Przewodnik dla lekarzy weterynarii

Autorzy:

JERZY GAWOR KATARZYNA JODKOWSKA GRZEGORZ KURSKI MICHAŁ CEREGRZYN

CHOROBY JAMY USTNEJ KOTÓW

Autorzy Jerzy Gawor Klinika weterynaryjna ARKA, Kraków Sekcja Stomatologiczna PSLWMZ Katarzyna Jodkowska Wydział Medycyny Weterynaryjnej SGGW, Warszawa Sekcja Stomatologiczna PSLWMZ Grzegorz Kurski Klinika weterynaryjna ELWET, Warszawa Sekcja Stomatologiczna PSLWMZ Michał Ceregrzyn Instytut Fizjologii i Żywienia Zwierząt PAN, Jabłonna konsultant naukowy marek Pedigree i Whiskas

CHOROBY JAMY USTNEJ KOTÓW

a w szczególności zębów. dr hab. gdyż właśnie ta akcja ma na celu uświadomienie. i jaką rolę odgrywa w tym postępowaniu profilaktyka chorób zębów i przyzębia. jakiej w promocji zdrowia jamy ustnej udzielają nam specjaliści z zakresu żywienia zwierząt. Sekcja Stomatologiczna Polskiego Stowarzyszenia Lekarzy Weterynarii Małych Zwierząt od lat prowadzi działania mające na celu propagowanie „zdrowych zębów” u psów i kotów. Roman Lechowski  . przede wszystkim właścicielom zwierząt. jak ważna jest higiena jamy ustnej. oraz rzetelna wiedza Autorów niniejszego opracowania dają lekarzom weterynarii kolejne narzędzie do coraz lepszego zaspokajania potrzeb naszych pacjentów i ich właścicieli. Do Państwa rąk trafia kompendium chorób jamy ustnej kotów opracowane przez najlepszych w Polsce specjalistów z tego zakresu. Nie przypadkiem staje się to podczas trwania akcji „Uśmiech Pupila”. Pomoc. Prezes Polskiego Stowarzyszenia Lekarzy Weterynarii Małych Zwierząt Prof.Szanowni Państwo.

gardłem w kierunku doogonowym i dobrzusznie dnem jamy ustnej. a nawet przyczynić się do jego wyraźnego skrócenia. dzięki którym koty mogą zdobywać pokarm. inaczej jest u kotów z niedrożnością nosa. Odgrywa ona także istotną rolę w termoregulacji organizmu kota. W stanie fizjologicznym czynności oddechowe wykonuje jedynie tylna część jamy ustnej (gardło). który zlokalizowany jest pomiędzy wargami i łukami zębów. które zostaną omówione w niniej­ szym przewodniku. a następnie odpowiedniego ich leczenia. jama ustna narażona jest na wystąpienie szeregu chorób i zaburzeń. Mimo doskonałego przystosowania do zadań. Uzębienie kotów wykazuje cechy charakterystyczne dla zwierząt mięsożernych: niskie ostroguzkowe korony przystosowane do chwytania i rozdrabniania oraz brak powierzchni żujących – wyjątek stanowią małe zęby trzonowe szczęki znajdujące się na końcu łuków zębowych (ryc. to właśnie schorzenia jamy ustnej. powoli stają się coraz większym wyzwaniem dla lekarzy zajmujących się medycyną małych zwierząt. a ich właściciele coraz lepiej rozumieją. które są zmuszone do oddychania przez jamę ustną. Wszystkie tkanki miękkie jamy ustnej pokryte są błoną śluzową. Pamiętając o tym. co może dolegać ich podopiecznym. ograni- czoną od góry podniebieniem. oraz jamę ustną właściwą. 1) Z´by sta∏e u kota  . tak aby chronić ich przed chorobami i maksymalnie wcześnie rozpoznawać wszelkie zaburzenia i choroby jamy ustnej. które ma ona do wykonania. Zęby i język to ważne narzędzia. W jamie ustnej kota wyróżniamy przedsionek jamy ustnej. takie jak bolesność. lekarz weterynarii powinien odpowiednio edukować opiekunów jego pacjentów. bronić się i utrzymywać higienę. w istotnym stopniu wpływają na zdrowie i jakość życia zwierzęcia. Są to śluzówka przedsionka i śluzówka policzka. 1). ponieważ parowanie wody z błon śluzowych jest podstawowym sposobem oddawania nadmiaru ciepła u tych zwierząt. Grupa schorzeń. siekacze k∏y przedtrzonowce trzonowce (ryc. które wcześniej były pomijane lub po prostu niezauważane.Wst¢p Koty są coraz częściej pacjentami lecznic weterynaryjnych. Znajomość prawidłowej anatomii jest zatem punktem wyjścia i warunkiem prawidłowego rozpoznawania chorób jamy ustnej. problemy z ruchomością w obrębie stawów skroniowo­żuchwowych czy niedrożności górnych dróg oddechowych. tnących zębów. które często stanowią powód wizyty u lekarza. Jama ustna kotów jest przystosowana do ściśle mięsożernego sposobu odżywiania się tych zwierząt i jest zaopatrzona w zredukowaną ilość ostrych. które szczególnie u kotów mogą w istotny sposób wpływać na jakość życia. Z tego powodu problemy. Aspekty kliniczne AnAtomii jAmy ustnej u kotóW Zadaniem jamy ustnej jest nie tylko przyjmowanie pokarmu i płynów. dziąsło oraz wyspecjalizowana śluzówka pokrywająca język. Wszelkie zaburzenia dotyczące jamy ustnej. Kot ma możliwość szerokiego rozwarcia szczęki i żuchwy oraz stosunkowo mocną budowę kośćca trzewioczaszki.

Warto zauważyć. ponieważ wymieniają zęby mleczne na stałe. skrót C). 2a) Prawid∏owe z´by mleczne kota (ryc. parzyste gruczoły ślinowe: śliniankę podjęzykową. 3). podczas gdy na uzębienie dorosłych kotów składa się 30 zębów stałych (dentes permanentes). Jest to pojedyncza. 6 miesięcy (tabela 1). szczególne struktury anatomiczne w jamie ustnej kotów Koty posiadają trzy duże. zloka- (ryc. skrót P).Koty zalicza się do grupy zwierząt difiodontycznych (o dwupokoleniowym uzębieniu). 4). Oprócz nich istnieje wiele skupień gruczołów ślinowych. a kompletne uzębienie mleczne nie gwarantuje posiadania kompletnego uzębienia stałego. Gruczoł ten można zobaczyć podczas badania jamy ustnej. Wzory zębowe (mleczne i stałe) kota przedstawiono w tabelach 2 i 3. Zęby stałe wyrastają całkowicie w wieku ok. skrót I). • przedtrzonowce (dentes premolares. W wieku 6­8 tygodni młode kociaki posiadają pełen zestaw 26 zębów mlecznych (dentes decidui). Jest on umiejscowiony po dojęzykowej (wewnętrznej) stronie trzonowców żuchwy (ryc. 2). Brodawka siekaczowa jest położona na podniebieniu w okolicy siekaczy. (tabela 1) Czas wyrzynania si´ z´bów u kota Z´by mleczne Siekacze K∏y Przedtrzonowce Trzonowce 2-3 tygodni 3- tygodni 3- tygodni Brak Z´by sta∏e 3- miesi´cy - miesi´cy - miesi´cy - miesi´cy Dorosły kot posiada 16 zębów umiejscowionych w szczęce i 14 w żuchwie (ryc. które biorą swoje nazwy od położenia. śliniankę żuchwową i śliniankę przyuszną. że nie wszystkie zęby stałe mają swojego „poprzednika”. • trzonowce (dentes molares. • kły (dentes canini. Jednym z nich jest mała ślinianka językowo­trzonowcowa – glandula molaris lingualis. skrót M). Bocznie od niej znajdują się ujścia przewodów siekaczowych (ryc. 2b) Prawid∏owe z´by sta∏e kota  lizowana pośrodkowo wyniosłość wielkości ziarna prosa. . W ciągu pierwszych tygodni życia wyrzynają się im zęby mleczne. Na świat koty przychodzą bezzębne. 3a) Glandula molaris lingualis (ryc. (tabela 2) Wzór z´bowy kota – z´by mleczne (2) Lewa P C I Szcz´ka ˚uchwa 3 1 3 2 1 3 Prawa I C P 3 1 3 3 1 2 (tabela 3) Wzór z´bowy kota – z´by sta∏e (30) Lewa M P C I Szcz´ka ˚uchwa 1 3 1 3 1 2 1 3 Prawa I C P M 3 1 3 1 3 1 2 1 Wyróżniamy cztery następujące grupy zębów podzielone w zależności od ich funkcji i budowy: • siekacze (dentes incisivi.

3. Wydawnictwo Naukowe PWN. to przekonania o związkach konkretnych jednostek chorobowych z rasą kotów są stale weryfikowane przez różnorodne badania naukowe. Wiggs R. (ryc. Świeżyński K.: Anatomia zwierząt. Krysiak K. Gorrel C. tabela 4). Swoje wędzidełko posiada również język. Lippincott-Raven. 131-157. predylekcje r AsoWe problemóW stomAtologicznych u kotóW Praca hodowlana pozwala na osiągnięcie pożądanych cech anatomicznych i behawioralnych kotów.: Veterinary Dentistry: Principles and Practice.. Tom 2.B. 2.B. a) Przyczep wargowy w´dzide∏ka bocznego wargi dolnej  .. 5). Jeżeli chodzi o predyspozycje rasowe do powstawania zaburzeń w jamie ustnej u kotów. mimo że w praktyce są ściśle kojarzone ze szczególnymi rasami czy liniami. Philadelphia 1997: 55-140. Z drugiej strony wiele zaburzeń nie ma udokumentowanego dziedziczenia.(ryc. Warszawa 2004: 39-102. Lobprise H. Niestety. Edinburgh 2004: 29-35. ) Brodawka siekaczowa i ujÊcia przewodów siekaczowych U kota na układ wędzidełek jamy ustnej składają się dwa wędzidełka boczne wargi dolnej. 3b) Glandula molaris lingualis (ryc. ścisła selekcja pewnych cech fenotypowych pociąga za sobą czasami ujawnienie się niekorzystnych dla zdrowia przypadłości dziedzicznych. (ryc. oraz jedno słabo rozwinięte wędzidełko pośrodkowe wargi górnej. W niniejszym rozdziale przedstawimy główne zaburzenia wrodzone i zaburzenia rozwojowe (podsumowanie zob.: Veterinary Dentistry for the General Practitioner Saunders. często zaopatrzone w rozbudowany przyczep wargowy (ryc. b) W´dzide∏ko boczne wargi dolnej i w´dzide∏ko j´zyka Piśmiennictwo: 1.

Przypadki duszności wywołane  (ryc. Koty z tà wadà powinny byç wykluczone z hodowli Rozszczep podniebienia wtórnego – rozszczep podniebienia twardego i mi´kkiego Przodo˝uchwie (prognathism) Rekonstrukcja chirurgiczna w wieku 3- miesi´cy poprzedzona odpowiednim post´powaniem ˝ywieniowym. zapalenie nosa i zachłystowe zapalenie płuc (jako powikłania) mogà prowadziç do Êmierci. dławienie si´. Rozpoznanie na podstawie badania klinicznego Długa ˝uchwa i krótka szcz´ka mogà predestynowaç do wyst´powania chorób przyz´bia. Rozpoznanie na podstawie badania klinicznego Chirurgiczne usuni´cie nadmiaru tkanki Zbyt długie podniebienie mi´kkie Wrodzone.. wiąże się to z szeregiem nieprawidłowości w obrębie jamy ustnej. U innych ras konsekwencjà jest nieprawidłowe wyrzynanie si´ z´bów (wady umieszczenia z´bów lub wstrzymanie wyrzynania) Genetyczne u zwierzàt dolichocefalicznych. W: Morgan R. rozszczep wargi Przyczyny Wyst´puje jako wada w ˝yciu płodowym. wyciek mleka z nozdrzy.E. mo˝e byç wynikiem uszkodzenia wewnàtrzmacicznego lub dziedziczna Genetyczne.J.L. Zastosowanie procedur korekcyjnych Tyło˝uchwie (brachygnathism) Wyst´puje wyraêne skrócenie ˝uchwy Brak odpowiedniego leczenia w stosunku do szcz´ki – w skrajnych przypadkach mo˝e powodowaç zaburzenie w prawidłowym pobieraniu pokarmu. co może inicjować rozwój chorób przyzębia. Cz´sto spotykane u ras brachycefalicznych konsekwencje brachycefalicznego typu czaszki Pożądaną cechą u kotów perskich i brytyjskich jest bardzo wyraźne skrócenie kości żuchwy i szczęki (ryc. Rozpoznanie na podstawie badania klinicznego Problemy ze ssaniem. Niestety. a czasami do oddychania jamą ustną. mo˝e byç wynikiem uszkodzenia wewnàtrzmacicznego lub dziedziczna Wyst´puje jako wada w ˝yciu płodowym. przy wysokiej temperaturze otoczenia. Philadelphia 199) Zaburzenie Rozszczep podniebienia pierwotnego. którego efektem jest wysuszanie błony śluzowej. a) Przyk∏ad kota brachycefalicznego .(tabela ) Zaburzenia rozwojowe w obr´bie jamy ustnej u kotów (na podstawie: Zoran D. 6). (red. Jest nieprawidłowe w ka˝dej rasie Objawy kliniczne Mo˝e wyst´powaç razem z rozszczepem podniebienia wtórnego lub jako osobna zmiana. Zdarza si´. Rozpoznanie na podstawie badania klinicznego Zaburzenie w oddychaniu nasilajàce si´ w trakcie çwiczeƒ fizycznych. DeBowes L. słaby wzrost. kichanie.): Handbook of Small Animal Practice. W ten sposób osłabiany jest mechanizm obronny jamy ustnej. Saunders.V. a właściciel i hodowcy informowani o dziedziczności tych zaburzeń z sugestią wykluczenia takich zwierząt z dalszego rozmnażania.: Diseases of the oral cavity and pharynx. prowadzące do duszności i przewlekłych zapaleń jamy nosowej. charakterystyczne dla ras brachycefalicznych. Zaburzenia funkcji gardła. Wszystkie zaburzenia u tych kotów powinny być szybko rozpoznawane. Hitt M. ˝e nie daje ˝adnych objawów poza zmienionym rysunkiem twarzy. co może istotnie wpływać na jakość życia zwierzęcia. Rozpoznanie na podstawie badania klinicznego Post´powanie Rekonstrukcja chirurgiczna.. Najczęściej występującym zaburzeniem jest zwężenie nozdrzy. Koty z tà wadà powinny byç wykluczone z hodowli Wczesna ekstrakcja wstrzymanych w rozwoju z´bów i nieprawidłowo umieszczonych z´bów mlecznych.

powodując chrapanie. Objawami są znacznie powiększona mózgowioczaszka oraz widoczny niedorozwój trzewioczaszki. 8). szczęki i żuchwy. 7). we wzorcu kota perskiego (ryc. Przerośnięty wolny brzeg dziąseł powoduje powiększenie się głębokości rowka dziąsłowego i powstanie pseudokieszeni patologicznych. Takie stłoczenie sprzyja rozwojowi chorób przyzębia (ryc. Dalsze postępowanie opiera się na systematycznych zabiegach higienicznych i profilaktycznych. powinny być traktowane jako wady wykluczające takie zwierzęta z hodowli. Zęby nadliczbowe należy usunąć możliwie niezwłocznie. Wszelkie wady kotów brachycefalicznych. przodo˝uchwie U większości ras przodożuchwie jest cechą niepożądaną i jest traktowane jako wada dyskwalifikująca. który ma tendencję do wwijania się do jamy nosowej. c) Zw´˝enie nozdrzy u kota perskiego – konsekwencja brachycefalicznoÊci zwężeniem otworów nosowych wymagają interwencji chirurgicznej. Przodożuchwie jest wadą szkieletową. przerostowe zapalenie dziàseł Zaburzenie pojawia się we wczesnym wieku. żeby umożliwić normalne funkcjonowanie pozostałego uzębienia. mukolipidoza typu ii – wada ukształtowania czaszki u kotów birmaƒskich Zaburzenie to uwarunkowane jest genem autosomalnym recesywnym. b) Zw´˝enie nozdrzy u kota perskiego – konsekwencja brachycefalicznoÊci (ryc. Postępowanie skupia się na łagodzeniu różnorodnych konsekwencji wadliwie ukształtowanej głowy. diagnozowane jest u kotów perskich i abisyńskich. Z drugiej strony występuje jako cecha pożądana np. które mają wpływ na ich zdrowie. jamy nosowej. czasem duszność. (ryc. W przypadkach skrajnych wymagane jest postępowanie chirurgiczne polegające na skróceniu podniebienia miękkiego. ) Nadliczbowe z´by sieczne . zatykając drogi oddechowe. czyli taką. czemu towarzyszą objawy duszności. Łagodzenie objawów polega na usuwaniu przyczyn 9 (ryc. powoduje obrzęk i opadnięcie podniebienia miękkiego. zwiększoną skłonność do zapaleń gardła i w efekcie oddychanie jamą ustną. Choroba ta – jak każda wada genetyczna – powinna powodować wykluczenie z hodowli. Rozwiązanie problemu stanowi przeprowadzenie zabiegu chirurgicznego. Celem leczenia chirurgicznego jest przywrócenie dziąsłom ich prawidłowych rozmiarów. które są czynnikiem ułatwiającym odkładanie się płytki bakteryjnej. której nie leczy się w kierunku powrotu do zgryzu fizjologicznego. Jeżeli obecność polipów nie doprowadza do przewlekłego nieżytu błony śluzowej jamy nosowej. Zmiany dotyczą głównie oczodołów.U ras brachycefalicznych często występują nadliczbowe zęby sieczne. rokowanie jest raczej dobre. co wymaga interwencji specjalistycznej. polipowatoÊç jamy nosowej i gardła Choroba ta występuje u młodych kotów abisyńskich. Kolejną konsekwencję skrócenia trzewioczaszki stanowi nadmierne wydłużenie żagielka podniebienia miękkiego.

. 10). 9). Można próbować leczyć chorobę zachowawczo. Głębokość rowka dziąsłowego przekracza 2 mm. Koty z mniejszym rozszczepem można operować po osiągnięciu przez zwierzę wieku około 3­4 miesięcy. przerośnięte. wykonując intensywne zabiegi higieniczne.odontoklastyczne resorpcyjne nad˝erki u kotów – Forl (feline odontoclastic resorptive lesion) Skłonność do tej choroby stwierdzono u kotów syjamskich. Dokładniejszy opis umieszczono w osobnym rozdziale (ryc. lub przeprowadzić zabieg gingiwektomii. rozszczep podniebienia Rozszczep podniebienia to zaburzenie rozwojowe stosunkowo rzadko spotykane. Zlekceważenie zapalenia grozi jego utrwaleniem i ewolucją w kierunku zapalenia przyzębia (ryc. 10a) FORL (ryc. (ryc. Tuż po zakończeniu okresu wyrzynania się zębów dziąsła pozostają rozpulchnione. (ryc. abisyńskich i birmańskich. ) Przodo˝uchwie wzajemnego urażania się zębów lub tkanek miękkich i może obejmować szlifowanie zębów lub ich usuwanie. częściej niż w innych rasach rozpoznawane jest u kotów syjamskich (ryc. 11). kotów syjamskich. 9) Rozszczep podniebienia 10 młodzieƒcze zapalenie dziàseł Jest to choroba spotykana u kotów rasy maine coon. 10b) FORL (ryc. krwawią przy badaniu. Wada ta z reguły uniemożliwia prawidłowe ssanie i jest powodem eutanazji. a także u krótkowłosego kota europejskiego.

Vet. St. 12b) Asymetria trzewioczaszki Piśmiennictwo: 1.: Oral lesions of soft tissue and bone: differential diagnosis. Kyoto.B. W: Small Animal Dentistry. 2003.: Predyspozycje rasowe do chorób u psów i kotów.W.. Często objawia się krzywym zgryzem. Wiggs R. Warszawa 2006.H. Lippincott-Raven. Występuje częściej u kotów syjamskich. Emily P. który występuje w wyniku niesymetrycznego ułożenia stawów skroniowo­żuchwowych. Gough A. 11-13 July 2003: 126-128.P. Hernandez M. 5.B. Asymetrię rozpoznaje się w oparciu o zdjęcie cefalometryczne. J.: Veterinary Dentistry: Principles and Practice... Muntz F. Lobprise H. Couto C. 11 .: Prevalence of mucopolysaccharidosis type VI mutations in Siamese cats.(ryc. Harvey C. Mosby. (ryc. W zależności od nasilenia objawów wykonuje się zabiegi skracające lub zmieniające kształt koron zębowych. Asymetria trzewioczaszki Zaburzenie to spotykane jest u kotów długowłosych.. SIMA WLW. Thomas A. Leczenie ma charakter paliatywny – usuwa się przyczyny urazu (na przykład wadliwie rozmieszczone zęby urażające się nawzajem lub okoliczne tkanki miękkie). 12a) Asymetria trzewioczaszki (ryc. Med. Nelson R. 2. Proceedings of 8th World Veterinary Dental Congress. ewentualnie ekstrakcje. Mosby. 6. 3.E. 11b) M∏odzieƒcze zapalenie dziàse∏ mukopolisacharydoza Choroba ta może przebiegać w postaci deformującej trzewioczaszkę. 11a) M∏odzieƒcze zapalenie dziàse∏ (ryc. Louis 1993: 42-89.: Breed Predisposition to Oral Pathology. 4.C. Intern. 12). i wsp.. Leczenie zmierza do usunięcia przyczyny urazów i może polegać na interwencji ortopedycznej (przesunięcie zęba). Crawley A. Philadelphia 1998. szczególnie brachycefalicznych. 17: 495-498.E.: Small Animal Internal Medicine. endodontycznej (skrócenie korony zęba) lub zachowawczej (zmiana kształtu korony zębowej) (ryc.G. Philadelphia 1997.. Haskins M.

13) Lance tooth 12 (ryc. Wyróżnia się cztery podstawowe klasy wad zgryzu. donosowe przemieszczenie kła szcz´ki Często wynika z zaburzeń w procesie wyrzynania się zębów. 1) Ty∏o˝uchwie . czyli takich. klasa i wad zgryzu Lance tooth – zàb lancowaty. klasa III – przodożuchwie.WAdy zgryzu Wady zgryzu u kotów nie występują w takim nasileniu jak u psów i w większym stopniu niż u psów mają charakter szkieletowy – wywołane są zaburzeniami w kształcie i rozmiarach czaszki. (ryc. 1a) Przemieszczenie doÊrodkowe k∏a (ryc. blokując prawidłowy kierunek jego wyrzynania. Przemieszczenie przyÊrodkowe kła Wada generująca uraz tkanek miękkich. Możliwe rozwiązania: przemieszczenie. Klasa II wad zgryzu to tyłożuchwie. W wyniku tej wady kieł żuchwy opiera się o kieł szczęki. które nie wynikają z wadliwej budowy czaszki. 1b) Przemieszczenie doÊrodkowe k∏a klasa ii – tyło˝uchwie Istotą problemu jest relatywne skrócenie żuchwy w stosunku do szczęki (ryc. Klasy II. III oraz IV należą do wad szkieletowych. gdzie obserwuje się zmiany w linii zgryzu na boki. Tym samym samo przemieszczanie zębów nie zmienia istoty problemu. Wada często powo- (ryc. 14). a co za tym idzie dobrania odpowiedniego postępowania. Klasa I to zaburzenia w szyku i ustawieniu zębów. Rzadziej wiążą się z nieprawidłową lokalizacją poszczególnych zębów. adekwatnego rokowania. które uwarunkowane są wadami anatomicznymi trzewioczaszki lub całej czaszki. Stwierdzenie wad szkieletowych powinno powodować wyeliminowanie kota z hodowli. Badanie ortopedyczne zgryzu oraz ocena jego prawidłowości są złożone i wymagają doświadczenia niezbędnego do prawidłowego oszacowania zaawansowania wady. Możliwe leczenie ortopedyczne (przemieszczenie zęba) lub chirurgiczne (jego usunięcie) (ryc. Dokładny opis badania można odnaleźć w zalecanym piśmiennictwie. Oprócz skłonności osobniczych tłem mogą być zaburzenia w wymianie uzębienia. 13). Najczęściej dotyczą kłów i mają związek z nieprawidłowym kierunkiem wyrzynania. a klasa IV – zgryz krzywy. skrócenie lub usunięcie wadliwie ukierunkowanego kła (ryc. 15).

Forl) Cierpi na nie od kilkunastu do prawie 70% populacji kotów domowych. 16). 17). asymetryczną budową czaszki. Najczęściej uwarunkowany jest wadliwą. Predysponowane są koty ras orientalnych. St.E. LippincottRaven. 1b) Zgryz krzywy nie powinno zmierzać do usunięcia urazu. Postępowa- odontoklAstyczne resorpcyjne nAd˚erki u kotóW (odontoklAstycznA resorpcjA uz¢bieniA kotóW – feline odontoclastic resorptive lesion. Mosby. głównie syjamskie i abisyńskie. jej skrócenie lub usunięcie zęba (ryc. W uzębieniu mlecznym najczęściej stosuje się ekstrakcje. częściej u samców. Zgryz krzywy obserwuje się już u kociąt z uzębieniem mlecznym. klasa iii – przodo˝uchwie Wada ta występuje najczęściej u kotów krótkoczaszkowych. gdyż zostają obnażone zakończenia nerwowe w kanalikach 13 (ryc.: Occlusion.. 5 lat. Pojawiające się zmiany mają półksiężycowaty kształt. Wiggs R. W: Veterinary Dentistry: Principles and Practice. occlusive abnormalities. gdzie nie będą powodować urazu. Najczęściej występuje u kotów krótkowłosych. Lobprise H. może też objawiać się po wymianie zębów u kilkumiesięcznych kotów. Louis 1993: 266-296.duje urażanie podniebienia kłami żuchwy. Konieczna interwencja w celu usunięcia urazu obejmuje: przemieszczenie kłów w miejsce. w której nierówno rozmieszczone stawy skroniowo­żuchwowe powodują przemieszczenie się kłów żuchwy. w wieku ok.B. Proces jest bolesny. 1) Przodo˝uchwie klasa iV – zgryz krzywy W niektórych postaciach nazywany jest przez hodowców „twistem”. skrócenie ich koron lub całkowite usunięcie kłów.B. Piśmiennictwo: 1. co wysusza jamę ustną i naraża ją na choroby. 2. and orthodontic treatment.: Basics of orthodontics. etiologia i patogeneza Choroba polega na stopniowej resorpcji tkanek twardych zęba: szkliwa i zębiny. Philadelphia 1997: 435-481. częściowo są ukryte poddziąsłowo. Emily P.. w uzębieniu stałym – modelowanie korony zębowej. (ryc. Podczas zgłębnikowania brzegi są twarde i chropowate. poczynając od szyjki zęba.P. nierówne brzegi. Wskutek odmiennych relacji w uzębieniu obserwuje się przy tej wadzie szybsze pojawianie się chorób przyzębia (ryc. W rzeczywistości odontoklastyczna resorpcja uzębienia kotów może być jedną z najbardziej powszechnych schorzeń jamy ustnej tych zwierząt. W: Small Animal Dentistry. Nadmiernie wysunięta żuchwa może powodować eksponowanie kłów i błony śluzowej na zewnątrz. 1a) Zgryz krzywy . (ryc. Harvey C.

ubytki powstają w wyniku działalności odontoklastów. zwłaszcza twardej karmy. Za czynniki doprowadzające do powstania tego schorzenia uważa się przewlekłe choroby przyzębia. przy dłużej trwającym procesie brak apetytu. doprowadzając do otwarcia komory zęba. zaniedbanie toalety okrywy włosowej. Wiele badań wskazuje na defekt (wrodzony lub nabyty) odpowiedzi immunologicznej jako istotny czynnik w patogenezie. zajmujące większą powierzchnię zęba. niekontrolowane drżenia żuchwy. 1a) FORL 1 leczenie Leczenie zachowawcze jest kontrowersyjne. 1d) FORL – nad˝erki (ryc. ślinienie się. Etiologia choroby jest złożona i obecnie nie znamy bezpośredniej przyczyny resorpcji odontoklastycznej. wywołując silną reakcję bólową nawet u znieczulonego kota. objawy kliniczne Niechęć do jedzenia. które otoczone są zmienionymi zapalnie dziąsłami. Można próbować je stosować. zapalenie warg. głośne miauczenie lub syczenie podczas jedzenia. Ubytki szkliwa i zębiny wypełniają się proliferującą i obrzękniętą tkanką łączną. 18). Rozpoznanie opiera się na badaniu zgłębnikiem miejsc w uzębieniu. (ryc.zębinowych. W tym stanie zaleca się podawanie niesteroidowych leków prze- . Proces resorpcyjny rozszerza się na całą koronę. przy zachowanym prawidłowym łaknieniu. Zgłębnik wchodzi do ubytków w koronach zębowych. jeżeli zmiany są niewielkie – polega na wypełnianiu ubytków cementem glassjonomerowym. częste wymioty (kwaśna treść z żołądka wraz z sierścią) oraz błędy żywieniowe mające wpływ na lokalne i ogólne zaburzenia w metabolizmie wapnia. ze względu na wysokie prawdopodobieństwo nawrotu. 1b) FORL (ryc. które są aktywowane cytokinami wydzielanymi miejscowo przez komórki nabłonka. Najczęściej jednak pacjenci trafiający do lekarza mają już zaawansowane nadżerki odontoklastyczne. Ostateczne potwierdzenie choroby wymaga wykonania wewnątrzustnego zdjęcia RTG (ryc. śródbłonka i nacieku zapalnego. infekcje wirusowe (szczególnie te powodujące znaczną immunosupresję). gwałtowne wypluwanie kęsów. Jako możliwą przyczynę pojawiania się FORL najnowsze doniesienia analizują stosunkowo wysokie zawar­ tości witaminy D3 w gotowych karmach dla kotów (w stosunku do zapotrzebowania dziennego). Choroba nie ma nic wspólnego z próchnicą. 1c) FORL – zmiany kliniczne (ryc.

Hennet P. 20: 7-11. Poland 2004. (12): 14-18. iż plazmocytarne zapalenie jamy ustnej jest nadmierną reakcją immunologiczną miejscowego układu odpornościowego na bytujące w jamie ustnej bakterie i ich metabolity. białaczka kotów. Colmery B. EVDS. objawy Zmienny apetyt. b) PZJUK – plazmocytarne zapalenie jamy ustnej (ryc. i wsp. Przy dotyku miejsca te często krwawią. 5.. przerostowe i obrzęknięte deformacje błony śluzowej. Objawy PZJUK obserwuje się często przy infekcjach wirusowych.: Feline dental resorptive lesions. abisyńskich. Dziąsła wokół zębów trzonowych i przedtrzonowych oraz błona śluzowa nasady języka i gardła objęte są procesem chorobowym w następnej kolejności.E. DeLaurier A. Vet. herpeswiroza typu 1. 19a. 2. jest codzienna systematyczna higiena jamy ustnej. Jodkowska K.H. 19). Naciek komórek plazmatycznych spotykanych (ryc. który prawdopodobnie zmniejsza ryzyko pojawienia się FORL.. Allen S.. Small Anim. po uprzednim badaniu radiologicznym. a swoją fakturą i kolorem przypominają owoce maliny. dlatego też podejrzewa się. nieprzyjemny zapach z jamy ustnej. Clin. a z pewnością ułatwia jej wczesne rozpoznanie. zakaźne zapalenie otrzewnej. Prevalence patterns.ciwzapalnych (przy czym należy wybierać preparaty o jak najniższej toksyczności dla kotów). 2001.: Odontoklastyczna resorpcyjna nadżerka u kotów. Należy pamiętać. choć nie stwierdzono jednoznacznych predyspozycji rasowych. usunięcie chorych zębów oraz korzeni po zębach. Mag. 1992. 1992. Najmłodsze chore zwierzęta miały 8­9 miesięcy.: Osteoclastic resorptive lesions of cat teeth are associated with changes in the expression of genes that regulate osteoclast formation. w skrajnych przypadkach. North Am. W: Proceedings of 13th European Congress of Veterinary Dentistry. etiologia i patogeneza Zmiany lokalizują się na łukach gardłowych i podniebieniu miękkim jako przekrwione. DeFlandre C. Reiter A. 19a. Ames 2000. Harvey C.. nadmierne ślinienie – czasem ślina może być podbarwiona krwią lub. Postępowaniem z wyboru jest.H. Feline Pract. Iowa State University Press. 6. plAzmocytArne zApAlenie jAmy ustnej kotóW (pzjuk) Schorzenie to zwane jest często limfocytarno­plazmocytarnym zapaleniem jamy ustnej u kotów i diagnozowane u 2­4% ich populacji. ropą. Pract. van Wessum R. EVDS. Wet.: External osteoclastic resorptive lesions. podczas badania zwierzę broni się przed dotykiem i próbą otwarcia jamy ustnej ze względu na dużą bolesność wynikającą z procesu chorobowego (ryc. birmańskich i perskich. Piśmiennictwo: 1. Copenhagen 2000. 3. szczególnie beztlenowe. jak do tej pory jedynym sposobem. Holmström S. w wycinkach pobranych z łuków gardłowo­podniebiennych jest charakterystyczny dla procesów tła immunologicznego.M. Często PZJUK towarzyszą odontoklastyczne resorpcyjne nadżerki i zaawansowane postaci chorób przyzębia. W: Proceedings of 9th European Congress of Veterinary Dentistry. 4. W populacji chorych zwierząt przeważają kastrowane samce. takich jak: kaliciwiroza. Obserwuje się nieco częstsze występowanie choroby u kotów somalijskich. b) PZJUK – plazmocytarne zapalenie jamy ustnej 1 . III: An Atlas of Veterinary Dental Radiology. zespół niedoboru immunologicznego kotów.: Further evidence for a possible role of vitamin D in the aethiology of feline odontoclastic resorptive lesions (FORL). ból podczas jedzenia objawiający się wypluwaniem kęsów. których korony uległy złamaniu. DeForge D. Krakow. Ponieważ etiologia schorzenia pozostaje nieznana.. że choroba często ma charakter przewlekły i nadżerki mogą pojawiać się w kolejnych zębach. 22: 1405-1416.

In Practice 1998. Sanacja jamy ustnej. 1. Inicjatorem większości chorób przyzębia są mikroorganizmy zasiedlające płytkę nazębną. tworząc kamień nazębny. obrzękiem części wolnej dziąsła i utratą punktowania jego powierzchni (ryc. Reubel G. 20). które rozprzestrzeniają się na cały organizm i mogą upośledzać funkcje ważnych narządów wewnętrznych. 4. Nieusuwana płytka z czasem ulega inkrustacji solami wapnia i magnezu pochodzącymi ze śliny i pokarmu. 2002. Piśmiennictwo: 1.leczenie Ze względu na dużą liczbę potencjalnych czynników etiologicznych leczenie PZJUK powinno być wielokierunkowe.H. kota czeka totalna ekstrakcja uzębienia. zębny towarzyszący większości chorób przyzębia. Kamień na1 (ryc. takich jak wątroba. przeprowadzić sanację jamy ustnej kota. Mag. Choroby przyzębia są konsekwencją reakcji zapalnej w wyniku odkładania się płytki bakteryjnej i działalności bakterii jamy ustnej i są ograniczone do tkanek przyzębia.: Zmiany patologiczne w jamie ustnej kotów – przegląd 1640 zwierząt. Przy słabych rezultatach takiego postępowania lub w razie kłopotów z czynnościami manualnymi w jamie ustnej pacjenta można rozpocząć terapię lekami immunosupresyjnymi (np. Wet. dotknięte resorpcją oraz za­ awansowanymi chorobami przyzębia. glikokortykosteroidy – 1­2 mg/kg/dzień w dawkach zstępujących aż do uzyskania najmniejszej dawki działającej).. Jodkowska K. Pract. 2. mylnie okrzyknięty główną przyczyną periodontopatii. stadia chorób przyz´bia Zapalenie dziàseł – gingivitis Jest to odpowiedź zapalna dziąsła bez destrukcji tkanek przyzębia. 3. Mag. jest tylko jedną z wielu konsekwencji złożonego procesu i samo pozbycie się kamienia nie rozwiązuje problemów periodontologicznych. W przypadku niepowodzenia leczenia zachowawczego wskazana jest radykalna ekstrakcja wszystkich zębów przedtrzonowych i trzonowych zarówno w szczęce. 4. Clin. należy wdrożyć antybiotykoterapię. Pedersen N.: Acute and chronic faucitis of domestic cats. wypolerowanie koron i wdrożenie właściwej i sumiennej profilaktyki domowej. Hoffmann D. FeLV są negatywne. Konsekwencją nieleczonych periodontopatii jest utrata zębów.: Plazmocytarne zapalenie jamy ustnej u kotów.E.C. Charakteryzuje się obecnością płytki i nieznaczną ilością kamienia nazębnego. Jeśli wyniki testów FIV. Vet.: Acquired feline oral cavity disease. 1992. Jednak ze względu na ograniczoną wiedzę o rzeczywistych przyczynach choroby leczenie plazmocytarnego zapalenia jamy ustnej jest w dużej mierze objawowe. Ponadto toczące się procesy zapalne w jamie ustnej i penetracja tkanek okołozębowych przez bakterie stanowią realne zagrożenie dla całego organizmu na skutek tworzenia wrót infekcji. suplement – koty. choroby przyz¢biA problem Periodontopatie to najczęstsze choroby jamy ustnej kotów domowych – dotyczą ponad 80% polskich kotów powyżej 2. 3. Leczenie: usunięcie płytki i kamienia nazębnego. North Am. Wet. zaczerwienieniem brzegu dziąsła. Johnston N. (12): 18-20. Small Anim. czyli struktury utrzymującej ząb w zębodole. 2. 2000. nerki czy serce. Należy bardzo dokładnie usunąć wszystkie osady nazębne i poddać ekstrakcji zęby złamane. jak i żuchwie. Po sanacji ważnym etapem jest realizowanie profilaktyki jamy ustnej kota przez jego opiekuna. który ma potencjalny wpływ na cały organizm. Jeżeli procesem zapalnym objęte są również zęby sieczne i kły. zaś właściciela motywować do szczególnej opieki nad jamą ustną (przemywanie błony śluzowej roztworami dezynfekującymi i szczotkowanie zębów). Gawor J. roku życia. Problem postrzegany przez właścicieli jako wyłącznie estetyczny – nieprzyjemny zapach z jamy ustnej (halitosis) – okazuje się poważnym problemem zdrowotnym. 22: 1347-1360. więzadeł przyzębia i wyrostka zębodołowego. A feline calicivirus-induced disease. Dbanie o higienę jamy ustnej powinno stać się zatem bardzo istotną częścią ogólnej profilaktyki zdrowotnej kotów.. 20) Zapalenie dziàse∏ – gingivitis . 20: 171-179. Metabolity wytwarzane przez bakterie płytki oraz odpowiedź zapalna gospodarza prowadzą do uszkodzenia tkanek dziąsła.

dziąsła mogą krwawić przy zgłębnikowaniu. Leczenie: sanacja jamy ustnej. Bez profilaktyki domowej objawy szybko nawrócą i przejdą do najbardziej zaawansowanego stadium. 21). (ryc. 22). 22b) Przewlek∏e zapalenie przyz´bia – zapalenie koÊci z´bodo∏u (ryc.Wczesne zapalenie przyz´bia – gingivitis-periodontitis W tej fazie dochodzi do gromadzenia się płytki i kamienia poddziąsłowego. 22c) Przewlek∏e zapalenie przyz´bia – z recesjà wyrostka z´bodo∏owego konieczne bywa wycięcie patologicznych kieszonek z przyczyn podobnych jak przy gingiwektomii. czyli wycięcie przerośniętego zapalnie brzegu wolnego dziąsła w celu zlikwidowania obszarów bytowania bakterii beztlenowych. Obserwowane są początki utraty wyrostka zębodołowego. Bezwzględnie konieczna jest profilaktyka domowa. Leczenie: niezwłoczne usunięcie płytki i kamienia nazębnego. 22a) Przewlek∏e zapalenie przyz´bia – periodontitis (ryc. opróżnienie kieszonek dziąsłowych ze złogów poddziąsłowych. gingiwektomia. W celu pokrycia odsłoniętego cementu zalecana jest plastyka dziąseł. (ryc. zaczyna formować się patologiczna kieszonka dziąsłowa (głębokość powyżej 1 mm) w konsekwencji obniżenia się przyczepu dziąsłowego. Jest to stadium graniczne dla zmian odwracalnych i nieodwracalnych (ryc. tak zwany kiretaż. z kieszonek wydobywa się ropa. dziąsła krwawią przy dotyku. W stadium tym nie ma możliwości odtworzenia prawidłowego przyzębia (ryc. 21a) Zapalenie przyz´bia – patologiczna kieszonka dziàs∏owa (ryc. polegająca na codziennym szczotkowaniu. Dochodzi do recesji dziąseł z odsłonięciem powierzchni korzeni i furkacji. 1 . kiretaż poddziąsłowy. 21b) Zapalenie przyz´bia Przewlekłe zapalenie przyz´bia – periodontitis Zmiany w tej fazie choroby charakteryzują się głębokimi kieszonkami patologicznymi ze znaczną ilością złogów poddziąsłowych.

2. który pokrywa zarówno koronę. 3. witaminę K. u pacjenta stomatologicznego często występuje upośledzenie czynności oddechowej na skutek gromadzenia się skrzepów w jamie ustnej i/lub jamie nosowej. jak powstanie przetoki ustno­nosowej w wyniku uszkodzenia i zaniku blaszki kostnej wyrostka zębodołowego kości szczęki oddzielającego zębodół kła od jamy nosowej. ropnie przyzębia. Rozwiązaniem jest ustalenie źródła krwotoku i jego zaopatrzenie. Lobprise H.. przetok. 2b) Kot po urazie trzewioczaszki z wykonanà tracheostomià .: Veterinary Dentistry: Principles and Practice. Korzenie zębów tkwią w ziarninie zapalnej (ryc. jak i odsłonięte korzenie. (ryc. Bardzo często są to pacjenci po przebytych urazach. 131-157. Lippincott-Raven. W przypadkach zaistniałych chorób przyzębia nigdy nie dochodzi do samowyleczenia. Gorrel C. zwykle złamanie żuchwy w okolicy spojenia oraz pęknięcie podniebienia. zazwyczaj spowodowany przez wypadnięcie z okna.B. Wiggs R. przewlekłych zapaleń gardła itp. Efektem są często urazy w obrębie jamy ustnej. 1 (ryc. Leczenie powikłań – ropni.B.: Veterinary Dentistry for the General Practitioner.Ostre zapalenie przyz´bia z nasileniem resorpcji koÊci z´bodołu – periodontitis Po osiągnięciu tego stanu obserwuje się dużą ilość kamienia nazębnego. Lakewood 2000. AAHA Press. Saunders. Koty źle tolerują utrudnione oddychanie przez nos. konsekwencje nieleczonych chorób przyz´bia Nieleczone i zaniedbane choroby przyzębia są przyczyną takich komplikacji.B. Zanik dziąseł i wyrostka zębodołowego powoduje rozchwianie zębów na granicy wypadania. toteż czynnikiem pogarszającym stan pacjenta i komplikującym działanie lekarskie może być jego ekscytacja wynikająca z niedrożności dróg oddechowych i niedotlenienia. Leczenie: usunięcie zębów rozchwianych i z obnażonymi korzeniami. obecne są liczne ropnie przyzębia. Wykonuje się zimne okłady i podaje leki hemostatyczne. 23). stanowią one poważne zagrożenie dla zdrowia całego organizmu.: The Veterinarian’s Companion for Common Dental Procedures. W przypadku niedrożności dróg oddechowych zagrażającej życiu należy wykonać tracheostomię (ryc. Piśmiennictwo: 1. etamsylat (np. Cyclonamine). Zapobieganie chorobom przyzębia polega na systematycznej higienie jamy ustnej i prawidłowym żywieniu. 24). Jednym z problemów związanych z urazami trzewioczaszki są masywne krwotoki. Lobprise H. dlatego pierwszoplanowo należy skoncentrować się na ustabilizowaniu stanu ogólnego według zasad udzielania pierwszej pomocy.. 23) Ostre zapalenie przyz´bia z nasileniem resorpcji koÊci z´bodo∏u – periodontitis pierWszA pomoc W nAgłych przypAdk Ach W dziale tym zostaną omówione procedury postępowania z pacjentami z nagłymi problemami w obrębie jamy ustnej. Edinburgh 2004: 29-35. Właściwym postępowaniem jest umieszczenie pacjenta w klatce tlenowej. 2a) Kot w trakcie tlenoterapii (ryc. Philadelphia 1997: 55-140.B. Do typowo kocich urazów należy upadek ze znacznej wysokości. Wiggs R. zapewniając stabilizację krążenia i oddychania. Bez profilaktyki domowej i uświadomienia opiekuna pacjenta nie ma skutecznej możliwości leczenia periodontopatii. odwierzchołkowe zapalenia miazgi zęba czy patologiczne złamania żuchwy.

złamaniu w okolicy spojenia ˝uchwy towarzyszą wyraźna bolesność i nadmierna ruchomość okolicy spojenia. Stosujemy różne techniki unieruchomienia odłamów z użyciem stabilizatorów z żywic polimeryzujących na zimno. Złamanie dotyczy tkanek twardych zęba i często przebiega z obnażeniem miazgi. walki czy pogryzienia. Kolejną grupą pacjentów są ofiary wypadków komunikacyjnych. Zabieg zespolenia złamanych odłamów wykonuje się za pomocą pętli (cerklarza) z drutu. Szwy w żadnym wypadku nie mogą naprężać zbliżanych tkanek. np. drutu. dodatkowo oprócz szycia należy wykonać plastykę podniebienia poprzez cięcia odprężające. zwichni´cie ˝uchwy to uraz stawu skroniowo­ ­żuchwowego. Nieleczony uraz miazgi zębowej powoduje ból i prowadzi do zapalenia miazgi i/lub zgorzeli. szparą o szerokości >2­3 mm i/lub krwotokiem. Najczęściej mamy do czynienia ze złamaniami otwartymi. niezbędne będzie zszycie rany (ryc. Często towarzyszy mu złamanie ściany zębodołu. złamanie i/lub zwichni´cie z´ba są skutkiem urazów mechanicznych. asymetrie w budowie czaszki. złamania ˝uchwy – obrzęk i krepitacja mogą być słabo wyrażone. które należy jak najszybciej zaopatrzyć. Przy znacznych rozmiarach uszkodzenia uraz może przebiegać z masywnym krwotokiem. 2a) Urazowe p´kni´cie podniebienia (ryc. gwoździ i płytek. Jeżeli mamy do czynienia ze znaczną niestabilnością brzegów rany. p´kni´cie podniebienia to rozerwanie śluzówki podniebienia. jedno­ bądź obustronny. (ryc. Zwykle złamanie dotyczy trzonu i ma przebieg skośny. Wczesne osadzenie zęba w zębodole (kilka godzin do kilku dni) i ustabilizowanie. czyli reimplantacja zęba. Często zmianie towarzyszą ślinienie oraz bolesność przy pobieraniu pokarmu. często także rozerwanie śluzówki i dość skąpe krwawienie. 2b) Urazowe p´kni´cie podniebienia. 25). gdyż istnieje ryzyko wypełnienia przestrzeni stawowej przez organizujący się skrzep. W sytuacji. jak to możliwe. Dane z wywiadu i badania klinicznego wskazują na wyraźne i nagłe zaburzenie linii zgryzu. Repozycja żuchwy powinna odbyć się tak szybko. szycie rany zwichni´cie z´ba – uraz tkanek przyzębia przebiegający z częściowym lub całkowitym wysunięciem się zęba z zębodołu. „niedopasowanie” łuków szczęki i żuchwy. 19 . Większość urazów w okolicy głowy stanowią urazy żuchwy. Przed przystąpieniem do stabilizacji trzeba usunąć odłamy zębów z linii przełomu. Prawie zawsze wymaga konsultacji i skierowania na leczenie specjalistyczne w celu założenia wypełnienia. Złamanie powinno być zaopatrzone chirurgicznie jak najszybciej po ustabilizowaniu stanu pacjenta. rotacje czy uwolnienie płata podniebienno­śluzówkowego. gdy rana nie spełnia tych warunków. a także trudne do zbadania z uwagi na ból i reakcje obronne. Alternatywą jest ekstrakcja zęba. a niekiedy przeprowadzenia pełnego leczenia kanałowego. któremu prawie zawsze towarzyszy rozerwanie szwu podniebiennego. stwarzają duże szanse wyleczenia – zależnie od zaopatrzenia naczyniowego uszkodzonych tkanek zęba. 2) Złamany kieł szcz´ki (ryc. a w szczególności złamania i zwichnięcia.

­ odpreparowanie płata śluzówkowo­dziąsłowego (ryc. Zestaw do ekstrakcji zębów kocich składa się z podobnych instrumentów jak do zabiegu na uzębieniu psim – w skład zestawu wchodzą: kleszcze ekstrakcyjne. ­ znieczulenie okołonerwowe operowanej okolicy (ryc. bolesność w trakcie przyjmowania pokarmu oraz owrzodzenia na śluzówce (ryc. Liczne ekstrakcje u kotów zwykle wykonywane są z trzech powodów: plazmocytarnego zapalenia jamy ustnej. 2c) Zestaw narz´dzi inne urazy Szczególną uwagę należy zwrócić na substancje potencjalnie zlizywane przez zwierzę. środki do odkażania ran: jodoform. 2b) Periodontitis – wskazanie do ekstrakcji 20 usuWAnie z¢bóW u kotóW Problemy stomatologiczne u kotów najczęściej roz­ wiązuje się. pęseta operacyjna. FORL i chorób przyzębia.(ryc. np. 2a) Periodontitis – wskazanie do ekstrakcji (ryc. Zmiany w postaci liniowych poparzeń mogą być widoczne na wargach i śluzówkach. ­ znieczulenie i zabezpieczenie znieczulonego pacjenta (monitoring. Dokładna procedura ekstrakcji zęba u kota: ­ kwalifikacja pacjenta do znieczulenia i zabiegu chirurgicznego. konieczna jest inspekcja jamy ustnej. nożyczki do szwów. Poparzenie substancjami żrącymi i silnie drażniącymi powoduje ślinienie.). 30). utrzymanie temperatury ciała. Ciała obce – żyłki. igłotrzymacz. anielskie włosie – mogą owijać się dookoła języka. 27). ustalenie płynów infuzyjnych etc. usuwając zęby. 2) Podra˝nienie Êluzówki jamy ustnej po pioktaninie (ryc. obsadka oraz zestaw raspatorów (ryc. separator do cięcia koron oraz frez diamentowy do wygładzenia ostrych brzegów kostnych. (ryc. dźwignia „supercienka” (superslim). pioktaninę. ­ odcięcie przyczepu nabłonkowego oraz nacięcie błony śluzowej określające rozmiar płata śluzówkowo­dziąsłowego. ­ usunięcie bocznej blaszki kostnej wyrostka zębodołowego. Ponadto narzędziami tnącymi maszynowymi niezbędnymi do opracowania twardych tkanek są wiertła typu różyczka do wycięcia blaszki kostnej. głównie w postaci wymiotów lub niedrożności jelit. co sugeruje nagły zły stan ogólny i/lub odnalezienie uszkodzonych przewodów elektrycznych. 28). 29). oraz wywoływać objawy ze strony przewodu pokarmowego. . 2d) Zestaw narz´dzi (ryc. ­ dokładne badania kliniczne i obrazowe. nożyczki tkankowe. powodując jego uraz. Przy podejrzeniu porażenia prądem.

30b) Odpreparowany p∏at dziàs∏owy w ˝uchwie (ryc. 29a) Znieczulenie oko∏onerwowe w otworze podoczodo∏owym (ryc. 29b) Znieczulenie oko∏onerwowe w otworze oko∏obródkowym (ryc. 29c) Znieczulenie oko∏onerwowe w otworze ˝uchwowym ­ separowanie wielokorzeniowych zębów na części jednokorzeniowe. 31) Wyj´cie rozchwianego korzenia z ˝uchwy ­ wyrównanie krawędzi wyrostka zębodołowego (ryc. 33a) Zamkni´cie rany w ˝uchwie p∏atem Êluzówkowym 21 . ­ zrywanie aparatu więzadłowego korzenia przy uży­ ciu dźwigni. 31). 32). (ryc. (ryc. ­ wyjęcie rozchwianego korzenia (ryc.(ryc. 30a) Odpreparowanie p∏ata dziàs∏owego w ˝uchwie (ryc. 32) Wyrównanie kraw´dzi wyrostka z´bodo∏owego w ˝uchwie (ryc.

które mogą wystąpić po zabiegu usuwania zębów u kota. Gawor J. . 3rd. Lewis J. Vet. z czego 1/3 z nich – na nowotwory złośliwe). zapalenie okostnej. obejmuje: krwotok. Najlepszym sposobem na uniknięcie powikłań jest wykonanie zabiegu zgodnie ze standardami. Życie Wet. ale w odróżnieniu od psów większość z nich stanowią guzy złośliwe: według statystyk zaledwie u 1. złamanie kości. 3a) Rak p∏askonab∏onkowy (ryc. Blackwell Publishing. przetokę ustno­nosową. że z reguły rozpoznawany jest w stadium rozwoju uniemożliwiającym radykalne wycięcie. przy dobrej asyście i z wykorzystaniem właściwych instrumentów. ma naciekowy charakter rozrostu. 2006: 131-173. czerniak złoÊliwy Występuje w postaciach zawierających więcej lub mniej melaniny i stanowi około 10% rozpoznań w jamie ustnej. Jama ustna jest miejscem występowania około 7% przypadków choroby nowotworowej w organizmie i jest czwartą z kolei najczęstszą lokalizacją guzów. 34). ­ kontrolne zdjęcie RTG. Guz ten we wczesnych stadiach rozrostu można skutecznie leczyć radykalnymi zabiegami chirurgicz­ nymi.8% populacji psów cierpi z powodu chorób nowotworowych.: Exodontics. po osiągnięciu większych rozmiarów jest cho­ robą śmiertelną.J. ­ zamknięcie rany płatem śluzówkowo­dziąsłowym (ryc. W: Small Animal Dentistry. (ryc. Jest bardzo złośliwym guzem i w zasadzie uchodzi za chorobę nieuleczalną – wynika to z tego. Rak płaskonabłonkowy bardzo szybko (ryc. 35: 963-985. 3b) Rak p∏askonab∏onkowy – RTG guzy jAmy ustnej kotóW i zespół ziArniniAk A kWAsochłonnego Choroby nowotworowe występują rzadziej u kotów niż u psów. 33b) Zamkni´cie rany w ˝uchwie p∏atem Êluzówkowym ­ wyrównanie brzegów i ustalenie ostatecznego rozmiaru płata śluzówkowo­dziąsłowego. Clin. urażanie tkanek miękkich pozostającymi zębami.. W tym przypadku leczenie ma charakter paliatywny. 4. Blazejewski S. Technika operacyjna i uwarunkowania anatomiczne.5% populacji kotów wykazuje się zmiany neoplazmatyczne. bez pośpiechu. Tutt C. który stanowi ponad 65% diagnozowanych nowotworów jamy ustnej tych zwierząt (ryc.M. Small Anim. jednak aż 80% z nich ma charakter złośliwy (dla porównania: około 3. 23: 200-205. 33). Piśmiennictwo: 1. Vet. Reiter A.: Single and surgical exodontia.rak płaskonabłonkowy Statystyki występowania guzów w jamie ustnej kotów dają absolutne pierwszeństwo rakowi płaskonabłonkowemu. 3.: Mucoperiosteal flap for extraction of multiple teeth in the maxillary quadrant of the cat. wyposażenia i oświetlenia. 2005. De Bowes L. 2. pozostawienie części zęba. zapalenie kości. J. Dent. 2007. uszkodzenie tkanek miękkich otaczających jamę ustną. Pomimo że nie obserwuje się przerzutów.R. Lista powikłań.: Ekstrakcja zębów policzkowych u kota. dość szybko osiąga stadium rozrostu nieoperacyjne. wtłoczenie fragmentu korzenia do kanału żuchwy lub do jamy nosowej. 2006. 22 uszkadza otoczenie kostne.

chemioterapię. 36). 35). 37). 3a) Guz z´bopochodny (ryc. Według statystyk może stanowić około 6% rozpoznań (ryc. 3b) Guz z´bopochodny – RTG 23 . 3a) Czerniak z∏oÊliwy guzy z´bopochodne Nowotwory te wykazują miejscową złośliwość. 3) W∏ókniakomi´sak (ryc. 3b) Rak p∏askonab∏onkowy (ryc. 3c) Czerniak amelanotyczny – RTG (ryc.W przypadkach wczesnej diagnozy leczenie powinno obejmować zabieg chirurgiczny. (ryc. leki immunostymulujące (ryc. (ryc. Są rzadko spotykane (1%). która szybko i spektakularnie uszkadza i deformuje okoliczne tkanki. Włókniakomi´sak (fibrosarcoma) Nowotwór ten ma podobną dynamikę wzrostu do raka płaskonabłonkowego i podobnie do niego wymaga wczesnych interwencji. Istnieją doniesienia na temat wrażliwości włókniakomięsaka na radioterapię. podobnie jak wszystkie pozostałe wymagają szybkiej interwencji (ryc.

(ryc.kostniakomi´sak (osteosarcoma) Guz wymagający usunięcia radykalnego. 40). płytki lub właśnie ziarniniaka. 39a) NadziàÊlaki (epulides) (ryc. 0a) Zespó∏ eozynofilowy (ryc. jeżeli nie usunie się całego wyrostka zębodołowego (ryc. wyraźny cień wskazujący na dużą gęstość swych tkanek (ryc. a leczenie obejmuje podawanie glikokortykosteroidów miejscowo i ogólnie. Ziarniniak lub płytka eozynofilowa przybiera postać wyniesionych zmian na podniebieniu i przestrzeni podjęzykowej lub na grzbiecie języka. 39b) NadziàÊlak 2 (ryc. Rozrost jest mało dynamiczny i w porównaniu z innymi guzami kostniakomięsak nie powoduje demineralizacji kości. 3) Kostniakomi´sak nadziàÊlaki (epulides) Występujące w formie nadziąślaków włóknistych stanowią rzadką chorobę proliferacyjną u kotów. Stanowi 5­10% zmian rozrostowych w jamie ustnej spotykanych w klinice kotów. ma za to silny. Duże ryzyko wznowy powoduje. że rokowanie jest ostrożne (ryc. 38). Podobnie jak u psów ryzyko nawrotu jest bardzo duże. 0c) Zespó∏ eozynofilowy . Rozpoznanie ustala się na podstawie wyniku badania histopatologicznego. Jest zmianą rozrostową o podłożu zapalnym. 39). (ryc. jej przebieg jest zbliżony do przebiegu nadziąślaków psich. ziarniniak kwasochłonny Zaburzenie jest formą zespołu eozynofilowego. który może mieć postać wrzodu eozynofilowego. będącym prawdopodobnie wynikiem alergizacji. 0b) Zespó∏ eozynofilowy (ryc. Forma wrzodu eozynofilowego występuje najczęściej na górnych wargach i przebiega bez świądu.

. obok nawracających spadków apetytu. a szczególnie języka (ryc. Mag. jako ostatnie wykonuje się badanie stomatologiczne pacjenta w znieczuleniu.P. tzw.E.. Leczenie musi obejmować postępowanie przywracające prawidłową florę bakteryjną (probiotyki) oraz leczenie przeciwgrzybiczne miejscowe. serowate naloty. Mosby. przy długotrwałej antybiotykoterapii). Gawor J. W przypadku FeLV obserwuje się owrzodzenia języka i warg (ryc. 1995. 2001. katar koci (FHV + FCV) W przebiegu tej polietiologicznej choroby stwierdza się owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej.E. Zmiany są bolesne. których objawy kliniczne mogą być rozpoznane podczas badania jamy ustnej.: Postępowanie po stwierdzeniu guza w jamie ustnej psa lub kota. 2002. Wet. wyraźnie odgraniczone. FIP – zakaêne zapalenie otrzewnej Objawy tych infekcji wirusowych są nieswoiste. Wirusowe infekcje górnych dróg oddechowych. (red. Harvey C. Louis 1993: 297-312. wyniszczeniem organizmu lub leczeniu niszczącym florę saprofityczną (np. diagnosis and management. 2b) Katar koci (ryc. Harvey C. przeprowadzić badanie ogólne i badania dodatkowe.: Czerniak złośliwy w jamie ustnej. (4): 22. 3. choroby zakaêne FeLV – białaczka kotów.: Nadziąślaki – aktualne informacje na temat rozpoznawania i leczenia u psów i kotów. Emily P. anemii.A. Czynnikami sprawczymi są FHV i FCV – herpeswirus kotów i kaliciwirus kotów. Poniżej przedstawiono jednostki chorobowe o charakterze systemowym. 5. W: Crossley D. 1) Zmiany w jamie ustnej w przebiegu bia∏aczki kotów kandydoza Infekcja drożdżakami Candida spp. Dla przebiegu leczenia podstawową kwestią jest ustalenie. FIV – zaka˝enie wirusem niedoboru immunologicznego. (ryc. Na śluzówkach pojawiają się białe. Mag. najczęściej towarzyszy chorobom przebiegającym z defektem immunologicznym. Penman S. Przegląd literatury oraz doświadczenia własne. 2a) Katar koci (ryc.: Oral neoplasms. 2 . Wet. 41). 42). 4. 2005. barwy od różowej do żywoczerwonej.Piśmiennictwo: 1. zmiAny W jAmie ustnej toWArzyszÑce chorobom ukłAdoW ym Jama ustna jest miejscem manifestowania się wielu objawów chorobowych. gorączki występują zapalenie przyzębia i powiększenie węzłów chłonnych. Gawor J.: Feline oral pathology. czy zmiany obserwowane w jamie ustnej mają charakter pierwotny czy wtórny – w tym celu należy zebrać wywiad. w tym badanie laboratoryjne. (4): 5. (5): 12. W: Small Animal Dentistry.): Manual of Small Animal Dentistry. Mag. 2. Wet. St. BSAVA. Gawor J. a w przypadkach opornych systemowe.

pojawiają się też zaburzenia naczyniowe. niekiedy przyjmujące postać masywnego krwotoku. szczególnie przy braku higieny. Objaw jest potencjalizowany współistniejącym stanem zapalnym przyzębia. Postępowaniem z wyboru jest podanie świeżej krwi i preparatów witaminy K.choroby endokrynogenne Cukrzyca W przebiegu cukrzycy zachwianiu ulega miejscowa odpowiedź immunologiczna. depigmentacją skóry warg i owrzodzeniami. szczególnie przebiegające z obrazem trombocytopenii. Obserwujemy brunatne przebarwienie języka. choroby nowotworowe poza jamà ustnà Zaawansowane zmiany nowotworowe rzutują na funkcjonowanie całego organizmu. Uszkodzenia narządów wewnętrznych na skutek choroby nowotworowej. (ryc. Prowadzi to do upośledzenia mechanizmów obronnych dziąsła i zwiększonej akumulacji płytki nazębnej. Krwawienia są trudne do opanowania. toczeń rumieniowaty układowy. 2 Zatrucia rodentycydami antykoagulacyjnymi. W zależności od zaawansowania choroby zmiany mogą mieć postać lekkich podrażnień bądź ciężkich owrzodzeń. Na wargach może dochodzić do utraty włosa. Leczenie prowadzi się po ustaleniu pierwotnej przyczyny choroby. 44). Ze strony jamy ustnej pojawiają się objawy zmniejszonej mineralizacji kośćca szczęk i żuchwy. np. zatrucia mocznica – objawia się m. dikumarolem i warfaryną – występują różnego nasilenia krwawienia z dziąseł. 3) Zmiany w jamie ustnej w przebiegu cukrzycy u kota (ryc. wydalaniem mocznika na powierzchnie błon śluzowych jamy ustnej. tzw. wywołują punkcikowate wynaczynienia. prowadząc do osteomalacji. Zmiany te nie dają specyficznego obrazu. toczeń skórny krążkowy czy wypryski polekowe mogą powodować powstanie zmian przebiegają­ cych z depigmentacją błony śluzowej. Zapach amoniaku jest często główną przyczyną wizyty u lekarza (ryc. W skrajnych przypadkach obserwujemy nadmierną elastyczność kośćca. Nadprodukcja parathormonu wywołuje zaburzenia gospodarki wapniem. ) Zmiany w jamie ustnej w przebiegu mocznicy u kota NadczynnoÊç przytarczyc (hiperparatyroidyzm) Nadczynność przytarczyc występuje w powiązaniu z niewydolnością nerek (częściej) lub jako wtórna żywieniowa nadczynność przytarczyc związana z hi­ perwitaminozą A. objaw gumowej żuchwy. choroby immunologiczne Alergia kontaktowa. 43). a przy głębokiej koagulopatii prowadzą do krwotoku. . Jest on odpowiedzialny za uszkodzenia śluzówki. przyspieszają degradację przyzębia (ryc. W obrazie RTG hiperparatyroidyzm widoczny jest jako rozrzedzenie substancji mineralnej kości.in. Bakterie ureazododatnie przekształcają go w wolny amoniak.

Schaer M. Manson Publishing. 6. 4. Elsevier Saunders. Kurski G. Frymus T. 3. SIMA WLW. Ettinger S. Louis 2005: 1290-1297.: Textbook of Veterinary Internal Medicine.. Warszawa 2000: 9-134. 2. (ryc. Lippincott Williams & Wilkins. wielomocz. St.F.C.: Clinical Medicine of the Dog & Cat. wydanie specjalne. Tilley L. 5. nefropatia białkogubna Pomimo różnej etiologii głównymi objawami ogólnymi tych schorzeń są podobnie wodobrzusze.P. enteropatia białkogubna. Wyd. 6-7.. Wtórnie mogą powstawać owrzodzenia na śluzówce dziąseł i języka. Terapia opiera się na leczeniu choroby podstawowej. Norsworthy G. biegunki. Piśmiennictwo: 1. Crystal M. 45). Weterynaria po Dyplomie. Baltimore 2003: 243-247.. Obie choroby prowadzą do utraty białka oraz immunosupresji.A. Grace S.J. listopad 2003.: Choroby zakaźne kotów.. Feldman E.inne ˚ółtaczka Przy podwyższonym poziomie bilirubiny w przebiegu żółtaczki zmiana zabarwienia śluzówek jamy ustnej jest jednym z pierwszych symptomów choroby (ryc. ) Objawy ˝ó∏taczki w jamie ustnej u kota 2 .D.: Kryteria oceny zdrowotności przyzębia. London 2003: 251-270.: The Feline Patient: Essentials of Diagnosis and Treatment.

KLUCZ DO ANKIETY PSY Osad nazębny czyste korony płytka bakteryjna kamień nazębny na niektórych zębach obfity kamień nazębny Stan przyzębia bez zmian zapalenie dziąseł zapalenie przyzębia 2 .

KLUCZ DO ANKIETY KOTY Osad nazębny czyste korony płytka bakteryjna kamień nazębny na niektórych zębach obfity kamień nazębny Stan przyzębia zapalenie dziąseł zapalenie przyzębia 29 .

.. ..................................................................................................................... .............................................................................................................................. ...................................................................................................................................................... ......................................................................................... ............... ............................................................... ....................... .......................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................. ...................................... ...................................................................................... ..........................................................Notatki: ............................................................................................... ......................................................................... ........................... .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................. ........................................................................................................... ...... .............................................................. .................................. .................................. 30 .......................................................... ............................................................... ........................................................................................................................................ ........................................... . ..................................... .............................................................................................................................................................................. .................................. ........................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ .................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................................................... ..................... ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................

.

pl .www.usmiechpupila.com.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful