe pięści. Brutalna szkolą." Robiłem więc to. Gdy miałem około jedenastu lat. Świat ich zdominowany był przez osoby większe i sil-niejsze. walka była sposobem na życie. że zaczęły walczyć w obronie własnej i szybko stwierdziły. że jestem wymoczkiem bez własnego zdania. nie ujawniały słabości i wygrywały bitwy. Moi rodzice są ortodoksyjnymi baptystami. Nierzadko zdobywały respekt rówieśników za to. wszystko zabar-wione było antagonizmem. zdobywałeś posłuch. miałem możność odtworzenia sobie tego jeszcze raz. Jeden drobny grzech i człowie-kowi groził ogień piekielny. Sprzeciwiłem się więc i stale mnie ostrzegano: „Jeżeli czegoś tam nie zrobisz . Uważają. że jako dzieci starały się być grzeczne. gdy 301 Helen Palmer .Enneagram luzuję swoją postawę obronną lub gdy otwieram się wobec drugiego człowieka. Dziecko musiało walczyć. Ósemki szanowane były za siłę a odrzucane za oznaki słabości. gdy walczyłem. na co miałem ochotę. gdy zaczynałem wyglądać na słabeusza. Jeżeli na tym miało polegać życie. Zdałem sobie sprawę z tego. opinie. Jako dorosły mam ochotę powiedzieć „Nie bij mnie". Ale utrzymanie takiego stanu okazało się na dłuższą metę niemożliwe. że przyjęły hardą postawę. że wszystko. brutalne sąsiedztwo. że lubiła mnie. które chciały sprawować nad nimi kontrolę. . nie będzie zbawienia. Ósemki twierdzą na ogół. gdy sprawiałem wra-żenie słabego. zostawiali Cię w spokoju. że jestem już dostatecznie dorosły . mówiąc. a jeżeli udawało Ci się ich odepchnąć. że były maltretowane i że nauczyły się stawiać opór. choć miało poczucie. którzy nie są aniołami nie ma żadnych szans na zbawienie.

robię to na zasadzie „wszystko albo nic". że chciałem się z kimkolwiek poróżnić. gdyż nie stać jej na przesunięcie uwagi. Wydawało mi się. ponie-waż uwaga nie jest już na tyle elastyczna. że sprostam temu zadaniu. Założyłem po prostu. by rozważyć posiadane dowody. musieliśmy więc wyjechać. Czy oni naprawdę wiedzieli to. obdarzone inteligencją dziecko albo manipuluje innym dziec-kiem albo je obraża. Gdy Ósemka nastawi się na konfron-tację. Ostatnio podjąłem się napisania dla czasopisma o zasięgu krajowym artykułu na temat ostatnich osiągnięć inżynierii genetycznej. 302 Punkt Ósmy: Szef Małe. bez żadnych rozrywek. w środę wieczorem. podejmowałem się nieraz różnych zadań nie zastanawiając się nad tym. Wykorzystują wtedy wszelkie wrodzone talenty. Zanim to się stało.Gdy byłem w szkole średniej okradłem nasz kościół. bo sama konfrontacja była dla mnie wystarczająco podniecająca i stymulująca. okryci niesławą. Cokolwiek robię. po czym bawię się na całego i nie pracuję w ogóle. Chciałem po prostu wzbudzić zainteresowanie kolegów po-dejmując wyzwanie. że chodzi mi jedynie o pieniądze. dlaczego tak postąpiłem. w niedzielę wieczorem. Rzadko przycho1 dziło mi do głowy. że poszukuję prawdy. Najpierw jest tylko praca. że nie mam odpowiedniego przy-gotowania i nie dam sobie rady. że wiedzą? Skąd czerpali swoją wiedzę? Nigdy nie sądziłem. który w imię kolegów podważał słowa nauczyciela. Gdy teraz sobie to przypomnę. Wtedy jednak wydawało mi się. Nie dlatego sprzeciwiałem się autorytetom. a objawiało się to kwestionowaniem autorytetów. ze ja im się bardziej podobam. by wygrywać. choć nie skończyłem nawet elementarnego kursu biologii. I wydawało mi się. Zaprzeczanie Atmosfera otwartej rywalizacji sprzyja rozkwitowi młodych Óse-mek. Dziecko starsze . Szef koncentruje się sztywno na słabych punktach obrony przeciwnika. trudno mu wtedy pojąć kontrargumenty.stosuje przemoc fizyczną lub przekrzykuje przeciwników. zmuszano mnie do częstego chodzenia do kościoła: w niedzielę rano. Przeżywałem katusze. stając do walki. by sprawiać wrażenie silnych. W ferworze walki mały wojownik nie może sobie pozwolić na zastanawianie się nad własną słabością. wydawało mi się. że nauczyciele będą mnie szanować za bojowego ducha i wytrwałość. Zresztą w pewnym sensie nie miało to znaczenia. Takie 4zieci nauczyły się zaprzeczać swym niepowodzeniom. co twierdzili. pole jej uwagi zawęża się. wy-daje mi się. Musi polegać na sobie. że rodzice zrozumieli. że mogę być w błędzie. na liczne spotkania modlitewne. | Przez cały okres szkoły ja byłem tym. Oddaję się pracy bez reszty. . Gdy Ósemka zacznie się kłócić. Będąc już człowiekiem dorosłym. nauczyć się atakować i pokonywać system obronny wroga. większość niezgodnych z tą pozycją informacji zostanie odrzu-cona. Ojciec był tam diakonem. że ktokolwiek lubi „grzeczne" dzieciaki. by możliwe było ponowne rozważenie spornego problemu.

gdy zabraknie mi władzy. Bez tego mam poczucie. co myślą inni albo jeśli się zakocha. ani | z plackiem. bez zbytniego zastanawiania się nad swoimi moty-wami. ona natychmiast znajduje sposób. ku temu co spra303 Helen Palmer . Bardzo bolesnym dla mnie przeżyciem jest poczucie bezbronności. udało im się wytrwać do końca w ważnym szkolnym meczu piłki nożnej z zabandażowaną nogą. Opowiadają też wiele pouczających rzeczy o swoim zaprzeczaniu cierpieniom emocjonalnym: jeśli osoba ukochana lub serdeczny przyjaciel wystawia Ósemkę do wiatru. całą parą iść naprzód. że nic się nie dzieje. I gdy już skoncentruje się na upragnionym celu. gdzie mogę rozwinąć maksymalną prędkość. całe spodnie miałem zakrwawione. Pro-wadzić jednak może do strasznego cierpienia. Czas mię-dzy pojawieniem się impulsu a przystąpieniem do działania jest krót-ki. Na początku 304 Punkt Ósmy: Szef romansu Ósemka rozdarta jest między pojawiającymi się na nowo uczuciami czułości a tendencją do zaprzeczania bardziej „miękkim" . jeśli wojownik zacznie się przejmować tym. że muszę zdążyć do piekarni przed j' zamknięciem. której nie traci na introspekcję i zas-tanawianie się nad sobą.Enneagram wia przyjemność. wsiadłem więc na motor i ruszyłem na pełnym gazie. jak to np. zanim odczuje frustrację. by jak najszybciej uruchomić motor. bez której nie sposób zaprzeczyć boles-nym przeżyciom. Pielęgnuję więc ten mit siły a jazda po szybkim pasie ruchu. Pamiętam. jak próbowałem się uwolnić od paru osób. usztywnia uwagę w sposób charakterystyczny dla pozycji walki. w który wprawiała mnie świadomość. Piekarnia znajdowała się po drugiej stronie miasta.nie świeciło się światło ostrzegawcze. Chodziło o ten animusz. Wstałem. przystępuje szybko do działania. ale o niczym innym nie myślałem. by nie dopuścić do siebie pojawiających się wtedy uczuć. myślałem tylko o tym. że znowu uda mi się zdążyć. Zaprzeczaniu osobistym ograniczeniom towarzyszy często ten-dencja do negowania własnego bólu fizycznego i emocjonalnego. Dzięki temu właściwie nie ma zahamowań i dysponuje znacz-nymi zasobami energii fizycznej. Zawsze roztaczałem wokół siebie nimb niezwydężonośd. Pamiętam. Gdy wpadnie w szpony swoich pragnień. tylko o tym. Nie miało to nic wspólnego ani z bohaterstwem. że raz późnym wieczorem zachciało mi się placka. Zmiana w świadomości. które chdały mi pomóc. by zemdleć po powrocie do domu.Szef lubi przede wszystkim żyć na pełnych obrotach. jakie mam wtedy. Nauczył się podążać za swymi impulsami. bywa kapitalną zaletą u dobrego wojownika. tuż przed zamknięciem piekarni. Ósemki często relacjonują. ma dla mnie wartość symboliczną. Ulica była w pewnym miej-scu rozkopana i motocykl wpadł w dziurę .

tym. by sami się mogli się wywyższać moim kosztem. Homey cały rozdział poświęca opisowi jednostki. Pragną zarazem ustalać granice i prze305 Helen Palmer . punkt bezpieczeństwa i punkt stresu Ósemki. Czują się też silne. Według troistego spojrzenia na ludzką osobowość. starając się jednocześnie zachować na swój sposób honorowo. Ósemkom zależy na ograniczaniu (albo przynajmniej na możli-wości przewidzenia) zakresu kontroli ich życia przez innych ludzi. których przestrzegają inni. której podstawową obroną jest atakowanie innych (Ósemka). co może mieć wpływ na jego życie. Inny przykład to Szef.Enneagram kraczać je. gdy same łamią zasady. Typowym przykładem Szefa. A ja tak samo mam prawo do zaspokajania swoich potrzeb jak oni i żeby móc to zrobić. które bronią się poprzez zbliżanie się do ludzi (Dwójka). by przyszli do pracy wcześniej. Kontrola Szef stara się objąć kontrolą wszystko. Gwałtownie reagują na wszelkie próby wpływania na to. którzy chcą mnie wykorzystać. te trzy pozornie niezależne rodzaje zachowań to punkt podsta-wowy. charakterystycznego dla Enneagra-mu. jest ktoś. który namawia swoich podwładnych. Często narzucają sobie i innym purytańskie wymagania i żądają prawości postępowania. Ósemki czują się bezpiecznie. W swojej książce Our Internal Conflicts Karen Horney wzruszająco opisuje charakterystyczne dla Szefa balansowanie między punktem Ósmym a Drugim Enneagramu. którzy się od innych odsuwają (Piątka). że tam. kto sporządza szczegółową listę rzeczy do zrobienia. W czasie tego tygodnia nie ma żadnych wyrzutów sumienia i pozwala sobie na smakowite grzeszki. dopóki nie uwolnią się od ingerencji z zewnątrz. w świecie jest prawdziwe zło i ludzie chcą mnie poniżać. a kolej-ny . czym naprawdę ludzie powinni się kierować. gdy mają kontrolę nad sytuacją. by potem łamać wszystkie narzu-cone sobie zakazy. trzymają lejce w swoich rękach i zmuszają innych do posłuszeństwa. muszę jakoś wymknąć się tym. ja zaś chciałem odkryć. co ma usprawnić wykonanie zadania. Przez tę godzinę podwładni siedzą bezczynnie czekając na niego. Uważam. co robią i dopóty będą rozdrażnione i skłonne do buntu. po czym spóźnia się godzinę na zebranie generalne. obrazujące dylemat człowieka. ale który jednocześnie w głębi nadal potrzebuje ich aprobaty i miłości. Uwaga skupia się przede wszyst-kim na rozstrzyganiu kwestii „Kto tu ma władzę?" oraz „Czy ta osoba będzie postępowała sprawiedliwie?" W pewnym sensie całe moje życie polegało na próbie zrozumienia. Zaufanie jest wynikiem uzyskania pełnej informacji od . na czym tak naprawdę polegają reguły gry.uczuciom. Inny rozdział poświęca oso-bom. Staje się szczególnie wrażliwy na sprawiedliwość bądź niesprawiedliwość zachowań innych ludzi i w sposób nawykowy koncentruje się na niebezpieczeństwie manipulowania władzą lub zdobywania kontroli przez innych. po czym jedzie na tydzień na ryby. Dotychczas każdy mógł mnie tyranizować. u któ-rego podstawowa linia obrony polega na atakowaniu innych. który przejmuje kontrolę.

byśmy oboje przestrzegali pewnych reguł i obserwuję. tak dalece osłabiłoby to moje przekonanie. Jeżeli mimo wszystko zdarzy się coś zaskakującego lub nieprawidłowego. w miarę nasilania się u Szefa dogmatyzmu i dążenia do przejęcia kontroli. Ja chciałem. Ósemka może więc zmu-szać innych do zajęcia stanowiska lub sama wygłaszać opinie kontro-wersyjne. że przestaje dostrzegać reakcje innych ludzi i oczywiste sposoby naprawienia pomyłki. że wszystko będzie zrobione jak należy. Jeśli przestanę się mieć na baczności i ktoś. Jeżeli skrzywdzili mnie nienaumyślnie lub z głupoty. komu zaufałem. chcę od razu ustalić nasze wzajemne relacje. Mam swój interes w tym. Spostrzeżenia Szefa zakotwiczone są w pewnym obrazie świata: wszelkie drobne niedopatrzenia i źle opracowane detale mogą spra-wić. Mnie się wtedy wydawało. szczególnie jeśli są na tyle dramatyczne. zrobi mnie na szaro. że staram się jedynie pertraktować z kelnerem na ten temat. Chcę. by to się więcej nie powtórzyło. iż mam absolutną rację. czuję się totalnie zdradzony. Szef chce wychwycić potenq'alne trudności zanim zdążą się nasilić. robię wszystko. Konsekwencje takiego postępowania mogą być trudne do zniesienia. Typowe sposoby wykorzystywane przez Ósemkę do zaspokajania swojej potrzeby kontroli to opowiadanie niewybrednych kawałów o mniejszościach narodowych. potrafi tak bardzo skupić się na drobnym błędzie. że uwie-rzyłbym z kolei. reagują paradoksalnie: stanowią one atrakcję. by spot-kała ich kara. że jestem w kompletnym błędzie i musiałbym się pod-porządkować. Jeśli natomiast zrobili to celowo. to być może następne danie byłoby . zmuszając ludzi do ujawniania swych spontanicznych reakcji emocjonalnych. Reagują wtedy gwałtownie. muszę wyrównać rachunki. W ubiegłym tygodniu poszliś-my z parą znajomych na kolację do restauracji. że nie przewidziały takiego obrotu spraw. Gdy tylko mnie ktoś zainteresuje. Chcę wtedy. W przypadku błędów na dużą skalę. by przejmować kierownictwo. Dopiero później zdałem sobie sprawę z tego. że pozostali uczestnicy wydarzenia czuli się w tej sytuacji skrępowani. Gdybym komuś pozwolił na wykorzystanie mnie. ponieważ gdybyśmy im popuścili. Wszystkie te kontrowersyjne zabiegi w prawie każdej sytuacji społecznej doprowadzą do podziału obecnych na zwolenników i przeciwników.innych i mak-symalnego eliminowania niewiadomych. że świat wymknie się spod jego kontroli. ponieważ mają poczucie. niejasne zaloty homoseksualne czy opowiadanie o swo-ich mało dojrzałych wybrykach w przeszłości. W każdej nie dającej się przewidzieć sytuaq'i ujawnia się typowy dla Ósemek zwyczaj koncentrowania się na słabych stronach przed-sięwzięcia. by przyniesiono na stół gorącą zupę i ta sprawa była dla mnie najistot-niejsza. żeby się przyznali i pragnę. Mam więc skłonność do drobiazgowej kontroli wszystkich detali. Jestem wtedy pewien. by zbadać reakcje innych ludzi. Drobne pomyłki potra306 Punkt Ósmy: Szef fią wyprowadzić Ósemki z równowagi. Podano zimną zupę. że wymagają zdecydowanej konfrontaq'i. czy moi znajomi nie zaczynają przypadkiem łamać swoich zobowiązań.

Czy ci ludzie mają skłonność do manipulowania? Czy lubią to robić? Czy sprawia im to przyjemność? . by można mu było przekazać kontrolę i nie bać się. Ósemka na ogół bierze swoją chęć wyrównania rachunków za chęć wymierzania sprawiedliwości. w przeciwnym razie narasta lęk. Kara musi odpowiadać winie. Staram się rozszyfrować ludzką podłość lub przewidzieć. gdy zwycięża przeciwnik. gdy-bym tak wybił im szybę?" Nie można zaznać spokoju. że są głupie czy bezsensow-ne. Myśl o tym. jak się zemścić. nie opuszcza mnie i czekam tylko na właściwy moment. gdy przyjmował nasze zamówienie. który byłby na tyle wiarygodny. jest zwyczaj obwiniania innych za napotkane trudności i odrzucania opinii nie-zgodnych z własnymi . Mam skłonność do szukania oznak nieświadomych lub wrogich zacho-wań. to raczej chęć dania nauczki. bez zastanawiania się nad nimi. Ale dalej ta sprawa dalej leży mi na wątrobie. Została urażona . że ktoś mnie wrobił. w jaki sposób mogłaby się ujawnić w sytuacji podbramkowej. „Czy można innym ufać? Czy pos-tępują sprawiedliwie?" Zainteresowanie to podsycane jest niespeł-nionym dziecięcym pragnieniem znalezienia autorytetu. że Szefowie zwracają szczególną uwagę na wszelkie prze-jawy nieczystych intencji. jak zemścić się na wrogu (stosownie do jego przewinienia). czekamy po prostu na następne starcie. że są kontrolowane przez czynniki zewnętrzne. że nas wykiwa lub zdominuje. W ubiegłym tygodniu poszedłem ze znajomym na śniadanie. Uwrażliwienie na sprawiedliwość powoduje. pojawiające się.Enneagram Do szału mnie doprowadza takie siedzenie i wysłuchiwanie. Nie jest to jedynie odwet.również nieudane.w przekonaniu. Zemsta to nie wymachi-wanie siekierą. by nie odczuwać przez resztę dnia upokorzenia i poprawić sobie nastrój? Nie mogłem przestać myśleć o tym. póki się czegoś nie zrobi. Zemsta Obroną przed nawrotem dziecięcego lęku przed bezsilnością jest planowanie zemsty. by w chwili wymierzania kary zrozumiał. Jadłem i przez cały czas zastanawiałem się: czy wychodząc powinienem po prostu przewrócić stół? Czy może raczej zwymyślać właśdciela knajpy? Co takiego mógłbym zrobić. Gra toczy się dalej: jeszcze nie wszystko stracone. Sprawiedliwość Potrzeba sprawowania kontroli wpływa na szczególne zaintereso-wanie Ósemki sprawiedliwością. jak mnie ktoś obraza. Inną strategią obronną stosowaną przez Ósemki. 307 Helen Palmer . Ilekroć przejeżdżam koło tej restauracji.w jej mnie-maniu niesprawiedliwie zemsta ma więc zrównoważyć szale. Wyobrażam sobie. Dla ratowania siebie należy interweniować natychmiast. że wszystko zacznie się wymykać spod kontroli. Właściciel knajpy był niezwykle niegrzeczny. gdy mają po-czucie. jakim był gównem. Nie mogłem o tym zapomnieć. myślę sobie: „Co by było. Myśl o odwecie hamuje uczucia poniżenia lub zagrożenia. by ruszyć do akcji. W końcu nic nie zrobiłem i wyszedłem.

czy ktoś jest stronniczy lub czy stara się coś zataić. że w obliczu nie-sprawiedliwości chce przejąć ster władzy. jak wyraźnie przekazują jej własną nieuzewnętrznioną agresję. Konfrontują ich zatem z drażliwymi proble-mami. że to Ósemka jest przyczyną kłopotów. by zbadać. występowanie z pozycji obrońcy wywiera najczęściej skutek przeciwny do zamie-rzonego. Chodzi o to. gdy są przestraszeni? Co stanowi ich piętę achillesową? Zdaję sobie sprawę z tego. która czerpie poczucie bezpieczeństwa z bezpośredniego zwalczania niesprawiedliwości i którą łatwo wmanewrować we wzięcie na siebie winy innych. nie zdając sobie sprawy z tego. jako że chętnie przejmuje dowódz-two w obronie sprawiedliwości czy dla zwalczania wyzysku. jak ludzie postępują wobec siebie. Niestety. że nauczyciel za dużo zadaje. 309 Helen Palmer . jak wtedy zareaguje.308 Punkt Ósmy: Szef Mam ochotę sprawdzić. że postrzegana jest raczej jako osoba kło-potliwa niż jako wartościowy sprzymierzeniec. Typowy scenariusz jest taki: dziecko-Ósemka słyszy. że komuś wyrządzono krzywdę i ani się obejrzy.Enneagram Prawda jako wyższa jakość umysłu Koncentrując się na tym. Szef wywiera presję. Chcą sprawdzić. Potrzebuję przewidywalności. Ja szukam motywów zasadniczych. a już staje w pierwszym szeregu w obronie interesów innych dzieci. jaką daje mi niezmienność opinii. czy pod presją nie wyjdzie na jaw jakieś kłamstwo.. gę kierują ku ukrytym intencjom innych ludzi. by to poszukiwanie prawdy miało posmak walki. co ktoś kryje-pod swoją gładką powierzchownością. Jeśli klasa jest przekonana. Jeżeli chcę sprawdzić. by nie stworzyć sobie na począt-ku cukierkowego obrazu drugiego człowieka. Ósemki swoją uwa. by zobaczyć. na ile są one sprawiedliwe. Wydaje jej się raczej. bardzo mi trudno zmienić tę opinię. Ósemkę łatwo też wmanipulować w cudze rozgrywki. Jasne jest więc. ponieważ Ósemka do obrony słusznej sprawy podchodzi tak bardzo konfrontacyjnie. Jej naturalnym impulsem jest chęć wstrząśnięcia całym zaangażowanym w sprawę . by wybadać prawdziwe motywy. czy inni grają czysto. Dużo uwagi poświęcam temu. że chce wyczuć. bo potem można być zaskoczonym. do czego ludzie są zdolni. Ósemka nie uważa. jej rzecznikiem najprawdopodobniej zostanie Ósemka. W któ-rym punkcie są sami dla siebie zagadką? Jak się zachowują. czy inni mówią prawdę. W zaburzonych rodzinach często dziecko-Ósemka wyczuwa nieuświadomiony gniew dorosłych i stara się mu przeciwdziałać. że gdy już ktoś podpadnie mojemu „barometrowi zaufania". gdy ujawni on jakieś podłe motywy. Nie ma wówczas przykrych niespodzianek. Szuka się w niej sprzymierzeńcatwardziela. Szczegól-nie zależy mu na sprawdzeniu. Ósemka uważa siebie za obrońcę słabszych. Staram się odkryć czego ten człowiek chce i na co z jego strony mogę liczyć. wywieram na niego nacisk i drażnię. Inni członkowie rodziny będą zapewne uważać.

że odrzu-cone zostały bez zastanowienia. że taki sposób koncentracji uwagi ma swoje podłoże w szczególnym rozpamiętywaniu dawnych sytuacji. wygląda raczej na starcie bokserskie dwóch nieus. narzędziem umożliwiającym wykonanie zadania. Ósemka mobilizuje się w starciu z siłą grożącą wymknięciem się spod kontroli. by nie rozdrażnić osoby na tyle wybuchowej. Identyfikuje się z tymi. Warto. dzięki której mogłyby poddać refleksji swoją linię działania lub wziąć pod uwagę dodatkowe informacje.l nym przeciwnikiem nad łatwą wygraną. Ci z nas.obiektywnie rzecz biorąc służy ona jedynie jej własnym interesom czy też opiera się na fragmentarycznych danych. Uczciwa walka jest dla Ósemki sytuacją. którzy. często robią wszystko. który poddany próbie okazał i się człowiekiem sprawiedliwym.i tępliwych przeciwników. że być może . po-nieważ ludzie pod presją ujawniają swoje ukryte plany. zmniejsza brak zaufania wobec tych. nie dostrzega. która wiele może. Uwaga bowiem ulega zawężeniu i skupia się na osiąga-niu celu podtrzymującego własne poczucie bezpieczeństwa. Rozzłoszczona Ósemka wyczuwa energetyzującą siłę gniewu. Rzutuje na zewnątrz wyidealizo-wany obraz siebie jako osoby. i Jeżeli przeciwnik jest tego wart. który taka konfron-tacja wywołuje. która jest dla niej najbardziej korzystna. Upiera się 310 Punkt Ósmy: Szef przy tym. prze-grana na rzecz godnego przeciwnika. gdy cudze pomysły wy-dawały się kompletnie niedorzeczne i tak niegodne uwagi. Ósemka docenia uczciwą walkę. Jest on dla niej dąże-niem do wykrycia prawdy. przyparci do muru. antidotum na nudę i samozapomnienie. Jest to raczej podniecenie niż emocja negatywna. Gniew. by trzymać się z daleka od Ósemki. Nasta-wiona na zwalczanie wszelkiej opozycji Ósemka przyjmuje postawę konfrontacji. Przyjąwszy postawę konfrontacji. zogniskowana siła. że jej stanowisko jest jedynym obiektywnie słusznym. Z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora to. którzy pragną uniknąć konfrontacji. Pewna Ósemka porównała stan umysłu towarzyszący postawie . że jej racja jest słuszna. gardzi zaś wszystkimi. trzy-mają się swego zdania. Gdy raz nabierze przekonania. by mogły ujawnić się prawdziwe uczucia. że je w sposób automatyczny. podziwia więc ludzi stanowczych. którzy nie mają kontaktu z własną i agresją. dochodzi do wybuchu dotychczas i powstrzymywanych emocji. w której obie strony wygrywają. Ósemki tracą giętkość uwagi.towarzystwem. Opinie odmienne od swoich uwa-ża za głupie i zdarza się. przeżywany jest jako ukierunkowana. bez przemyś-lenia pomija. którzy mają władzę nad życiem Ósemki. U podstaw przyjaźni Ósemek leży walka. kryjąc przed nią złe wiadomości lub preparując informacje tak. Gdy Ósemka działa w obronie własnego „ja" skupia się w duchu na tej prawdzie. by Ósemki uświadomiły sobie. co dla Szefa jest l „uczciwą walką". Dla Ósemki walka jest czymś j podniecającym i zdecydowanie przedkłada ona ostre starcie z god. Zwycięstwo nad przeciwnikiem dostarcza satysfakcji z przejęcia kontroli. Ogniskuje uwagę na ujemnych cechach przeciwnika i pozytywnych cechach własnych.

że należy wejrzeć w głąb siebie i sprawdzić. Szef jest w stanie nauczyć się rozpoznawania drobnych wahań uwagi. Uważała.walki do stanu umysłu gracza baseballowego. próbowała przekonać męża. że nie pije. Któregoś razu. gdyby odczuwała strach. Gdy nie grozi jej utrata władzy. a u jej stóp piętrzył się stos pustych butelek po whisky. Na podobieństwo tego gracza baseballowego. jest wytłumianie go poprzez koncentrację uwagi na czymś innym. Ale ilekroć zaczyna się z ludźmi sprzeczać. że nie potrafi skierować uwagi ku alternatywnym punktom widzenia. będąc w ciągu. W miarę dojrzewania i kontaktu ze sprawiedliwymi autorytetami oraz niezagrażającymi przyjaciółmi. biegnącego przez bois-ko z piłką pod pachą. aż do unicestwienia go. w piwnicy.Enneagram Na co Ósemki zwracają uwagę? Ósemki dysponują kilkoma strategiami umożliwiającymi im nie-dostrzeganie zagrażających informacji. Stała naprzeciw niego. W ten sposób można patrzeć na coś wprost . by zastanowić się nad słabością własnej linii obrony. że udało jej się męża przekonać. Innym stosowanym przez Ósemki sposobem niedopuszczania niechcianych treści do świadomości jest uparte zaprzeczanie boles-nemu problemowi. wszyscy wydają jej się słabeuszami. ale na kierowaniu uwagi ku rzeczom przyjemnym. z których można wyczytać. Sposób ten nie polega na spychaniu do nieświadomości czegoś. Chcąc jedynie dociec prawdy. Dojrzała Ósemka porzuca neurotyczną potrzebę prowokowania konfliktów dla ujawniania ukrytej prawdy.i nie widzieć tego. Jedna Ósemka powiedziała o sobie. Nigdy nie zatrzymuje się. skoncentrowana na jednym Ósemka tak bardzo przywiązuje się do „jedynie słusznej" strategii. W efekcie maksymalizują własne atuty. Świadomy siebie Szef może wręcz wykorzystać pragnienie natych-miastowego pofolgowania sobie jako sygnał. które mogłyby podważyć poczucie własnej mocy. Na bazie tego pierwot-nego neurotycznego zaburzenia rozwija się u niej szczególna zdol-ność rozpoznawania indywidualnej prawdy właściwej każdemu z nas. a mimo to nie wycofywała się. Ich główną linią obrony psy-chologicznej jest przekonanie/ że są silniejsze od potencjalnej opo-zycji. Ósemka rozluźnia swoją obron-ność percepcyjną. Gdy Ósemka nie czuje się już zagrożona możliwością niespra-wiedliwej kontroli ze strony innych. Szuka jedynie luk w linii obrony prze-ciwnika. by nie zauważać zagro-żenia. jakie rzeczywiste potrzeby są spychane na bok przez owo pragnienie. bo rzadko kiedy ma się czego bać. . że istnieją rozwiązania kompromisowe. na ile szczere są wygłaszane opinie. Uwierzyłaby w swo-ją odwagę. zaczyna sobie uświadamiać. ponieważ w jej świadomości tych butelek tam nie było. Klasycznym sposobem na to. oscyluje w sposób naturalny ku obiektywnemu spostrzeganiu autentycznych pragnień każdego czło-wieka. że tak naprawdę nie jest odważna. Krańcowy przykład takie-go stylu koncentracji uwagi podała pewna powracająca do zdrowia alkoholiczka. 311 Helen Palmer . U Ósemek pijaństwo czy życie ponad stan z łatwością mo-gą służyć niedopuszczaniu do świadomości bolesnych myśli lub konstatacji. o czym nie chce się myśleć. minimalizując plusy przeciwnika.

że ludzie skłonni są zaprzeczać zagrażającym in-formacjom lub informacje takie poddawać racjonalizacji. którym uprzednio zaprzeczał. Pójście na kompromis otwie-ra Ósemkę psychologicznie na atak z każdej strony. jest teoretycznie słuszna. Z podobnymi trudnościami wszyscy miewamy do czynienia. „Jak go podejść?" „Gdzie tkwi luka w jego charakte-rze?" „W jaki sposób zmusić go do wycofania się?" Niezbędne staje się przyjęcie założenia. którym „tak wyszło" i którzy wciąż wszystko psuli. że chcę wiedzieć dokładnie. że dla różnych ludzi różne rozwiązania mogą być właściwe. Taki styl sterowania uwagą jest im bliski. że zdaję sobie wtedy sprawę. że może istnieć pośrednie rozwiązanie na ogół wywołuje po-czucie skrajnej podatności na zranienie. gdy dochodzi do pola-ryzacji poglądów („my przeciwko wam"). W walce spostrzeżenia stają się czarne albo białe. 312 Punkt Ósmy: Szef ponieważ w dzieciństwie musiały sprzeciwiać się osobom silniejszym od siebie. Następujący opis pochodzi od osiemnastoletniego Szefa. W praktyce jednak tak dalece osłabia moje przekonanie. Jego relacja rzuca też światło na dylemat związany z koncentraqą uwagi. na jakie napotyka. Zakładają bowiem. Zewnętrznemu obserwatorowi może się wydawać. z nielicznymi pla-mami mglistych szarości. W każdej sytuacji. zmuszeni przekazać pacjentowi niepo-myślną diagnozę. Dlatego lekarze. Opisuje trudności. uwaga szybko zostaje zafiksowana na słabościach stanowiska przeciwnika. uwaga zawęża się do poszukiwania słabych stron przeciwnika. przestaje być przewidywalna. Zdolny adwersarz z konieczności pomija wiele informacji nie związanych bezpośrednio z zadaniem zniszczenia opozycji. poddaje próbie nasze postawy rasowe lub podważa nasze poglądy polityczne. będącym wynikiem gryewu. Przez to zaprzecza 313 . ponieważ sytu-acja. Nadal nie chcę przyjąć do wiadomości odmiennych punktów widzenia.Wszyscy posiadamy umiejętność zaprzeczania nieakceptowanym treściom. Albo ma się absolutną rację. by przyszedł z krewnym lub przyjacielem. Jej postrzeganie oparte jest bowiem na punktach odniesienia typu albo-albo. która nie jest ani biała ani czarna. wsku-tek których przyjmowane są tylko informacje pomyślne. że to się rzeczywiście wydarzy. Ósemki szczególnie podatne są na te specyficzne przesunięcia uwagi. Niefor-tunnym skutkiem ubocznym konfrontacji „na całego" jest utrata zdol-ności przyjmowania nowych informacji. iż muszę być w całkowitym błędzie. „Czy jes-teś przyjacielem czy wrogiem? Przywódcą czy poddanym? Jesteś sil-ny czy słaby? Przeciwko mnie czy po mojej stronie?" Uświadomienie sobie. proszą. czego się mogę spo-dziewać i mieć pewność. że Ósemka uparcie ignoruje odmienne racjonalne argumenty. W odmiennym stanie umysłu. że mam absolutną rację. albo nie ma jej się wcale. niepomyślne zaś ulegają zablokowaniu. że własne stanowisko jest absolutnie słuszne: gwarantuje bowiem natychmiastowe działanie bez wahania. Tak byłem niegdyś wściekły na dorosłych. gdy ktoś rozbudza nasze uprzedzenia. Myśl. gdy uświadamia sobie zagrażające in-formaq'e.

bo chłopaki trzymali się ode mnie z daleka na boisku.. Przychodziły mi takie myśli do głowy. w którą często wpadają początkujący. Zamiast tego stara się zamknąć im dostęp. Ósemka potrafi się ocknąć. ale ja już nie ufałem sobie i nie wiedziałem. Ty nie masz zupełnie racji. Historia skończyła się tym. Było to coś niebywałego. Drużyna miała mi to za złe. 314 Punkt Ósmy: Szef Szefom taki stan umysłu związany z „zabranianiem sobie myśle-nia" kojarzy się z czymś w rodzaju celowego gapienia się w ścianę. jego zalety przestają istnieć. że należy się powstrzymać od myślenia. więc zapominałem o tym. Jesteś idiotą. i . Pierwszo-rzędne mięso dla drużyny. ale nie docierało do mnie. którzy nazwali mnie Zabijaką. powiedziałaby coś takiego: „Nic bolesnego nie może przedostać się przez barykadę stołu. proste złamanie. kontuzja. z siłą prawdy totalnej. Przestałem rosnąć dopiero w drugiej klasie liceum. więc gdy nadszedł sezon piłkarski. tygodnie spędzone w łóżku. Cały ten poprzedni incydent przypomniał mi się. gdy znowu wpadnę w taką ślepą furię. „Wszystko." Pewna Ósemka stwierdziła. ani że to ja zrobiłem. Przezwano mnie Zabijaką i to mi się podobało. jakie mają zwyczaj uprawiać. zmuszając się do koncentracji na wewnętrznym pustym ob-szarze. gdy po raz pierwszy w czasie medytacji próbują uwolnić się od myśli. by o nich pamiętać. W praktykach medytacyjnych zaprzeczanie przybiera postać przekonania. myśli zalewają go i staje się jasne. Gdy tylko medytujący rezygnuje z koncentra-cji na umysłowej pustce. nie wiedząc jak długo gapiła się w pustą ścianę czy pusty blat stołu i stwierdzić. że czuję na sobie nienawiść chłopaków. więc dałem mu popalić. Przeżywa spostrzeżeniową pustkę. ponieważ nie stać nas. bo dobrze jest mieć po swojej stronie takiego ciężarowca. że to coś poważnego. na ziemi. choć przecież to przezwisko nie pasowało do mnie. by mogłoby to być prawdą. Ból tamtego. popełniłeś niewybaczalny błąd. i facet leżał bez czucia. że ciężko jej przycho-dzi myślenie. przeciwko cze-mu walczyłeś. Powoli odzyskiwał zdolność poru-szania się. Gdzieś w połowie sezonu sytuacja się powtórzyła.Enneagram się mocnym stronom wroga lub własnym słabym punktom. ale nie wydawało mi się. Przez cały czas mówiono mi o tym. patrzy wprost na ciebie. które po-winny przypływać i odpływać. zniżyłem głowę i staranowałem go z całej siły. miał niewielkie.. Gdyby ta pustka mogła przemówić. Ten sam układ. Takie sztywne koncentrowanie uwagi na wewnętrznej pustce ma ten skutek uboczny. że ten drugi koleś. Wściekłem się. Medytujący tak naprawdę nie wycofuje swej uwagi z myśli. Złamałem mu żebra i trzy kręgi. W jednym z pierwszych meczów któryś z przeciwników podpuścił mnie. Bardzo długo leżał w szpitalu. że przełamywanie zaprzeczania przy-pomina podnoszenie kurtyny na scenie. Tak. gdy muszą uporać się z bolesnymi po-trzebami. że świado-mość tak naprawdę wcale nie odwróciła się od stanu myślenia. Jest to podejście błędne. co się może zdarzyć.90 m wzrostu i ważyłem około 108 kg. że blokuje normalną świadomość własnych myśli i innych wrażeń. A ja zerwałem z piłką nożną. mocne uderzenie. miałem 1. gdy leżałem tam. Wszystko naraz wróciło i ciągle przypo-minało mi się przez kilka następnych dni. jakby mnie ktoś bił. którego uderzyłem. Wydawało mi się.Helen Palmer . Przeciw-nik traci cechy ludzkie. Jest to pułapka.

że przechodzą do pozycji walki. Jeśli dojdą do wniosku. albo zabójcą. naukowiec z tegoż uniwersytetu. że zarówno ja. gdy tylko przekroczę próg. że lokuje ją w rozszerzonym poczuciu własnego „ja".teraz jest kompletnie błędne. którą podzielił się z nami pewien fizyk. . opisywany przez te Ósemki. Nie są wtedy w stanie wymyślić żadnego kompromisu. że mają absolutną rację. co zrobiłeś. Studentka ta ma wrażenie takiego gospodarowania swoją uwagą. tam.czuję. że wyczuwa moją obecność. zajmujemy zbyt wiele miejsca.Enneagram czyły się więc rejestrować swoje wrażenia związane z siłą. Według Ósemek wgląd działa jak pudełko. Ich poczucie własnego „ja" zdaje się rozprzestrzeniać po ca-łym pokoju. które wyćwiczyły się w samo-obserwacji. prowadzić to może do wybuchu nienawiści do samego siebie i samooskarżeń. Potrzeba ukarania za nieprawości natychmiast zwrócona zostaje przeciwko sobie. że jest Ósemką. Typowe dla nich jest odczuwanie przestrzeni poprzez własne ciało. Między tymi dwiema skrajnościami nie było nic pośredniego. są tak zaskoczone. Nie mają natomiast poczucia. uważając początkowo. Osią postępowania Ósemek w młodości była sprawa władzy i kontroli. że mam ponad metr osiemdziesiąt. Sam stwierdził. Rozważmy podobieństwo cytowanej powyżej wypowiedzi i relacji o wrażeniu intuicyjnym. Potrafią wyczuć jaki jej rodzaj mają w sobie inni ludzie. że gdy już raz dostrzegą w sobie coś złego. gdy siedzi za zamkniętymi drzwiami w swoim pokoju. z którego wyskakuje pięść o wielkiej sile ciosu. że się myliły. Zważywszy. ani by miały zwyczaj kierować uwagę ku wewnętrznym wyob-rażeniom. Zachodzi swego rodzaju pamięciowa reakcja łańcuchowa. Ósemki twierdzą również. że potrafią one przedrzeć się do świadomości nagle i z ogromną siłą. Energia je fascynuje. że przełamanie bariery zaprzeczania wobec jednego wydarzenia może służyć jako wewnętrzny lont roz-palający wspomnienia innych podobnych incydentów. polega na tym. by zła-godzić rażącą siłę wglądu." Kłopot z problemami. jak bardzo Szef zaangażowany jest w kwestię sprawiedliwości. jak i inne znane mi Ósemki. Mój partner twierdzi. którym się zaprzeczyło. przenikającym przestrzeń fizyczną. gdzie się znajduję. Wątek ten często przewija się w relacjach Óse-mek. Ósemki mówią na przykład: „Gdy się złoszczę . że musi się ze mną liczyć nawet wtedy. jaką inni w nich rozniecali. Ludzie myślą. jako dzieci nau315 Helen Palmer . by inni je zalewali swoimi uczu-ciami. Styl intuicyjny Styl intuicyny najbardziej charakterystyczny dla danego typu ma swoje źródło w sposobie koncentrowania uwagi wypracowanym dla radzenia sobie z problemami w dzieciństwie. Cytowany uprzednio młody piłkarz czuł się albo bohaterem. przypominają sobie wiele innych przypadków podobnie złych zachowań z przeszłości. Poniższa wypowiedź studentki Uniwersytetu Kalifornijskiego obrazuje typowy sposób lokowania uwagi. Otwierają pudełko: rozważają jakieś stano-wisko. Mam wrażenie. Ósemki mówią. Powiada. To co było absolutnie słuszne . rozrastam się i wypełniam sobą całą przestrzeń. że rosnę. choć w rzeczywistości jestem dość niski".masz ochotę ukarać siebie za to. Umieją ją wychwycić w życiowych sytu-acjach.

gdyż po nieprzespanej nocy wiedziałem. Ósemka jest z tego dumna. Szefowie nagradzani byli za przejawy siły w przeszłości i doznają szoku. że mogłoby mi coś grozić. Ale nie mówi mi. a nie do szacunku. wypowiedziane w gniewie. Byłem tak zdesperowany. Stwierdziłem. a zarazem oskarża się. na którym miałem rozłożone składniki do elektrycznego przetestowania. że zwycięstwo w sporze może doprowadzić do odrzucenia. mogą doprowadzić do zerwania przyjaźni. jeżeli trzeba powiedzieć komuś do słuchu. 316 Punkt Ósmy: Szef Ujawnianie gniewu Bardzo ważne miejsce w psychice Ósemki zajmuje jawne. człowiek uczy się działać tak szybko. Gdy piąłem się w górę. Dla Ósemki nie ma nic złego w podnieceniu. ujawnianie złości jest według nich podstawowym budulcem zaufania w relacjach z innymi. że zanim się rozgniewa. wyczułem nagle. że te słowa. Poszedłem nieuczęszczanym szlakiem i doszedłem do wspaniałego naturalnego zbiornika wodnego otoczonego stromymi. Czuję się wtedy źle i mam wrażenie. Ósemki opowiadają. Utkwiłem w niszy. Niedawno spędzałem wakacje na Hawajach i przy-trafiła mi się jedna z nielicznych w moim życiu sytuacji. że walnąłem czymś w stół. uginające się kolana. W ubiegłym roku musiałem w określonym terminie przygotować raport dla instytucji finansującej moje badania i. że gdy aparatura się zepsuje. . bym mógł skoczyć i trafić w wodę.Robię pomiary za pomocą bardzo delikatnej i łatwo psującej się apara-tury. gdy uświadamiają sobie. by stąd nurkować. Jeżeli zaczyna płakać. że ktoś potrafi się gnie-wać. zbyt odległej od basenu. że potrafi zabrać głos. jest to straszne. Moje reakcje były mi zupełnie obce: skurcze brzucha. która część aparatury jest uszkodzona. iż nie reaguję na zagrożenie. zdenerwowałem się okropnie. Najwięk-szym problemem w całym przedsięwzięciu jest to. że wszedł w rolę ofiary. czasem trzeba nawet i trzech dni. że tak naprawdę nie jestem odważny. Było w tym coś wspaniałego. ale zara-zem bardzo z tego powodu cierpi. jakie naprawdę ma do mnie pretensje. jakie płynie z kłótni na całego w słusznej sprawie. że zacząłem przeklinać cały ten program badawczy i musiałem się powstrzymać od roztrzaskania aparatury. w których się bałem. niepo-hamowane wyrażanie gniewu. iż inni odsuwają się ad takiej demonstracji siły. nie ma czasu na strach. gdy zepsuła się aparatura. Uderzywszy. Dla mnie gniew otwiera drogę ku głębszym uczuciom. skały pode mną wykruszyły się. Najbezpieczniej czuję się wtedy. Podnieca mnie to. gdy widzę u swego przyjaciela gniew. aby mnie wrobić w rolę napastnika. by znaleźć uszkodzenie. że gdy zaangażują się w spór. Przez długi czas gniew był preferowanym przeze mnie uczuciem. które rozregulowują się z byle powodu. takim jak głęboki smutek i wyparte pragnienia. Zachciało mi się po nich wspiąć. że nie zdążę. Po prostu tak dalece nie dociera do mnie. Nie wiado-mo jak wmanewrowałem się w niesamowitą przewieszkę. Tak bardzo ją znienawidziłem. że nie dostrzegają. nie wycofując się ze swojego uczucia. Dumna jest. w eksperymencie zależy od mikroskopijnych ruchów zespołu czujników. Kiedy trzeba. gładkimi skalami. Przeciwnie. Wszystko. tak dalece zale-ży im na wygraniu.

które mi nie ulegają. a w środku trzęsą się ze złości. co mam do powiedzenia. Nie jest to po prostu rozmowa. Na zewnątrz mówią Ci „Cześć". Cnota niewinności Ludzie niczym nie obciążeni podchodzą do nowych sytuacji bez uprzedzeń czy oczekiwań. choć się do tego nie przyznają . ale jeżeli się zgadzają.skądinąd słusznie . Jeżeli ją powstrzymują. bez udziału myślącego „ja". gdy już zacznę mówić to. Potrafię stanąć w szranki z całą gromadą ludzi. a nie potrafią utrzymać kontaktu wzrokowego lub nie podzie-lają mojego entuzjazmu. Nie dopuszczam do siebie tego. Właściwie o wiele bardziej szanuję te osoby. jeżeli sprawa jest słuszna. że często słyszę. Rozważmy różnicę między nieświadomą siebie Ósemką. 318 Punkt Ósmy: Szef Jak wszystkie impulsy wyższe. Coś jeszcze kryje się za ich słowami.że nie dam im szansy negocjacji. Lepszy jest otwarty gniew i póki pozostaje na płaszczyźnie jawnej i cywilizowanej i wiem. gdy zaczyna wybiórczo skupiać uwagę w celu przejęcia kontroli lub narzucenia swego punktu widzenia. odnoszę wrażenie. Jeżeli ulegają. Gniew pozwala mi się rozładować. Ósemka zatraca cnotę niewinności. o co chodzi. że uczciwiej byłoby po prostu udać tę całą nieszczerą rozmowę. znaczy to. a tak czyni większość ludzi. a Ósem-ką bardziej świadomą. Wydaje mi się. że mam do czynienia ze słabeuszem. tak i brak obciążeń odczuwa się jako rodzaj energii cielesnej kierującej jednostką w sposób odpo-wiedni. która w sposób automatyczny usiłuje zdominować sytuację.strach przed dosta-niem się w ręce ludzi podłych.jakieś rozdraż-nienie. to w porządku.dobrze sobie z tym radzę. Pozwala mi oddalić od siebie najgorszy strach .Enneagram poczucie siły i dostarcza przyjemnej energii. że na ogół ludzie uważają mnie za człowieka kłótliwego lub też sądzą . gdy inni ujawniają wprost swoją złość. Mam ochotę wszystko wywlec na wierzch i zobaczyć. nieujawniona wrogość z ich strony wtedy po prostu ich nie słucham. że nikt na mnie nie wyskoczy . Taki szczególny rodzaj świadomości cielesnej działa w sposób na-turalny u osób dobrze funkcjonujących i opiera się na prawidłowym wyczuciu stopnia i jakości siły obecnej w danej . Jest to dla mnie bardzo nieprzyjemne. by jakoś sobie z nimi poradzić. To wszystko dlatego. co mówią. iż ludzie nie mówią do mnie w sposób otwarty. Jeżeli się nie zgadzają ze mną i przyznają się do tego. nie mówią prawdy. by przysto-sować się do zmieniających się okoliczności. która czuje się na tyle bezpiecznie. Daje 317 Helen Palmer . dzięki czemu potrafią w sposób naturalny odpowiednio się zacho-wać.Gniew natomiast pojawia się natychmiast i ma charakter bardzo fizycz-ny. ze prawdopodobnie coś ukrywają. Nie jestem skłonny się poddawać. co sytuacja przyniesie. Czuję się jak mistrz karate. bo dla mnie nie mówią szczerze. Trudno mi wtedy wyciągnąć wszystkie te ukryte elementy. boję się. Otwarci są na to. Wolę. Wydaje mi się. bo inaczej się boję.

sytuacji. Nieświado-ma siebie Ósemka zawsze oczekuje sprzeciwu i mobilizuje energię potrzebną do przejęcia kontroli. Jej zachowanie charakteryzuje sztyw-ność poglądów, uparte przywiązanie do subiektywnej prawdy i nie-możność zwrócenia uwagi na odmienne stanowiska. Kontrolę przej-muje dzięki sile fizycznej i poprzez wyrażanie gniewu. Ósemka, która już nie reaguje tak automatycznie, potrafi modyfi-kować zakres i rodzaj mobilizowanej energii, by w sposób precyzyjny wyczuć wahania siły, która w każdej sytuacji ma swoje przypływy i odpływy. Żądza Ósemki słuchają na ogół swych impulsów. W dzieciństwie umie-jętność szybkiego reagowania na bodziec wmontowana była w sys-tem obronny: trzeba było najpierw działać, dopiero potem się zasta-nawiać. Szefowie wierzą na ogół, że to co daje poczucie zadowolenia i siły musi być słuszne, a ponieważ rzadko przeżywają poczucie winy i wewnętrzne rozterki, które u większości z nas towarzyszą podniece-niu cielesnemu, uważają realizację swoich żądz seksualnych za coś naturalnego. Nie wstydzą się, gdy się rozzłoszczą, tak jak nie wstydzą się swoich seksualnych pragnień. W związkach intymnych poszukuję intensywności, pragnę kogoś, kto wyciśnie ze mnie soki, z kim mogę przeżyć podniecające chwile. Mój ostatni związek trwa już od siedmiu i pół roku. Czasem jest bardzo nudno. Muszę się uczyć nie prowokować kłótni, choć mnie to podnieca. Dalej trzymają mnie przy partnerze intensywne przeżycia: ustalmy coś i zrealizujmy to razem. Seks jest dla mnie główną atrakcją. Tego szukam przede wszystkim. Całe moje rozumienie miłości opiera się na tym, że wiem, że ktoś mnie kocha, jeżeli mnie pożąda. Nie bardzo wierzę w cokolwiek innego. Dużo psy-chologicznych bzdur się ostatnio słyszy na temat miłości, gdy ludziom tak naprawdę chodzi o spełnianie własnych oczekiwań czy o podwyż319 Helen Palmer - Enneagram szenie poczucia własnej wartości. Jeżeli człowiek za dużo uwagi poświę-ca takim rzeczom, przez całe życie będzie zagubiony. Ósemki źle znoszą frustrację. Ciężko im się powstrzymać od wy-rażania gniewu, od angażowania się w seks, jeżeli ktoś im się podoba i od rezynacji z kolejnej dokładki podczas niedzielnego śniadania. Niezaspokojone pragnienia nękają je raz po raz, tak jak niedokończony spór ogniskuje ich uwagę, powodując lęk i rozdrażnienie, póki nie są w stanie czegoś zrobić dla rozwiązania konfliktu. „Muszę sprawę załatwić osobiście, w przeciwnym razie całymi tygodniami piszę w głowie listy." Szefowie twierdzą, że gniewanie się na ludzi jest często dla nich formą pozytywnego kontaktu. Po uczciwej kłótni bardziej ufają autentyczności zamiarów oponenta, dzięki czemu czują się w kontak-cie z nim bardziej pewni siebie. Mówią także, że w czasie kłótni rodzi się nieraz poczucie bliskości, że gniew zamienia się w odczucia natu-ry seksualnej, a kłótnia często kończy się w łóżku. Od prawie dwudziestu lat jestem żoną Ósemki i musiałam się nauczyć zupełnej szczerości we wszystkim, co mi przychodziło do głowy, w prze-ciwnym razie nękał mnie, by się

dowiedzieć, co przed nim ukrywam. Wkrótce po ślubie myślałam, że gniew to ostateczność. Wydawało mi się, że jest to uczucie zwierzęce, któremu ludzie cywilizowani nie powinni się poddawać. Jeżeli już człowiek zaczyna się drzeć, powinien spakować walizki i skontaktować się z adwokatem. Po jakichś trzech latach małżeństwa przycisnął mnie do muru. Nie miałam pojęcia, że sprawiając mi taki ból szuka bliskości. Wiedziałam tylko, że obraża mnie publicznie. Taki miałam do niego żal, że zaczęłam z nim walczyć, co dla mnie oznaczało, że to już koniec. Nadal sądzę, że nie zrobiłabym tego, gdybym nie była absolutnie pewna, że inaczej mnie uderzy. Pamiętam, że stanęłam dwa stopnie wyżej na schodach, by nasze oczy były na tym samym poziomie i prosto w twarz powiedziałam mu, co o nim myślę. Punkt po punkcie wyłuskałam mu jego poglądy, po czym powiedziałam, że się z nimi nie zgadzam. Widzia-łam po jego minie, że nie rozumiał o co mi chodzi: skoro byłam w stanie powtórzyć jego słowa znaczyło, że się z nim zgadzam. Wtedy wykrzyczałam mu mój punkt widzenia i stało się coś niesamowi-tego. Podniecił się. Zaczął się uśmiechać, zrobił się czuły i przestał się na mnie gniewać. Nigdy nie widziałam u nikogo tak gwałtownej przemia-ny. Pokochał mnie za to, że stałam wyżej od niego o dwa stopnie i krzy-czałam. 320 Punkt Ósmy: Szef Przesada Ósemka rozwiązuje swoją podstawową niezdolność do podejmowania decyzji (punkt podstawowy Dziewiątka) biorąc za dużo wszystkiego, co sprawia przyjemność. Nadmiar stymulacji zabija świadomość innych uczuć i zastępuje potrzebę badania prawdziwych potrzeb emocjonalnych. Choć Ósemka potrafi wykrzesać energię potrzebną do" zaspokojenia swoich potrzeb i sprawia wrażenie nieza-hamowanej, w tym dążeniu do zaspokojenia bywa równie odległa od swoich autentycznych pragnień, co zapominająca o sobie Dziewiątka. Właściwa Ósemce zdolność działania bazuje na mobilizacji.płyną-cej z nastawienia na przyjemności i na podnieceniu, jakie niosą kon-flikty, nie zaś na energii uruchamianej przez głębokie, nadrzędne po-trzeby psychologiczne czy świadomość łagodniejszych emocji. Poszukując stymulacji Ósemki unikają nudy i zarazem tłumią swoją podatność na zranienie. Przekraczanie granic przyjemnej ekstrawagancji daje w efekcie wzmożone poczucie żywotności. Gdy już coś zwróci uwagę Ósemki, mało u niej wahań czy zastanawiania się. Osiągnięcie celu jest na tyle upragnione, że nie ma znaczenia, czy ma on autentyczne podstawy psychologiczne. Przyjęcie trwa, a Ósemka z radością bierze dokładki wszystkiego, co dają. Odkąd zaczęłam się sobie przyglądać, czuję się gorzej. Świadomość moich zachowań ujawnia wstydliwy fakt, że ja śmieję się najwięcej, kłócę najgłośniej i wdąż marzę o tym, by coś się zaczęło dziać. Życie w zgodzie z własnymi instynktami i nieświadomość tego to coś wspaniałego. Ma się wtedy poczucie, że chce się uniknąć zubożenia żyda, żyjąc pełną gębą.

Zawsze czuję pewien brak satysfakcji, gdy muszę się powstrzymywać. To tak, jakbym musiała siebie cenzurować, ponieważ nikt nie chce mi dotrzymać kroku. Pragnę doświadczenia szczytowego, a potem całej masy takich doświadczeń, jednego po drugim, by w międzyczasie nie przyszło rozczarowanie. Gdy raz czegoś zapragniesz, pragnienie to rozprzestrzenia się jak ogień. Po jednym smacznym posiłku ma się ochotę na następny. Jeżeli kupisz sobie jedną sukienkę, następnym razem prawdopodobnie kupisz ich cały stojak. Gdy już raz się w coś zaangażujesz, działa to jak przyssawka: musisz włożyć wielki wysiłek, by móc się oderwać i zająć czymś innym. Umiar mnie nie pociąga. Albo jestem obsesyjnie czymś zainteresowana, albo się 321 Helen Palmer - Enneagram śmiertelnie nudzę. Albo siedzisz ukochanemu na kolanach, albo gapisz J się przez okno; wszystkie stany pośrednie są mi obojętne, m Potrzeba życia intensywnego - by w ogóle czuć, że się żyje -J wypływa z poczucia, że trwa się w świecie typu „wszystko albo nic"." Nic to wstrzymanie się od wszelkiego działania, potrzeba gapienia się w ścianę. Wszystko opisują Ósemki jako chęć przekraczania granic, by krew szybciej płynęła w żyłach. Jeżeli siedząc za kierownicą nie przekraczam dozwolonej prędkości i przestrzegam przepisów - jestem nieobecny, odpływam gdzieś. Nudzę się i popełniam błędy. Jeżeli natomiast jadę naprawdę szybko, muszę na wszystko uważać i wystrzegać się poliqi, wtedy się budzę. Prawie nigdy wówczas nie zdarzają mi się błędy. Mandaty wlepiają mi, gdy zasypiam, jadąc autostradą z prędkością stu dwudziestu kilometrów na godzinę. Jeżeli jadę ponad sto pięćdziesiąt, nikt mnie nie dogania. Gdy przeżycie jest intensywne, jestem przytomny. Związki intymne W pewnym sensie Ósemki bardziej predestynowane są do samot-ności niż do życia w bliskich związkach. Samotnik musi uważać tylko na siebie i bronić tylko jednego terytorium. Gdy Ósemka zaczyna się zajmować drugą osobą, podchodzi do spraw seksu i miłości w sposób warunkowy. „Będziemy ze sobą sypiać, ale wiele czasu spędzać bę-dziemy osobno." „Świetnie nam razem w łóżku, ale nie najlepsi z nas przyjaciele." Do intymności i przyjaźni podchodzą Ósemki według taktyki koalicyjnej: „Wiem dokładnie, w jakim zakresie mogę mu ufać". „Wiem dokładnie, jakie jest jej stanowisko." Dochodzi do wy-miany poglądów, ustala się stanowiska i opiera relację na poszuki-waniu przygód, satysfakcjonującym seksie i robieniu tego, co się lubi robić we dwoje. W miarę przeradzania się przyjaźni w związek intymny. Ósemki napotykają na obcą im konieczność konsultowania się z drugą osobą. Należy przecież traktować opinie partnera poważnie i Ósemka stwierdza nagle, że mają na nią wpływ cudze nastroje. Szefowie szu-kają w sobie siły, a zależność od innych nie pasuje do układu siły sprzężonej z samozaspokojeniem.

Ósemce trudno przychodzi wystawianie się na ciosy i wiele ją to kosztuje. Stara się wobec tego zapewnić sobie miękkie lądowanie: może być mniej czujna, jeśli sama przejmie kontrolę nad funkcjono322 < Punkt Ósmy: Szef waniem związku. Chce wiedzieć o wszystkim, co dzieje się w życiu partnera, stanowczo wyraża swoje zdanie na temat tego, z kim part-ner się spotyka oraz na temat tego, kiedy, gdzie i jak spędza swój wol-ny czas. Gdy Ósemka spostrzeże, że uzależnia się od miłości partnera, broni się wchodząc w rolę silnego sprzymierzeńca i obrońcy. Chce przejąć ster, co łatwo przeradza się w kontrolowanie życia partnera i jest sposobem obrony przed narażaniem się na cierpienie. Jeżeli partner ulegnie, dojdzie do interesującego konfliktu. Ósem-ka będzie chciała dominować, ale partner będzie dla niej bardziej pociągający, jeżeli będzie stawiał opór. Kluczem do zrozumienia tej pozornej sprzeczności jest szczególne zaangażowanie Ósemki w problemy władzy. Szef może przewidzieć zachowanie, a zatem i ufać, tym osobom, które gotowe są ulec i oddać kontrolę nad swym życiem w jego ręce. Z drugiej strony jednak szybko nudzi się tymi, którzy zbyt łatwo ulegają i szybko przestaje się interesować każdym, kto nie potrafi godnie zająć stanowiska przeciwnika. W efekcie droga ku zażyłości wiedzie poprzez ciągłe zapasy, ponieważ Ósemka ufa tylko tym ludziom, których siła poddana została próbie i okazała się godna zaufania. Tych, którzy się nie ugną, zacznie traktować z takim szacunkiem, z jakim odnosi się do samej siebie. Mówiąc o swoich wielkich miłościach Ósemki twierdzą, że przyj-mują partnera „wgłąb siebie". Rezygnują z kontroli nad związkiem poprzez stopniowe obdarowywanie go takim zaufaniem, jakim darzą siebie. Szef wobec reszty świata może nadal czuć się samotnikiem, ale partnera postrzega jako godny zaufania element tworzonej wspól-nie konstrukcji. Czuję, że ludzi pociąga moja siła, moja wiara w siebie, mój gniew oraz stymulaqa, jakiej im dostarczam. Nie chcą mojego smutku ani mojego bólu. Czuję, ze kiedy dostrzegają te aspekty mojej osoby, zaczynają uciekać. Kieruję innymi za pomocą swoich mocnych stron i wiem, że jeżeli nie będę silny, ludzie przestaną darzyć mnie szacunkiem i zostanę porzucony. Na pierwszym miejscu stawiam „sprzeciwianie się", a zaraz potem - pragnienie samotności. Zawsze byłem samotnikiem. Nawet w bliskim związku czuję się sa-motny. Gdy przywiążę się do kogoś na tyle, by za nim tęsknić, zaczynam się bać. Jakąś jego część wchłonąłem w siebie, więc jestem z nim nieprzer-wanie. Staje się dla mnie kimś dobrze znanym, bezpiecznym i nie mogę sobie wyobrazić, że nie byłoby go przy mnie. Chcę jednocześnie wycofać się i odizolować oraz posiąść jego duszę. Instynktownie mam ochotę go 323 Helen Palmer - Enneagram chronić w taki sam sposób, w jaki chronię własną skórę, ponieważ zla-liśmy się w jedno i jestem zarazem wobec takiego kogoś równie twardy i wymagający jak wobec samego siebie.

Nawet w restauracji lubię siedzieć plecami do ściany, bym mógł widzieć, kto wchodzi. A gdy jestem z osobą ukochaną, jestem czujny za nas dwoje; bywa to naprawdę wyczerpujące. Potrafię przez jakiś czas wycią-gać rękę ku drugiej osobie, po czym pojawia się chęć wycofania się, oddalenia. Nawet gdy wiem, czego chcę i mam zamiar poprosić o jakąś osobistą przysługę, zdaję sobie sprawę, że nie zrobię tego. Zakładam bowiem, że człowiek może polegać tylko na sobie. Uważam, ze należy brać bez pytania to, co mi jest potrzebne. Potrafię prosić o seks. Potrafię kontrolo-wać przebieg mego żyda. Ale bardzo trudno jest mi zabiegać o to, na czym mi zależy, szczególnie jeśli muszę się do tego komuś przyznać. Zachowuję się jak adwokat, jak człowiek nieustępliwy, nie sprawia mi bowiem kłopotów stawanie w obronie idei czy zasad. Bardzo mi trudno natomiast podążać za pragnieniem serca. Wydaje mi się, że łatwiej mi wtedy nie podejmować ryzyka, trzymać się tego, co mi dobrze idzie, lub zbliżyć do kogoś, komu bardzo na czymś zależy i po-móc mu to osiągnąć. Przykład pary złożonej z Ósemki i Czwórki (Szef i Tragiczny Romantyk) Oba typy lubią sytuacje krańcowe. Oba są amoralne i w jakimś stopniu przekonane, że zwykłe zasady ich nie dotyczą. Czwórka ma prawo w nosie. Ósemka zaś jest silniejsza niż prawo. Oba typy doce-niają pragnienie przygody, które pojawia się u partnera i jego potrze-bę przekraczania dopuszczalnych granic. Skłonne będą wspierać dą-żenia drugiej strony do ignorowania barier społecznych. Szybko nudzą się powtarzalnymi sytuacjami i jeżeli odczuwają niedostatek ryzyka, będą dążyć do zintensyfikowania wrażeń emocjonalnych we właściwy sobie sposób: Ósemka poprzez walkę. Czwórka poprzez dramatyczne sceny i cierpienie. Ósemka docenia styl partnera - Czwórki i chce mieć swój udział w tym, co wiąże się z gustem i wyglądem zewnętrznym. Czwórka lubi bezpośrednie podejście emocjonalne Szefa, uważając je za dowód kontaktu z „autentycznymi" uczuciami. Docenia także to, że Ósemka nie ulega, gdy jest atakowana i woli walczyć niż walki unikać. Ósem-kę rzadko wytrąca z równowagi depresja partnera i potrafi zachować stabilność emocjonalną w okresach, gdy nastrój Czwórki waha się 324 Punkt Ósmy: Szef między chęcią odepchnięcia partnera a chęcią wciągnięcia go z po-wrotem w relaqę. Przyzwyczajenia Ósemki i Czwórki zazębiają się w wielu punk-tach. Ósemka lubi towarzystwo Czwórki, gdy ta jest w dobrym na-stroju, wycofuje się natomiast, gdy Czwórka wpada w depresję. Bywa, że Ósemka radzi sobie z depresją Czwórki zmieniając towarzystwo. Brak troski ze strony Ósemki albo rozgniewa Czwórkę (a tym samym wyrwie ją ze stanu przygnębienia), albo spowoduje, że będzie się bała utraty kontaktu, co także przełamie depresję. Innym przykładem ta-kiego naturalnego zazębiania się przyzwyczajeń Ósemki i Czwórki jest to, że Ósemkę niecierpliwi wszelka próba gloryfikowania emocjo-nalności i stara się przełamywać zwyczaj dramatyzowania przez Czwórkę uczuć. Tragicznego Romantyka takie lekceważenie jego na-strojów doprowadza do szału. Eskalacja gniewu może ułatwić Czwórce wejście w kontakt z autentycznymi uczuciami.

Poważne problemy w takim związku rodzą się, gdy Czwórka staje się zbyt zależna emocjonalnie, zbyt skłonna do czerpania masochis-tycznej satysfakcji z bycia ofiarą karzących skłonności Ósemki lub do dramatycznych przepychanek. Ósemka reaguje wówczas na ogół nieprawdopodobną mściwością, by w ten sposób doprowadzić do zerwania albo po prostu zrywa, odchodząc bez słowa. Jeżeli nato-miast Ósemka stanie się nazbyt władcza, chcąc Czwórkę poniżyć albo kontrolować. Tragiczny Romantyk wpadnie w głęboką depresję lub stanie się zjadliwy i zgorzkniały. Kłopotom można zaradzić, jeżeli Czwórka zamiast zabiegać o względy Ósemki zajmie się realizacją jakiegoś własnego planu, któ-ry Ósemka będzie mogła wspierać. Bardzo korzystna dla tego związ-ku jest sytuacja, gdy Czwórka tworzy projekt a silna Ósemka wywie-ra odpowiedni nacisk na jego realizację. Ósemka może także scementować związek, jeśli zacznie cenić złożoność i dramatyzm ży-cia wewnętrznego Czwórki. Jeśli Szef jest w stanie znieść lęk, który początkowo towarzyszy głębokim uczuciom czy medytacji, stwier-dzi, że ma niezwykłe zasoby stabilności, które ujawnić się mogą, gdy przesunie uwagę ku stanom wewnętrznym. Związki z autorytetami Najważniejszą dla Ósemki sprawą jest kontrola. Szef zakłada, że zna właściwe podejście i że panuje nad sytuacją, niezależnie od tego, czy jest to prawda czy nie. Woli przewodzić i ściśle nadzorować 325 Helen Palmer - Enneagram wszystkie aspekty przedsięwzięcia. Pragnie chronić słabszych przed krzywdą i mobilizować do oporu te osoby, które poddane są niespra-wiedliwym oddziaływaniom zwierzchników. Przede wszystkim chce sprawdzić, czy inne osoby, dysponujące władzą, postępują sprawiedliwie i kompetentnie. Cała przedsiębiorczość Ósemki skierowana zostanie prawdopodobnie ku rywalizacji z innymi przywódcami. U podłoża takich za-chowań leży chęć wzmocnienia granic osobistego imperium. Ósem-kom bardziej zależy na władzy niż na nagrodach. Wiele uwagi poświęcają więc problemom bezpieczeństwa, a szczególnie wiarygodności sprzymierzeńców i podwładnych. Bardzo zabiegają o rze-telną informację, ponieważ gdy już zaczną działać, nie przyjmują do wiadomości informacji nowych. Gdy ruszą do akcji, nie oglądają się za siebie, nie patrzą na boki, koncentrują się na słabych punktach obrony wroga. W efekcie Ósemka słabo zdaje sobie sprawę z możli-wości działań dyplomatycznych czy też z tego, jak właściwie rozkła-dać działania w czasie. Woli zdecydowane przejęcie steru niż subtel-ne zmiany pozycji właściwe negocjacjom. Kluczem dobrej współpracy z Szefem jest stałe i pełne informo-wanie go o wszystkim. Ludzie często starają się ukrywać przed Ósemką informacje niekorzystne, bojąc się jej gniewu i agresywnych reakcji. Może się oczywiście zdarzyć, że Ósemka zareaguje na złe wieści wściekłością, ale jeszcze bardziej rozjuszy ją świadomość, że coś się przed nią ukrywa. Jeżeli osoba komunikująca niekorzystną wiadomość nie ma kontaktu z własną agresją, odbierze gniew Ósem-ki jako atak na siebie i jako źródło potencjalnego zagrożenia. Dla

i bę-dzie w pełni współpracowała dla dobra zespołu. Jeśli zaś stwierdzi. Jeżeli Szef jest w dobrej formie. że nuda prowadzi u nich do wtykania nosa w nie swoje sprawy. jeżeli Szef będzie chciał zmusić Dziewiąt-kę-podwładnego do większej wydajności czy też do przejęcia odpo-wiedzialności. jakie mogą ją spotkać. których można ukarać. Jeżeli Ósemka czuje się pewna swojej władzy. Ani jednej piędzi ziemi nie odda bez koncesji lub walki. które rea-lizowane są w sposób mało konsekwentny. Między Dziewiątką-podwładnym a Ósemką-szefem nawiązana zostanie pozytywna relacja. zmobilizuje pracowników i będzie przykładnie nimi dowodził. których prze-strzegania żąda od innych. Winnemu niechętnie pozwalają. Przejęta du-chem grupy Dziewiątka pracować będzie bez wytchnienia dla wspól-nej sprawy. Szukając win-nych. a na realizacji przedsięwzięcia. nastawione zarówno na obronę jak i na zadanie. regulamin przestaje obowiązywać. z pełnym oddaniem idzie naprzód. Przykład związku z autorytetem: Ósemka i Dziewiątka (Szef i Mediator) Jeżeli Ósemka występuje w roli przełożonego. Poszukują wtedy winowajców. Ósemka lubi ustanawiać reguły. na którą Dziewiątka nie ma ochoty. o ile uwaga Szefa skupiona jest nie na podwładnym. by zachował twarz lub zmie-nił miejsce w zespole. ale sama chce móc je łamać bez ponosze-nia konsekwencji. jeśli sprawy przyjmą niekorzystny obrót lub nieodpowiednie tempo. zaczną się represje w postaci lotnych inspekcji czy wprowadzania nierea-listycznych terminów. zabezpiecza drogę sprzymierzeńcom i nie stroni od konfrontacji z agresywnymi rywalami. Jeżeli organizacji grozi niebezpieczeństwo z zewnątrz. Pełne informowanie jest gwarancją bezpieczeństwa. Roztacza opiekuńcze skrzydła. Szef domagać się będzie posłuszeństwa. którzy 326 Punkt Ósmy: Szef ujawniają ujemne cechy podobne do wad. potrafi boleśnie upokorzyć podwładnego. Będzie publicznie wytykała błędy. Dziewiątka docenia sil-ne dowództwo.Ósemki brak dostępu do informacji jest jednym z nielicznych auten-tycznych zagrożeń. Każde opóźnienie czy przejaw biernej agresji potraktuje Ósemka jak dowód bezpośredniej napaści i publicznie się odegra. zależnie od jej humoru. natomiast Dziewiątka będzie mu się wymykać. Wadą Ósemek jest to. choć może nie mieć nawet takiego zamiaru. by objąć nimi „naszych ludzi". a rzetelny sprawozdawca jest godnym zaufania sprzymierzeńcem. często rozbudo-wuje skomplikowane regulaminy na wszelkie okoliczności. nie wspo-minając słowem o dotychczasowych wysiłkach i sukcesach Dziewiątki. Relacje się skomplikują. Łatwo stają się agresywne wobec tych. którym Szefowie nieświa-domie zaprzeczają. że przepisy łamane są bez jego zezwolenia. Zaletą Szefów jest zdolność do wywierania ciągłego nacisku na re-alizację przedsięwzięć. Pod naciskiem Szefa Dziewiątka-podwładny pozornie podpo- . Szef przygotuje doskonałą obro-nę.

Większość Ósemek nie ma pojęcia o dynamice psychiki i jeżeli nikt nie powie jej wprost. tym rzadziej Ósemka odczuwa potrze-bę sprawdzania jej. Gdy Ósemka występuje w roli podwładnego. niezależny odcinek pracy. Zespół poczuje się rozdarty. że jej zwyczaj zajmowania się czynnościami ubocznymi lub rozpra-szania się wprawia Szefa w stan przerażenia. Powagę sytuacji można złagodzić. że jest potrzebna. a kto wrogiem. Można też wykorzystać jego nastawienie na dbanie o korzyść własną i cudzą. Ósemka o wiele lepiej przysłuży się or-ganizacji. co się z Dziewiątką dzieje. 328 Punkt Ósmy: Szef . Może dojść do wybuchu. zacznie hojnie ją darzyć nagro-dami i pochwałami za te zadania. że można ją utracić na zawsze. gdyż wtedy podwładny wymyka się kontroli. Im bardziej osoba u władzy jest zdecydowana i jedno-znaczna w swoich działaniach. której dano dowody uznania lub wykazano. którą nagrodzono. a wtedy albo Ósemka 327 Helen Palmer . Zalety Szef skoncentrowany jest na problemach władzy i kontroli. Dziewiątka rzadko staje w jawnej opozycji. gdy Szef „przebierze miarę". które zostały dobrze wykonane. Ósemkę do wściekłości doprowadza uparte milczenie Dziewiątki. Próby odzyskania kontroli za wszelką cenę często podsycane są przerażeniem. nie zrozumie tego. za to wście-ka się wewnętrznie i staje się małomówna. Można go zwerbować odwołując się do jego potrzeby objęcia dowództwa i w związku z tym obdarzyć go funkcjami kierowniczymi. otworzy się. jeżeli Ósemka-szef wykaże go-towość wysłuchania skarg Dziewiątki. nad którym będzie miała pełną kontrolę. Jeżeli Ósemka-szef jest dosta-tecznie świadoma siebie. jeżeli zrozumie motywy podwładnego. zainspirowana rzetelnym kierownictwem lub czyimś dobrym pomysłem. Ósemka. Szef prawdo-podobnie wykaże szacunek dla stanowczości podwładnego. ponieważ Ósemka domagać się będzie opowiedzenia się po określonej stronie. Najlepsza forma wyko-rzystania Ósemkipodwładnego to uczynienie jej odpowiedzialną za realizację ciekawego pomysłu. Wszelkie dwuznaczne czy niejasne prośby ze strony szefa-Dziewiątki zostaną podważone lub poddane próbie nieposłuszeństwa.rządkuje się. gotowa jest odeprzeć ujawniane zarzuty i nie próbuje ukrywać informacji ani przerzucać winy na kogoś innego. albo Dziewiątka zwolni się sama. co jakiś czas poddaje autorytet próbie. Jeśli Dziewiątka jest w stanie stawić czoła nieuniknionemu gnie-wowi Ósemki. uspokaja się natomiast w obliczu bezpośredniej konfrontacji i otworzy się.Enneagram zwolni Dziewiątkę z pracy. powinna także zwrócić uwagę Dziewiątce. by spraw-dzić kto jest przyjacielem. jeżeli przydzieli jej się niewielki. faktycznie jednak będzie robić uniki i tuszować ewentu-alne pomyłki. Nadal będzie karać ją za prze-jawy biernej agresji. Dziewiątka. chętnie współpracuje.

drugą wymierza sprawied-liwość. Wszelkie próby manipulacji z jej strony są na ogół tak toporne. Potrafią przeżyć w najprymitywniejszych warunkach. Wiele Ósemek znajdziemy wśród arystokracji złodziejskiej. Ósemka wyraźnie daje innym do zrozumienia. by posunąć naprzód potężne przedsięwzięcie. gdzie nie ma możliwości wyrównywania krzywd. Chętnie stawia swój czas i energię do dyspozycji przyjaciół i świetnie znosi liczne przyjęcia. Szef zostanie prezesem korpo-racji. Ósemkom trudno ujawnić swoje najskrytsze marzenia i zrealizować autentyczne potrzeby. chętnie przejmuje kontrolę. Nieatrakcyjne otoczenia Na ogół nie znajdziemy Szefa wśród przedstawicieli zawodów. przedsiębiorcą budowlanym. by nie tracić zainte-resowania.Enneagram ma zaufania do etatów uzależnionych od dobrej woli zwierzchników. Przyłączają się do Aniołów Piekła. Nie lubi sytuacji. Ósemka to przykład oddanego przywódcy. Mimo pewności siebie i ekstrawagancji. Nie 329 Helen Palmer . ale bojkotuje projekt schronisk dla bez-domnych. Atrakcyjne otoczenia Szefowie często uczestniczą w przejmowaniu władzy lub odgry-wają rolę polityków zakulisowych. że aż nieskuteczne. który robi fortunę wznosząc tanie bloki mieszkalne. Typowa dla Ósemek jest mentalność mafijna: „mój teren. gdzie może dojść do nieprzewi-dywalnej żonglerki władzą czy jej niespodziewanego przejęcia. Zostają przy-wódcami związkowymi. Ich hasłem życiowym jest „Nie zaczepiaj mnie." Są ludź-mi o miękkim sercu i wielkim uporze. jakie jest jaj stano-wisko. by uprawo-mocnić swoją pożądliwość. jaki jest potrzebny. by doprowadzić do ich realizacji. nasi ludzie". który wprowadził własną religię. Właściwy Ósem-ce pociąg do władzy można przekształcić w umiejętność wywierania dokładnie takiego nacisku. w których wymagane jest odpowiednie zachowanie i posłuszeństwo wobec rozkazów. Szef wprowadza zamieszanie i angażuje się w walkę. Gdy cele narzucone są z zewnątrz.Przywiązana do danego pomysłu Ósemka szuka bezpieczeństwa nakłaniając innych do przyjęcia jej punktu widzenia. umiejącego stawiać czoła przeszkodom i działać bez pardonu. która objęła kontrolę nad imperiami amery-kańskiej finansjery. który jedną ręką sprawuje kontrolę. Fritz Perls * Gurdżijew * Pani Bławatska * Pablo Picasso Sean Penn * Nietzsche * Eidridge Cleaver * Kot Garfieid . Ósemka chce znać prawdę w swoich relacjach z innymi i (ponieważ nie zależy jej specjalnie na obronie publicznego wizerunku) będzie zmierzać wprost do celu. częściowo po to. Sławne Ósemki Do sławnych Ósemek zaliczamy Henryka VIII". mimo ostrej opozycji.

że ktoś złamał reguły gry. było słuszne. Musi minąć wiele lat. by ktoś nie przejął kontroli nad moim życiem. Poddanie się jest zaś chęcią przekazania obse-syjnej potrzeby kontroli partnerowi. Jeżeli takie drobiazgi wymykają się spod kontroli. czy to wytrzymamy. że w walce ludzie mówią prawdę i już nie ma między nami niedomówień. Co może pomóc Ósemkom w rozwoju? Ósemki bronią się nieraz przed terapią czy praktyką medytacyjną. Milion razy zmieniałem terapeutę. co myśli. jakim darzą tych. których chronią i przez których są osłaniane. Zadowalające przetrwanie w sferze samoochrony Ósemka zajęta jest kontrolowaniem mechanizmów przetrwania i obrony osobistego terytorium. Wyka-zywał mi wprostmoje popieprzenie i dawał jednoznacznie do zrozumie-nia. darzę ją większym zaufaniem. bo zastanawiam się. jeżeli nie zostawił d mleka do porannej kawy. Panicznie boję się. Pragnie mieć dostęp do jego duszy. zanim znalazłem właściwego. że drzwi stają otworem dla chaosu. że druga osoba postawi na patrz przypisy Redakcji na końcu książki 330 Punkt Ósmy: Szef swoim i nie ucieknie. Gdy wreszcie uwierzę. iż ktoś może ją wykorzystywać.Podtypy Podtypy psychologiczne odzwierciedlają strategie rozwinięte w dzieciństwie w celu zmniejszenia podatności na zranienie. ponieważ wiem. ze dochodzi do walki. mam wrażenie. ponieważ perspektywa ujawniania łagodniejszych uczuć lub koniecz-ność poddawania się cudzej woli wzmagają lęk . Kto przychodzi do mojego domu i kto z niego wychodzi? Czy ktoś używał mojej szczotki do włosów? Czujesz. zanim z kimś się zaprzyjaźnię. Dla Ósemki kontrola własnych uczuć oraz wpływu innych osób służy obronie przed nawrotem lęku. ze to co mi miał do powiedzenia. Władczość/poddanie w relacjach w parze Ósemka chce zawładnąć sercem i umysłem partnera. Przyjaźń w kontaktach społecznych Przyjaźń dla Ósemek oznacza zaufanie. W końcu byłem w stanie dostrzec. by dobrze dawać sobie radę w życiu. Skupiając uwagę na tym. Przeżywam katu-sze. obdarzonemu pełnym zaufa-niem. choć z początku nie zgadzałem się z nim. gdy napięcie rośnie tak. może uniknąć rozpoznawania swoich potrzeb podstawowych.

to kon-flikty ze współpracownikami. Typowe problemy. Pozwalając innym inicjować działania. kiedy uwaga odwraca się od autentycznych pragnień ku twardej powłoce. • Starając się unikać przeciwstawiania „mojego rozwiązania" „twojemu rozwiązaniu" i dostrzegając. że istnieje cała gama poglądów pośrednich.przed obcą kontrolą. • Dostrzegając. że walka jest dla niego sposobem zdobywania zaufania. Wyczuwając swoje pragnienie kontrolowania lub mieszania się. • Starając się dostrzec. Ucząc się liczyć do dziesięciu zanim wybuchnie złością. Ósemki często rozpoczynają terapię na żądanie rodziny lub na mocy wyroku sądowego. nadużywaniem środków odurzających i chęcią kontrolowania innych. kiedy autentyczne pragnienia zastępowane są nadmierną ilością kontaktów towarzyskich. choć w ramach odmiennego sposobu myślenia. z jakimi się zgłaszają. • Pamiętając. Pamiętając o tym. • Dostrzegając. 331 Helen Palmer . Dostrzegając. • Ucząc się odraczać ekspresję uczuć. że sygnałem ujawniania się autentycznych uczuć jest często przygnębienie i reinterpretując je jako oznakę postępu. Starając się przeciwstawić uporczywemu zapominaniu. depresja i nałogi. by unikać ich odrzucania.Enneagram • Zauważając. • Prosząc o jednoznaczną listę reguł obowiązujących w kontakcie z drugą osobą lub w terapii i zdając sobie sprawę z tego. kto jest przyjacielem a kto wrogiem. że inni także postępują spójnie. by notować spostrzeżenia na własny temat w miarę ich pojawiania się. która pragnienia te skrywa. • Starając się dostrzec łańcuch przyczyn doprowadzających do konfliktów w kontaktach z innymi. że nuda maskuje inne uczucia. • Zauważając. Ósemka musi się nauczyć dostrzegać. by sprawdzać. Szef może sobie pomóc: • Prosząc o jasne określenie charakteru związku z drugim człowiekiem. że po ustaleniu reguł ma ochotę je łamać. • Spostrzegając. że ma zwyczaj lokowania źródła problemów na . że zachowanie innych też może być logiczne. Dostrzegając. by przemyśleć te spostrzeżenia. ze nadmierna koncentracja na problemach sprawiedliwości i ochrony innych rozdziela ludzi na przyjaciół i wrogów.

• Zwalczanie podatności na zranienie obwinianiem innych i szukaniem w nich wad. Przedwczesne i nadmierne kontrolowanie szczegółowych aspektów interakcji. Pragnienie następnego kęsu zanim połknęło się to. co jest sposobem zdobycia poczucia mocy i niezwyciężoności. Nadmiar rozrywek.zewnątrz. kiedy wszystko wygasa i na niczym nie zależy. którzy ujawniają cechę podobną do tej. bez zdawania sobie sprawy z tego. Ósemka musi podtrzymywać wszelkie oznaki „miękkich" uczuć i kształcić umiejętności współodczuwania z cudzym punktem widzenia. 332 Punkt Ósmy: Szef • Zapominanie o wcześniej ustalonych celach. póki nie odnajdę swego ulubionego rondla. narkotyków. ? Czego Ósemki powinny się wystrzegać? W czasie terapii trzeba zwrócić uwagę na występującą u Ósemki potrzebę zapominania i zaprzeczania podatności na zranienie i zależ-ności. • Przemieszczanie agresji na innych. Niezdawanie sobie sprawy z tego. jak trudno jest przyznać się do pomyłki. • Częsta chęć łamania reguł przez siebie ustalonych. co się ma w ustach. Przezywanie drobnych niedopatrzeń jako dowodów nadużycia zaufania. Im więcej tym lepiej. Nadeptywanie ludziom na odciski. • Zwalczanie świadomość własnej zależności. Potrzeba powiedzenia komuś najgorszego dla jego własnego dobra. mogą się pojawić następujące reakcje: • Mylenie cudzego współczucia z protekcjonalizmem. „Nie będzie żadnego przyjęcia. jedzenia. że w miarę dokonywania zmian. . f Zauważając. Intuicyjny brak taktu. której nieświadomie zaprzecza Szef. Okresy. • Formułowanie reguł i próba zdobycia kontroli nad innymi. Chęć kontrolowania lub wycofywania się. że istnieją rozwiązania pośrednie. jaką im się wyrządza krzywdę. • Przeżywanie apatii. seksu." • Odstraszanie potencjalnych dawców pomocy. • Kontrolowanie szczegółów. • Nieumiejętność pójścia na kompromis. Ósemka musi być świadoma. zamiast dostrzegać własny w nich udział.

osobistej potrzeby. poświęcając się zadaniom ubocz-nym. czynności rutynowe. wszechogarniającej świadomości złych uczynków w przeszłości. Dziesiątki podporządkowują się na ogół planom innych ludzi. Im więcej Dziewiątka ma czasu i energii na to. tym mniej robi. że jest Dziewiątką. Im więcej ma czasu. dlatego nauczyły się utożsamiać z entu-zjastycznymi dążeniami innych. Zdawszy sobie sprawę z tego. że wciągnęli ją inni. i nie umiejąc odmówić. że tracą kontakt ze swymi pragnieniami stapiając się z pragnieniami innych. 14. Przekonane są. stwierdziwszy.ca: OPieszałość SERCE Namiętność: Lenistwo Wyższy stan umysłu:Cnota:MiłośćWłaściwy kierunek działania Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Poszukiwanie je Uczestnictwo Apetytdnośd Dylemat Dziewiątki jako dzieci czuły się pominięte. w tym sensie. Jedna z osób zapoznających się z Enneagramem zdała so-bie sprawę z tego. We wstępnych fazach nowego związku czy przedsięwzięcia Dziewiątka ma często poczucie. zastanawiając się. jak się to wszystko zaczęło. że ich własne dążenia zostaną zlekceważone. przywykły popadać w odrętwienie. Z czasem Dziewiątki zapadły w sen. że cały 334 Punkt Dziewiąty: Mediator bezcenny ranek poświęciła poszukiwaniu nakrętek pasujących do po-jemników w kuchni. Robienie sprawunków staje się rzeczą równie pilną. . gdy . że odwróciły uwagę od autentycznych pragnień i skon-centrowały się na drobnych przyjemnościach i surogatach miłości.usiłując przygotować w terminie pracę semestralną . Gdy ważna osobista potrzeba dochodzi do głosu. Pamiętają o tym.• Czarna rozpacz w postaci obezwładniającej. niż ich własne. Dziewiątki relacjonują. by poświęcić się realizacji ważnej. Dziewiątka budzi się często w połowie jakiegoś przedsięwzięcia. skupiać uwagę na celach drugorzędnych i zapominać o sobie. że ko-niecznie trzeba posprzątać całe biurko. że ich najważniejsze potrzeby zostaną zlekceważone. co płynie na fali cudzego zapału. ponieważ bywa jej trudno odróżnić sprawy nie cierpiące zwłoki od spraw mniej istotnych. Okazuje się. czując. uciekając w oglądanie telewizji.„ocknęła się". że rzad-ko kiedy brano pod uwagę ich punkt widzenia. Dziewiątka łatwo ją odstawia na boczny tor. tym więcej uwagi poświęca rzeczom pobocznym. przeja-danie się czy picie nadmiernych ilości piwa. a potrzeby innych były ważniejsze. Punkt Dziewiąty: Mediator Osobowość nabyta Esencja GŁOWA do^mmuj. co termin dokończenia pracy. że nie tyle podjęła jednoznaczną decyzję włączenia się. ale chcą nadal pozostać w kontakcie. zanim się ureguluje zaległy rachunek.

i że będzie sprawiać wrażenie. Dziewiątkę złości to. że nie podejmie żadnej decyzji. potrafi równie uparcie się go trzymać. skoro nie podjęła jeszcze decyzji. Dziewiątka się zaprze. wywołany tym. Dziewiątka dlatego nazwana została Mediatorem . Związek dziecka . ale nie da tego po sobie poznać. jakby to jej odmówiono. by znów nie popaść w ten stan. Dziewiątka nadal sprawia wrażenie nastawionej ugodowo i nadal . gdy już przyjmie określone stanowisko. Na ogół nie interpretuje swojego odraczania decyzji jako odmowy. na umiejętności wyczuwania pragnień innych i nie sprzeciwianiu się im.być może . że o wiele łatwiej im przychodzi uświadomienie sobie wewnę-trznego stanu innych ludzi niż ustalenie własnego punktu widzenia. Po co zajmować stanowisko. Natomiast. że będzie się gniewać. mogący doprowadzić do rozstania. że Dziewiątka jest najbardziej upartym punktem całego Enneagramu. nie oznacza to. Mniej zagrażającym rozwiązaniem jest ciągłe rozważanie decyzji niż dokonanie wyboru. czy poszukać innego?" Ta lista obsesji nie ma hkońca i uwaga przeskakuje raz po raz z jednego punktu widzenia 335 Helen Palmer . Odraczanie jest raczej przejawem oporu przeciw zmuszaniu do przedwczesnego opowiadania się po określonej stronie. że jeżeli nie pójdzie za innymi. Odmowa taka może spra-wiać Dziewiątce taką samą przykrość. Tak łatwo jej się utożsamić z punktem widzenia drugiej osoby. „Czy zgadzam się. Nie należy jednak mylić pozornej ugodo-wości Mediatora z prawdziwym zaangażowaniem. gdy po każdej stronie są jakieś racje? Po co człowiekowi własny cel nadrzędny. że odrzuca jakikolwiek kompromis. że idzie z innymi. zostanie pominięta. wydaje jej się ono tak kruche. że jej potrzeby zostały zigno-rowane. że musi podążać za innymi. Dziewiątka po-trafi podporządkować się na długi czas określonej sytuacji. w braku własnego stanowiska. Gdy należy podjąć decyzję.podąża za innymi. opanowany zostaje powstrzymywaniem się od wyborów. Najbardziej naturalnym stanem umysłu Dziewiątki jest stan za-wieszenia: zobowiązać się. Głęboki gniew. jak uprzednio broniła się przed koniecznością jego podję-cia. ale nadal nie mieć pewności. Paradoksalne. czy się nie zgadzam ze swoim przyjacielem?" „Czy jestem członkiem tej grupy. Choć obsesyjnie rozważa każdą decyzję. że potrafi dostrzec zalety każdego rozwią-zania.Dziewiątki z innymi opierał się na niezakłó-caniu spokoju. O wie-le mniej zagrażająca jest sytuacja pozornej zgody (ponieważ nie powiedziano „nie") i podporządkowanie się cudzej woli. Pod tym zewnętrznym spokojem kryje się jednak wewnętrzne wzburze-nie. gdy tak łatwo jest przyjąć słuszność każdej zaangażowanej strony? Dziewiątki twier-dzą.Odmawianie innym sprawia szczególną trudność ludziom skłon-nym utożsamiać się z cudzymi uczuciami. Dziewiątka podej-muje decyzję. niż naraża-nie się na jawny gniew. że można ją do podjęcia tej decyzji zmuszać. Dziewiątka znalazła bezpieczne schronienie w nieświadomości własnych pragnień. w pozostawaniu w otchłani niezaangażowania. ciągle mo-cując się z ostateczną decyzją. choć w środku pozostanie rozdarta. czy chcę od niej odejść?" „Czy powi-nienem kupić ten dom. Jeżeli ktoś próbuje Dziewiątce pomóc w podjęciu decyzji lub nakłania ją do przyjęcia określonego stanowiska. Gdy już raz przyjmie jakieś stanowisko. w której decyzje zostały zawieszone. tak jak złości ją to. który mógłby zostać pominięty czy wymagać obrony.Enneagram na drugi.

że w wyniku swojej naturalnej ambiwalencji jest w stanie zarówno zgadzać się. Wspomnienia wyda-rzeń z przed wielu lat potrafią wrócić z taką siłą. co może prowadzić do: . 336 Punkt Dziewiąty: Mediator Cudze pragnienia wydają się pilniejsze od własnych. czy się nie zgadzam?" „Czy chcę tu być. • Trudność w podejmowaniu decyzji. odpuścić. by sprawę prze-czekać. Jeżeli utożsamiasz się z każdym typem Enneagramu. jesteś prawdopodobnie Dziewiątką. jak i nie angażować się w pełni w jakikolwiek punkt wi-dzenia. czy nie zgadzać z innymi ludźmi?" jest dla Dziewiątki zarazem przekleństwem i dobrodziejstwem. niczego nie odpuszczając. Wszystko to stymuluje na nowo lęk przed rozstaniem. że problem sam minie. że pomijał siebie. i mając nadzieję. Przekleństwo polega na tym. „mianując" innych czynnikami sprawczymi własnego życia. by nie ulegać ich wpływowi. że utraciwszy własny punkt widzenia potrafi często w sposób intuicyjny utożsamiać się z wewnętrznym doświadczeniem innych. • Tłumienie fizycznej energii i gniewu. ponieważ ma głowę pełną pytań. • Trudności w mówieniu „Nie". Gdy się podejmuje decyzję. Rytuały. Neuro-tyczna obsesja: „Czy zgadzać się. wyrażaniu złości i ustalaniu własnego stanowiska wynika z faktu. „Czy zgadzam się. Charakterystyczne problemy Dziewiątki to: • Zastępowanie potrzeb podstawowych nieistotnymi potrzebami zastępczymi.i obrońcą pokoju. Pod naciskiem Dziewiątka na ogół kontroluje sytuację w sposób bier-ny. oznacza to. Dziewiątka woli brać na siebie kolejne zadania. Dziewiątka staje więc przed dylematem: podporządkować się cudzym planom czy stać się głuchą na potrzeby innych. • Koncentrowanie uwagi w taki sposób. Trudność Mediatora w podejmowanoiu decyzji. dobrodziejstwem zaś jest to. pójść naprzód. zwaniając tempo. że Dziewiątka nie wie czego chce. Dziewiątka bardzo wolno podejmuje decyzje. chce bowiem podą-żać znaną ścieżką zamiast ryzykować nagłą zmianę kursu. Najważniejsze sprawy zostawia się na koniec dnia. jakby wydarzenia te miały miejsce zaledwie tydzień wcześniej i Dziewiątka musi jeszcze raz całą sprawę przemyśleć. na które nie znalazła odpowiedzi. by odzwierciedlać cudze punkty widzenia. czy nie?" • Działanie nawykowe i powtarzanie uprzednich rozwiązań. siadając w środku konfliktu. zmienić. że trzeba coś zakończyć. • Kontrola za pośrednictwem uporu i biernej agresji.

Dążenie Mediatora do zachowania spokoju za wszelką cenę wyni-ka nieraz z tego.ich rozczarowanie. Nauczyła się izolować. czy coś zrobiłem.. że gdy się sprzeciwiałem. jeżeli w każdej opinii można znaleźć jakąś rację? Po co dodawać do tego własną opinię. Pamiętam. Rodzice bardzo mnie kochali. przeczekiwać. czułem w środku . pozosta337 Helen Palmer . Po co opowiadać się po którejkolwiek stronie.Enneagram wanie w cieniu rodzeństwa i ignorowanie lub zwalczanie ich prób stawania w obronie własnych pomysłów. albo tkwić bezwładnie w jej ramionach. W ich opisach sytuacji rodzinnych znajdujemy zaniedbanie. Po kilku godzinach.rozwoju wyraźnej zdolności odczuwania wewnętrznych doświadczeń innych ludzi (podobieństwo do Punktu Drugiego. ale widziałem.w sobie . że raz. ale także do . że nie ma wpływu na sytuację rodzinną. Czułem. podporządkowując się ich zamiarom. że wygłaszane opinie były ignorowane. Wspólnym elementem wszystkich tych sytuacji z dzieciństwa jest poczucie. że mój starszy brat -rodzinny buntownik pozbawiany był wielu przywilejów z powodu swego zachowania. Dziewiątka jako dziecko pogodziła się z tym.rodzice mną pogardzali. łagodzić przykre uczu-cia drobnymi przyjemnościami fizycznymi. jeżeli natomiast szed-łem za braćmi . nadal tam siedziałem i tak bardzo już byłem zajęty własnymi myślami. Najłatwiej było pozostać w ukryciu. gdy miałem trzy albo cztery lata. mogę zdobyć ich miłość. gdy mama przy-pomniała sobie o mnie. Pamiętam. że mogę albo walczyć i narazić się na to. Tło rodzinne W dzieciństwie Dziewiątki czuły się pominięte. aż kto inny przejmie inicjatywę.napadali na mnie bracia. że jeżeli będę słuchać rodzi-ców. nie stawać po żadnej stronie. jeżeli i tak nikt jej nie wysłucha? Byłem na straconych pozycjach niezależnie od tego. . że mógłbym tam siedzieć cały dzień. Byłem najmłodszy z czterech brad i jeżeli zrobiłem to. Z czasem tak bardzo nauczyłem się podporządkowywać żądaniom ro-dziców. że chwytany był przez dwie przeciwstawne frakcje. czego oczeki-wali ode mnie rodzice . matka tak mocno mnie przyciskała. Stało się dla mnie jasne. czy nie. aż wszyscy sobie pójdą.trudności w utrzymaniu własnego stanowiska. że dusiłem się jej paltem. Przede wszystkim wstrzymałem oddech i poddałem się. siedzieć i czekać. a bezpośrednie okazywanie gniewu utrudniało przekonywanie innych do swoich racji. że mnie upuści. w związku z czym nauczyły się pomniejszać własne podstawowe potrzeby. Dawcy). że raz za karę musiałem siedzieć na krześle z twarzą zwróconą w kąt pokoju.

wycofać się. Mama miała wiele własnych problemów 338 Punkt Dziewiąty: Mediator i pozostawało jej mało siły dla dzieci. ponieważ uwaga ich koncentruje się przede wszystkim na tym. Wiedziałem. jakie jest własne stanowisko. W środku jednak nadal rozważa właś-ciwą decyzję.Enneagram zabrać głos w dyskusji. Jedynka. by jej decyzje przeważyły szalę w jedną czy drugą stronę. Odmawiając wprost opowiadamy się po określonej stronie. zawsze będzie jutro. Dziewiątce zaś zależy na tym. Lęki Dziewiątek związane z osobistymi wyborami łagodzone są działaniami rutyno-wymi. drugą osadzony jest w walce z autorytetami (Szóstka). Jeżeli Dziewiątka zaangażuje się w określone stanowisko. czy inni się nie zrażą i nie porzucą jej. Dziewiątka złapana jest w konflikt między pragnieniem aprobaty a pragnieniem nieposłuszeństwa.Mój ojciec był człowiekiem energicznym. ale dlatego że wydawało mi się. nie ryzykując z powodu określenia swego stanowiska.będzie się musiała innym podporządkować. Mo-że przechodzić od jednej . czy zgadzać się. jeszcze bardziej uwy-puklają konflikt między pragnieniem bycia w porządku a pragnie-niem łamania reguł. i dogadzać wszystkim po to. więc zawsze problemy mogą się jakoś same rozwiązać. a nie na tym. „Zastanawiam się. Nie ma silnych motywów. Dziewiątka potrafi 339 Helen Palmer . Zgadzam się czy się nie zgadzam? Stanowisko Mediatora najłatwiej zrozumieć. Nie ma określonego stanowiska. że zajmuje on wierzchołek wewnętrznego trójkąta Enneagramu. Powiada się. a zatem poddać ich kontroli. Zawsze ma czas. aby uniknąć wyboru. Gdy już Dziewiątka ustali sobie plan dnia. by i mnie uwzględnili. by brać pod uwagę wszystkie możliwości. Jako dziecko Dziewiątka próbowała rozwiązać konflikt: „Podpo-rządkować się czy się zbuntować?" nie wybierając żadnej z tych możliwości. W obliczu konieczności wyboru usiądzie raczej i prze-czeka zamiast podjąć walkę. Punkt skrzydłowy. że Dziewiątki uśpiły własne prag-nienia. Jedną nogą opiera się na dążeniu do własnego wizerunku i na konfor-mizmie (Trójka). by inni rozwiązali problem. jakie stanowisko przyjmie każdy z nich?" Dzie-wiątka czeka. iż ich racje są zawsze bardziej donośne od moich. kiedy się go uwielbiało. mądrym i najlepiej się kontak-tował. albo przeciwnie . jednocześnie izolując się od całej sprawy i bę-dąc „nieobecną". jeżeli zauważymy. że aby czuć się bez-piecznie. po-nieważ nie powiedziała „Nie". w rzeczywis-tości jednak czeka po prostu na to. że podążam za innymi nie dla-tego. powinienem się wślizgnąć gdzieś w mysią dziurę. W ten sposób może się ze wszystkimi zgadzać. czyli pozycja dziecka niegrzecznego. będący w Enneagramie pozyq'ą grzecznego dziecka oraz punkt skrzydłowy Ósemka. że naprawdę mam na to ochotę. wiedzieć dokładnie co ma do roboty i nie martwić się wyborami. nic więc jej nie popycha do tego. może wstać rano. czy nie zgadzać z poglądami innych ludzi. Pozornie zgadza się. nie zosta-wiając żadnego śladu po sobie. Zawsze miałem poczucie. czy starać się bezpośrednio wpłynąć na decyzję. zacznie się przejmować tym. Pozornie zgadza się z cudzym stanowiskiem.

zdąjwał sobie sprawę z tego. co jest dla niej w życiu najcenniejsze. Dziewiątka. ponieważ ich nawyki mają na celu odrywanie energii i uwagi od spraw podstawowych w ich życiu. że działają „jak automaty". że tylko przy największym wysiłku może skierować uwagę na coś nie będącego czynnością rutynową. od którego jest uzależniona. Jednak pod koniec każdego dnia. Dziewiątki twierdzą. Zainteresowaniom drugorzędnym poświęcają nieraz tyle samo czasu. że długo zaniedbywał działania w tym kierunku. co się wokół niej dzieje. Dziewiątki działają energicznie i wydajnie w obrębie takiego systemu. który za-pewnia im poczucie bezpieczeństwa. co tym. a nadmiar energii poświęcają błahym rozrywkom. ile trzeba. Ilekroć pozwalał. by osiągnąć cel nad-rzędny. jeżeli jej byt określony jest przez jakiś nawyk. Dziewiątka może być tak dalece zajęta innymi myślami. że nie zwraca uwagi na to. Jeżeli jednak dana czynność nie jest niezbędna (ponieważ nie służy zaspokajaniu głęboko ukrytej po-trzeby) musi z konieczności prowadzić do poczucia. przypominał sobie swoje marzenie. jaką czyn-ność trzeba następnie wykonać i ma się dla tej czynności usprawiedli-wienie. co w życiu najważniejsze. Pewien pediatra. jest albo tak bardzo nieobecna. tak silny.po drobne przyjemności życiowe. Działanie nawykowe Dziewiątkom przypisuje się grzech lenistwa. i zastanawiać się nad nimi. Dziewiątka potrafi zapomnieć o tym. Większość Dziewiątek dysponuje rozbudowanym repertuarem sposobów pozwalających zapomnieć o priorytetach i potrafi tych sposobów wściekle bronić. Takim przyzwyczajeniem może być wszystko. że nie potrafi ona myśleć o niczym innym. które musiał wypełnić. od wielu lat marzy o tym. bez świadomego wy-boru. które leżą u podstaw życia . Czynności uboczne zawierające w sobie elementy twórcze anga-żują człowieka nieraz przez wiele lat i są źródłem nagród. dając się wciągać w nieustanną opiekę nad dziećmi w ramach istniejącego systemu szpitalnego. poprzez odrętwiające działanie telewizji czy plotek . że straciło się to. „Śpi za kierownicą" w tym sensie.czynności do drugiej odmierzając tylko tyle uwagi. Rezygnacja z mało istotnej czynności zastępczej. począwszy od narkotyków czy alkoholu. albo tak bardzo zajęta myśleniem o nierozwiązanych problemach osobistych. Nie ma konieczności wyboru. takiej jak przyzwyczajenia kulinarne czy uzależnienie od telewizji. Działając w sposób nawykowy Dziewiątka. że pracując. Wiele Dziewiątek zastępuje swoje prawdziwe priorytety szlachetnymi środkami zastępczymi. Dziewiątce najłatwiej zapomnieć o sobie. Twierdzi. że się od niego oddala. ponieważ wiadomo. Czasem te czynności uboczne ratowały dzieciom życie. by go odrywa-no od stosu papierów. Oddając się zadaniu. jak twierdzi. przyswajają so-bie pewne rutynowe czynności. by zadanie wykonać. „działa jak automat". jeżeli skieruje uwagę na przyzwyczajenie. by otworzyć ambulatorium pomocy doraź340 Punkt Dziewiąty: Mediator nej dla chorych dzieci. równoznaczna jest z pozbawieniem się przewidywalnego i wygodnego sposobu odwracania uwagi od rzeczywistych potrzeb życiowych. Idzie przez życie jak somnambulik.

stojących na drodze. że jadę do domu dłuższą drogą. Tak zwane leniwe Dziewiątki . ale coraz mniej podjętych wcześniej zobo-wiązań doprowadza do końca. choć leżą na półce tuż przed nosem. W końcu mam wrażenie. Jeżeli więc Dziewiątka chce zapomnieć o sobie. które chciałem kupić. że gazeta sama się wydrukowała. schwytanej w szpony ambiwalencji w obliczu ważnego wyboru. iż ważne cele gubią się wśród innych. ale ja wjecha-łem już na starą trasę i zatopiłem się w myślach najbardziej mnie w danej chwili nurtujących. Następnie stwierdzam. by zadanie wykonać. które w danym dniu mam jeszcze do zrobienia. Od lat pracuję jako drukarz i potrafię obsługiwać wysokoobrotowe prasy poświęcając im zaledwie ułamek swojej uwagi. gdy dzieje się coś wyjątkowego lub gdy stwierdzają. zerkam na ludzi przechodzących przez halę i przypominam sobie piętnaście innych rzeczy. Czasem mam natłok myśli. że zbyt wiele jest do zrobienia. Istotne/nieistotne Przy odpowiedniej ilości czasu i energii autentyczne potrzeby do. który potrafi być tak samo angażu-jący. że zapominam o pomidorach. Nosisz w sobie ciężar tych wszystkich rzeczy i ponieważ czujesz 341 Helen Palmer .dą do głosu. choć tak naprawdę wykrzesała z siebie ledwie tyle uwagi. Dzie-wiątkom wydaje się. przypominam sobie coś. bo tą drogą wracałem ze sklepu do poprzed-niego mieszkania. że popełniono błąd. jak bezpośredni kontakt z osobami. Dobry program studiów czy potrzeby przyjaciela pomogą Dziewiątce oderwać uwagę od obsesyjnych myśli i pozwolą jej na nowo się skupić. ponieważ nie przeżywa już napięcia związanego z konieczością ciągłego dokony-wania wyborów. nie jestem bowiem świadomy tego. że jest tak zajęta. włączając pełną uwagę. płacę. Przypływają i odpływają wspomnienia. a torbę zostawiam w sklepie. prowadzę równocześnie wewnętrzny dialog. bierze na siebie więcej zadań. że działają dzięki nawykom. Sprawy najistotniejsze są często zupełnie pomijane lub wciskane na koniec pracowitego dnia. Z zewnątrz wygląda to na lenistwo. zacinasz się i żadną nie potrafisz się zająć. Czasem robiąc na przykład zakupy. Cele zasadnicze często ulegają zagu-bieniu. wychodzę. Gdy już raz Dziewiątka odda się czynności nawykowej. Mam poczucie. a nie własnej aktywności i tylko wtedy muszą się obudzić. dlatego że Dziewiątka nie potrafi odróżnić rzeczy podstawo-wych od drugorzędnych. Działając w obrębie dobrze przemyślanej struktury Dziewiątka może iść naprzód. a wszystko wydaje się tak samo ważne. Jedzie się tędy piętnaście minut dłużej.Enneagram się odpowiedzialny za ich wykonanie. co mnie tak angażuje. Skoncentrowany na swoich myślach. Dziewiątka natomiast uważa.emocjonalnego lub zawodowego. gdyż o wyborach decydują czynniki zewnętrzne. Mając na warsztacie wielką robotę i kontrolując działanie czterobarwnej maszyny. może sprawiać wrażenie energicznej i „obecnej". pakuję rzeczy do torby. z którymi zwykle rozmawiam w swojej głowie. Określona struktura ratuje życie Dziewiątce. co zrobiłem. odpływam. Stojąc w kolejce do kasy.

który każdą wolną przestrzeń wypełnia materiałami zbieranymi i przechowywanymi na wszelki wypadek. Wzrok pada na firanki. na który mają przyjść goście. Ogarnia człowieka 343 . W końcu decyzja została podjęta. wolny czas spra-wunkami. które wydają mi się równie realne i równie ważne. Następująca wypowiedź pochodzi od nałogowej zbieraczki. Wszystko przypomina sen: realna kuchnia z deską do krojenia warzyw. co przywodzi na myśl jeszcze inne skojarzenia. przypominający głód popychający do objadania się w nocy słodyczami czy do przejeżdżania przez całe miasto po to. by kupić to. Nadal jestem zajęta. Kolekcjonerstwo ujmuje skłonność do gromadzenia w przyjemne ramy i pozwala jej wypełnić wolny czas. Osobista decyzja. Dopóki nie zapełni się całej szafy. czy w ogóle zapraszać kogoś na obiad czy nie. Umysł napełnia się niedokończonymi sprawami. jakby chodziło o wydarzenia z ubiegłego tygodnia. Póki istnieje jakakolwiek wątpliwość. Zaczy-nam w głowie rozmawiać z kimś przez telefon. Zbieractwo Mediatora może być konstruktywne: dzięki niemu zdolny jest do po-chłaniania całych tomów na ulubiony temat. ale zaczynam od marchewki. Wolną przestrzeń wypełniają gratami. została przysłonięta przez to. do których trzeba zadzwonić. niedokończona lista osób. Kolekq'onerstwo to rodzaj apetytu. jak hobbista. Ta kobieta nie zapomniała zupełnie o ważnym terminie obiadu. jak goście. ale w międzyczasie przeszłam prawdo342 Punkt Dziewiąty: Mediator podobnie do sortowania prania. co dla nich najważniejsze.stale są przepra-cowane i w związku z tym nie mogą skończyć tego. specjalizującej się w pierwodru-kach i motylach. nie zostanie podjęta żadna decyzja. że nabierają one szczególnego znaczenia. przeżywać je na nowo tak intensywnie. Wiem dokładnie. Gromadzenie Dziewiątki wciąż podejmują się nowych zadań. co chcę ugotować. Mania gromadzenia może się rozszerzyć na kolekcjonowanie wszystkiego. Dziewiątka może gromadzić w sposób dosłowny. Trzymając się tak mocno przeszłości. a liczne tory myślenia skutecznie blokują najważniejsze i najsłuszniejsze spra-wy. z niczego nie re-zygnując. Trzeba na jutro zrobić pranie i wykonać szereg telefonów. ponieważ za późno już było na odwołanie gości. Nie jestem pewna. niczego nie trzeba wyrzucać. Wkrótce myśli moje wędrują ku różnym innym rzeczom. Wszystko wydaje się równie ważne. Właśnie kroję marchewkę na obiad. że uwaga przesunęła się ku sprawom mniej istotnym. Z tru-dem zapomina i łatwo może wrócić do wspomnień. Mediator trzyma się dawnych wspomnień z taką uporczywością. Dziewiątka mniej angażuje się w teraźniejszość. i marzenia. czy mam ochotę na gości. od filiżanek po stare komiksy. którzy wkrótce nadejdą. a to przypomina mi inną rozmowę. sterty bielizny. został on jednak zepchnięty na peryferie. na co się ma ochotę.

Mój problem polegał na tym. wiem dokładnie. czuje się wy-czerpana i ma ochotę spać. gdyż szansa korzystnej sprzedaży była tak duża. tym więcej pomysłów przychodziło mi do głowy. że szkoda było ją zmarnować. Mam wtedy także rodzaj „apetytu zakupowego": wszystko. czego nie chcemy. Tłumienie energii Złość pozwala człowiekowi określić własne stanowisko. Nawiązałam bliskie kontakty z dwiema osobami. Miałam wrażenie. wydaje mi się akurat bardzo potrzebne. co mam ochotę zjeść r jaką książkę chcę kupić do swoich zbiorów. wreszcie. musiałby określić jasno swoje stanowisko. co mi wpadnie w oko. Choć tak naprawdę Dziewiątka musi wyeliminować wszystko poza pierwszą decyzją. . Ostatnio zrobiłam porządki w szafach i zawiozłam kilka toreb rzeczy na giełdę harcerską. w którym gniew jest uśpiony. Zbliżamy się tym samym do zrozumienia. który wywołałoby podążanie za włas-nymi pragnieniami. Brakuje jej zawsze energii na poradzenie sobie z konfliktem. Gdyby Mediator zmobili-zował w sobie tyle energii. może spożytkować ją konfrontując się ze swoimi pragnie-niami. Wa-riant nieodrzucony to wariant preferowany. że im bardziej byłam rozbudzona. Gdy się gniewamy. gdy ma kilka wariantów do wyboru. wiemy dokładnie. gdy musia-łaby wybuchnąć gniewem lub dokonać wyboru. chociaż nie jest zmęczona fizycznie. Dziewiątka stanowi punkt podstawowy dla wszystkich typów gniewnych (Osiem-Dziewięć-Jeden) ulokowanych na szczycie Ennea-gramu i jest punktem biernej agresji. Miewałam skoki wagi sięgające ponad dwadzieśda pięć kilogramów. Skończyło się na tym. że musi zjeść dokładnie ten gatunek ciastka albo masło orzechowe tej marki i gotów jest wtedy przejechać prawie czterdzieści kilometrów. czemu chcemy tę energię poświęcić. Odniosłam duży sukces. Dekroć czuję się w życiu zupełnie zagubiona. że wzięłam się za odnawianie mieszkania. że: lokuje ją w zainteresowaniach zastępczych. przynajmniej drogą eliminacji. pozbywa się jej przejadając się lub nadużywając czegoś innego. skupiając się na wszystkich innych sprawach. Przez całe życie miałam problemy z nadwagą. Zaczęłam mniej sypiać i w czasie dnia miałam wysoki poziom mobilizacji. że moja energia ucieka z pracy dyplomowej. by się zmobilizować do napisania pracy dyplo-mowej. Gdy wróciłam do domu. by się rozzłościć. Dziewiątka opisując swoje reakcje na nadmiar energii fizycznej mówi o tym. trudniej nam uniknąć uświadomienia so-bie. Łatwiej jej podjąć decyzję. o co nam chodzi.Helen Palmer . stwierdziłam.Enneagram przekonanie. Jeżeli dysponujemy dużym zasobem energii fizycznej. W końcu narzuciłam sobie reżim ćwiczeń. 344 Punkt Dziewiąty: Mediator Lokując energię w sprawach drugorzędnych Dziewiątka praktykuje coś w rodzaju reakcji powstrzymywanej. Dziewiątka często wy-puszcza z siebie energię zanim osiągnie punkt krytyczny. żeby to kupić. bo też gra wydawała się warta świeczki. że przywiozłam więcej cudzych śmieci niż zawiozłam.

Myśl o tym. grożące w wypad-ku bezczynności.Przez pierwszy rok zajmowania się sztukami walki dosłownie zasypia-łem na madę. by przyjrzeć się trenerowi. ponieważ gdy tylko usiedliśmy. Spędziłem prawie dwa lata krążąc miedzy tapczanem. 345 Helen Palmer . Wydaje mi się. Pamiętam. Głosi ono. że ciało bę-dące w spoczynku ma tendencję do pozostawania w spoczynku.do pozostawania w ruchu. musiałbym naprawdę zmobilizować siły i stać się adwokatem. żeby wybór był mój. którą pamiętam to to. Przez chwilę jest to podniecające. że dostałem się tu tylnymi drzwiami lub dzięki jakiemuś splotowi okoliczności nie zapoczątkowa-nemu przeze . zaś ciało będące w ruchu . Przed nikim nie byłem odpowiedzialny. że jest to moja decyzja czy realizacja mojej ambiqi. Faza spoczynkowa tego prawa odpowiada stanowi „fotelowej" depresji Dziewiątki. nigdy już bym nie ruszył z miejsca. czując. Cieszyłem się. Musiałbym więc się zastanowić nad tym. że podjąłem tę decyzję sam. że miałbym działać w realnym świede z taką masą energii przeraża mnie. lodów-ką i telewizorem. że mógłbym umrzeć nie wiedząc co począć ze swoim żydem. ponieważ po pros-tu nadarzyła się okazja. Trzymając się znanych form działania Dziewiątka realizuje stały schemat zapobiegający groźbie całkowitego zatrzymania i konieczności ustalania priorytetów dla no-wego kierunku działania. Jest rozlazła i nieszczęśliwa. Dziewiątce łatwiej się otrząsnąć. Następna rzecz. nowa okazja lub ściśle określony harmonogram działań. ciągnącym się wzdłuż całej sali. czułem się świetnie. odpłynąłem i zasnąłem. Gdy wreszde uświadomiłem sobie. Gdybym miał przyznać. Może ją zmobilizować nowa znajomość. ponieważ nie utożsamiam się z tym zawodem. że robię coś przez dziesięć lat. W ten sposób nie ma czasu na przygnębienie. kipiała we mnie ener-gia. że gdybym się zatrzymał. ale nie ma go także na wzrost oczekiwań ani na ustalanie rzeczywistych priorytetów. dobrze się czułem w czasie rozgrzewki. Mam wrażenie. która niewiele wtedy mówi i zdaje się zastygać w wygodnym fotelu. Nigdy nie miałem poczucia. że znalazłem się tam mimochodem. Gdy dochodziło do padów i rzutów. wymaga na ogół pomocy z zewnątrz. a zadanie podstawowe spychane jest na koniec dnia. Zdarza się. że usiedliśmy.Enneagram Prawo bezwładności to jedno z praw fizyki. Miałem rumieńce. by uniknąć tego stanu braku energii i nadziei. jak mi idą przewroty w tył. Gdy Dziewiątka zastygnie w ten sposób. W ten sposób skończyłem prawo i wszedłem w spółkę. jeżeli może dołączyć do cudzego entuzjazmu lub zareagować na czyjeś potrzeby. po czym oblatuje mnie strach i wpadam w swoje stare obsesje. Facet siedzący obok musiał mnie szturchnąć. czując niemal ulgę z tego powodu. że jestem przy-gnębiony. że idę na trening. co to znaczy być adwokatem. że ktoś mnie doprowadził do tego stanowiska. że kilka razy sprawdzałem w lustrze. Sił starcza zaledwie na rzeczy zbędne. Między jedną a drugą drzemką chodziłem na długie samotne spacery i czułem się całkowicie wolny. choć nie wydaje mi się. Zrobię wszystko. Bezwład i przygnębienie Tłumienie energii zapewnia stan równowagi. czułem.

nie mógłbym jednak powiedzieć. Dziewiątka dopóty powstrzymuje się od wyrażania gniewu. Nie doszłoby do tego. może ich więc rozzłościć po prostu nie spełniając ich oczekiwań." Po prostu pozostawiałam sprawy swojemu biegowi. gdybym nie musiała czekać aż sprawa przybierze postać nieznośnego wroga. Mógłbym oczywiście opisać rzekomą drogę swego życia. Dziewiątka wie. czego nie chce. Nigdy nie mogłam się jednak zdobyć na to. Uśpiony gniew Dziewiątka ujawnia swój gniew w sposób pośredni. na mocy własnej decyzji. Może na przykład spartaczyć ważną pracę lub zwolnić tempo wtedy. Dziewiątka może wybrać między starym nawykiem wydzielania porcji uwagi. aż doszło do strasznej awantury w obecności ucznia. Konieczność dokonywania wyborów jest źródłem tak wielkich przykrości. póki nie ujawni się autentyczna potrzeba. by inni pierwsi musieli się rozgniewać.prowadzi albo do odrzucenia albo do konieczności obrony własnego stanowiska. nieprzyjemne reperkusje. a bacznym koncentrowaniem się na sobie. Do wyboru dochodzi często tylko dlatego. Jeszcze inny to postępować tak. Dziewiątki mówią. która . które gromadziłam w sobie. starając się spojrzeć na sprawy z cudzego punktu widzenia. by w koń-cu sama się rozpadła. Mediator zawsze wie. że bieżąca sytuacja stała się nie do wytrzymania. zawsze więc istnieje możliwość gromadzenia ukrytych pre-tensji póki nie przekroczą punktu krytycznego i nie dojdzie do wielkiego wybuchu. Druga część prawa bezwładności głosi. by pójść do gabinetu dyrektora i powiedzieć: „Trzeba to zmienić. że Dziewiątka często podejmuje decyzję w sposób nastę346 Punkt Dziewiąty: Mediator pujący: pozwala sytuacji pogorszyć się do takiego stopnia. depre-sja mija. że mają kilka sposobów wyrażania gniewu nie wprost. by wy-konać daną czynność mechanicznie. Pierwszy to upór. List wywołał lawinę zdarzeń i miał liczne. Nauczycieli trakto-wano tam po prostu okropnie. tak nie może być. gdzie jestem. w którym walnęłam prosto z mostu wszystkie zarzuty. a wrogość podsyca taktyki biemo-agresywne. • trzaskając drzwiami. Gdy już Dziewiątka zmobilizuje energię i zajmie się czymś. czyli stawanie okoniem i kontrolowanie akcji poprzez odmowę kolejnego ruchu. ale nie wie cze-go chce. Przez długi czas nauczałam w szkole muzycznej.w jej mnie-maniu . Wyszłam. mny sposób polega na tym. czego chcą inni. Tłumienie wrogości to sposób wewnętrznego sprzeciwu przy zachowaniu pozorów zgody. że ciało będące w ruchu ma tendencję do pozostawania w ruchu. z którym musiałam podjąć walkę. do-póki jej rozdrażnienie nie osiągnie stanu krytycznego i nie poczuje się zmuszona do działania. po czym napisałam list. by nie zwracać uwagi na ludzi i zajmować się czymś innym. choć nadal autentyczne potrzeby mogą pozostać nieuświa-domione.mnie. Ma bowiem nadzieję. że zapobiegnie to otwartej konfrontacji. że znalazłem się tu. gdy innym .

Rewelacją jest także dla mnie to. czy też udawać głupiego. by inni nie otrzymali tego. gdy wyrazi gniew wprost. że w związkach opartych na miłości takie stapianie się z partnerem jest rzeczą naturalną. Wspominają także o nieprzyjemnym uczuciu władczości i o tym. Cały organizm żyje i pul-suje. że określiłem swoje stanowisko. . że innym na czymś bardzo zależy. Kilka razy do roku wybucham i czuję się wtedy wspaniale. Tak wiele mnie kosztuje samo powiedzenie. Gdy uśpiona Dziewiąt-ka zda sobie wreszcie sprawę z tego. a zakończenie sporu przynosi po prostu ulgę. że czują potrzebę obwiniania partnera. ale często zły jestem na to. To podniecenie wydaje mi się nagrodą za odnalezienie swojego punktu widzenia i ujawnienie go. Związki intymne Mediator przejmuje zainteresowania i główne dążenia partnera i traktuje je jak własne.się spieszy. ze świat nie padnie mi do nóg tylko dlatego. gdy wie. co robią inni. by przyjąć jego sposób życia jako własny. Gniew ujawnia się bardzo powoli. Dziewiątka odczuwa wielką ulgę. Przed wybuchem często występuje długi okres ponurego wyciszenia. Podnieca mnie to. by odnaleźć siebie. że naprawdę się gniewa. często ma ochotę stopić się całkowicie z partnerem. czego chcę. że czuję się okropnie. Wreszcie przekonuje się. Tak czy inaczej. by zrealizować swoje pragnienia. albo nieustępliwie się im przeciwstawia. by nim manipulować. niwelującą poczucie oddzielenia. rozgniewana Dziewiątka doprowadzi do tego.Enneagram uzasadniony i wyraża go. Dziewiątkom łat-wiej nieraz przychodzi opisywanie uczuć partnera niż rozpoznawa-nie własnych. Gdy Dziewiątka kocha. Ciężko mi uświadomić sobie własne stanowisko. czerpać korzyści czy uzyskać dominację nad związkiem. Potem zaczyna zwlekać i bada sprawę ze wszystkich stron. czego oczekują. Dziewiątki twierdzą. Problem polega teraz na tym. Kłót-nia stanowi punkt kulminacyjny tłumionych i niewyrażanych stano-wisk. często tak wybuchowo. że jej gniew jest 347 Helen Palmer . gdy muszę jeszcze pra-cować. ponieważ początkowo Dzie-wiątka zgadza się z cudzymi opiniami. jeśli podjęły niewłaściwą decyzję. że szokuje wszyst-kich przyzwyczajonych do jej ugodowości. choć tego nie okazuję. przy-pomina obudzonego z zimowego snu niedźwiedzia: wściekłego z po-wodu tak długiego odraczania zaspokojenia podstawowych potrzeb. Punktem odniesienia przy podejmowaniu decyzji staje się partner i Dziewiątka albo kieruje się jego pragnienia-mi. a nie po to. dlatego że drugą stronę obarczyły odpowiedzial-nością za ustalenie ich własnego stanowiska. by nauczyć się mobilizować energię bez spiskowania przeciw komuś tylko po to.

przeżywam dylemat. a partnerzy trzymają się siebie tylko siłą przyzwy-czajenia . Pragnienie stopienia się z drugą osobą idzie w parze z równie silnym pragnieniem autonomii. Dziewiątki tak silnie utożsamiają się z pragnieniami innych. Wadą natomiast jest to. Potrafię całkowicie się zatracić w tym. Samotna Dziewiątka przeżywa wewnętrzne odrętwienie i nie widzi sensu życia. . Jeżeli rozbudzone zostaną moje oczekiwania. plączę się. Pozornej uległości towarzyszy nieraz ukry-ty bunt. a ja nie chcę zerwać tej więzi. z którą jestem. że tkwię wśród sprzecznych dążeń. gdy czuję się taka stopiona. ze stojąc po przeciwnej stronie pokoju czuję. czyje jest to oblicze.nie wyboru.dosłownie przez dziesięć lat . i marzeniem o przeciwsta-wianiu się jego żądaniom. aż zaczynam się zastanawiać.a wspomnienia rodzą te same uczucia. ponieważ nie chcę odejść i nie chcę też zostać. co wydaje mi się. że Dziewiątka potrafi czuć partnera jako część samej siebie. by zasięgano jej opinii. Kobiecie. Innym sposobem maskowania jest zaj-mowanie się czynnościami zbędnymi. zwalczania chęci roztopienia się w drugim człowieku. w opieraniu się ostatecznemu zobowiązaniu i w uporczywym zadawaniu sobie pytania: „Czy mój wybór jest właściwy?" Przez to. że łatwiej mu wykrzesać siłę dla zaspokojenia potrzeb partnera niż dla zaspokojenia potrzeb włas-nych. mimo że dawno już się wypalił. co by mnie od niego oddzieliło. 348 Punkt Dziewiąty: Mediator że potrafią naprawdę głęboko poznać drugiego człowieka i to jest ich zaletą. szczególnie wtedy. by w ten sposób mistrzowsko ukrywać zignorowanie autentycznych potrzeb. Czasem tak dobrze zdaję sobie sprawę z tego. Stan taki potrafi trwać latami. Dziewiątka chce. że on chce. zlania się w jedno i zdarza się to nieraz tak nagle. czyje są te uczucia. chce się stopić całkowicie z partnerem idealnym. czego chce mój mąż. Z trudem dopuszcza do zer-wania. Czuję. że potrafię tak się zespolić z kobietą. Odrętwienie może maskować pociągiem do wielu partnerów. jakby odcinała część własnej egzystenqi. że nas łączy. którego uczyni następnie celem swojego życia. że ona mnie kontroluje. bardzo niewiele z tego 349 Helen Palmer . Jeżeli mąż zmusza mnie do określenia własnego stanowiska. przejawiający się w niechęci do uczynienia decydującego ru-chu. że gdy on mnie o to pyta. Jeżeli to ja chcę zerwać.Enneagram komunikuję. że wyszłam z siebie i stałam się nim. które wówczas przeżywałem. potrafię mieć żal . rodzi się we mnie poczucie. że mogą zatracić własny punkt widzenia.Typową cechą Mediatora jest to. by inni pomagali jej usta-lić własny punkt widzenia. a następnie nie zostaną spełnione. ponieważ czuje się wtedy tak. Ze względu na to. Wejście z kimś w związek jest więc sposobem na ruszenie z miejsca. bym powiedziała coś. Mam poczucie zupełnego zespolenia. Dlatego też związek trwa jeszcze długo. wydaje mi się.

Dziewiątka szuka celu. potrafi podbudować zaufanie Dziewiątki do własnego stylu i sposobu prezentacji. zwracając uwagę na wizerunek fizyczny i talenty spo-łeczne. a nie dlatego. To przy-ciąga Dwójkę. Potrafi utożsamiać się z potrzebami emocjonalnymi drugiej osoby i często przeżywa cudze dyle-maty jako własne. Dwójka z kolei potrafi przybrać taki wizerunek. Dwójka. W efekcie każda strona może nieświa-domie ulegać silnym wpływom drugiej. Dwójka zaś chce wśród swoich licznych „ja" odnaleźć to prawdziwe. z której Dwójka może być dumna. gdy ktoś jest z niej zadowolony. potrafię nawiązać wiele nowych kontaktów. Wzloty i upadki życia emocjonalnego potrafi sprowadzić do średniego poziomu przewidywalnych kontaktów. czy odejść czy zostać. gdy ktoś jej pomaga. która chce wtedy pomóc. ponieważ także ma skłonność do stapiania się. który z nich mi bardziej odpowiada.Najczęściej radzę sobie z nią w sposób pośredni. ale nie umiem odpowiedzieć sobie na pytanie. że po-trafi ona obdarzać drugą osobę bezwarunkową akceptacją. Prawdopodobnie właśnie w akcieźseksualnym Dziewiątka i Dwójka potrafią sobie po-móc najbardziej. że żywi do partnera płomienne uczucia. Dziewiątka ucieszy się. Dziewiątka może nawiązać autentyczny kontakt po-przez seks. Dwójka z kolei lubi. Dwójka dostosowuje się do „pragnień partnera". Przykład pary złożonej z Dziewiątki i Dwójki (Mediator i Dawca) Dziewiątka często nie wie dokładnie. Darzy uczuciem i łatwiej rozwija potencjalne możliwości. Dziewiątka kwitnie. Jeżeli za dużo myślę o tym. Pozytywną cechą intymnych związków Dziewiątki jest to. Dziewiątka potrafi po-móc Dwójce odróżnić „ja autentyczne" od „ja dostosowanego". Pomoże Dziewiątce rozwinąć . O ile zamiary Dwójki są dojrza-łe. Negatywną cechą związków Dziewiątki jest to. czego sama chce. Nie będąc zaangażowana w obronę własnego wizerunku czy stanowiska. Partnerzy stapiają się emocjonalnie. choć nieraz woli atenqę od samego aktu płciowego. Dzie-wiątka potrafi słuchać bez oceniania. który poruszy Dzie-wiątkę erotycznie. jaką jesteś naprawdę. Oba typy z natury potrafią się kontaktować na poziomie niewerbalnym i to właśnie mo-że się stać kamieniem węgielnym ich związku. żyjąc za pośrednictwem partnera. a Dziewiątka potrafi ten manewr zdemaskować. jeśli Dziewiątka rzeczywiście ma dane po temu. by wykazać się w dziedzinie. 350 Punkt Dziewiąty: Mediator Każda ze stron skupi się na partnerze i będzie chciała zaspokoić jego potrzeby. że nie jest ona świadoma swych prawdziwych motywów i nieraz trwa w związku z przyzwyczajenia. że to na nią właśnie zwróciła uwagę. Potrafi trzymać się konstruktywnego planu nawet w okresie trudności emocjonalnych. szukając pomocy u in-nych lub jakoś komunikując swoje uczucia na odległość. Dwójka pyta: „Na co masz ochotę?" Dziewiątka zaś odpowiada: „Pragnę ciebie takiej. Dwójka okaże się szczególnie pomocna. gdy ktoś się nią interesuje erotycznie." A tego prawdziwego oblicza Dwójka poszukuje.

Dziewiątka dostoso-wuje się do sytuacji. a także jeśli sama Dziewiątka zacznie się odpowiedzialnie zastanawiać nad tym. co może doprowadzić do hamowania działania. Dziewiątka przybierze taki kształt. Dobrze pracuje. czego chce w życiu. gdy procedura awansów i nagród jest jasno określona. że tak naprawdę to. a Dziewiątka kontrolowana. stworzonym przez nich oboje. Ma ona także tendencję do unikania nowych czy ryzykownych rozwiązań. Swoją złość wobec autorytetów wyrazi raczej nie wprost: będzie partaczyć ro-botę lub zachowywać się bierno-agresywnie. Bywa ambiwalentna wobec tych.jej potencjalne możliwości w bezpiecznym otoczeniu. Dziewiątka w roli podwładnego woli kontaktować się z władzą poprzez strukturę organizacyjną. które zapewniają sprawiedliwą i systematyczną zapłatę za wysiłek. Poszukuje przyjaźni i współpracy i chce usłyszeć. jeśli docenia się jej wysiłki publicznie i okazuje szacunek. Dziewiątka nie musi dążyć do uzyskiwania nagród. że ktoś jej mówi. Dwójka wścieknie się i będzie dążyła do ich odzyskania.Enneagram Związki z autorytetami Dziewiątka potrafi być dobrym przywódcą. ponieważ potrafi się utożsamić ze wszystkimi wygłaszanymi opiniami. Dziewiątka zdobywa maksymalną władzę nad związ-kiem. Działa szczególnie skutecznie. Relacje są najlepsze. Jeżeli Dziewiątka postanowi wy-cofać swoje względy. gdy Dwójka poczuje się niezastąpiona. . Do kryzysu dojdzie wtedy. Dziewiątka zacznie podejrzewać. co robi służy zaspokajaniu nieuświadomionych potrzeb Dwójki i zareaguje upartą odmową współpracy. ale sama z siebie nie po-szukuje uznania. Dziewiątka woli znane procedury i przewidywalne wyniki. którzy dzierżą ster. nie lubi jednak dowodzić. gdy spotyka się z jawną wrogością. Jej przy-zwyczajenie do stapiania się z życiem innych ludzi objawia się przej-mowaniem postaw i opinii współpracowników. chce jednak wiedzieć. Po pewnym czasie Dziewiątka prawdopodobnie obudzi się i spostrzeże. Jeżeli Dziewiątka nadal nie będzie wiedziała. dobór przyjaciół i sposób spędzania czasu. Szuka własnego kie-runku i boczy się na to. co ma robić. Nie lubi niepewności i rozbudzo-nych nadziei mogących przynieść rozczarowanie. co jest naprawdę w życiu ważne. gdy powstrzymuje się od okazywania oczekiwanych od niej względów. jeżeli ciągle musi podejmo-wać decyzje. Dziewiątce trudno jest podejmować decyzje. sto-pi się z planami Dwójki i spełni zamiary partnera. że jest świetnym mediatorem. z jakiego Dwójka będzie dumna. Opór Dziewiątki może zostać złagodzony. a nie do osoby mającej władzę. podsycając tym samym dążenie Dwójki do odzyskania wolności. co inni mają do powiedzenia. Kwitnie w takich warunkach. 351 Helen Palmer . Dobrą stroną kontaktów Dziewiątki z autorytetami jest to. ponieważ wszystkie „za" i „przeciw" wydają jej się równie ważkie. ale stanie się zaborcza. jeżeli kierunek dzia-łania jest jasny. Jeżeli tak się stanie. postara się wyrównać rachunki hamując własny rozwój i zajmując się czymś in-nym. Znudzona Dwójka zaczyna żądać swobody. Brak rozwoju Dziewiątki powoduje u Dwójki znudzenie. Dziewiątka ocknie się wtedy. że to partner wpłynął na jej wybór zawodu. a wy-cofanie przez Dziewiątkę uwagi doprowadza ją do wściekłości. jakie ma szansę. jeżeli Dwój-ka zacznie wspierać jej autentyczne aspiracje zamiast wykorzysty-wać ją do własnych celów.

że potrafią uwewnętrzniać napięcia gru-py. choćby nawet uświada-miane. stara się unikać problemu w nadziei. a jednocześnie wycofa się z roli kierowniczej. Ma nadzieję. zaś Siódemka-podwładny nadal nie będzie zorien-towana w powadze sytuacji. Może dojść do konfliktów. Nieuzewnętrzniony gniew może doprowadzić do upar-tego przeciwstawiania się nadzorowi. gdy zbliża się termin jej wykonania. „I tak by mnie nie wysłuchali. Siódemki na przykład potrafią dobrze inicjować i prowadzić spotkania i nie zależy im specjalnie na współuczestnictwie we władzy. podczas gdy Siódemka dąży do ujęć bardziej nowatorskich. Siódemka będzie uważała.że Siódemka jest kapryśna i niezaangażowana. musi więc przedsta-wiać odpowiednią dokumentację realizacji zadania. a wysokie tempo przy końcu pracy prowadzi do kryzysu. Z czasem dojdzie do konfrontaqi. jeżeli Dziewiątka zatnie się w sobie i nie będzie wyjaśniać ani bronić swojego stanowiska a Siódemka zbuntuje się. Ma bowiem ten-dencję do nieingerowania w bieg wydarzeń. Dziewiątka zaś . Czują. że rozwiąże się sam. że Dziewiątka chce wiedzieć. Siódemka z kolei musi uwzględnić. trudno jej będzie wybaczać i nie będzie miała ochoty na nego-cjacje. . że ich pozycja jest słaba. Styl pracy Dziewiątki charakteryzuje się bezwładnością: trudno jej rozpocząć pracę. że Dzie-wiątka działa ociężale i bezkompromisowo." Dzie-wiątka zamiast przeciwdziałać. kto za co odpowiada. Taki styl pracy różni się diametralnie od upodobania Siódem-ki do eksperymentowania i kierowania partnerskiego. Dzie-wiątka woli konserwatywne ujęcia. Siódemka dobrze sobie radzi ze spra-wami dotyczącymi promocji. Dziewiątka potrafi przejąć pośrednią kontrolę nad sytuacją. Dziewiątka będzie obstawać przy stanowisku bez-kompromisowym. a nadmiar energii angażuje w czynności nie-istotne. Jeżeli obie strony są dojrzałe. aż dojdzie do kryzysu. Dziewiątce pełniącej rolę szefa trudno będzie nadzorować Siódemkę. nie są wyrażane na głos. jak zadanie ma być przedstawione. Gdy już Dziewiątka zacznie obarczać winą. prze-rzucając na innych odpowiedzialność lub zapominając o swoich obo-wiązkach. trud-no jej się zatrzymać. Dziewiątka musi wykazać gotowość pokierowania Sió-demką i jasnego określenia. a obiekq'e. Przykład związku z autorytetem: Dziewiątka i Siódemka (Mediator i Epikurejczyk) Styl kierowania Dziewiątki polega na ustalaniu planów. nie umiejąc jednocześnie wskazać konstruktywnych rozwiązań. dobie-raniu pełnych zapału pomocników i metodycznym kroczeniu do przodu. nie zagrażając Dziewiątce zawodowymi ambicjami. jeżeli będzie to wymagało konfrontaqi. że podwładny wróci do swoich zadań bez koniecznośd osobistego napominania go. mobili352 Punkt Dziewiąty: Mediator żuje się. Gdy już przystąpi do dzieła. wynajdzie nowe sposoby zaspokajania własnych potrzeb i podejmie się kilku różnych zadań jednocześnie. trudność można pokonać ustalając na nowo zakres odpowiedzialności.Wadą Dziewiątek jest to.

ponieważ Dziewiątce mniej zależy na postawieniu na swoim. pozos-tawiając wiele luźnych nitek. że stale rezygnowały z własnego stano-wiska na rzecz odzwierciedlania pragnień innych. zawody mymagające śledzenia szczegółów. jeśli Siódemka będzie zasięgać opinii Dzie-wiątki i pozwoli jej wypowiedzieć swoje żale. Dzięki temu. co wydawało się konkretną obietnicą zamienia się w jedną z wielu możliwości. na co zwróci uwagę szef. Atrakcyjne otoczenia Do atrakcyjnych dla Dziewiątek środowisk zaliczamy takie. zaniecha biernej agresji. nie czują potrzeby zdobywania władzy w związkach ani lokowania siebie w życiu innych ludzi. Potrafią ich wy-słuchać i zaakceptować. Jeżeli przed-sięwzięcie da się jeszcze uratować. Dziewiątka będzie się uparcie bronić przed jakimkolwiek nadzorem. protokole i znanej procedurze: biurokracja. Straci zaintereso-wanie i zwolni tempo. potrafią wyczuć. potrafi zmobilizować ogromne zasoby energii. 4 Zalety ' Dziewiątka potrafi dawać niezachwiane wsparcie. Jeżeli zadanie jest zagro-żone. co jest ludziom najbardziej potrzebne.Enneagram Siódemki styl myślenia może spowodować. Dziewiątka potrafi dawać niezachwiane wsparcie. mają szczególną zdolność określania. bardziej zaś na pośredniczeniu i zachowywaniu spokoju. których sama nie lubi. w których praca oparta jest na rutynie. Potrafią słu-chać i zrozumieć. Ma ono charak-ter szczególny. Mądra Siódemka-szef zatrud-ni Dziewiątkę przy planowaniu. że to. Można temu zaradzić. Dziewiątki bardzo się przejmują życiem innych. Niedo-ceniana Dziewiątka rozpocznie bierny sabotaż. wykonując jedynie niezbędne zadania. co w cudzym życiu jest najważniejsze. Co więcej. Nie lubią 354 | Punkt Dziewiąty: Mediator .Jeżeli szefem jest Siódemka. by w ostatniej chwili wyjść z opresji. stanowczo zmierzać do ustalania własnego tempa pracy i popadnie w złowrogie milczenie komunikujące innym jej niewypowiedziany gniew. ustalaniu regulaminów i wykonywaniu prac szczegółowych. Nieatrakcyjne otoczenia Rzadko znajdujemy Dziewiątki w zawodach wymagających wyrazistego wizerunku i stałego promowania własnej osoby. że ktoś jej słucha. Jeżeli Dziewiątka poczuje. Charakterystyczny dla 353 Helen Palmer . tryb pracy może zostać określony w sposób pogmatwany czy nawet sprzeczny.

Na przypatrz przypisy Redakcji na końcu książki 355 Helen Palmer . Wszyscy potrafimy się wyuczyć pewnych czynności i wykony-wać je w sposób automatyczny. że zanurzają się i wynurzają z rozmowy. przeskakując między muzyką klasyczną. jak się tam dojechało. country i rockiem. ani takich. Dziewiątki opowiadają. Taki styl koncentracji uwagi można nazwać „przetwarzaniem równoczes-nym". Cała sztuka u maszynistek polega na tym.Enneagram kład w trakcie rozmowy określone słowo może wzbudzić wspomnie. Wew-nętrzne dygresje nie wpływają na tok rozmowy. że udzieliła właśnie w miarę sensownej odpowiedzi. jeżeli cho-dzi o organizację i detale.59.i nie. ile trzeba. co robią jej ręce czy ciało. jak tam dojechał. potrafi wykony-wać złożone zadania nie zwracając uwagi na to. Przepisy wcielają w życie jej pracownicy. Pewien sektor uwagi w sposób mechaniczny skupia się na wypowie-dzi rozmówcy. Powszechne na przykład jest doświadczenie „obudzenia się" po powrocie do domu. gdy człowiek dobiega ze swoją paczką. co w jej mniemaniu odczuwają inni. że nastawiają swoje psychiczne radia na dwa czy trzy zakresy jednocześnie. ale jednocześnie przetwarzany jest inny ciąg myślowy. Julia Child * Luciano Pavarotti * Buckminster Fuller Obłomow * Eisenhower * Alfred Hitchcock * Kingo Starr Na co Dziewiątki zwracają uwagę? Gdy Dziewiątka zaczyna działać automatycznie. by wykonać zadanie. Jak kierowca. właśnie wtedy. którzy zwalniają tempo właśnie wtedy. Sławne Dziewiątki Sławną Dziewiątką jest Poczta Amerykańska'. . bez świado-mości tego. jaki jest temat rozmowy. Dziewiątki twierdzą. by pisać nie czytając rękopisu. Większość Dziewiątek opisuje takie równoczesne przetwarzanie jako ślizganie się między jednym obiektem uwagi a następnym. choć zapomniała. Świetna. gdy należałoby przyspieszyć i uprzejmie wieszają kartkę z napisem „Zamknięte" o godzinie 14. na ile obecna sytuacja przypomina tę dawniejszą. rozmyślając jednocześnie o innych sprawach. Poświęcają tylko tyle uwagi. który wrócił do domu nie pamiętając. gdzie teoria ważniejsza jest niż struktura i dbałość o detale. które uruchamia wewnętrzny monolog i Dziewiątka zaczyna rozważać.zawodów wymagających ciągłej zmiany procedury. albo Dziewiątka stapia się z tym. Polega on na wykonywaniu jednocześnie kilku operacji umysłowych. Wysoko wykwalifikowane maszy-nistki. że potrafią marzyć lub rozważać jakiś problem wy-puszczając jednocześnie całe ryzy maszynopisów w tempie 90 słów na minutę. tak i Dziewiątka po-trafi się obudzić i stwierdzić. twierdzą.

że mają głowę pełną „ogni sztucznych". Uwaga krąży swobodnie między tym. że jednocześnie to samo dzieje się ze mną. Gdy jestem z kimś w bliskim kontakcie. Gdy globalny styl koncentracji uwagi skupio-ny jest na innych ludziach. która kon-centruje się na tych elementach nowej sytuacji. Ma czasem wraże-nie. że czasem czują. co ważne od nie-istotnych szczegółów. intensywnym uczuciu i kilku różnych kierunkach myślenia. co dzieje się w organizmie innych i gdy „są" tym drugim człowiekiem. że „jest" tą osobą. Potrafi na przykład tak zupeł-nie zatracić własny punkt widzenia w trakcie rozmowy. gdy znajdują się w obecności kogoś. specyfikę energetyczną czy nawet opinie osoby. Dziewiątka sprawiająca wrażenie nieobecnej i nie zwracają-ca uwagi na innych być może w środku ugina się pod naciskiem nad-miaru spraw. ze jestem tak zespolona z tym. przej-mując wszystko. że dzieje się tak dlatego. Taki właśnie styl koncentrowania uwagi utrwala poczucie zagubienia własnego stanowiska. ale jedna. Gdy już poczuję tę więź. które stanowisko ma sens. Tym Dziewiątka różni się diametralnie od Trójki. kto ma na nie tak przemożny . ale ża-den nie wysuwa się na plan pierwszy ani nie wydaje się wart wspom-nienia. Sytuacje nowe spostrzegane są w sposób ogólny. Dziewiątka jakby spostrzega innych całościowo. Zrozu-miałam. 356 Punkt Dziewiąty: Mediator Styl intuicyjny Dziewiątki czuły się w dzieciństwie pominięte i z czasem nauczy-ły się zachować więź z innymi poprzez wyczuwanie cudzych właści-wości w sobie samym. która zwróciła jej uwagę. ponieważ nic nie wydaje się lepsze od innych rzeczy. Nie ma żadnej oddzielności: zapo-minam o sobie a jednak w organizmie odczuwam wiele wrażeń.Szczególną odmianę zdolności do równoczesnego przetwarzania informacji prezentują ci Mediatorzy. fizycznie odczuwają jego samopoczucie lub stan zdrowia. Mediatorzy twierdzą. co drugorzędne. co w jej mniemaniu dzieje się z przyjacielem. Sposób spostrzegania rzeczywistości charak-terystyczny dla Dziewiątki różni się tez od stylu właściwego Szóstce. która przede wszystkim stara się wychwycić ukryte związki między ludźmi. skąd docierają informacje. co w danej sytuaqi ważne a tym. co przeżywa bliska mi osoba. nie mam ochoty oddzielać się ani wycofywać. Wszystko rejestruje. ale trudno jej określić właściwy punkt wyjścia oraz odróżnić sprawy kluczowe od szumu tła. trudno jej natomiast odróżnić to. na przykłład na wzorze na dywanie. Dziewiąt-ki wchłaniają innych w sposób całościowy i często trudno im jest zro-zumieć. Dziewiątka może stwierdzić. nie ma więc zwyczaju poszukiwania informacji wspierających określony kierunek działania. W tym przypadku uwaga skupia się jedno-cześnie na kilku rzeczach. iż przez pewien czas utożsamiam się z bliską mi osobą. czują też rozbieżność między uczu-ciami a myślami czy pomiędzy sprzecznymi pragnieniami. Najgłębsza znana mi postać intymności przejawia się w tym. Jak można zdecy-dować się. że przejmuje maniery. która wywarła kiedyś na nią silny wpływ. że ktoś przejmuje nad nią kontrolę. którzy twierdzą. wygląda to tak. guzikach przy rękawie. Wszystkie elementy mogą nawet zostać rozpoznane i opisane. gdy wszystko wydaje się rów-nie ważne? Konflikt nie ma sensu. które służą określonym zadaniom. Dziewiątka nie jest na ogół świadoma własnego stanowiska. Dziewiątka uświadamia sobie wszystkie elementy zewnętrzne i ukryte interakq'e. jakby w pokoju siedziały nie dwie osoby.

„Czy to Ty reagujesz czy ja? Czy ja jestem tak zapalona do tego projektu. ale nie potrafi dostrzec właściwego kierunku działania i trzymać się jednej wybranej drogi. co zrobiłem czy wy-czuwam Twoje zadowolenie ze mnie?" Gdy druga osoba jest fizycznie nieobecna. że nie potrafi wytrwać w określonej pracy czy też że długo rano sypia. Wiedziałam. ale to dlatego. Mój umysł przypomina zagracony pokój pełen pudełek wypchanych notatkami. Cnota działania Lenistwo Dziewiątki nie polega koniecznie na tym. nie rozpraszając uwagi na szczegóły. wybiegłam rozpędem na autostradę i zepchnęłam głaz na bok. Dziewiątka pracuje często na dwóch etatach i dumna jest z tego. 357 Helen Palmer . gdy analizuję współdziałanie w obrębie mojego organizmu tych różnych elementów składowych. że ja biegam w środku między stertami spraw do załatwienia. gdy jest zakochana lub jednoczy się z kimś z powodu jego potrzeb. Ja krzątam się między tymi stertami. Intuicyjnie nastawione Dziewiątki potrafią się także jednoczyć ze złożonymi decyzjami. ponie-waż co jakiś czas zdarzają się dni. wysiadłam. iż jej dało jest leniwe. Wiele robi. W ciągu dnia Dzie-wiątka potrafi się zespolić z wieloma osobami. Następująca wypowiedź pochodzi od prze-mysłowca z San Francisco. Dziewiątka kieruje z powrotem uwagę ku sobie i przypo-mina sobie. czy też zarażam się Twoim zapałem? Czy mam ochotę na to. To zdarzenie jest jednym z najważniejszych w moim życiu. W ciele instaluję odczucia związane z takim czy innym wydziałem mojego przedsiębiorstwa. po czym pró-buję wyczuć. że analizuję problem ze wszystkich stron a także staram się uzyskać dosłownie „namiar cielesny" . jakie sama zajmowała stanowisko. starając się zrobić choć trochę.wpływ. Było niemożliwością. że ma dużo siły fizycznej. czy też stapiam się z Twoimi pragnieniami? Czy zadowolony jestem z tego. jak czynniki odgrywające rolę w zarządzanej przeze mnie firmie dają o sobie znać w moim wnętrzu. Z zewnątrz wygląda to tak. W ogóle nie zasta-nawiając się co zrobię. Zawsze między mną a tym.Enneagram Od przeszło dwudziestu lat kieruję przedsiębiorstwem. Podejmuję de-cyzje w ten sposób. co mam do roboty i zdolnością wzięcia się do tego bez przeszkód. ponieważ moja rozpacz i ten głaz zjednoczyły się i trzeba było tylko się ruszyć. Czasem mam poczucie dopasowania. gdy głaz spadł na autostradę tuż za naszym samochodem. zanim jedna ze stert nie zwali się na mnie. jak przeciwstawiają mu się inne wydziały. Raz doświadczyłam tego wspaniałego uczucia jedności z działaniem po niesamowitym wypadku. często jednak uzyskuję bardzo precyzyjne „odczyty" niezgodności. że za chwilę następny samo-chód wyjedzie z zakrętu i wpadnie prosto na skałę. bym ruszyła taki ciężar. Zawsze wiedziałam. kiedy nie ma konfliktu między moją świadomością tego. .staram się poczuć. a jednak zrobiłam to. szczególnie jednak wciąga ją takie połączenie wtedy. że kryję w sobie niewyczerpane rezerwy. jest masa rzeczy. co naprawdę chcę robić. jakby żadnej rzeczy nie udało mi się dokończyć.

358 Punkt Dziewiąty: Mediator Miłość jako wyższa jakość umysłu Dziewiątka ma skłonność do utożsamiania się z grupą. że Dziewiątka potrafi tak zupełnie się zes-polić z drugą osobą poprzez miłość. bardziej natomiast polega na specyficznym loko-waniu uwagi. a ja ci się nie przeciw-stawię". wymagającym punktu odniesienia wewnątrz siebie. by umieć odróżnić sytuację utraty własnego punktu odniesienia. Dziewiątka potrafi się zespolić i żyć życiem partnera tak jak własnym. w który można włączyć osobę ukochaną. a co za tym idzie poddania się pragnieniom i uczuciom drugiej osoby. Problem polega na tym. z którymi wchodzi w kontakt. by czuć się włączona i by zrekompensować sobie ignorowanie siebie. który następnie staje się ce-lem istnienia. Dziewiątka ma potencjalną zdolność do kochania bezwarunkowego. podatna jest na rozdzierającą zazdrość i rozpacz. jakim jest miłość. tak jakby cały jej byt zagrożony był utratą kogoś. Takie zastępstwo przeciwdziała nawrotom lęku przeżywanego przez dziecko. 359 Helen Palmer . . Podtypy Podtypy psychologiczne odzwierciedlają problemy. otocze-niem czy ważnymi osobami. ponieważ od początku życia spostrzega innych za pośred-nictwem własnego ciała. Na pozio-mie psychologicznym potrzebuje utożsamiać się z cudzymi pragnie-niami. z którym może wejść w kontakt. Dzie-wiątka zaczyna sobie uświadamiać własne wewnętrzne odrętwienie i zaczyna zadawać sobie pytanie: „Po co to wszystko? Jeżeli to ma być tylko dla mnie. na których skupiły się Dziewiątki w dzieciństwie. by w ten sposób zastąpić autentyczne pragnienia kompensacyjnymi środkami zastępczymi. dla których ważniejsze było co innego. Ze względu na to. Na wyższym poziomie rozwoju miłość mniej ma wspólnego z re-akcją emocjonalną. Bez grupy czy partnera.Enneagram Jedność w relacjach dwuosobowych Dla Dziewiątki jedność oznacza chęć zupełnego zespolenia się z partnerem. gdy jego osobiste pragnienia zostały zlekceważone przez dorosłych. Pragnienie to może się rozszerzyć. to życie nie ma sensu." Jeżeli Dziewiątka nawiązuje kontakt z drugą osobą z chęci zjedno-czenia swej uwagi z idealnym partnerem. kogo Dziewiątka spostrzega jako część siebie. od umiejętności wyczuwania cudzej kondycji bez utraty świadomości siebie. to tak naprawdę w takim związku nie pojawia się wyż-szy stan umysłu. ale tak naprawdę chodzi jej o rzecz następującą: „Nie oddalaj się ode mnie. przyjmując postać uporczywego pragnienia zjednoczenia z bóstwem. Nawykowo wyczuwa innych w sobie bez chęci wywierania kontroli czy zmuszania drugiej osoby do zmiany.

Ja sama zupełnie nie odczuwam przyjemności z tego. ważnej potrzeby ku obsesjom lub działaniom nieistot-nym. wpadłem na pomysł. mający iść do druku. które sam tworzyłem. Większość wieczorów spę. że słowa. że koniecznie muszę mieć widok za q 360 Punkt Dziewiąty: Mediator oknem. prawie bez znaczenia. które wypowiadają stają się . czytanie zbyt licznych powieści czy rozbudowane hobby. Oto wypowiedź Dziewiątki. Pociąga je energia. który by przyciągał mój wzrok.Gdy spotykam ludzi. że zwracam uwagę na kilka rzeczy na raz. Pisałem akurat ważny dla mnie artykuł. Stanowi ona miłą odskocznię. w które Dziewiątka może się zanurzać do woli.Jl dzałem z drużynami.J łem do roboty. potrafię za jego pośrednictwem stwierdzić. Gdy siad. ] Jeżeli chodzi o bliskie związki. Co może pomóc Dziewiątkom w rozwoju? Mediator musi zdawać sobie sprawę z tego. która lubi uczestniczyć w działa-niach grupy. dlatego że nie udało im się dokończyć ważnego przedsięwzię-cia lub zaczęły nadużywać . takimi jak przejadanie się. który wspólnie miał zakupić kwiaty i krzewy. by zapewnić stałe zmiany kolorytu. 'J to zaś doprowadziło do niekontrolowanego łańcucha zdarzeń. Maszyna M do pisania stała w takim miejscu. Uczestnictwo w grupach społecznych Dziewiątki albo unikają zupełnie przynależności do grup. to moje poczucie więzi z mężem jest tak silne. że widziałem przez okno podwórko. Jako dziecko byłem mistrzem gry w kręgle. Tak bardzo się wdągam we wszystkie warstwy tego. Zorganizowałem komitet blokowy. kiedy usypia. dostarczając jednocześnie stałego tła energetycznego. a bardziej na przebywaniu z paczką i na J poczuciu zatracenia w zespołowym entuzjazmie. rozrysowałem kilka szkiców uwzględniając różne pory roku. że odbieram nagrody za moje własne dokonania za jego pośrednic-twem. Apetyt ten rozszerza się także na gromadzenie informacji umacniających drugorzędne zainteresowania. mówiąc „sen" mamy na myśli odwracanie uwagi od autentycznej. o czym mówią i wszystkie ich reakcje. nadmierne oglądanie telewizji. Co ciekawe. na przykład klubów hobbistycznych czy grup znajomych. natomiast czuję w sobie jego reakcje i gdy on jest ze mnie zadowolony. J mniej mi zależało-na wygranej. W tym kontekście. co robię. płynąca z tego. albo trzymają się różnych grup. Zakupiłem więc liczne książki ogrodnicze. mam poczucie. J iii Apetyt jako sposób chronienia siebie ^ Dziewiątki nawykowo zastępują pragnienia podstawowe nieistot-nymi środkami zastępczymi. Dziewiątki często rozpoczynają terapię lub praktykę medyta-cyjną. choć wiele J godzin tygodniowo poświęcałem udoskonalaniu swojego stylu gry. że się cieszę. że ludzie robią coś razem. Opóźniłem się w pisaniu artykułu o trzy miesiące.

Typowe objawy to depresja po wyczerpaniu różnych środków zastępczych lub wybuchy gniewu. kiedy druga osoba staje się punktem odniesienia dla podjętych decyzji. że potrafi działać siłą nawyku. jeżeli zmienią otoczenie i podejmą rozplanowany w czasie. choć jedno-cześnie nie dopuszcza do siebie tego. • Skoncentruje się na uczuciach poprzedzających przesuwanie uwagi ku nieistotnym środkom zastępczym. jeżeli: • Znajdzie sposób na to. Dzie-wiątki dobrze reagują na ustrukturalizowaną pomoc. Dziewiątka łatwiej jest w stanie określić. czy się jej poddać. • Wykorzysta terminy zakończenia prac i planowanie zadań jako środki strategiczne pomagające utrzymać koncentrację uwagi na celach. • Nauczy się narzucać sobie limity czasowe i ograniczać liczbę zobowiązań. Pomoc powinna być bezwarunkowa. jakby była kimś innym. . ile trzeba. • Zauważy. ' a następnie z własnej pozycji tak. w stanie „uśpienia". Intensywnie poszukując tożsamości. kiedy powstrzymuje się od wygłaszania osobistych opinii. • Będzie prosić o podawanie alternatyw.środków odurzających. gdy uwaga rozprasza się na sprawy nieistotne. Dziewiątki dostosowują się do barwy otoczenia. by zdobyć szacunek innych dla własnego stanowiska i jeżeli narzuci sobie plan realizaq'i swoich pomysłów. by sprawić wrażenie w peł-ni obecnej w rozmowie czy w czasie sesji terapeutycznej. > • Będzie ćwiczyć działanie najpierw z pozycji drugiego człowieka. Jako istoty działające siłą nawyku. na co nie ma ochoty niż na co ma ochotę i drogą j| eliminacji może dojść do określenia własnych preferencji. 361 Helen Palmer . „Czy się z nim zgadzam czy nie?" • Zwróci uwagę na to. Dziewiątka musi zdawać sobie sprawę z tego. Uśpiona Dziewiątka potrafi przeznaczyć akurat tyle uwagi. Łatwiej im się zmienić. metodyczny wysiłek rozwijania nowych przyzwyczajeń. Dziewiątka może sobie pomóc. co słyszy. by nie wzbudzać wątpliwości co do tego. bez rozpraszania się na inne sprawy. czy przeciw niej zbuntować. gdy nauczy się obserwować wyłaniające się uczucia zamiast sięgać po owe środki.Enneagram • Zda sobie sprawę z tego. • Nauczy się doprowadzać zadania do końca. takim jak jedzenie czy telewizja. kiedy natrętne rozpatrywanie „za" i „przeciw" określonej decyzji zastępuje autentyczne uczucia i pragnienia. na przykład plan działań wzmacniany uchwytnymi dowodami powodzenia i en-tuzjazmem przyjaciół.

Zanurzanie się i wynurzanie z rozmowy. Dziewiątka tak bardzo zespoliła się z cudzymi pragnieniami. przystępujących do zmiany swoich nawyków. Wyłączanie się. Konieczność różnicowania pomiędzy celami autentycznymi a przyzwyczajeniem do planowania i działania w sposób . Niechęć do mówienia o problemach obciążonych emocjonalnie. Gniew to motor zmiany i można go pielęgnować po to. by sprawy nieistotne natrętnie absorbowały uwagę. mogą się pojawiać następujące reakcje: • Uzależnianie się od źródeł pomocy i niechęć do oderwania się od nich. Co Dziewiątki muszą sobie uświadomić? W miarę wycofywania uwagi od spraw nieistotnych Dziewiątki obserwują u siebie takie reakcje. a więc nieosiągalny. zmuszające innych do zrobienia pierwszego ruchu. jak wymienione poniżej. 362 Punkt Dziewiąty: Mediator Przeczekiwanie. dopóki gniew się nie zmniejszy. Zamiast uważać je za przejaw nerwicy. że mówi lub robi rzeczy straszne. a nie na celu końcowym. W miarę uświadamiania sobie własnych priorytetów wyzwoli się gniew wyrażany uprzednio w sposób biemo-agre-sywny (na przykład poprzez upór czy zwalnianie tempa). • Wyrazi swój gniew w fantazji. • Zrozumie. myślenie o kilku sprawach na raz. by uświadomić sobie jasno własne stanowisko. Konieczność odróżniania autentycznych decyzji od skłonności do pozwalania na to.• Skoncentruje się na kolejnym kroku. Cel końcowy wydaje się zbyt odległy. Poczucie bycia popychanym przez innych. Wyobrazi sobie. • Upór. że gdy coś się zaczyna psuć to „oni są winni". że pod presją staje się uparta. Zapał dla nowych zobowiązań. kradnących czas i energię. możemy je traktować jako wskaźniki postępu i zmiany. U Dziewiątek. • Obarczanie winą.

że zmiana doprowadzi do dalszych cierpień. skoro ustaliło się już swoje psychologiczne priorytety. by nie stawać przed koniecznością przyjęcia jednoznacznego stanowiska. aż inni sobie pójdą. „Za dużo do roboty. Ocena siebie na podstawie swoich potencjalnych możliwości.mechaniczny. Pragnienie. Minimalna wydajność. Skąd wziąć na to wszystko siły?" Zadania wymagają zbyt wiele wysiłku. nad Enneagramem .lęku przed ryzykiem i lęku przed zmianą. Przeczekiwanie trudnej rozmowy zamiast określenia własnego stanowiska. Niekończenie prac. 363 Załącznik: Badania empiryczne . . że proste zadania przybierają rozmiary ciężarów nie do udźwignięcia i że ciężko się zabrać do pracy. pominięcie. Niechęć do poskładania wszystkich rozproszonych cząstek. rozwlekłe opowieści o sobie i powtarzanie nieaktualnych informacji. by niewypowiedziane żale czy pretensje pozostały niezwerbalizowane.ogromnej wrażliwości na lekceważenie wysiłku. . Odrętwienie.odwracania uwagi od siebie poprzez dygresje. Irytacja i niechęć do dokładności. Przeczekiwanie. do przekonania. co prowadzi do: . innych zaś na podstawie konkretnych dokonań. Poczucie. krytykę. że praca została wykonana. Przyjmowanie.

oparte na publikaqach dotyczących teorii Enneagramu. w trakcie i po przyswojeniu sobie Enneagramu. 1983) Typy Enneagramu Punkt Pierwszy Skale Miliona Skale Myersa-Briggsa Zdyscyplinowany Oceniający .Ostatnio rozpoczęto badania empiryczne nad typologią Ennea-gramu.8 Wagner stwierdził występowanie istotnych różnic w wynikach testów Myersa-Briggsa i Miliona u osób zgrupowanych wokół po-szczególnych punktów Enneagramu. Badania prowadzone obecnie poświęcone są sprawdzaniu stałości położenia jednostek w Enneagramie oraz związkom typów według Enneagramu z innymi teoriami osobowości. Czas. arkusz samopoznania Millona-Illinois i eksperymentalną wersję inwentarza do diagnozy Enneagramu. Średnio u 85 procent osób badanych pierwotny i aktualny typ nie różniły się od siebie. 4'5 przeprowadzono na 390 osobach dorosłych znających system Enneagramu. wahał się od trzech miesięcy do dziewięciu lat. Test MBTI. kierowanie się zmysłami-kierowanie się intuicją. Osoby badane wypełniły także wskaźnik typów Myersa-Briggsa (MBTI). założeń i zachowań charakterystycz-nych dla takich wymiarów jak introwersja-ekstrawersja. opublikowanych przez Wagnera i Walkera. Dla zbadania stałości typu Enneagramu poproszono badanych o podanie swego pierwotnego i aktualnego typu. według własnej oceny.'"3 Badania te są pożyteczne. Badacze pracują też nad kon-strukcją technik diagnostycznych do rzetelnego i trafnego przewidy-wania typu według Enneagramu. Według Wagnera podejście Miliona do roz-woju wzorów osobowościowych „równoważne jest koncepcji rozwo-ju fiksacji ego" w typologii Enneagramu. myślenie365 Helen Palmer . wzorami osobo-wości Miliona i typami Myersa-Briggsa (za Wagnerem i Walkerem. o ile ich wyniki pozwalają zintegrować teorię Enneagramu z zachodnimi konceptami psychologicznymi. Podał on następujące podsumo-wanie charakterystycznych wzorów cech: Tabela l: Pozytywne korelacje między stylami Enneagramu. Większość badanych to członkowie różnych rzymsko-katolickich wspólnot religijnych w środkowo-zachodnich stanach USA. oparty na Jungowskich typach osobo-wości.6 Arkusz samopoznania Millona-Illinois 7 mierzy wzory osobowościowe przejawiające się w ośmiu stylach fun-kcjonowania osobowości. Wczesne badania nad Enneagramem Jedno z pierwszych badań. mierzy wzory postaw. Badania te przeprowa-dzono w różnych odstępach czasu przed. oraz ocenianie-spostrzeganie. który upłynął miedzy zapoznaniem się z Enneagramem a badaniem.Enneagram przeżywanie.

wrażliwy. . apatycznyIntrowertywny Punkt SiódmyTowarzyski. wrażliwyIntuicyjny. Wagner stwierdził. a zapoznanie się z teo-rią Enneagramu wpłynęło na wzrost trafności predyktywnej testu. oceniający Punkt CzwartyWspółpracujący. czujący. histeria. Czterdzieści siedem procent bada-nych wiedziało. asertywnyEkstrawertywny. Według Wagnera jego obiektywny test może służyć przewidywaniu typu w Enneagramie z prawdopodobieństwem nieprzypadkowym. do jakiego należy typu od co najwyżej roku. Badanie Wagnera ma znaczenie dla teorii Enneagramu.9 W chwili poddania się badaniom wszyscy badani określili już swój typ w Enneagramie. wrażliwy. zdyscyplinowany. zawierający 135 pytań (po 15 pytań dla każdego typu). pewny siebie. Badania dodatkowe wykluczyły istnienie istotnych zależności w naszej próbie między znajomością Ennea-gramu. Wielkość grup według Enneagramu wahała się od dziesięciu Trójek do trzy-dziestu pięciu Dziewiątek.Punkt Drugi Współpracujący. asetrywnyEkstrawertywny. paranoja. dlatego że autorowi udało się sprawdzić wartość typologii w oparciu o dwie in-ne typologie na stosunkowo dużej próbie. nie było jednak dotychczas badań nad jego związkiem z Enneagramem. Podjęta przez Wagnera próba skonstruowania obiektywnego narzędzia diagnozującego typy według Enneagramu powinna skłonić do podjęcia badań nad rzetel-nością i zakresem typu. spostrzegawczy Punkt DziewiątyApatyczny. dorosłych studentach Ośrodka Badania i Rozwoju Intuicji. na ile się z danym pytaniem zga366 Załącznik dzali. zmysłowy. psychaste-nia (obsesyjnośćkompulsywność). Dla określenia różnic osobowościowych między poszczególnymi typami według Enneagramu podaliśmy naszym badanym test MBTI (jak u Wagnera) oraz wielowymiarowy inwentarz osobowości (MMPI). pozyqą zawodową i typem w Enneagramie. Dziesięć skal klinicznych MMPI mierzy główne kategorie psychopatologiczne. że typ według Enneagramu koreluje istotnie z wynikami inwentarza. identyfikacja płciowa. MMPI pozwala także mierzyć takie postawy wobec ba-dania jak stałość. płcią. wrażliwyIntrowertywny. spostrzegawczy Punkt PiątyApatyczny. takie jak hipochondria. towarzyski. który doczekał się naj-większej liczby badań. opisem i wyróżnianiem typów i przewidywa-niem typu w sposób uproszczony a zarazem trafny. mania i społeczna introwersja. od miesiąca do kilku lat wcześniej. spostrzegawczy Badani wypełnili także inwentarz osobowości według Enneagramu autorstwa Wagnera. przed i po zapoznaniu się z Enneagramem. intuicyjny. intuicyjny Punkt ÓsmyPewny siebie. przeżywający Punkt TrzedPewny siebie. asertywnyEkstrawertywny. psychopatia. współpracującyIntuicyjny. towarzyski. myślący. zmienna aprobaty społecznej i symulacja. MMPI jest tym testem osobowości. schizofrenia. Inwentarz podano dwukrotnie. Nasz aktualny program badawczy My również podjęliśmy badania na 172 ochotnikach. towarzyski Ekstrawertywny. depre-sja. myślący Punkt SzóstyWspółpracujący. Badani wskazywali.

"12 Najwyższą średnią uzyskała grupa czwarta. psychopatii.006) stwierdzono między grupą ósmą (najwyższa średnia) a grupą siód-mą.Enneagram dla poszczególnych punktów w Enneagramie. CPEI jest zbiorem stwierdzeń odpowiadają-cych skłonnościom do określonych zachowań charakterystycznych 367 Helen Palmer . psychas-tenii (obsesyjności-kompulsywności) i społecznej introwersji. Wynik ten jest sensowny. jak „wrogość. Najniższą średnią miała grupa siódma. W skali depresji najwyższą średnią uzyskała grupa czwarta i wy-nik ten był istotnie wyższy niż wyniki grupy siódmej i grupy trzeciej (p < . Skala ta mierzy lęk.Dla obecnego programu badawczego skonstruowaliśmy także in-wentarz typów Enneagramu. Wynik ten jest zrozumiały.002). Zakłada się. i była ona istotnie niższa niż średnie dla grup drugiej.. dziewiąta. Wyniki: MMPI Za pomocą jednoczynnikowej analizy wariancji i porównań post hoc stwierdziliśmy istotne różnice między grupami Enneagramu w czterech skalach klinicznych MMPI: depresji. W sumie CPEI składa się ze 108 pytań. Przewidywaliśmy. szczególnie lęk długotrwały" oraz „niemożność powstrzymania się od określonych działań lub myśli niezależnie od ich dezadaptacyjne-go charakteru (. że najwyższy wskaźnik będzie predykto-rem typu danej osoby w Enneagramie (typy te ustalono przed bada-niem testowym). zważyw-szy skłonność Trójki do zaprzeczania swoim reakcjom emocjonalnym i skłonność Czwórki do zachowań zgodnych z jej nazwą (Tragiczny Romantyk). trudności 368 Załącznik w koncentracji i poczucie winy. piąta. druga. przedsię-biorczość. że podstawowym wymiarem tej skali jest asertyw-ność z takimi zachowaniami pozytywnymi jak „energia. Badany musi wybrać jeden z dwóch wariantów odpowie-dzi na każde stwierdzenie: „Podobne do mnie" lub „Niepodobne do mnie". zważywszy skłonność Ósemki do znacznej asertywności i skłonność Siódemki do dbania o społeczną akceptację własnej osoby. po 12 pytań w każdej z dziewięciu wymieszanych ze sobą skal. Najniższy wynik miała grupa trzecia i różniła się ona . manipulacja. szóstej i czwar-tej. samokrytykę. pierwsza i ósma uzyskały wyniki istotnie wyższe od grupy trzeciej. śmiałość i towarzyskość" i takimi zachowaniami negatywnymi.. Istotne różnice miedzygrupowe w skali psychopatii (p < . impulsywność i zachowa-nia antyspołeczne". a grupy czwarta.03) stwierdzono także dla skali psychastenii (obsesyjnokompulsywnej). Średnie wyniki grupowe dla każdej z grup przedstawiono na schemacie l.) mierzy ona także obawy. Istotne różnice miedzygrupowe (p < . szósta. dziewiątą i pierwszą. tak zwany inwentarz Enneagramu Co-henów i Palmer (CPEI). która różniła się istotnie od grupy trzeciej i ósmej. Najniższą średnią miała grupa trzecia.

trosk i braku uczestnictwa w kontak-tach społecznych. Pytania tej skali dotyczą niepokoju w sytuacjach społecz-nych. Średnie wyniki T w MMPI poszczególnych grup według Eneagramu 45 50 WynikwMN55 l6 7 + ŚPI60 65 ^Ś| ' 70 75 Depresja 3 + Psychopatia 295 4 ++++ 1 7 9523 6 4 8 + ++++ ++ Psychastenia 3 2 5 (obsesja-kompulsja) 871 9 6 4 +++ ++ + Społeczna 6 introwersja 3 8 72 4 19 5 + + ++ + +++ 369 Helen Palmer . kierowania się zmysłamikierowania się intuicją. Wyniki te mogą wskazywać na względną skłonność Czwórek do zachowań o charakterze rytualnym oraz większą skłon-ność Trójek do giętkości w zachowaniu. drugiej i szóstej. siódmej. braku pewności siebie. Na schemacie 2 przedstawiono średnie dla dziewięciu grup Enneagramu. tym bardziej jed-nostka poszukuje kontaktów społecznych.to autonomia. Schemat l. pierwszej. .istotnie od grupy czwartej. czwartej. oraz myślenia-przeżywania. Obie te cechy zgodne są z głównymi *vłaściwościami tych punktów Enneagramu. Wymiar leżący u podłoża skali społecznej introwersji. dziewiątej i piątej. Im wyższy wynik w tej skali. Najniż-szą średnią uzyskała grupa trzecia i wynik ten był istotnie niższy od wyników grupy drugiej. szóstej. Bardzo istotne różnice stwierdzono dla skali społecznej intro-wersji (p < . ósmej.0000). Należy zwrócić uwagę na to. Grupa piąta miała najwyższą średnią i różniła się istotnie od grupy trzeciej. że jednostkowy wynik 100 oznacza brak wyraźnych preferencji w danym wymiarze. świadczący o zdrowym fun-kcjonowaniu . piątej i szóstej.Enneagram Wyniki: MBTI 8 + + Za pomocą jednoczynnikowej analizy wariancji stwierdziliśmy też istotne różnice między grupami Enneagramu na na skalach ekstra-wersji-introwersji.

szósta i siódma skupione były bliżej krańca „myślenie". gdzie grupa piąta miała najwyższą średnią. Siódemką. natomiast Piątki. Ósemki i Dwójki najbardziej skłaniały się ku ekstrawersji. Taka skłonność całej próby ku intuiqi jest zrozumiała i może być specyficzną cechą naszej grupy badanej. zważywszy. a także między Jedynką a Trójką i Sió-demką. Inwentarz Enneagramu Cohenów i Palmer . Autorzy testu MBTI interpretują prefe-rencje dla przeżywania na tym wymiarze jako przejaw dokonywania ocen „bardziej w oparciu o osobiste wartości niż w oparciu o pozao-sobistą analizę i logikę. że osoby skłaniające się ku kierowaniu się wrażeniami „wolą kierować się znanymi faktami niż poszukiwać nowych możli-wości i powiązań". pierwsza. i między Szóstką a Trójką i Siódemką." 13 Wyniki dla skali ekstrawer-sji-introwersji pokrywają się z wynikami dla skali społecznej intro-wersji w MMPI. Ósemki i Szóstki. a również między Czwórką a Jedynką. Na pozio-mie statystycznym istotne różnice wykryto między Piątką a wszyst-kimi pozostałymi punktami. zważywszy. Schemat 2. Najbliżej intuicyjnego krańca skali uplasowały się Siódemki. którzy wolą się kierować intuicją „wolą szukać nowych możliwości i powiązań niż kierować się znanymi faktami. Zgodnie z przewidywaniami opartymi na znajomości Enneagramu Trójki. ci zaś. oraz między Dziewiątką a Trójką. że już wcześniej ujawniła ona swoje za-interesowanie intuicją zgłaszając się do Ośrodka Badania i Rozwoju Intuicji. Siódemki. że Czwórka jest osobą głęboko emocjonalną i uniewrażliwioną na piękno. a grupa trzecia najniższą." Introwertycy natomiast „łat-wiej nawiązują kontakt z wewnętrznym światem idei niż z zewnętrznym światem ludzi i rzeczy. Kliniczna interpretaq'a podana przez autorów testu MBTI sugeruje. Jedynki i Szóstki skłaniały się ku introwersji. Wynik ten jest zrozu-miały.Dla skali ekstrawersji-introwersji uzyskano dobre zróżnicowanie poszczególnych grup Enneagramu. piąta. zaś grupa czwarta bliższa była krańca „przeżywanie". Dziewiątki."'5 Nie stwierdzono żadnych istotnich różnic między poszczególnymi grupami Enneagramu na skali oceniania-spostrzegania. Ósemką i Czwórką. Poszczególne grupy Enneagramu miały dość zbliżone wyniki na skali kierowania się wrażeniami-kierowania się intuicją i wszystkie wyniki skupiły się bliżej krańca intuicyjnego. Średnie wyniki w teście MBTI dla poszczególnych grup Enneagramu 80 Ekstrawersja Wynik w90 100 MBTI110 120 1301 1403 •»•7 824+ + + +6+1 9 + +5 hitro-+ wersja Komunikowanie się zmysłami3 1 + +5 9 + +426+ + +8+7 Kierowanie + się intuicją Myślenie8 5+ +167 + + +9 2+ +3+4 Przeży-+ wanie Ocenianie3 1+ +9 4+ +5 7 2+6 8+ +Spostrzeganie 370 Załącznik Według interpretacji klinicznej autorów testu „ekstrawertycy łat-wiej nawiązują kontakt ze światem zewnętrznym ludzi i przedmio-tów niż z wewnętrznym światem idei." 14 W skali myślenia-przeżywania grupa ósma.

wybraliśmy wynik najwyższy i na jego podstawie dokonaliśmy przewidywania co do przynależności grupowej. w badaniu Wagnera przynależność do grupy piątej korelowała istot372 Załącznik nie z preferencją do myślenia. Wagner zastosował podejście korelacyj-ne i uzyskał pozytywne korelacje z ocenianiem dla grupy pierwszej i trzeciej. nie stwierdziliśmy żadnych istotnych różnic między grupami na wymia-rze oceniania-spostrzegania. że typy według Enneagramu różnią się istotnie między sobą na wymiarach mierzonych testem MBTI. z jaką każda pozycja różnicuje grupy. Należy przeprowadzić dalsze badania nad testem CPEI dla oszacowania trafności wag przypisywanych poszczególnym pozycjom testu w ramach analizy dyskryminacyjnej. Analiza dyskrymi-nacyjna jest techniką maksymalizacyjną i polega na tym. podjęliśmy dalsze analizy dla poprawienia możliwości przewidywania przynależności do grup Enneagramu. Omówienie Nasz program badawczy częściowo potwierdza wyniki Wagnera wskazujące na to. Za pomocą tych pozycji ważonych zdołaliś-my dokonać ponownej klasyfikacji 97 procent osób badanych. Mamy zamiar prze-badać wiele grup za pomocą tej procedury. do jakiej grupy (do jakiego punktu) należy każda osoba badana na podstawie wyników w teście CPEI. Uzyskaliśmy istotną korelację między przewidywaniem a rzeczywistą przynależnością 371 Helen Palmer . że poszcze-gólnym pozycjom testu przypisuje się wagi a następnie ustala się ich kombinacje liniowe w taki sposób. .0000). Ponadto te osoby. choć udało nam się stwier-dzić podobne tendencje za pomocą naszej analizy wariancji. choć z kilko-ma znaczącymi wyjątkami. Obliczyliśmy więc wyniki osób badanych dla każdej z ukrytych skal. podczas gdy w na-szym badaniu. podczas gdy nasi badani z tej grupy nie wykazali żadnych istotnych preferencji w kierunku myślenia czy przeżywania. I wreszcie. na poziomie wskaźników grupowych. Mimo że korelacje te znacząco przekraczały wynik przypadkowy (p < .Staraliśmy się przewidzieć. Nasze wyniki pokrywały się z czterema istotnymi wynikami Wagnera. Za pomocą analizy dyskryminacyjnej ustaliliśmy wkład poszcze-gólnych pozycji testu CPEI do różnicowania grup. Skuteczność prze-widywania wahała się od 26 procent dla grupy drugiej do 72 procent dla grupy ósmej. a ze spostrzeganiem dla grupy ósmej i dziewiątej.Enneagram badanych do poszczególnych grup Enneagramu. Dwójki i Ósem-ki wykazały niewielką skłonność w kierunku introwersji. Wagi lub wystandaryzowane współczynniki funkcji dyskryminacyjnej oblicza się osobno dla każdej pozycji testu i wskazują one na siłę. by wymusić wyodrębnienie grup maksymalnie różnych pod względem statystycznym. które według Wagnera zaklasyfikowane zostały jako Dwójki i Ósemki wykazały preferencje ekstrawertywne. przypi^ sując je do właściwej im grupy Enneagramu. Po pierwsze. Badając za pomocą testu kolejne próby i obliczając wyniki na podstawie współczynników ważonych jesteśmy w stanie określić zdolność pozycji testowych CPEI do różnicowania między typami Enneagramu i do przewidywania typów.

wykluczono automatycznie z analizy. E. 1983). a być może wpływ miały zastosowane analizy statystyczne. że można skonstruować rzetelne i trafne narzędzie do diag-nozy Enneagramu i że takie przedsięwzięcie jest użyteczne. 8109973. Inc. 1981. University Microfilms no. Transpersonal Psy-chologies (New York: Harper & Rów. Journal ofCUnical Psy-chology. I wreszcie. „A Descriptive. Lilly. Enneagram Studies (York Beach. Nasze badania za pomocą MMPI dostarczyły nowych wyników. Walker. Wagner. W związku z tym potrzebne są dalsze badania dla zreplikowania wyników i wyjaśnie-nia różnic. 4. a Piątka może mieć skłonność zarówno do myślenia. 2.). P. Loyola Uni-versity of Chicago. „Reliability and Validity Study of a Sufi Personality Typology: The Enneagram". J. grupa piąta uzyskała wyniki wysokie. że Dwójki i Ósemki mogą mieć skłonność zarówno do introwersji jak i do ekstrawersji. a grupa trzecia niskie w skali społecznej introwersji. Okazuje się. J. Maine: Samuel Weiser. zrozumiałych w kontekście istniejących opisów cech poszczególnych punktów Enneagramu. J. 1981). nasze prace nad konstrukcją testu są najbardziej za-chęcające. Przewidywanie przynależności do grup Enneagramu na podstawie analizy dyskryminacyjnej Grupa rzeczywista Liczba przypadków* Grupa przewidywana 123456789 l1616100%00000000 2 15 0 15 100% 0 0 0 0 0 0 0 3 9 0 0 9 100% 0 0 0 0 0 0 4 11 19% 0 0 1091% 0 0 0 0 0 5 15 0 0 0 0 15 100% 0 0 0 0 6 24 0 14% 0 0 0 2292% 0 14% 0 7 10 110% 0 0 0 0 0 990% 0 0 8 11 0 0 0 0 0 0 0 11100% 0 9 27 0 0 0 0 0 0 0 0 27 100% * N = 132. Przypisy: > 1. 39(5) (wrzesień. 1975). jak i do oceniania. Reliability and Validity Study of the Enneagram Personality Typology" (rozprawa doktorska. Tart (red. dla których brak danych. gdy się je oceni w kontekście badań Wagnera. Grupa czwarta miała wyniki wysokie a grupa trzecia wyniki niskie w skali depresji. P. 3. . grupa czwarta miała wysokie wyniki w skali psychastenii. G. 41. Dalsze nasze badania uwzględnią próby oszacowania trafności CPEI na nowych próbach. w: C. Te przypadki. Być może wyniki te dotyczą jedynie prób naszych i Wagnera.. J. 1983). Bennett. „The Arica Training".4664A.Schemat 3. Te rozbieżne wyniki sugerują. Wagner i R. Dissertation Abstracts International.

„Enneagram Personality Typology. Greene. 99. Greene. 1. 374 Załącznik 13. Tamże. 1987. 9. Anderson. Myers i Briggs. Myers i K. wspomnień cielesnych i innych utożsamień ugruntowanych we wczesnych latach życia. 6. czasem nazywane w naukach duchowych fałszy-wą osobowością. The MMPI: Ań Interpretatwe Manual.T. Em-pirical Comparison of the Enneagram Personality Types. Marlene Cresći Cohen. 10. 32 (1976): 776-80. Calif. 54. Manual: A Guide to the Development and Use of the Myers-Bnggs Type Indicator (Pało Alto. 1985). Manual: A Guide to the Development and Use of the Myers-Briggs Type Indicator (Pało Alto. 3) (Muncie. Calif.: Accelerated Deve-lopment Press.: Consulting Psycho-logists Press. uczuć. 375 Przypisy Autorki Rozdział l. The Milion Self-Report Inyentory (Philadelphia: Saun-ders. Tamże. Briggs. o czym myślimy jako o naszym „ja". Gdy już ego się ukształtuje. 1985). J. 1974). Andersen. Te utożsamienia tworzą nasze pojęcie „ja". Wagner.5. Ind. Kunce i W. Myśląc o sobie myślimy w kategoriach spójnej struktury na-szych myśli. „Nonnalizing the MMPI". 11. Duckworth i W. 1980).189. w przygoto-waniu. staje się tym.1. 8. MMPJ Interprelation Manual for Counselors and Clinicians (wyd. ponieważ brak nam dostę-pu do innych. Milion.: Consulting Psy-chologists Press. Journal of Clinical Psychology. nie związanych z nim stanów świadomości. The MMPI: Ań Interpretatwe Manual (New York: Grune and Stratton. a częściej ego. . L. 12. 145. Helen Palmer i Martin Stuart Cohen. R. J. 7. 54. 1986). ° '"y"*0 14. 15.

Washing-ton. 1987. 1986). 2.Współczesny mistrz suficki. ruchliwość. Diagnostic and Statistical Manual (Wyd. A. a szczególnie psychoanalityczna teoria relacji z obiektem w bardzo przydatny sposób określiła. Współczynniki korelacji między Enneagramem a Drzewem Ży-cia Kabały można znaleźć w pracy Jamesa Webba „Sources of the Sys-tem". H. In Search of the Miraculous (New York. Inne dobre ujęcie poziomów świadomości z pozycji nauki Gurdżijewa można znaleźć w pracy Charlesa Tarta Waking Up (Boston: Shambhala. Almaas. 5. że coś działo się lub dzieje. emocjach. mc. 377 Helen Palmer . Ćwiczenia z autoobserwacji i pamięci o sobie omawia Charles Tart. czyni następujące rozróżnienie między freudowskim pojęciem ego a ego w tradycji duchowej. wspomnienich. myślach. 7. 1949). początkowo w całostki mniejsze. Putnam's Sons. 1986). tak jak je ujmuje literatura duchowa (a także Gurdzijew) nie uwzględnia tych funkcji. Almaas. . W zwykłych stanach świadomości uwaga skupia się na ogół na doznaniach cielesnych. The Diamond Approach to Inner Realization (York Beach. Klasyczną pracą na temat określania stanów świadomości jest książka Charlesa Tarta Stałeś of Consciousness (El Cerrito. że istnieją różne poziomy świadomości. jak spostrzeganie. W tym ostatnim rozumieniu „ego" to przede wszystkim utożsamienie się jednostki nadające jej poczucie „ja" czy tożsamości. wydana po raz pierwszy w roku 1975. ME: Samuel Weiser. D. Ten szczegółowy spis zaburzeń psychicznych stanowi powszechnie przyjęte źródło od-niesienia dla wszystkich pracowników służby zdrowia. P. jak takie pojęcie „ja" lub tożsamość ego się rozwija. bardziej ogólne. DC: American Psychiatrie Association. rozwija się tak zwana reprezentacja siebie. 3 poprawione). i tak dalej.. istniało lub istnieje. A. a następnie w więk-sze. Słownik Webstera definiuje świadomość jako zdawanie sobie sprawy z tego. P. System Enneagramu zakłada. Ouspensky. sprawdzanie rzeczywistości. CA: Psychological Processes. Stosowany jest w całym kraju dla celów ubezpieczeń na wypadek choroby. Harcourt & Worid. 1983). 43. na któ-rych człowiek może zdawać sobie sprawę z wydarzeń niehistorycz-nych i nieobecnych. Ego freudowskie pełni takie funkcje. Rozwój ten przebiega równolegle z rozwojem reprezentaq'i obiektu. planach i fantazjach (zwanych także obrazami kierowanymi i marzeniami na jawie).Enneagram 3. H. 1986). Psychoanalityczna teoria ego. 6. 1980). Brace. The Harmonious Circie (New York: G. 4. Poprzez organizowanie się wczesnych doświad-czeń jednostkowych. Essence. Waking Up (Boston: Shambhala. Pojęcie ego. 294.

13. któremu nadaje się szczególną rangę i który uważany jest za prawdę czy jedyną rzeczywistość. zaś praca polega na uwolnieniu esencji jako całości od osobowości jako całości. przyglądają się osobowości. 1952). Yenture with Ideas: Meetings with Gurdjieff and Ouspensky (New York: Pellegrini and Cudahy..96. 152. Yenture with Ideas (New York: Pellegrini and Cudahy. 15. 51. Kenneth Walker. by osobowość pozostawała w kontakcie z powiększającym się dostępem do esencji. Ouspensky. Kenneth Walker. 11.. 1979).) Niektóre systemy w ogóle nie zajmują się esencją. 14. 12. The Diamond Approach to Inner Realization (York Beach. że stoi ona na drodze do wolności. 267. 1952). Dutton. Kenneth Walker. Ważne jest więc dopilnowanie. Yenture with Ideas.. GA: Chan Shal Imi Society Press. 1976). Ouspenskyy. 17.. 1986). P. Walker. że praktyki doprowadzające do przypominania sobie o wartościach związanych z esencją mogą prowadzić do dezintegracji osobowości. 169. I. Dialogues of Gurdjieff: Vol. 1975). 183. 155. A. inne zaś aspekty są ignorowane. In Search o f the Miraculous. In Search ofthe Miraculous. Life Is Real Oniy Then. G. 114. uważają. Jan Cox. Uważają ją za źródło cierpień i starają się przezwyciężyć jej ograniczenia (. H. ME: Samuel Weiser. When „I Am" (New York: E. 10. 9. 16. Gurdjieff. 378 Przypisy Autorki W Essence.8. Patrz przypis l do Rozdziału l. Można dodać. . A Study of His Teaching (London: Unwin Paperbacks. 78 pisze: Niektóre systemy opierają swoje metody na przeciwstawianiu esencji i osobowości. (. Inc. Takie funkcje integracyjne naj-lepiej pełni odpowiednia terapia.. Almaas dokonuje trafnego rozróżnienia między różnymi sposobami wykorzystywania związków osobowości i esencji. l (Stone Mouritain.) Niektóre systemy bazują na tylko jednym aspekde esencji. Gurdjieff.

D. Ouspensky. C. New York: 1978). Oscar Ichazo po-daje suficki równoważnik słowa hara pisząc o punkcie kath. 1974). Gurdjieff. 1928-1945 (London: Arkana Paperbacks. Praktyka otwartego odczuwania polega na specyficznym prze-sunięciu uwagi. 1969). znajduje się ona pod kontrolą świadomości. 5. to japońskie słowo oznaczające ośrodek brzucha. 1975. znajdu-jący się między pępkiem a kością łonową. 4. z której dana szkoła ćwiczeń się wywodzi. Rozdział 2. w którym rozszerza się odczuwanie hara tak. Patrz przypis 7 do Rozdziału l. Patrz: John Bennett. 3. Journey Through This Worid: The Second Journal of a Pupil (New York: Samuał Weiser. Inc. Ań App-roach to His Ideas (London: Routledge and Kegan Pauł. Ta zmiana w sposobie koncentracji uwagi polega na stapianiu się wewnętrznego obserwatora z reprezentacją wzrokową nieobec-nych zdarzeń. by uwzględniać informacje bezpieczne i odrzucać zagrażające. Można przypuszczać. Aby więc unieść zasłony. 6. 19. rozdział 7 w Transpersonal Psychologies pod redakcją Charlesa Tarta (New York: Harper & Rów. P. oraz Michael Waldberg. że zasłony te pojawiają się w wyniku przesunięcia uwagi ze stanu dziecięcego powiązania z otoczeniem 379 Helen Palmer . przedruk Simon & Schuster. przedruk Psychological Processes. Uwaga może być także zorganizowana w sposób nieświadomy. England: Coombe Springs Press. 1986). . The Gurdjieff Work (Berkeley. należałoby przypominać sobie sposoby mo-bilizacji uwagi służące odzyskaniu utraconych powiązań. 246. CA: And/Or Press.Enneagram i z innymi ludźmi ku utożsamieniu się z problemami osobowości. Kathle-en Riordan Speeth. niezależnie od kultury. 1976. Hara.przedruk z francuskiego wydania z roku 1973).. Istnieje kilka bardziej szczegółowych prac na temat współdzia-łania prawa Trójcy i prawa Siódemki.18. A Further Record: Extracts from Meetings. Gdy człowiek jest w stanie dowolnie przemieszczać i ognisko-wać uwagę. Ten sam ośrodek opisywa-ny jest we wszystkich szkołach ćwiczeń mistycznych. Rozdział 3 1. 1981. Można postrzegać uwagę jako organizaq'ę świadomą i nieświa-domą. 2. by uwzględnić jakości energii w otoczeniu i w innych ludziach. 1983). 87. The Ennea-gram (Gloucestershire. Nott.. Kathleen Riordan Speeth. 1. S. Inc.

The Homeric Gods: The Spiritual Significance of Greek Religion (New York: Octagon Books. 64. 1978).. Hamować upływ energii można przesuwając uwagę w taki sposób.l. dotyczących właśnie przebiegu zdarzenia w świecie materialnym. Rozdział 4 1. Książ-ki te to: Sauł Kuchinsky. że energię można przemieszczać z jednego systemu wewnętrznego do drugiego.Mamy też dwie książki. 1975. Aktor. Do końca lat osiemdzie-siątych kręcił komedie.1981). 3. The Left Hand ofDarkness (New York: Ace Books 1969). Transpersonal Psy-chologies yod red. do obszarów innych niż procesy psychologiczne. w których sam występował (m. Aby zmienić swoją świadomość człowiek musi mieć sta-ły dopływ energii oraz zahamować w pewnym stopniu nawykowe sposoby wydatkowania tej energii. Dionysus: Myth and Cult (Dallas: Spring Publica-tions. Systematics (Charles Town. scenarzysta. pisarz. Wstęp. Sam Keen. reżyser. s. Zadebiutował jako aktor w 1965 w filmie Whafs New Pussycat? Był także współautorem scenariusza tego filmu. przedruk Psychological Processes. receptywnymi i pojed-nawczymi w analizie przebiegu procesów zarządzania. W 1969 roz-począł karierę reżyserską (Bierz forsę i w nogi). Psychology Today (Upiec 1973). Walter Otto. Inc. 1983). 1985) i Robert Campbell. Zaczął karierę w początku lat 60-tych. 3. tworząc humorystyczne teksty dla telewizji.1935 w Nowym Jorku. Zasób energii można zwiększyć na wiele różnych sposobów. 2.in.ur. Ursula LeGuin. John Lilly i Joseph Hart. odczuwaniu i ruchach ciała. 381 Przypisy Redakcji Woody ALLEN (wł. Zelig. Zagraj to raz jeszcze. The One Quest (London: Wildwood House 1974). Miłość i śmierć. Manhattan. Fisherman^ Guide (Boston: Shambhala. 4. w których opisane zostało zastosowanie zamiany znaku między siłami aktywnymi. W książkach tych znajdujemy nawrót do zainteresowania zastosowaniem praw mistycznych. „The Arica Training". na przykład poprzez medytację. „A Conversation about Ego Destruction with Oscar khazo". WV: Claymont Communications. ćwi-czenia oddechowe. 380 Przypisy Autorki 5. radia i gazet. Założenie. Ciaudio Naranjo. leży u podstaw wszystkich systemów duchowych. Walter Otto. Allen Steward Kónigsberg) . by nie została rozładowana w nawykowym myśleniu. 2. ćwiczenia fizyczne i kontrolowane wzbudzanie namiętności.XII. Hanna i jej . 1985). Charlesa Tarta (New York: Harper & Rów.

oskarżonego o morderstwo. Około 29 roku życia . Zyskała sławę dzięki pogłoskom o zjawiskach nad-H przyrodzonych. zm. W latach 60-tych i 70-tych działała w ruchach antywojen-nych i w ruchach na rzecz obrony praw człowieka: koncertowała w czarnych college'ach na południu USA. w 1967 została zatrzymana za protesty przeciw poborowi. Od 1873 w USA. J Wraz z pułkownikiem Henrym Steelem Olcottem założyła Towarzys-K two Teozoficzne.„Oświecony" . zawartych m. Nagrodzona m.9. Młodość przeżył w luksusie. Oże-nił się.życiowy nieudacznik. w Londynie. Zadebiutował na Broadwayu w 1944 r. W 1964 odmówiła płacenia podatków na cele wojenne. w Viva Zapata\ m (1952). J Helena Pietrowna BŁAWATSKA (1831-1891) . Na nabrzeżach (1954). Czasie Apoka-J lipsy (1979). tłumaczona na wiele języków. spirytystka. W filmie debiu-H| tował rok wcześniej (Pokłosie wojny).Brickmanem). W 1882 wraz z Olcottem odbyła podróż do Indii. Dzikim (1954). która natychmiast przyniosła jej ogromną popularność. Ojcu chrzestnym (1972). Ulu-bionym bohaterem Allena jest intelektualista . Przypisy Redakcji • Marlon BRANDO .tytuł nadany twórcy buddyzmu. Na J jej poglądy filozoficzne wpływ miały hinduskie doktryny ezoterycz• ne i buddyzm. Film Annie Hali z 1977 został nagrodzony trzema Oskarami (nagroda dla najlepszego filmu.ur.1941 w Nowym Jorku. W 1960 nagrała pierwszą płytę Joan Baez. Zaczę-ła śpiewać w końcu lat 50-tych. za reżyserię i za scenariusz pisany wspólnie z M. Wrócił na czołówki J gazet z powodu procesu syna. 1924 w Omaha (Nebrasca). Wystąpił m. Był J słuchaczem akademii wojskowej. J Ostatnim tangu w Paryżu (1972).in. odbyła wiele tournees po Europie. Joan CHANDOS BAEZ . J BUDDA (563?-483? pnę) . w Dniepropiet• rowsku. z których najsławniejsza J jest The Secret Doctrine (1888). Legią Honorową i Gandhi Memoriał Intemational Foundation Award. piosenkarka folk. Jest założycielką i vice-przewodniczącą Institute for Study of Non-Violence i członkiem komitetu doradczego Amnesty International. w 1972 koncertowała w Demokratycznej Republice Wietna-mu. Jej zdolności J parapsychologiczne zostały zakwestionowane w raporcie Society of J Psychical Research. została sekretarzem tej organizacji i redaktorem pis-| ma Theosophist.ur. Spłodził syna. ale porzucił ją na kilka tygodni J przed promocją. Ojciec chrzestny).1.in.siostry). Teozofka. Od 1978 Allen robi także filmy niekomediowe (Czerwona róża z Kairu. Jest autorem dwóch sztuk teatral-nych oraz humorystycznych szkiców i opowiadań. Radio Days).ur.in. Otrzymał dwa Oscary (Na nabrzeżach. W trzy lata J później zyskał sławę rolą Stanieya Kowalskiego w Tramwaju zwanym B pożądaniem Tennessee Williamsa (ekranizacja w 1951). Zgodnie z jedną z legend Budda urodził się w pobliżu miasta Kapilavatsu r^ w północnych Indiach. Jeden z naj-R sławniejszych aktorów amerykańskich po II wojnie światowej. że jest on postacią historyczną i żył w północnych Indiach na przełomie V i IV w. Nadano mu imię Siddharta. Wydała kilka książek. aż do 1969). by pojechać do Nowego Jorku i uczyć się aktorstwa J (Actors Studio). Wspomagała Boba Dylana w początkach je-go kariery. którymi mogła rzekomo sterować. pne. Młodych lwach (1958).3. W 1959 została zaproszona do udziału w festiwalu muzyki folk w Newport (od tego czasu występowała tam co roku. Początkowo występowała w klubach. Uczeni w zasadzie zgadzają się.IV. Przyszedł na świat w książęcym rodzie Gau-tama. Ukończyła bostońską szkołę sztuk pięknych. Zdobyła 8 złotych płyt i l złoty singel. Gitarzystka. H Na starość ukrył się na własnej wysepce i utył. w zbiorze Skutki uboczne (1980).

ur. można położyć mu kres. Sławę przyniosła jej rola Miidred w OfHuman Bondage (1934).l5. aby to osiągnąć niezbędna jest dyscyplina. Julia CHILD .). Leroy Eldńdge CLEAYER . Zyskał sławę książką Soul on Ice (1968). gdzie poszukiwał mistrza duchowego. Oświadczył. w 1966 zwolniony warunkowo. że: wszelka egzystencja jest cierpieniem. Został jednak aresztowany za naruszenie zwolnie-nia warunkowego (zwolniono go w 1979). W 1958 został skazany za napad z bronią w ręku. Związany jest z ośrodkiem kali-fornijskim. Stał się zwolennikiem „drogi środka": wstrzemięźliwości. żonę i nowonarodzonego syna. Cztery podstawowe prawdy buddyjskiej nauki wiążą się z przeświadczeniem. Zajmował się badaniami dotyczącymi od-miennych stanów świadomości. Przez rok studiował tam i praktyko-wał yogę. W 1972 poróżnił się z lide-rami Black Panther Party. usiadł w cieniu drzewa i postanowił nie opuszczać tego miejsca. W tym samym roku został zamieszany w strzelaninę i uciekł z USA (przeby-wał m.VIII.doświadczył czterech wizji. by móc współżyć na równych prawach z białą częścią społeczeństwa. czło-wieka chorego. Stopniowo zyskiwał uczniów. dopóki oświecenie nie przyjdzie. Pewnego dnia za-wędrował w pobliże wioski Gaya. w Algierii i Korei Płn. 384 Przypisy Redakcji Ruth Elisabeth (Bette) DAVIS (1908-1991) . jak pokonać cierpienie. Ostatecznie jednak zarzucił te metody. Przez 45 kolejnych lat nauczał. że przeżył religijne nawrócenie i odciął się od swych wcześniejszych radykal-nych przekonań. że na tej drodze nie osiągnie oświecenia. Jego nauczanie podważało religijnospołeczny monopol bramińskiej kasty kapłańskiej. Zdobyła Oskary za role w Dange-roiis (1935) iJezebel (1938).aktorka amerykańska. Buddyzm proponuje bowiem egalitarne widzenie świata: dharma dostępna jest każdemu. którzy chcieli go słu-chać. Od 1963 prowadzi w TV popularne programy o kuchni francuskiej. Ujrzał kolejno: starca. W 1968 powrócił do USA. wygłaszając kazania do wszystkich. . Niezmordowanie przemierzał drogi Indii. Wystąpiła w ponad 80 filmach. które zdecydowały o jego dalszych losach.ur. Początkowo praktykował skrajną ascezę i umart-wienia. Sławę przyniosła jej napisana wraz z dwiema przyja-ciółkami książka Mastering the Art of French Cooking (1961). Porzucił pałac ojcowski. Ram DASS . Jego naukę nazwano dhanną (prawdą przynoszącą ratu-nek).(wł. W 1967 odbył podróż do Indii. Chętnie odtwarzała postacie silnych kobiet. ale nie umartwień. na Kubie. Przyłączył się do Black Panther Party (bojówkarskiej organizacji murzyńskiej). Jeden z rzeczników doktryny Black Power. Specjalistka kulinarna. W 1975 powrócił do kraju. a ośmiokrotnie była do tej nagrody nomino-wana.ur. Jakiś czas później osiągnął je. zgodnie z którą Murzyni muszą się zorganizować politycznie. Do 1963 wykładał na uniwersytetach Stanford i Harvard. przekonawszy się. zarzucając im używanie nazbyt pokojo-wych metod. w 1931 w Bostonie. chorobą i śmiercią. Richard Alpert) . Amerykański psycholog i psychoterapeuta. Spędził wiele lat w więzieniu. Postanowił szukać wyzwolenia od cierpień związanych ze starością. cierpienie to ma swoją przyczynę. Stał się węd-rownym mnichem. Zmarł wskutek choroby w osiemdziesiątym roku życia. Karierę filmową rozpoczęła w 1931 r. zwłoki i wędrownego mnicha.in.1935 w Wabbaseka (Arkansas). W 1968 został kandydatem tej partii w wyborach prezydenckich.1912 w Pasadenie (Kalifornia). Buddyzm jest więc religią kładącą szczególnie silny nacisk na praktykę.

Walter Elias (Walt) DISNEY (1901-1966) . które nie-sie przeciętne życie: nie wyszła za mąż. Pinokio (1940). Lisie gniazdo (1942).wybitna poetka amerykańska. Dumbo (1941). Szekspir. Zainicjował budowę dwóch wesołych miasteczek Disneylandu w Anaheim (Kalifornia . Bette Davis . Międzynarodową sławę przy-niósł mu udźwiękowiony film o Myszce Mickey z 1928 (Steamboat Willie).jak Mary Poppins (1965) . Sam projektował niewiele. wyda-nie dzieł wszystkich . Pierwszy tom jej wierszy ukazał się w 1890. W 1938 stworzył pierwszy pełnometrażowy film animowany . Kaczora Donalda.bardzo popularny w USA komiks Garry'ego . Tworzył filmy familijne. W latach 60-tych w jego wytwórni powstawały także filmy aktorskie lub . Produkował cykle krótkometrażowych filmów animowanych (m. Jego geniusz polegał na inspirowaniu. Alicja w Krainie Czarów (1951). W kolejnych .1955) i Disney Worid w pobliżu Orlando na Florydzie . Jego pierw-szą powieścią był pełen pogody i ciepła Klub Pickwicka (1836). Całe życie spędziła w Amherst (Massachussets).będące kombinacją animacji z żywym planem. Bambi (1942).Królewnę Śnieżkę.w 1955.powieściopisarz angielski. Silly Symphonies). Wydała autobiografię The Lonely Life (1962).Olwer Twist (1837-1838). Piotruś Pan (1953). uwięzionego za długi. Marlenę Dietrich pamiętamy ze względu na jej nogi. Jeden z największych humo-rystów. Zdobywca 30 Oskarów. Na jej twórczość wpływ miały Biblia. Podkreślała fatalizm i bezduszność natury. W młodości pracował w fabryce. Wszystko o Ewie (1950). bez zgody autorki). Pierw-szymi jego filmami były reklamówki.krótko i pełnometrażowych (The Living Desert 1953). Zakochany kundel (1955). żarliwy obrońca dobroczynności i dobrotliwości. DOONSBURY . Co się zdarzyło Baby Jane? (1963). Syn drobnego kancelisty. Jako pierwszy wprowadził telewizyjne seriale animowane (Walt Disney's Wonderful Worid ofColor .ze względu na jej oczy. W latach 40-tych i 50-tych w jego 385 Helen Palmer . Emiły DICKINSON (1830-1886) . organizowaniu i reżyserowaniu. z których zaledwie 7 zostało opublikowane za jej życia (nb. potem został dziennikarzem.1971. Przeważa nastrój smutku i niepo-koju wiążący się z tęsknotą duszy za nieśmiertelnością i zjednocze-niem z dalekim i pozornie obojętnym Bogiem.od 1961).Enneagram wytwórni powstało wiele takich filmów m.in. W późniejszej fazie twórczości zbliżył się do powieści detektywistycznej (Mała Dorrit 1855-1857). Centralnym tematem jej twórczości jest rela-cja wewnętrznego „ja" ze światem. Twórca postaci Myszki Mic-key. Karol DICKENS (1812-1870) . żyła w odosobnieniu. Jest autorką prawie 1800 wierszy. David Copperfieid (1849-1850) -wprowadził temat dziecka w obliczu strasznego świata.in. Po wojnie zajął się także produkcją filmów o zwierzętach . Kopciuszek (1950). Po śmierci Disneya je-go dzieło kontynuuje wytwórnia Walt Disney Productions z siedzibą w Burbank (Kalifornia). Emer-son i Hawthome.amerykański producent filmowy i autor filmów animowanych. Psa Pluto etc. hymny protestanckie. Zrezygnowała ze wszelkich pociech. W 1932 jako pierwszy zasosował technikolor. W Opowieści wigilijnej (1843) apelował do ludzkich serc.Stworzyła znakomite kreacje w filmach: Elżbieta i Essex (1939).

transcendentalistów uczestniczy w nieograniczonej jedności wszechduszy. dowódcą amerykańskich sił o-kupacyjnych w Europie w 1945.5. re-publikanin. May-Day 386 Przypisy Redakcji and Other Pieces (1867). Raiph Waldo EMERSON (1803-1882) . Założyciel The EST Foundation (1973). Odbył wiele podróży do Europy. Świadomość człowieka wg. opowiada się za delegalizacją aborcji. Second Series (1844). wielu esejów. Emerson był jednym z naj-wybitniejszych eksperymentatorów w poezji amerykańskiej. wzmocnieniem armii. Wychowawca. Falwell był jej przewodniczącym w latach 1979-1989. Uzyskał stopień generała.doktryny religijno-filozoficznej zakłada-jącej konieczność ciągłego rozwoju osobowości. restrykcjami przeciw pornografii i używaniu narkotyków. Wybrany na dwie kadencje (1953-1961). stworzono szczepionkę przeciw chorobie Heinego-Medina. Chętnie operował metaforą. ZSRR a potem USA wysłały pierwsze satelity w kosmos. Sąd Najwyższy USA uznał segrega-cję rasową w szkołach publicznych za niezgodną z konstytucją.amerykański eseista.techniki wiążącej przemiany spo-łeczne z rozwojem jednostki (1971). Studiował w US Military Academy. Był naczelnym dowódcą Sojuszniczych Sił Ekspedycyjnych w W.B. przekształconą w 1986 w Liberty Federation. Uważany jest za głównego propagatora i teo-retyka transcendentalizmu . W czasie jego prezydentury: zmarł Stalin. W 1988 został nagrodzony Gandhi Humanitarian Award.ll. Twórca EST . Jeny FALWELL-ur. zaś metafora najlepiej go oddaje. Ukończył college Harvarda i seminarium duchowne. zawartych w tomach: Essays: First Series (1841). w latach 1956-1961 24 kraje afrykańskie zyskały niepodległość. Representative Men (1850). która upoważniała prezydenta do zbroj-nej pomocy dla państw tego obszaru zagrożonych przez komunizm.IX.1935 w Fila-delfii. dowódcą naczelnym sił NATO w la-tach 1950-1952.). Jest twórcą „doktryny Eisenhowera"(1957) . W 1979 założył Organizację Moralnej Większości (Morał Majority Incorporated).programu polityki zagranicznej USA w stosunku do krajów Bliskiego Wschodu. wedle której rzeczywistość i język mają charakter symbolicz-ny.34 prezydent USA. Organizacja li-czy ponad 4 min członków. poeta. skończyła się wojna koreańska. Przeciwstawia się upadkowi moralności publicznej. Fidel Castro został przywódcą Kuby. wykładał na Harvardzie. Protestuje przeciw usunięciu ze szkół publicznych wspól-nych modlitw. W 1977 stworzył The Hunger Project (projekt walki z głodem). Werner ERHARD (wł. co wiązało się z transcendentalistyczną wizją świata.Trudeau. Występował z licznymi odczytami.VIII. Usi- . Pastor baptysta. En-glish Traits (1856). co jest warunkiem pełnego wyzwolenia potenq'ału twórczego człowieka i jego samorea-lizacji.1933 w Lynchburgu (Yirginia). Dwight David EISENHOWER (l 890-1969) . John Pauł Rosenberg) ur. wyk-ładowca.Brytanii w latach 19441945 (operacje inwazyjne w Europie Zach. Alaska i Hawaje uzyskały status stanów. Jest autorem Joumal (Dziennika) pisanego od 1821 do końca życia. dwóch zbiorów poetyckich: Poems (1847).

w Oxfordzie. w filmach: Kasia Ballou (1964).ur. młodości i sukcesu. Jane FONDA .Enneagram się wojny w Wietnamie w 1972 nadała w Radio-Hanoi apel do amery-kańskich pilotów. nazwisko Garfieid nosił 20 prezydent USA. w którym wystąpiła u boku ojca).). Jest zaprzeczeniem amerykańskiego ideału piękna. m. gadżety). Próbowała zerwać z tym wizerunkiem (ostrzygła się. Nb. Zdobyła dwa Oscary za role w Klute (1972) i Powrót do domu (1978).amerykański potentat naftowy Studiował na trzech uniwersytetach.łuje wpływać na prawodawców. Był to projekt domu mieszkalnego z elementów wykonanych z plastiku i lekkich metali. Wystąpiła m.in. hydraulika etc. filmy. Stary Gringo (1990). Aktorka. Występuje w serialach i filmach telewizyjnych . Studiowała malarstwo i języki w Paryżu. W 1914 wszedł do spółki z ojcem. Bezskutecznie walczy z nadwagą. zawieszonego na drutach u wierzchołka duralumi-niowego masztu. Swoją wizję sztuki użytkowej propagował poprzez wykłady. by zaprzestali bombardowań. Propagatorka aerobiku. Barbarella (1968). W swoich projektach dążył do wykorzystania wszyst-kich dobrodziejstw nauki i techniki. odczyty i eseje. W 1976 zaczęła występować w telewizyjnym serialu Aniołki Charliego.amerykański inżynier i projektant. Projekt był możliwy do zrealizo-wania w istniejących wówczas warunkach technicznych. Farrah FAWCETT . początkowo w Washington Post.in. acz nie pozbawiony uroku.11. W 1916 zarobił swój pierwszy milion.pro-dukcji nie najwyższego lotu. piastujący tę god-ność od marca do września 1881. Zwierz leniwy.1947 w Corpus Christi (Teksas).2. W 1978 zagrała po raz pierwszy w filmie kinowym. zachęca religijnych konserwatystów do ubiegania się o urzędy publiczne. Brała też udział w in-nych akcjach pacyfistycznych. zmieniła image). ukazujących się od końca lat 70-tych. Dick i Jane (1976). Od początku lat 80-tych panuje na świecie garfieldomania (maskotki. Przyklejono jej etykietkę seksow-nej blondynki. złośliwy.bohater historyjek obrazkowych Jima Davisa. Aktor-ka. Jean Pauł GETTY (1892-1976) . Kot GARFIELD . siostra Petera. Córka Henry'ego. Richard Buckminster FULLER (1895-1983) .XII. Sławę przyniósł mu projekt Dymaxion House („dymaxion" to zbitka słów „dynamie" i „maximum") z 1927.21. W 1960 zadebiutowała na Broadway'u i w tym sa-mym roku zagrała po raz pierwszy w filmie. Czyż nie dobija się koni (1969). Po śmierci ojca w 1930 odziedziczył fortunę rzędu 15 min . Chiński syndrom (1979). Ostatnio fala ta dociera także do Polski (historyjki o Garfieldzie można codziennie obejrzeć w gazecie GLOB 24). kiedy to został zastrzelony przez szaleńca.ur. niezwykle popularny James Abraham Garfieid (republikanin). a zarazem starał harmonijnie włączyć je w otoczenie. aktywistka polityczna. W cza387 Helen Palmer . książki. Nad srebrnym stawem (1981 -jedy-ny film. również nafciarzem. Karierę rozpoczęła reklamując pastę do zębów. w którym mieściły się wszystkie urządzenia mechaniczne (ogrzewanie. Wszystkie projekty Fullera hołdowały zasadom czysto funkcjonalnym. potem w wielu innych dziennikach na całym świecie.1937 w Nowym Jorku.

pantomimy. Od tego czasu poświęcił się wyłącznie pracy pisarskiej. Założyła Marta Graham Dance Co. Zdefiniowała taniec jako „una-ocznianie wewnętrznego pejzażu". Brat Klaudiusza.na kanwie biografii Emiły Dickinson. Została nagrodzona m. w które sztuka ob-fituje. W 1920 zdecy-dował się wyprowadzić Instytut na wygnanie. poznając różne systemy duchowe (m.o ży-ciu sióstr Brónte).in.1600). starożytnych tań-ców orientalnych. odbył toumee po USA). operującym ruchem pełnym wdzięku.mistrz duchowy.wlano mu truciznę w ucho. W 1917 powrócił do kraju i założył w Tbilisi Instytut Harmonijnego Rozwoju Człowieka. i Marta Graham School of Con-temporary Dance. Inne znane jego powiedzenia: „Bij. bohater główny wspomnianego dramatu (najdłuższej sztuki Szekspira). Potem straszył. Przyczyniła się do rozwoju muzyki współczesnej współpracu-jąc m.ojciec bohatera najbardziej znanego (18 tłumaczeń na jeż. rytmiki. w dodatku występująca jako duch (a więc podwójnie fikcyjna). mitami greckimi (Cave of Heart . niż śniło się waszym filozofom. Pierwszy wy-konawca monologu „Być albo nie być". Uczył tam m. Aspen Award (1965) i Legią Ho-norową (1983). historią literatury (Letter to the Worid . by go pomścił. „Reszta jest milczeniem. Phaedra -1962).Denis i Teda Shawn. W 1924 prze-żył poważny wypadek samochodowy.1943 . Założyciel muzeum swego imienia w Malibu (Kali-fornia). z Paulem Hindemithem. W latach 1916-1923 uczyła się tańca egzotycznego i prymityw-nego w zespole Ruth St. Georgij Iwanowicz GURDŻIJEW (1873?-1949) . Urządzał pokazy działań Instytutu (m. Od 1926 występowała jako niezależna artystka.1940 . American Do-cument -<l938). zabij szczura!". szwagier własnej żony (pośmiertnie). postać fikcyjna. Urodził się na Kaukazie w rodzinie grecko-ormiańskiej. Przez osiemnaście lat podróżował po Zachodniej i Środkowej Azji i Wschodniej Afryce. tematami i rytuałami religijnymi (Dark Meadow .".in. Zerwała z tradycyjnym baletem. 2) Młodszy . autor książek o sztuce. suficki)." Wcielenie się w tę postać (najdłuższa rola 389 . polski) dramatu Williama Szekspira (powst.l) Starszy .1946. HAMLET .amerykańska tancerka i choreog-raf. Zmarł tragicznie i głupio .syn Starszego. Aaronem Coplandem. gimnastyki leczniczej.in. Stworzyła własny styl ruchu tanecznego (inspirowany tańcem Wschodu i swobodą Isadory Dun388 Przypisy Redakcji can). ok.in.dolarów. Wymusił na synu. Horacy. Pionierka tańca nowoczesnego. Clytemnestra . przez co stał się pośrednim sprawcą wszystkich nieszczęść. Judith -1950).1991) . „Biedny Yoryku!". co pozwoliło mu w latach Wielkiego Kryzysu wykupo-wać podupadające przedsiębiorstwa naftowe.in. Studiował na akademii medycznej i w seminarium duchownym.1946 . Deaths and Entrances . król duński. Kolekcjoner. harmonii i plastyki ruchu. Fortunę Getty'ego szacowano na ponad 4 mld dolarów.o Medei. Marta GRAHAM (1894. Występowała w pisanych specjalnie dla niej bale-tach inspirowanych historią (American Provincials -1934. który specjalnie dla niej stworzył balet Xochitl. „Więcej jest rzeczy (dziw-nych) na niebie i ziemi.1958. do Francji. Louisem Horstem. książę duński. Night Joumey -1947 .o Edypie i Jokaście.

swego byłego kanc-lerza). także w jego reżyserii . tym nie-mniej Elżbieta II nadała mu w 1980 tytuł szlachecki. Nieznajomi z pociągu (1951). Twór-ca kościoła anglikańskiego. W szkole 390 Przypisy Redakcji podstawowej był dobrym uczniem.: Szantaż (1929 . ale on chciał zostać ar-tystą.Enneagram w dramatach Szekspirowskich) jest marzeniem wszystkich aktorów świata. Roztrwonił ojcowską fortunę na prowadzenie wojen (ze Szko-cją i Francją). Psychoza (1960).pierwszy angielski film dźwiękowy). Zamierzał studiować malarstwo w Wiedniu. W czasie I wojny światowej został powołany do armii aust-riackiej. popierał rozwój architektury i sztuki).brytyjski i amery-kański reżyser filmowy i telewizyjny. zanim zerwał ze Stolicą Apostolską. Adolf HITLER (1889-1945) . Ostatecznie wcielił Walię. Ptaki (1963). Zdążył uzyskać od papieża ty-tuł obrońcy wiary (którym Korona angielska po dziś dzień się szczy-ci). Jest autorem ponad 50 filmów. odnowił władzę nad Irlandią. Miał (kolejno) sześć żon: z dwie-ma się rozwiódł. malował landszafciki z wiedeńskimi pejzażami i reklamy.niektóre jego kompozycje nadal są wykonywane. Przekształcił Anglię w jedną z największych potęg morskich świata. W latach 1933-1945 dyktator Niemiec." We wszystkich swoich filmach (począwszy od Lokatora) pojawiał się choćby na chwilę. W 1955 uzyskał obywatelstwo amerykańskie. Zarabiał na życie jako tragarz.in.1956). Północ-północny zachód (1959). W USA nakręcił m. Człowieka. Tomasza Morusa. Elżbieta I (z drugiego) i Edward VI (z trzeciego). w średniej . Sznur (1948). Jego życie prywatne w istotny sposób za-ważyło na historii politycznej Anglii.Helen Palmer . Osławiona (1946).kiepskim. Jego definicja filmu sensacyjnego brzmi: „Na po-czątku powinno wydarzyć się trzęsienie ziemi. Pracę w wytwórni filmowej rozpoczął w 1920. dwie kazał ściąć.drugi król z dynastii Tudorów. W pięć lat później de-biutował jako reżyser. HENRYK VIII (1491-1547) . W 1939 pojechał do Hollywood. ironii i autoironii. Prowadził wielkie prace legislacyjne. łatwość uśmiercania osób niewygodnych zbliżała go do rzymskich cezarów (ściął m. który za dużo wiedział (1934. W Anglii nakręcił m. ałe nie przyjęto go ze względu na . lecz dwukrotnie został oblany na egzaminach wstępnych. jedna zmarła wkrótce po urodzeniu syna. Sir Alfred Joseph HITCHCOCK (1899-1980) . a potem napięcie po-winno stopniowo rosnąć.in. remake amerykański. Uzdolnienia predestynowały go do miana człowieka Renesansu (mówił trzema językami. Mistrz suspensu. Troje jego dzieci zasiadało na tronie Anglii: Maria I (z pierwszego małżeństwa). Urodził się w Braunau (Austria) jako trzecie dziecko z trzeciego mał-żeństwa swego ojca. Sukces przyniósł mu Lokator (1926). filmy: Korespondent zagraniczny (1940). był muzykiem .in.niemiecki polityk odpowiedzialny za rozpętanie II wojny światowej. odgarniał śnieg. Starsza pani znika (1938). Ojciec chciał żeby został urzędnikiem państwowym. Edukację zakończył w wieku 16 lat. ostatnia go przeżyła. W latach 50-tych i 60-tych stworzył dwa cykle filmów sensacyjnych dla amerykańskiej TV.

Debiutował w TV w 1968.amerykański przywódca reli-gijny. Założyciel Świątyni Ludu. by wszystkie rękopisy zniszczono. Studium w szkar-łacie. Po kapitulacji osiadł w Monachium i wstąpił do nowo-powstałej Niemieckiej Partii Pracy. Fucha (1981). Howard Robard HUGHES (1905-1976) .l9. W latach 30-tych zajął się produkcją filmów (wylansował m. Pod koniec życia odizolował się całkowicie od świata. sur-realizmu czy egzystencjalizmu. w Stratfordzie. Wielebny Jim JONES (1931-1978) . Tylko kilka opowiadań opublikowano za jego życia. opowiadań. W więzieniu napisał Mein Kampf. która w 1920 zmieniła nazwę na NSDAP.in. W 1978 ponad 1000 członków sekty Jonesa. Misja (1986). dochrapał się rangi kaprala.1945 popełnił samobójstwo. Dwukrotnie został odznaczony za odwagę. któ-rej ukoronowaniem stała się II wojna światowa. Był to hitlerowski „nowy porządek". Miłość Swanna (1983). W wybo-rach parlamentarnych 1932 naziści zdobyli najwięcej głosów. Występuje także w teatrze na Broadway'u.niemieckojęzyczny pisarz czeski po-chodzenia żydowskiego.11. Max Bród. Do 1966 miał 78% udziałów w TWA (Trans Worid Airlines). Próbował szczęścia w armii niemieckiej.IX. Sherlock HOLMES .bohater serii powieści detektywistycznych pióra Sir Arthura Conan Doyle'a (pierwsza z nich. dzięki którym zdelegalizował wszystkie związki zawo-dowe i partie polityczne (z wyjątkiem NSDAP). nie był posłuszny jego ostatniej woli.IV. W rok później został jej liderem.Enneagram Jeremy IRONS . W 1923 przewodził nieudanemu puczowi monachijskiemu.stan zdrowia. Wystąpił m. Pracował jako urzędnik ubez-pieczeniowy. Nagrodzony nagrodą kryty-ków nowojorskich za rolę w Dead Ringers (1988). W latach 1933-1939 Niemcy za sprawą Hitlera prowadziły politykę ekspansji (Anschluss Austrii. zawiesił wolność pra-sy i praktycznie wszelkie prawa osobiste. Był konstruktorem samolotów i pilotem. Revearsal of Fortunę (1990). Założył The Hughes Tool Company produkującą urządzenia wiertni-cze. W testamencie zażyczył sobie.milioner amerykański. Franz KAFKA (1883-1924) . W prozie Kafki można dostrzec elementy ekspresjonizmu.ur. Dyktator nie docze-kał jej końca .1933 naziści spalili Reichstag. ukazała się w 1887). wcielenie Czechosłowacji). ale on sam nie identyfikował się . W latach Wielkiego Kryzysu zdobył popularność protestując przeciw spłacie odszkodowań wojennych. Na szczęście przyjaciel Kafki. Amery-ka}. Brytyjski aktor filmowy i teatralny. Ustanowił wiele rekordów. Zamek. Detektyw-amator. Dziennika (1910-1923). On także odebrał sobie wtedy życie. w fil-mach Kochanka Francuza (1980).in. mistrz dedukcji. popełniło w Gujanie zbiorowe samo-bójstwo. dżentel-men par excellence. gdzie wyłożył swoją wizję państwa i świata.30. za namową przywódcy. Jane Russell).1948 na Wyspie Wight. W ostatniej drodze towarzyszyła mu wieloletnia kochanka (poślubiona w przeddzień) Eva Braun. 27. służył na froncie zachodnim jako łącznik. Autor trzech powieści (Proces. 391 Helen Palmer . W rok później prezydent Pauł von Hindenburg mianował Hitlera kancle-rzem. co dało Hitlerowi pretekst do wymuszenia na prezydencie przyznania mu nadzwyczajnych uprawnień. został aresztowany za zdradę oj-czyzny i skazany na pięć lat pozbawienia wolności (zwolniono go po 9 miesiącach).

zmarł papież Jan XXIII. Nauka Krishna-murtiego zainspirowała m. Podejmował tematy mitologiczne i mediewistyczne. Dostał 20-letni wyrok.30. Marcin LUTER (1483-1546) niemiecki zakonnik.XI. 2. Jeny LEWIS (wł. ale już w czasie prymicji (2. Gordon LIDDY-ur. której istotą jest przeświadczenie. John KEATS (1795-1821) . Stwo-rzył duet z Deanem Martinem. w Jum-ping Jack . de-mokrata. Polityk zamiesza-ny w aferę Watergate. Jiddu KRISHNAMURTI (1895-1986) hinduski pisarz i filozof. One Morę Time . reformator religij-ny. Gdy tuż obok uderzył piorun. Studiował prawo na uniwersytecie w Erfurcie. Za jego prezydentury: Gagarin poleciał w kosmos. miał miejsce kryzys kubański. John Fitzgerald KENNEDY (1917-1963) . Od 15 roku życia przebywał w Anglii.in.1952.l926. Jest profesorem sztuki fil-mowej na w Southem Califomia University.1971.ni. Aldousa Huxleya." Dwa tygodnie później został. podpisano traktat zakazujący prób z bronią jądrową na ziemi. w Izraelu wykonano wyrok na Adolfie Eichmannie. Wstąpił do klasztoru augustianów w Erfurcie. Hardly Working 1981). The Errant Boy . Uro-dzony w rodzinie bramińskiej. Atak ten w jakimś stopniu przyczynił się do śmierci poety (tak przynajmniej sugeruje Shelley w poemacie Adonais}. Jego rządy (19611963) przerwała tragiczna śmierć. pierw-szy Amerykanin obleciał Ziemię. Ma w swoim dorobku 36 ról (m. a zostanę zakonnikiem. zmniejszony przez pre-zydenta Cartera. postawiono mur berliński.l6. Zginął w zamachu.z żadnym kierunkiem literackim. założono gorącą linię mię-dzy Kremlem i Białym Domem.in. że tylko po-przez całkowitą odmianę serca jednostek może się dokonać przemia-na społeczeństw (a to gwarantuje światowy pokój). zwolniony w 1977. Algieria po siedmiu latach walk uzyskała nie-podległość. Przyjął święcenia kap-łańskie. Syn właś-ciciela stajni. Amerykański ak-tor komediowy. W 1817 opublikował pierwszy tom liryków.1930 w Nowym Jorku. Dzięki swojemu zapałowi i pomocy kolegów-twórców (m. Shelleya) został poetą a nie (jak to było planowane) cyrulikiem. Występował początkowo w nocnych klubach. który groził wybuchem III wojny światowej. W 1949 po raz pierwszy wystąpił w filmie (My Friend Inna).V. Brał udział w walkach II wojny świa-towej jako oficer marynarki. John F.V.1505 gdy wra-cał od rodziców do szkół zaskoczyła go groźna burza.angielski poeta romantyczny.in.Kennedy był najmłodszym prezydentem USA.1507) . Joseph Levitch) . O mistrzowskim opanowaniu warszta-tu poetyckiego świadczą jego ody. Absol-went uniwersytetu Harvarda. W 1929 porgucił tę grupę. Sąd Najwyższy USA uznał wspólne modlitwy i czytanie Biblii w szkołach publicznych za niezgodne 392 Przypisy Redakcji z konstytucją. Od tego czasu podróżował po świecie wykładając swą naukę.1961.35 prezydent USA. Żył w sekcie przygotowującej go do roli nauczyciela i zbawcy świata. W 1818 angielskie czasopisma przypuściły atak na parweniusza Keatsa i jego twórczość. w powietrzu i w wodzie. emigranci kubańscy próbowali obalić Fidela Castro (nieudana inwazja w Zatoce Świń). Występował także w TV. Marcin Luter padł na ziemię i krzyknął: „Święta An-no! Ratuj.ur.

Oddał się pracy translatorskiej i popularyzatorskiej (komenta-rze. A Day At the Races (1936). Julius (Groucho) MARX (1890?-1977) amerykański komik filmo-wy. pozbawionej władzy i bogactw. Songs to a Seagull.X. Ożenił się.osaczyły go religijne wąt-pliwości.XII. Z wygnania powrócił do Wittenbergi. dając mu na to miesiąc od czasu wydania odpowiedniej bulli. siostrą Marty i Łazarza. ideał urody. Joni MITCHELL (wł. którzy przyjęli Reformę. Opracował wtedy m. Bracia Marx wprowadzili na ekran dowcip pure nonsensowy i anarchizujący. Do tego czasu Luter opracował całościowy program reformy Kościoła. MADONNA (wł. że władza ojca kościoła nie może 393 Helen Palmer .in.in.Enneagram sięgać czyśćca. Clouds. Nagrała kilkanaście płyt. Piosenkarka i aktorka amerykańska. a także doktrynę Przeistoczenia.in.1943. „z Magdali" nad jeziorem Genezaret) . Odrzucił wszystkie sakramenty oprócz chrztu i Eucharystii. jeśli spełni się określone warunki -jednym z nich była często ofiara pieniężna na rzecz kościoła). W 1521 został wyklęty i na rok schro-nił się na zamku w Wartburgu. 31. Shadows and Light. Odbyła kilka. Wykorzystał ten czas na przekład No-wego Testamentu. Termin upły-wał 10. śpiewniki). w kome-diach: Kacza zupa (1933). obalił teorię wg. europejskich toumees. Czasem identyfi-kowana z Marią. Sprzedano ponad 55 milionów jej płyt. Who's That Girl?.in. Jeden z pięciu braci Marx. pozostawie-nie spraw finansowych w rękach kościołów narodowych.in. Gwiazda lat 80-tych. której zasługi świętych mogły się przyczynić do zmniejszenia czyśćcowej pokuty. doktrynę usprawiedliwienia przez samą wia-rę (na łaskę Boską człowiek w żaden sposób nie może sobie zasłużyć. która umyła Chrystusowi nogi i otarła je swymi włosami.1517 Luter wystąpił z 95 tezami przeciw odpustom: oskarżył pa-pieża o przekupność. że grzechy zostaną mu wybaczone ze względu na Boskie miłosierdzie). Znak firmowy: namalowane wąsy. MARIA MAGDALENA (tzn. zniesienie celibatu.XI. okularzyska w grubej czarnej oprawie i charakterys-tyczny krok (coś pomiędzy przysiadami i podskokami). m. Tezy wittenberskie zostały potępione przez papieża. Wystąpił m.1520. W ikonografii przedstawia-na głównie jako pokutnica. Wraz z braćmi debiutował w wodewilach już przed I wojną świat. gdzie mieszkał aż do śmierci. symbol seksu. ale może wierzyć. katechizmy. Roberta Joan Andersen) ur. Noc w Operze (1935).7. spłodził sześcioro dzieci. uczynienie z papiestwa instytu-cji wyłącznie duchowej. można go otrzymać w pewnych okresach roku kościelnego lub przy szczególnych okazjach. oświadczył. Następnych dziesięć lat poświęcił na próby ich rozwikłania. W 1520 Leon X zażądał od Lutra podporządkowania się. m. W latach 50-tych stał się znaną postacią telewizyjną. Kana-dyjska piosenkarka i autorka piosenek. Chalk Mark in . Madonna Louise Veroruca Ciccone) ur. Rozpaczliwie szukając SUSOM. Konflikt narastał przez kolejne trzy lata. Dick Trący. Zagrała w reklamówce Pepsi-Coli i w kilku filmach.postać biblijna. Proponował m. olb-rzymie cygaro. Uderzył go wtedy nonsens „sprzedaży" odpustów (odpust to zwolnienie z części lub całości pokuty czyś-ćcowej. Starał się tonizować ekstremistyczne wystą-pienia tych. Utożsamiana z pokutującą jawnogrzesznicą. W 1929 po raz pierwszy zagrał w filmie (Cocoanuts). Został proboszczem w Wittenberdze i profeso-rem tamtejszego uniwersytetu. w 1958 r.

Doiły Rebecca PARTON . wyd. filozofię i psychologię XIX i XX wieku. cier-piący wszakże na atrofię aktywności. który nie chciał dorosnąć. Był twórcą nowej „amoralnej" moralności przewartościo-wującej wszystkie wartości.1. fakt biologicz-ny.prezentował najbardziej oryginalne. Bohater Barriego to chłopiec. zdo-bywać władzę nad samym sobą (walka z dekadencją). Album Mingus z 1977 został uznany jazzowym albumem roku oraz rockbluesowym albumem roku. W 1889 uległ atakowi choroby umysłowej.1946 w Locust Ridge (Tennesse).bohater dramatu i dwóch powieści Sir Jamesa Matthew Barriego.ur. W 1971 uznano ją za jedną z pięciu najlepszych wokalistek amerykańskich. by poświęcić się wyłącznie pracy pisarskiej (pisał bardzo wiele).filozof niemiecki.bohater tytułowy powieści Iwana Gonczarowa (1859. uciekł więc od rodziców i za-mieszkał w krainie baśni.w 1906. Wyróżnia ją specyficzny image: peruka blond. Głosił witalizm. Stał się postacią na tyle popularną. Ecce homo -1888).19. Sztuka powstała w 1904.1886. w drugim . Życie cielesne. ostry makijaż. Ucieleśnienie inerqi. W jego twórczości wyróżnić można trzy okresy: w pierwszym głosił kult sztuki (Narodziny tragedii -1869. w trzecim . Dobroduszny i uczuciowy ziemianin.394 Przypisy Redakcji a Rainstorm. własne poglądy (Tako rzecze Zaratustra . a Peter and Wendy w 1910. wychodzącej poza dobro i zło. . z której się już nie podźwignął. Człowiek powinien jego zdaniem koncentrować się na własnym rozwoju. OBŁOMOW . Studiował filologię klasyczną na uniwersytetach w Bonn i w Lipsku. Po dziesięciu latach zrzekł się katedry. Wydanie polskie pt. Od 1976 śpiewa z grupą profesjonalnych muzyków z Nashvil395 Helen Palmer . twórczo wyko-rzystywać swój biologiczny potencjał . polskie 1922).kult nauki (Wiedza radosna -1882). PIOTRUŚ PAN . Z genea-logii moralności -1887. uważał Nietzsche za osnowę ludzkiej egzystencji.Enneagram le. powieść Peter Pan in Ken-sington Gardens . umysłowego lenistwa. Od wczes-nego dzieciństwa śpiewała i grała na gitarze.1883-1884. stroje podkreślające ponętne kształty. apatii. Poza dobrem i złem . Niewczesne rozważania -18701872). Symbolizuje tęsknotę za utraconym dzie-ciństwem. że w Ogrodach Kensin-gtońskich postawiono jego posążek. a życie ducho-we za jego pochodną. Przygody Piotrusia Pana zawiera oba teksty. Pracował jako wykładowca na uniwersytecie w Bazylei.tak zrodziła się koncepcja nadczłowieka. Piosenkarka i autorka piosenek country i pop-rockowych. naturalizm i relatywizm etyczny. W 1974 założy-ła własny zespół. w którego skład wchodzili członkowie jej licznej ro-dziny. Jego dzieła miały wielki wpływ na europejską literatu-rę. Fryderyk NIETZSCHE (1844-1900) .

Porzucił naukę w college'u i zaczął pracować w Los Angeles Reperto-ry Theatre. za wyjątkiem Mary Poppinsfrom A to Z. Corocznie dostarcza ok. Był jedną z największych indywidu-alności wśród współczesnych psychoterapeutów. za-kończone w 1989 rozwodem.1960 w Santa Monica (Kalifornia). Ukoń-czył szkołę pedagogiczną i pracował jako nauczyciel w podstawów-ce. Pablo PICASSO (1881-1973) . Na krótko wstąpił do partii komunistycznej . 396 Przypisy Redakcji POCZTA AMERYKAŃSKA . opuścił Paryż.X.ur. nagrywanym na żywo dla TV (po raz pierwszy w historii). Współzałożyciel centrum psychologii humanistycznej . Występ ten przyczynił się do wzrostu jego popularności.1935 w Modenie. Kształcił się wokalnie w Mantui. Picasso jest jednym z twórców kubizmu. Autor wielu książek. W jego dziełach z lat 20-tych i 30-tych pojawiły się akcenty surrealistyczne i predylekcja do symbolu. 700 tyś.hiszpański malarz.l7.bohaterka powstającej od 1934 serii powieścio-wej Pameli Travers. osiadł na południu Francji. grafik. potem także w San Francisco (1967) oraz w Metropolitan Opera w Nowym Jorku (1968).Instytutu Essalen w Kalifornii. W Polsce ukazały się wszystkie pozycje z tego cyklu. Zatrudnia ok. Aktor. Włoski śpiewak operowy. a jej szefem został Benjamin Franklin. Po ogłoszeniu konstytucji (1789) utworzono Pocztę Stanów Zjednoczonych. Słynny tenor. Zaczął się uczyć śpiewu mając 4 lata. osób. W 1904 wyjechał na stałe do Francji.l2. Początkowo tworzył pod wpływem impresjoniz-mu i secesji. Sean PENN . Debiutował w 1961 w Cyganerii (rola Rodolfa). Jako czternastolatek zdał egzaminy wstępne do barcelońskiej Akade-mii Sztuk Pięknych. II wojnę światową przeżył w Paryżu. Wystąpił tak-że w filmach: Bad Boys (1984).lewica do dziś posługuje się narysowanym przez niego gołąbkiem jako symbo-lem pokoju. Był twórcą niezwykle wszechstronnym.VIII. Między 1966 a 1980 nagrał w Londynie 22 najbardziej znane partie tenorowe świata. Debiutował w 1979 w serialu telewizyjnym. Sławę przyniosło mu burzliwe małżeństwo z Madonną. Frederick (Fritz) PERLS (1894-1970) amerykański psycholog nie-mieckiego pochodzenia. Ofiary wojny (1989). Obrazy w tym stylu tworzył w latach 1906-1918. niestru-dzenie poszukującym nowych form i środków wyrazu. Dwu pierwszym cyklom malarskim Picassa historycy sztuki nadali nazwę okresu błę-kitnego i różowego. która w takim kształcie przetrwała do reformy w 1970. Twórca szkoły terapeutycznej Gestalt. Tę samą partię śpiewał w czasie pierwszego występu w Covent Garden w Londynie (1963). W lutym 1978 wystąpił z recitalem w Metropolitan Opera. Podczas wojny o niepodległość (1775-1783) poczta amerykańska uniezależniła się od kontroli Metropolii.ur. potem znów zbliżył się do realizmu. Shanghai Surprise (1986). Mary POPPINS . W końcu lat 40-tych wycofał się z życia publicznego. W wydaniach polskich sprzed 1967 Mary Poppins pojawia się jako Agnieszka (oryginalne .pierwszym magazynem pocztowym w brytyjskich koloniach w Ameryce Północnej była bostońska tawer-na Richarda Fairbanksa. Wyłączne prawo organizowania usług pocztowych przyznano Kongresowi. wykorzystującym różnorodne techniki.Luciano PAVAROTTI . 90 miliardów przesyłek do ponad 70 milionów adresatów w USA. rzeźbiarz.

Gdy doszedł do władzy. wibrujący erotyzmem głos. ochrzczoną przez mass-media mianem „gwiezdnych wojen".piosenkarz amerykański. Akompaniował sobie na gitarze. Święta Joanna .1924). zamrożo-nych atakiem ZSRR na Afganistan w 1979.1898). republikanin. Był najstarszym prezydentem USA. W latach 1942-1945 służył w wojsku. Spotkanie z Gorbaczowem w Genewie w 1985 nie przyniosło ocieplenia stosunków. a w 1937 rozpoczął karierę aktorską.1911 w Tampico (Illinois).in. od barwy no-szonych szat. Profesja pani Warren . co nakręciło koniunkturę.11. Za życia autorki ukazało się 10 wydań i ponad 90 dodruków. w których dokonał twórczej integracji wątków wielu religii. Wystąpił w kil-ku filmach. Mary Poppins to prze-dziwna. guru i psychoterapeuta.6. in Politics and at Home. przywiana wiatrem niania. na polski i rosyjski). zwanych orange people. Śpiewając poruszał biodrami w takt mu2yki. USA pogrążone były w kryzysie (inflacja. Pracował potem jako sprawozdaw-ca sportowy. W kwietniu 1986 lotnictwo USA zaatako-wało Trypolis w odwecie za akcje terrorystyczne inspirowane przez Kadafiego. Miał niezwykły. filozof. Wspierał contras w Nikaragui i Salwadorze. Wybrany na dwie kadencje (1980-1988). bezrobo-cie). ale nadal ma on wielu wyznawców w całym świecie. Stały się one sztandarowymi pozycjami New Agę.hinduski nauczyciel du-chowy. co początkowo szokowało widownię. Emiły POST (1873-1960) . dzięki której dzieci przeżywają w najzwyklejszym świecie najniezwyklejsze przygody. występując w obronie miesz-kających tam Amerykanów. George Bernard SHAW (1856-1950) .dramaturg angielski. W 1954 nagrał pierwszą piosenkę. Był zwolennikiem twardej linii w polityce zagranicznej. Ukończył Eureka College w Illinois w 1932. a w połowie lat 50-tych stał się bożyszczem Ameryki. Bhagwan Shree RAJNEESH (1931-1989) . Podejmował także tematy historyczne (Mąż przeznacze-nia . Rozwijał przemysł zbrojeniowy -wystąpił ze strategiczną inicjatywą obronną. ale prawdziwą sławę przyniosła jej książka Etiau-ette in Society. W stosunkach z ZSRR zastąpił doktrynę de-tente doktryną „pokoju z pozycji siły".Enneagram Ronald REAGAN . Był autorem kilkudziesięciu książek (tłumaczonych m. Robił filmy szkoleniowe dla armii amerykańskiej. przemianowana póź-niej na Etiauette: The Blue Book ofSocial Usage z 1922.1898. Była autorką po-wieści i opowiadań. W październiku 1983 zgodził się na inwazję na Granadę (wyspę na morzu Karaibskim). Dosłużył się stop-nia kapitana. 40 prezydent USA. Wystąpił w ponad 50 filmach (ostatni raz w 1964). Po ukończeniu szkoły średniej (1953) pracował jako kierowca ciężarówki. mistrzem szyderstwa i cię-tego dowcipu. obniżył podatki indywidualne o 25%. W „komedii filologicznej" Pygmalion (1912) . który dzięki jego polityce udało się przezwyciężyć.pisarka amerykańska. Był czupurnym polemistą. recesja. Elvis Aron PRESLEY (1935-1977) . Emiły Post brała też u-dział w programach radiowych poświęconych dobremu wychowaniu i pisywała o tym w prasie. „król rocka". demaskatorem społecznych wad (Szczygli Zaułek -1892. 397 Helen Palmer . Dokonał drastycznych cięć budżetowych. Próba przeniesienia ośrodka Rajneesha z Poony w Indiach do Oregonu zakończyła się fiaskiem.imię przywrócono jej na życzenie autorki).ur. in Business.

dramat Rodzina Cencich. ale został relegowany z uczelni za napisanie broszurki Necessity ofAtheism (O konieczności ateizmu).odmówił płacenia podatków.z pisarką Mary Wollstonecraft. Henry David THOREAU (1817-1862) . Protestował przeciw wojnie z Meksykiem w 1845 . wróć (1943). za co zos-tał osadzony w więzieniu. a po jej samobójczej śmierci .za drugoplanową rolę w Kramer contra Kramer (1979) i dla najlepszej aktorki za Wybór Zofii (1982). Sympatyzował z ideami socjalistycznymi.in. 398 Przypisy Redakcji Ringo STARR (wł.poeta angielskiego roman-tyzmu. Zginął przedwcześnie w katastrofie żaglówki.VII. Percy Bysshe SHELLEY (1792-1822) . Występo-wała w nowojorskich teatrach. Figuruje na liście najgorzej ubranych kobiet świata.1960 i Kto się boi Yirginii Woolf? .in. Wyobraźnia Shelleya zdominowana była przez żywioł powietrza.1966). Wyjeżdżał do Szwajcarii i Włoch.za tę rolę otrzymała Srebrnego Niedźwiedzia na festiwalu w Berlinie Zachod-nim).22.VI.ur. Studiował w Eton i Oxfordzie. Studiował w Harvardzie.ur7. Błękitny ptak (1975). Mając 18 lat roz-począł działalność muzyczną. Wydarzenie to stało się motywem napisa-nia jego najbardziej znanego eseju Resistence to dvii Government (tytu-łowanego także dvii Disobedience lub On the Duty of dvii . Debiutowała w filmie Lassie. W 1925 otrzymał nagrodę Nobla. Kochanka Francuza (1980). Aktorka amerykańs-ka. aż do jego rozpadnięcia się w 1970.27. Doktor Faustus (1967).II. Przechodzi kolejne kuracje odwykowe.1932 w Londynie. Richard Starkey) . Czło-nek grupy transcendentalistów. Pocztówki znad krawędzi (1990). Zdobywczyni dwóch Oskarów . Ameiykańska aktorka filmowa i teatralna. Grała m. Studiowała w Yale School of Drama i uzyskała tytuł magistra sztuk pięknych. Kleopatra (1962). Zgaga (1985). Grał w zespole. Zdobywczyni dwóch Oska-rów (Butterfieid 8 . Muzyk brytyjski. Pochodził z bogatej i utytułowanej rodziny.poświęcił uwagę sprawom językowym i ich społecznym impli-kacjom. Grała także w filmach telewizyjnych. Znana jest także z bogatego życia uczuciowego (ostatnio wyszła za mąż po raz ósmy).1949 w Summit (Nowy Jork). Od 1987 jest przewodniczącą American Foundation for AIDS Research. Pożegnanie z Afryką (1985). Kontunuuje działalność muzyczną jako solista. Przez dwa lata żył na łonie na-tury.pisarz amerykański. poemat Adonais (1821). Uznanie krytyki przy-niosła jej rola w Miejscu w słońcu (1951). W ostatnich latach rzadko występuje w filmach. Stworzyła wyjątkową kreację w Posfcromieniu złośnicy. będąc całkowicie samowystarczalnym. Wystąpiła także w filmach Kotka na gorącym blaszanym dachu (1958). Mary Louise (Meryl) STREEP . odchudzające i kolejne opera-cje plastyczne. w filmach Manhat-tan (1979). sławna Obrona poezji). Za rolę w se-rialu Holocaust (1978) uzyskała nagrodę Emmy.1940 w Liverpool. Ukończył technikum w Liverpool. Była wielką gwiazdą lat 50-tych i 60-tych. Hammersmith is Out (1972 . Spod jego pióra wyszły oprócz liryków: dramat liryczny Prometeusz rozpętany (1820). eseje (m. gdzie zetk-nął się z Raiphem Waldo Emersonem. Był perkusistą zespołu The Beatles od 1962 (zastąpił w tej roli Pete'a Besta). Elisabeth TAYLOR -ur. Ożenił się z córką oberżysty.

będący zapisem prób uchwycenia życia duchowego poprzez naturę.amerykański filozof. .G. Związany był z kalifor-nijskim ośrodkiem buddyjskim.Disobedience). 399 Helen Palmer . Orson WELLES (1915-1985) .Enneagram Kurt VONNEGUT Jr. Dotknięcie zła (1958). Matka Noc (1962). Wydał także powieści: Syreny z Tytana (1959). Sławą cieszy się do dziś jego poemat prozą Waldo. Niech pana Bóg błogosławi. panie Rosewater (1965). który wywarł znaczny wpływ na ruchy społeczne w XX wieku. Alan Wilson WATTS (1915-1973) . Pisze również opo-wiadania. W niektórych z reżyserowanych przez siebie filmów grał. Jest także autorem filmów: Wspania-łość Ambersonów (1942).ll. Jest twórcą nieco obrazoburczym.ur. Te przeżycia stały się kanwą napisanej w 1969 powieści Rzeźnia numer 5. Pisarz ame-rykański. Służył w armii USA w czasie II wojny światowej. czym zyskał popularność. posługującym się językiem potocznym. Studiował na uniwersytecie chi-cagowskim. Był świadkiem bombardowania miasta w 1945. Otello (1952). W 1936 wydał swą najbardziej znaną pracę Tnę Spirit ofZen. Robił radiowe adaptacje znanych powieści. Debiutował w 1952 powieścią Piano Player. W 1941 wyreżyserował film Obywatel Kane. w 1971 uzyskał magisterium z antropologii. Dama z Szanghaju (1947). Dostał się do niewoli i został osadzony w obozie w Dreźnie. kilka z nich sam wyprodukował. w którym zagrał rolę tytułową. Wraz z Johnem Housemanem założył Mercury The-atre. KONIEC . Rozpoczął karierę aktorską grając w teat-rach Dublinu. Wystawił tam Juliusza Cezara w nowoczesnej scenografii. Propaga-tor filozofii Wschodu w kulturze zachodniej. scena-rzysta i producent filmowy. Pisał także wiersze. nie stroniącym od wyrażeń nieparlamentarnych.XI. Makbet (1948). Jego słuchowisko oparte na Wojnie światów H. do wielu pisał scenariusze.amerykański aktor. Śniadanie mistrzów (1973). Zadebiutował na Broadway'u w 1934 rolą Tybalda w Romeo i Julii.1922 w Indianapolis. reżyser.Wellsa wywołało panikę w rejonie Nowego Jorku.Kocia kołyska (1963). kreują-cym tragikomiczne sytuacje. dramaty i eseje.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful