Recenzenci: dr inż. Krzysztof Siodła Rzeczoznawca SEP, Specjalista SEP inż. Aleksander Podbrez Rzeczoznawca SEP

Spis treści

Wstęp. 1. ZARYS WIADOMOŚCI Z PODSTAW ELEKTROTECHNIKI 1.1. Obwód elektryczny oraz podstawowe prawa
Ksi żka jest przeznaczona dla osób przygotowuj cych si do egza minu kwalifikacyjnego na uprawnienia w zakresie eksploatacji urz dzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych i zawiera wiadomości wymagane na egzaminie kwalifikacyjnym. Ksi żka ta może być przydatna również osobom na stanowiskach dozoru nad urz dzeniami, instalacjami i sieciami elektro energetycznymi. 1.1.1. Obwód elektryczny 1.1.2. Prąd i napięcie 1.1.3. Prawo Ohma 1.1.4. Rezystancja i rezystywność. Łączenie rezystorów 1.1.5. Źródła prądu elektrycznego 1.1.6. Prawa Kirchhoffa 1.1.7. Moc i energia. Prawo Joule'a lenza 1.1.8. Budowa i działanie akumulatorów

15 . 17 17
17 17 19 19 21 21 23 23

© Copyright by Wydawnictwo i Handel Ksi żkami „KaBe" s.c. Krosno 2001

1.2. Zjawiska magnetyczne i elektromagnetyczne
1.2.1. Pole magnetyczne 1.2.2. Zjawisko indukcji elektromagnetycznej 1.2.3. Zjawisko elektrodynamiczne 1.2.4. Zasada działania prądnicy i silnika elektrycznego prądu stałego

26
26 27 29 30

ISBN 83 913084 4 8

1.3. Prąd przemienny jednofazowy
1.3.1. Wielkości charakterystyczne prądu sinusoidalnego 1.3.2. Obwód elektryczny z rezystancją, reaktancją i impedancją 1.3.3. Kondensatory. Łączenie kondensatorów 1.3.4. Moc prądu przemiennego jednofazowego Wydawca: Wydawnictwo i Handel Ksi żkami „KaBe" s.c. Krosno, tel.(013)43 216 52 Wydanie drugie, poprawione i uzupełnione. Skład i łamanie: F.U.H. „Fold Kom" s.c. Krosno, tel. (013) 436 60 54 Druk i oprawa: SER1DRUK S.C. Łódź, tel./fax (042) 649 30 66

32
32 33 36 37

1.4. Prąd przemienny trójfazowy
1.4.1. Układy połączeń 1.4.2. Moc prądu trójfazowego

38
38 39

5

2. OCHRONA PRZED PORA ENIEM PRĄDEM ELEKTRYCZNYM W URZĄDZENIACH ELEKTROENERGETYCZNYCH O NAPIĘCIU DO 1 k V — 4 0 2.1. Wiadomości ogólne
2.1.1. Oddziaływanie prądu elektrycznego na organizm ludzki 2.1.2. Warunki środowiskowe 2.1.3. Stopnie ochrony obudów urządzeń elektrycznych 2.1.4. Klasy ochronności urządzeń elektrycznych i elektronicznych 2.1.5. Napięcia i układy sieciowe 2.1.6. Oznaczenia przewodów i zacisków 2.1.7. Środki ochrony przed pora eniem prądem elektrycznym przy eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych

4. BUDOWA I EKSPLOATACJA URZĄDZEŃ ELEKTROENERGETYCZNYCH.......102 4.1. Ogólne zasady eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych
4.1.1. Wiadomości ogólne 4.1.2. Wymagania kwalifikacyjne dla osób zajmujących się eksploatacją urządzeń elektroenergetycznych 4.1.3. Dokumentacja techniczna 4.1.4. Przyjmowanie urządzeń do eksploatacji 4.1.5. Prowadzenie eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych 4.1.6. Kontrola eksploatacji

102
102 104 106 108 109 110

40
40 ..41 41 43 44 50 52

4.2. Elektryczne urządzenia napędowe
4.2.1. Rodzaje i budowa silników elektrycznych 4.2.1.1. Silniki indukcyjne 4.2.1.2. Silniki prądu stałego 4.2.1.3. Silniki komutatorowe prądu przemiennego jednofazowe 4.2.1.4. Dobór silników w zale ności od warunków środowiskowych 4.2.1.5. Zabezpieczenia silników elektrycznych 4.2.2. Eksploatacja elektrycznych urządzeń napędowych 4.2.2.1. Wiadomości ogólne 4.2.2.2. Oględziny i przeglądy 4.2.2.3. Zakres badań technicznych dla elektrycznych urządzeń napędowych 4.2.2.4. Podstawowe uszkodzenia silników indukcyjnych, ich objawy i sposoby usuwania 4.2.2.5. Podstawowe uszkodzenia silników prądu stałego, ich objawy i sposoby usuwania

111
111 112 123 129 .....130 131 135 135 138 142 144 153

2.2. Rodzaje ochron przeciwpora eniowych
2.2.1. Ochrona przed dotykiem bezpośrednim (ochrona podstawowa) 2.2.2. Ochrona przed dotykiem pośrednim (ochrona dodatkowa) 2.2.2.1. Ochrona przez zastosowanie samoczynnego wyłączenia zasilania 2.2.2.2. Ochrona przez zastosowanie urządzenia II klasy ochronności 2.2.2.3. Ochrona przez zastosowanie izolowania stanowiska 2.2.2.4. Ochrona przez zastosowanie separacji elektrycznej 2.2.2.5. Ochrona przez zastosowanie nieuziemionych połączeń wyrównawczych miejscowych 2.2.3. Równoczesna ochrona przed dotykiem bezpośrednim i pośrednim 2.2.4. Połączenia wyrównawcze 2.2.5. Przewody ochronne, ochronno neutralne i wyrównawcze 2.2,6 Uziomy i przewody uziemiające 2.2.7. Wymagania dodatkowe dotyczące ochrony przeciwpora eniowej w zale ności od warunków środowiskowych 2.2.7.1. Pomieszczenia wyposa one w wannę lub basen natryskowy (łazienki) 2.2.7.2. Place budowy i robót rozbiórkowych 2.2.7.3. Gospodarstwa rolne i ogrodnicze 2.2.7.4. Wymagania dodatkowe dotyczące ochrony przeciwpora eniowej w ograniczonych przestrzeniach przewodzących 2.2.8. Przyłączanie urządzeń elektrycznych

52
53 55 56 73 74 75 ...78 79 81 83 85 89 89 91 93 94 95

4.3. Transformatory energetyczne
4.3.1. Budowa i działanie transformatorów 4.3.2. Eksploatacja transformatorów 4.3.3. Typowe zakłócenia i uszkodzenia transformatorów 4.3.4. Zakres pomiarów i prób eksploatacyjnych transformatorów o mocy do 1,6 MVA

155
155 166 171 174

4.4. Stacje elektroenergetyczne
4.4.1. Budowa stacji elektroenergetycznych 4.4.2. Eksploatacja stacji elektroenergetycznych 4.4.2.1. Wiadomości ogólne i czynności łączeniowe 4.4.2.2. Oględziny stacji elektroenergetycznych 4.4.2.3. Przeglądy stacji elektroenergetycznych

174
174 181 181 184 187

3. OCHRONA PRZECIWPORA ENIOWA W URZĄDZENIACH ELEKTROENERGETYCZNYCH O NAPIĘCIU POWY EJ 1 kV

99

6

7

4.5. Elektroenergetyczne linie napowietrzne
4.5.1. Budowa linii napowietrznych 4.5.2. Ochrona od przepięć linii napowietrznych 4.5.2.1. Ochrona od przepięć elektroenergetycznych linii napowietrznych o napięciu wy szym ni 1 kV 4.5.2.2. Ochrona od przepięć elektroenergetycznych linii napowietrznych o napięciu do 1 W 4.5.3. Eksploatacja elektroenergetycznych linii napowietrznych 4.5.4. Zakres pomiarów i prób eksploatacyjnych linii napowietrznych

190
190 208 208 209 210 213

4.8. Baterie kondensatorów do kompensacji mocy biernej
4.8.1. Budowa baterii kondensatorów 4.8.2. Rodzaje kompensacji mocy biernej za pomocą kondensatorów 4.8.3. Dobór mocy baterii do kompensacji mocy biernej 4.8.4. Eksploatacja baterii kondensatorów do kompensacji mocy biernej 4.8.4.1. Prowadzenie eksploatacji i programy pracy 4.8.4.2. Oględziny i przeglądy baterii kondensatorów 4.8.4.3. Pomiary eksploatacyjne

265
265 269 270 271 271 273 275

4.6. Elektroenergetyczne linie kablowe
4.6.1. Kable elektroenergetyczne i sygnalizacyjne 4.6.2. Osprzęt kablowy 4.6.3. Układanie kabli 4.6.3.1. Postanowienia ogólne 4.6.3.2. Układanie kabli w ziemi 4.6.3.3. Układanie kabli w kanałach, tunelach i budynkach 4.6.4. Oznaczenia linii kablowych 4.6.5. Przekazywanie linii kablowych do eksploatacji 4.6.6. Eksploatacja linii kablowych 4.6.6.1. Oględziny i przeglądy linii kablowych 4.6.6.2. Czynności związane z załączaniem i wyłączaniem linii kablowych 4.6.6.3. Postępowanie w razie awarii, po aru lub innych nienormalnych objawów pracy linii kablowych 4.6.7. Zakres pomiarów i prób eksploatacyjnych linii kablowych

214
214 217 218 218 220 225 227 228 231 231 232 233 234

4.9. Spawarki i zgrzewarki
4.9.1. Rodzaje i budowa spawarek 4.9.2. Rodzaje i budowa zgrzewarek 4.9.3. Eksploatacja spawarek i zgrzewarek 4.9.3.1. Zagadnienia ogólne 4.9.3.2. Oględziny i przeglądy 4.9.4. Zakres badań technicznych dla urządzeń spawalniczych

276
276 280 281 281 283 286

4.10. Urządzenia oświetlenia elektrycznego
4.10.1. Zasady eksploatacji urządzeń oświetleniowych 4.10.2. Oględziny, przeglądy i remonty urządzeń oświetlenia elektrycznego 4.10.3. U ytkowanie urządzeń oświetlenia elektrycznego

288
288 290 292

4.11. Urządzenia prostownikowe i akumulatorowe
4.11.1. Urządzenia prostownikowe 4.11.2. Urządzenia akumulatorowe 4.11.2.1. Baterie akumulatorów 4.11.2.2. Ładowanie akumulatorów 4.11.3. Zasady eksploatacji urządzeń prostownikowych i akumulatorowych 4.11.4. Wymagania w zakresie wyników pomiarów urządzeń prostownikowych i akumulatorowych

293
293 296 296 297 302 306

4.7. Instalacje elektryczne
4.7.1. Wiadomości ogólne 4.7.3. Rodzaje pomieszczeń i ich wpływ na dobór instalacji 4.7.4. Przyłącza i złącza 4.7.5. Warunki techniczne jakim powinna odpowiadać instalacja elektryczna w obiekcie budowlanym 4.7.6. Ochrona przewodów przed prądem przetę eniowym 4.7.7. Ochrona przed przepięciami w instalacjach elektrycznych nn 4.7.8. Sprawdzenie odbiorcze instalacji elektrycznych 4.7.9. Eksploatacja instalacji elektrycznych 4.7.10. Zakres pomiarów i prób eksploatacyjnych instalacji oraz terminy wykonania

238
238 247 250 252 254 256 260 262 263

4.12. Zespoły prądotwórcze
4.12.1. Rodzaje zespołów prądotwórczych 4.12.2. Eksploatacja zespołów prądotwórczych 4.12.2.1. Uruchomienie zespołu prądotwórczego i programy pracy 4.12.2.2. Obsługa zespołów prądotwórczych 4.12.2.3. Oględziny, konserwacja i remonty zespołów prądotwórczych

307
307 308 308 311 314

8

9

Monta 341 4.1. Zasada działania i budowa urządzeń do elektrolizy 4.15. Ochrona wewnętrzna 4.1. Naprawa elektrycznych urządzeń w strefach zagro onych wybuchem 348 348 350 355 359 361 361 365 368 371 372 4.3.2.5.3.2. Rodzaje i budowa urządzeń elektrotermicznych 4. Badania urządzeń piorunochronnych 376 376 385 388 10 11 .16..16.1.13.4. Urządzenia elektryczne przeciwwybuchowe Ex i strefy zagro enia 4.12. Oględziny.16. Budowa urządzeń piorunochronnych 4.16.16. Dobór urządzeń elektrycznych w strefach zagro onych wybuchem 4.16.4. Przygotowanie miejsca pracy.17. Instalowanie urządzeń elektrycznych w strefach zagro onych wybuchem 4. Oględziny urządzeń elektrycznych w strefach zagro onych wybuchem 4. Podstawowe czynności eksploatacyjno ruchowe 4.2. Wiadomości ogólne 6. OGÓLNE ZASADY RACJONALNEJ GOSPODARKI ELEKTROENERGETYCZNEJ 5. Urządzenia elektrotermiczne 4.4. Organizacja bezpiecznej pracy przy sieciach elektrycznego oświetlenia ulicznego .15. przeglądy i remonty urządzeń do elektrolizy 4. Zagro enia wybuchem 4.3.13. Zasady bezpieczeństwa wykonywania prac przy obsłudze urządzeń elektroenergetycznych 395 395 397 398 400 400 402 405 405 406 408 413 419 419 421 422 4.5.2. Polecenia na wykonanie prac oraz kwalifikacje i obowiązki pracowników w zakresie organizacji bezpiecznej pracy 7.5.13.13. Wykonywanie stałych czynności eksploatacyjno konserwacyjnych przez wyznaczone osoby przy urządzeniach o napięciu do 1 kV 7. Eksploatacja urządzeń elektrycznych w strefach zagro onych wybuchem 4.16. Określenia 7. Czynności konserwacyjne urządzeń elektrycznych czynnych i rezerwowych w strefach zagro onych wybuchem 4. Podstawowe warunki bezpiecznej pracy przy urządzeniach elektroenergetycznych 7. Eksploatacja urządzeń elektrotermicznych 4.16. Eksploatacja sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego 344 4.2.1. Rodzaje poleceń na pracę 7.16. dopuszczenie do pracy.1.1. Zasady oszczędzania energii w zakładach przemysłowych 5. Zasady wykonywania prac na polecenie 7.16.1. Zasady bezpiecznego wykonywania prac 7..2. przeglądy i remonty urządzeń elektrotermicznych 4.2. Podstawowe zosady eksploatacji urządzeń przeciwwybuchowych 4.5.2.5.3.14.1. Eksploatacja urządzeń do elektrolizy 4.3.2.1.13.14. Oględziny.15.5. ZASADY ORGANIZACJI I WYKONYWANIA PRAC PRZY URZĄDZENIACH ELEKTROENERGETYCZNYCH 7.2. Elektryczne urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym 4.2.4.17.15. Sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego 341 4.17.1.347 4.2. Warunki przyjęcia do eksploatacji i program pracy urządzeń elektrotermicznych 4.5. Kompensowanie mocy biernej 6.2.1.14.3.3.1.5.2..14. BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY 6.5.17.16.14. Straty energii 5. Urządzenia do elektrolizy 4. Przeglądy urządzeń elektrycznych w strefach zagro onych wybuchem 4.5.2. Zakres badań technicznych urządzeń elektrotermicznych 316 316 325 325 327 330 5. Zakres badań technicznych urządzeń do elektrolizy 332 332 336 336 338 340 4.3. Urządzenia piorunochronne 4.14. zakończenie pracy 7.5.2.3.

Środki i sprzęt gaśniczy 8. Sprzęt ochronny i narzędzia pracy 8.3.. Uwalnianie pora onego spod działania prądu elektrycznego o napięciu powy ej 1 kV 9. Postępowanie w razie po aru 8.7. Sztuczne oddychanie 9..6. 455 466 470 471 „ 444 448 448 449 454 456 458 460 463 13 .7.4.5. Wymagania w zakresie ochrony przeciwpo arowej dotyczące instalacji elektrycznych w obiektach budowlanych w zale ności od wpływów zewnętrznych 9.2. Udzielanie pomocy przedlekarskiej przy oparzeniach termicznych i chemicznych 12 424 436 436 437 442 443 Literatura Normy Przepisy prawne Katalogi „.1. Niebezpieczeństwo po aru od urządzeń elektrycznych 8.1. Udzielanie pomocy przedlekarskiej osobom pora onym prądem elektrycznym 9. Uwalnianie pora onego spod działania prądu elektrycznego o napięciu do 1 kV 9. OCHRONA PRZECIWPO AROWA 8.2. Gaszenie urządzeń elektroenergetycznych 8. Przywrócenie krą enia 9.3. ZASADY POSTĘPOWANIA PRZY RATOWANIU OSÓB PORA ONYCH PRĄDEM ELEKTRYCZNYM I POPARZONYCH 9.5.4.6. Skutki przepływu prądu przez ciało ludzkie 9..

c). Autor. Podstawowymi elementami obwodu elektrycznego s : • źródła napi cia.l. 1. Obwód elektryczny Obwód elektryczny jest to zespół elementów tworz cych przy najmniej jedn zamkni t drog dla przepływu pr du elektrycznego.2. 1. Rys. Obwód może być nierozgał ziony (rys. 1.1. konstruktywne i życzliwe uwagi oraz cenne wskazówki. Pr d nie spełniaj cy tego warunku nazywa si zmiennym (rys. że to wydanie ksi żki b dzie również stanowić cenn pomoc w przygotowaniu si elektryków do egzaminu kwalifika cyjnego. 16 17 . • przewody ł cz ce. Pr d stały jest to pr d. Obwód elektryczny oraz podstawowe prawa 1.l.3b. Rys.1) lub rozgał ziony (rys. Krzysztofowi Siodle i Panu inż. którego wartość i zwrot nie zmieniaj si w funkcji czasu (rys. Chciałbym w tym miejscu serdecznie podzi kować recenzen tom Panu drowi inż. Aleksandrowi Podbrezowi za bardzo wnikliwe.2. Jednostk pr du elektrycznego jest 1 Amper [A]. Mam nadziej .1. Schemat najprostszego obwodu elektrycznego nierozgał zionego.1. Schemat obwodu rozgał zionego. • odbiorniki.3a).2). ZARYS WIADOMOŚCI Z PODSTAW ELEKTROTECHNIKI 1.1. Prąd i napięcie Pr dem elektrycznym nazywamy stosunek ilości ładunku przepływaj cego przez przekrój przewodnika w małym przedziale czasu do tego czasu.1. 1. 1. 1.Ponadto poprawiono zauważone bł dy i uwzgl dniono słuszne uwagi krytyczne.

1.4a). 1. c) d) Inne postacie: gdzie: R rezystancja. Prawo Ohma W obwodach pr du stałego prawo Ohma ma postać: Pr d w obwodzie jest wprost proporcjonalny do przyłożonego napi cia.4. a odwrotnie proporcjonalny do rezystancji obwodu. 2) amperomierzem z boczni kiem. rezystancja posobnika.4. c) sinusoidalnie zmiennego. b) napi cia. R rezystancja odbiornika. Jednostk napi cia U jest 1 Volt [V]. który należy wł czyć szere gowo z odbiornikiem (rys. Napi cie mi dzy punktami A i B jest to różnica potencja łów mi dzy tymi punktami 1. Przebiegi pr dów w czasie: a) stałego. Pr d mierzy si amperomierzem. rezystancja wewn trzna amperomierza. d) pulsuj cego jednokierunkowego. b) zmiennego dwukierunko wego. 18 19 .3.1. Napi cie mierzy si woltomierzem. 1. Łączenie rezystorów Rezystancj jednorodnego przewodnika wyraża wzór: gdzie VA i VB potencjały punktów A i B. gdzie: R / S G rezystancja w długość przewodnika w m przekrój poprzeczny przewodnika w mm 2 konduktancja w simensach — rezystywność w konduktywność w Rys. RB rezystancja bocznika.1. Pomiary: a) pr du I) amperomierzem. Rezystancja i rezystywność.3.l . Jednostk rezystancji R jest 1 Om Rys. który należy wł czyć rów nolegle z odbiornikiem (rys. 1.4b).

1. 1. Poł czenie rezystorów: a) szeregowe.6. b) równoległe. Pr dy dopływaj ce do w zła oznaczamy jako dodatnie. 1. a pr dy wypływaj ce jako ujemne (rys. 1.7).6) rezystancj wypadkow oblicza si ze wzoru: • Pierwsze prawo Kirchhoffa Suma pr dów dopływaj cych do każdego w zła jest równa sumie pr dów wypływaj cych z tego w zła. Rezystancj wypadkow szeregowo poł czonych n rezystorów (oporników) (rys. b) Źródłami pr du stałego mog być pr dnice maszynowe pr du stałego. Prawa Kirchhoffa Rys.7.Rezystancj przewodu w zależności od temperatury wyraża wzór: gdzie: a rezystancja przewodu w temperaturze t rezystancja przewodu w temperaturze 20°C.5a) oblicza si ze wzoru: Rezystancj wypadkow równolegle poł czonych n rezystorów (rys. Pierwsze prawo Kirchhoffa można zapisać w postaci: 20 21 .8). 1. 1.1. Dla dwóch rezystorów poł czonych równolegle (rys. Układ równoległy dwóch oporników. b) równolegle. 1. współczynnik temperaturowy rezystancji w Rys.8). ogniwa i akumulatory (pkt 1. 1.5. prze mysłowych lub prywatnych.5b) oblicza si ze wzoru: 1.1. 1. W celu uzyskania wyższego napi cia ogniwa lub akumulatory ł czymy w tak zwane baterie (rys. Ł czenie ogniw: a) szeregowe.1. c) mieszane. Źródła prądu elektrycznego Źródłami pr du przemiennego s pr dnice maszynowe trójfa zowe (generatory) zainstalowane w elektrowniach zawodowych.5. a) Rys.6.

8.po przekształceniu ogólnie 1. 22 23 . W zeł obwodu elektrycznego.6 10 J 6 1. pr d w A. wi ksz jednostk jest 1 kW = 1000 W. Zgodnie z II prawem Kirchhoffa w obwodzie przedstawionym na rys.1.8.7. napi cie w V. Obwód elektryczny jednooczkowy. P U / R Energia elektryczna W pobrana w czasie t przez odbiornik przy napi ciu U oraz pr dzie I wyraża si wzorem: Jednostk energii W jest 1 kilowatogodzina [kWh]. rezystancja w Jednostk mocy P jest 1 Wat [W]. 1. 1 J=l W s Rys.9) suma algebraiczna napi ć źródłowych (Ek) jest rów na sumie algebraicznej napi ć odbiornikowych Ut (spadków napi ć) Jednostk ciepła Qc jest 1 dżul [J]. 1. Moc i energia. Proces formowania si akumulatora nazywamy procesem ładowania. • Prawo Joule'a Lenza Ilość ciepła Qc wydzielonego w przewodniku pod wpływem przepływu pr du elektrycznego jest proporcjonalna do rezystancji R przewodnika. • Drugie prawo Kirchhoffa W dowolnym zamkni tym obwodzie elektrycznym. Prawo Joule'a Lenza • Moc pr du stałego wyraża zależność gdzie: moc w W. 1.9. Rys.9 jest spełnione równanie: lkWh = 3. do kwadratu pr du oraz do czasu przepływu t.1. zwanym oczkiem (rys. Budowa i działanie akumulatorów Akumulator przeznaczony jest do magazynowania energii elektrycznej. 1. a proces oddawania energii elektrycznej do obwodu proce sem wyładowania.

• Akumulatory ołowiowe (rys. Rozróżniamy akumulatory kwasowe (ołowiowe) i zasadowe (żelazo niklowe i kadmowo niklowe). Podczas wyładowania akumulator pracuje jako źródło energii elektrycznej i energia chemiczna z powrotem jest zamieniana na ener gi elektryczn . Rys. 24 25 .11. Przy wyładowaniu g stość elektrolitu zmniejsza si (1. b) układ poł czeń przy ładowaniu akumulatora. • Sprawność pojemnościowa jest równa stosunkowi ła dunku Qwyt wydanego podczas wyładowania do ładunku pobrane go przez akumulator podczas ładowania przy tej samej stałej wartości pr du ładowania i pr du wyładowania.14 g/cm3). która zamienia si na energi chemiczn i w tej postaci jest magazynowana. Przez pojemność akumulatora rozumiemy ładunek Q. jaki można z niego otrzymać przy jednokrotnym wyładowaniu. c) przebieg łado wania i wyładowania akumulatora U =f(t).28 g/cm3). 1. Akumulator kwasowo olowiowy do baterii stacjonarnych firmy TLTNGSTONE BATTER1ES. Napi cie akumulatora ołowiowego ma wartość 2V. W stanie naładowanym elektrod ujemn jest ołów Pb.Podczas ładowania akumulator jest odbiornikiem energii elek trycznej. C) Rys. 1. 1. a elektrolitem wodny roztwór kwasu siarkowego (H2SO4 + H2O) Stan naładowania: PbO2 2H2SO4 Pb + Podczas wyładowania obie elektrody pokrywaj si siarczanem oło wiu. elek trod dodatni jest dwutlenek ołowiu PbO2. Wyrażamy j w amperogodzinach. 1.10) Przebieg ładowania i rozładowania akumulatora ołowiowego przedstawiono na rys.10. Stan wyładowania: PbSO4 2H2O PbSO4 + Przy ładowaniu g stość elektrolitu zwi ksza si (1. Akumulator ołowiowy: a) układ poł czeń przy wyładowaniu aku mulatora.11.

2. 1.5 0. c) zmiana wartości pr du w jednej z cewek.13. baterii szeregowej złożonej z n jednakowych akumulato rów jest równa: E = n • a pojemność jest równa pojemności jedne go akumulatora Q = • Akumulatory zasadowe W akumulatorze zasadowym elektrolitem jest roztwór wodny ługu potasowego KOH o g stości 1. • elektromagnes (rys.20 g/cm3. a jako elektrod dodatni wodorotlenek niklu. bo napi cie wyła dowania jest niższe od napi cia ładowania. 1. Pole magnetyczne Pole magnetyczne może być wytworzone przez: • magnes trwały (rys. bardzo małe samowyładowanie. Do zalet nowoczesnych akumulatorów kadmowo niklowych należ : lekkość.• Sprawność energetyczna jest równa stosunkowi ener gii oddanej przez akumulator podczas wyładowania do energii pobra nej podczas ładowania Jest ona mniejsza od sprawności pojemnościowej. Napi cie znamionowe jednego ogniwa akumulatora zasado wego wynosi 1. pr dkości poruszania przewodnika v oraz indukcji magnetycznej B.19 1.2.2 V. a jako elektrod dodatni wodorotlenek niklu Ni(OH)3. Obrazy pól magnetycznych wytworzonych przez: a) magnes trwa ły. niewrażliwość na wyładowanie dużym pr dem.2. Akumulatory ł czy si w szereg tworz c baterie.52 i sprawność energetyczn = 0. Napi cie indukowane w przewodzie poruszaj cym si w polu magne tycznym jest wprost proporcjonalne do długości czynnej przewodu l.12b). 1. Rys.13) a) b) 1.7 0. Zjawisko indukcji elektromagnetycznej: a) zbliżenie magnesu do cewki.12. Zjawiska magnetyczne i elektromagnetyczne 1. Zespół elementów tworz cych drog zamkni t dla strumienia ma gnetycznego nazywamy obwodem magnetycznym. Siła elektro motoryczna.12a). 1. 26 27 . odporność na wstrz sy. b) elektromagnes. Rys. 1. Do wad należy zaliczyć ich mniejsz w porównaniu z akumulatorami ołowiowymi sprawność pojemnościow = 0. 1. W akumulatorze żelazo niklowym jako elektrod ujemn stosuje si żelazo Fe.1. W akumulatorze kadmowo niklowym jako elektrod ujemn stosuje si kadm. b) zbliżenie cewki do magnesu.52 oraz wysok cen .2. Zjawisko indukcji elektromagnetycznej Zjawisko indukcji elektromagnetycznej polega na indukowaniu si napi cia nazywanego sił elektromotoryczn SEM w przewodzie poruszaj cym si w polu magnetycznym lub w zamkni tym obwodzie obejmuj cym zmienny w czasie strumień magnetyczny (rys.

Indukcja B określa intensywność pola magnetycznego. to na przewodnik działa siła F Kierunek ruchu Rys. Sił elektromotoryczn indukcji własnej nazywamy sił elek tromotoryczn samoindukcji eL. Wielkość siły zależy od indukcji magnetycznej B.16). Stosowanie reguły prawej dłoni. Stosowanie reguły lewej dłoni. E =B l v Kierunek indukowanej siły elektromotorycznej wyznaczamy za pomo c reguły prawej dłoni (rys. b) w cewce I przy zmianie pr du w cewce 2. [6] Zjawisko indukcji własnej jest to indukowanie si siły elek tromotorycznej w cewce pod wpływem zmian pr du płyn cego w tej cewce. 1. cewki pierwszej z drug (rys. Wielkość L oznacza indukcyjność własn cewki. Kierunek działania siły określa si sto suj c reguł lewej dłoni (rys.14.2.16.14).15). Zjawisko elektrodynamiczne Jeżeli w polu magnetycznym znajduj si przewodniki z pr dem. Jednostk indukcyjności L jest 1 Henr [H]. Rys. 1. 1. Siła elektromotoryczna indukcji wzajemnej wyraża si wzorem wielkość M oznacza indukcyjność wzajemn np. ruchu Jednostk indukcyjności wzajemnej M jest 1 Henr [H]. [6] 28 29 . Rys. 1.15. Indukowanie siły elektromotorycznej: a) w cewce 2 przy zmianie pr du w cewce 1. Zjawisko indukcji wzajemnej jest to indukowanie si siły elektromoto rycznej w cewce pod wpływem zmian pr du w drugiej cewce z ni sprz żon .3. 1. 1. Jednostk indukcji B jest 1 Tesla [T]. 1. nat żenia pr du I i długości czynnej przewodu /.

Kieru nek SEM i pr du można określić posługuj c si reguł prawej dłoni (rys. choćby z uwagi na rezystancj wewn trzn Rw uzwojeń silnika. Doprowadzona do układu energia mechaniczna zo stała zamieniona w energi elektryczn . którego cz ści jest pr t poruszany w polu magnetycznym.2. Kierunek działania siły jest przeciwny do kierunku ruchu pr ta. Teoretycznie wytwarzana moc mechaniczna Pm jest równa pobranej mocy elektrycznej. • Zasada działania pr dnicy elektrycznej elektrodynamicznej Fe = B I I przeciwdziałaj cej ruchowi pr ta. Na tej zasadzie oparte jest działanie pr dnic. jest przyczyn powstawania siły Elementarny model i schemat zast pczy silnika pokazano na rys. 1. Zasada działania prądnicy i silnika elektrycznego prądu stałego Zjawisko indukowania si siły elektromotorycznej w przewod niku w poruszaj cym si polu magnetycznym oraz oddziaływania pola magnetycznego na pr d elektryczny s podstaw przemiany pracy mechanicznej w energi elektryczn i odwrotnie. Energia ta przemienia si w prac mechaniczn . to pod wpływem SEM E popłynie pr d /. Przemiany te odbywaj si w maszynach elektrycznych.4. Rozpatrywany pr t staje si odbiornikiem energii elektrycznej. Jednocześnie indukuje si w pr cie siła elektromotoryczna E = B I v. Jeżeli ta siła jest dostatecznie duża. Moc elektryczna wytworzona w pr cie jest teoretycznie równa mocy mechanicznej doprowadzonej do pr ta (przy założeniu. Na tej zasadzie oparte jest działanie silnika elektrycznego. W rzeczywistości zachodz w silniku straty mocy. • Zasada działania silnika pr du stałego Rys.17. Model wyjaśniaj cy zasad działania pr dnicy (a) i schemat za st pczy pr dnicy (b). Pr d / w obwodzie zamkni tym. 1.1. pr t zaczyna si poruszać z pr dkości v pokonuj c sił hamuj c . 30 31 . Iloczyn siły elektromotorycznej E oraz pr du I jest moc elektryczn wytworzon w pr cie Elementarny model i schemat zast pczy pr dnicy pokazano na rys. W pr cie indukuje si siła elektromotoryczna E = B 1 v.17.18. W celu utrzymania pr ta w ruchu należy stale pokonywać sił Iloczyn siły Fe i pr dkości v jest moc mechaniczn Pm potrzebn do utrzymania pr ta w ruchu. 1. Do pr ta doprowadzamy pr d ze źródła o napi ciu U. [6] Na pr t działamy pewn sił F powoduj c ruch prostoliniowy pr ta w kierunku prostopadłym do linii pola magnetycznego z pr dkości v. której zwrot jest przeciwny do kierun ku pr du. 1. Po nieważ pr t znajduje si w polu magnetycznym działa na niego siła F = B I /o zwrocie odpowiadaj cym regule lewej dłoni.14). Jeżeli obwód pr ta b dzie zamkni ty. że nie ma żad nych strat mocy). które dzielimy na: • pr dnice elektryczne wytwarzaj ce energi elektryczn kosztem dostarczonej im pracy mechanicznej. • silniki elektryczne wykonuj ce prac mechaniczn kosz tem pobieranej energii elektrycznej.

1. 1. Okres pr du sinusoidalnego Pulsacja Cz stotliwość . 1.20. czas. Jednostk pulsacji . Napi cie na rezystancji jest w fazie z pr dem (k t przesuni cia fazowego mi dzy pr dem i napi ciem . [6] Obwód elektryczny z rezystancj R (rys.3. Jednostk reaktancji indukcyjnej XL jest 1 Om 33 32 . Wartości skuteczne określa si dużymi literami bez wskaźników. pulsacja (cz stotliwość k towa). 1.19.18. Wykres pr du sinusoidalnego. c) wykres wektorowy wartości skutecznych pr du i napi cia p war tość chwilowa mocy. Obwód elektryczny z cewk o indukcyjności L (rys. Obwód elektryczny Z rezystancj R: a) układ poł czeń. 1. p. Jednostk cz stotliwości jest 1 Herc [Hz]. Mierzymy je za pomoc mierników elektromagnetycznych i elektrodynamicznych. Wielkości charakterystyczne prądu sinusoidalnego Wartość chwilowa (rys.19) g d z i e : wartość maksymalna (amplituda). 1. Model wyjaśniaj cy zasad działania silnika (a) i schemat zast p czy silnika (b).3. Jednostk okresu Tjest 1 s. reaktancją i impe dancją Rys.1.2. Rys. Prąd przemienny jednofazowy 1. i. b) przebiegi u.21) gdzie reaktancj indukcyjna cewki Wartość skuteczna pr du sinusoidalnego / Rys.3. jest 1 rad/s.b) W praktyce posługujemy si wartościami skutecznymi napi ć pr dów. 1. Obwód elektryczny z rezystancją.20) 1.

b) wykres wektorowy przy przeważaj cej reaktancji indukcyjnej. b) przebiegi u.22) gdzie Xc reaktancja pojemnościowa C pojemność kondensatora w faradach [F] Reaktancja dwójnika szeregowego R. • Obwód elektryczny z kondensatorem o pojemności C (rys. b) przebiegi u. C (z impedancj ): a) układ poł czeń. lub pr d wyprzedza napi cie na kondensatorze o k t 90°. C. c) wykres wektorowy wartości skutecznych pr du i napi cia.Jednostk reaktancji pojemnościowej Xc jest 1 Om Napi cie na kondensatorze opóźnia si wzgl dem pr du o k t 90°.21. susceptancja Jednostk susceptancji jest 1 Simens [S]. b) ujemna czyli X< 0. 1. a) b) c) • Obwód elektryczny z impedancj Z (rys. może być: a) dodatnia czyli X> 0. Obwód elektryczny z cewk o indukcyjności L: a) układ poł czeń. obwód ma charakter indukcyjny. k t fazowy jest ujemny obwód ma charakter pojemnościowy. c) wykres wektory przy przeważaj cej reaktancji pojemnościowej. p.22. c) wykres wektorowy wartości skutecznych pr du i napi cia. k t fazowy jest równy zeru. i. C w zależności od wartości L. 1. Obwód szeregowy R. p. Prawo Ohma dla obwodu pr du przemiennego lub inne postacie U = I • Z. i. Obwód elektryczny z kondensatorem o pojemności C: a) układ poł czeń. L. 1. c) równa zeru XL = Xc czyli X = 0. 1. 34 35 .23) Impedancja Z = Reaktancja X = a) b) c) Rys. a) c) Rys. Rys. L.23. 1. obwód ma charakter rezystancyjny. k t fazowy jest dodatni.

jeżeli to: Rys. Łączenie kondensatorów • Pojemność kondensatora Kondensatorem nazywamy urz dze nie składaj ce si z dwóch przewodników zwanych okładzinami rozdzielonych dielek trykiem. Pojemność wypadkow (zast pcz ) równolegle poł czonych kondensatorów (rys. 1.24) można obliczyć ze wzoru: Rys. Jednostk pojemność C jest jeden Farad [F].26) oblicza si ze wzoru: Rys. Kondensa tor płaski (przekrój poprzeczny). Moc pozorna Jednostk mocy pozornej S jest 1 Woltamper [VA] gdzie: U wartość skuteczna napi cia. współczynnik mocy.1.3. Pojemność kondensatora płaskiego (rys. Pojemność kondensatora C jest ce ch charakterystyczn kondensatora określa j c jego zdolność do gromadzenia ładunku elektrycznego. Kondensatory.24. 1. 1. gdzie: C S pojemność kondensatora w F.3. Moc prądu przemiennego jednofazowego Moc pr du przemiennego jednofazowego wyrażaj nast puj ce zależności: Moc czynna P = Jednostk mocy czynnej P jest 1 Wat [W]. m d odst p mi dzy okładzinami w m.25) oblicza si ze wzoru: 36 37 . powierzchnia okładziny w m2. / wartość skuteczna pr du k t przesuni cia fazowego mi dzy pr dem i napi ciem.25. 1.26. mniejsze jednostki to: • Ł czenie kondensatorów Pojemność wypadkow (zast pcz ) szeregowo poł czonych kondensatorów (rys. 1. Poł czenie równoległe kondensatorów.4. 1. przenikalność bezwzgl dna dielektryka —. 1. Moc bierna Jednostk mocy biernej Q jest lVar [Var]. Poł czenie szeregowe kondensatorów.3.

Poł czenie odbiorników trójfazowych w trójk t.1. 1.2. przewodowy.4. Moc prądu trójfazowego Moc pr du trójfazowego oblicza si ze wzorów: moc czynna moc bierna moc pozorna P= Q= S= Zależność mi dzy moc czynn .4. cie fazowe. 1. 38 39 .1.27. 1. fazowy. biern i pozorn przedstawia wzór: Tangens k ta przesuni cia fazowego mi dzy pr dem i napi ciem moż na obliczyć ze wzoru: Rys. 1.28. b) poł czenie w trójk t A (rys.27) 1.28) Rys. gdzie: U I napi napi pr d pr d cie mi dzyprzewodowe (mi dzyfazowe). Układy połączeń W układach trójfazowych symetrycznych zachodz nast puj ce zależności: a) poł czenie w gwiazd (rys. Poł czenie odbiorników trójfazowych w gwiazd .4. Prąd przemienny trójfazowy 1.

1. osoby przeszkolone. Co nazywamy pora eniem prądem elektrycznym? Skutki chorobowe wywołane przepływem pr du przez ciało człowieka nazywane s porażeniem pr dem elektrycznym. BC kontakt ludzi z potencjałem ziemi: • brak kontaktu osoby znajduj si na stanowiskach nie przewodz cych i nie maj kontaktu z cz ściami przewo dz cymi obcymi. Stopnie ochrony obudów urządzeń elektrycznych 7.3. w których maj pracować urz dzenia elektryczne lub instalacje elek tryczne. które może si długotrwale utrzymywać w określonych warunkach środowiskowych. praca w zbiorni kach metalowych). osoby z kwalifikacjami. stanu psychicznego człowie ka. • cz sty kontakt osoby maj cz sty kontakt z cz ściami przewodz cymi obcymi (np. czy ciało znajduje si w wodzie.1. • ci gły kontakt osoby znajduj si stale na cz ściach przewodz cych obcych i posiadaj przy tym ograniczon możliwość przerwania tego kontaktu (np.2. osoby nieprzeszkolone. Co to są warunki środowiskowe? Warunki środowiskowe s to lokalne warunki zewn trzne.1. • 70 mA pr du stałego. Jak oznacza się stopnie ochrony obudów urządzeń elektrycznych? Stopnie ochrony obudów urz dzeń elektrycznych s oznaczone kodem IP w nast puj cy sposób: 40 41 . osoby niesprawne fizycznie i chore psychicznie. Oddziaływanie prądu elektrycznego na organizm ludzki 1.1. OCHRONA PRZED PORA ENIEM PRĄDEM ELEKTRYCZNYM W URZĄDZENIACH ELEKTROENERGETYCZNYCH O NAPIĘCIU DO 1 kV 2. Wiadomości ogólne 2.2. • czasu przepływu pr du. Czy w praktyce w ochronie przeciwpora eniowej operuje się pojęciem minimalnej niebez piecznej wartości prądu? W praktyce w ochronie przeciwporażeniowej nie operuje si poj ciem minimalnej niebezpiecznej wartości pr du lecz poj ciem naj wyższej dopuszczalnej wartości napi cia dotykowego. Warunki środowiskowe 5. • drogi przepływu pr du przez ciało. 4. Jakie warunki zewnętrzne decydują w praktyce o doborze środków ochrony przeciwpora eniowej? W praktyce na dobór środków ochrony przeciwporażeniowej maj wpływ nast puj ce warunki zewn trzne: BA kwalifikacje osób mog cych przebywać w danym środowisku np. 6. BB wielkość rezystancji ciała ludzkiego (zależy od wilgotności ciała ludzkiego.1.). 2. • nat żenia pr du. 3. Napi cie to nazywamy napi ciem dotykowym bezpiecznym i oznacza my je UL 2. 2. Od czego zale ą skutki przepływu prądu przez ciało człowieka? Skutki przepływu pr du przez ciało człowieka zależ od: • rodzaju pr du (stały lub przemienny). czy jest zranione itp. temperatury otoczenia. dzieci. Ile wynosi minimalna niebezpieczna dla człowieka wartość prądu płynącego przez jego ciało przez dłu szy czas? Minimalna niebezpieczna dla człowieka wartość pr du płyn cego przez jego ciało przez dłuższy czas wynosi: • 30 mA pr du przemiennego. praca na obrabiarce).

chroni urz dzenie wewn trz obudowy przed szkodli wymi skutkami wody natryskowej na obudow . W warunków klimatycznych. Jeżeli podany jest układ IPX5/IPX7 to przypisano dwa różne stopnie ochrony zapewniane przez obudow . Stopnie ochrony zapew niane przez obudowy (Kod IP) podane s w normie [57].1) 43 . S postoju w czasie prób wod .5 mm i wi kszej. Klasy ochronności urządzeń elektrycznych i elektro nicznych 8.5 mm i wi kszej i długości nie wi kszej niż 100 mm (narz dzie musi wejść do obudowy na cał długość). II. Jaki jest podział urządzeń elektrycznych i elektronicznych ze względu na zastosowany środek ochrony przeciwpora eniowej przed dotykiem pośrednim (ochrony dodatkowej)? Urz dzenia elektryczne i elektroniczne ze wzgl du na zasto sowany środek ochrony przeciwporażeniowej przed dotykiem pośred nim dzieli si na cztery klasy ochronności 0. Dodatkowe litery i/lub uzupełniaj ce litery s opuszczane bez zastosowania. badania ochrony przed szkodliwymi skutkami przedo staj cej si wody przeprowadzono przy wszystkich cz ściach urz dzenia nieruchomych.1. M. np. 1PXXB. W) oznacza dodatkowe uzupełniaj ce informacje (3) (C) 3 C H IP 23CS (2) Obudowa z takim oznaczeniem: chroni osoby przed dost pem palcem do cz ści niebez piecznych. D drutem H urz dzeń nn. oznaczenia: A wierzchem dłoni. C narz dziem. S.4. B palcem. 42 2. chroni przed dost pem do cz ści niebezpiecznych osoby operuj ce narz dziem o średnicy 2.: IPX5. B.1. (S) Jeżeli charakterystyczna cyfra nie jest określana zast puje si j liter X (XX gdy obie cyfry s opuszczone). III (Tablica 2.Przykłady oznaczenia: Układ kodu IP IP 2 Litery kodu (International Protection) Pierwsza charakterystyczna cyfra (cyfry 0 do 6 lub litera X) określa stopień ochrony przed dostaniem si obcych ciał stałych i dost pem do cz ści niebezpiecznych (cz ści b d cych pod napi ciem lub cz ści b d cych w ruchu) Druga charakterystyczna cyfra (cyfry 0 do 8 lub litera X) określa stopień ochrony przed wnikaniem wody i szkodliwymi jej skutkami Dodatkowa litera (nieobowi zuj ca) (litery A. M ruchu w czasie prób wod . chroni urz dzenie wewn trz obudowy przed wchodze niem obcych ciał stałych o średnicy 12. IP2X. D) określa stopień ochrony przed dost pem do cz ści niebez piecznych Uzupełniaj ca litera (nieobowi zuj ca) (litery H. C.

60.5.2.24. Jakie zakresy napięciowe stosuje się w sieciach elektrycznych? W sieciach elektrycznych stosuje si dwa zakresy napi ciowe określone w tablicy 2. przetwornica dwumaszynowa.72. 440. Zakresy napi ciowe pr du przemiennego i stałego wg [56] Tablica 2. W sieciach pierwszego zakresu napi cia stosuje si obwody: SELV. 12. Napi cia znamionowe sieci oraz urz dzeń elektroenergetycznych podane s w tablicy 2.96.48 niskie 220. 2. 10. zapewniaj cy.1).24. 44 45 .Tablica 2. 1000 dotyczy sieci trakcyjnej. Jakie obwody elektryczne stosuje się w sieciach I zakresu napięcia. Napięcia i układy sieciowe 9. niezawodne oddzielenie elektryczne od innych obwodów (rys. Czym charakteryzuje się obwód SELV? Obwód SELV jest obwodem napi cia bardzo niskiego nie przekraczaj cego napi cia zakresu 1 bez uziemienia roboczego.3. Napi cia znamionowe sieci oraz urz dzeń elektroenergetycz nych pr du stałego i przemiennego niskiego napi cia wg [55] Rodzaj pr du Pr d staty Pr d przemienny o cz stotliwości f = 50 Hz Napi cie znamionowe w V bardzo niskie 6.36. 1 1 . Uwaga: W tablicy podano wartości preferowane. zasila ny ze źródła bezpiecznego (transformator ochronny. 2.48.3.400/690. 1500 230/400.PELV. baterie akumulatorów). 750 .2. 110 6.1. 12. FELV.

Na jakie ukiady sieciowe dzielą się sieci II zakresu napięcia? Sieci II zakresu napi cia w zależności od sposobu uziemienia dziel si na nast puj ce układy: Układ sieciowy TN podukład Układ sieciowy TT Układ sieciowy IT Rys. N przewód neutralny. L3 przewody fazowe. c) TN C S. 2. FELV Rys. 2.2. L2. PELV. autotransformator.1). Schematy układów sieciowych: a) TN C.1). b) TN S. L1. prostownik (rys. e) IT. 13. nie za pewniaj cy niezawodnego oddzielenia elektrycznego od innych obwo dów. transformator obniżaj cy. PEN przewód ochronno neutralny. 2.1. Czym charakteryzuje się obwód PELV? Obwód PELV jest obwodem napi cia bardzo niskiego nie przekraczaj cego napi cia zakresu I. transformator) powinien być uziemiony. 15.2. a nie dla celów ochrony przeciwporażeniowej. Rodzaje obwodów zasilanych bardzo niskim napi ciem SELV. 2. 46 47 . PE przewód ochronny. przetwornica dwu maszynowa. Schematy układów sieciowych przedstawiono na rys. Źródłem zasilania może być np. 5 odbiorniki III klasy ochronności. 3 transformator obniżaj cy. FELV: 1. 2.2 — transformatory ochronne.12. Jakimi cechami charakteryzuje się układ sieciowy TN? Układ sieciowy TN charakteryzuje si nast puj cymi cechami: • punkt neutralny źródła napi cia (pr dnica. bateria akumulatorów) zapewniaj cy niezawodne od dzielenie elektryczne od innych obwodów (rys. a napi cie niskie stosowane jest ze wzgl dów funkcjonalnych. 4 — autotransformator. d) TT. z uziemieniem roboczym zasilany ze źródła bezpiecznego (transformator ochronny. 14. Czym charakteryzuje się obwód FELV? Obwód FELV jest obwodem napi cia bardzo niskiego.

3. • w przypadku przerwy w przewodzie neutralnym. 48 49 . 16. niemożliwość stosowania wył czników różnicowopr do wych mi dzy innymi z tego powodu. zaleca si przył czanie przewodów ochronnych i ochron no neutralnych do uziomów. tym wi ksze napi cie wzgl dem ziemi panuje w przewodzie ochronno neutralnym w miejscu zainstalowania odbiorników. przy poł czeniu opraw oświetleniowych pr d lampy płynie cz ściowo przez przewód ochronno neutralny. Przerwa w przewodzie ochronno neutralnym 17.3). przez które przedostaje si napi cie na styki ochronne gniazd). Stan normalny Rys. zaleca si uziemienie punktu. każdy obiekt budowlany powinien mieć poł czenia wy równawcze główne. transformator) powinien być uziemiony.• • • • • wszystkie cz ści przewodz ce dost pne. 2.4). na sty kach ochronnych gniazd wtykowych może pojawić si pełne napi cie sieciowe (rys. Jakimi cechami charakteryzuje się układ sieciowy TT? Układ sieciowy TT charakteryzuje si nast puj cymi cechami: • punkt neutralny źródła napi cia (pr dnica. a cz ścio wo przez zawieszenie do uziemionej konstrukcji. Przerwa w przewodzie ochronno neutralnym PEN (kolorem czer wonym oznaczono przewody. • każdy obiekt budowlany powinien mieć poł czenia wy równawcze główne. Jakie wady posiada układ sieciowy TN C? Układ sieciowy TN C posiada nast puj ce wady: • im wi ksza asymetria obci żeń. 2. 2. w którym przewód ochron no neutralny PEN rozdziela si na przewód ochronny PE i przewód neutralny N (układ TN C S). zaleca si uziemienie przewodów ochronnych w miejscu ich wprowadzenia do budynku. Przy przerwie w przewodzie ochronno neutralnym lampa świeci nadal. • wszystkie cz ści przewodz ce dost pne (które w normalnych warunkach nie s pod napi ciem) chronione przez to samo urz dzenie ochronne powinny być poł czone ze sob prze wodami ochronnymi i przył czone do tego samego uziomu. 2. Rys. które w normalnych warunkach nie s pod napi ciem powinny być poł czone z uziemionym punktem neutralnym źródła za pomoc prze wodów ochronnych PE lub ochronno neutralnych PEN. a całkowity pr d płynie przez zawieszenie (rys.4. Poł czenie oprawy oświetleniowej w układzie TN C. że przewód ochron no neutralny PEN i cz ści przewodz ce dost pne przył czone do tego przewodu za wył cznikiem nie zapewniaj całkowitego odizolowania od ziemi co mogłoby powodo wać bł dne zadziałanie wył cznika i wył czenie instalacji w czasie normalnej pracy urz dzeń na skutek upływu do ziemi cz ści roboczego pr du obci żenia.

W jakim celu stosuje się oznakowanie przewodów i zacisków urządzeń? Oznakowanie przewodów i zacisków urz dzeń stosuje si w celu: • zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania.6. Tablica 2. b) wszystkie cz ści przewodz ce dost pne powinny być uziemione: • indywidualnie (rys.4.4.5c). Oznaczenia przewodów i zacisków 19. • unikni cia pomyłek. 20. Sposoby uziemień: a) indywidualne. miejscach widocznych. e) grupowe. b dź poł czony przez bezpiecznik iskiernikowy lub duż impedancj . 2.1. Jakimi cechami charakteryzuje się układ sieciowy IT? Układ sieciowy IT charakteryzuje si nast puj cymi cechami: a) punkt neutralny źródła zasilania powinien być odizolowany od ziemi. c) zbiorowe. Można stosować inne barwy zgodnie z norm [28] za wyj tkiem zastrzeżonych dla przewodów ochronnych.5b). 2. 2. Oznaczenia barw przewodów fazowych podano przykładowo. ochronno neutralnych i neutralnych.5. 50 51 . 1 — od biorniki. Oznaczenia przewodów i zaci sków oraz barwy przewodów podane s w tablicy 2. W jaki sposób oznacza się na schematach poszczególne przewody i zaciski urządzeń? Do oznaczenia przewodów oraz zacisków urz dzeń stosuje si symbole literowo cyfrowe oraz barwy. c) każdy obiekt budowlany powinien mieć poł czenia wyrównawcze główne. 2.5a).18. 2. • uzyskania łatwej identyfikacji. Oznaczenia przewodów oraz zacisków odbiorników na zakończeniach widocznych Rys. • grupowo (rys. • zbiorowo (rys.

Izolacja nie może dać si usun ć z cz ści czynnej inaczej niż przez zniszczenie. wilgotność. 2.2. izolacja powinna spełniać wymagania odpowiednich norm dotycz cych tych urz dzeń elektrycz nych. inne środki organizacyjne. Rodzaje ochron przeciwpora eniowych 24. Jeżeli izolacja podstawowa jest wykonywana w trakcie montażu instalacji.1. 22. 52 53 . wymagania kwalifikacyjne. to jej jakość powinna być potwierdzona próbami analogicz nymi do tych. opady atmosferyczne. Ochrona przed dotykiem bezpośrednim (ochrona pod stawowa) 25. Pokrycia farb .7. Co zaliczamy do środków technicznych ochrony przed pora eniem? Do środków technicznych zaliczamy ochron przed dotykiem bezpośrednim (ochron podstawow ). W przypad ku urz dzeń produkowanych fabrycznie. sprz t ochronny. Środki ochrony przed pora eniem prądem elektrycznym przy eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych 2 1 . że wszystkie cz ści czynne urz dzenia s umieszczone wewn trz obudów lub ogrodzeń i niemożliwe jest ich dotkni cie (stopień ochro ny co najmniej IP2X. temperatur . nie mog dać si usun ć bez użycia klucza lub narz dzia i musz być odporne na normalnie wyst puj ce w warunkach eksploatacji narażenia zewn trz ne: mechaniczne. Zastosowanie bardzo niskich napi ć w obwodach SELV lub PELV. Co zaliczamy do środków organizacyjnych ochrony przed pora eniem? Do środków organizacyjnych zaliczamy: organizacj pracy (szkolenia.2.1. 2. 27. Jak zapewniamy ochronę przeciwpora eniową w urządzeniach o napięciu do 1 kV? W urz dzeniach o napi ciu do 1 kV ochron przeciwporaże niow zapewniamy przez: 1. • stosowanie obudów lub ogrodzeń. Jak realizowana jest ochrona przed dotykiem bezpośrednim? Ochrona przed dotykiem bezpośrednim jest realizowana przez: • izolowanie cz ści czynnych (izolacja podstawowa). 23. jest to równoczesna ochrona przed dotykiem bezpośrednim i pośrednim. Zastosowanie ochrony przed dotykiem bezpośrednim oraz co najmniej jednego ze środków ochrony przed dotykiem pośred nim. instrukcje. polecenia pisemne). 2. Jakiego rodzaju środki ochrony stosuje się przy eksploatacji urządzeń elektroenerge tycznych? Przy eksploatacji urz dzeń elektroenergetycznych stosuje si techniczne i organizacyjne środki ochrony przed porażeniem. Obudowy i ogrodzenia powinny być trwale zamocowane. którym poddaje si izolacj podobnych urz dzeń produ kowanych fabrycznie. • umieszczenie cz ści czynnych poza zasi giem r ki. • stosowanie barier.2. pokostem i podobnymi produktami zastosowane samo dzielnie nie s uznane za odpowiedni izolacj chroni c przed pora żeniem pr dem elektrycznym podczas eksploatacji. łatwo dost pne górne powierzchnie ogrodzeń i obudów co najmniej IP4X). Na czym polega ochrona przez stosowanie obudów lub ogrodzeń? Ochrona przez stosowanie obudów lub ogrodzeń polega na tym. Nazywamy je ochron przeciwpora żeniow . ochron przed dotykiem po średnim (ochron dodatkow ) oraz równoczesn ochron przed doty kiem bezpośrednim i pośrednim. Na czym polega ochrona przez izolowanie części czynnych? Ochrona przez izolowanie cz ści czynnych polega na wykona niu izolacji podstawowej w postaci trwałego i całkowitego pokrycia cz ści czynnych materiałem izolacyjnym stałym. 26.

). 2.29. • zastosowanie separacji elektrycznej. Na czym polega ochrona przez umieszczenie części czynnych poza zasięgiem ręki? Ochrona przez umieszczenie cz ści czynnych poza zasi giem r ki polega na umieszczeniu ich w taki sposób aby były niedost pne z danego stanowiska (rys. Bariery mog być usuwane bez użycia klucza lub narz dzi. 2. Jak realizowana jest ochrona przed dotykiem pośrednim? Ochrona przed dotykiem pośrednim realizowana jest przez: • zastosowanie samoczynnego wył czenia zasilania. Jaki jest cel stosowania środków ochrony przed dotykiem pośrednim? Stosowanie środków ochrony przed dotykiem pośrednim ma na celu: • zabezpieczenie przed skutkami niebezpiecznego napi cia dotykowego w wypadku uszkodzenia izolacji podstawowej i pojawienia si napi cia na cz ściach przewodz cych do st pnych (obudowa. lub w przypadku nieostrożności użytkowników. Co stanowi uzupełnienie ochrony przed dotykiem bezpośrednim? Uzupełnienie ochrony przed dotykiem bezpośrednim w przy padku nieskutecznego działania innych środków ochrony przed doty kiem bezpośrednim. Może być stosowana tylko w przestrzeniach wył cznie dla osób posiadaj cych kwalifikacje (np. Rys. pomieszczenie ruchu elektrycznego). lecz może si znaleźć pod napi ciem z powodu uszko dzeń.2. Bariery powinny utrudniać: niezamierzone zbliżenie ciała do cz ści czynnych lub niezamierzone dotkni cie cz ści czynnych w trakcie obsługi urz dzeń. Granice zasi gu r ku 54 55 . • niedopuszczenie do wyst powania niebezpiecznych napi ć dotykowych. stanowi wysokoczułe urz dzenie różnicowopr dowe o pr dzie wy zwalaj cym < 30 mA. • zastosowanie nieuziemionych poł czeń wyrównawczych miejscowych. J cz nie chroni przed dotykiem bezpośrednim spowodowanym rozmyślnym działa niem. która może być dotkni ta i która w warunkach normalnej pracy nie znajduje si pod napi ciem. 2. lecz powinny być zabezpieczone przed niezamierzonym usu ni ciem. 3 1 . konstrukcje itp. • zastosowanie izolowania stanowiska.2. Ochrona ta może być stosowana głównie w po mieszczeniach ruchu elektrycznego. • zastosowanie urz dzeń II klasy ochronności. 34. Co to jest część przewodząca dostępna? Cz ść przewodz ca dost pna jest to cz ść. 30. 33.6. Na czym polega ochrona przez stosowanie barier? Ochrona przez stosowanie barier ma na celu zabezpieczenie przed przypadkowym dotkni ciem cz ści czynnych.6). Ochrona przed dotykiem pośrednim (ochrona dodat kowa) 32.

rys. Rys. Obwód z urz dzeniem ochronnym napi ciowym.8.10.2. rys.2. C wy ł cznik.9. Rys.1. Obwód z urz dzeniem ochronnym przet żeniowym: A urz dzenie ochronne przet żeniowe.8. Id powstanie na rezystancji R napi cia o wartości wi kszej niż dopuszczalna w danych warunkach środowisko wych. Obwód z wył cznikiem różnicowo pr dowym: W wył cznik różni cowo pr dowy. b) schematy elektryczne. 2.9. • urz dzenia ochronne nadnapi ciowe. 2. B odbiornik. 36. różnica pr dów 1 powoduj ca zadzia łanie wył cznika W.10. Jakie urządzenia mogą powodować samoczynne wyłączenie zasilania? Urz dzeniami powoduj cymi samoczynne wył czenie zasila nia mog być: • urz dzenia przet żeniowe (nadmiarowo pr dowe) np. 2. 2. B odbiornik. bez pieczniki. Sposób poł czenia tych urz dzeń w instalacji pokazano na rys. Zast puj one bezpieczniki w obwodach 56 57 . 2. 2. Rys. wył czniki nadmiarowo pr dowe. B odbiornik.2. Jak są zbudowane nadmiarowe wyłączniki instalacyjne? Wył czniki nadpr dowe typu S190 oraz ich schematy elek tryczne przedstawiono na rys. wył czniki różnicowo pr dowe. 2. Ochrona przez zastosowanie samoczynnego wyłączenia zasilania 35.7. R rezystancja pr d powoduj cy uziemienia. Wył czniki te mog być użytkowane przez osoby niewykwalifikowane i nie wymagaj konserwacji. 2. Rys. S to wył czniki przeznaczone do zabezpieczeń przed skutka mi przeci żeń i zwarć instalacji oraz urz dzeń domowych i podobnych.7. • urz dzenia różnicowopr dowe np. I2 pr d zadziałania urz dzenia. Wył czniki nadpr dowe S190 produkcji LEGRAND FAEL: a) wył czniki nadpr dowe. P przekaźnik nadnapi ciowy.

Człon wył czaj cy (C) stanowi układ stykowy z mechanizmem wy ł cznika. 2 uzwojenie wtórne przekładnika Ferrantiego. D człon kon trolny. 2. 2. Rys.11). Jaka jest zasada działania wyłącznika ró nicowoprądowego? Schemat blokowy wył cznika różnicowopr dowego pokazano na rys. 1 2 x prąd znamionowy ln 30 40 60 80 100 • Rys. C człon wył czaj cy. B człon wzmacniaj cy. Charakterystyki czasowo pr tlowe wył cviików nadpr dowych typu S190.odbiorczych instalacji domowych. A człon pomiarowy.12. Każdy wył cznik różnicowopr dowy składa si z nast puj cych czło nów funkcjonalnych: A — członu pomiarowego B członu wzmacniaj cego C członu wył czaj cego D członu kontrolnego. 58 59 . Wykonywane s jako 1. Stosowane s wzmacniacze elektromechaniczne (w postaci przekaźnika spolaryzowanego) lub elektroniczne. 3 i 4 torowe. Człon kontrolny (D) składa si z szeregowo poł czonych rezystora R i przycisku testuj cego T. Człon pomiarowy (A) wył cznika stanowi przekładnik pr dowy Fer rantiego. 2. 2. 37. Człon wzmacniaj cy (B) zasilany jest sił elektromotoryczn SEM wyindukowan w uzwojeniu nawini tym na rdzeniu przekładnika Fer rantiego. Schemat blokowy wył cznika różnicowopr dowego. T przycisk testuj cy.11. 1 rdzeń przekładnika Ferrantiego.12. 3 zamek. 2. który mierzy geometryczn sum pr dów roboczych przył czonych do wyjścia wył cznika. R rezystor kontrolny. S wyposażone w wyzwalacze termobimetalowe i elektroma gnesowe o charakterystykach B lub C lub D (rys.

ich oznaczenie i prze znaczenie przedstawiono w tablicy poniżej: Typ AC Oznaczenie Przeznaczenie Przeznaczony do stosowania w sieciach z pr dem uszkodzenio wym: sinusoidalnie zmiennym doprowadzonym w sposób ci gły lub wolno narastaj cy. jak je oznaczamy i jakie jest ich przeznaczenie? Typy wył czników różnicowopr dowych.Człon ten umożliwia sprawdzenie sprawności technicznej wył cznika zał czonego pod napi cie. • dwubiegunowym układzie mostkowym wł czonym na napi cie mi dzyfazowe. oraz ze sterowaniem lub bez sterowania k ta fazowego niezależnie od biegunowości i doprowadzonym w sposób nagły lub wolno narastaj cy. Jakie parametry charakteryzują wyłącznik ró nicowoprądowy? Wył cznik różnicowopr dowy charakteryzuj nast puj ce pa rametry: • napi cie znamionowe Un. 38. 63 A. Naciśni cie przycisku T powinno spowo dować bezzwłoczne zadziałanie wył cznika. 40. przy: •jednofazowym poł czeniu z obci żeniem pojemnościowym wytwarzaj cym stały pr d wygładzony. wyst puj cym w układach prostowniczych. Jak dzielimy wyłączniki ró nicowoprądowe ze względu na wartość prądu ró nicowego Ze wzgl du na wartość pr du wył czniki różnicowopr do we dziel si na: • wysokoczułe. stałym pulsuj cym. Zasada działania wył cznika różnicowopr dowego polega na pomiarze sumy pr dów pobieranych przez odbiornik. Przeznaczony do stosowania w sieciach z pr dem uszkodzenio wym: sinusoidalnie zmiennym. A B S kV F 60 61 . co spowoduje powstanie strumienia magnetycznego w rdzeniu i SEM w uzwojeniu nawini tym na rdzeniu. których pr d jest wi kszy od 30 mA. Przeznaczony do stosowania w sieciach z pr dem uszkodzenio wym: sinusoidalnie zmiennym i stałym pulsuj cym ze składow stał do 6 mA. a to z kolei poprzez człon wzmacniaj cy spowoduje uwolnienie mechanizmu wy ł cznika. i odł czenie odbiornika od sieci. Selektywny. tj. stałym. Wył cznik wymaga zabezpieczenia od strony zasilania bez piecznikiem o maksymalnym pr dzie nie przekraczaj cym np. • pr d znamionowy obci żenia • znamionowy różnicowy pr d wyzwalaj cy 39. Wył cznik o podwyższonej odporności na udary pr dowe (8/20ms) Wył cznik przeznaczony na cz stotliwość 120 Hz. przeznaczony do współ pracy przy poł czeniu szeregowym z wył cznikiem bezzwłocz nym. z pr dem stałym wygładzonym o wartości do 6 mA. działaj cy z opóźnieniem. W przypad ku uszkodzenia izolacji w stosunku do metalowej obudowy odbiornika cz ść pr du zwanego pr dem upływowym popłynie do źródła omijaj c przewody obj te rdzeniem i suma geometryczna pr dów nie b dzie równa zeru. • trójbiegunowym poł czeniu w gwiazd lub sześciobiegunowym układzie mostkowym. lecz nie wi kszy niż 500 mA. których pr d jest wi kszy od 500 mA. oraz ze sterowaniem lub bez sterowania k ta fazowego niezależnie od biegunowości i doprowadzonym w sposób nagły lub wolno narastaj cy. dla zapewnienia zdolności wył czania pr du zwarciowego podanego przez wytwórc . • niskoczułe. stałym pulsuj cym. W czasie nor malnej pracy suma geometryczna pr dów jest równa zeru. Jakie rozró niamy typy wyłączników ró nicowoprądowych. których pr d nie przekracza 30 mA. Przeznaczony do pracy w temperaturze do minus 25°C. • średnioczułe.

15.14. a w cz ści układu TT.16. Wył czniki różnicowopr dowe mog być instalowa ne we wszystkich układach sieci niskiego napi cia TN. że sieć odbiorcza za wył cznikiem b dzie zbu dowana w układzie TN S. UL napi cie bezpieczne w danych warunkach środowiskowych. suma rezystancji uziomu i przewodu ochronnego. Nie reaguj na pr dy zwarciowe lub przeci że niowe płyn ce w przewodach roboczych. Rys.15. Układ sieci TN C z wył cznikiem różnicowopr dowym chroni cym dwa odbior niki w układzie TT ze wspólnym uziemieniem ochronnym RA. Rys. 2. Stosowanie wył cznika róznico wopr dowego w układzie sieciowym TT. TT. Przykłady stosowania wył cznika w różnych układach siecio wych pokazano na rys.14. 2.4 1 . 2. w każdym ob wodzie z wył cznikiem różnicowopr dowym konieczne jest stosowa nie również zabezpieczeń nadpr dowych (np. 2. W układzie TN wył cznik różnicowopr dowy może być stoso wany pod warunkiem. Jakie są zasady instalowania wyłączników ró nicowoprądowych? Wył czniki różnicowopr dowe reaguj na pr d uszkodzenio wy płyn cy do ziemi: przez izolacj do uziemionego przewodu PE lub przez ciało człowieka. 2. Dlatego też.13. Rys.Czy wolno stosować układ sieciowy TT z wyłącznikiem ró nicowoprądowym zasilanym z sieci TN C? W uzasadnionych wypadkach można stosować układ sieciowy TT z wył cznikiem różnicowopr dowym zasilanym z sieci TN C (rys. znamionowy pr d wyzwalaj cy. Stosowanie wył cznika różnicowopr dowego w układzie sieciowym TN. nie wolno ich stosować w układzie TN C.13. Stosowanie wył cznika róinicowo pr dowego w układzie sieciowym IT. 62 63 . Uziemienie ochronne RA musi spełniać warunek: gdzie: RA Rys. Jest to dopuszczalny sposób stosowania w jednej sieci równocześnie w cz ści sieci układu typu TN.16). 2. bezpieczników lub wy ł czników S190). 2. IT. 42. 2.

43.) W instalacjach elektrycznych budynków mieszkalnych należy d żyć do ochrony jak najwi kszej cz ści instalacji wysokoczułymi wył cznikami. 4.17b) • poł czenie przewodów neutralnych dwóch różnych obwo dów za wył cznikami różnicowopr dowymi (rys. wył cznika różnico wopr dowego w prawidłowo wykonanej instalacji mog być: 1) zbyt duża upływność obwodu. Wymagane miejsca stosowania wył czników różnicowopr dowych Lp.17c).5. • obwód gniazd wtyczkowych w piwnicy. 6. 2) bł dne poł czenie wył cznika np. 2.17a). Tablica 2. Rys. 64 65 . 2.: • poł czenie przewodu ochronnego z neutralnym za odbior nikiem (rys. a w szczególności: • obwód gniazd wtyczkowych w łazience. <30mA <30mA < 500 mA 8. Obwody gniazd wtyczkowych zasilaj cych urz dzenia na wolnym < 30 mA powietrzu Instalacje elektryczne w gospodarstwach rolniczych i ogrodniczych: obwody zasilaj ce gniazda wtyczkowe całość instalacji Instalacje elektryczne w basenach pływackich krytych lub na wolnym powietrzu Instalacje elektryczne w pomieszczeniach sauny Instalacje elektryczne w kempingach i w pojazdach wypoczynkowych Instalacje w pomieszczeniach zagrożonych pożarem <30mA < 500 mA <30mA 5. • obwód gniazd wtyczkowych w kuchni. W jakich miejscach konieczne jest stosowanie wyłączników ró nicowoprądowych? Wył czniki różnicowopr dowe musz być stosowane w miej scach przedstawionych w tablicy (2.5. 2. Jakie mogą być przyczyny nieprawidłowego funkcjonowania wyłącznika ró nicowoprą dowego w prawidłowo wykonanej instalacji? Przyczynami nieprawidłowego działania. • odwrotne poł czenie przewodu neutralnego (rys. • obwód gniazd wtyczkowych w garażu. <30mA 3. 1. 2. Miejsce zainstalowania Wymaga ny pr d 44. a) b) Obwody gniazd wtyczkowych w pomieszczeniach wyposażonych <30mA w wann i basen natryskowy Obwody gniazd wtyczkowych na placach budowy i robót rozbiórkowych 2.17. 7. Bł dne poł czenia wył cznika różnicowopr dowego.

Jak działa ochrona przez samoczynne wyłączenie zasilania w układzie sieciowym TN? W razie zwarcia przewodu fazowego z cz ści metalow do st pn urz dzenia elektrycznego nast puje zamkni cie obwodu elek trycznego przez przewód ochronny (ochronno neutralny). Ochrona przed dotykiem pośrednim przez samoczynne wyłączenie zasilania w układzie sieciowym TT Rys.4 0. 2.2. Płyn cy w tym obwodzie pr d zwarciowy I2 powi nien spowodować zadziałanie urz dzeń nadmiarowo pr dowych lub różnicowopr dowych i wył czenie urz dzenia spod napi cia lub obni żenie napi cia do wartości bezpiecznej (rys. Maksymalny czas wył czenia w układzie TN [32. szybkiego wy ł czenia zasilania uważa si za spełnione jeżeli: gdzie: — impedancja p tli zwarcia w napi cie znamionowe wzgl dem ziemi w V.19).18).2 0. Co jest warunkiem skuteczności ochrony przez samoczynne wyłączenie zasilania w ukła dzie TN? Warunkiem skuteczności ochrony jest zapewnienie samoczynne go zadziałania zabezpieczeń nadmiarowo pr dowych w czasie nie prze kraczaj cym wartości podanych w tablicy 2. 46. Zasada samoczynnego wył czenia zasilania w układzie sieciowym TN.18. pr d powoduj cy samoczynne zadziałanie urz dzenia ochronnego w czasie zależnym od napi cia znamionowego i napi cia dotykowego bezpiecznego Tablica 2. 46] U[V]| UL<50V~ UL<120V t(s) 120 230 277 400 0.2.6. uziom roboczy Rr.35 0.4 0.2 U L <: 25 V ~ U L < 60 V t(s) 0.1. 2. Ochrona przed dotykiem pośrednim przez samoczynne wyłączenie zasilania w układzie sieciowym TN 45.1. 47. 66 67 . Jak działa ochrona przed dotykiem pośrednim przez samoczynne wyłączenie zasilania w układzie TT? W razie zwarcia przewodu fazowego z uziemion cz ści me talow dost pn (obudow ) urz dzenia elektrycznego nast puje za mkni cie obwodu elektrycznego poprzez przewód uziemiaj cy E. 2. Płyn cy w tym obwodzie pr d zwarciowy I2 powinien spowodować zadziałanie urz dzenia nad miarowo pr dowego lub różnicowopr dowego i wył czenie urz dze nia spod napi cia (rys.2.2. uziom ochronny RA. punkt neutralny transformatora i przewód fazowy. Czas zadziałania zabezpie czeń dłuższy od podanego w tablicy 2.6 ale nie przekraczaj cy 5 s do puszcza si w obwodach zasilaj cych odbiorniki stacjonarne i stałe oraz w sieciach rozdzielczych i wewn trznych liniach zasilaj cych.13.1. pr d zwarciowy w A. punkt neu tralny transformatora oraz przewód fazowy.2.6.2 0.8 0. rys. 2.2.05 2. Wymagania dotycz ce czasów samoczynnego.

2. 2. 2. Rys. Odczytywanie pr du wył czaj cego • dla wył czników nadmiarowo pr dowych pr d jest naj mniejszym pr dem zapewniaj cym natychmiastowe wył czenie np. 48.19. Wymaganie to uważa si za spełnione jeżeli: gdzie: RA suma rezystancji uziomu i przewodu ochronnego cz ści przewodz cych dost pnych w napi cie bezpieczne w danych warunkach środowiskowych (50 V lub 25 V). Co jest warunkiem skuteczności ochrony przez samoczynne wyłączenie zasilania w ukła dzie TT? Warunkiem skuteczności ochrony jest zapewnienie samoczyn nego zadziałania zabezpieczeń nadmiarowo pr dowych lub różnico wopr dowych w czasie nie dłuższym niż 5 s. 68 69 . Charakterystyka pasmowa t =f(I) wkładek topikowych WT 1F.: Ia = 3 dla wył czników o charakterystyce A. Ia = 5 dla wył czników o charakterystyce B. pr d powoduj cy samoczynne zadziałanie urz dzenia ochronnego.dla wkładek topikowych Ia jest pr dem zapewniaj cym przepalenie si wkładki w czasie do 5 s (rys.20). Zasada samoczynnego wył czenia zasilania w układzie sieciowym TT.20. Pr d la zależy od rodzaju zastosowanych urz dzeń wył czaj cych: • dla urz dzeń różnicowopr dowych zwykłych • dla urz dzeń różnicowopr dowych selektywnych Ia = 2IŁ (zwłocznych). Ia = 10 dla wył czników o charakterystyce C. typ S. Rys. Ia = 20 dla wył czników o charakterystyce D.

uziom ochronny i pojemność przewodów wzgl dem ziemi (rys.3. Zaleca si .2. Ochrona przed dotykiem pośrednim przez samoczynne wyłączenie zasilania w układzie sieciowym IT? 49. co zmniejsza prawdopodobieństwo wyst powania podwójnych zwarć doziemnych. Jak jest realizowana ochrona przed dotykiem pośrednim przez samoczynne wyłączenie zasilania w układzie sieciowym IT? W sieciach typu IT ochrona przed dotykiem pośrednim może być realizowana przez zastosowanie nast puj cych środków zabezpie czaj cych: • urz dzenia do kontroli stanu izolacji.22 powoduj c zadziałanie urz dzenia ochron nego i wył czenie zasilania.1. lecz nie musi.22. • urz dzenia różnicowopr dowego. 2. aby pojedyncze zwarcie było usuwane możliwie szybko. 70 71 . 2.21). W za leżności od zastosowanego urz dzenia powoduj cego samoczynne wył czenie urz dzenie elektryczne może być wył czone spod napi cia. Zwarcie pojedyncze w układzie IT. Jak działa ochrona przez samoczynne wyłączenie w układzie sieciowym IT? W razie zwarcia przewodu fazowego z uziemion cz ści me talow dost pn urz dzenia elektrycznego (obudow ) nast puje za mkni cie obwodu zwarciowego przez przewód uziemiaj cy. Rys. 2. • urz dzenia nadnapi ciowego. Przy podwójnym zwarciu doziemnym pr d zwarciowy zamyka si jak na rys.2.3 1). Jakie warunki muszą być spełnione aby ochrona była skuteczna? Aby ochrona była skuteczna musz być spełnione nast puj ce warunki: • wszystkie przewodz ce cz ści dost pne powinny być uziemione indywidualnie. grupowo lub zbiorowo. • rezystancja uziemienia RA i najwi ksze wartości pr du po jedynczego zwarcia z ziemi powinny spełniać warunek: rezystancja uziemienia ochronnego w pr d pojedynczego zwarcia z ziemi w A. urz dzenia te powinny sygnalizować lub powodować wył czenie sieci w przypadku wyst po wania pojedynczego zwarcia do uziemionych cz ści prze wodz cych lub zmniejszenia si rezystancji izolacji poni żej ustalonej wartości (rys. 50. 51. • sieci IT powinny być wyposażone w urz dzenia do kon troli stanu izolacji.21.2. Zwarcie podwójne w układzie IT. gdzie: RA Rys. 2. 2. napi cie bezpieczne dla danych warunków środowiskowych w V.

8 0. 0. Jakie warunki muszą być spełnione przy podwójnym zwarciu doziemnym? Przy podwójnym zwarciu doziemnym urz dzenia ochronne powinny spowodować szybkie samoczynne wył czenie zasilania w czasie określonym w tablicy 2.08 Wymagania dotycz ce czasów samoczynnego szybkiego wył czenia uważa si za spełnione jeżeli: • w sieciach bez przewodu neutralnego Rys.2 0. 5 izolacja wzmocniona. 4 — izolacja dodatko wa. 3 obudowa izolacyjna. 54.5 0. • izolacja wzmocniona (rys. Symbol • w sieciach z przewodem neutralnym gdzie: impedancja p tli zwarcia obejmuj ca przewód fazowy i przewód ochronny obwodu.2.06 . impedancja p tli zwarcia.1 0.52. 2. napi cie znamionowe pr du przemiennego mi dzy faz i punktem neutralnym. obejmuj ca przewód neutralny i przewód ochronny obwodu.23c). pr d zapewniaj cy zadziałanie urz dzenia ochronnego w czasie podanym w tablicy 2. Co ma na celu ochrona przez zastosowanie urządzeń II klasy ochronności i jak jest reali zowana? Ochrona przez zastosowanie urz dzeń drugiej klasy ochronności ma na celu niedopuszczenie do pojawienia si niebezpiecznego napi cia dotykowego na cz ściach przewodz cych dost pnych urz dzeń elektrycz nych w przypadku uszkodzenia izolacji podstawowej i jest realizowana przez stosowanie izolacji ochronnej. 1 cz ść czynna.4 0.7.23b). Tablica 2. 2. Przykłady wykonania izolacji urz dzeń II klasy ochronności: a) z izola cj dodatkow b) z izolacj wzmocnion c) z obudow izolacyjn . Czy wolno do części przewodzących dostępnych oraz do części przewodzących zamknię tych wewnątrz obudowy izolacyjnej przyłączać przewody ochronne? Do cz ści przewodz cych dost pnych (obudowy) oraz do cz ści przewodz cych zamkni tych wewn trz obudowy nie wolno przył czać przewodu ochronnego.23. 2.02 5 0. Maksymalny czas wył czenia w układzie IT przy podwójnym zwarciu [46. 2 izolacja podstawowa.2 0.4 0. Co mo e stanowić izolację ochronną? Izolacj ochronn może stanowić: • izolacja dodatkowa (rys. Jakim symbolem oznacza się urządzenia klasy ochronności? Urz dzenia II klasy ochronności oznacza si symbolem 56.8 0. 72 73 . a) 0.7.2 1 0.2 0. 2. Ochrona przez zastosowanie urządzenia II klasy ochronno ści 53. 32] Napi cie znamiono we instalacji Uo/U |V| 120/210 140/240 230/400 400/690 580/1000 Czas wył czenia w [s| Bez przewodu neutralnego Z przewodem neutralnym U = 25 V UL = 50 V UL = 50V U L = 25 V L 2.7.23a). 55.4 0.2.2. • obudowa izolacyjna (rys.

odległość ta może wynosić 1. 2. Jak powinna być wykonana obudowa izolacyjna? Obudowa izolacyjna powinna być odporna na obci żenia me chaniczne. cz ści przewodz ce dost pne powinny być oddalone od siebie i od cz ści przewodz cych obcych na odległość nie mniejsz niż 2 m. Gdzie nale y stosować izolację wzmocnioną? Izolacj wzmocnion b d c izolacj jednorodn należy sto sować w tych przypadkach. 2 ściany izolowane. Ochrona przez zastosowanie izolowania stanowiska: 1 izolowana. W jakich pomieszczeniach wolno stosować izolowanie stanowiska jako środek ochrony dodatkowej? Izolowanie stanowiska jako środek ochrony dodatkowej można stosować w pomieszczeniach nie narażonych na działanie wilgoci. 59. a cz ściami przewodz cymi ob cymi zwi kszaj cymi odległość mi dzy tymi cz ściami do 2 m. elektryczne i termiczne oraz zapewniać stopień ochrony co najmniej IP2X. Ochrona przez zastosowanie separacji elektrycznej 64.57.4. podłoga 62.24). Co ma na celu ochrona przez zastosowanie izolowania stanowiska? Ochrona polegaj ca na izolowaniu stanowiskajna na celu za pobieżenie równoczesnemu dotkni ciu cz ści przewodz cych. Na czym polega izolacja podwójna? Izolacja podwójna polega na zastosowaniu izolacji podstawo wej i niezależnej od niej izolacji dodatkowej przedzielonych przegrod metalow . Na czym polega ochrona przed pora eniem za pomocą separacji? Ochrona przed porażeniem za pomoc separacji polega na roz dzieleniu w sposób pewny obwodu zasilaj cego od obwodu odbiorcze go (separowanego) za pomoc transformatora separacyjnego lub 74 75 . Ochrona przez zastosowanie izolowania stanowiska 60. albo • zostały umieszczone bariery mi dzy cz ściami przewo dz cymi dost pnymi. na izolowanym stanowisku nie powinno umieszczać si przewodu ochronnego Bariera Rys.2. 2. które mog mieć różne potencjały w wyniku uszkodzenia izolacji podsta wowej cz ści czynnych. 61.25 m jeżeli urz dzenia znajduj si poza stref zasi gu r ki.2. 2.24. Powinna ona zapewnić stopień bezpieczeństwa taki jaki uzyskuje si przy izolacji podwójnej. w których trudno jest wykonać izolacj podwójn . 100 jeżeli napi cie znamionowe przekracza 500 V. 63. 2. 58.2. Jakie warunki powinno spełniać stanowisko izolowane? • • stanowisko powinno mieć podłogi i ściany izolowane. albo cz ści przewodz ce obce s izolowane lub odizolowane od ziemi sposób zapewniaj cy dostateczn wytrzymałość me chaniczn i elektryczn (2000 V) (rys. Ile powinna wynosić rezystancja podłóg i ścian? Rezystancja podłóg i ścian w każdym punkcie pomiarowym nie powinna być mniejsza niż: 50 jeżeli napi cie znamionowe instalacji nie przekracza 500 V.2.3.

25b). kanałach lub listwach. 2. 2.przetwornicy separacyjnej. Przy zasilaniu z obwodu separowanego tylko jednego odbiornika ochrona jest najskuteczniejsza. 76 77 . cz ści czynne obwodu separowanego powinny być nieza wodnie oddzielone elektrycznie od innych obwodów i od ziemi.25. • wszystkie gniazda wtyczkowe powinny mieć styki ochronne poł czone z systemem przewodów wyrównawczych. zaleca si stosowanie oddzielnego oprzewodowania obwo dów separowanych. o izo lacji wzmocnionej. Rys.26.26) • wszystkie cz ści przewodz ce dost pne urz dzeń powinny być poł czone mi dzy sob przez nieuziemione izolowane przewody wyrównawcze. • w przypadku gdy z obwodu separowanego zasila si urz dzenie odbiorcze I klasy ochronności używane na stanowi sku metalowym. to zaleca si wykonanie poł czenia wy równawczego ł cz cego obudow metalow za stanowi skiem (rys. 2. ł czna długość oprzewodowania w separowanym obwo dzie nie może przekraczać 500 m oraz iloczyn napi cia znamionowego w woltach i ł cznej długości oprzewodo wania w metrach nie może przekraczać 100 000. lub przewody izolowane w izolacyjnych furach. • Rys. Jakie warunki muszą być spełnione przy zastosowaniu separacji? Przy zastosowaniu separacji musz być spełnione nast puj ce warunki: • • napi cie znamionowe obwodu separowanego nie może przekraczać 500 V. że ich napi cie znamionowe jest nie mniejsze niż najwyższe napi cie znamionowe po zostałych obwodów i że każdy obwód jest zabezpieczony przed pr dem przet żeniowym. pod warunkiem. 1 —podłoże izolowane. 2. Jeżeli jest konieczne stosowanie ob wodów separowanych z innym obwodem niskonapi cio wym w tym samym oprzewodowaniu. • • ruchome przewody obwodu separowanego powinny być co najmniej typu oponowego przemysłowego (OP). Ochrona przeciwporażeniowa przez zastosowanie separacji elek trycznej wi cej niż jednego odbiornika zasilanych z obwodu separowanego. Ochrona przeciwporażeniowa przez zastosowanie separacji elek trycznej: a) zasilanie jednego odbiornika I klasy ochronności. b) zasilanie odbiornika I klasy ochronności w pomieszczeniu o przewodz cej podłodze i ścianach. Jakie warunki muszą być spełnione przy zasilaniu z obwodu separowanego więcej ni jednego odbiornika? Przy zasilaniu z obwodu separowanego wi cej niż jednego od biornika powinny być spełnione nast puj ce warunki: (rys. należy wówczas stosować przewody wielożyłowe bez osłony metalowej. CC — przewód wyrównawczy izolowany nieuziemiony. 66. Urz dzenia wtykowe i końce przewodu ruchomego powinny mieć dost pne cz ści zewn trzne z materiału izolacyjnego. 65.

68.2. Kiedy ochrona przez zastosowanie nieuziemionych połączeń wyrównawczych będzie skuteczna? Ochrona b dzie skuteczna jeżeli zostanie spełniony warunek: gdzie: Ia Rw pr d powoduj cy zadziałanie urz dzenia wył czaj cego zainstalowanego w obwodzie zasilania urz dzenia obj tego poł czeniem wyrównawczym. 2.1). Ochrona ta jest stosowana dla wyrównania potencjału cz ści jednocze śnie dost pnych na stanowiskach izolowanych (rys. • baterie akumulatorów. si na napi cia UL < U < 500 V oraz moce S < 25 kVA jednofazowe i S < 40 kVA trójfazowe. 78 79 . 2. 1 podłoga i 2 ściany izolacyjne.28) • transformatory bezpieczeństwa.2) SELV lub PELV (rys. • przetwornice maszynowe. rezystancja poł czenia wyrównawczego w najwi ksze dopuszczalne napi cie dotykowe bezpieczne w danych warunkach środowiskowych w [V].2. • pr dnice nap dzane silnikami spalinowymi. 2.27. Rys.5. 2. • urz dzenia elektroniczne.67. Ochrona przez zastosowanie nieuziemionych poł czeń wyrów nawczych miejscowych: CC przewód wyrównawczy miejscowy nieuziemio ny. Na czym polega ochrona przez zastosowanie nieuziemionych połączeń wyrównawczych miejscowych? Ochrona przez zastosowanie nieuziemionych poł czeń wy równawczych miejscowych polega na poł czeniu ze sob wszystkich jednocześnie dost pnych cz ści przewodz cych obcych i cz ści prze wodz cych dost pnych nieuziemionym poł czeniem wyrównawczym. W jakich obwodach mo e być dokonana równoczesna ochrona przed dotykiem bezpo średnim i pośrednim? Równoczesna ochrona przed dotykiem bezpośrednim i pośred nim może być dokonana w obwodach bardzo niskich napi ć (nie prze kraczaj cych napi ć zakresu I tablica 2. Na jakie napięcia i moce buduje się transformatory separacyjne? Transformatory separacyjne buduje.2. Równoczesna ochrona przed dotykiem bezpośrednim i pośrednim 7 1 . Ochrona przez zastosowanie nieuziemionych połączeń wy równawczych miejscowych 69.27) 70. Jakie źródła bardzo niskiego napięcia stosuje się w obwodach SELV i PELV? W obwodach SELV i PELV stosuje si nast puj ce źródła bardzo niskiego napi cia (rys. 2. 2.3. 72. W jakiej klasie ochronności powinny być wykonane transformatory separacyjne? Transformatory separacyjne powinny być wykonane w U kla sie ochronności przez stosowanie izolacji podwójnej lub wzmocnionej.

że posiadaj izolacj na napi cie nie niższe niż najwyższe napi cie pozostałych przewodów.29.27). Źródła bardzo niskiego napi cia: 1 transformator bezpieczeń stwa. Wyróżnia si nast puj ce poł czenia wyrównawcze: • poł czenia wyrównawcze główne (rys. 2 przetwornica maszynowa.28.2. 2. 74. W jaki sposób powinny być prowadzone przewody obwodów SELV i PELV? Przewody obwodów SELV i PELV powinny być prowadzone oddzielnie od innych obwodów lub w dodatkowych osłonach izolacyj nych albo oddzielone od innych obwodów uziemionymi osłonami lub ekranami. 5 pr dnica nap dzana silnikami spalinowymi. 80 81 . • poł czenia wyrównawcze dodatkowe (miejscowe) (rys. Buduje si je na moce S < 10 kVA jednofazowe i S < 16 kVA trójfazowe. Przewody SELV i PELV mog być prowadzone w wi zce z innymi przewodami pod warunkiem.2. zbrojenia budowlane lub metalowe konstrukcje uziom sztuczny w przypadku braku mo liwości wykorzystania uziomu naturalnego Rys. Poł czenia ochronne w budynku mieszkalnym: poł czenie miej scowe w łazience. Rys. Połączenia wyrównawcze 77. 76. 2. 2. 75. 2. Czy wtyczki i gniazda obwodów SELV mogą pasować do gniazd i wtyczek innych obwo dów? Wtyczki i gniazda obwodów SELV nie mog pasować do gniazd i wtyczek innych obwodów w tym do PELV. Co to sq transformatory bezpieczeństwa i na jakie moce się je buduje? Transformatory bezpieczeństwa s to transformatory przezna czone do zasilania obwodów bardzo niskim napi ciem U < UL.29) • poł czenia wyrównawcze izolowane nieuziemione (rys. 73. Jaki jest cel stosowania połączeń wyrównawczych? Zastosowanie poł czeń wyrównawczych ma na celu ograni czenie napi ć wyst puj cych pomi dzy różnymi cz ściami przewodz cymi do wartości dopuszczalnych długotrwale w danych warunkach środowiskowych.29). Doty czy to również przewodów wielożyłowych. Czy wtyczki i gniazda obwodów PELV mogą pasować do gniazd i wtyczek innych obwo dów? Wtyczki i gniazda obwodów PELV nie mog pasować do gniazd i wtyczek innych obwodów w tym do SELV. poł czenie główne w piwnicy.4. 4 bateria akumulatorów. 3 urz dzenie elektroniczne. 2.

w których nie ma możliwości zapewnienia skuteczności ochrony przez samoczynne wył czenie zasi lania. w którym poł czenie to ma pracować. • w pralniach. trwały w czasie. • izolowane lub gołe przewody prowadzone we wspólnej osłonie z przewodami czynnymi. takie jak: • cz ści przewodz ce dost pne.: • w pomieszczeniach wyposażonych w wann lub/i basen natryskowy. powłoki. • w pomieszczeniach wymienników ciepła. chroni cy przed ko rozj . E) powinny być wykonane w sposób pewny.78. Gdzie wykonuje się połączenia wyrównawcze dodatkowe (miejscowe)? Poł czenia wyrównawcze dodatkowe (miejscowe) wykonuje si w pomieszczeniach o zwi kszonym zagrożeniu porażeniem pr dem elektrycznym np. W jaki sposób powinny być wykonane połączenia i przyłączenia przewodów biorących udział w ochronie przeciwpora eniowej? Wszystkie poł czenia i przył czenia przewodów bior cych udział w ochronie przeciwporażeniowej (PE. • w pomieszczeniach hydroforni. • w kotłowniach. Cz ści dost pne obwodu separowanego powinny być poł czo ne mi dzy sob przez izolowane nieuziemione przewody wyrównaw cze. CC. przył czone do wspólnej szyny (zacisku). 2. klimatyzacji. w tym również gniazd wtyczkowych i wypustów oświetleniowych. kable) powinny być poł czone do głównej szyny uziemiaj cej możliwie jak najbliżej miejsca ich wprowadzenia. Gdzie wykonuje się połączenia wyrównawcze izolowane nieuziemione? Poł czenia wyrównawcze izolowane nieuziemione stosowane s w obwodzie separowanym zasilaj cym wi cej niż jeden odbiornik. • metalowe osłony. do której s przył czone: • przewody ochronne PE lub ochronno neutralne PEN. wody gor cej. Co to są przewody ochronne? Przewody ochronne s to wszystkie przewody lub żyły w prze wodach wielożyłowych służ ce do ochrony przed porażeniem pr dem elektrycznym. metalowe powłoki ka bli energetycznych itp. Elementy przewodz ce doprowadzone z zewn trz budynku (rury. ochronno neutralne i wyrównaw cze 82. • przewody ochronne wszystkich urz dzeń. Przewody ochronne. przekroju oraz liczby ł czonych przewodów. jak np.2. • przewody uziemiaj ce E. 79. centralne go ogrzewania. Przewody tego obwodu nie powinny być poł czone z przewodami ochronnymi lub cz ściami dost pnymi innych obwodów ani z cz ściami przewodz cymi obcymi. Gdzie wykonuje się połączenia wyrównawcze główne? Poł czenia wyrównawcze główne wykonuje si w każdym bu dynku. 82 83 . • ułożone na stałe przewody gołe lub izolowane. gazu. 8 1 . • metalowe konstrukcje i zbrojenia budowlane. • w miejscach. Jako przewody ochronne mog być stosowane: • żyły w przewodach (kablach) wielożyłowych. umieszczaj c w najniższej kondygnacji główn szyn uziemia j c (zacisk). Przewody należy ł czyć ze sob przez zaciski przystosowane do materiału. • metalowe elementy konstrukcyjne budynku takie jak zbrojenia itp. PEN. ścieków. • w gospodarstwach rolnych i ogrodniczych. Poł czenia wyrównawcze dodatkowe (miejscowe) powinny obejmować wszystkie cz ści przewodz ce jednocześnie dost pne.5. a także środo wiska. 80. • cz ści przewodz ce obce. ekrany i pancerze nie których rodzajów przewodów (kabli). • metalowe rury oraz metalowe urz dzenia wewn trznych instalacji: wody zimnej.

Jakie są najmniejsze dopuszczalne przekroje przewodów ochronnych PE? Najmniejsze dopuszczalne przekroje przewodów ochronnych PE podane s w tablicy 2.• • metalowe rury lub inne metalowe osłony przewodów. Przekroje przewodów ochronnych PE [40] Przekrój przewodów fazowych 2 S L (mm ) Przekrój przewodów ochronnych S P E (mm 2 ) 84. Tablica 2. odpowiednie cz ści przewodz ce lub obce.6.9. w normalnych warunkach pracy sieci niskiego napi cia. Do czego słu ą uziomy i jakie sq ich rodzaje? Uziomy służ do poł czenia z ziemi urz dzeń podlegaj cych uziemieniu roboczemu lub ochronnemu i mog być naturalne lub sztuczne. utrzymanie si potencjału ziemi na przewodach PEN (PE) i poł czonych z nimi cz ściach przewodz cych dost pnych. 84 85 . Wymagany przekrój przewodów wyrównawczych głównych i miejscowych [40] 83. gdy przewód jest chroniony przed uszkodzeniami mechanicznymi lub 4 mm2. Jakie funkcje spełniają uziemienia robocze? Uziemienia robocze spełniaj nast puj ce funkcje: • chroni ludzi od skutków pojawienia si w sieci niskiego napi cia wyższego napi cia sieci zasilaj cej. Uziomy i przewody uziemiające 87. gdy nie jest chroniony przed uszkodzenia mi mechanicznymi. Jaki minimalny przekrój powinien posiadać przewód ochronno neutralny PEN? W instalacjach ułożonych na stałe przewód ochronno neutralny PEN powinien mieć przekrój nie mniejszy niż 10 mm Cu i 16 mm" Al.8. to minimalny przekrój przewodu ochronnego nie może być mniej^ szy niż 2.5 mm2. 86. Ile powinien wynosić minimalny przekrój przewodu ochronnego.9.8. Tablica 2. 2. 85. który nie jest yłą przewodu wielo yłowego lub nie jest prowadzony we wspólnej osłonie z przewodami robo czymi? Gdy przewód ochronny nie jest żył przewodu wielożyłowego lub nie jest prowadzony we wspólnej osłonie z przewodami roboczy mi. Jaki jest wymagany przekrój przewodów wyrównawczych głównych i miejscowych CC? Wymagany przekrój przewodów wyrównawczych głównych i miejscowych podany jest w tablicy 2.2. • zapewniaj . 88.

Gdzie wykonujemy dodatkowe uziemienie robocze? Dodatkowe uziemienie robocze należy wykonać w sieciach na powietrznych o układzie TN uziemiaj c przewód ochronno neutralny: • na końcu każdej linii. W sieciach kablowych o układzie TN w zł czach każdego budynku. 5. aby odległość mi dzy uziemieniami nie była wi ksza niż 500 m. • ograniczaj napi cie na przewodach PEN (PE) wywołane zwarciami doziemnymi w sieci TN. na końcu każdego odgał zienia o długości wi kszej niż 200 m. 2. Z jakich materiałów wykonuje się uziomy sztuczne. • płyty metalowe w ziemi. Przy wykonywaniu uziemień urz dzeń przemienno pr dowych jako uziomy naturalne można wykorzystywać: • systemy metalowych rur wodoci gowych pod warunkiem. • zbrojenia betonu znajduj cego si w ziemi. 93. 9. 3. • taśmy lub druty metalowe ułożone w ziemi. 8. 7.10. Ile powinna wynosić rezystancja poszczególnych dodatkowych uziemień roboczych? Rezystancja poszczególnych dodatkowych uziemień robo czych nie powinna przekraczać 30 a w razie wykonywania ich w gruncie o rezystywności wi kszej niż 500 nie powinna przekra czać wartości obliczonej według wzoru: • 92. Co zalicza się do uziomów naturalnych? Do uziomów naturalnych zalicza si metalowe konstrukcje i elementy urz dzeń znajduj cych si w ziemi. • elementy metalowe osadzone w fundamentach. 6. Tablica 2.zapobiegaj długotrwałemu utrzymaniu si asymetrii na pi ć w sieci TN podczas zwarć doziemnych z pomini ciem przewodu PEN (PE). 94. 91. że uzyskano na to zgod jednostki eksploatuj cej te wodo ci gi. Wyrób 1. • na końcu każdego przył cza o długości wi kszej niż 100 m. (Wymagania stawiane uziemieniom roboczym szczegółowo omówione s w literaturze [7]) 89. Najmniejsze wymiary poprzeczne uziomów sztucznych zagł bionych bezpośrednio w gruncie Rodzaj uziomu Materiał wyrobu Najmniejsze dopuszczalne wymiary średnica mm taśma pr t okr gły taśma pr t okr gły taśma rura pr t okr gły profilowany pr t okr gły 25 20 100 15 3 10 — 50 35 50 2 przekrój 2 mm 100 grubość mm 3 Lp. 4. • umożliwiaj wył czanie zasilania podczas zwarć doziem nych. poziomy stal ocynkowana na gor co miedź goła miedź ocynkowana stal ocynkowana na gor co stal pomiedziowana 2 pionowy gdzie rezystywność gruntu w 86 87 . Gdzie nale y wykonać uziemienia robocze? Uziemienia robocze należy wykonać w każdej stacji zasilaj cej uziemiaj c punkt neutralny transformatora. • ołowiane płaszcze i inne metalowe osłony kabli. • ograniczaj napi cie pojawiaj ce si podczas zwarć do ziemnych na przerwanym przewodzie ochronnym i poł czonych z nim cz ściach przewodz cych. • wzdłuż trasy linii tak. gdy zwarcie dozfemne wyst pi na uszkodzonym przewodzie ochronnym za miejscem jego przerwania. 90. Co zaliczamy do uziomów sztucznych Do uziomów sztucznych zaliczamy: • pr ty lub rury metalowe wbite w ziemi .

7.7.11. • 2. Jak powinny być umieszczone uziomy w stosunku do powierzchni gruntu? Uziomy sztuczne pionowe powinny być zagł bione w gruncie w taki sposób aby ich dolna kraw dź znajdowała si na gł bokości wi kszej niż 2. natomiast najwyższa cz ść na gł bokości nie mniejszej niż 0. Wszelkie poł czenia nale ży zabezpieczyć przed korozj i uszkodzeniami mechanicznymi.2. Pomieszczenia wyposa one w wannę lub basen natryskowy (łazienki) 98.Uziomy sztuczne wykonuje si ze stali ocynkowanej lub nie ocynkowanej.5 m pod powierzchni ziemi.30. 96.10.5 m. cztery strefy 1a) wanna rzut poziomy Nie chronionych od uszkodzeń mechanicznych S E 16 mm2 Cu SE 16 mm2 Fe (ocynkowana) 25 mm Cu 50 mm Fe (ocynkowana) Przekroje przewodów uziemiaj cych SF musz być wi ksze lub równe przekrojom ochronnym (Tablica 2. 1. 2. • 4 mm2 przy braku zabezpieczenia przed mechanicznym uszkodzeniem. Wymiary stref pokazano na rys. 95. Przewody uziemiaj ce ułożone w ziemi musz spełniać wy magania podane w tablicy 2.6 m w rowach lub bruzdach zasypanych gruntem z wykopu.5 mm2 przy stosowaniu zabezpieczenia przed mecha nicznym uszkodzeniem.8).1. Jeżeli przewód uziemiaj cy nie jest żył przewodu (kabla) to jego przekrój nie powi nien być mniejszy niż: 1b) wanna rzut pionowy 88 . W środowisku o dużej korozyjnej agresywności gruntu można wykonywać ze stali miedziowanej lub miedzi.2. 97. Jak nale y wykonywać połączenia przewodów uziemiających z uziomem? Poł czenia przewodów uziemiaj cych z uziomem oraz poszcze gólnych układów uziomowych należy spawać.11. 2. Jakie strefy ochronne wyró nia się w pomieszczeniach łazienek? W pomieszczeniach łazienek wyróżnia si ochronne: 0. Najmniejsze dopuszczalne wymiary poprzeczne uziomów sztucznych zagł bionych bezpośrednio w gruncie podano w tablicy 2. Wymagania dodatkowe dotyczące ochrony przeciwpora eniowej w zale ności od warunków środowiskowych 2. 3. Uziomy sztuczne poziome powinny być ułożone na gł bokości nie mniejszej niż 0. Przekroje przewodów uziemiających uło onych w ziemi [40] Najmniejszy dopuszczalny przekrój przewodów uziemiaj cych SE Chronionych od uszko dzeń mechanicznych Przewody chronione przed korozj Przewody nie chro nione przed korozj 2 2. Jakie są najmniejsze dopuszczalne przekroje przewodów uziemiających? Tablica 2.

W strefach 0.7. 1 02. 103.29). Place budowy i robót rozbiórkowych 104. Tory przewodów elektrycznych musz być prowadzone w liniach prostych równoległych do kraw dzi i stropów. rozgał ź ników oraz sprz tu ł czeniowego. 2. Jakie stopnie ochrony powinien mieć sprzęt i osprzęt stosowany w łazienkach? Sprz t i osprz t stosowany w łazienkach powinny mieć stopień ochrony nie mniejszy niż: IPX7 w strefie 0 IPXS w strefie 1 IPX4 w strefie 2 IPX5 w łazienkach publicznych. 1 .31). 2. Źródło tego napi cia powinno znajdować si poza stref 0. 3? W strefie 0 wolno instalować urz dzenia stałe zasilane napi ciem 12 V. Jakie urządzenia wolno instalować w strefie 0 .2. W strefach 0. napi ciem bezpiecznym. 'IT oraz IT z urz dzeniem do stałej kontroli stanu izolacji (rys. 2. IPX1 w strefie 3 90 91 . Jakie układy sieciowe wolno stosować na placach budowy? Na placach budowy wolno stosować układy sieciowe TN S.2. Jakie wymagania stawiane są ochronie przeciwpora eniowej w łazienkach? Ochronie przeciwporażeniowej w pomieszczeniach łazienek stawiane s nast puj ce wymagania: • w pomieszczeniu powinny być wykonane poł czenia wy równawcze miejscowe ł cz ce wszystkie cz ści przewo dz ce obce znajduj ce si w strefach 1.30. Strefy ochronne w pomieszczeniach łazienek. [37] 99. Jakie wymagania stawiane są przy instalowaniu przewodów? Przewody ułożone na wierzchu albo w ścianach na gł bokości nie przekraczaj cej 5 cm powinny mieć izolacj wzmocnion nie po winny mieć metalowych powłok i nie mog być układane w rurach lub osłonach metalowych. • nie wolno stosować jako ochrony dodatkowej izolowania sta nowiska oraz nieuziemionych poł czeń wyrównawczych. W strefie 3 można instalować gniazda wtyczkowe jeżeli s one zasilane: indywidualnie z transformatora separacyjnego. W strefie 1 można instalować jedynie podgrzewacze wody. lub zabezpieczone wył cznikami różnicowo pr dowymi o pr dzie 30 mA. 1 i 2 mog być zainstalowane jedynie przewody niezb dne do zasilania odbiorników znajduj cych si w tych strefach. 2b) — brodzik rzut pionowy Rys. 2 Przewody musz być miedziane o przekroju do 10 mm . 2. • w strefie 0 można stosować jedynie napi cie bezpieczne o wartości nie wi kszej niż 12 V. W strefie 2 można instalować oprawy II klasy ochronności oraz pod grzewacze wody. 100. W jakich strefach mogą być instalowane grzejniki elektryczne w podłodze? Grzejniki elektryczne w podłodze mog być instalowane we wszystkich strefach pod warunkiem pokrycia ich metalow siatk lub blach poł czon z przewodem wyrównawczym. 3 ze sob oraz z przewodem ochronnym (rys. 2.2a) — brodzik — rzut poziomy 101. 1 i 2 nie wolno instalować puszek. 2.

Wskaźnik stanu izolacji WSI 2A POLMED Poznań. 110. stodoły. pomieszczenia przygotowania pasz.7. • umieszczenie poza zasi giem r ki.2. 93 92 . • stosowanie w miejscach szczególnie niebezpiecznych. 2.5/. • obwody odbiorcze zaleca si zabezpieczać wył cznikami różnicowo pr dowymi o pr dzie tak niskim. • zastosowanie transformatora separacyjnego zasilaj cego jeden odbiornik. wieszakach a w szczególnych przypadkach na przejściach i przejazdach osłoni te. 2. 2. kurniki. Gospodarstwa rolne i ogrodnicze 109. Rys. 105. przegród. Sypniewski na Góra: a) widok b) układ poł czeń. Jak powinny być prowadzone przewody i kable zasilające odbiorniki na placu budowy? Przewody i kable zasilaj ce urz dzenia rozdzielcze i poszcze gólne odbiorniki na placu budowy powinny być chronione od uszko dzeń mechanicznych. Jak zapewnia się ochronę przed dotykiem bezpośrednim? Ochron przed dotykiem bezpośrednim zapewnia si przez: • izolowanie cz ści czynnych. Zielo 2.s. • zastosowanie urz dzeń II klasy ochronności. Jakie wymagania dodatkowe stawia się instalacjom w gospodarstwach rolnych i ogrod niczych? Instalacjom stawia si nast puj ce dodatkowe wymagania: • obwody zasilaj ce gniazda wtyczkowe musz być zabez pieczone za pomoc wył czników różnicowopr dowych o pr dzie 30 mA. 108. 107. przechowalnie płodów rolnych oraz szklarnie. uchwytach. spichle rze. osłon i barier. Rozdzielnica budowlana typu RBP 1 f my H.32). Jaki stopień ochrony powinien mieć sprzęt i osprzęt instalacyjny stosowany na placach budowy? Zastosowany sprz t i osprz t instalacyjny powinny mieć sto pień ochrony co najmniej IP44. 106.3. Jak zapewnia się ochronę przed dotykiem pośrednim? Ochron przed dotykiem pośrednim zapewnia si przez: • stosowanie samoczynnego wył czenia za pomoc wył cz ników różnicowopr dowych o pr dzie 30 mA (rys. chlewnie.32. obory. W zwi zku z tym powinny być układane na podporach. jak to możli we lecz nie przekraczaj cym 30 m A. Jakie pomieszczenia zaliczamy do pomieszczeń rolniczych i ogrodniczych? Do pomieszczeń rolniczych i ogrodniczych zaliczamy: stajnie.

Urz dzenia grzewcze promiennikowe powinny być zainstalo wane w odległości co najmniej 0. • Koniec żyły wielodrutowej powinien być zabezpieczony przed możliwości oddzielenia si poszczególnych drutów przez oblutowanie. 1 1 1 .2. Jaki stopień ochrony powinny mieć urządzenia elektryczne? Urz dzenia elektryczne powinny mieć stopień ochrony nie mniejszy niż IP 35. 94 95 . ciasne wn trze metalowego zbiornika. 115. 2.7. ruroci gu itp. W jaki sposób zapewnia się ochronę przeciwpo arową? Ochron przeciwpożarow zapewnia si przez zainstalowanie wył cznika różnicowopr dowego o pr dzie różnicowych 500 mA. aby nie mo gły zetkn ć si z zaciskami lub żyłami roboczymi.8. Jako źró dła napi cia należy użyć transformatora bezpieczeństwa II klasy ochronności zainstalowanego na stałe. • odbiornik II klasy ochronności pod warunkiem. Jakie warunki muszą być przestrzegane przy przyłączaniu przewodów do urządzeń elektrycznych? Przy przył czaniu przewodów do urz dzeń elektrycznych mu sz być przestrzegane nast puj ce warunki: • Zewn trzne osłony ochronne przył czonych przewodów powinny być usuni te tylko z tych cz ści przewodu. • układ ochrony różnicowopr dowy o pr dzie 30 mA pod warunkiem zastosowania ochrony uzupełniaj cej w postaci miejscowych poł czeń wyrównawczych. Przyłączanie urządzeń elektrycznych 116. kotła. • zasilanie pojedynczego urz dzenia z transformatora sepa racyjnego wykonanego w II klasie ochronności. • Metalowe osłony przewodów powinny być usuni te i za kończone w takich miejscach i w taki sposób. Jaką ochronę przeciwpora eniową dodatkową nale y stosować w odniesieniu do urzą dzeń stałych? Jako ochron dodatkow należy stosować: • ochronne obniżenie napi cia w obwodzie SELV. Transformator bezpieczeństwa wykonany w II klasie ochronności po winien znajdować si poza przestrzeni przewodz c .5 m od zwierz t i materiałów łatwo palnych.• cz ści przewodz ce dost pne urz dzeń elektrycznych zloka lizowanych w oborach. stajniach. chlewniach powinny mieć poł czenia wyrównawcze z cz ściami przewodz cymi obcy mi i przewodem ochronnym instalacji elektrycznej. które po przył czeniu b d niedost pne. Wymagania dodatkowe dotyczące ochrony przeciwpora e niowej w ograniczonych przestrzeniach przewodzących 113.2. 112. • Żyła przewodu powinna być pozbawiona izolacji tylko na długości niezb dnej do prawidłowego poł czenia z zaci skiem. że zasilany jest z obwodu zabezpieczonego wył cznikiem różnicowo pr dowym o pr dzie 30 mA. Co to jest ograniczona przestrzeń przewodząca? Za ograniczon przestrzeń przewodz c uważamy ciasne po mieszczenie w budynku albo ciasne wn trze innego obiektu technicz nego o ścianach i innych cz ściach przewodz cych. 2. Np. z którymi czło wiek może si stykać znaczn powierzchni ciała maj c ograniczon możliwość przerwania tej styczności. zastosowanie końcówek lub tulejek. 114.4. Jak powinny być zasilane lampy elektryczne ręczne u ywane w ograniczonych prze strzeniach przewodzących? Lampy elektryczne r czne powinny być zasilane z obwodu SELV napi ciem do 25 V pr du przemiennego lub 60 V pr du stałego.

2. Zasada instalowania wył czników z uwzgl dnieniem kierunku przepływu energii. powinny być unierucho mione i zaizolowane. 118. Gniazd wtyczkowych ze stykiem ochronnym nie wolno in stalować bez jednoczesnego poł czenia tego styku z uło żonym na stałe przewodem ochronnym. 2. 2.34. 119. L N Rys. 2. 2. W układach sieciowych.2. w których istnieje przewód neutralny w gniazdach wtyczkowych jednofazowych bez styku ochronnego. które nie zostały wykorzystane. Żyła ochronna przewodu zasilaj cego powinna mieć nad miar długości w stosunku do pozostałych żył roboczych przewodu (rys. Przył czenie oprawy oświetleniowej. Przył czenie gniazda wtyczkowego bez styku ochronnego.36. 2 odci żka. W jaki sposób nale y przyłączać gniazda Rys. Łącznik arówka Rys. Wtyczek i nasadek ze stykiem ochronnym nie wolno przył czać do przewodu nie zawieraj cego żyły ochronnej.35.Końce żył przewodów wprowadzonych do odbiornika.36).34).37).33. Przył czanie gniazda wtyczkowego ze stykiem ochronnym do sieci o układzie TN C. W jaki sposób nale y przyłączać oprawy oświetleniowe? W układach sieciowych. 96 97 . Przewód ochronno neutralny sieci TN C przył czony do odbiornika stałego (gniazda) powinien być doprowadzony do zacisku ochronnego odbiornika. a nast pnie poł czony z zaciskiem neutralnym odbiornika (rys. 2.33). Jaka jest zasada instalowania wyłączników z uwzględnieniem kierunku przepływi energii? Zasad instalowania wył czników z uwzgl dnieniem kierunku przepływu energii przedstawiono na rys. WEJŚCIE (ZASILANIE) WYJŚCIE (ODBIORNIKI) Rys. Gi tkie przewody wielożyłowe należy wprowadzać do od biornika w taki sposób aby nie mogły ulec skr ceniu i nie przenosiły naci gu na zaciski. Sposób przył czenia do odbiorników przewodów zasilaj cych ruchomych: 1 odgi tka. 117. patrz c od przodu przewód fazowy powinien być przył czony z lewej strony (rys. w których istnieje przewód neutralny oprawy oświetleniowe należy przył czać tak aby przewód neutralny był poł czony do trzonka żarówki lub lampy wyładowczej. 2.35. 2. 2. a wył cza nie odbywało si przez przerw w przewodzie fazowym (rys.37. Rys.

• cz ści znajduj ce si pod napi ciem zarówno gołe. 122. • wstawek izolacyjnych w elementach przewodz cych. W jaki sposób wykonuje się ochronę przeciwpora eniową dodatkową w urządzeniach o napięciu powy ej 1 kV? W urz dzeniach o napi ciu wyższym niż 1 kV. Jakie części urządzeń podlegają uziemieniu ochronnemu? Uziemieniu ochronnemu podlegaj nast puj ce cz ści urz dzeń: • obudowy. Dla zmniejszenia zagrożenia porażeniowego ł cznie z uziemieniem ochronnym można stosować uzupełniaj ce środki ochrony w postaci: • izolacji stanowisk. kadłuby i podstawy maszyn elektrycz nych. nie należ cych do obwodu elektrycznego. 121.38. ł czników i innych urz dzeń. osłony. 3. jak i izo lowane. • powłok elektroizolacyjnych.W gniazdach wtyczkowych pojedynczych ze stykiem ochron nym. 2. 2. 98 99 . OCHRONA PRZECIWPORA ENIOWA W URZĄDZENIACH ELEKTROENERGETYCZNYCH 0 NAPIĘCIU POWY EJ 1 kV 120. Przył czenie gniazda wtyczkowego ze stykiem ochronnym.38). ochron prze ciwporażeniow dodatkow wykonuje si przez zastosowanie uzie mień ochronnych polegaj cych na uziemieniu cz ści przewodz cych. Rys. W jaki sposób wykonuje się ochronę przeciwpora eniowa podstawową w urządzeniach o napięciu powy ej 1 kV? Ochron podstawow w urz dzeniach o napi ciu powyżej 1 kV wykonuje si w sposób nast puj cy: • każde urz dzenie elektroenergetyczne jako całość i w swoich cz ściach powinno posiadać odpowiedni wytrzymałość elektryczn izolacji wynikaj c z napi cia znamionowego urz dzenia. transformatorów. patrz c od przodu przewód fazowy powinien być przył czony z lewej strony. • ogrodzeń. powinny być przez swoj budow i usytuowanie za bezpieczone przed dotykiem. a styk ochronny powinien znajdować si u góry (doty czy to styku ochronnego gniazd stosowanych w Polsce) (rys.

128. 130. „Nie bezpieczne napi cie krokowe". pomosty montażowe i drabiny zamo cowane na stałe. drogi ruchu wewn trznego i przejścia. Co to jest napięcie krokowe? Napi cie krokowe jest to różnica potencjałów mi dzy dwoma punktami na powierzchni stanowiska odległymi o 1 m. 126. jeżeli nie maj poł czeń z cz ściami uziemiaj cymi. kanałów i konstrukcji wsporczych na których ułożone s kable z uziemionymi pancerzami lub powłokami. konstrukcje i osłony rozdzielnic. 127. które wyst puje w warun kach normalnych lub może pojawić si w warunkach zakłóceniowych łOO 101 . Jaka jest największa dopuszczalna wartość napięcia ra eniowego dotykowego? Najwi ksza dopuszczalna wartość napi cia rażeniowego zale ży od miejsca wyst powania tego napi cia oraz od czasu jego wyst powania (czasu trwania rażenia t) np. w którym mog wyst pować napi cia rażeniowe doty kowe wyższe niż dopuszczalne wolno wchodzić tylko w obuwiu dielek trycznym i w r kawicach izolacyjnych oraz hełmach izolacyjnych. w których stosuje si samoczynne wył czenie zwarć. Przy wejściach na ogrodzone tereny należy wywiesić tablice ostrzegawcze z napisem: „Niebezpieczne napi cie dotykowe". pomieszczenia wilgotne.: • dla t = 5 s Ur = 65 V w miejscach wydzielonych dla celów elektroenergetycznych obejmuj cych np. pancerze i żyły powrotne kabli oraz osłony przewodów. barier. Jakie środki bezpieczeństwa nale y stosować przy wchodzeniu na teren w którym mogą występować napięcia ra eniowe dotykowe wy sze ni dopuszczalne? Na teren. Jaki czas trwania zwarcia doziemnego występuje w układach z samoczynnym wyłącze niem zwarć? W układach. • dla t = 5 s Ur = 130 V w pomieszczeniach rozdzielni i nastawni. ruroci gi. ogrodzeń i osłon posiadaj cych co najmniej dwa przewodz ce umo cowania na uziemionych konstrukcjach. uzwojenia wtórne przekładników. Co to jest napięcie ra eniowe dotykowe? Napi cie rażeniowe dotykowe jest to spadek napi cia na ciele człowieka podczas przepływu pr du wywołanego napi ciem dotykowym. stanowiska obsługi.• • • • • • • • • • elementy nap dów i urz dzeń pomocniczych do obsługi urz dzeń rozdzielczych. głowice kablowe. Za czas trwania rażenia t przyjmuje si czas trwania jednofazowego zwarcia doziemnego. • metalowych obudów. które powoduje przepływ pr du przez rozpatry wany uziom. Co to jest napięcie ra eniowe krokowe? Napi cie rażeniowe krokowe jest to spadek napi cia spowo dowany przepływem pr du przez ciało człowieka pomi dzy stopami rozsuni tymi na odległość 1 m. Co to jest napięcie dotykowe? Napi cie dotykowe jest to napi cie. słupy linii napowietrznych ze stali lub betonu zbrojonego. pomi dzy dwoma cz ściami jednocześnie dost pnymi. konstrukcje stacji elektroenergetycznych. 123. 125. nie należ cymi do obwodu elektrycznego. Jakich elementów urządzeń nie uziemia się? Nie uziemia si nast puj cych elementów metalowych: • ruchomych lub zdejmowanych drzwi. przyjmuje si czas trwania zwarcia doziemnego b d cy sum działania zabezpieczeń podstawowych i najdłuższego czasu wył cze nia ł czników działaj cych przy zwarciach. podstawy izolatorów zamocowanych na nie uziemionych konstrukcjach. ogrodzenia. 129. powłoki. 124. bariery i osłony zainstalowane na stałe.

BUDOWA I EKSPLOATACJA URZĄDZEŃ ELEKTROENERGETYCZNYCH 4. Wiadomości ogólne 131. Eksploatacji do których zalicza.1. • napraw. . Eksploatacja jakich urządzeń elektroenergetycznych wymaga dodatkowych kwalifikacji przez osoby dozoru i eksploatacji? Dodatkowych kwalifikacji wymaga si przy nadzorowaniu i eksploatowaniu nast puj cych urz dzeń: 1. Wykaz taki powinien znajdować si w każ dym zakładzie pracy. konserwacji napraw. Co nazywamy urządzeniami elektroenergetycznymi? Urz dzeniami elektroenergetycznymi nazywamy Wszystkie urz dzenia przeznaczone do wytwarzania. 2. si stanowiska osób wykonuj cych prace w zakresie: • obsługi.1. Dozoru do których zalicza si stanowiska pracowników tech nicznych i innych osób kieruj cych czynnościami osób wykonuj cych prace w zakresie: obsługi. urz dzenia pr dotwórcze przył czone do krajowej sieci elektro energetycznej bez wzgl du na wysokość napi cia znamionowego. które spełniaj wymagania kwalifikacyjne dla nast puj cych stanowisk pracy: 1. Co rozumie się pod pojęciem eksploatacja urządzeń elektroenergetycznych? Pod poj ciem eksploatacja urz dzeń rozumie si : • prowadzenie ruchu tych urz dzeń. 134. odbiorniki. Kto mo e zajmować się eksploatacją urządzeń elektroenergetycznych? Eksploatacj urz dzeń elektroenergetycznych mog zajmować si osoby. Jakie czynności związane są z prowadzeniem ruchu urządzeń elektroenergetycznych? Do czynności zwi zanych z prowadzeniem ruchu urz dzeń za liczamy: • uruchamianie urz dzenia. • obsługa w czasie pracy. Urz dzeniami elektro energetycznymi s maszyny elektryczne. 135. przegl dy oraz prace kon trolno pomiarowe umożliwiaj ce oceny stanu technicznego. urz dzenia i instalacje o napi ciu do 1 kV (z wyj tkiem ob sługi urz dzeń w gospodarstwach domowych i rolnych oraz obsłu gi urz dzeń w zakładach eksploatuj cych urz dzenia elektryczne niskiego napi cia o określonej w umowie sprzedaży mocy maksy malnej do 20 kW).4. Ogólne zasady eksploatacji urządzeń elektro energetycznych 4. aparaty elek tryczne. na których wymagane s dodat kowe kwalifikacje w zakresie dozoru i eksploatacji oraz wykaz urz dzeń ustala pracodawca. 2. aparatura zabezpieczaj ca. Jakie prace związane są z utrzymaniem urządzeń w nale ytym stanie technicznym? Do prac zwi zanych z utrzymaniem urz dzeń w należytym stanie technicznym zaliczamy: ogl dziny. kontrolno pomiarowym i montażu. 103 102 . • kontrolno pomiarpwym. 136. sieci. • prowadzenie zapisów ruchowych. • konserwacji. 132.1. oraz stanowiska osób sprawuj cych nad zór nad eksploatacj urz dzeń elektroenergetycznych. • montażu. 133. przesyłania. • zatrzymanie urz dzenia w czasie normalnej pracy i w sta nie awaryjnym. przekształcania. transformatory. 137. rozdziału i wykorzystania energii elektrycznej. • utrzymanie urz dzeń w należytym stanie technicznym. Kto ustala wykaz stanowisk pracy osób (i rodzaju urządzeń) na których wymagane są dodatkowe kwalifikacje w zakresie dozoru (D) i eksploatacji (E)? Wykaz stanowisk pracy osób.

urz dzenia ratowniczo gaśnicze i ochrony granic. 139. okresy odbytej praktyki z zakresu eksploatacji. warunków wykonywania prac kontrolno pomiarowych i montażowych. że eksplo atacja urz dzeń. sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego. 7. elektryczne urz dzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym. Wymagania kwalifikacyjne dla osób zajmujących się eksploatacją urządzeń elektroenergetycznych 138. tytuł zawodowy. zajmowane stano wisko. Co powinien zawierać wniosek o sprawdzenie kwalifikacji? Wniosek o sprawdzenie kwalifikacji powinien zawierać: • dane personalne osoby ubiegaj cej si o potwierdzenie kwalifikacji. zespoły pr dotwórcze o mocy ł cznie od 20 kW wzwyż. 141. 4. urz dzenia i instalacje o napi ciu znamionowym wyższym od 1 kV. • instrukcji post powania w razie awarii. W jaki sposób uzyskuje się świadectwo kwalifikacyjne uprawniające do zajmowania się eksploatacją urządzeń elektroenergetycznych? Świadectwo kwalifikacyjne uprawniaj ce do zajmowania si eksploatacj urz dzeń elektroenergetycznych uzyskuje si na podsta wie egzaminu przed komisj kwalifikacyjn powołan przez Prezesa Urz du Regulacji Energetyki lub właściwych ministrów (Prezes URE upoważnił do organizowania komisji egzaminacyjnych mi dzy innymi Stowarzyszenie Elektryków Polskich SEP). urz dzenia elektrotermiczne. Do wniosku należy doł czyć potwierdzenie dokonania opłaty za egzamin. 11. aparatura kontrolno pomiarowa oraz urz dzenia i instalacje auto matycznej regulacji. • wskazanie rodzaju kwalifikacji i urz dzeń. urz dzeń i instalacji elektroenergetycznych. 5. • ogólnych zasad racjonalnej gospodarki energetycznej. Szczegółow tematyk egzaminu ustala komisja kwalifikacyj na i podaje do wiadomości osobom ubiegaj cym si o potwierdzenie kwalifikacji na 14 dni przed wyznaczon dat egzaminu. 140. o które ubiega si wnioskuj cy. Jaki jest termin wa ności świadectwa kwalifikacyjnego? Świadectwo jest ważne 5 lat od daty wystawienia. elektryczna sieć trakcyjna. • nazw zakładu pracy.3. 8. instalacji i sieci. Czy zmiana miejsca zatrudnienia powoduje utratę wa ności świadectwa kwalifikacyjnego? Zmiana miejsca zatrudnienia nie powoduje utraty ważności świadectwa kwalifikacyjnego. • zasad eksploatacji oraz instrukcji eksploatacji urz dzeń. sieci. 6. pożaru lub innego zagrożenia obsługi lub otoczenia. Jakie są wymagania kwalifikacyjne na egzaminie dla osób zatrudnionych przy eksplo atacji? Na egzaminie kwalifikacyjnym dla osób zatrudnionych przy eksploatacji należy wykazać si znajomości dotycz c : • zasad budowy.1. 142. instalacji i sieci jest prowadzona niezgodnie z obo 104 105 . 143. urz dzenia techniki wojskowej lub uzbrojenia. instalacji i sieci. 12. działania oraz warunków technicznych ob sługi urz dzeń. W jakich wypadkach egzamin podlega powtórzeniu? Egzamin podlega powtórzeniu w razie stwierdzenia. 144. 10.2. urz dzenia do elektrolizy. 9. • zasad i wymagań bezpieczeństwa pracy i bezpieczeństwa przeciwpożarowego oraz umiej tności udzielania pierw szej pomocy. Na czyj wniosek komisja przeprowadza egzamin kwalifikacyjny? Egzamin kwalifikacyjny komisja przeprowadza na wniosek osoby zainteresowanej lub na wniosek pracodawcy zatrudniaj cego osob prowa dz c eksploatacje sieci. • 4. sterowania zabezpieczeń urz dzeń i instalacji wymienionych w punkcie 1 9.

którego treść winien znać każdy pracownik eksploatuj cy dane urz dzenie. 1 45. do kumenty potwierdzaj ce przyj cie urz dzenia do eksplo atacji. • Inspektor Pracy. • karty gwarancyjne. 106 107 . Co powinna zawierać instrukcja eksploatacji urządzenia? Każde urz dzenie elektroenergetyczne powinno posiadać in strukcj eksploatacji. Co obejmuje dokumentacja eksploatacyjna? Dokumentacja eksploatacyjna obejmuje: • dokumenty przyj cia urz dzenia do eksploatacji. • obsług urz dzenia z określeniem: czynności zwi zanych z uruchomieniem urz dzenia i zatrzymaniem urz dzenia przy pracy normalnej i awa ryjnej. • fabryczne instrukcje obsługi. konserwacji. • klauzul zatwierdzaj c instrukcj do stosowania z poda niem imienia i nazwiska z podpisem osoby. Instrukcja eksploatacji jest dokumentem. przegl dów. • dokumentacj eksploatacyjn . przez wytwórc 147. Dokumentacja techniczna 146. która instruk cj zatwierdziła i wprowadziła jako obowi zuj c do eks ploatacji. • dokumenty dotycz ce ogl dzin. Cz ść szczegółowa instrukcji powinna zawierać: • ogóln charakterystyk urz dzenia określaj c : przeznaczenie urz dzenia. podstawowe parametry (moc.3. • ksi żki. • dokumentacj fabryczn dostarczan urz dzenia. dla ja kiego personelu jest przeznaczona i o jakich kwalifika cjach. Instrukcja eksploatacji urz dzenia powinna składać si z cz ści ogólnej i cz ści szczegółowej. 4. • protokoły zawieraj ce wyniki prób i pomiarów. • podstaw opracowania instrukcji — w tej cz ści należy po dać przepisy szczegółowe. napi cie).1. Cz ść ogólna instrukcji powinna zawierać nast puj ce infor macje: • przedmiot instrukcji tu powinna być podana informacja jakiego urz dzenia dotyczy opracowana instrukcja. • instrukcje eksploatacji urz dzeń. Z wnioskiem o powtórzenie egzaminu może wyst pić: • Pracodawca. napraw i remontów urz dzeń. 149. Co zalicza się do dokumentacji technicznej? Do dokumentacji technicznej zalicza si : • projekt techniczny. Kto mo e wystąpić z wnioskiem o powtórzenie egzaminu. • wykazy niezb dnych cz ści zamiennych i specjalnych na rz dzi. montażowe i zestawieniowe. • Prezes Urz du Regulacji Energetyki.wi zuj cymi przepisami lub w razie negatywnego wyniku egzaminu (w tym przypadku osoba może ponownie przyst pić do egzaminu nie wcześniej niż po upływie trzech miesi cy od ogłoszenia wyniku tego egzaminu). • dokumenty dotycz ce rodzaju i zakresu uszkodzeń i na praw. za której opracowanie odpowiada pracodawca. Co zawiera dokumentacja fabryczna? Dokumentacja fabryczna zawiera: • rysunki konstrukcyjne. 148. dokumentacj fabryczn . raporty lub karty pracy urz dzeń. układ poł czeń z opisana aparatur i wielkościami za bezpieczeń.

Kiedy mo e być przyjęte urządzenie do eksploatacji? Przyj cie urz dzenia do eksploatacji może nast pić po: • sprawdzeniu kompletności dokumentacji technicznej. pożarem i inne wymagania w zakresie bhp ta kie jak: bezpieczne wykonywanie prac planowych.poż w przypadku wyst pienia pożaru. Na jakiej podstawie dokonuje się ocenę stanu technicznego eksploatowanych urządzeń? Ocen stanu technicznego eksploatowanych urz dzeń i ich zdolności do dalszej niezawodnej i bezpiecznej eksploatacji dokonuje si na podstawie wyników przeprowadzonych okresowo: ogl dzin przegl dów oraz prób i pomiarów. pożaru lub innych zakłóceń w pracy urz dzeń. sposób i rodzaj używanego sprz tu p. 153. 108 109 . Kiedy nale y wstrzymać ruch urządzenia? Ruch urz dzenia należy wstrzymać w razie stwierdzenia uszkodzeń lub zakłóceń uniemożliwiaj cych normaln eksploatacj . Prowadzenie eksploatacji urządzeń elektroenergetycz nych 152. wyst puje nadmierne drganie. • zakres wymagań dotycz cych ochrony przed porażeniem. obowi zków osób obsługi. nadmierne nagrzewanie si obu dowy.4.1. • sprawdzeniu czy został przeprowadzony odbiór techniczny przez organ dozoru technicznego jeżeli takiemu odbiorowi podlega. pożaru lub awarii.1.5. • wymagania w zakresie konserwacji urz dzenia określaj ce: zakres i termin planowanych ogl dzin. Przyjmowanie urządzeń do eksploatacji 150. przegl dów. 4. że urz dzenie jest uszkodzo ne np. 155. określaj cych zakres tych obowi zków i uprawnień. W jakich terminach przeprowadza się oględziny i przeglądy urządzeń? Ogl dziny i przegl dy urz dzeń przeprowadza si w terminach i zakresie ustalonym w szczegółowych zasadach eksploatacji poszcze gólnych urz dzeń lub w instrukcjach eksploatacji. • przeprowadzeniu prób i pomiarów w zakresie umożliwia j cym stwierdzenie czy urz dzenie odpowiada warunkom technicznym. • sporz dzenie protokołu przyj cia do eksploatacji. 151. przebudowanych lub po remoncie dokonuje pracodawca z udzia łem osób zajmuj cych si eksploatacj . przewodów itp. wybuchem. rodzaj stosowanego sprz tu ochronnego. atest i inne). Kto dokonuje przyjęcia urządzeń do eksploatacji? Przyj cia do eksploatacji urz dzeń elektroenergetycznych no wych. sposób powiadamiania (kogo) w przypadku porażenia. odczytów wskazań przyrz dów kontrolno pomiarowych z podaniem ich terminów. Kiedy zachodzi konieczność przeprowadzenia przeglądu poza terminem ustalonym w instrukcji? Przegl dy poza terminami ustalonymi w instrukcji wykonuje my wówczas jeżeli zachodzi podejrzenie. sposobu prowadzenia zapisów czynności ruchowych. 154.zasady post powania w razie awarii. • sprawdzeniu czy urz dzenie jest dopuszczone do ruchu lub obrotu zgodnie ż obowi zuj cymi przepisami (czy posiada znak bezpieczeństwa. zasady kwalifikowania urz dzenia do remontu. 4. • sprawdzeniu czy stan urz dzenia i miejsca pracy odpowia daj warunkom technicznym oraz wymogom bhp i ochro ny przeciwpożarowej i przeciwporażeniowej. prób i badań oraz prac kontrolno pomiarowych (w tym ochrony przeciwporażeniowej).

4. 157. Kontrola eksploatacji 158. Jakie są uprawnienia inspektora przeprowadzającego kontrolę? Inspektor przeprowadza kontrol w obecności pracodawcy lub osoby przez niego wyznaczonej. Które z silników stanowią największą grupę? Najwi ksz grup stanowi silniki pr du przemiennego induk cyjne małej i średniej mocy.1. 159. Z przeprowadzonej kontroli inspektor sporz dza protokół. Jakie organy są upowa nione do przeprowadzenia kontroli przestrzegania warunków i przepisów eksploatacji? Do przeprowadzenia kontroli przestrzegania warunków i prze pisów eksploatacji. 4.2. Rodzaje i budowa silników elektrycznych 160. Kto podejmuje decyzję o przekazaniu urządzenia do remontu lub wycofaniu z eksplo atacji? Decyzj o przekazaniu urz dzenia do remontu lub wycofaniu z eksploatacji podejmuje pracodawca na wniosek osoby zajmuj cej si eksploatacj tego urz dzenia. 4. Silniki indukcyjne s tanie. 4. Podział przedstawiono na rys. Dane te stanowi podstaw do wydania zaleceń pokontrolnych.1. Kiedy urządzenie elektroenergetyczne powinno być przekazane do remontu lub wyco fane z eksploatacji? Urz dzenie powinno być przekazane do remontu lub wycofane z eksploatacji jeżeli na podstawie wyników oceny stanu technicznego urz dzenia zostanie stwierdzone: • pogorszenie stanu technicznego poniżej wartości dopusz czalnych określonych w szczegółowych zasadach eksplo atacji.156.1.1. kich dokumentów niezb dnych do ustalenia danych zwi zanych z eks ploatacj urz dzeń i warunków bezpiecznej pracy. Inspektor jest upoważniony do ż da nia od jednostki kontrolowanej informacji oraz przedstawienia wszel Rys. 161.6. normach oraz w razie zwi kszenia energochłonności • uszkodzenie urz dzenia zagrażaj ce niezawodności ruchu lub bezpieczeństwu obsługi i otoczenia. Elektryczne urządzenia napędowe 4. Podział silników elektrycznych. w którym podaje stwierdzone uchybienia z zakresu prawidłowej i bez piecznej eksploatacji.2. • Państwowa Inspekcja Pracy. Jakie silniki elektryczne stosowane są w napędach urządzeń? W nap dach urz dzeń stosowane s silniki pr du przemienne go i silniki pr du stałego. w tym warunków z zakresu bezpieczeństwa i hi gieny pracy s : • Urz d Regulacji Energetyki (działaj cy poprzez Oddziały Terenowe URE). proste w ob ili llO . • Urz d Dozoru Technicznego w zakresie urz dzeń podle gaj cych dozorowi.

Uzwojenia wirników mog być wykonane podobnie jak w stojanie z drutu nawojowego (silniki pierścieniowe) lub z nieżelaznych pr tów wypełniaj cych cały żłobek poł czonych po obu stronach pierścieniami tworz c klatk (sil niki klatkowe lub zwarte).2. Końce uzwojeń wirnika doprowadza si do pier ścieni osadzonych na wale wirnika odizolowanych od siebie i od wału (rys. 4. 4. 13 — przyrz d do zwierania pierścieni. Jak zbudowany jest silnik indukcyjny 3 fazowy? Silnik indukcyjny 3 fazowy zbudowany jest z cz ści stałej zwanej stojanem oraz cz ści ruchomej zwanej wirnikiem. 5 uzwojenie stojana. 16 — tabliczka zaciskowa uzwojenia wirnika. w których ułożone jest uzwojenie poł czone w trój k t lub w gwiazd . 7 rdzeń stojana. 6 tarcza dociskowa rdzenia stojana. 4 ~ wentylator.1.2). 10 tarcza dociskowa wirnika. 1 przewody fazowe sieci zasilaj cej.3). 2 śruby zaciskowe. 14 — pierścienie ślizgowe. Jak zbudowany jest wirnik silnika pierścieniowego? Rdzeń wirnika wykonany jest z pakietu blach izolowanych mi dzy sob i umieszczonych na wale. 2 łożysko. Silnik indukcyjny pierścieniowy.1. [6] 1 wal. 4. Wad ich jest to. 11 uzwojenie wirnika. 3 zwieracze metalowe. 4. [6] Rys. Uzwojenia stojanów wyko nuje si z drutu nawojowego izolowanego umieszczonego w izolowa nych żłobkach i dodatkowo impregnowanego. Silniki indukcyjne 162. 17 — tabliczka zaciskowa uzwo jenia stojana. które w czasie pracy mog być poł czone w gwiazd lub trójk t (rys. 1 pier ścienie. przekrój uproszczony. 4. 112 113 .4a. 9 rdzeń wirnika.2. [6] Rys. b) w trójk t. 12 obsada szczotkowa. 163. Rys. które stosuje si w nap dach urz dzeń powszechnego użytku. 8 — kadłub. że wymagaj dostarczenia im mocy biernej indukcyjnej co powoduje zwi kszenie strat mocy w liniach przesyłowych i spadki napi cia. Wirnik silnika pierścieniowego. 4 uzwojenie stojana. Drug liczn grup wśród silników pr du przemiennego sta nowi silniki komutatorowe jednofazowe małej mocy. Poł czenia uzwojeń stojana silnika indukcyjnego 3 fazowego: a) w gwiazd . W stojanie nawini te s trzy uzwojenia fazowe. 3 tarcza łożyska.3.słudze i pracuj przy zasilaniu z powszechnie dost pnej sieci pr du przemiennego. Na całym obwodzie wirnika wyci te s żłobki. 4.

pr dkość obrotowa pola. 3 szczotki. 4. układ sieci zasilaj cej i wyma gania nap dzanych urz dzeń na to pozwalaj ) lub za pomoc przeł cznika (rys. 164. 4. 167. 4. Jak zbudowany jest wirnik silnika klatkowego? Wirnik jest złożony z blach.4a. Wirnik silnika klatkowego. Jaka jest zasada działania silnika indukcyjnego trójfazowego? Do uzwojenia stojana doprowadzony jest pr d 3 fazowy. Rozruch i regulacja prędkości obrotowej silników induk cyjnych 168. Schemat poł czeń silnika klatkowego: 1 stojan. W stojanie powstaje pole magnetyczne wiruj ce z pr dkości n. [6] schemat poł czeń. Pr d kość ta zależy od cz stotliwości sieci f i liczby par biegunów p uzwo jenia. 114 115 . 4.6. p liczba par biegunów. 4 pierścienie. s n nw poślizg.4b.5). f cz stotliwość sieci. Schemat poł czeń (rys. pr dkość obrotowa wirnika. W jaki sposób uruchamiamy silniki klatkowe? Rys.1. v Na rys. 4. 166. Końce tych pr tów s z obydwu stron wirnika zwarte tworz c klatk st d nazwa silnika (klatkowe. 1 stojan.1. Jak zbudowany jest silnik indukcyjny pierścieniowy? Przekrój uproszczony silnika indukcyjnego pierścieniowego pokazano na rys. Zależnie od układu żłobków rozróżniamy silniki z wirnikiem jednoklatkowym. 4. 165. [6] Rys. dwuklatkowym. Silniki klatkowe uruchamiamy przez bezpośrednie wł czenie sil nika do sieci (jeżeli warunki napi ciowe.Do urz dzeń rozruchowych lub regulacyjnych Rys. Co to jest poślizg? Poślizg jest to różnica pr dkości obrotowej pola n i wirnika nw wyrażona w procentach pr dkości obrotowej pola.6 przedstawiony jest schemat poł czeń silnika klatkowego. zwarte) (rys. 2 wirnik. 4.7).2. 60f n = —— p n pr dkość w obr/min jest to pr dkość synchroniczna. gł bokożłobkowym. 4. Oddziaływanie pola wiruj cego stojana i pr du w przewodach wirnika powoduje wirowanie wirnika i dzi ki temu prac silnika. Silnik indukcyjny pierścieniowy 2 — wirnik.5. 4.1.4b). Pole wiruj ce przecina pr ty wirnika indukuj c w nim sił elektromotoryczn SEM pod wpływem której w zwartym uzwojeniu wirnika płynie pr d. ma żłobki wypełnione pr tami miedzianymi lub aluminiowymi.

W celu przeprowadzenia rozruchu należy: • sprawdzić czy r czka rozrusznika znajduje si w położeniu „zero". W jaki sposób uruchamiamy silniki pierścieniowe? Uruchomienie silnika pierścieniowego odbywa si za pomoc rozrusznika wł czonego w obwód wirnika (rys. 4. 4. Fl. F2. 4. 117 . Rozruch silnika pier ścieniowego za pomoc rozrusz nika. • po uzyskaniu pr dkości znamionowej zewrzeć pierścienie i podnieść szczotki (jeżeli istnieje możliwość). czyli czy odpowiada najwi kszej rezystancji roz rusznika. 171. Kiedy mo na zastosować przełącznik zero gwiazda trójkąt do rozruchu silnika? Przeł cznik zero gwiazda trójk t można zastosować tylko wówczas.7. F3 bezpieczniki.8. b) obwód sterowania. 116 Rys. 169. Np. 170. • stopniowo zmniejszać rezystancj rozrusznika. • zamkn ć wył cznik podaj c napi cie sieci do stojana. • Rys. zaś moment rozruchowy jest duży. 4. Pr dy pobierane z sieci s 3 razy mniejsze niż przy rozruchu bezpośrednim. Pr d pobierany przy rozruchu jest niewiele wi kszy od zna mionowego. Ujemn cech tego rozruchu jest trzy krotne zmniejszenie momentu rozruchowego silnika. Schemat układu sterowania silnika klatkowego samoczynnym przeł cznikiemf gwiazda trójk t: a) obwód główny.9). gdy silnik 3 fazowy ma uzwojenia stojana zbudowane na napi cie mi dzyprzewodowe sieci. jeżeli na tabliczce znamiono wej silnika podano napi cie stojana 380/660 V to przy napi ciu sieci 380 V wolno zastosować przeł cznik zero gwiazda trójk t. Jest to zaleta silników pierścieniowych. R —rozrusznik [6] 172. W jakim celu stosuje się przełączniki zero gwiazda trójkąt? Przeł czniki zero gwiazda trójk t stosuje si w celu zmniej szenia pr du rozruchu. W wył cznik. W jaki sposób uzyskuje si zmian kierunku wirowania wirnika w silniku indukcyjnym? Zmian kierunku wirowania wirnika silnika indukcyjnego uzy skuje si przez zmian kolejności dwóch faz sieci zasilaj cej (rys.sprawdzić czy szczotki przylegaj do pierścieni i czy pier ścienie silnika nie s zwarte przez zwieracze.8).

4. pr dkość obrotowa wirnika przy stałej wartości momentu hamuj cego maleje. Rys. b) schemat podł czenia uzwojeń w podwójn gwiazd . Przekształtnik może stanowić oddzielny element lub może być wbudowany w silnik tworz c z nim integraln całość. Ad.Rys. b) Regulacja pr dkości przez zmian cz stotliwości na pi cia zasilaj cego jest regulacj płynn w bardzo szerokim zakre sie (od 0 3000 obr/min dla silników 2p = 4 i 0 6000 obr/min dla silników 2p = 2) i obecnie dzi ki rozwojowi techniki przekształtni kowej jest powszechnie stosowana. Wad tego sposobu regulacji pr dkości 118 19 . 4. Mog też być dwa uzwojenia w stojanie. Nap dy kompaktowe: a) Firmy VEM motors 0. co umożliwia zwi k szenie stopni pr dkości. b) przez zmian cz stotliwości napi cia zasilaj cego. 4. gdzie wymagana liczba stopni pr dkości nie przekracza 2 4. c) FUMOf my Framo Antriebstechnik.11. Do takiej regulacji stosuje si silniki wielobiegowe. W miar wzrostu rezystancji w obwodzie wirnika. 173. 4. 4.10 pokazano sposób podł czenia do sieci silnika dwubiego wego pracuj cego przy dwóch pr dkościach znamionowych.12 pokazano zasad tej regulacji. Na rys. 4. c) podł czenie silnika w trójk t. Ad. 174.5 22 kW. Na rys. b) Firmy VEM motors 5.2 kW. Jak mo na regulować prędkość obrotową silnika indukcyjnego pierścieniowego? Pr dkość obrotow silnika pierścieniowego można regulować przez zmian rezystancji w obwodzie wirnika. a) Regulacja pr dkości przez liczb par biegunów jest bar dzo ekonomiczna tam. Takie rozwi zanie nazywane jest nap dem kompaktowym (rys.11).9 Zmiana kierunku wirowania silnika indukcyjnego. Jak mo na regulować prędkość obrotową silnika klatkowego? Pr dkość obrotow silnika klatkowego można regulować przez: a) zmian liczby par biegunów. d) schemat podł czenia uzwojeń do tabliczki zacisko wej. których uzwojenie stojana musi być przeł czalne na dwie liczby bie gunów. Schemat podł czenia silnika dwubiegowego: a) schemat podł czenia uzwojeń w trójk t. Opornik wł czony w obwód wirnika powinien być przystosowany do pracy ci głej. e) podł czenie silnika w po dwójn gwiazd . a) b) Rys.75 2.10.

W nowoczesnych rozwi zaniach do regulacji pr dkości obro towej silników indukcyjnych pierścieniowych s stosowane układy kaskadowe. Co nazywamy sprawnością silnika? Sprawność silnika jest stosunkiem mocy użytecznej do mocy pobieranej z sieci: Rys. który obniża napi cie falownika do na pi cia wirnika silnika.obrotowej s znaczne straty energii elektrycznej wyst puj ce w opor niku regulacyjnym.12. Regulacja pr dkości obrotowej silnika pierścienio wego za pomoc zmian rezy stancji obwodu wirnika. 4. F falownik. 120 121 .13. pr d przewodowy. Regulacja pr dkości obrotowej silnika indukcyjnego w układzie kaskadowym: P prostownik tyrystorowy. T transformator. a wi c pr dkość obrotow wirnika reguluje si przez zmian k ta opóźnienia falownika F. Moc. Falownik jest zasilany z sieci przez transformator Tr. Poślizg.1. Ener gia poślizgu silnika może być przekazywana za pomoc tego prze miennika do sieci zasilaj cej. napi cie mi dzyprzewodowe.13). R rozrusznik. Rozrusznik R służy do rozruchu silnika. sprawność i współczynnik mocy silnika indukcyj nego trójfazowego Rys. do którego wyjścia jest przył czony falownik F. Jakimi wzorami określa się moc czynną silnika indukcyjnego? Moc czynna pobierana przez silnik z sieci w czasie pracy wy raża si wzorem: Moc użyteczna na wale silnika (podana na tabliczce znamionowej) gdzie: U / sprawność. które umożliwiaj zwrot energii poślizgu do sieci zasilaj cej (rys. 175. W obwód wirnika jest wł czony prostownik tyrystorowy P. współczynnik mocy silnika. 176. Zespół złożony z dwóch przekształtników P i F poł czonych przez dławik L tworzy przemiennik cz stotliwości. 4.2. 4.1.2. 4. gdzie: moc na wale silnika w watach suma strat w watach.

2 wirnik. gdzie: pr d znamionowy silnika w A. Silniki prądu stałego 179. 8 — wycinki komutatora. 4 tarcza łożyskowa. sprawność w %. W jaki sposób mo na obliczyć prąd przewodowy pobierany przez silnik z sieci? Pr d przewodowy pobierany z sieci można wyznaczyć ze wzoru: gdzie: U Pw napi cie w V. • komutatora. 11 — wał. Rys. 4. • biegunów głównych z nawini tym uzwojeniem wzbudza j cym. 15 — łapy. sprawności ka indukcyjnego w funkcji obci żenia.1. 17 — uzwojenie biegunów komutacyjnych. silni 178.2. [6] 122 123 . prąd pobierany z sieci oraz współczynnik mocy zale ności od obcią ania silnika? w 4. • biegunów komutacyjnych z uzwojeniem komutacyjnym. 6 bieguny główne. 5 łożyska kulo we. moc na wale w W. 14 śruby mocuj ce tarcze łożyskowe do kadłuba.2. Rys. i współczynnika mocy moc znamionowa silnika. 4.14. Z jakich podstawowych elementów składa się silnik prądu stałego? Silnik pr du stałego składa si z nast puj cych podstawowych elementów: • jarzma stojana. 1 pr d w A. 3 komutator. 12 jarzmo szczotkowe. 16 — uzwojenie wzbudzaj ce. Przebiegi pr du. moc znamionowa silnika w kW.14. Silnik pr du stałego: a) przekrój podłużny.177. 13 sworznie na których umieszcza si obsady szczotkowe.15. b) przekrój poprzeczny. Przekrój silnika pr du stałego pokazano na rys. 7 bieguny komutacyjne. Przybliżon wartość pr du znamionowego dla silników zasilanych z sieci o napi ciu 380 V można wyznaczyć mnoż c moc znamionow w kW przez dwa. sprawności i współczynnika mocy w funkcji obci żenia pokazano na rys. • wirnika z nawini tym uzwojeniem. 9 uzwojenia wirnika. 4. Przebiegi pr du 1. 1 jarzmo. 4. Jak zmienia się sprawność.15. 10 poł czenie zezwojów z wycinkiem.

4.19. Schemat poł czeń silnika szeregowo bocznikowego Rys. 4. 4.17. Rys. Rys. • szeregowo bocznikowe (rys. 4.19). 4. Schemat poł czeń silnika szeregowego. 124 125 . 4.17). Schemat poł czeń silnika obcowzbudnego. • szeregowe (rys. Jak dzielimy silniki prądu stałego ze względu na sposób zasilania uzwojenia wzbudza jącego? Ze wzgl du na sposób zasilania uzwojenia wzbudzaj cego sil niki pr du stałego dzielimy na: 1) obcowzbudne (rys.180. 2) samowzbudne • bocznikowe (rys.16. 4.18.16) Rys.18). Schemat poł czeń silnika bocznikowego. 4.

20. 4. Jakie właściwości posiada silnik bocznikowy? Silnik bocznikowy pr du stałego posiada nast puj ce właści wości: • rozwija mały moment rozruchowy (rys. Rys.1.181.21). U=const Silniki małej mocy 182. 4.1. • bardzo dogodna regulacja pr dkości obrotowej.20).4. • pr dkość obrotowa w nieznacznym stopniu zależy od ob ci żenia (rys. • pr dkość obrotowa w dużym stopniu zależy od obci żenia (rys. 4.22). Charakterystyka me chaniczna silnika szeregowego.23. Charakterystyka momentu silnika szeregowego. Jakie właściwości posiada silnik szeregowy? Silnik szeregowy pr du stałego posiada nast puj ce właściwości: • rozwija bardzo duży moment rozruchowy (rys. 183. 1 przebieg przy pomini ciu oddziaływania tworni ka. 2 przebieg rzeczywisty. 4. 4. Charakterystyka momentu silnika bocznikowego. Charaktery styka mechaniczna silnika bocznikowego. Tablica 4.4. • bardzo dogodna regulacja pr dkości obrotowej. 4.21.22. Jakimi literami oznaaamy zaciski na tabliczkach zaciskowych silników prądu stałego i co one oznaczają? Oznaczenia zacisków uzwojeń maszyn pr du stałego przed stawiono w tablicy 4. Rys.23) (nie obci żony rozbiega si i z urz dzeniem na p dzanym musi być poł czony na stałe). Oznaczenia zacisków uzwojeń maszyn pr du stałego Rys. 126 127 . Rys.

184. Jakie właściwości posiada silnik bocznikowo szeregowy? Silnik bocznikowo szeregowy posiada nast puj ce właściwości: • rozwija moment rozruchowy wi kszy niż silnik boczniko wy i mniejszy niż silnik szeregowy, • zmienność pr dkości obrotowej zależy od stosunku prze pływu szeregowego i bocznikowego (rys. 4.24), • bardzo dogodna regulacja pr dkości obrotowej.

186. W jaki sposób mo na regulować prędkość obrotową w silnikach prądu stałego? W silnikach pr du stałego pr dkość obrotow można regulować: • przez zmian napi cia zasilania twornika U, • przez zmian rezystancj i w obwodzie twornika, • przez zmian pr du w uzwojeniu wzbudzenia. Najcz ściej stosowanymi sposobami jest: regulacja pr du wzbu dzenia przez wł czenie w obwód wzbudzenia rezystora zwanego regulato rem wzbudzenia oraz regulacja przez zmian napi cia twornika (przy stałym pr dzie wzbudzenia) stosuj c tyrystorowe regulatory napi cia. 4.2.1.3. Silniki komutatorowe prądu przemiennego jednofazowe 187. Jakie silniki komutatorowe są najbardziej rozpowszechnione? Najbardziej rozpowszechnione s silniki komutatorowe jedno fazowe szeregowe małej mocy. Znajduj one zastosowanie w sprz cie gospodarstwa domowego, elektronarz dziach r cznych, w obrabiar kach i układach sterowania. 188. Jak zbudowane są silniki szeregowe? Silniki te zbudowane s podobnie jak silniki pr du stałego z t różnic , że ich obwód magnetyczny wykonany jest całkowicie z blachy pr dnicowej. Jest to konieczne ze wzgl du na zasilanie tych silników pr dem przemiennym. Silnik może pracować również przy zasilaniu pr dem stałym, st d silniki te nosz nazw uniwersalnych, (rys. 4.26).

U const Rf=const

Rys. 4.24. Charakterystyki mechaniczne silnika szeregowo bocznikowego: a) przy dozwojeniu niezgodnym, b) przy dozwojeniu zgodnym

185. W jaki sposób mo na ograniczyć prąd rozru chowy silników prądu stałego? Pr d rozruchowy silników pr du stałego można ograniczyć przez zmniejszenie napi cia zasilaj cego lub wł czenie w obwód wirnika do datkowego opornika zwanego roz rusznikiem (rys. 4.25).

Rys. 4.25. Schemat poł czeń silnika bocznikowego z rozrusznikiem. [61

Rys. 4.26. Schemat poł czeń silnika komutato rowego szeregowego uniwersalnego. R rezy stor do regulacji pr dkości obrotowej.

L

128

129

189. W jaki sposób mo na regulować prędkość obrotową silnika jednofazowego szeregowego małej mocy? Pr dkość obrotow można regulować przez: • wł czenie szeregowe rezystancji, • zmian liczby zwojów uzwojenia wzbudzaj cego • zmian napi cia zasilaj cego (rys. 4.27).

191. Jakiego rodzaju obudowy stosuje się w silnikach elektrycznych? Stosowane rodzaje obudowy silników elektrycznych i odpo wiadaj ce im stopnie ochrony podane s w tablicy 4.2. Tablica 4.2. Rodzaje obudów i stopnie ochrony silników elektrycznych
Rodzaj obudowy Otwarta Chroniona Okapturzona Zamkni ta Wodoszczelna Gł binowa Oznaczenie literowe A B C Z W G Odpowiadaj ce stopnie ochrony

Rodzaj obudowy oraz stopień ochrony s zaliczane do danych znamionowych silnika i podane s na tabliczce znamionowej (rys. 4.28).

Rys. 4.28. Tabliczka zna mionowa silnika pr du przemiennego. [6] Rodzaj obudowy jest zwykle podany w formie symbolu lite rowego w katalogowym oznaczeniu maszyny. Rys. 4.27. Schemat układu tyrystorowego do regulacji pr dkości obrotowej silnika komutatorowego szeregowego pr du przemiennego małej mocy. 4.2.1.5. Zabezpieczenia silników elektrycznych 4.2.1.5.1. Zabezpieczenia silników o napięciu do 1 kV 4.2.1.4. Dobór silników w zale ności od warunków środowiskowych 190. W jaki sposób dobiera się silniki w zale ności od warunków środowiskowych? Silniki elektryczne dobiera si tak, by ich budowa (osłona) była dostosowana do warunków otoczenia w miejscu ich zainstalowania. 130 192. Jakie zabezpieczenia stosuje się w silnikach o napięciu do 1 kV? W silnikach o napi ciu do 1 kV stosuje si zabezpieczenia: • zwarciowe, • przeci żeniowe, • zanikowe (podnapi ciowe). 131

193. Jakie urządzenia stosuje się do zabezpieczenia silników od zwarć? Jako zabezpieczenia od zwarć stosuje si : • bezpieczniki, • wył czniki samoczynne. 194. Jakie urządzenia stosuje się do zabezpieczenia przed przecią eniem silnika? Jako zabezpieczenia od przeci żeń silników stosuje si : • wyzwalacze termobimetalowe, • czujniki temperatury umieszczone w silniku, • urz dzenia elektroniczne. 195. Jakie urządzenia stosuje się do zabezpieczania silników przed zanikiem napięcia? Jako zabezpieczenia zanikowe silników stosuje si : • wyzwalacze wybijakowe, • cewki steruj ce styczników, • specjalne urz dzenia elektroniczne. 196. Jak powinien być dobrany wyłącznik samoczynny. Wył cznik powinien być tak dobrany, aby jego pr d znamionowy był dostosowany do pr du obci żenia w normalnych warunkach pracy. Ponadto wyzwalacz elektromagne tyczny powinien mieć tak charakte rystyk czasowo pr dow , aby za pewniał zarówno wył czenie bez zwłoczne (poniżej 0,1 s) przy pr dach zwarciowych, jak i zadziałanie przy pr dach (6 10) In. Przykładem takiego wył cznika jest np. wył cz nik silnikowy serii 250 produkcji FAEL (rys. 4.29).

197. Na czym polega zabezpieczenie zwarciowe . Zabezpieczenie zwarciowe jest zabezpieczeniem od skutków zwarć w uzwojeniach silników i doprowadzeniach. Polega ono na sto sowaniu urz dzeń przet żeniowych. Najprostszym i najcz ściej stoso wanym urz dzeniem s bezpieczniki topikowe. 198. W jaki sposób dobiera się prąd znamionowy wkładki topikowej? Pr d wkładki topikowej oblicza si ze wzoru:

w którym:

pr d znamionowy wkładki topikowej bezpiecznika, pocz tkowy pr d rozruchu silnika, współczynnik uwzgl dniaj cy stopień trudności rozruchu. Wartość pocz tkowa pr du rozruchowego silnika podana jest w kata logach silników, można jednak przyjmować nast puj ce średnie warto ści pr du rozruchowego: • silnik klatkowy, rozruch bezpośredni

silnik klatkowy, rozruch za pomoc przeł cznika gwiazda trójk t

silnik pierścieniowy

gdzie

pr d znamionowy silnika

Rys. 4.29. Wył cznik silnikowy serii M250produkcji FAEL.

Współczynnik a zależy od rodzaju rozruchu, rodzaju wkładki to pikowej i ilości rozruchów na dob . Wartość współczynników podano w tablicy 4.3.

132

133

Tablica 4.3. Wartości współczynników rozruchu a
kilka rozruchów na dob Rodzaj rozruchu szybkim 2,5 2,0 1,6 wi cej niż kilka rozruchów na dob

Wkładka topikowa o działaniu opóźnionym 3,0 2,5 1,6 szybkim 2,0 1,8 1,5 opóźnionym 2,5 2,0 1,5

zabezpieczenie od skutków zwarć doziemnych wykonane za pomoc przekaźnika składowej zerowej pr du i prze kaźnika nadmiarowo pr dowego bezwłocznego, • zabezpieczenie przeci żeniowe wykonane za pomoc za bezpieczenia nadmiarowo pr dowego zwłocznego, • zabezpieczenie zanikowe wykonane za pomoc przekaźni ków podnapi ciowych.

4.2.2. Eksploatacja elektrycznych urządzeń napędowych 4.2.2.1. Wiadomości ogólne 202. Co to jest elektryczne urządzenie napędowe? Elektryczne urz dzenie nap dowe jest to silnik elektryczny pr du przemiennego lub stałego wraz z układami służ cymi do jego zasilania, regulacji, sterowania, sygnalizacji, zabezpieczeń i pomiarów. 203. Jak dzielimy urządzenia napędowe? Urz dzenia nap dowe dzielimy na nast puj ce grupy: I grupa urz dzenia o mocy wi kszej niż 250 kW oraz urz dzenia o napi ciu powyżej 1 kV bez wzgl du na wartość mocy. II grupa urz dzenia o mocy od 50 kW do 250 kW o napi ciu znamionowym 1 kV i niższym. III grupa IV grupa urz dzenia o mocy poniżej 50 kW, ale nie mniejszej niż 5,5 kW. urz dzenia o mocy poniżej 5,5 kW.

199. W jaki sposób zabezpiecza się silnik przed przecią eniem? Zabezpieczenia od skutków przeci żeń, tj. od skutków prze kroczenia dopuszczalnych temperatur polega na stosowaniu w każdej fazie wyzwalaczy termicznych nastawionych na pr d nie wi kszy niż 1,1 pr du znamionowego silnika

200. Kiedy nale y stosować zabezpieczenie zanikowe? Zabezpieczenie zanikowe jest to zabezpieczenie od skutków powrotu napi cia po jego zaniku. Należy je stosować w nast puj cych przypadkach: • gdy niedopuszczalny jest niepoż dany samorozruch silnika ze wzgl du na bezpieczeństwo obsługi (np. przy obrabiarce) • gdy niedopuszczalny jest rozruch silnika pierścieniowego, bez urz dzeń rozruchowych. 4.2.1.5.2. Zabezpieczenia silników o napięciu przekraczającym 1000 V 201. Jakie zabezpieczenia stosuje się w silnikach o napięciu powy ej 1 kV i jak się je wyko nuje? Silniki o napi ciu powyżej 1 kV powinny posiadać: • zabezpieczenie od skutków zwarć mi dzyfazowych wyko nane bezpiecznikami we wszystkich trzech fazach w poł czeniu z odł cznikami mocy,

204. Kiedy mo e nastąpić przyjęcie do eksploatacji urządzenia napędowego nowego, prze budowanego lub po remoncie? Przyj cie do eksploatacji urz dzenia nap dowego nowego, przebudowanego lub po remoncie może nast pić po stwierdzeniu, że: • dobór nap du jest właściwy pod wzgl dem parametrów elektrycznych i mechanicznych, • spełnione s wymagania prawidłowej pracy i warunki ra cjonalnego zużycia energii elektrycznej, 135

134

• strzałki oznaczaj ce wymagany kierunek wirowania. Jakie napisy i oznaczenia powinny być umieszczone na urządzeniach napędowych? Na urz dzeniach nap dowych powinny być umieszczone i utrzymane w stanie czytelnym nast puj ce napisy i oznaczenia: • na wszystkich elementach wchodz cych w skład urz dze nia nap dowego symbole zgodne z dokumentacj tech niczno ruchow . a szczególnie w przypadku: • trwałego przeci żenia lub nadmiernego nagrzewania si urz dzeń • pojawienia si dymu. przed zał czeniem pod napi cie na nowym stanowisku pracy przenośnych. Kiedy mo na ponownie uruchomić urządzenie napędowe wyłączone samoczynnie? Urz dzenie nap dowe wył czone samoczynnie przez zabez pieczenie można ponownie uruchomić po stwierdzeniu. • napisy na podstawach gniazd bezpiecznikowych określaj ce wymagane pr dy wkładek. przewoźnych oraz przesuwanych urz dzeń należy sprawdzić: a) prawidłowość podł czenia do sieci i doboru zabezpieczeń. • zewn trznych uszkodzeń mechanicznych lub objawów świadcz cych o wewn trznych uszkodzeniach. • protokół odbioru po remoncie potwierdza zgodność para metrów z tabliczk znamionow . Urz dzenie wył czone powtórnie przez zabezpieczenie można uruchomić po usuni ciu przyczyn wył czenia. • nadmiernych drgań. 205. Jakie dopuszcza się odchylenia napięcia zasilania urządzeń napędowych? Odchylenia napi cia zasilania nie mog : • przekraczać wartości ustalonej w dokumentacji fabrycznej dla urz dzeń grupy I.• uzyskano zadowalaj ce wyniki przeprowadzonych badań technicznych. Kiedy nale y wstrzymać ruch urządzeń napędowych? Ruch urz dzeń nap dowych należy wstrzymać w razie zagro żenia bezpieczeństwa obsługi lub otoczenia oraz w razie stwierdzenia uszkodzeń lub zakłóceń uniemożliwiaj cych normaln eksploatacj . przeł czników i innych elementów sterowania oraz lampek sygnalizacyjnych. 136 . Dla jakiej grupy urządzeń powinny być opracowane programy pracy urządzeń i co powinny uwzględniać? Programy pracy urz dzeń powinny być opracowane dla urz dzeń nap dowych I i II grupy i powinny uwzgl dniać: 137 • • 206. 209. • stan poł czeń w instalacji elektrycznej jest prawidłowy i zgodny z warunkami technicznymi. • nadmiernego poziomu hałasu. 207. że nie wyst puj objawy świadcz ce o uszkodzeniu. Jakie czynności nale y wykonać przed uruchomieniem elektrycznych urządzeń napę dowych? • przed każdym uruchomieniem urz dzeń nap dowych do konywanym bezpośrednio przez obsług należy sprawdzić czy ruch urz dzenia nie stworzy zagrożenia bezpieczeń stwa obsługi lub otoczenia albo nie spowoduje uszkodzeń urz dzenia. b) spełnienie wymagań w zakresie ochrony przeciwpora żeniowej i przeciwpożarowej. • uszkodzenia urz dzenia nap dzanego. 210. • napisy określaj ce funkcj przycisków sterowniczych. 208. ognia lub zapachu spalonej izolacji. przed uruchomieniem urz dzeń I i II grupy po dłuższym postoju należy wykonać pomiary rezystancji izolacji uzwojeń silnika (czas postoju powinna określić instrukcja eksploatacyjna). • być wi ksze niż ± 5% napi cia znamionowego dla pozo stałych grup. • symbole zacisków ochronnych i wyprowadzeń końców uzwojeń oraz dane na tabliczkach znamionowych.

optymalne wykorzystanie możliwości regulacji pr dkości obrotowej. układu zasilaj cego. Dla urz dzeń III grupy wbudowanych na stałe w urz dzenia technologiczne (np. 4. • ustalonych zaleceń wytwórcy. • stan osłon cz ści wiruj cych. lecz nie rzadziej niż co 2 lata.2. 211. czas pracy urz dzeń. pierścieni ślizgowych i komutatorów. urz dzeń rozruchowych i regulacyjnych. ze szczegól nym zwróceniem uwagi na obci żenia i wartość współ czynnika mocy. • badania stanu technicznego w zakresie podanym w pkt. • stan przewodów ochronnych i ich podł czenia. szczotek i szczotkotrzymaczy. 213.2. W jakich terminach przeprowadza się przeglądy urządzeń napędowych? Przegl dy urz dzeń nap dowych przeprowadza si w czasie planowanego postoju w terminach ustalonych w dokumentacji fa brycznej oraz w przepisach dozoru technicznego dla urz dzeń dźwi gnicowych. 4. • prac szczotek. 2) podczas postoju urz dzenia: • należy usun ć nieprawidłowości stwierdzone w czasie ru chu oraz wykonać odpowiednie czynności konserwacyjne. poł czeń elementów urz dzenia. 138 139 . urz dzeń zabezpieczaj cych. lecz nie rzadziej niż co 3 lata.• • • racjonalne użytkowanie energii elektrycznej. Dla urz dzeń IV grupy w terminach przewidzianych dla przegl dów i remontów urz dzeń technologicznych.3. układów sterowania i sygnalizacji oraz urz dzeń po miarowych. obrabiarki) w terminach przewidzianych dla prze gl dów i remontów urz dzeń technologicznych. • poziom drgań. ze szczególnym zwróceniem uwagi na stan: czystości urz dzenia. • sprawdzenie styków w ł cznikach. • stopień nagrzewania si obudowy i łożysk. Jakie czynności wchodzą w zakres oględzin urządzeń napędowych? W zakres ogl dzin urz dzeń nap dowych wchodz nast puj ce czynności: 1) w czasie ruchu urz dzenia należy sprawdzić: • warunki chłodzenia urz dzeń energoelektronicznych. • wskazania aparatury kontrolno pomiarowej. Jakie czynności wchodzą w zakres przeglądu urządzeń napędowych? W zakres przegl du urz dzeń nap dowych wchodz nast puj ce zasadnicze czynności: • ogl dziny w zakresie jak podczas postoju urz dzenia. • wyniki ogl dzin w czasie postoju urz dzeń I i II grupy na leży odnotować w dokumentacji eksploatacyjnej. W jakich terminach przeprowadza się oględziny? Terminy ogl dzin urz dzeń s ustalone w instrukcji i zależ od: • warunków w jakich urz dzenia pracuj . Na podstawie czego powinien być oceniany i kontrolowany stan techniczny urządzenia napędowego? Stan techniczny urz dzenia powinien być oceniany i kontrolo wany na podstawie wyników przeprowadzanych okresowo ogl dzin i przegl dów. • działanie układów chłodzenia.2. 215.2.2. urz dzeń energoelektronicznych. • ustawienie zabezpieczeń. 214. Oględziny i przeglądy 212.

• wywiesić tablice ostrzegawcze „NIE ZAŁ CZAĆ PRA CUJ LUDZIE". jest nie mniejsza niż: 1 kV napi cia znamionowego uzwojenia. kontrol prawidłowości nastawień zabezpieczeń i działania urz dzeń pomocniczych. III. 4. IV grupy mie rzona przy temperaturze uzwojeń 20°C i wyższej.30. [97] 218. rezystancja izolacji uzwojenia wirnika silnika pier ścieniowego przy temperaturze 20°C jest nie mniejsza niż 0. jest nie mniejsza od 1 V napi cia znamionowego uzwojenia. • zablokować nap d ł cznika. W jakich terminach i w jakim zakresie przeprowadza się remonty urządzeń napędo wych? Remonty urz dzeń nap dowych należy przeprowadzać na pod stawie instrukcji eksploatacyjnej w zakresie wynikaj cym z wyników przegl du oraz w terminach skoordynowanych z terminami remontu urz dzeń technologicznych. (Przy badaniach technicznych odbiorczych rezystancja nie powinna być mniejsza niż 5 140 rezystancja izolacji innych elementów urz dzeń jest zgodna z danymi wytwórcy. • założyć uziemiacz do gniazd bezpiecznikowych gwinto wych lub podstaw bezpiecznikowych (uziemienie może być stosowane jako środek dodatkowy). 216. a przy ich braku nie mniejsza o napi cia znamionowego. III grupy należy odnotować w do kumentacji eksploatacyjnej. • ochrona przeciwporażeniowa spełnia wymogi zastosowa nego środka ochrony. Wyniki przegl dów urz dzeń I.sprawdzenie prawidłowości działania aparatury kontrolno pomiarowej. stosunek rezystancji izolacji uzwojenia silników po wyżej 1 kV zmierzonej po 60 s.3 niezależnie od temperatury uzwojenia. • sprawdzenie stanu łożysk. • czynności konserwacyjne zgodne z dokumentacj fabryczn . II. Jakie czynności nale y wykonać przed przystąpieniem do wymontowania silnika o napięciu do 1 kV ze stanowiska pracy? Przed wymontowaniem silnika ze stanowiska pracy należy: • wył czyć napi cie w obwodzie zasilaj cym silnik przez wył czenie ł cznika lub wykr cenie (wyj cie) wkładek to pikowych. Kiedy wyniki pomiarów wykonywanych w czasie eksploatacji urządzeń nale y uznać za zadowalające? Wyniki pomiarów wykonywanych w czasie eksploatacji nale ży uznać za zadowalaj ce. sprawdzenie stanu urz dzeń energoelektronicznych. Dwubiegunowy wskaźnik napi cia ifazy DWNiF. 141 . do rezystancji zmie rzonej po 15 sekundach (R 15 ) jest nie mniejszy od 1. 217. • dla silników I grupy: rezystancja izolacji uzwojenia przy temperaturze 20°C i wyższej zmierzona po 60 sekundach od chwili rozpocz cia pomiaru.30). jeżeli: • wartość rezystancji uzwojeń silników s zgodne z danymi wytwórcy lub wynikami poprzednich pomiarów eksploata cyjnych. • Rys.5 • rezystancja izolacji uzwojeń silników II. • wymiana zużytych cz ści i usuni cie zauważonych uszko dzeń. • sprawdzić brak napi cia w obwodzie przenośnym wskaź nikiem napi cia (rys. (wkładki topikowe należy zabrać ze sob ). 4.

4.3. rezystancji zmierzonej po 15 sekun dach nie powinien być mniejszy niż 1. mie [51] Brak niewłaściwych objawów podczas: 1) rozruchu urz dzenia. III i IV grupy przy temp. zmierzonej po 60 sek. Rodzaj pomiaru Wymaganiu techniczne Uwagi Pomiar nie jest wymaga ny dla urz dzeń nap dowych II. Zakres badań technicznych dla elektrycznych urządzeń napędowych [16] Pomiar rezystancji izolacji innych elementów urz dzeń. 3) ruchu urz dzenia I. II grupy w czasie przewidzianym dla urz dzenia technologicznego przy ob ci żeniu zbliżonym do znamio nowego. Rozruch i ruch próbny. • • • Rodzaj pomiaru Wymagania techniczne Wynik 1 minutowej próby napi ciowej uzwojeń silników I i II grupy przepro wadzonej napi ciem przemiennym wartości równej 75% wartości napi cia podczas próby wykonanej w zakładzie wytwórczym lub remontowym powi nien być pozytywny. 20°C i wyższej nie powinna być mniejsza niż 5 Pomiar rezystancji nale ży przeprowadzać me gaomomierzem o napi ciu 500 V w przypadku uzwojeń o napi ciu 500 V i niższym. od chwili rozpocz cia pomiaru. Uwaga: Jeżeli nie b dziemy montować nowego silnika należy końce wszystkich przewodów zasilaj cych ł cznie z ochronnym zewrzeć i za izolować oraz zabezpieczyć przed uszkodzeniem. Pomiar rezystancji Wartości rezystancji uzwojeń powinny być zgodne z danymi wytwórcy uzwojeń stojana w granicach dokładności pomiaru. megaomomie rzem o napi ciu 2500 V w przypadku uzwojeń o napi ciu wyższym niż 1000V. silnika.odkr cić osłon tabliczki zaciskowej silnika.2. do izolacji uzwojeń. Wartość rezy stancji izolacji zmierzonej bezpośred nio po próbie nie powinna być mniej sza niż 80% wartości otrzymanej przed prób . Na placach budowy Ochrona przeciwporażeniowa powinna należy stosować wyma spełniać wymagania zastosowanego gania określone w nor środka ochrony przeciwporażeniowej. III i IV gru py. odł czyć przewody zasilaj ce od tabliczki zaciskowej i prze wód ochronny od zacisku ochronnego. niż 1 Sprawdzenie stanu ochrony przeciwporaże niowej. mega omomierzem o napi ciu 1000V przypadku uzwojeń o napi ciu wyższym niż 500 V do 1000 V. niż 1 kV. 2) ruchu nieobci żonego urz dzenia w czasie nie krótszym niż 1 godz. 4) ruchu urz dzenia III grupy w czasie nie krótszym niż 2 godz.75°C uzwojeń zmierzona po 60 sekundach od chwili rozpocz cia pomiaru powinna być nie mniejsza niż 1 na 1 kV napi cia znamionowe go uzwojenia stosunek rezystancji uzwojenia silników o napi ciu wyż Pomiar rezystancji szym.2. Rezystancja izolacji powinna być zgodna z danymi wytwórcy. Rezystancja izolacji silników I grupy przy temp.. a w razie ich braku nie mniejsza niż 1 na 1 V napi cia znamionowego.3 niezależnie od temperatury uzwo jenia rezystancja izolacji uzwojeń silników II. przy obci żeniu wi kszym niż 50% pr du znamionowego. sprawdzić brak napi cia na zaciskach tabliczki zaciskowej. 142 143 . Uwagi Próba napi ciowa uzwojeń. Rezystancja izolacji łożysk (dla silni Pomiar rezystancji ków z izolowanymi stojakami łoży skowymi) powinna być nie mniejsza izolacji łożysk.

przy przeł czniku gwiazda trójk t wewn trz uzwojenia. Oczyścić pierścienie. Podstawowe uszkodzenia silników indukcyjnych.2. wirnika i rozrusznika (dla silnika pierścieniowego). Usun ć przerw w rozruszniku. Sprawdzić woltomie rzem lub wskaźnikiem kontrolnym napi cie w sieci i w linii zasilaj cej za bezpiecznikami.w.Rod/aj pomiaru Wymagania techniczne Amplituda drgań łożysk nie powinna przekraczać wartości dopuszczalnych przez wytwórc . sygnali zacji i pomiarów. Sprawdzenie układu regulacji Sprawność działania powinna być energoelektro zgodna z warunkami technicznymi lub nicznego zasilania wymaganiami uzgodnionymi mi dzy urz dzenia nap dostawc a użytkownikiem. Sprawdzić prawidłowość poł czenia faz w gwiazd lub trójk t odpowied nio do danych tabliczki znamiono wej i napi cia sieci. Sprawdzić ł czenie wewn trz uzwojenia na podstawie schematu uzwojenia. tromagnesem do wykrywania zwarć. czy nie jest spalony bezpiecznik. ich obja wy i sposoby usuwania [6] Objawy uszkodzenia Możliwe przyczyny Sposoby wykrycia i przyczyny Sprawdzić. Zmierzyć napi cie zasilania i po równać z napi ciem na tabliczce znamionowej. Zaizolować miejsce zwarcia lub przezwoić wirnik lub stojan. j. gdy przerwa jest wewn trz zezwoju. na tabliczce zaciskowej stojana. dowego. Pomiar drgań łożysk. Brak styku w zaciskach. Wadliwe poł czenie uzwo]ema: na tabliczce zaciskowej. Sprawdzenie układów zabez pieczeń. za wył cznikiem i na zaciskach silnika. 4. Sprawdzić induktorem obwody poszczególnych faz stojana i wirni Przerwa w uzwojeniu stojana ka. Oczyścić powierzchni styków zacisków przy bezpiecznikach. zezwojami lub przezwoić silnik w przypadku. Sposoby wykrycia i przyczyny Sprawdzić obwody induktorem lub lampk kontroln . Po wł czeniu silnik nie rusza. Sprawdzić schemat poł czeń oraz jakość styków przeł cznika. 144 145 . Zbyt niskie napi cie na zaciskach. Uszkodzona linia zasilaj ca Spalony bezpiecznik.4. Dobór i nastawienie zabezpieczeń działania sygnalizacji i pomiarów powinny być zgodne z dokumentacj techniczn i obowi zuj cymi przepi sami. Zlutować poł czenie mi dzy lub wirnika pierścieniowego. Sprawdzić za pomoc woltomierza prawidłowość oznaczeń pocz tków i końców po szczególnych faz. Uwagi Objawy uszkodzenia Możliwe przyczyny Przerwa w rozruszniku lub zły styk mi dzy szczotk a pierścieniem (w silniku pierścieniowym). przy wył czniku. Sprawdzić uzwojenia fazowe za pomoc pomiaru ich rezystacji lub Zwarcie w uzwojeniu stojana sprawdzić cały stojan i wirnik elek lub wirnika pierścieniowego.2.

wady odlewu w postaci ziur i p cherzy w pr tach odlewanych z aluminium lub j kni cia pr tów lub pier cieni. 146 147 . Pomyłkowe zał czanie silni ka pierścieniowego przy Zmienić położenie rozrusznika. Niewłaściwe poł czenie przy rozruchu. Zbadać napi cia w linii zasilaj cej oraz sprawdzić induktorem uzwojenia faz silnika. prawdzie klatk wirnika za pomoc gl dzin oraz usun ć uszkodzenie ub wykonać now klatk wirnika. Odszukać zwarcie. Sprawdzić induktorem. Sprawdzić układ poł czeń uzwojeń. Wyj ć bezpieczniki. Zbyt niskie napi cie lub nieodpowiednie poł czenie faz (w gwiazd zamiast w trójk t). Dopasować rozrusznik. zwartych pierścieniach (pod niesionych szczotkach). j. Zacieranie wirnika o stojan lub zatarcie w łożyskach. czy silnik przy rozruchu otrzymuje na jedn faz właściwe napi cie. Po wł czeniu bezpieczniki przepalaj si lub nast puje zadziałanie wył cznika samoczynnego. Sprawdzić bezpieczniki.Objawy uszkodzenia Możliwe przyczyny Zbyt duże obci żenie na wale lub zahamowanie ma szyny nap dzanej. zwartym rozruszniku lub Opuścić szczotki na pierścienie.w.w. Nieodpowiedni rozrusznik. Zwarcie dwóch faz z kadłu bem lub zwarcie w uzwoje niu stojana lub wirnika pier ścieniowego. Sprawdzić. Objawy uszkodzenia Możliwe przyczyny rzeci żenie silnika. Po zatrzymaniu silnik nie rusza. j. Nadmierny pr c przy rozruchu. przerwa w uzwojeniu lub na zaciskach wirnika. Sprawdzić poł czenia oraz zbadać lampk kontroln obwód wirnika. Sposoby wykrycia i przyczyny mniejszyć obci żenie. Sprawdzić napi cie sieci. Usun ć przerw w fazie. Cz ściowe zwarcie w stojanie. Zmierzyć napi cie na zaciskach podczas pracy silnika oraz spraw dzić sposób poł czenia faz i porów nać z danymi tabliczki znamiono wej. Sposoby wykrycia i przyczyny Zbadać maszyn nap dzan . Sprawdzić lekkość obracania si wirnika w stojanie. Usun ć przerw . Napi cie silnika powinno być 660/380 V. Zwarcie w linii zasilaj cej (mi dzy zabezpieczeniem a silnikiem) lub na tabliczce zaciskowej. Na przykład silnik przeznaczony do rozruchu za pomoc przeł cznika gwiazda trójk t o napi ciu 220/380 V zasilany z sieci 3x380 V. Zbyt duża rezystancja zwojenia wirnika: w silnikach klatkowych wylutowanie si pr ta wirni a. Zaizolować uzwojenie w miejscu zwarcia lub przezwoić silnik. Cz ściowe zwarcie w wirni ku. Sprawdzić lini induktorem i usun ć zwarcie. Przerwa w jednej fazie. Napi cie znamionowe silni ka nie dostosowane do na pi cia sieci. Zmienić bezpieczniki lub nastawie nie wył cznika samoczynnego. Sprawdzić. Bł d w poł czeniu uzwojeń Nieodpowiednie zabezpie czenie (zbyt słabe) silnika. czy nie ma miejsc gor cych. Zbyt mała pr d kość obrotowa silnika przy obci żeniu. Zbyt wysokie napi cie. w silnikach pierścienio wych zły styk na pierście niach lub w przyrz dzie zwieraj cym. Zmniejszyć obci żenie. Wymienić łożyska.

Zmierzyć pr dy w trzech fazach. utrudnione chłodzenie. Sprawdzić wentylator i oczyścić uzwojenia i kanały wentylacyjne w wirniku. Zwarcie wewn trz uzwojenia Zbadać uzwojenie wirnika elektro wirnika silnika pierścienio magnesem do wykrywania zwarć. Sprawdzić obwód wirnika indukto rem lub lampk kontroln . Usun ć wad . Silnik nie rusza i brz czy. Sprawdzić wirnik elektromagnesem do wykrywania zwarć. wego. Sposoby wykrycia i przyczyny Objawy uszkodzenia Możliwe przyczyny Nieodpowiednie warunki pracy: przeci żenie. Podwyższyć napi cie zasi ania. Oczyścić i dokr cić zaciski. Podczas pracy silnika nast piła przerwa w jednej fazie. Sprawdzić rozrusznik oraz przyrz d do unoszenia szczotek. Pogorszenie wentylacji. Prze bem. Sprawdzić ł czenie grup. Zmierzyć napi cie na zaciskach stojana. Oczyścić i prze dmuchać spr żonym powietrzem uzwojenie oraz kanały wentylacyjne. Zastosować prawidłowy schemat poł czeń. zbyt niskie napi cie zasila Sprawdzić napi cie na zaciskach ce. doprowadzić chłodniejsze powietrze do chłodzenia silnika lub zmniejszyć obci żenie.Objawy uszkodzenia Możliwe przyczyny Niewłaściwe warunki pracy: przeci żenie. zwoić silnik cz ściowo lub całkowi cie. Wył czyć silnik i spróbować po nownie uruchomić. Zmierzyć pr d w stojanie. Skrzyżować końce dwóch faz na tabliczce zaciskowej lub na tablicy rozdzielczej sieci. zbyt duża temperatura otoczenia. Jednofazowa praca wirnika silnika pierścieniowego wskutek przerwy lub złego styku w obwodzie jednej fazy. Ruszanie silnika pierścieniowego przy otwartym rozruszniku. Zwarcie wewn trz uzwojenia Sprawdzić uzwojenie na zwarcie stojana lub zwarcie z kadłu oraz na przebicie do masy. Zmieniona kolejność poł czenia faz. Zwarcie w rozruszniku lub uszkodzenie przyrz du do unoszenia szczotek i zwiera nia uzwojeń wirnika. Silnik pracuje hałaśliwie. praca jednofazowa. Nadmierne grzanie si silnika podczas pracy (z silnika wylatuje dym). Pomierzyć pr dy w poszczególnych fazach. Sprawdzić i oczy ścić szczotki oraz pierścienie śli zgowe. asymetria napi ć lub podczas pracy silnika. Zwarcie w uzwojeniu wirni ka. Zmniejszyć obci żenie. zbadać wen tylatory i osłony. 148 149 . Uzwojenie nagrzewa si nierównomiernie. Zdemontować silnik. Zmniejszyć obci żenie ub zastosować silnik o wi kszej mocy. Bł dne poł czenie grup zezwojów w jednym z uzwojeń fazowych. zbyt niskie napi cie sieci Sposoby wykrycia i przyczyny Zmierzyć pr d pobierany przez ilnik przy obci żeniu i porównać go wartości pr du wg tabliczki zna mionowej. Nieodpowiedni kierunek wiro wania. Przezwoić wirnik lub usun ć zwarcie. Nadmierne nagrzewanie si wirnika.

Smar nieodpowiedni Nadmierne hałasy silnika. czy wyst puje lokalne przegrzanie si na poł czeniach czołowych. Sprawdzić. Łożysko uszkodzone (p k ni ty pierścień lub koszy czek). Ocieranie wentylatora o osłon wentylacyjn . Sposoby wykrycia i przyczyny Patrz uszkodzenia mechaniczne. Sprawdzić i zmniejszyć ilość smaru (maks. Nadmierne nagrzewanie si łożysk tocz nych. Wyprostować skrzywiony wentylator lub osłon . Praca silnika na dwóch fazach (przerwa w trzeciej fazie). Hałasy łożysk tocznych. 150 151 . Sposoby wykrycia i przyczyny Objawy uszkodzenia Możliwe przyczyny Drgania wskutek niewłaści wego sprz gni cia lub nic wyważenia wirnika. Zwarcie zwojowe w jednej fazie stojana podczas pracy. Grubsze zanieczyszczenia rozpo znaje si rozcieraj c smar mi dzy palcami. 2/3 obj tości komory). drobne zaś za pomoc analizy chemicznej. prze myć łożysko i napełnić właściwym smarem. Przemyć łożysko w benzynie i na pełnić smarem. Poprawić bł dy montażu oraz sprz gni cia. sprawdzić :ożyska. dobranym według katalogu łożysk tocznych. Nieodpowiedni gatunek szczotek.w. Prze zwoić. Łożyska zużyte wymienić. Zbyt słaby (powoduj cy skrzenie) lub zbyt silny nadmierne tarcie) nacisk szczotek na pierścienie. Sprawdzić elektroma gnesem. Wycentrować wirnik w stojanie. Zatrzymać silnik. nast pnie spróbo wać uruchomić. Zmierzyć i wyregulować docisk szczotek j. Sprawdzić styki. Zużyte detale wymienić. Oczyścić styki. Znaleźć i usun ć przerw w linii zasilaj cej lub w uzwojeniu. Zły stan powierzchni pier ścieni. Brak smaru w łożyskach. Sprawdzić gatunek szczotek wg instrukcji i wymienić szczotki na odpowiednie. Zmierzyć pr d w stojanie przy ob ci żeniu. Zbyt dużo smaru w łoży skach. Nieodpowiedni smar usun ć. Znaczna asymetria napi cia zasilania. Zluzowanie śrub montażo wych śrub mocuj cych silnik do fundamentu. Sprawdzić. czy jest smar w łoży skach. Przetoczyć pierścienie. Nierówna szczelina po wietrzna. czy nie ma zwarć. Zanieczyszczo ny smar usun ć. w razie potrzeby wymienić łożyska. Zdemontować silnik. Silnik nie powinien ruszyć. Nadmierne iskrzenie szczotek na pierścieniach. Usun ć przyczyn asymetrii w sieci. Dokr cić śruby. Sprawdzić centryczność komór ożyskowych w tarczach. Sprawdzić lekkość obracania si wału oraz prawidłowość montażu. Zużycie styków mechanizmu zwieraj cego. Ocieranie wirnika o stojan. Smar zanieczyszczony. przemyć łożysko i napełnić nowym smarem. Zmierzyć napi cia i pr dy w po szczególnych fazach.Objawy uszkodzenia Możliwe przyczyny Zbyt duży pr d w wirniku wskutek przeci żenia silnika lub zbyt niskiego napi cia sieci.

zbyt silny naci g pasa. wystaj ca izolacja mi dzy wycinkowa 152 153 . ich wy miary w stosunku do szczotkotrzy macza. czy nie wydaje hałasów. Po stwierdzeniu uszkodze nia wymienić łożysko na nowe.10. lutowania cewek do wycinków ewentualnie uszkodzenia naprawić. Wyważyć wirnik. Nadmierny luz w łożyskach ślizgowych.9. nierównomierna szcze lina powietrzna 1. Sprawdzić luzy łożysko we. Wyprostować lub wymienić wał.3. oczyścić izolacj mi dzywycinkow . zanieczyszczony komu tator. . Sprawdzić wał czujnikiem obracaj c powoli wirnik. za mały lub zbyt duży docisk szczotek . Zdemontować maszyn .2. Nadmierna wibracja ma szyny podczas biegu. przerwa w poł czeniu uzwojenia z wycinkiem 1.5.6.5. Sposoby wykrycia i przyczyny 4. luzy szczotkotrzymacza. Zaczerwienieniu ulegaj niektóre wycinki komutatora. zwarcie w obwodzie zewn trznym 1. szczotki w złym stanie i nieprawidłowo umieszczone . Sprawdzić luzy w panewkach.W.11. Ustawić dokładnie współosiowo Wadliwe sprz gni cie ma wały obu maszyn. Obtoczyć komutator.13.2. nieprawidłowo ustawio ne szczotki . sprawdzić ł czenia i przerwy.12. nieodpowiedni gatunek szczotek 1. brak izolacji mi dzy wycinkami komutatora 1. Spraw dzić stan gładkości komutato ra. czy nie ma zwarć w uzwojeniu. Iskrzenie szczotek. cierunek wirowania (jeżeli szczotki ustawione s pod k tem). Złe wyważenie wirnika. W przypadku stwierdzenia hałaśliwej pracy wy montować łożysko i poddać ogl dzinom. Podstawowe uszkodzenia silników prądu stałego. Iskrzenie przy wirowaniu w jedn stron jest intensywniejsze niż przy obracaniu si w stron przeciwn . zwarcia mi dzy chor giewkami komutatora 1. ich ob jawy i sposoby usuwania [6] Objawy uszkodzenia Możliwe przyczyny Niektóre sposoby wykrywania i usuwania Sprawdzić: stan szczotek. sprawdzić szczelin Asymetria magnetyczna wskutek nierównomierności szczeliny lub zwarcia uzwo jenia. 1. szczotki ustawione poza stref neutraln Silnik trudno rusza lub pracuje z nienormaln pr dkości .7. szczotkotrzymacze s ustawione nieprawidłowo ub zbyt słabo umocowane . Gatunek zczotek porównać z zalecanym przez wytwórc . Wy mienić tulejki łożyskowe lub wylać na nowo panewki stopem łożysko wym. pr dkość wirowania silnika przy obu kierunkach jest niejednakowa 1:14.8. Sprawdzić. Sprawdzić szczelinomierzem rów nomierność szczeliny na obwodzie. Skrzywienie wału. Sprawdzić prac łożyska. zwarcia mi dzyzwojowe w cewce lub cewkach wirni ka 1. Po przykr ceniu szyny nap dzanej z silnikiem do podstawy ponownie sprawdzić współosiowość na połówkach sprz nap dzaj cym.4. gła. 1. niedostateczny styk lub brak poł czeń wyrównaw czych 1. nieodpowiednie ustawienie przekładni z batej. Sprawdzić wirnik zwracaj c uwag na zamo cowanie poł czeń czołowych uzwo jeń. Ujednolicić nacisk szczotek j.2.Objawy uszkodzenia Możliwe przyczyny Wadliwe sprz gni cie ma szyny nap dzaj cej z maszy n nap dzan : silne drgania podczas biegu nacisk poosiowy na łoży sko.

Silnik może si rozbiegać.5. 4.1. zwarcia w cewkach biegunów głównych. nadmierne obci żenie. szczotki wykruszaj si na brzegach.2.3. 3. 4.1.7. 4. 5. 4. 2. 5. jak 1. bł dne ł czenie uzwoje nia bocznikowego z zasila niem.3. Jakie są podstawowe elementy transformatora? Podstawowymi elementami transformatora s : rdzeń oraz uzwojenia pierwotne i wtórne.Objawy uszkodzenia 2.3. Sprawdzić wskazania przyrz dów zmienić warunki pracy.1. 4. 5. 4.1. Nadmierny przyrost tempe ratury. 220. lub zwarcia w cewkach uzwojenia twornika. zwarcie uzwojenia bocznikowego z kadłubem lub z innymi uzwojeniami. przerwa w uzwojeniu twornika. 5. 5. 5. Objawy uszkodzenia 5.4.4. Przy przetwarzaniu uzyskuje si zmian napi cia i pr du przy stałej wartości cz stotliwości. 3. przerwa w oporniku rozruchowym lub w przewo dach. Sprawdzić rezystancje mi dzy uzwojeniowe i izolacj .6. Nadmierny przyrost tempe ratury uzwoje nia twornika.4. Szczotki jednego bieguna iskrz silniej niż. nadmierne obci żenie. 2.13. 3. Pr dkość obrotowa silnika odbiega od wartości zna mionowej. przepalenie si bez pieczników. Transformatory energetyczne 4. nagrzewanie wyst puje przy braku obci żenia. jak 4. Silnik nie rusza. nieprawidłowa kolejność Złe poł czenie jednej lub kilku biegunów. Możliwe przyczyny Niektóre sposoby wykrywania i usuwania Dodatkowo wyst puje drżenie szczotek. za duża siła dociskaj ca 2. Niektóre sposoby wykrywania i usuwania Zastosowano zbyt mi kkie szczotki.jak 1. pogorszyły si warunki przewietrzania. bicie komutatora lub ego nierównomierna po wierzchnia. szczotki innych biegunów.3. za pomoc pola elektromagnetycznego bez udziału ruchu.5.6. nieodpowiedni gatunek szczotek. cewek powoduje niesymetri . 4. przyrz dy nie wskazuj przepływu pr du. 2. Budowa i działanie transformatorów 219. 154 155 . Szczotki szybko si zużywaj .5. nierównomierna szczeli na powietrzna.3.2. 4.7. 4.14.7. 5. zwarcia mi dzy wycin kowe. zwarcia mi dzyzwojowe Wyst puje intensywniejsze iskrzenie szczotek jednego bieguna jak 1.1.2. Co to jest transformator? Transformator jest to urz dzenie elektroenergetyczne przetwa rzaj ce energi elektryczn o danych parametrach na energi elek tryczn o innych parametrach. silnik przystosowany do pracy krótkotrwałej lub dorywczej pracuje za długo.2.

Przykład wyposaże nia transformatorów rozdzielczych o mocy znamionowej od 1000 do 2000 kVA pokazano na rys. 17 izolator GN. Cylinder dolnego napi cia jest osadzony na kolumnie. Wyposażenia transformatora rozdzielczego serii TNOSCT o mocy od 1000 do 2000 kVA z konserwatorem oleju: 1 magnetyczny wskaźnik poziomu oleju. emalii. 5 uszy na pokrywie do podnoszenia cz ści wyjmował neJ. Poziome elementy rdzenia nazywamy jarzmem. a dla du żych transformatorów papieru kablowego. 222. 2 wlew oleju w konserwatorze. 7 zacisk uziomowy. 12 termometr max. w którym uzwojenie gór ne i dolne jest wykonane w postaci koncentrycznych cylindrów. 14 kadź falista. Jakie wyposa enie powinien zawierać transformator rozdzielczy? Wyposażenie transformatora rozdzielczego zależy od jego mocy znamionowej i napi cia znamionowego. 15 podwozie. Najcz ściej spotykanym uzwojeniem jest uzwojenie cylindryczne. Jak jest wykonany rdzeń transformatora? Rdzeń transformatora składa si z blach elektrotechnicznych odizolowanych od siebie lakierem. 4.221. Do izolacji uzwojeń używa si papieru. a pionowe kolumnami. 4.[ 108] 156 157 . 11 przekaźnik Buchholza. a na nim cylinder górnego napi cia. Rys. 223. 4 zawór spustowy. Rdzeń służy do przewodzenia strumienia magnetycznego. 3 wlew oleju na pokrywie. 10 odwilżacz (eksport). Jak są wykonane uzwojenia transformatorów Uzwojenia transformatorów najcz ściej wykonane s z drutu miedzianego izolowanego o przekroju okr głym lub prosto k tnym. 8 iskiernik na przepustach dla napi cia 15 kV. 13 konserwator.9 gniazdo termometru.31. warstw tlenków lub specjaln izolacj . 6 głowica przeł cznika zaczepów. 16 izolator DN.31.

228. Jaką rolę pełni olej w transformatorze? Olej w transformatorze spełnia trzy zadania: jest czynnikiem chłodz cym. Transformatory te najcz ściej chłodzone s w obiegu otwartym. 4. to znaczy takim w którym powietrze chłodz ce pobierane jest bezpośrednio z otoczenia trans formatora. [108] 225. który za mykaj c si przez rdzeń transformatora indukuje w uzwojeniu wtór nym napi cie U2 proporcjonalne do liczby zwojów tego uzwojenia. Transformator typu TNOSCT1000/15PN. Strona wtórna jest to uzwojenie od którego energia odprowadzana jest do odbiornika. a strona dolna to strona niższego napi cia. Co to jest konserwator oleju? Konserwator oleju jest to cylindryczny zbiornik umieszczony nad kadzi poł czony rur z kadzi . Zadaniem tego zbiornika jest przyjmowa nie oleju z kadzi przy wzroście obj tości oleju nagrzanego i oddawanie oleju do kadzi przy zmniejszaniu si obj tości oleju chłodnego. Jeżeli do uzwojenia pierwotnego doprowa dzamy napi cie przemienne o wartości to w uzwojeniu tym popły nie pr d wywołuj c przemienny strumień magnetyczny.32. Co to jest strona górna i dolna transformatora? Strona górna transformatora jest to strona wyższego napi cia. Co to jest strona pierwotna i wtórna transformatora? Strona pierwotna transformatora jest to uzwojenie do którego jest doprowadzone napi cie zasilaj ce. izoluj cym i impregnuj cym izolacj stał . Na jakim zjawisku oparta jest zasada działania transformatora? Zasada działania transformatora oparta jest na zjawisku induk cji elektromagnetycznej. 229. • transformatory olejowe chłodzone olejem. 4. Przy dalszym wzroście ciśnienia s zwierane drugie styki przekaźnika co powoduje odł czenie transformatora od napi cia (stopień II). Co to jest przekładnia zwojowa transformatora? Przekładnia zwojowa transformatora jest to stosunek liczby zwojów uzwojenia górnego do liczby zwojów uzwojenia dolnego. Towarzyszy temu wydzielanie si gazów. 227. W transformatorze jednofazowym przekładnia zwojowa jest równa stosunkowi indukowanego napi cia górnego do dolnego w stanie jało wym (nieobci żonym) Rys. Transformatory olejowe s umieszczone w kadzi wypełnionej olejem (rys.224. Co to jest przekaźnik Buchholza? Przekaźnik Buchholza jest to przekaźnik gazowo przepły wowy umieszczony w rurze ł cz cej konserwator z kadzi . 230.32). 226. Wzrost tego ciśnienia powoduje zwarcie styków i uruchomienie ostrzegawczego sygnału dźwi kowego (stopień I). wzrost ciśnienia w kadzi i niebezpieczeństwo wybuchu. Jeśli lokal nie temperatura oleju wzrośnie ponad dopuszczaln wartość. 231. Jak dzielimy transformatory ze względu na rodzaj czynnika chłodzącego? Ze wzgl du na rodzaj czynnika chłodz cego transformatory dzielimy na dwie grupy: • transformatory powietrzne tak zwane suche chłodzone powietrzem. 158 159 . to olej ulega rozkładowi.

Zależności mi dzy przekładni napi ciow i zwojow dla poszczególnych grup poł czeń przedstawio no na rys. 4. 4. 4. Yy 0 0 Układ poł czeń uzwojeń Wykresy wskazowe napiv*ć górne dolne górne dolne Lp. Rys. b) w gwiazd . c) w zygzak.33.34. Grupy poł czeń transformatorów trójfazowych wg PN 83/E 06040.34. 160 161 . Co to jest przekładnia napięciowa transformatora trójfazowego? Przekładnia napi ciowa transformatora trójfazowego jest to stosunek wartości napi ć mi dzyprzewodowych strony wyższego na pi cia do strony niższego napi cia. Poł czenia uzwojeń transformatora: a) w trójk t.232. Schemat poł czeń Symbol gra ficzny Oznaczenie literowe uzwojenie górne uzwojenie dolne Dy 5 a) D d Yd 5 b) Y y c) z Rys.

• nr fabryczny. Jakie rodzaje połączeń uzwojeń rozró nia się w transformatorach trójfazowych? W transformatorach trójfazowych rozróżnia si trzy rodzaje poł czeń uzwojeń (rys. straty w żelazie (jałowe). klas izolacji. i Z2 impe dancje. 234.233. grup poł czeń. 4. 4.37). napi cia znamionowe. Zalecane grupy poł czeń transformatorów 3 fazowych przedstawiono na rys. pr dy znamionowe. 4. cz stotliwość. [6] 2A2 162 163 . Rys. 4. Zasada regulacji napi cia trans formatora pod obci żeniem: Z. straty w miedzi (przy obci żeniu znamionowym). 4. wyrażone w godzinach. 4. Rozróżnia si dwie zasadnicze metody regulacji napi cia trans formatora: • • regulacj w stanie beznapi ciowym (rys. Jakie dane powinna zawierać tabliczka znamionowa transformatora? Tabliczka znamionowa transformatora (rys. 5.36. • rok produkcji. Jednostkowy k t godzinowy zawiera 30° geometrycz nych radianów O przesuni ciu fazowym wyst puj cym mi dzy 1A2 napi ciem górnym i dolnym decyduje kierunek nawini cia uzwojeń i sposób poł czenia z zaciskami oraz sposób poł czenia poszczegól nych faz. czyli przez zmian prze kładni. 2A1 Rys. Jakie grupy połączeń transformatorów stosuje się w praktyce? W praktyce najcz ściej spotykane s cztery grupy poł czeń o przesuni ciach godzinowych 0. moc znamionow pozorn . • • • • • • • • • • numer normy wg której został wykonany. 11. 235. stopień ochrony. S.35).35 Zasada regulacji na pi cia transformatora w stanie beznapi ciowym. do wektora napi cia górnego. 6. w gwiazd . • typ transformatora. i S2 ślizgacze [6] 237.34 236. 4. w zygzak. Jak określa się grupę połączeń transformatora? Grup poł czeń transformatora określa si jako przesuni cie wektora napi cia dolnego. Jakie są metody regulacji napięcia transformatora? Regulacj napi cia transformatora dokonuje si przez zmian liczby zwojów uzwojenia górnego napi cia.33) w trójk t. regulacje w stanie pod obci żeniem (rys.37) powinna za wierać nast puj ce dane: • nazw lub znak wytwórcy.

Napi cie to jest zwykle wyrażone w procentach napi cia znamionowego. Co to jest napięcie zwarcia transformatora? Napi cie zwarcia jest to takie napi cie doprowadzone do pier wotnych zacisków transformatora przy zwartym uzwojeniu wtórnym. • od zwarć mi dzy fazowych w uzwojeniach i na ich wypro wadzeniach. Tabliczka znamio nowa transformatora. 164 165 . • zabezpieczenia gazowo przepływowe od obniżenia si po ziomu oleju i uszkodzeń wewn trz kadzi dla transformato rów o mocy 1000 kV A i wyższej. • termometryczne. • od przet żeń ruchowych. rodzaj chłodzenia. 240. Co ło jest prąd jałowy transformatora? Pr d jałowy transformatora jest to pr d płyn cy w uzwojeniu pierwotnym przy otwartym uzwojeniu wtórnym.37.38. 4. 4.38. Straty w żelazie (jałowe). Rys. pod wpływem którego w uzwojeniach transformatora płyn pr dy znamionowe. straty mocy czynnej w transformatorze. pr d znamionowy.• • • mas całkowit . Jaką zale nością określa się moc znamionową transformatora? Moc znamionow transformatora określa si zależności: g d z i e : napi cie znamionowe mi dzyprzewodowe. Zależność sprawności transformatora od obci żenia przedsta wiono na rys. Rys. 242. 239. Charakterystyki zewn trzne transformatora. Co nazywamy sprawnością transformatora? Sprawności transformatora nazywamy stosunek mocy czyn nej oddanej do mocy czynnej pobranej. [61 238. napi cie zwarcia. 241. g d z i e : moc czynna oddana. straty w miedzi (obci żeniowe). 4. W jakie zabezpieczenia powinny być wyposa one transformatory mocy o napięciu GN powy ej 1 kV? Transformatory powinny być wyposażone w nast puj ce za bezpieczenia: • od przet żeń wywołanych zwarciami zewn trznymi.

a potem odł cznik po stronie odbioru. UWAGA: Należy przestrzegać zasady. technicznych budowy. w miar możliwości w dniach i godzinach najwi kszego obci żenia w stacjach bez stałej obsługi. • co 5 lat w innych punktach sieci. warunkach 166 167 . a potem wył cznik po stronie odbioru. Co stanowią zabezpieczenia zwarciowe? Zabezpieczenia zwarciowe stanowi : • bezpieczniki topikowe instalowane we wszystkich fazach po stronie wyższego napi cia transformatorów obniżaj cych o mocy do 1000 kVA. • przynależność transformatorów do tych samych grup poł czeń o tym samym przesuni ciu godzinowym.5% (przy jedna kowych napi ciach znamionowych). 247. że zostały spełnione wymagania określone w normach. • zamkn ć odł cznik potem wył cznik b dź rozł cznik po stro nie zasilania. • wył czyć odł cznik po stronie odbioru. • przekaźniki Buchholza od zwarć wewn trz kadzi trans formatora. • zakładowa szczegółowa instrukcja eksploatacji. Do manipidacji ł czeniowej zwi za nej z zał czaniem lub wył czaniem pr du znamionowego służ wył czniki i rozł czniki. WYŁ CZANIE: • wył czyć wył cznik b dź rozł cznik. 4. • raz w roku. W jakich terminach powinny być przeprowadzone pomiary ruchowe transformatorów? Pomiary ruchowe powinny być przeprowadzane: • raz w czasie zmiany w stacjach ze stał obsług . 1. Transformatory pojedyncze z wył cznikiem (rozł cznikiem) tylko po stronie zasilania: ZAŁ CZANIE: • zamkn ć odł cznik po stronie odbioru. Kiedy transformatory mogą pracować równolegle? Transformatory mog pracować równolegle jeżeli spełnione s nast puj ce warunki: • równość przekładni z dokładności do 0. a potem wył cznik b dź rozł cznik po stronie zasilania. • zał czyć odł cznik. • przepisy w sprawie ogólnych zasad eksploatacji urz dzeń elektroenergetycznych. • wył czyć wył cznik. a potem odł cznik po stro nie zasilania. 248. 2. 244. Kiedy mo e nastąpić przyjęcie do eksploatacji transformatora nowego lub po remoncie? Przyj cie do eksploatacji transformatora nowego lub po re moncie może nast pić po przeprowadzeniu prób oraz po stwierdzeniu. • wył czniki zwarciowe z wyzwalaczami pierwotnymi lub przekaźnikami.3. • warunki techniczne podane przez wytwórc . że odł czniki służ wył cznie do ma nipulacji bezpr dowej (bez obci żenia). WYŁ CZANIE: • wył czyć wył cznik b dź rozł cznik. • równość napi ć zwarcia z dokładności do 10%. • stosunek mocy znamionowych nie wi kszy niż 1:3. Jaka jest kolejność przy załączaniu i wyłączaniu transformatora? Zał czanie i wył czanie transformatorów w stanie jałowym i ob ci żonych należy wykonywać za pomoc wył czników b dź rozł czników. wykonania i odbioru robót oraz w dokumentacji projektowej i fabrycznej. Jakie przepisy określają zasady eksploatacji transformatorów? Zasady eksploatacji transformatorów określaj : • przepisy w sprawie szczegółowych zasad eksploatacji sieci elektroenergetycznych. Transformatory wyposażone w wył czniki po stronie zasilania jak i odbioru powinny być zał czane i wył czane wg nast puj cej kolejności: ZAŁ CZANIE: • zał czyć odł cznik. a nast pnie odł cznik po stronie zasilania. Eksploatacja transformatorów 245. 246.243.2.

Przegl d transformatorów powinien obejmować w szczególności: • ogl dziny w zakresie podanym wyżej.). blokad urz dzeń ostrzegawczych i innych zapewniaj cych bezpieczeństwo pracy. rezystywności. • przed pobraniem spuścić pewn ilość zabrudzonego szla mem oleju. • pomiary i próby eksploatacyjne (pkt 4. Czy wolno załączać i wyłączać transformatory za pomocą odłączników? Dopuszcza si zał czanie i wył czanie odł cznikiem trójbie gunowym transformatorów trójfazowych podanych w tablicy 4.249. • stan transformatorów i aparatury pomocniczej.1 do 1. Górne napi cie transformatorów kV 3 6 10 15 20 30 40 110 Transformatory w stanie jałowym o mocy w kVA 125 i mniejszej 200 i mniejszej 315 i mniejszej 400 i mniejszej 500 i mniejszej 1000 i mniejszej 1250 i mniejszej 16000 i mniejszej Transformatory obci żone o mocy w kVA — 20 20 30 i mniejszej 30 i mniejszej 50 i mniejszej 251. 8.6 MV A? Podczas przegl du transformatora wykonuje si nast puj ce pomiary i próby: • pomiar rezystancji izolacji oraz wskaźników • badanie oleju w zakresie: zawartość wody i ciał stałych. • gotowość ruchow transformatorów rezerwowych. jednak nie rzadziej niż: • raz w czasie zmiany w stacjach ze stał obsług . • stan izolatorów. • konserwacje i naprawy. • przed pobraniem próbki starannie oczyścić wylot przewo du olejowego.4. • działanie przyrz dów kontrolno pomiarowych i rejestruj cych. W jakich terminach przeprowadza się oględziny transformatorów i co powinny obejmo wać? Ogl dziny transformatorów powinny być wykonywane w ter minach określonych w instrukcji eksploatacji. napi cia przebicia. 4. • sprawdzenie stanu osłon. 169 250.6 MVA hermetyzowanych. 3.3. 4. jednak nie rzadziej niż co 10 lat dla transformatorów o mocy od 0. • stan dróg. 5. • stan urz dzeń grzewczych i wentylacyjnych. ogrodzeń i zamkni ć. 253. Tablica. • sprawdzenie stanu technicznego transformatorów. W jaki sposób powinno odbywać się pobieranie próbek oleju? Pobieranie próbek oleju powinno odbywać si przy możliwym małym zawilgoceniu i zanieczyszczeniu atmosfery. Przy tych czynnościach należy pami tać by: • naczynie do pobierania próbek było czyste. 6. 168 . • nie rzadziej niż raz w roku w stacjach bez stałej obsługi o napi ciu górnym niższym niż 110 kV i powinny głównie obejmować: • stan napisów i oznaczeń informacyjno ostrzegawczych. • sprawdzenie ci głości i stanu głównych torów pr dowych. • poziom oleju i ewentualne wycieki. suche i szczel nie zamykane. Jakie pomiary i próby eksploatacyjne wykonuje się podczas przeglądów transformato rów olejowych o moc y 0. 7. W jakich terminach przeprowadza się przeglądy transformatorów i jaki powinien być ich zakres? Terminy i zakres przegl dów transformatorów powinny wyni kać z przeprowadzonych ogl dzin oraz oceny stanu technicznego transformatorów.4. • raz w miesi cu w stacjach bez stałej obsługi o górnym na pi ciu 110 kV i wyższym.1 do 1. • działanie oświetlenia elektrycznego komór. 2. • sprawdzenie działania rezerwy ruchowej. 1. Zał czanie i odł czanie transformatorów trójfazowych odł cznikiem trójbiegunowym Lp. przejść.4. 252.

nietypowo ub oprócz wzrostu temperatury wyst puj inne groźne objawy (zmiany dźwi ku. trzask lub równocześnie stwierdzi si wzrastanie temperatury oleju. Wyjaśnienie przyczyn polega na: • ogl dzinach zewn trznych. jeżeli temperatura oleju przewyższy temperatur dopuszczaln wi cej niż o 10°C lub temperatura rośnie szybko. • sprawdzeniu zabezpieczenia gazowo przepływowego. 1. sygnalizacji przekaźnika gazowo przepływowego. • zakres czynności i rodzaje badań w razie wył czenia trans formatora przez urz dzenia zabezpieczaj ce. że można przewidywać w krótkim czasie jego niebezpieczne obniżenie si . niezwykłe drgania wskazówki amperomierza itp.3. prób i pomiarów. Niewłaściwy poziom oleju. • zasady ruchu transformatorów rezerwy ruchowej w okre sach wyst powania długotrwałych niskich temperatur oto czenia. • sprawdzeniu działania zaczepów regulacyjnych Wyraźna zmiana dźwi ku transformatora. • wymagania dotycz ce ochrony od porażeń i wybuchów. Wyciek oleju z transfor matora 4. terminy przeprowadzenia ogl dzin. jeżeli poziom oleju spada tak szybko.). Przeci żenie wi ksze od dopuszczalnego określone go norm PN 71/E 81000 lub szczegółow instrukcj fabryczn . Podj ć decyzj odstawienia transformatora w celu dolania oleju. pomiarze reaktancji rozproszeniowych. przegl dów. • zasady zał czania transformatorów do pracy równoległej. • najwyższe dopuszczalne temperatury oleju oraz szczegó łowe zasady post powania osób obsługuj cych transfor mator w razie wyst powania nadmiernych wzrostów tem peratury transformatora. niety powe drgania wskazówki amperomierza lub inne podejrzane objawy. Objawy Nadmierny wzrost tempe ratury oleju. odci żyć transformator przez zmian układu zasilania lub odł czyć cz ść odbiorców. usuni cia wody i szlamu oraz stwierdzenie obecności oczyszczenia olejowskazu. wody lub szlamu w ole jowskazie. 170 171 . Zmniejszyć obci żenie przez zał czenie transfor matora rezerwowego. 4. Próbk możliwie szybko należy przekazać do badania nie póź niej jednak niż 14 dni od daty pobrania. Ponadto instrukcja powinna zawierać: • ogóln techniczn charakterystyk transformatora. jeżeli wewn trz kadzi słychać bulgotanie.3. • zakres i terminy wykonywania zapisów ruchowych. • stwierdzeniu braku przerw w uzwojeniach. Jak nale y postąpić w przypadku podejrzenia uszkodzenia transformatora? W przypadku podejrzenia uszkodzenia transformatora należy wyjaśnić przyczyny i usun ć objawy. Co powinna określać instrukcja eksploatacji transformatorów? Instrukcja eksploatacji powinna określać: • kolejność czynności przy zał czaniu i wył czaniu trans formatora. 5. • • • badaniu oleju. Typowe zakłócenia i uszkodzenia transformatorów [10] Zestawienie typowych zakłóceń i uszkodzeń Lp. 255.pobierać olej woln strug przy najmniejszym kontakcie z atmosfer . Sposób doraźnego post powania Transformator wył czyć. • pomiarach rezystancji izolacji. 2. 3. Wył czyć transformator. • wymagania dotycz ce kwalifikacji osób zajmuj cych si eksploatacj . 254. Wył czyć transformator.

jeżeli silne świetlenie wyst puje tylko na jednym izolatorze lub jeżeli widać ślady p kni ć lub przebić. W innym przypadku nie zał czać i dokonać przegl du przeł cznika mocy.Lp. Sposób doraźnego post powania Przestawić zaczep przeł cznika na odpowiedni stopień. jeżeli transformator wyposażony jest w podobci żeniowy przeł cznik. 9. żeby temperatura oleju lie przewyższała dopuszczalnej. Sygnał ostrzegawczy przekainika gazowo przeplywowego transfor matora. Zadziałanie zaworu bez pieczeństwa. Samoczynne wył czenie przez zabezpieczenia różnicowe. 7. powietrza). Pożar. jeżeli wył czenie było z powodu przyczyn wy mienionych w lp. Napi cie bez zmian przy przeł czeniu podobci że niowego przeł cznika zaczepów. Transformatora nie zał czać przed wyszukaniem i usuni ciem przyczyny zadziałania zabezpieczenia. a jeżeli nie m a wył czyć transformator i usun ć przyczyn w obwodzie tłoczenia lub po stronie ssania (post pować według instrukcji fabrycznej). Objawy Jszkodzenie wentylatorów ub pompy wodnej do chłodzenia oleju. Świetlenie izolatorów w nocy. 18. 20. 14. jeżeli wył czenie nast piło na skutek zwarć w sieci poza transformatorem. Odstawić z ruchu i wykonać pomiary kontrolne. Post pować zgodnie z instrukcj fabryczn . poł cze nia szynowe lub kablowe. Objawy Zbyt wysokie lub niskie napi cie.8. 17. Przeł czyć transformator na inny zaczep. 12. na którym nie wyst puje asymetria. 10. 11. Transformator może być zał czony ponownie. 15. odgromniki. Lp. UWAGA: podczas zakłóceń w ruchu transformatora nie należy dotykać jego kadzi. Wył czyć transformator (jeżeli nie został wył czony samoczynnie). 19. Sposób doraźnego post powania Zmniejszyć obci żenie tak. wykonać badania (do raźne awaryjne). Sprawdzić przyczyn zadziałania. Pozo stawić transformator na zaczepie. jeżeli nie nale ży ustalić sposób przestawienia. Działa zabezpieczenie od zwarć z kadzi . bez wył czenia transformatora. Transformator może być zał czony ponownie. dostanie si oleju do dolnego pływaka. Jszkodzenie pompy obie gowej oleju. Działa sygnał maksymalny manometru ciśnieniowego lub sygnał kontaktu mini malnego manometru w obiegu chłodzenia. Samoczynne wył czenia przez przekaźnik gazowo przeplywowy. 13. wezwać straż pożarn . Wył czyć transformator z sieci całkowicie i uru chomić instalacj przeciwpożarow . Odstawić transformator z ruchu i dokonać prze gl du poł czenia skrzynki nap dowej z klatk wybierakow . a jeżeli nie wył czyć transformator. obwody wtórne). przekładniki. Asymetria napi ć w czasie przeł czenia podobci że niowego przeł cznika zaczepów. gasić gaśnicami śniegowymi. Wył czyć transformator. zerwanie membrany lub pokrywy przeł cznika mocy w czasie przeł czania. 172 173 . uszkodzenie samego przekaźnika (np. 16. Zał czyć obieg rezerwowy. Transformatora nie zał czać przed wyszukaniem i usuni ciem przyczyny wył czenia (sprawdzić transformator. Wył czyć transformator. zwarć transforma tora w obwodach wtórnych sterowania przekaźni ka. 6. Samoczynne wył czenie przez przekaźnik gazowo przepływowy. o ile jest moż iwe. Stopienie si jednego lub wi cej bezpieczników górnego napi cia. 8.

4. Zakres pomiarów i prób eksploatacyjnych transformato rów o mocy do 1.4 kV. Badanie oleju w zakresie: 1) zawartości wody Brak wody wydzielonej i zawartości i ciał stałych. Stacje elektroenergetyczne 4.15.40). Budowa stacji elektroenergetycznych 256.39. Plan stacji wn trzowej 6/0.39. [14] Transfor matory hermetyzo wane nie rzadziej niż co 10 lat. Pomiar rezystancji izolacji Odpowiadaj ce wymaganiom przy przyjmowaniu transformatora do eksploatacji Rezystancja izolacji nie mniejsza niż 35 przy temperaturze 30°C.41) 4. znajduj cych si we wspólnym pomieszcze [74 175 .1 do 1.4. 257. 4. albo przetwarzania i rozdzie lania energii elektrycznej. 20°C. Nie mniejsza niż przy temperaturze 50°C 3) napi cia. Pomiar rezystancji izolacji oraz wskaźników Rys. stałych ciał obcych 2) rezystywności. Wskaźnik nie mniejszy niż 1. Nie niższe niż 30 kV przy temp.3.6 MVA oraz dławiki do kompen sacji ziemno zwarcio wej. 4. albo umieszczonych na wspólnych konstrukcjach wsporczych wraz z urz dzeniami pomocniczymi (rys. rys. 4.4. 4.1.4. przystosowanych do tego samego napi cia (rys.6 MVA [16] Zakres pomiarów i prób eksploatacyjnych transformatorów oraz terminy ich wykonania Nazwa urz dzeń Transfor matory suche Transfor matory olejowe o mocy 0. Co nazywamy rozdzielnią elektroenergetyczną? Rozdzielni nazywamy stacj elektroenergetyczn lub wy dzielon cz ść stacji stanowi c zespół urz dzeń służ cych do roz dzielania energii elektrycznej. Co nazywamy stacją elektroenergetyczną? Stacj elektroenergetyczn nazywamy zespół urz dzeń służ cych do przetwarzania lub rozdzielania. Rodzaj pomiarów Wymagania techniczne Terminy wykonania Nie rzadziej niż co 5 lat niu lub ogrodzeniu.

5 — ogrodzenie stacji. S pole ł cznika 110 kV. Tr2 transformatory 110/15 kV.v. 4 — wiata na sprz t przeciwpożarowy.40. 2 uziom wyrównawczy'. Tr. 7 TEN. 1 prze wód odgromowy. LI. Przykładowy schemat i elewacja rozdzielnicy RS 241m.Rys. 9 WC. Trl. 3 ~ uziom otokowy. 6 akumulatornia. 8 nastawnia. 4. uz.47. Tl. T2 pola transformatorowe 110 kV. [14] . transformator potrzeb własnych. 4. L2 pola liniowe 110 kV. [85] 176 177 . Plan stacji napowietrznej 110/15 kV.

dławiki przeciwzwarciowe. • instalacje ochrony przeciwporażeniowej. nastawnie. montowane pod gołym niebem. Jakie elementy wchodzą w skład obwodów pierwotnych? W • • • • • • • skład obwodów pierwotnych wchodz : wył czniki. Co obejmują obwody pomocnicze? Obwody pomocnicze obejmuj dodatkowe urz dzenia zapew niaj ce prawidłow prac stacji. SZR samoczynne zał czenie rezerwy. 262.258. • instalacje wodne i kanalizacyjne. zamontowane w pomieszczeniach krytych oraz jako napowietrzne. odł czniki. • izolatory i szyny zbiorcze. urz dzenia ł czności. Z jakich obwodów składa się stacja? Stacja składa si z nast puj cych obwodów: 1) obwodów pierwotnych (tory główne). tj. Ze wzgl du na funkcj spełnian w układzie stacji wyróżnia si nast pu j cy podział: • pole zasilania podstawowego lub rezerwowego. rozdzielnie potrzeb własnych. odgromniki. • pole pomiarowe. • układy zabezpieczeń. s to: • instalacje oświetlenia i ogrzewania. pomocniczych urz dzeń stacyjnych zaliczamy: urz dzenia spr żarkowe. bezpieczniki. s to: • układy pomiarowe. Co stanowi podstawowe wyposa enie stacji? Podstawowe wyposażenie stacji stanowi aparatura ł czeniowo manipulacyjna. 259. • układy automatyki (SPZ samoczynne ponowne zał cze nie. • pole odgromnikowe. 264. tj. • pole sprz głowe. Jak sq budowane stacje elektroenergetyczne? Stacje elektroenergetyczune budowane s jako wn trzowe. 260. Co to jest pole stacji i jaki jest ich podział? Pole stacji jest to elementarna cz ść rozdzielni. 2) obwodów wtórnych. • pole liniowe zasilaj ce transformator lub inn stacj . SCO samo czynne cz stotliwościowe odł czenie). • telemechanika i telemetria. 266. 265. • instalacje pr du stałego i przemiennego potrzeb własnych. rozł czniki. kompensatory mocy biernej. urz dzenia przekształtnikowe. Co zaliczamy do głównych urządzeń stacyjnych? Do • • • Do • • • • • • • głównych urz dzeń stacyjnych zaliczamy: transformatory. 3) obwodów pomocniczych. rozdzielnie. w której zain stalowana jest wi kszość elementów wchodz cych w skład stacji. Jakie elementy wchodzą w skład obwodów wtórnych? W skład obwodów wtórnych wchodz elementy przył czone do uzwojeń wtórnych przekładników pr dowych i napi ciowych. Co zaliczamy do pomocniczych urządzeń stacyjnych? 261. 178 179 . transformatory potrzeb własnych. 263. dławiki przeciwzwarciowe. przekładniki pr dowe i napi ciowe. • instalacje odgromowe.

• być odporne na działanie łuku elektrycznego. zasilaj ce obwody wtórne pomiarowe i zabezpie czeniowe.2. 270.2.4. w których nie płynie pr d.267. Co powinna zawierać instrukcja eksploatacji stacji? Instrukcja eksploatacji stacji powinna zawierać: • ogóln charakterystyk stacji. Przekładniki pr dowe s to transformatory jednofazowe prze twarzaj ce pr d pierwotny o dużej wartości na pr d o małej wartości najcz ściej 5A. przeci żeniowych i zwarciowych przy pełnym napi ciu roboczym.1. 275. Odł cznik w stanie zamkni tym przewodzi pr dy robocze i zwarciowe. 272. 269. a w stanie otwartym stwarza widoczn przerw izolacyjn . 277. Do czego słu ą dławiki przeciwzwarciowe? Dławiki przeciwzwarciowe przeznaczone s do ograniczania wartości pr dów zwarcia w urz dzeniach energetycznych. Izolatory wn trzowe budowane s jako stoj ce lub przepustowe. Do czego słu ą odgromniki? Odgromniki służ do ochrony urz dzeń rozdzielczych od prze pi ć powstaj cych głównie przy uderzeniu pioruna w linie napowietrz ne zasilaj ce lub wychodz ce ze stacji. do których przy ł czone s przyrz dy pomiarowe i zabezpieczaj ce. Do czego słu y rozłącznik? Rozł cznik służy do zał czania i wył czania pr dów roboczych. • instrukcja eksploatacji stacji zatwierdzona przez praco dawc . Do czego słu y bezpiecznik Bezpiecznik służy do wył czenia zasilania w warunkach zakłó ceniowych (przerwania pr du zwarciowego płyn cego w obwodzie). Do czego słu y wyłącznik? Wył cznik służy do zał czania i wył czania pr dów roboczych. Izolatory napowietrzne dziel si na: a) stoj ce przelotowe i odci gowe. Do czego słu ą przekładniki? Przekładniki służ do oddzielenia obwodów pomiarowych i zabezpieczaj cych od sieci wysokiego napi cia. S to urz dzenia zawieraj ce szereg cewek o dużej liczbie zwojów. 273. Jakie przepisy określają zasady prowadzenia eksploatacji stacji elektroenergetycznych? Zasady eksploatacji stacji elektroenergetycznych określaj : • przepisy ogólne dotycz ce zasad eksploatacji urz dzeń i instalacji energetycznych. 268. b dź od sieci dużego pr du przy niskim napi ciu. Eksploatacja stacji elektroenergetycznych 4. Pr d roboczy obejmuje umownie pr dy nie przekraczaj ce 10 krotnej wartości pr du znamionowego ci głego. 180 181 . zasilaj cy obwody niskiego napi cia. c) wisz ce kołpakowe i odci gowe. 274.4. 271. • mieć duż wytrzymałość mechaniczn . Przekładniki napi ciowe s to: transformatory jednofazowe. 4. Jakie właściwości powinny posiadać izolatory? Izolatory musz : • wykazywać duż wytrzymałość na przebicie. Do czego słu y odłącznik? Odł cznik służy do zamykania i otwierania obwodów elek trycznych. Jakiego rodzaju izolatory stosuje się w stacjach elektroenergetycznych? W stacjach elektroenergetycznych stosuje si izolatory w wyko naniu wn trzowym i napowietrznym. przetwarzaj ce napi cie wysokie obwodów pierwotnych na niskie (najcz ściej 100V). • przepisy w sprawie szczegółowych zasad eksploatacji sieci elektroenergetycznych. b) wisz ce długopniowe przelotowe i odci gowe. Wiadomości ogólne i czynności łączeniowe 276.

• w razie braku wył czników lub rozł czników można za pomoc odł czników zał czać i wył czać pr dy: obci żenia przekładników napi ciowych. przestrzeganie zasad bezpiecznego wykonywania prac. b dź gdy trzeba wejść do celek b d cych pod napi ciem. • w pozostałych stacjach co 5 lat. ładowania linii napowietrznych kablowych tylko w zakre sie określonym w dokumentacji fabrycznej odł cznika. wykonywanie ogl dzin. • w obwodach o napi ciu do 1 kV pr dy obci żenia należy wł czać i wył czać za pomoc ł czników zwarciowych b dź roboczych. wymagania w zakresie eksploatacji (zapisy ruchowe. Jaka jest częstotliwość wykonywania zapisów wskazań aparatury kontrolno pomiarowej? Wskazania aparatury kontrolno pomiarowej powinny być za pisywane: • w stacjach ze stał obsług nie rzadziej niż raz w czasie zmiany w godzinach najwi kszego i najmniejszego obci żenia stacji. remonty). że nie spowoduje to poł czenia do pracy równoległej obwo dów nie spełniaj cych wymagań. Czy w czasie wykonywania czynności łączeniowych mogą w pobli u przebywać osoby nie upowa nione do tych czynności? W czasie wykonywania czynności ł czeniowych zabrania si przebywania w pobliżu miejsca wykonywanych ł czeń osobom nie upoważnionym do tych czynności. 278. ładowania szyn zbiorczych oraz innych urz dzeń trwale podł czonych do szyn. • wykonywanie czynności ł czeniowych. Kiedy czynności łączeniowe muszą być wykonywane przez dwie osoby? Czynności ł czeniowe wykonuje si dwuosobowo wtedy. 283. a w przypadku ich braku za pomoc odł czników w zakresie dopuszczonym przez wytwórc . prowadzenie ksi żki ruchowej i dokonywanie w niej od powiednich zapisów. gdy trzeba zbliżyć si na niebezpieczn odległość do nieosłoni tych urz dzeń wiod cych pr d. ogl dziny. • zasady bezpiecznej organizacji pracy. • w stacjach bez stałej obsługi o napi ciu 110 kV i wyższym nie rzadziej niż raz w roku w czasie najwi kszego obci żenia. Jakie zasady muszą być przestrzegane w czasie wykonywania czynności łączeniowych? W czasie wykonywania czynności ł czeniowych należy prze strzegać nast puj cych zasad: • pr dy obci żenia roboczego w obwodach o napi ciu zna mionowym powyżej 1 kV należy wł czać i wył czać za pomoc wył czników lub rozł czników. 279. • ł czniki sprz gieł mog być zamkni te po sprawdzeniu. 281.4). 182 183 .• • zasady wykonywania czynności ł czeniowych. Do • • • • podstawowych czynności osób eksploatacji należy: wykonywanie prac zgodnie z instrukcjami. 282. pró by. przegl dów i remontów. Przez kogo powinny być wykonywane czynności łączeniowe? Czynności ł czeniowe powinny być wykonywane przez upo ważnione osoby w ramach czynności określonych w instrukcjach. Co nale y do podstawowych czynności osób eksploatacji? 280. • ł czenia różnych obwodów do pracy równoległej można wykonać po sprawdzeniu zgodności faz. transformatorów w zakresie określonym w szczegółowych zasadach eksploatacji transformatorów (tablica 4.

287. • stan komór gasz cych. • w stacjach bez stałej obsługi o napi ciu 110 kV i wyższym raz na miesi c. • stan urz dzeń spr żonego powietrza. • wyzwalacze pierwotne położenie cz ści ruchomych oraz stan popychaczy izolacyjnych. • stan ogrodzeń. • działanie przyrz dów kontrolno pomiarowych. • stan styków głównych. Co nale y sprawdzić podczas oględzin stacji? Podczas prowadzenia ogl dzin należy sprawdzić: • zgodność układu stacji z ustalonym programem pracy. • stan przekładników. dławików i odgromników. Na co nale y zwracać uwagę przy oględzinach odłączników? Podczas ogl dzin odł czników należy zwrócić uwag na: • stan izolatorów wsporczych i ci gieł. zamkni ć przy wejściach do pomieszczeń ruchu elektrycznego i na terenie stacji. dróg.4. • poprawn prac urz dzeń wentylacyjnych wył czników pneumatycznych. • działanie ł czy teletechnicznych. • stan fundamentów.2. iskrzenia. • działanie oświetlenia stacji. • ślady łuku na izolatorach. konstrukcji wsporczych. • stan sprz tu ochronnego i przeciwpożarowego. • w pozostałych stacjach raz w roku. • gotowość ruchow przyrz dów pomiarowych rejestruj cych zakłócenia oraz stan układów sygnalizacji automatyki i zabezpieczeń. ich pełne zamkni cie lub otwarcie. ochrony odgromowej i przeciwporażeniowej. raz na miesi c ogl dziny pełne. 184 185 . 288. wzgl dnie akustycz nych urz dzeń sygnalizacji. • wysokość ciśnienia spr żonego powietrza na manometrach umieszczonych na wył cznikach lub w polu wył cznika. Na co nale y zwracać uwagę przy oględzinach wyłączników? W czasie ogl dzin wył czników należy zwracać uwag na: • poziom oleju w wył cznikach małoolejowych oraz na ewentualne wycieki oleju. Oględziny stacji elektroenergetycznych Uwaga: Przy prowadzeniu ogl dzin nie wymaga si wył czenia napi cia. • stan i gotowość urz dzeń potrzeb własnych pr du prze miennego. izolatorów i głowic kablowych.4. • stan zabrudzenia. • stan widocznych styków. 286. W jakich terminach nale y przeprowadzać oględziny stacji? Ogl dziny stacji należy przeprowadzać nie rzadziej niż: • w stacjach ze stał obsług raz na zmian w zakresie określonym w instrukcji. kanałów kablowych.2. • zaciski przył cza zmiana barwy. • stan styków głównych i położenia noży. Na co nale y zwracać uwagę przy oględzinach roztączników? Podczas ogl dzin rozł czników należy zwracać uwag na: • stan izolatorów uszkodzenia. 284. • prawidłowość wskazań optycznych. • stan nap du ł czników. • działanie zespołów awaryjnego zasilania urz dzeń tele technicznych. wzgl dnie stan wskaźników termokoloro wych na torach pr dowych. • stan ł czników układów i automatyki. i zabezpieczeń z aktu alnym układem poł czeń. • bezpieczniki stan styków oraz położenie wskaźników za działania. 285. przetworników oraz baterii akumulatorów. • zmian barwy. • stan powierzchni ci gieł izolacyjnych. przejść. zabrudzenia. • stan napisów i oznaczeń informacyjno ostrzegawczych.

• pomiar rezystancji izolacji aparatury w układzie SZR. • pomiar rezystancji izolacji obwodów sterowania wył czni ków i styczników. • kontrol prawidłowości zamykania i otwierania styków. • stan zacisków przył czowych i uziomowych. pomiary rezystancji torów głównych i pomiary rezystancji elementów izolacyjnych. • zużycie i docisk styków. Kiedy powinny być wykonywane przeglądy wewnętrzne wyłączników? Przegl dy wewn trzne wył czników powinny być wykonywa ne w zakresie i w terminach określonych przez instrukcj eksploatacji i dokumentacj techniczno ruchow . pobieranie próbek oleju i badanie tego oleju w wył czni kach na napi cie 110 kV i wyższe. • kontrol cylindrów i tłoków komór spr żania (dla rozł cz ników z powietrznym gaszeniem łuku) lub kontrol stanu komór gasz cych. 295.85 Un. • sprawdzenie działania wyzwalaczy pierwotnych dla roz ł czników z nadbudowanymi wyzwalaczami. • sprawdzenie ci głości przewodów uziemiaj cych. • sprawdzenie jednoczesności z ewentualn regulacj zamy kania styków. Co powinien obejmować przegląd rozłączników? Przegl d rozł czników powinien obejmować: • czyszczenie izolatorów i konstrukcji. 298. pomiary czasów własnych i jednoczesności ł czenia wy ł cznika. • kontrol stanu styków i spr żyn dociskowych. • sprawdzenie działania nap d u odł cznika.• • • • • • • • sprawdzenie uszczelnień wył czników powietrznych oraz zł cz przewodów spr żonego powietrza. w układzie blokad i innych obwodach pomocniczych. • sprawdzenie stanu zacisków przył czowych. sprawdzenie prawidłowości działania nap du przez trzy krotne zamykanie i otwieranie. • kontrol działania przeł cznika sygnałowego oraz stanu izolacji obwodów niskonapi ciowych nap du. • sprawdzenie działania i regulacji mechanizmu nap du. ł czników nożowych. badanie gazów wył czników z gazem SF6. sprawdzenie stanu fundamentów i konstrukcji wsporczych. • sprawdzenie stanu styków roboczych wył czników. • sprawdzenie bezpieczników. • kontrol łożysk i przegubów. Co powinny obejmować przeglądy bezpieczników? Przegl dy zewn trzne bezpieczników powinny obejmować: • stan powierzchni izolatorów. 299 Jakie czynności nale y wykonać w czasie przeglądu urządzeń rozdzielni o napięciu do 1 kV? Uwaga: Przegl d powinien być wykonany po wył czeniu rozdzielni lub jej cz ści spod napi cia. z tym że dla wył czników o na pi ciu 110 kV i wyższym nie rzadziej niż co 5 lat. • sprawdzenie stanu noży uziemiaj cych. • pomiar rezystancji izolacji przewodów i kabli. 188 189 . nieceramicznych. • kontrol i napraw styków głównych i opalanych. Co powinien obejmować przegląd odłączników? Przegl d odł czników powinien obejmować: • czyszczenie izolatorów wsporczych i ci gieł izolacyjnych. sprawdzenie poziomu oleju w nap dach hydraulicznych. • regulacj . 296. również przy obniżonym napi ciu sterowania do 0. W czasie przegl du należy wykonywać nast puj ce czynności: • ogl dziny rozdzielni zgodnie z wytycznymi. 297. • kontrol izolatorów. • pomiar czasu otwierania noży.

jest stosowany jako przelotowy (P).42 pokazano typowe słupy żelbetowe linii niskiego i średnie go napi cia. • linie wysokiego napi cia WN 110 kV. I 190 191 . RNK rozgał źny na rożno krańcowy). powstały z dwóch równolegle ustawionych żerdzi z poprzeczk . Budowa linii napowietrznych 301.1. • słup pojedynczy z podpor jest stosowany jako narożny (N) przy małych k tach załamania. sprawdzenie i dokr cenie poł czeń śrubowych w szynach oraz przy zaciskach aparatów. 303.5. odporowy lub krańcowy. • żerdzie strunobetonowe typu BSW długości 12 i 14 m oraz typu E (wirowane) długości 10. p kni te podstawy bezpiecznikowe itp. • izolatorów.5. 304. sprawdzenie działania blokad. może być stosowany jako przelotowy. • przewodów. Elektroenergetyczne linie napowietrzne 4. 302. • linie średniego napi cia SN powyżej 1 kV do 30 kV (oraz nietypowe 40 i 60 kV). 13. 4. wymian uszkodzonych elementów (osłony komór gasz cych. Jak dzieli się linie elektroenergetyczne ze względu na napięcie znamionowe linii? Ze względu na napięcie linie dzieli się na: • linie niskiego napi cia nn do 1 kV. 4. • osprz tu. • linie najwyższych napi ć NN 220 W i powyżej. Jakie erdzie stosuje się w liniach do 30 kV? Obecnie najwi ksze zastosowanie maj : • żerdzie żelbetowe typu długości 10 i 12 m.5 m. 12. a także jako przelotowo rozgał źny (PR).). • słup rozkraczny powstały z dwóch żerdzi jest stosowany jako narożny (N). Na rys. 15 m. Jakie rodzaje słupów stosuje się w liniach o napięciu do 30 kV? W liniach o napi ciu do 30 kV stosuje si nast puj ce rodzaj słupów: • słup pojedynczy. sprawdzenie wkładek bezpieczników. aby zwi zane z tym ograniczenia dostawy mocy do odbiorców zasilanych z tej stacji były minimalne. Pr d obci żenia należy wył czyć za pomoc innego wył cz nika usytuowanego bliżej źródła zasilania.5. 300. jest stosowany jako przelotowy (P) lub skrzyżowaniowy (PS). Jak nale y postępować w przypadku awarii urządzenia? W przypadku stwierdzenia uszkodzenia jakiegoś urz dzenia zainstalowanego w stacji należy w pierwszej kolejności wyeliminować to urz dzenie z pracy w taki sposób. Z jakich podstawowych elementów składa się linia napowietrzna? Linia napowietrzna składa si z nast puj cych podstawowych elementów: • konstrukcji wsporczych. krańcowy (K). pomiar skuteczności ochrony przeciwporażeniowej. powstały przez skr cenie śrubami dwóch pojedynczych żerdzi. W razie stwierdzenia uszkodzenia lub podejrzenia uszkodzenia wy ł cznika nie należy za pomoc tego wył cznika przerywać pr du ob ci żenia. • słup rozkraczny z podpor jest stosowany jako odporowo narożny (ON) lub rozgał źny (np.5. • żerdzie żelbetowe typu ŻW długości 14. • słup bramowy. styczników i wył cz ników. sprawdzenie działania aparatury kontrolno pomiarowej.• • • • • • • sprawdzenie działania odł czników. odporowy (O). narożny. • słup bliźniaczy.

Izolatory liniowe stoj ce na napi cie powyżej 1 kV do 30 kV. 1 — cz ść izolacyjna.44. 4. c) przelotowy linii średniego napi cia. 4. Jakie izolatory stosuje się w liniach napowietrznych o napięciu do 1 kV? W liniach napowietrznych o napi ciu do 1 kV stosuje si izo latory N80 lub N80/2 do zawieszania przelotowego. [12] 192 193 . [12] d) e) 306.42. [8] 305.43. d) izolatory szpulowe.44). e) odporowy narożny linii średniego napi cia. c. W liniach o przekroju przewodów wi kszych Rys. Rys. Izolatory liniowe niskiego napi cia: a) izolator jednorowkowy.liniach powy ej 1 kV do 30 kV? W liniach o napi ciu powyżej 1 kV do 30 kV stosuje si izo latory pniowe stoj ce LWP lub izolatory wisz ce LP (rys.43). d) odporowy linii średniego napi cia. Słupy żelbetowe: a) przelotowy linii n/n. 4. Rys.a) b) niż 50 mm" stosuje si izolatory N 95 lub N 95/2 do zawieszenia przelotowego. Jakie izolatory stosuje się w . 2 trzon. a izolatory typu S80/2 do zawieszenia odci gowego przewodów aluminiowych o przekroju do 50 mm2. b) odporowy linii n/n. 4. b) izolator dwurowkowy. a typu S 115/2 do zawieszenia odci gowego (rys. 4.

stosowane w liniach niskiego napi cia. TK mocowane do po przeczników stalowych w liniach o płaskim układzie przewodów b dź mocowane do konstrukcji stalowych. 309. Jakie konstrukcje stosuje się w liniach napowietrznych? W liniach napowietrznych stosuje si mi dzy innymi nast pu j ce konstrukcje: • trzony hakowe THS/N 80. THK/N 80.35 dopuszcza si przekrój 16 mm2. 4. Jakie najmniejsze dopuszczalne ze względu na wytrzymałość mechaniczną. TH/N 80 stoso wane do osadzania izolatorów.307. najmniejszy 310. • przewody izolowane AFlwsXS i AFlwsXSn o przekrojach od 35 do 185 mm .5. • linki stalowo aluminiowe AF1 o przekroju od 25 do 120 2 mm . • trzony kabł kowe TKL 2.5 Tablica 4. TKL. 5. Przewody mog być prowadzone w wi zce. • poprzeczniki stalowe. Jakie przewody stosowane są w elektroenergetycznych liniach napowietrznych? W elektroenergetycznych liniach napowietrznych stosowane s nast puj ce przewody: • linki aluminiowe Al o przekrojach od 16 do 120 mm2. 6. 308. Jakie są najmniejsze dopuszczalne naciągi zrywające przewodów elektroenergetycz nych oraz przewodów telekomunikacyjnych? Najmniejsze dopuszczalne naci gi zrywaj ce przewodów elektroenergetycznych oraz przewodów telekomunikacyjnych podano w tablicy 4. stosowane głównie w liniach średnich napi ć SN. do których mocuje si izolatory w liniach o płaskim układzie przewodów. stosowane w liniach średniego napi cia. 195 194 . • kliny wierzchołkowe KS 15 stosowane do ł czenia żerdzi. Najmniejsze dopuszczalne przekroje przewodów ze wzgl du na wytrzymałość mechaniczn [60] i Przekrój przewodu zawieszonego w prz śle bez obostrzeń z obostrzeniem 1 stopnia napi cie znamionowe linii z obostrze niem 2 lub 3 stopnia Lp Rodzaj przewodu rozpi tość prz sła a wyższe niż 1 kV rozpi tość prz sła a wyższe niż 1 kV mm2 miedziany wg PN E 90081:1974 aluminiowy wg PN IEC 1089:1994 mm2 mm2 mm2 mm2 mm2 mm2 10 10 10 10 10 10 16 16 25 25 16 25 25 35 aluminiowo stalowy wg PN 1EC 1089:1994 16 16 16 16 16 Dla przewodów o stosunku stali do aluminium 0.6. sto sowane prawie wył cznie w liniach niskiego napi cia nn. • linki stalowe Fl stosowane jako przewody odgromowe • przewody izolowane samonośne AsXS i AsXSn o prze krojach od 25 do 120 mm . przekroje przewodów stosuje się w liniach napowietrznych? Najmniejsze dopuszczalne ze wzgl du na wytrzymałość me chaniczn przekroje przewodów podano w tablicy nr 4. Ilość przewodów w wi zce może wynosić 2.

Wytrzymałość na rozci ganie odpowiada sile zrywaj cej przewód. 196 197 . nośnymi.Tablica 4. Gdy wy twórca przewodu zaleci wielkość mniejsz niż jest w normie przewodu. 2) 311. do projekto wania należy przyj ć t podan przez wytwórc .7. Jakie są dopuszczalne naprę enia przewodów w liniach napowietrznych? Dopuszczalne napr żenia przewodów w liniach napowietrznych poda no w tablicy 4.6. Najmniejsze dopuszczalne naci gi zrywaj ce przewodów elektroenergetycznych oraz przewodów telekomunikacyjnych [60] Najmniejsze dopuszczalne naci gi zrywaj ce przewodów zawieszonych w prz śle bez obostrzeń Rodzaj przewodu do 1 kV rozpi tość prz sła a wyższe niż 1 kV z obostrzeniem 1 stopnia napi cie znamionowe linii do 1 kV rozpi tość prz sła a wyższe ni/ Tablica 4. zasilaj cymi) linki w cz ści alumi niowej doty czy doty czy Inne przewody elektro energetyczne w tym także przewody odgro mowe oraz telekomuni kacyjne druty nie dotyczy nie dotyczy nie dotyczy zawieszone na słupach linii na napi cia znamiono we wyższe niż 1 kV linki me doty czy nie doty czy 3800 nie doty czy nie doty czy 3800 6000 28% wytrzy małości na rozci ganie 80% wytrzy małości na rozci ganie 56% wytrzy małości na rozci ganie W przypadku przewodu skr conego z drutów kilku rodzajów aluminium (stopy). aluminiowo stalowy i aluminiowo stopowy wgPN IEC 1089:1994 druty linki D L 118 186 40% wytrzy małości na rozci ganie 30% wytrzy małości na rozci ganie 40% wytrzy małości na rozci ganie nie dotyczy 140 28% wytrzy małości na rozci ganie nie dotyczy 314 80% wytrzy małości na rozci ganie 2 z obostrze niem 2 lub 3 stopnia Kodzaj przewód i normalne zmniej szone zmniej szonym 1 kV N nie dotyczy 235 56% wytrzy małości na rozci ganie Przewody elektroenergetyczne 2300 3800 3800 3800 3800 3800 6000 Prze wody teleko muni kacyj ne zawieszone na słupach linii na napi cia znamiono we do 1 kV 1250 2300 doty czy 2300 5000 zawie szone nad przewodami trakcji elek trycznej (jezd nymi. która jest poda wana w odpowiednich normach. lub określana przez wytwórc przewodu.7. Najwi ksze dopuszczalne napr żenia przewodów [60] Najwi ksze dopuszczalne napr żenie katastrofalne dla przewodu zawieszonego z napr żeniem normal nym nie wi cej niż N/mm Miedziany wg PN E90081:1974 (PN 74/E 90081) Aluminiowy. wymagania zawarte w tablicy dotycz drutów z aluminium o najmniejszej wytrzyma łości.

stawy). W jakich przypadkach linie wymagają obostrzeń? Linie napowietrzne wymagaj obostrzeń w przypadku skrzy żowań lub zbliżeń przykładowo do nast puj cych obiektów: • ulic i dróg publicznych. W warunkach normalnych pod przewodami linii mog przemieszczać si maszyny rolnicze i budowlane o wysokości do 4. z którym elektroenergetyczna linia napowietrzna si krzyżuje lub do którego si zbliża. nieprzewodz cy U 5 4. Jakie są najmniejsze dopuszczalne odległości przewodów elekłroenergetyanych linii napowietrznych od poziomu ziemi? Najmniejsze dopuszczalne odległości pionowe przewodów elektroenergetycznych linii napowietrznych od poziomu ziemi podano w tablicy 4.9. Jakie obostrzenia stosuje się w liniach napowietrznych? W liniach napowietrznych o napi ciu powyżej 1 kV stosowane s trzy stopnie obostrzeń (1°. Wykonanie obostrzeń dotyczy przewodów.5 5 5 4 +U/150 nie określa si nie określa si 4. 2) W przypadku linii 400 kV. zawieszenia przewodów i ich uchwycenia oraz napr żenia. Jakie są dopuszczalne najmniejsze odległości między częściami linii napowietrznej? Najmniejsze dopuszczalne odległości mi dzy cz ściami linii napowietrznej powinny spełniać wymagania podane w tablicy 4. odległość przewodów od ziemi należy ponadto tak ustalić aby przy najwi kszym zwisie normalnym nat żenie pola elektrycznego pod przewo dami na wysokości 1. W liniach o napi ciu do 1 kV stosuje si tylko jeden stopień obostrzenia.8 m nad ziemi nie przekraczało 10 kV/m 198 199 . • linii elektroenergetycznych i telefonicznych.5 4. • wód spławnych (rzeki. • ruroci gów naziemnych. co najmniej m Elektroenergetyczny nieuziemiony Elektroenergetyczny uziemiony Telekomunikacyjny Telekomunikacyjny kabel światłowodowy. uniemożliwiaj c wysuni cie si człowieka poza jej obrys.8. 314. izolatorów.2 m z osłon dla obsługi. Maszyny takie nie mog mieć anten czy innych elementów wysuni tych ponad określony powyżej obrys. Najmniejsze dopuszczalne odległości pionowe przewodów elektroenergetycznych linii napowietrznych od poziomu ziemi [60] Najmniejsze odległości pionowe od powierzchni ziemi przewodu linii o napi ciu powyżej 1 kV Rodzaj przewodu do 1 kV przy najwi kszym zwisie normalnym przy najwi kszym zwisie katastrofal nym 313. słu pów. • linii kolejowych. samonośny.8 Tablica 4. 315.5 5 4 napi cie znamionowe linii w kilowoitach. Stopień obostrzenia zależy od ważności obiektu. 3°). • budynków.312. 2°.

5 m w kierunku pionowym w dół i poziomym od każdej łatwo dost pnej cz ści budynku (np.Tablica 4. przy bezwietrznej pogodzie pomi dzy cz ściami pod napi ciem a konstrukcj uziemion powinny być zachowane odst py określone wzorem w którym: odst p wymagany mi dzy cz ści pod napi ciem a uziemion konstrukcj . przy roz pi tości prz sła do 20 m.2 m od trudno dost pnej cz ści budynku. Jakie są dopuszczalne odległości przewodu nieuziemionego linii o napięciu do 1 kV przy zbli eniu do budynku? Odległość przewodu nieuziemionego linii o napi ciu do 1 kV przy najwi kszym zwisie normalnym albo w temperaturze 25°C i przy bezwietrznej pogodzie powinna wynosić co najmniej: • 1 m o d każdej trudno dost pnej cz ści budynku. Jakie są dopuszczalne odległości pionowe przewodów linii elektroenergetycznych od budynków? Najmniejsze dopuszczalne odległości pionowe przewodów li nii elektrycznych powinny spełniać wymagania podane w tablicy 4. 400 kV 3.05 40 kV 1. 1. • 1. Odległości mi dzy cz ściami linii napowietrznej [60] Odległość mi dzy cz ściami linii C z ś ć linii Napi cie znamionowe linii do 1 kV wyższe niż 1 kV 316. co najmniej m Mi dzy cz ściami pod napi ciem różnych faz.5 m od łatwo dost pnej cz ści budynku w kierunku pionowym w gór . nie dotyczy dachu nie służ cego za taras). '' W przypadku linii o napi ciu znamionowym 110 kV i wyższym. w kilowoltach.10. w metrach. odst p na łańcuchu izolowanym przyjmowany dla linii: 110kV 0. przy bezwietrznej pogodzie.05 2) Przewody należy zabezpieczyć przed uderzeniem lub tarciem o konstrukcj .80 m. Ponadto zaleca si aby prz sło nad budynkiem było jak najkrótsze i nie przechodziło nad kominem i dachem łatwopalnym. 317.9.1 220 k V 1. okna. • 0. betonu lub drewnian z uziemionymi metalowymi elementami Mi dzy cz ściami pod napi ciem a konstruk cj wsporcz drewnian nieuziemion Mi dzy przewodami uziemionymi przezna czonymi do przesyłania energii elektrycznej Mi dzy przewodami uziemionymi a kon strukcj wsporcz 0. k współczynnik przyjmowany dla linii: 110 k V 1. parapetu. • 2. kon strukcji i kraw dzi dachu. jeżeli prze wód jest zawieszony na wspornikach ściennych.90m. podłogi balkonu. 200 201 .10 m. 220 kV 1. umieszczonymi na konstrukcji wsporczej Mi dzy cz ściami pod napi ciem a konstruk cj wsporcz ze stali.035 nie dotyczy nie normalizuje si 2) U — napi cie znamionowe linii napowietrznej.

0 nie określa si nie określa si 0. Najmniejsze dopuszczalne odległości przewodów linii o napi ciu do / kV: a) od okna budynku. Trudno zapalna cz ść budynku (z wyj tkiem wymienionych w p. Najmniejsze dopuszczalne odległości przewodów linii o na pi ciu do 1 kV od trud no dost pnego dachu budynku. ni 1. 4.5 2. m w kierunku pionowym w dół i poziomym od każ dej łatwo dost pnej cz ści budynku (np.5 Rys.0 nie określa si nie określa si U napi cie znamionowe linii napowietrznej. parapetu okna. 2. 4.10. 3.1 normy [60] dotycz cej oddziaływania pola elektrycznego. z wyj tkiem dachu nie służ cego za ta ras.25. Podłoga tarasu. Trudna dost pna cz ść budynku.45.46. Przewód telekomunikacyjny metalowy lub kabel światłowodowy samonośny.5 2. balkonu.25 m od łatwo dost pnej cz ści budynku w kierunku pionowym w gór .2). Jaka jest dopuszczalna odległość przewodu uziemionego linii elektroenergetycznej o napięciu do 1 kV od budynku? Odległość przewodu uziemionego linii elektroenergetycznej o napi ciu do 1 kV do budynku przy najwi kszym zwisie normalnym albo w temperaturze 25°C i przy bezwietrznej pogodzie powinna wynosić co najmniej: • 0. przeznaczo nych na pobyt ludzi.75 nie określa si nie określa si 1. • 1.5 2. Strefa przewodu uziemionego Strefa przewodu nieuziemionego nieuziemiony co najmniej. podłogi balkonu). nie przewodz cy.5 nie określa si nie określa si 1. w kilowoltach. • 2. galeryjki itp.3. Łatwo zapalna cz ść budynku.Tablica 4. b) od podłogi balkonowej. 203 202 \ i .5 2. Odległości pionowe przewodów linii elektroenergetycznych od budynków przy najwi kszym zwisie normalnym [60] Odległość pionowa przy najwi kszym zwisie normal nym przewód linii o napi ciu do 1 kV Cz ści budynku nieu/ie miony tele koinu n i ka biny wyższym niż 1 kV tele komu nika cyjny przewód uzie miomy Rys.0 1.2 m od trudno dost pnej cz ści budynku jeżeli przewód jest zawieszony na wspornikach ściennych przy rozpi to ści prz sła do 20 m. Łatwo dost pna cz ść budynku (z wyj tkiem wymienionych w p. 1. 2.5 2.75 m od każdej trudno dost pnej cz ści budynku.2). 318. 5. 4. 2) Dodatkowo należy uwzgl dnić wymagania punktu 12.5 Strefa przewodu uziemionego 5trefa przewodu nieuziemionego 1. • 0.

przył czowe przewody w izolacji zawieszać na haku lub wspor niku ściennym. Jakie są dopuszczalne odległości od budynku przewodów przyłącza zawieszonych na stojaku ponaddachowym lub wsporniku ściennym? Odległości od budynków przewodów przył cza zawieszonych na stojaku ponaddachowym lub wsporniku ściennym powinny spełniać wymagania podane w tablicy 4. zakładowej po której nie przewiduje si ruchu pojazdów. aby odcinek prze wodów zawieszonych nad budynkiem był jak najkrótszy. tarasu itp. m Przewód nieuzie miony linii o napi ciu do 1 kV Przewód uziemio ny. Przy wprowadzeniu do budynku przewodów linii napowietrz nej o napi ciu do 1 kV zaleca si : • w przył czach stosować przewody w izolacji.11. aby ten k t nie był mniejszy niż 20°. balkon. odległość w |m| co najmniej w dowolnym kierunku 0.75 m od kraw dzi dachu nie służ cego za taras. a jeżeli wysokość budynku na to nie po zwala na stojaku dachowym. lokalnej miejskiej.12.12. przewody przył cza w izolacji zawieszać tak.5 3. przewód tele komunikacyjny 6. • przył czowe przewody gołe zawieszać na izolatorach osa dzonych na wsporniku ściennym.5 204 205 . galeryjka.5 w dowolnym kierunku 2.0 4. Jakie są postanowienia ogólne dotyczące wprowadzenia do budynku przewodów linii elektroenergetycznej o napięciu do 1 kV. Stojak ponaddachowy należy tak ustawić. np. Zabrania si zawieszać przewody przył cza nad kominem. jeżeli na odcinku zbliżenia przewód znajduje si na poziomie wyższym niż ta kraw dź. gdy odległość po zioma jest mniejsza niż 1m nieuziemiony uziemiony 319.0 5.5 4. • w przypadku stosowania przewodów gołych. Odległość od budynku przewodów przył cza zawieszonych na stojaku ponaddachowym lub wsporniku ściennym Przewód przył cza Element budynku Otwór okienny lub drzwiowy. Odległość pionowa przewodów linii elektroenergetycznej o napi ciu do 1 kV od powierzchni drogi [60] Odległość pionowa przewodów linii elektroenergetycznej o napi ciu do 1 kV przy najwi kszym zwisie normalnym od drogi: Rodzaj przewodu krajowej. zawieszać przewody przył cza tak. w przypadku. kraw dź dachu Komin Podłoga balkonu.5 w kierunku poziomym 1.5 w kierunku pionowym 2. a jeżeli wysokość bu dynku na to nie pozwala na stojaku dachowym.11.0 5. taras.5 321.75 0. 320.• 0. Tablica 4. aby k t mi dzy przewodami przył cza prowadzonymi do słupa linii elektroenergetycz nej do budynku a licem budynku był nie mniejszy niż 30°. aleja dla pieszych wewn trznej co najmniej. Tablica 4. Ile powinna wynosić odległość przewodów linii elektroenergetycznej o napięciu do 1 kV od powierzchni drogi? Odległość pionowa przewodów linii elektroenergetycznej o napi ciu do 1 kV od powierzchni drogi powinna spełniać wymogi podane w tablicy nr 4. woje wódzkiej gminnej.

in Do 1 3 krzyżowanie zabronione krzyżowanie zabronione nie posiadaj ce przekładni linowych Rodzaj drogi kołowej Napi cie znamionowe linii elektroenergetycz nej kV Dworzec auto busowy.322. w kilowoltach U — napi cie znamionowe linii elektroenergetycznej.do30 Wyższe niż 30.5 5. droga wewn trzna Droga polna U 5. Ile powinna wynosić odległość pionowa przewodów linii o napięciu wy szym ni 1 kV od powierzchni drogi? Odległość pionowa przewodu linii o napi ciu wyższym niż 1 kV od powierzchni drogi powinna spełniać wymogi podane w tablicy 4. Tablica 4. [60] Odległość przewodów od ustalonych stref działania Odległość pozioma przewodu skraj nego nieuziemio nego linii od usta lonej strefy dzia łania dźwignic lub urz dzeń przeła dunkowych Odległość pionowa przewodów linii napowietrznej od ustalonej strefy działania dźwignic lub urz dzeń przeładunkowych posiadaj cych przekładnie linowe co najmniej. maszyny i urz dzenia do robót ziemnych itp. kabel świa nicuziemiony uziemiony tłowodowy samonośny nieprzewo dz cy przy przy przy najwi k zerwaniu najwi k przy zwisie przy zwisie szym przewodu szym katastro katastrofal zwisie w s sied zwisie falnym nym nim prz normal normal nym śle nym nie dotyczy 323. powinny spełniać wymogi podane w tablicy 4.13. Tablica 4. droga lokalna miejska Droga zakłado wa. maszyny i urz dzenia do robót ziemnych itp. takich jak urz dzenia dźwigowo transportowe. Ile powinna wynosić odległość pozioma i pionowa przewodów linii elektroenergetycz nych od ustalonych stref działania dźwignic i urządzeń przeładunkowych? Odległości poziome i pionowe przewodów linii elektroener getycznych od ustalonych stref działania dźwignic i urz dzeń przeła dunkowych. Odległości poziome i pionowe przewodów linii elektroener getycznych od ustalonych stref działania dźwignic i urz dzeń przeładun kowych.13. 206 207 .0 10 20 napi cie znamionowe linii. do 400 5 nie dotyczy 4.14. do 110 Wyższe niż 110.0 Wyższe niż 1.5 4. ozna czony parking Droga krajowa Droga wojewódzka Droga gminna. takich jak urz dzenia dźwigowo transportowe. w kilowoltach. Odległość pionowa przewodów linii o napi ciu wyższym niż 1 kV od powierzchni drogi [60] Odległość pionowa przy najwi kszym zwisie od powierzchni drogi Przewód linii o napi ciu wyższym niż 1 kV przewód telekomuni kacyjny.14.

Tablica 4. pod warunkiem zapewnienia nie mniej szej skuteczności ochrony odgromowej linii elektroenergetycznych (np. a ni szym ni 110 kV? Elektroenergetyczne linie napowietrzne o napi ciu wyższym niż 1 kV.15. 2 .15. Najwi ksza rezystancja uziemienia Napi cie znamionowe linii kV 110kV i niższe 220 kV i 400 kV 10 15 15 20 Rezystywność gruntu Rezystywność gruntu '' Jeżeli uzyskane wartości rezystancji (oporów czynnych) uziemień podanych w tablicy jest trudne do osi gni cia ze wzgl dów ekonomiczno technicznych. aby na każde 500 m długości linii przypadał przy najmniej jeden komplet ograniczników. 4. Rezystancja uziemienia każdego ze słupów nie powinna przekraczać wartości podanych w tablicy 4. Jak nale y chronić od przepięć elektroenergetyczne linie napowietrzne o napięciu wy szym ni 1 kV. 5 . znajduj cych si na słupach linii napowietrznych. • w miejscach pomiaru energii elektrycznej. W sieci 230/400 V napi cie ograniczni ków powinno być nie niższe niż 500 V. Jak nale y chronić od przepięć napowietrzne linie elektroenergetyczne o napięciu do 1 kV? Napowietrzne linie elektroenergetyczne o napi ciu do I kV powinny być chronione od przepi ć atmosferycznych ogranicznikami przepi ć (odgromnikami) o napi ciu znamionowym dobranym do na pi cia znamionowego sieci.5. przez odpo wiednie zwi kszanie poziomu izolacji). 329. a niższym niż 110 kV należy chronić przed przepi ciami. Gdzie nale y instalować ograniczniki przepięć? Ograniczniki przepi ć należy instalować: • w liniach napowietrznych na krańcach linii oraz w taki sposób.2. Jakie są największe dopuszczalne wartości rezystancji uziemienia ograniczników prze pięć i iskierników zainstalowanych na słupach linii? Rezystancja uziemienia ograniczników przepi ć i iskierników nie powinna przekraczać wartości podanych w tablicy 4. Ochrona od przepięć linii napowietrznych 4 . Na wejściu do stacji przewody odgromowe powinny być poł czone z konstruk cjami wsporczymi i uziomem stacji. 208 209 . Ochrona od przepięć elektroenergetycznych linii napo wietrznych o napięciu wy szym ni 1 kV 324. nale ży chronić przewodami odgromowymi na całej długości. 327. W liniach o napi ciu znamionowym niższym niż 110 kV nie zaleca si stosowania przewodów odgromowych do ochrony linii na całej długości. • przy poł czeniach linii napowietrznej z lini kablow . Przewody odgromowe należy uziemić na każdym słupie linii. dopusz cza si wi ksze wartości rezystancji uziemień.4 . Jak nale y chronić od przepięć elektroenergetyczne linie o napięciu 110 kV i wy szym? Elektroenergetyczne linie o napi ciu 110 kV i wyższym.15. Ochrona od przepięć elektroenergetycznych linii napo wietrznych o napięciu do 1 kV 328. 1 . 325. 326. stosuj c ograniczniki przepi ć lub iskierniki. Najwi ksze dopuszczalne wartości rezystancji uziemienia słupa linii. 5 .2. • na krańcach linii kablowych w miejscach przył czenia do napowietrznych linii elektroenergetycznych. W jakich miejscach powinno się stosować ograniczniki przepięć lub iskierniki? Zastosowanie ograniczników przepi ć lub iskierników powin no nast pować w miejscach określonych poniżej: • przy poł czeniu linii maj cej słupy lub poprzeczniki z materiałów nieprzewodz cych z lini na słupach stalo wych lub żelbetowych. 2 .

• oświadczenie pisemne wykonawcy. schematy uziemień itd. • stan odcinków kablowych sprawdzanej linii napowietrznej. • metalowej powłoki i pancerza kabla. • instalacji piorunochronnej. 333. fundamentów i izbic. z uziemieniem: • przewodu ochronno nautralnego. • protokół przyj cia do eksploatacji. Jak powinno być wykonane uziemienia ograniczników przepięć? Uziemienie ograniczników przepi ć powinno być wykonane jako wspólne. potwierdzaj ce wyko nanie robót zgodnie z przepisami i dokumentacj oraz możliwość zał czenia linii pod napi cie. a o napi ciu do 110 kV nie rzadziej niż co 5 lat. • dokumentacji technicznej. • stan ochrony przepi ciowej i przeciwporażeniowej. zasilaj cych instalacje od biorcze w budynkach. • stan napisów informacyjnych. w zależności od lokalnych warunków. • stan izolacji linii i ł czników. Kiedy linia mo e być przyjęta do eksploatacji po monta u lub po remoncie? Linia może być przyj ta do eksploatacji po zakończeniu mon tażu lub remontu i po dokonaniu odbioru. 330. • stan techniczny przewodów i osprz tu. • komplet protokołów prób montażowych. • zaleceń i remontów. Wyniki oceny stanu technicznego s podstaw do ustalenia/za kresu i terminów wykonania przegl dów i remontów. Podczas przeprowadzania ogl dzin linii napowietrznych nale ży sprawdzić w szczególności: • stan konstrukcji wsporczych. • bezpieczeństwo obsługi i otoczenia.• w liniach o napi ciu do 1 kV. gał zi drzew i od obiektów znajduj cych si w pobliżu linii. Jakie czynności wchodzą w zakres oględzin linii napowietrznych? Ogl dziny linii napowietrznych o napi ciu znamionowym 110 kV i wyższym należy przeprowadzać nie rzadziej niż raz w roku. W jaki sposób nale y prowadzić eksploatację linii? Eksploatacj linii należy prowadzić w taki sposób. ograniczniki przepi ć powinny być umieszczone w pobliżu tych izolatorów. • zachowanie prawidłowej odległości od ziemi. • lokalnych warunków eksploatacyjnych. • warunków bezpieczeństwa pracy.3. • ekonomiczne przesyłanie energii elektrycznej. Co powinna zawierać dokumentacja eksploatacyjna linii? Dokumentacja eksploatacyjna linii powinna zawierać: • zaktualizowan dokumentacj techniczn wraz z potwierdze niem jej podpisami przez inspektora nadzoru i wykonawc . 335. na zewn trz bu dynku. aby zapewnić: • niezawodność zasilania energi elektryczn . prób i pomiarów. 334. • zbiór aktualnych dokumentów prawnych. W przypadku innego wykonania przył cza dla tych budynków. Rezystancja uziemienia ograniczników przepi ć nie powinna przekraczać 10 4. • danych o awaryjności i zakłóceniach w pracy linii.5. protokoły ewentualnych odbiorów cz ściowych. 332. świadectwa jako ści. Eksploatacja elektroenergetycznych linii napowietrznych 331. W przypadku wykonania dla bu dynków przył cza napowietrznego z zastosowaniem izo latorów dościennych. • wykonywanych ważniejszych pracach eksploatacyjnych. ograniczniki przepi ć należy zainstalować na najbliższym słupie linii elektroenergetycznej. oznaczeń identyfikacyjnych i tablic ostrzegawczych. przegl dów. Na podstawie czego dokonuje się oceny stanu technicznego linii? Oceny stanu technicznego linii dokonuje si na podstawie: • wyników ogl dzin. • stańinstalacji oświetleniowej i jej elementów. 210 211 .. atesty.

Ogl dziny można wykonać jednoosobowo. Przegl d linii napowietrznej powinien obejmować w szczególności: • ogl dziny. które wykonuje si z re guły po wył czeniu napi cia. Obci żenie pr dowe badanych poł czeń nie Badanie stanu poł czeń powinno być mniejsze pr dowych metod niż 30% obci żenia termowizyjn lub Nie rzadziej znamionowego. oczyszczanie trasy linii z zarośli. 339.4. wpływ na konstrukcj gruntu. gał zi i drzew znajduj cych si w nieprzepisowej odległości od przewodów. W jaki sposób wykonuje się oględziny? Ogl dziny wykonuje si w formie obchodów bez wył czenia napi cia. należy uwzgl dnić długość narz dzi ogrodniczych np. konserwacje i naprawy. Jaka powinna być zachowana odległość gałęzi drzew od przewodów elektroenergetycz nej linii napowietrznej? Odległość przewodu nieuziemionego elektroenergetycznej linii napowietrznej od każdego punktu korony drzewa powinna wynosić co najmniej: 1 m w linii o napi ciu do 1 kV. Jakie czynności wchodzą w zakres przeglądów linii napowietrznych? Terminy i zakresy przegl dów linii napowietrznych powinny wynikać z przeprowadzonych ogl dzin oraz stanu technicznego linii. linii działania wód lub osiadania gdzie 336. Jakie prace w trakcie eksploatacji linii nale y wykonywać na bie ąco? Na bież co wykonuje si prace obejmuj ce likwidacj zagro żeń i usterek oraz zabiegi poprawiaj ce stan techniczny linii w okre sach mi dzy kolejnymi przegl dami. Pomiar rezystancji uziemień ochronnych słupów lub napi ć rażenia. Tem równorz dn dla linii o peratura badanego niż co 10 lat napi ciu znamiono poł czenia nie powinna wym 220 kV i wyż być wyższa od tempe szym ratury określonej w instrukcji eksploatacji Odpowiadaj ce wyma ganiom przy przyjmo waniu linii do eksplo atacji.• • zachowanie odpowiedniej odległości od składowisk mate riałów łatwozapalnych. U s 4. z wyj tkiem ogl dzin awaryjnych. • • pomiary i próby eksploatacyjne podane w punkcie 4.4. wielkość przyrostu pi cioletniego. w przypadku linii o napi ciu wyższym niż 1 kV Linie napowietrz ne o napi ciu znamionowym wyższym niż 1 kV Pomiar rezystancji urz dzeń przewodów odgromowych oraz odgromników i iskier ników. strzyże niu itp.5.5. Odpowiadaj ce wyma ganiom przy przyjmo waniu linii do eksplo atacji.. 337. napi cie znamionowe linii w kV. Zakres pomiarów i prób eksploatacyjnych linii napo wietrznych [14] Nazwa urz dzenia Rodzaj pomiarów i prób eksploatacyjnych Wymagania techniczne Termin wykonania 338. Odległości te należy powi kszyć co najmniej o 1 m w uzasad nionych okolicznościach. w przypadku zbliżenia przewodów do drzew owocowych lub ozdobnych podlegaj cych przycinaniu. Po wykonaniu naprawy uzie mień. np.: • • systematyczne zabezpieczanie słupów i konstrukcji stalo wych przed korozj . 212 213 . dla linii średnich napi ć odległość powinna wynosić co najmniej 3 m. właściwego dla gatunku i siedliska drzewa w metrach. np.

a nast pnie liczb żył i pole po wierzchni przekroju żyły roboczej. Jak zbudowane są kable? Kable składaj si z kilku warstw. 4.5. Zgodnie z przepisami w sprawie obci żeń pr dem przewodów i kabli. Jakimi symbolami oznacza się kable? Każdy typ kabla oznacza si symbolem literowym określaj cym w skrócie materiały użyte do jego budowy i konstrukcj . na izolacji żył).Nazwa urz dzenia Rodzaj pomiarów i prób eksploatacyjnych Wymagania techniczne Termin wykonania Nie rzadziej niż co 5 lat w miar moż liwości w czasie naj wi kszego obci żenia. • ekran (na żyle. 10 mm2.7. • osłona zewn trzna. Zgodnie z przepisami w sprawie ochrony przeciwporażeniowej. Żyły kabli elektroenergetycznych maj przekrój kołowy owal ny lub sektorowy. 6. kontrolnych i zabez pieczeń urz dzeń elektrycznych. Pomi dzy liczb oznaczaj c pole powierzchni przekroju żyły roboczej. trój i czterożyłowe (z miedzi lub aluminium). Linie napowietrz ne o napi ciu znamionowym do 1 kV. 342. 214 215 .64.5 mm do 1000 mm2 (pkt. Przekroje s znormalizowane od 1. • izolacja ośrodka. Na końcu oznaczenia powinien znaleźć si nu mer Polskiej Normy według której wykonano kabel. • żyły powrotne.2). umieszczone na końcu oznacza zewn trzn osłon włóknist . 4. Elektroenergetyczne linie kablowe 4. 2. Kable elektroenergetyczne s zasadniczo wykonywane jako jedno . 341. a literami mm2 podane jest ozna czenie żyły roboczej. Sprawdzenie skutecz ności działania środ ków ochrony przeciw porażeniowej.6. do których należ : • żyły robocze. X zewn trzna (w przypadku kabli nieopancerzonych) lub we wn trzna (w przypadku kabli opancerzonych) powłoka z poli etylenu. Nie rzadziej niż co 10 lat.5. 1. • żyły probiercze. • szczelna powłoka. • wypełnienie. Po sym bolu literowym umieszcza si symbol cyfrowy oznaczaj cy napi cia (fazowe. Do czego słu ą kable elektroenergetyczne i sygnalizacyjne? Kable elektroenergetyczne służ do przesyłania energii elek trycznej. sterowniczych. • pancerz. Żyły wykonuje si z miedzi o prze kroju 0. • izolacja żył.1.6. Y umieszczone po K oznacza izolacj polwinitow . Kable sygnalizacyjne wykonuje si jako wielo żyłowe od 2 do 75 żył w kablu. Kable elektroenergetyczne i sygnalizacyjne 340. a przed K oznacza powłok polwinitow zewn trzn (w przypadku kabli nieopancerzonych) lub wewn trzn (w przypadku kabli opan cerzonych). • Oznaczenia literowe używane w symbolach kabli elektroenerge tycznych i sygnalizacyjnych: K kabel o żyłach miedzianych w izolacji papierowej. Ponadto w kablach mog wyst pować: • żyły ochronne. o powłoce ołowianej bez osłon ochronnych. natomiast kable sygnalizacyjne wykorzystuje si w obwodach sygnalizacyjnych. 1. A umieszczone przed K oznacza kabel o żyłach aluminiowych. pomiarowych. 4. • osłona powłoki. mi dzy przewodowe) kabla. Pomiar napi ć i obci żeń.

opancerzony drutami stalowymi okr głymi (Fo) z osło n ochronn polwinitow (y) na napi cie 0. Ftl umieszczone po K oznacza kabel opancerzony taśm stalow lakierowan . a po Y polwinit o zwi kszo nej odporności na rozprzestrzenianie si płomienia. z 3 żyłami roboczymi okr głymi wielodrutowymi o prze 2 kroju 120 mm każda. 4. opancerzony drutami stalowymi okr głymi (Fo) z wytłoczon na pancerz osłon ochronn polwinitow (y). • 216 217 . żo umieszczone na końcu symbolu oznacza żył ochronn . y umieszczone przed K oznacza powłok wypełniaj c z polwinitu. G umieszczone po K oznacza izolacj gumow .6/lkV 4x50 SE mm PN 93/E 90401 kabel (K) elektroenergetyczny aluminiowy (A). c umieszczone po X oznacza izolacj z polietylenu ciepłoodpor nego.6/1 kV 25x1.6/1 kV z 25 żyłami robo czymi okr głymi jednodrutowymi o przekroju 1. • Przykłady oznaczenia kabla: 2 YAKYFoy 0. Fp — umieszczone po K oznacza kabel opancerzony drutami sta lowymi płaskimi. n umieszczone po K oznacza kabel w izolacji papierowej z sy ciwem nieściekaj cym. Co zaliczamy do głównego osprzętu kablowego? Do głównego osprz tu kablowego zaliczamy: • głowice kablowe rol głowic kablowych jest: zakończe nie linii kablowej. Ao kabel opancerzony drutami okr głymi aluminiowymi. S umieszczone po K oznacza kabel sygnalizacyjny. wyko nany wg PN 93/E 90403. a na końcu symbolu oznacza osłon ochronn z polwinitu.6. x osłona ochronna z polietylenu xn osłona ochronna z polietylenu nierozprzestrzeniaj cego pło mienia.5 mm2 każda. opancerzony drutami stalo wymi płaskimi (Fp) z osłon ochronn polwinitow (y). YKSYFoy 0. o izolacji papierowej przesyconej syciwem nieściekaj cym (n) i powłoce ołowianej. ochrona przed wnikaniem wilgoci i utrat syciwa w kablach papierowych. uzyskanie optymalnego rozkładu nat żenia pola elektrycznego w obr bie zakończenia kabla i unikni cie wyładowań ślizgowych po powierzchni izolacji pomi dzy żył robocz a żył powrotn . 344. Oznaczenie żyły roboczej: RE żyła okr gła jednodrutowa. na napi cie 0. H umieszczone na pocz tku oznacza kabel z żyłami ekranowa nymi o polu promieniowym. RMC żyła okr gła wielodrutowa zag szczona. RM żyła okr gła wielodrutowa. Ft umieszczone po K oznacza kabel opancerzony taśm stalow . SE żyła sektorowa jednodrutowa. wykonany wg PN 76/E 90251. Osprzęt kablowy 343. Do czego przeznaczony jest osprzęt kablowy? Osprz t kablowy przeznaczony jest do wykonywania i ochrony poł czeń odcinków kabli oraz zakończeń kabli.5 RE PN 93/E 90403 kabel sygnalizacyjny (KS) o izolacji polwinitowej (Y) w powłoce pol winitowej (Y). Fo umieszczony po K oznacza kabel opancerzony drutami sta lowymi okr głymi. na napi cie 18/30 kV.2. w powłoce polwinitowej (Y). n umieszczone po X oznacza polietylen o zwi kszonej odporności na rozprzestrzenianie si płomienia.S umieszczone po X oznacza izolacje z polietylenu usieciowa nego. SM żyła sektorowa wielodrutowa. wykonany wg PN 93/E 90401. HKnFpy 18/30 kV 3x120 RM mm2 PN 76/E 90251 kabel (HK) elektroenergetyczny o polu elektrycznym promieniowym z żyłami miedzianymi. z czterema żyłami roboczymi sektorowymi jednodrutowymi o przekroju 50 mm2 każda. o izolacji polwinitowej (Y). żp umieszczone na końcu symbolu oznacza żył powrotn . a po Y oznacza izolacj z polwinitu ciepłoodpornego.6/1 kV. T na końcu symbolu oznacza kabel przeznaczony do pracy w wa runkach tropikalnych.

przy czym promień zginania kabla powinien być możli wie duży. Mon taż kabli: typu YKY i YAKY wykonuje si za pomoc taśm izolacyj nych. • Fabryka Kabli Ożarów podaje (0°C) lub ( 5°C) jako mini maln temperatur kabli przy ich układaniu bez podgrze wania w zależności od typu. np. jak i zabezpieczenie kabli przed wnikaniem do ich wn trza wody i skroplili.1. 4. Dopuszczalne wartości sił naci gu przy układaniu kabli powinny odpo wiadać wartościom podanym w katalogach producentów kabli. w mufie) z kablami o izolacji papierowej. Postanowienia ogólne 347. Jak powinno być wykonane układanie kabli? Układanie kabli powinno być wykonane w sposób wykluczaj cy ich uszkodzenie przez zginanie. mog być przelotowe i odgał zione. • w kanałach i tunelach. W jaki sposób wykonuje się monta osprzętu? Montaż osprz tu wykonuje si zgodnie z instrukcjami montażu wydanych przez różne przedsi biorstwa i zakłady energetyczne. • Bydgoska Fabryka Kabli podaje: 15d dla kabli YHAKXS. • zł czki kablowe służ do zakończenia i ł czenia żył ka blowych.3. Podane temperatury dotycz samych kabli a nie otoczenia. W jakich przypadkach dopuszcza się bezgłowicowe zakończenie kabli? W kablach o izolacji z tworzyw sztucznych na napi cie zna mionowe 0.6.6/6 kV. 349. • 218 219 . wg instrukcji opracowanych przez zakłady energetyczne. 25d dla kabli YRUH(A)KXS. gdzie d średnica zewn trzna kabla.• mufy kablowe służ do ł czenia odcinków kabli. Warunkiem koniecznym bezgłowicowego zakończenia kabli o izolacji z tworzyw sztucznych jest zarówno nieł czenie tych kabli (np.: • Krakowska Fabryka Kabli podaje: lOd dla kabli YKYy 3. Jaka powinna być temperatura kabla przy układaniu? Temperatura kabla przy układaniu nie powinna być niższa od wielkości podanych przez producenta. 25d dla kabli HKny 8.6. • w rurach i blokach umieszczonych w ziemi. nie mniejszy od najmniejszych dopuszczalnych promieni zginania kabli podanych przez producenta.7/15 kV do 23/40 kV wieloży łowych.6 /1 kV w pomieszczeniach i w warunkach napowietrznych oraz w kablach na napi cie znamionowe 3. rozci ganie itp.: Bydgoska Fabryka Kabli dopuszcza temperatur ( 5°C) dla kabli z powłokami polwinitowymi i ( 20°C) dla kabli z powłokami polietylenowymi. skr canie. 345. Jaki mo e być promień zagięcia kabli przy układaniu? Przy układaniu kabli można zginać kabel lekko w przypadkach koniecznych. • Krakowska Fabryka Kabli dopuszcza (+5°C) dla kabli z izolacja papierow . Gdzie mo na układać kable? Zgodnie z postanowieniem normy [61] kable można układać: • bezpośrednio w ziemi. 348. • na estakadach kablowych i mostach na drabinach. Zaleca si sto sowanie rolek w przypadku układania kabli o masie wi kszej niż 4 kg/m. Je żeli kable maj niższ temperatur to należy je uprzednio odpowiednio podgrzać. 350. pół kach lub w korytkach. 346. Układanie kabli 4.6/6 kV w pomieszczeniach i warunkach napowietrznych pod zadaszeniem dopuszcza si niesto sowanie głowic.3. • w budynkach.7/15 kV do 23/40 kV jednoży łowych. np. 15d dla kabli HKny 8.

ł cznie nie mniej niż: • 4 m w przypadku kabli o napi ciu ( 1 5 40) kV. 354. jeżeli grunt jest piaszczysty. nast pnie warstw rodzimego gruntu o grubości co najmniej 15 cm. do oświetlenia znaków dro gowych i sygnalizacji ruchu ulicznego oraz reklam. Dopuszcza si układanie kabli w cz ściach ulic i dróg przeznaczonych do ruchu kołowego na gł bokości co najmniej 80 cm w osłonach ota czaj cych. przy wpro wadzeniu kabla do budynku. Ile powinna wynosić głębokość uło enia kabli w ziemi? Gł bokość ułożenia kabli w ziemi mierzona prostopadle od powierzchni ziemi do górnej powierzchni kabla powinna wynosić co najmniej: • 50 cm w przypadku linii kablowej o napi ciu znamionowym do 1 kV ułożonej pod chodnikiem.3. przezna czonej do oświetlenia ulicznego. dopuszczalne jest ułożenie kabla na mniejszej gł bokości.47. W jaki sposób nale y układać kable bezpośrednio w ziemi? Kable w ziemi należy układać na dnie wykopu. 352. 220 221 .2. 400 80 cm w przypadku kabli o napi ciu znamionowym wyższym niż 1 kV. • 1 m w przypadku kabli do 1 kV. Odległości kabli od pni istniej cych drzew. 355. Jeżeli gł bokości te nie mog być zachowane. Ile powinny wynosić zapasy kabla w wykopie? Kable powinny być ułożone w wykopie lini falist z zapasem (1 3)% wystarczaj cym do skompensowania możliwych przesuni ć gruntu. • Rys. drog rowerow . 4. przy skrzyżowaniu lub obejściu pod ziemnym urz dzeń. Sposób układaniu kabli w ziemi: d zewn trzna średnica kabla. 353. Czy wolno układać kable warstwami? Dopuszcza si układanie kabli bezpośrednio w ziemi w dwóch lub wi cej warstwach. Jak nale y układać kable wzdłu ulic i dróg? Kable należy układać poza cz ściami dróg i ulic przeznaczo nymi do ruchu kołowego w odległości co najmniej 50 cm od jezdni i od fundamentów budynków. jednak na tym odcinku kabel należy chronić odpowiedni osłon otaczaj c . Układanie kabli w ziemi 351.6. Odległość folii od kabla powinna wynosić co najmniej 25 cm.47. projektowanego zadrzewienia uzgodnić z kompetentnymi wła dzami terenowymi. • 70 cm w przypadku pozostałych linii kablowych o na pi ciu znamionowym do 1 kV. Przy wprowadzeniu kabli do głowic.. a nast pnie przykryć foli z tworzywa sztucznego w kolorze niebieskim w przypadku kabli o napi ciu znamiono wym do 1 kV.4. • 3 m w przypadku kabli o napi ciu od 1 do 10 kV. z wyj tkiem kabli ułożonych w ziemi na użytkach rolnych. Pionowa odległość mi dzy warstwami nie może być mniejsza niż 15 cm. Sposób układania kabli pokazano na rys. Gł bokość ułożenia górnej warstwy kabli po winna odpowiadać wymaganiom podanym w pytaniu 352. np. • 90 cm na użytkach rolnych. Przy mufach zaleca si pozostawić zapas kabli po obu stronach mufy. Ułożone kable należy zasypać war stw piasku o grubości co najmniej 10 cm. tuneli i kanałów zapas kabla po winien wynosić połow wartości podanych wyżej z dodaniem 2 m. 4. z wyj tkiem linii ułożo nych w ziemi na użytkach rolnych. w pozostałych przypadkach kable należy układać na warstwie piasku o grubości co najmniej 10 cm. itp. w kolorze czerwonym w przypadku kabli o napi ciu wyż szym niż 1 kV.

Ile wynoszą najmniejsze dopuszczalne odległości między kablami nie nale ącymi do tej samej linii kablowej oraz między kablami i innymi urządzeniami uło onymi w ziemi przy skrzy owaniach i zbli eniach? Najmniejsze dopuszczalne odległości przy skrzyżowaniach i zbli żeniach kabli ułożonych bezpośrednio w ziemi z innymi kablami i urz dzeniami podano w tablicy 4. Urz dzenia ochrony budowli od wyładowań atmosferycznych. W jaki sposób wykonuje się skrzy owania kabli i zbli enia między sobą? Kabli różnych użytkowników. 5 mog si stykać 50* 15 25 100 mi dzy osłon kabla i stop szyny 250* 7.356. Odległości kabli ułożonych bezpośrednio w ziemi do innych urz dzeń podziemnych [61] Najmniejsza dopuszczalna odległość [cm] Rodz. ście kowe. Kabli elektroenergetycznych na napi cie znamionowe do 1 kV z kablami elektro energetycznymi na napi cie znamionowe wyższe niż 1 kV. 222 223 . Ściany budynków i inne bu dowle. a linia elektroenergetyczna lub sygnalizacyjna gł biej niż telekomunikacyjna. np. 357. 15 25 Linia wyższego napi cia powinna być zakopana gł biej niż li nia niższego napi cia. wg przedmiotowej normy 15 10 * Dopuszcza si zmniejszenie odległości podanych w tabeli nr 2 pod warunkiem zasto sowania osłon otaczaj cych i uzgodnienia odst pstwa u użytkownika obiektu.16.aj urz dzenia podziemnego pionowa przy skrzyżowaniu pozioma przy zbliżeniu 1. Odległości mi dzy kablami nie należ cymi do tej samej linii kablowej ułożonych bezpośrednio w ziemi [61] Najmniejsza dopuszczalna odległość |cm| Odległość pionowa przy skrzyżowaniu Kabli elektroenergetycznych na napi cie znamionowe do 1 kV z kablami tego samego rodzaju lub sygnalizacyjnymi. 3. 1 200 15 5 25 Kabli sygnalizacyjnych i kabli przezna czonych do zasilania urz dzeń oświetle niowych z kablami tego samego rodzaju. kanały z wyj t kiem urz dzeń wyszczególnio nych w pkt 1 =4. 25 + średnica ruroci gu 25 + średnica ruroci gu 2. Kabli elektroenergetycznych na napi cie znamionowe wyższe niż 1 kV z kablami tego samego rodzaju. ale nie mniej niż w poz. gazowe z gazami niepalnymi. podpora. 4. Cz ści podziemne linii napo wietrznych (ustój. 6.16 i 4. cieplne. 1 nie może si krzyżować uzgodnić z właścicie lem ruroci gu. tunele. Ruroci gi wodoci gowe. 5. Tablica 4.17. pozioma Tablica 4. uzgodnić z właścicie lem ruroci gu. Ruroci gi z gazami i cieczami palnymi. ale nie mniej niż w poz.17. Zbiorniki z gazami i cieczami palnymi. Skrajna szyna trakcji. od ci żka).

szczególnie w przypadkach zagrożenia wybuchem lub pożarem. rzekami i innymi wodami podano w tablicy nr 4. mechanicznie wytrzymałe rury. bloki betonowe lub kanały z rowami tor kolei na nasypie rzeka lub inne wody 224 225 . drogami kołowymi. W jaki sposób wprowadza się kabel do budynku? Kabel przy wprowadzeniu do budynku powinien być zabez pieczony przed uszkodzeniami osłon otaczaj c w postaci rury beto nowej. drogami kołowymi. Rodzaj ochrony przed uszkodzeniami oraz długość ochrony kabla przy skrzyżowaniu z ruroci gami. Kable układane na ścia nach nie powinny do nich bezpośrednio przylegać. Jak mo na układać kable w budynkach? W budynkach kable można układać: • bezpośrednio przy ścianach i pod sufitami na odpowiednio przygotowanych konstrukcjach nośnych. torami kole jowymi. kamionkowej lub stalowej. w przejściach przeznaczonych do poruszania si obsłu gi. na ścianach albo na konstrukcjach wsporczych.19. Po wci gni ciu kabla oba końce rury należy uszczelnić. 362. • w ścianie. Nie należy układać kabli na dnie kanałów. . Układanie kabli w kanałach. • w kanałach kablowych. tunelach i budynkach 359. 360. Odległość kabli od ściany winna wynosić minimum 1 cm.6. torami kolejowymi. Dopuszcza si zasypywanie kana łów piaskiem.W przypadku gdy nie mog być zachowane minimalne odle głości podane w tablicy 4. 361. bloki itp. Jak nale y układać kable w kanałach i tunelach? W kanałach lub tunelach kable należy układać na dnie. Ile wynoszą najmniejsze odległości kabli od rurociągów w budynkach? Odległości kabli od ruroci gów w budynkach podano w ta blicy 4. rzekami i innymi wodami [61] Rodzaj obiektu krzyżowanego ruroci g z kraw ż nikami droga kołowa z rowami odwadnia j cymi na nasypie Rodzaj zabezpie czenia kabla podwójne przykrycie kabla Długość ochrony kabla na skrzyżowaniu długość kabla na skrzyżowaniu z rur z doda niem co najmniej po 50 cm z każdej strony długość kabla na skrzyżowaniu (z drog wraz z kraw żnikami) z dodaniem co najmniej po 50 cm z każdej strony długość kabla na skrzyżowaniu z drog wraz z rowami do zewn trznej skarpy rowu z doda niem co najmniej po 100 cm z każdej strony długość kabla na skrzyżowaniu z nasypem drogi z dodaniem co najmniej po 100 cm z każdej strony długość kabla na skrzyżowaniu z torem wraz z rowami do zewn trznej skarpy rowu z doda niem co najmniej po 100 cm z każdej strony długość kabla na skrzyżowaniu z nasypem z dodaniem co najmniej po 100 cm z każdej strony osłona otaczaj ca w miejscu wyjścia kabla spod wody. 358. na długo ści od najniższego do najwyższego powo dziowego poziomu wody.3.).5 krotnej średnicy zewn trznej kabla i powinna być ułożona ze spadkiem na zewn trz budynku. Tablica 4. kamionkowe. posadzkach w osłonach lub bez osłon w sposób umożliwiaj cy demontaż kabli.16 mi dzy kablami należy zachować prze grody przykrycia lub osłony otaczaj ce (rury betonowe.18.3. z dodaniem co najmniej po 50 cm z każdej strony 4. Osłona w postaci rury powinna mieć wewn trzn średnic równ co najmniej 1. Jakie ochrony stosuje się przy skrzy owaniu kabli z innymi obiektami podziemnymi? Rodzaj ochrony przed uszkodzeniami oraz długość ochrony kabla przy skrzyżowaniu z ruroci gami.18. stropach. Przejścia kabli przez przegrody w tunelach powinny być uszczel nione materiałem ognioodpornym.

• rok ułożenia kabla. Jak nale y wykonywać przejścia kabli przez ściany i stropy? Przejścia kabli przez ściany wewn trzne i stropy budynków należy uszczelnić materiałem niepalnym o odporności ogniowej nie mniejszej niż pomieszczenie. wentylacyj ne. Ruroci gi powietrza spr żonego. Jak nale y układać kable ognioodporne o trwałości 30 minut i 9 minut? Kable ognioodporne o trwałości 30 minut i 90 minut należy układać na konstrukcjach i uchwytach spełniaj cych warunki zwi k szonej wytrzymałości ogniowej nie mniejszej jednak niż trwałość ka bla. Na drabinkach i w korytkach kable mog leżeć swobodnie natomiast w przypadku mocowania w uchwytach. Oznaczniki kabli ułożonych w kanałach i tunelach należy umieszczać w odległości nie wi kszej niż 20 m. • znak fazy (tylko przy kablach jednożyłowych). Konstrukcje kablowe na których układa si drabinki. W jaki sposób powinny być oznaczone kable? Kable ułożone w ziemi powinny być zaopatrzone na całej dłu gości w trwałe oznaczniki. wejściach do kanałów i rur. Oznacznik z napisem pokazano na rys. gazów palnych o ciśnieniu do 0. Odległości kabli od ruroci gów w budynkach [61] Najmniejsza dopuszczalna odległość od ruroci gów. Jak oznacza się trasę kabli? Trasa kabli ułożonych w ziemi powinna być na całej długości i szerokości oznaczona foli z tworzywa sztucznego o trwałym kolorze: • niebieskim w przypadku kabli elektroenergetycznych o napi ciu do 1 kV. 4. Oznaczenia linii kablowych 365. armatur należy uważać za wyma gaj ce okresowej konserwacji. otwory przepustowe należy sku tecznie wypełnić materiałem odpornym na te czynniki. 363. przy skrzyżowaniach. 367. 364.48.Tablica 4. zasuwami ilp.6. W pomieszcze niach zagrożonych wybuchem lub pożarem należy wykonać przepusty oddzielne dla każdego kabla. • znak użytkownika kabla. cm Rodzaj ruroci gu nie wymagaj cych okresowej konserwacji 20 wymagaj cych okresowej 1 konserwacji ' 100 czenia wilgotne. 366. w którym zostało zastosowane. 227 50 120 100 100 100 120 150 150 '' Odcinki ruroci gów z zaworami. Jakie napisy powinny być umieszczone na oznacznikach? Na oznacznikach należy umieścić trwałe napisy zawieraj ce co najmniej: • symbol i numer ewidencyjny linii.4. wodoci gowe.19. W przy padku przejścia kabli przez ściany lub stropy oddzielaj ce pomiesz 226 . rozmieszczone w odst pach nie wi kszych niż 10 m oraz przy mufach i w miejscach charakterystycznych np.4 MPa Ruroci gi cieplne izolowane wodne i parowe Ruroci gi cieplne nieizolowane wodne i parowe Ruroci gi z cieczami palnymi Inne urz dzenia technologiczne 4. • czerwonym w przypadku kabli elektroenergetycznych o napi ciu powyżej 1 kV. • oznaczenie kabli wg odpowiedniej normy. korytka dla kabli ognioodpornych powinny mieć dodatkowe zamocowania do stropu lub innej stabilnej konstrukcji. Kable ułożone w powie trzu powinny być zaopatrzone w trwałe oznaczniki przy głowicach lub skrzynkach oraz w takich miejscach i w takich odst pach aby odróż nienie nie nastr czało trudności. niebezpieczne pod wzgl dem wybuchowym lub w których istniej pary i gazy żr ce. odległość mocowania nie po winny przekraczać 50 cm.

6 znak użytkownika kabla.5 kV.48. wykonać prób napi ciow izolacji. wkopanymi w ziemi . • • • • Po czynności: • • • • • oznaczenie kabli (liczba opasek i napisów na nich). 40 dla kabla o izolacji poliwinitowej. albo umieszczonych na budynkach w terenach zabudowanych. Na oznacz nikach należy umieścić trwały napis w postaci symbolu kabla K. 4 sym bol i numer ewidencyjny linii kablowej. Można nie oznaczać tras kabli układanych wzdłuż ulic z istniej c trwał zabudow . zasypaniu rowu kablowego należy wykonać nast puj ce sprawdzić czy roboty ziemne zostały prawidłowo zakończone. Na prostej trasie kabla oznaczniki powinny być umieszczone w odst pach co 100 m. sprawdzić ci głość żył i zgodność faz.Ponadto trasa kabli ułożonych w ziemi na terenach niezabu dowanych powinna być oznaczona widocznymi trwałymi oznacznika mi trasy np. 100 dla kabla o izolacji polietylenowej.5 kV. 369 Jakie czynności nale y wykonać po zasypaniu rowu kablowego? 370.6. • czy na prostych odcinkach kabel jest ułożony lini falist .5. jeżeli żyły nie maj przerw oraz jeżeli po szczególne fazy na obu końcach s oznaczone identycznie. • czy zamontowany osprz t jest zgodny z dokumentacj techniczn . Rezystancj izolacji należy zmierzyć mi dzy każd żył robocz a pozo stałymi żyłami zwartymi i uziemionymi. 3 „j zyczek". 1 folia PCV. 20 dla kabla o izolacji papierowej. sprawdzić ci głość żył i powłok metalowych kabli. W jaki sposób mierzymy rezystancję izolacji? Pomiar rezystancji izolacji należy wykonać miernikiem izolacji o napi ciu 2. 4. Rys. 371. 5 oznakowanie kabla wg odpowiedniej normy. Oznacznik kabla. 7 rok ułożenia kabla. • uszczelnienie rur i innych przepustów. umożliwiaj c dokładne zwymiarowanie kabla na planach sytuacyjnych. Dla kabli o napi ciu znamionowym wi kszym od 1 kV zaleca si stosowanie miernika rezystancji o napi ciu co najmniej 2. słupkami betonowymi. Przekazywanie linii kablowych do eksploatacji 368. W jaki sposób sprawdzamy ciągłość ył i zgodność faz? Sprawdzenie ci głości żył oraz zgodności oznaczenia faz wy konuje si przyrz dem o napi ciu nie wyższym niż 24 V. 228 229 . sprawdzić prawidłowość oznakowania trasy linii. • promienie łuków kabla na załamaniach trasy. sprawdzić zgodność faz na obu końcach linii. Wynik pomiaru należy uznać za dodatni wtedy. 2 „uszko". • w linii kablowej o napi ciu znamionowym powyżej 1 kV: 50 dla kabla o izolacji papierowej. 4. wykonać pomiar rezystancji izolacji kabli. wykonać pomiar rezystancji izolacji. 20 dla kabla o izolacji polwinitowej. Miejsca ułożenia muf należy oznaczyć oznacznikami z symbolem M wkopanymi w ziemi . ponadto należy je umieszczać w miejscach zmiany kierunku kabla i w miejscach skrzyżowań lub zbliżeń. gdy wartość re zystancji izolacji przeliczona na temperatur 20°C wynosi co najmniej: • w linii kablowej o napi ciu znamionowym do 1 kV: 75 dla kabla o izolacji gumowej. Co nale y sprawdzić po uło eniu kabli i zamontowaniu osprzętu przed zasypaniem kabla? Przed zasypaniem kabla należy sprawdzić: • czy ułożony kabel jest zgodny z dokumentacj techniczn . Wynik nale ży uznać za pozytywny. • odległości mi dzy kablami i mufami.

377. Dokumentacj techniczn z poprawkami. Wyniki ogl dzin powinny być rejestro wane w ksi żce obchodów. • stan instalacji urz dzeń przeciwporażeniowych oraz sprz tu pożarniczego. 1000 dla kabli olejowych oraz kabli o izolacji polietylenowej o napi ciu powyżej 30 kV. Dopuszcza si nie wykonywanie próby napi ciowej izolacji linii kablowej do 1 kV pod warunkiem wykonania pomiaru rezystancji izolacji miernikiem o napi ciu znamionowym 2. • stan wejść do tuneli. 376.6. W czasie ogl dzin tras linii kablowych należy sprawdzić: czy w pobliżu nie prowadzi si wykopów oraz czy na trasie nie s składo wane duże i ci żkie przedmioty. Oględziny i przeglądy linii kablowych 375. gdy odbieraj cy roboty otrzyma nast puj ce dokumenty: 1.6. Podane wartości obowi zuj dla linii o długości 1 km.6. 2. Przebieg próby należy zapisać przy pomocy przyrz du rejestruj cego.1. Inne dokumenty ż dane przez odbieraj cego. • stan dodatkowego wyposażenia linii. Rezystancja izolacji przeliczona na 1 km nie powinna być mniejsza od rezystancji podanych wyżej. 4. Jakie czynności wchodzą w zakres przeglądów linii kablowych? Przegl d linii kablowej powinien być wykonywany w terminach i zakresach określonych w punkcie 4. oraz czy nie ma usuni ć ziemi po powodziach. a o na pi ciu znamionowym niższym niż 110 kV nie rzadziej niż co 5 lat. Ile osób musi uczestniczyć w oględzinach? Ogl dziny wykonuje si w formie obchodów tras linii kablo wych bez wył czenia linii spod napi cia. 3. któ rzy posiadaj świadectwo kwalifikacyjne serii E z upoważnieniem do wykonywania pomiarów. kanałów i studzienek kablowych. 373. Kto mo e wykonywać próby i pomiary przy liniach kablowych? Próby i pomiary mog wykonywać wył cznie pracownicy. Dokumentacj powykonawcz . t pni ciach itp. 230 231 . Prób napi ciow izolacji żył kabla należy wykonać na wszystkich żyłach linii kablowej. 4. Kiedy linia kablowa mo e być przekazana do eksploatacji? Przekazanie do eksploatacji linii kablowej może nast pić wówczas.5 kV. 374.7 i obejmować w szczególności: • ogl dziny. Gdy ba dana linia ma inn długość należy otrzymany wynik z pomiaru przeli czyć na 1 km wg wzoru: g d z i e : rezystancja izolacji zmierzona. 372. Podczas przeprowadzania ogl dzin linii kablowych należy sprawdzić w szczególności: • stan oznaczników linii kablowych i tablic ostrzegawczych. • stan głowic kablowych. Jakie czynności wchodzą w zakres oględzin linii kablowych? Ogl dziny linii kablowych o napi ciu znamionowym 110 kV i wyższym należy przeprowadzać nie rzadziej niż raz w roku. które zostały naniesione podczas wykonywania robót. długość kabla w km. ogl dziny w kanałach i tunelach dwuosobowo.6. Ogl dziny widocznych cz ści kabla bez wchodzenia na słupy i do stacji można wykonać jednooso bowo. Protokoły badań i pomiarów. • stan osłon przeciwkorozyjnych kabli. Eksploatacja linii kablowych 4. rezystancja izolacji przeliczona na 1 km.6. • stan ł czników i urz dzeń. konstrukcji wspor czych i osłon. • stan poł czeń przewodów uziemiaj cych i zacisków.100 dla kabla o izolacji polietylenowej (o na pi ciu do 30 kV). W jakich liniach wykonujemy próby napięciowe izolacji? Próby napi ciowe izolacji wykonujemy dla wszystkich rodza jów kabli.

• okulary ochronne. 380. 4. 4 .6. 382.6. Postępowanie w razie awarii. Czym mo na gasić palące się kable? Pal ce si kable należy gasić piaskiem lub za pomoc gaśnicy proszkowej b dź śniegowej. w której zainstalowano kable olejowe.7. powinna mieć uchwyt izolowany i być uziemiona. 384. 232 233 . wy konaniu próby napi ciowej linii z wynikami pozytywnymi. Czy elementy linii stwarzające zagro enie dla bezpieczeństwa publicznego i po arowe go lub ciągłości ruchu urządzeń mogą pracować? Elementy linii stwarzaj ce niebezpieczeństwo należy zbadać i wył czyć z ruchu lub dopuścić do dalszej pracy z zastosowaniem środków ograniczaj cych skutki zagrożenia. • dywanik lub podest izolacyjny. 381. Dopuszczalne jest jednorazowe zał czenie linii bez wykony wania pomiarów. jeżeli przy samej linii lub w pobliżu jej trasy nie wykonywano żadnych prac. po wył czeniu napi cia. 378. po aru lub innych nienor malnych objawów pracy linii kablowych 383. 6 .• • pomiary i próby eksploatacyjne podane w pkt. 6 . 385. Kiedy mo na załączyć linię kablową pod napięcie je eli wyłączona była z ruchu przez ponad 30 dni? Zał czenie linii pod napi cie przy przerwie w ruchu trwaj cej ponad 30 dni może nast pić po sprawdzeniu' rezystancji izolacji linii i uzyskaniu zadowalaj cych wyników. Czy załączenie linii wyłączonej ze względów ruchowych na okres nie przekraczający 30 dni wymaga uprzedniego wykonania jakichkolwiek badań? Zał czenie linii wył czonej ze wzgl dów ruchowych na okres do 30 dni nie wymaga wykonania jakichkolwiek badań. Kiedy przeprowadza się remont linii? Termin remontu i jego zakres zależy od wyników przegl du. rezystancji izolacji. • konserwacje i naprawy. 4. 3 . Przy wykonywaniu wymienionych prac osoby niezatrudnione powinny być odsuni te na bezpieczn odległość. Kiedy mo na załączyć linię kablową pod napięcie wyłączonej trwale przez zabezpie czenie? Zał czenie linii wył czonej trwale przez zabezpieczenie wy maga uprzednio sprawdzenia ci głości żył oraz rezystancji izolacji i uzyskania zadowalaj cych wyników. któr przecina si kabel.2. Jakie próby nale y wykonać przed załączeniem linii je eli wykonywano na niej napra wy lub usuwano uszkodzenia? Zał czenie linii po usuni ciu uszkodzeń może być dokonane po sprawdzeniu ci głości żył. jeżeli wył czenie nie nast piło bezpośrednio po zał czeniu linii pod napi cie po zakończeniu na niej prac. zgodności faz. Jakie środki bezpieczeństwa nale y zachować przy przecinaniu kabla lub otwieraniu mufy kablowej? Przy przecinaniu kabla (po wył czeniu linii kablowej spod na pi cia) oraz przy otwieraniu mufy kablowej należy stosować nast pu j cy sprz t ochronny: • r kawice i buty dielektryczne. Piłka. sprawdzenie stanu instalacji sygnalizacyjnej linii. Decyzj o podj ciu remontu podejmuje pracodawca na wniosek osób dozoru.6. Przegl dy przeprowadza si po wył czeniu linii spod napi cia. Czynności związane z załączaniem i wyłączaniem linii ka blowych 379.

należy do czasu zabezpieczenia odsłoni tych cz ści linii zasto sować środki chroni ce lini przed uszkodzeniami. Pomiar rezystan cji żył (robo czych i powrot nych). Próba napi cio wa powłoki polwinitowej. 388. Powłoka powinna wytrzy mać w czasie 2 min napi cie wyprostowane o wartości 5kV. N a z w a linii Rodzaj pomiaru i prób Wymagania techniczne Termin wykonania róba napi cio wa izolacji. Rodzaj pomiaru i prób Pomiar rezystan cji żyt. Izolacja powinna wytrzymać w czasie 15 min napi cie wyprostowane o wartości gdzie napi cie pomi dzy żył a ziemi . Linie kablowe o napi ciu znamionowym 110 kV o izolacji polietylenowej Rezystancja izolacji przeli czona na 1 km linii nie mniejsza niż 1000 po wykonaniu naprawy Próba napi cio wa izolacji. Jak się zabezpiecza od wpływów atmosferycznych miejsce pracy przy kablu w prze strzeni otwartej? Miejsce pracy przy kablu w przestrzeni otwartej zabezpiecza si od wpływów atmosferycznych przez namiot ustawiony nad wykopem. j. po wykonaniu naprawy Pomiar rezystan cji izolacji. 389. 3 zolacja powinna wytrzymać w czasie 15 min. Sprawność działania. 387. Zakres pomiarów i prób eksploatacyjnych linii kablo wych [16] Zakres pomiarów i prób eksploatacyjnych linii kablowych Nazwa linii Linie kablowe o napi ciu zna mionowym 110kV i wyż szym o izolacji papierowo olejowej. Jak nale y postępować w razie odsłonięcia linii kablowej np. Naczynie z płynn zalew nie powinno być podawane z r k do r k. Jakie ochrony osobiste i środki ostro ności nale y zachować przy pracach i zalewą kablową? Przy pracach z nagrzan zalew kablow należy Stosować r kawice ochronne oraz okulary. Czy kable elektroenergetyczne będące pod napięciem mo na przekładać lub przesu wać? Przekładanie lub przesuwanie kabli b d cych pod napi ciem jest niedozwolone i powinno być dokonywane po wył czeniu napi cia oraz rozładowaniu i uziemieniu kabla. 4.w.w. Rezystancja izolacji przeli czona na 1 km linii wi ksza niż 1000 Termin wykonania Pomiar rezystan cji izolacji. nie rzadziej niż co 2 lata Odpowiadaj ce wymaga niom przy przyjmowaniu linii do eksploatacji. przy robotach ziemnych? W razie odsłoni cia linii kablowej.386.6. nie rzadziej niż co 5 lat oraz po wykonaniu naprawy 234 235 .5 krotnemu napi ciu znamionowemu fazowe mu dla 64/110 kV oraz 4 krotnemu napi ciu zna mionowemu fazowemu dla kabli 127/220 kV. przy robotach ziem nych. Sprawdzenie układu kontroli ciśnienia oleju. np. napi cie wyprostowane o wartości równej 4.7. j. Wymagania techniczne Odpowiadaj ce wymaga niom przy przyjmowaniu linii do eksploatacji.

Pomiar rezystan cji izolacji. 2)20 w kablu o izolacji papierowej. gdzie: S 2 w mm . Linie kablowe o izolacji poliety lenowej. o napi ciu znamionowym 6 do 60 kV. Izolacja powinna wytrzymać w czasie 10 min 0. Pomiar rezystan cji izolacji. po wykonaniu naprawy Próba napi cio wa powłoki polwinitowej. Rezystancja izolacji przeli czona na 1 km linii przy temperaturze 20°C nie mniejsza niż: 1) 75 w kablu o izolacji gumowej. Próba napi cio wa powłoki polwinitowej. o napi ciu znamionowym 10 do 20 kV.75 warto ści napi cia wyprostowane go. przekrój żyły kabla po wykonaniu naprawy Izolacja powinna wytrzymać w czasie 10 min 0. Brak przerwy w żyłach. wymaganej przy próbie fabrycznej. 4) w kablu Sprawdzenie ci głości żył. Izolacja powinna wytrzymać w czasie 10 min 0. Powłoka powinna wytrzy mać w czasie 1 min napi cie wyprostowane o wartości 5kV. Rezystancja izolacji przeli czona na 1 km linii przy temperaturze 20°C wi ksza Linie kablowe o izolacji papie rowej. Pomiar rezystan cji izolacji.Nazwa linii Rodzaj pomiaru i prób Sprawdzenie ci głości żył. wymaganej przy próbie fabrycznej. gdzie: S przekrój żyły kabla 2 w mm . o izolacji polwinitowej. Wymagania techniczne Termin wykonania Brak przerwy w żyłach. Linie kablowe o izolacji polwi nitowej o napi ciu znamionowym 6kV. Wymagania techniczne Termin wykonania Nazwa linii Rodzaj pomiaru i prób Sprawdzenie ci głości żył. Sprawdzenie ci głości żył. Powlok powinna wytrzy mać w czasie 1 min napi cie wyprostowane o wartości 5kV.75 warto ści napi cia wyprostowanego wymaganej przy próbie fabrycznej. Rezystancja izolacji przeli czona na 1 km linii przy temperaturze 20°C wi ksza niż 50 M Brak przerwy w żyłach.75 warto ści napi cia wyprostowane go. 3)100 w kablu o izola cji polietylenowej. 236 237 . po wykonaniu naprawy Linie kablowe o napi ciu zna mionowym niż szym niż 6 kV. Pomiar rezystan cji izolacji. Brak przerwy w żyłach. Rezystancja izolacji przeli czona na 1 km linii przy temperaturze 20°C wi ksza niż 100M Próba napi cio wa izolacji. Próba napi cio wa izolacji. po wykonaniu naprawy Próba napi cio wa izolacji.

F. wewn trzna linia zasilaj ca (wlz) jest to cz ść instala cji ł cz ca układ pomiarowy ze zł czem bezpośrednio lub przez główn rozdzielnic . 3 — rozdzielnica główna. INSTALACJA ODBIORCZA Rys. instalacja odbiorcza j e s t to ta cz ść instalacji. • przemysłowe. 5 roz dzielnica pi trowa. Bl. jeżeli najbliższe zabezpieczenie chroni również wewn trzne linie zasilaj ce odchodz ce od zł cza. 6 obwody odbiorcze. Jakie rozró niamy sposoby wykonania instalacji w celu określenia obcią alności prądo wej długotrwałej przewodów? Ze wzgl du na określenie obci żalności pr dowej długotrwałej przewodów rozróżnia si dziewi ć (Al. aparatów i osprz tu elektrotechnicznego niskiego na pi cia. G) 238 239 . C. B2. • natynkowe. • siłowe. • wtynkowe. Ze wzgl du na miejsce zamontowania przewodów i osprz tu w ścianie rozróżnia si instalacje: • podtynkowe.49.1. Instalacje elektryczne 4. E. • sterownicze. • biurowe. to za zł czem po winna być zainstalowana główna rozdzielnica z zabezpie czeniami poszczególnych linii. Jeżeli zł cze zasila wi cej niż jedn wewn trzn lini zasilaj c . • • 4 0 1 . D.7. która znajduje si za układem pomiarowym i doprowadza ener gi elektryczn do odbiorników. 402. Można nie stosować tego zabezpieczenia. W zł czu zwykle znajduje si główne zabezpieczenie in stalacji. Ze wzgl du na miejsce wyst powania rozróżnia si instalapje: • mieszkaniowe.7.4. A2. • rolnicze itp. W skład instalacji elektrycznej wchodz nast puj ce cz ści funkcjonalne: • zł cze jest to urz dzenie elektryczne służ ce do poł cze nia sieci elektroenergetycznej z instalacj elektryczn . których celem jest doprowadzenie energii elektrycznej z sieci rozdzielczej niskiego napi cia do odbiorników elektrycznych. 4. Jak dzielimy instalację elektryczną ze względu na przeznaczenie. miejsce występowania i miejsce zamontowania? Ze wzgl du na przeznaczenie rozróżnia si instalacje: • oświetleniowe. 4 wewn trzna linia zasilaj ca. Jakie części funkcjonalne wchodzą w skład instalacji elektrycznej? Instalacje elektryczne stanowi zespół współpracuj cych ze sob urz dzeń. • sygnalizacyjne itp. Wiadomości ogólne 400. Cz ści funkcjonalne instalacji elektrycznej: I sieć rozdzielcza nn 2 zł cze.

2 .20. Zarówno miedź jak i aluminium stosowane s w dwóch 240 241 . Aluminium ma gorsz wynosi 9. Wykaz sposobów podstawowych wykonania instalacji wg [54] Sposób podstawowy wykonania instalacji pomiesz czenie Przewody jednożyłowe w rurze instalacyjnej w izolowanej cieplnie ścianie Przewody wielożyłowe w rurze instalacyjnej w izolowanej cieplnie ścianie Przewody jednożyłowe w rurze instalacyjnej na ścianie drewnianej Sposób podstawowy wykonania instalacji Przewody jednożyłowe w powietrzu stykaj ce si F Al Prześw t od ściany nie mniejszy niż jedtla średnica przewodu De pomiesz czenie A2 Przewody jednożyłowe w powietrzu oddalone od siebie G Bl Przewód wielożyłowe w rurze in stalacyjnej na ścianie drewnianej B2 4 . Zalet 2 2 a wytrzymałość na rozci ganie aluminium półtwardego aluminium jest przeszło trzy razy mniejszy ci żar niż miedzi. Tablica 4. Przewody elektroenergetyczne 403.20. Z jakich materiałów najczęściej wykonywane są yły przewodów? Żyły przewodów s najcz ściej wykonywane z miedzi (Cu) i aluminium (Al).3 średnicy przewodu a jej wytrzymałość na rozci ganie w stanie wyżarzonym wynosi od 20 do 29 kG/mm . powłoki. 7 .sposobów podstawowych. Miedź ma bardzo dobr przewodność elektryczn przewodność Przewód wielożyłowy w powietrzu E Prześwit od ściany nie mniejszy niż 0. Kabel wielożyłowy w osłonie w ziemi D 404. Z jakich zasadniczych elementów składa się przewód? Przewód jednożyłowy lub wieloży łowy na ścianie drewnianej Przewód składa si z trzech zasadniczych elementów: C • • • żyły metalowej. Wykaz sposobów podstawowych wykonania instalacji przed stawiono w tablicy 4.5 kG/mm . izolacji żyły. dla których za pomoc badania lub obliczeń została określona obci żalność pr dowa długotrwała.

50. oplotów metalowych. • przewód kabelkowy. z tworzyw sztucznych (głównie polwinitu). Jakie przekroje znamionowe ył obowiązują w Polsce? W Polsce obowi zuj nast puj ce znormalizowane przekroje żył w mm2: 0. polwinit o zwi kszonej odporności na rozprzestrzenianie si ognia polietylen polietylen usieciowany Dodatkowe oznaczenia przeznaczenia lub budowy wtynkowy o wzmocnionej izolacji polwinitowej powłoka uzbrojona drutami metalowymi opancerzony taśm stalow odporny na wpływy atmosferyczne przewód kabelkowy okr gły przewód kabelkowy płaski przewód z elementem nośnym żyła przewodu ochronnego o izolacji zielono żółtej Oznaczenie przewodów specjalnych przewód kabelkowy o powłoce ołowianej sznur poł czeniowy do odbiorników ruchomych przewód oponowy przewód mieszkaniowy przewód warsztatowy przewód przemysłowy 405. gumy i jej odmian.21. Powłoki ochronne s wykonywane z tworzyw sztucznych. twardy o gorszej przewodności. 6. cztero żyłowy miedziany.35. 25. • materiał izolacji żyły. oznacza liczb i przekroje żył.: YDYp 300 4 x 4.5. gu my i jej odmian. np. prz dz włóknistych. 240. Ważniejsze symbole używane do oznaczania przewodów przedstawio no w tablicy 4. • druga. 0. 35. płaski na napi cie 300 V.75. 95. 1. mi kki o wi kszej przewodności właściwej i do linii napowietrznych tzw.21. • materiał żyły i sposób jej wykonania (drut. Tablica 4. Oznaczenia przewodów elektroenergetycznych Oznaczenie D L Rodzaj budowy lub przeznaczenia Konstrukcja żyły przewodu drut linka Materiał żyły (przed symbolem konstrukcji żyły) miedź aluminium Materiał izolacji żyły (po symbolu konstrukcji żyły) ! polwinit guma polietylen polietylen usieciowany. 625. 0. 4. 407. A Y G X XS Y Yc Yn X XS t d u Ft a o p n żo K S O M W P 242 243 . 2.500.150. Z jakich materiałów wykonuje się izolację ył i powłok? Izolacja żył jest wykonywana. Człon cyfrowy składa si z dwóch cz ści: • pierwsza. 120. 406. 1.300. linka). Człon literowy określa: • przeznaczenie przewodu.400. o izolacji i w osłonie z polwinitu.5. 185. 70.rodzajach: do przewodów i kabli tzw. 10. oznacza dopuszczalne napi cie na jakie przewód jest przeznaczony. • rodzaj i materiał powłoki. Jak oznaczamy przewody? Oznaczenie przewodu składa si z członu literowego i cyfro wego. Materiał powłoki (przed symbolem materiału żyły) polwinit polwinit ciepłoodporny . lakierów izolacyjnych. 800 i 1000. 16.5.

że żyły o przekrojach do 16mm2 wł cznie s okr głe. Obci żalności pr dowe długotrwałe w amperach.20.5 24 32 41 57 76 96 119 144 184 223 259 299 341 403 454 18 24 31 39 52 67 86 103 122 151 179 203 230 258 297 336 Uwaga: w kolumnach 3. • spadek napi cia.5 23 29 39 52 68 83 99 125 150 172 196 223 261 298 15. Al 2 A2 3 Bl 4 B2 5 C 6 D 7 14 18. Tablica 4. trzy żyły obci żone. 408.408.5 21 27 36 48 62 77 92 116 139 160 18. • najmniejszy przekrój żył ze wzgl du na wytrzymałość me chaniczn .5 17. rodzaju izolacji.5 24 30 40 52 66 80 94 117 138 157 178 200 230 260 13. Jakie kryteria nale y uwzględnić przy doborze przewodów w instalacjach elektrycz nych? Przy doborze przewodów w instalacjach elektrycznych należy uwzgl dnić nast puj ce kryteria: • napi cie izolacji.5 4 6 10 16 25 35 50 70 95 120 150 185 240 300 Instalacja wykonana sposobami podanymi w tablicy 4. Co to jest obcią alność prądowa długotrwała przewodu? Obci żalność pr dowa długotrwała przewodu Iz jest to mak symalna wartość pr du. Wartości dla wi kszych przekrojów odnosz si do żył sektorowych i mog być bezpiecznie stosowane do żyl okr głych. 244 245 .5 18 24 31 42 56 73 89 108 136 164 188 216 245 286 328 13 17. miedź lub aluminium.5 23 31 41 53 65 78 98 118 135 155 176 207 237 16. Izolacja PVC. Temperatura żyły: 70°C. • obci żalność pr dow długotrwał przewodu.6 i 7 przyj to. sposobu i miejsca ułożenia (ta blica 4.5 24 32 43 57 70 84 107 129 149 170 194 227 261 13. który może płyn ć długotrwale w określonych warunkach bez przekroczenia dopuszczalnej temperatury przewodu.20. • odporność izolacji na szkodliwe oddziaływanie środowiska.5 21 28 36 50 68 89 110 134 171 207 239 15 20 27 34 46 62 80 99 118 149 179 206 17.22).5 22 28 39 53 70 86 104 133 161 186 15. dla spo sobów wykonania instalacji podanych w tablicy 4.20. Obci żalność pr dowa długotrwała przewodu zależy od ro dzaju materiału żyły.5 4 6 10 16 25 35 50 70 95 120 150 185 240 300 Instalacja wykonana sposobami podanymi w tablicy 4. A1 2 A2 3 Bl 4 B2 5 C 6 D 7 Przekrój żyły w mm2 1 Aluminium 2. Temperatura otoczenia: 30°C w powietrzu. 20°C w ziemi [54] Przekrój żyły 2 w mm 1 Miedź 1.5 25 32 44 59 73 90 110 140 170 197 227 259 305 351 18.22.5 2.5.

normy (patrz tablica 4. Jak dzielimy pomieszczenia z punktu widzenia warunków wpływających na pracę urządzeń elektroenergetycznych? Rodzaje pomieszczeń ze wzgl du na warunki pracy urz dzeń elektroenergetycznych i ich charakterystyk przedstawiono w ta blicy 4. przekrój żyły Cu Al mm 2 mm 2 2.5 Rys.7. W jaki sposób określamy obcią alność prądową długotrwałą przewodów instalacji elek trycznej? Obci żalność pr dow długotrwał przewodów instalacji elektrycznej określamy w nast puj cy sposób: W zależności od rodzaju instalacji i sposobu montażu (tablica 4. Przy poł wiz i instala cje odbiorcze Przewody ułożone na stałe w układach sieci TN C 4. ści skanie.23.24. W jaki sposób mo na łączyć yły przewodów ze sobą? Żyły przewodów można ł czyć ze sob poprzez: spawanie. Nast pnie z innej tablicy tej normy odczytu jemy dla ustalonego sposobu podstawowego i odpowiedniego rodzaju przewodu wartość pr du dopuszczalnego długotrwale. Z tablicy 52 C3 w. 413.3. Przewody wielożyłowe w listwie instalacyjnej z przegrodami.25) ustalamy w oparciu o norm [54] sposób podstawowy wykonania instalacji (tablica 4. Sposób podstawowy wykonania instala cji B2. 4. 4. z tym że końce żył wielodrutowych (linek) powinny być oblutowane. Jakie są dopuszczalne najmniejsze przekroje przewodów w instalacjach elektrycznych? Najmniejsze dopuszczalne przekroje przewodów w instala cjach elektrycznych podano w tablicy 4.23.5 10 16 411.50). 412. lutowanie i przy pomocy osprz tu do tego celu przeznaczonego. 246 247 . 4 10 Przewody izolowane w rurach. Wg normy [54] tablica 52 B2 dla tego sposobu wykonania instalacji.22) odczytujemy dla przewodu miedzianego o przekroju 6 mm2 w rubryce 5 (B2) obci żalność pr dow długotrwał przewodu Iz = 34 A. wtynkowe i kabelkowe Instalacje odbiorcze i odbiorniki Przewody izolowane do wewn trznych poł czeń w oprawach oświetleniowych wewn trz budynków poza budynkami 1 10 0. czeniu przewodów aluminiowych należy stosować spr żynuj ce zł cza śrubowe. Najmniejsze dopuszczalne przekroje przewodów w instala cjach elektrycznych Przeznacze nie Rodzaj i sposób ułożenia przewodów 1 lub 2 szt. Tablica 4. 1.w.5 10 Wewn trzne linie zasilaj ce wiz Przewody izolowane 1 żyłowe o napi ciu 750 V w rurach. Rodzaje pomieszczeń i ich wpływ na dobór instalacji 414.50.20). Końce żył przewodów miedzianych 2 o przekroju 10 mm powinny być zaopatrzone w końcówki. sposób podstawowy jest B2.410. Przykład: Określić obci żalność pr dow długotrwał przewodu YDY 3x6 mm2 ułożonego w listwie z przegrodami (rys. W jaki sposób łączymy przewody do aparatów i urządzeń? Przewody miedziane z żyłami jednodrutowymi o przekroju do 10 mm2 oraz z żyłami wielodrutowymi o przekroju do 6 mm" wolno ł czyć do aparatów bez końcówek. wielożyłowe i kable zasilaj ce instalacje odbiorcze > 2 szt.

Pomieszczenia suche mieszkalne. Przejściowo wilgotne i wilgotne. Łazienki. pożarowym. Przewodami szynowymi. Temperatura od 5°C do +35°C wilgotność do 75%. Przewodami kabelkowymi na uchwytach.25. Podtynkowa przewodami 1 żyłowymi w rurach stalowych. Piwnice źle przewietrzane. Gor ce. fabryki włókiennicze. W rurach stalowych i prefabrykowanych kanałach podłogowych.24. W korytkach instalacyjnych. W korytkach instalacyjnych. klatki schodowe. Stolarnie. Na drabinkach kablowych. Rafinerie. obory. kuchnie. Przejściowo wilgotne. Niebezpieczne pod wzgl dem pożarowym. Z wyziewami żr cymi. Niebezpieczne pod wzgl dem wybucho wym. Przewodami 1 żyłowymi w rurach stalowych na uchwytach. Gor ce. szkoły. młyny. 415. włókna i płyty. Podtynkowa przewodami 1 żyłowymi w rurach winidurowych. Podtynkowa przewodami 1 żyłowymi w rurach winidurowych. Tablica 4. Rodzaje pomieszczeń ze wzgl du na warunki pracy urz dzeń elektroenergetycznych Rodzaj po mieszczenia Suche. składy benzyny. niektóre pomieszczenia produkcyjne. Przykłady pomieszczeń Vlieszkania (oprócz łazienek). Na drabinkach kablowych. 248 249 . Na gałkach. piwnice. Wtynkowa przewodami wtynkowymi. pary lub osady niszcz ce urz dzenia elektryczne. W listwach elektroinstalacyjnych. biura. Przewodami kabelkowymi na uchwytach dystansowych. Bardzo wil gotne. miedziany mi. Temperatura ponad +35°C. Podtynkowa przewodami 1 żyłowymi w rurach winidurowych lub stalowych. Pomieszczenia suche produkcyjne. Przewodami kabelkowymi na uchwytach dystansowych. fabryki materiałów wybuchowych. Na linkach nośnych przewodami kabelkowymi w wi zkach. su szarnie. Niebezpieczne Produkuje si lub magazynuje pod wzgl dem materiały łatwopalne. tartaki. Zasady doboru rodzaju instalacji i sposobu jej montażu dla różnych pomieszczeń Rodzaj pomieszczenia Rodzaj instalacji i sposoby montażu Podtynkowa przewodami 1 żyłowymi w rurach winidurowych. Przewodami 1 żyłowymi w rurach stalowych na uchwytach. palmiarnie. stajnie. akumulatornie. chlewy.Tablica 4. Charakterystyka pomieszczenia Temperatura od +5°C do +35°C wilgotność wzgl dna do 75%. Przewodami kabelkowymi na uchwytach dystansowych.25. Wilgotne. Temperatura do +35°C wilgot ność wzgl dna stale 100%. szpitale. W rurach stalowych i prefabrykowanych kanałach podłogowych. Temperatura do +35°C wilgot ność wzgl dna 75% do 100%. W osłonach z rur winidurowych przewodami kabelkowymi w wi z kach. Przewodami szynowymi. składy materiałów chemicznych. kuchnie zbiorowego żywienia Łaźnie. rolkach i izolatorach przewodami gołymi. które tworz z powietrzem mieszanin wybu chow . Przewodami o wzmocnionej izolacji cieplnej na uchwytach dystan sowych. Zawieraj gazy. Jakie rodzaje instalacji mo na stosować w poszczególnych rodzajach pomieszczeń? Zasady doboru rodzaju instalacji i sposobu jej montażu dla różnych pomieszczeń przedstawiono w tablicy 4. Łaźnie. W rurach stalowych i prefabrykowanych kanałach podłogowych. Przewodami kabelkowymi na klamerkach metalowych. lakiernie. Zawieraj gazy lub pary palne.

Na rys. gniazda.7. ł czniki. odpornego na nara żenia środowiskowe. puszki.51 przedstawiono zł cze kablowe ZK la. Od czego zale y wybór odpowiedniego sprzętu instalacyjnego? Wybór odpowiedniego rodzaju sprz tu zależy od rodzaju in stalacji. [104] 250 251 . Dolna kraw dź zł cza powinna si znajdować co najmniej 15 cm ponad poziom terenu. W osłonach z rur winidurowych przewodami kabelkowymi w wi z kach. W zależności od rodzaju zasilanego obiektu i rodzaju sieci zasilaj cej stosuje si przył cza: napowietrzne i kablowe. Przestrzenie zewn trzne. • przewodem samonośnym.51.Rodzaj pomieszczenia Niebezpieczne pod wzgl dem wybuchowym. listwy instalacyjne. w muro wanym elemencie ogrodzenia przy ulicy. Zł cze budynków jednorodzinnych jest cz sto lokalizowane na granicy posesji. Przewodami kabelkowymi opancerzonymi na uchwytach. 419. 417. Na gałkach. od obci żenia i zwi zanych z tym przekrojów przewodów oraz od funkcji jak dane urz dzenie ma spełniać. Jakie typy przyłączy stosuje się w sieciach nn? Przył cze jest to linia elektroenergetyczna ł cz ca zł cze z sie ci zasilaj c . Rodzaj instalacji i sposoby montażu Przewodami 1 żyłowymi w rurach stalowych na uchwytach. Podtynkowa przewodami 1 żyłowymi w rurach stalowych. S one umieszczone na zewn trz budynków w miejscu dost pnym dla służb energetycznych. Przewodami kabelkowymi na uchwytach i klamerkach w korytkach instalacyjnych. • kabelkowe. Wysokość zamontowania zł cza powinna być taka. 4. Co zaliczamy do sprzętu instalacyjnego? Do sprz tu instalacyjnego zaliczamy: rury instalacyjne. Rys. 4. Przył cza napowietrzne wykonywane s najcz ściej jako: • ścienne. Przyłącza i złącza 418. Zł cze kablowe ZK—1a/120 z szyn ochronno neutraln rozdzie lon PE+N. Na linkach nośnych przewodami kabelkowymi w wi zkach. zł czki przewodowe. 416. Na drabinkach kablowych. rolkach i izolatorach przewodami gołymi i izolowany mi.4. Przył cze kablowe wykonuje si przy zasilaniu z linii kablowej lub z linii napowietrznej. Zasady i warunki wykonania przył czy określa Zakład Ener getyczny w warunkach technicznych zasilania obiektu. uchwyty izolacyjne. 4. Przewodami 1 żyłowymi w rurach instalacyjnych na uchwytach. aby umożliwiała dogodne wykonywanie w nim prac. listwy zaciskowe itp. Drzwiczki zł cza powinny być przystosowane do zamykania na klucz i plombowania. Jak instalowane są złącza? Zł cza instalowane s w skrzynkach lub szafkach wn kowych wykonanych najcz ściej z materiału izolacyjnego.

ł cz ce przewody ochronne PE z cz ściami przewodz cymi in nych instalacji i konstrukcji budynku. zra. zbrojenia fundamentów i ścian oraz przewodz ce pr d in stalacje wodoci gowe. 252 253 . Poziome odcinki przewodów elek trycznych i urz dzeń iskrz cych powinny być usytuowane w odległości co najmniej 0. należy prowadzić w sposób umożliwiaj cy ich wymian bez potrzeby naruszania kon strukcji budynku. równoległych do kraw dzi ścian i stropów. (Dz. pod warunkiem pokrycia ich warstw tynku o grubości co najmniej 5 mm. gdy g stość gazu jest mniejsza od g stości powietrza (np. • zasad prowadzenia tras przewodów elektrycznych w li niach prostych. Przy krzyżowaniu przewody powinny być oddzie lone co najmniej o 20 mm. • urz dzenia ochrony przeciwpożarowej. 140 z późn. gniazd wtyczkowych ogólnego przeznaczenia. metan). a także inge rencj osób niepowołanych.5.U. umożliwiaj ce odł czenie od sieci zasilaj cej i usytuowane w miejscu do st pnym dla dozoru i obsługi oraz zabezpieczone przed uszkodzeniami. • oddzielny przewód ochronny PE i neutralny N. poz. z 1999 r.7. Instalacja oświetleniowa w po kojach powinna umożliwiać zał czanie za pomoc wy ł czników wieloobwodowych. pod warunkiem uzyskania zgody jednostki eksploatuj cej sieć wodoci gow . wpływami atmosferycznymi. obwody odbiorników zainstalowanych na stałe. • żyły przewodów elektrycznych o przekrojach do 10 mm . usy tuowane w miejscu łatwo dost pnym i zabezpieczone przed uszkodzeniami i ingerencj osób niepowołanych. propan butan). lub powyżej jeżeli g stość gazu jest wi ksza od g stości powietrza (np. • wył czniki przeciwporażeniowe różnicowopr dowe.4. gniazda wtyczkowego do pralki. Jakim warunkom powinna odpowiadać instalacja elektryczna w obiekcie budowlanym? Zgodnie z rozporz dzeniem Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. • jako uziomy należy wykorzystywać metalowe konstrukcje budynków. • poł czenia wyrównawcze główne i miejscowe CC. Warunki techniczne jakim powinna odpowiadać Insta lacja elektryczna w obiekcie budowlanym 420. gniazd wtyczkowych do urz dzeń odbiorczych w kuchni. • wył czniki nadmiarowe w obwodach odbiorczych. inne metalowe elementy umieszczone w fun damentach stanowi ce sztuczny uziom fundamentowy. • urz dzenia do pomiaru zużycia energii elektrycznej. przewody i kable elektryczne. w instalacji elektrycznej w mieszkaniu należy stosować wyodr bnione obwody: oświetlenia górnego (sufitowego). w budynkach wielorodzinnych. Nr 15. Dopuszcza si prowadzenie przewodów elektrycznych wtynkowych.) w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie oraz PN [29] wymaga si aby w instalacjach elektrycznych stosować: • zł cza instalacji elektrycznej budynku.1 m poniżej poziomych odcin ków instalacji gazowych. w wydzielonych kanałach lub szybach instalacyjnych odpowiadaj cych wymogom Pol skich Norm. Oświetlenie i odbiorniki w pomieszczeniach komunikacji ogólnej oraz technicznych i gospodarczych powinny być zasilane z tablic administracyjnych. zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej główne. prowadzenie instalacji i rozmieszczenie urz dzeń elek trycznych w budynku powinno zapewniać bezkolizyjność z innymi instalacjami w zakresie odległości i ich wzajem nego usytuowania. pomieszczenia w mieszkaniu należy wyposażyć w wypu sty oświetleniowe górne (sufitowe) oraz w niezb dn licz b gniazd wtyczkowych. wykonane wył cznie z miedzi. pionowe ci gi instalacji elektrycznej należy prowadzić poza mieszkaniami i po mieszczeniami użytkowymi.

/ — wartość skuteczna pr du zwarciowego w A. W jakim celu stosuje się zabezpieczenia przewodów? Zabezpieczenia przewodów stosuje si w celu ich ochrony przed skutkami przeci żeń i zwarć oraz w celu ochrony otoczenia przed działa niem ciepła wydzielaj cego si z nadmiernie nagrzanego przewodu.7. polietylenu umocowanego lub z etylenu propylenu. Jakie wartości prądu zadziałania b urządzeń wyłączających przyjmuje się praktycznie? W zależności od rodzaju zastosowanych urz dzeń wartość pr du zadziałania I2 może być przyjmowana nast puj co: . gdzie: S przekrój przewodu w mm2. aby tempera tura przewodów nie przekroczyła temperatury granicznej przy zwarciu. Jak powinny być dokonane zabezpieczenia przecią eniowe? Zabezpieczenia przeci żeniowe powinny być tak dobrane aby wył czenie zasilania nast piło zanim nast pi uszkodzenie izolacji. W jaki sposób nale y sprawdzić prawidłowość doboru zabezpieczenia? Prawidłowość doboru zabezpieczenia należy sprawdzić obli czaj c przekrój przewodu ze wzoru: gdzie: IB I2 pr d obliczeniowy w obwodzie elektrycznym (pr d obci żenia przewodów).6. k = 74 dla przewodów z żyłami aluminiowymi i izolacj z polwinitu. k = 115 dla przewodów z żyłami miedzianymi i izolacj z polwinitu. Zabezpieczenie zwarciowe powinno mieć zdolność do przerywania pr du zwarciowego o wartości wi kszej od przewidywanego pr du zwarciowego w takim czasie. • dla bezpieczników pr d najwi kszy odczytany z charak terystyki pasmowej dla czasu t = lh. 425. k współczynnik zależny od rodzaju przewodu. poł czeń zacisków lub otoczenia na skutek nadmiernego wzrostu temperatury. k = 87 dla przewodów z żyłami aluminiowymi z izolacj z gumy. że pr d spełnia wymagania zabezpieczenia przeci żeniowego. t czas zwarcia w s (do 5s). 428.4. Jakich przewodów nie wolno zabezpieczać? Zabrania si zabezpieczać: • przewody ochronne PE i ochronno neutralne PEN.2 1. k = 135 dla przewodów z żyłami miedzianymi i izolacj z gumy lub polietylenu usieciowanego. Ile powinien wynosić prąd znamionowy urządzeń zabezpieczających przed zwarciem? Znamionowy pr d urz dzeń zabezpieczaj cych przed zwar ciem powinien być mniejszy od obci żalności pr dowej długotrwałej przewodów. 426.45 pr du nastawienia. 422. aby wy ł czenie zasilania (przerwanie pr du zwarciowego) nast piło zanim wyst pi niebezpieczeństwo uszkodzeń cieplnych i mechanicznych w przewodach i urz dzeniach. pr d zadziałania urz dzenia wył czaj cego. 427. można przyj ć. • przewody uziemień ochronnych i roboczych • przewody instalacji odgromowych. Jak powinny być dobrane zabezpieczenia zwarciowe? Zabezpieczenia zwarciowe powinny być tak dobrane. pr d znamionowy lub nastawiony urz dzenia zabezpieczaj cego. Jakie warunki powinny spełniać charakterystyki czasowo prądowe zabezpieczeń prze cią eniowych przewodów? Charakterystyki czasowo pr dowe zabezpieczeń przeci że niowych przewodów powinny spełniać dwa warunki: • dla wył czników z wyzwalaczami przeci żeniowymi pr d = 1. Ochrona przewodów przed prądem przetę eniowym 421. 424.254 255 . obci żalność pr dowa długotrwała przewodu. 423.

W tej kategorii przepi cia wyst puj ce w sieci 220/380 V powinny być ograniczone do 6 kV. 433. • 4. • nie dalej jak 3 m od punktu rozgał zienia. • urz dzenia elektroniczne. w której mogą występować przepięcia? W Polskiej Normie [44] poszczególne fragmenty instalacji po dzielono na kategorie od IV do I. kategoria III dotyczy instalacji stałych i urz dzeń w insta lacjach lub w cz ściach instalacji nie narażonych bezpo średnio na przepi cia atmosferyczne zredukowane oraz przepi cia ł czeniowe (w sieci 220/380 V przepi cia po winny być ograniczone do 4 kV). a także ustalono wymagania dotycz ce wytrzymałości udarowej izolacji tych odcinków instalacji i zainsta lowanych tam urz dzeń: • kategoria IV dotyczy instalacji i urz dzeń na pocz tku instala cji (podejściu do obiektu). • zmiana sposobu ułożenia lub budowy instalacji pogarsza j ce warunki chłodzenia.7. Urz dzenia te najcz ściej zbudowane s na bazie warystorów (rezystancji zależnych od napi cia) lub iskier ników. • wkładki topikowe g I (wkładki ogólnego przeznaczenia). Czym mogą być spowodowane przepięcia w instalacjach elektrycznych nn? Przepi cia w instalacjach elektrycznych nn mog być spowo dowane wyładowaniami atmosferycznymi (przepi cia zewn trzne) lub czynnościami ł czeniowymi (przepi cia wewn trzne). przez ochronniki (w sieci 220/380 V przepi cia nie powinny przekroczyć 1. Oba elementy mog być poł czone szeregowo lub równolegle.5 kV).429. Jakie urządzenia stosuje się do zabezpieczenia przewodu przed przecią eniem i zwar ciem? Do zabezpieczenia przewodu przed przeci żeniem i zwarciem można stosować: • wył czniki wyposażone w wyzwalacze przeci żeniowe i zwarciowe. Może to być przyczyn uszkodzenia lub zniszczenia urz dzeń i stanowić zagrożenie dla ludzi. Szczytowe wartości przepi ć mog osi gać wartości przekraczaj ce wytrzymałość elektryczn izolacji urz dzeń w dowolnym punkcie instalacji elek trycznej.5 kV). 432. projektowanych z uwzgl dnieniem zarówno przepi ć atmosferycznych jak i przepi ć ł czenio wych. Gdzie powinny być usytuowane zabezpieczenia zwarciowe i przecią eniowe? Zabezpieczenia zwarciowe i przeci żeniowe powinny być za instalowane przed punktem w którym nast puje: • zmiana przekroju przewodu na mniejszy. • wył czniki współpracuj ce z bezpiecznikami topikowymi. 430.7. w których poziom przepi ć jest kontrolowany np. • • 256 257 . • zmiana rodzaju przewodu na przewody o mniejszej obci żalności pr dowej. Mog również pracować oddzielnie. Jakie urządzenia stosuje się do ochrony przed przepięciami w instalacjach elektrycz nych? Do ochrony przed przepi ciami w instalacjach elektrycznych stosuje si ograniczniki przepi ć. Na jakie kategorie przepięć dzieli się fragmenty instalacji elektrycznej. kategoria I dotyczy urz dzeń i elementów stosowanych tylko w cz ściach instalacji. w zestawach lub wewn trz urz dzeń. • wył czniki wyposażone w wyzwalacze przeci żeniowe i dobezpieczeniowe wkładki topikowe typu g II. kategoria II dotyczy urz dzeń stosowanych w cz ściach in stalacji nie narażonych bezpośrednio na przepi cia atmosfe ryczne ale narażone na przepi cia ł czeniowe (w sieci 220/380 V przepi cia nie powinny przekraczać 2. Ochrona przed przepięciami w instalacjach elektrycz nych nn 431.

jeżeli przewód N nie jest na po cz tku instalacji uziemiony. • odporności udarowej chronionych urz dzeń. 436. Mi dzy ogranicznikami różnych stopni należy utrzymać minimalne odległości liczone po przewodach. • układ wielostopniowy jest to typowy układ ochronny sto sowany w obiektach posiadaj cych instalacj pioruno chronn . L2. Przeznaczenie ograniczników przepi ć w poszczególnych kla sach.26.02) 258 259 . Tablica 4. W jaki sposób nale y instalować odgromniki tworzące pierwszy stopień ochrony i ochronniki tworzące drugi i trzeci stopień ochrony? Odgromniki tworz ce pierwszy stopień ochrony należy insta lować bezpośrednio w zł czu lub rozdzielnicy głównej. przepi ciami ł czeniowymi. przepi ciami „przepuszczonymi" przez odgromniki D (III)* ochronnik prze ciwprzepi ciowy ochrona przed przepi ciami atmosferycznymi indukowanymi i ł czeniowymi Uwaga: * oznaczenie zgodnie z CEI IEC 61643 1 (1998. które podawane s przez producen tów ograniczników. Ma rys. Zł cze. przepi ciami atmosferycznymi oraz ł czeniowymi 435. Od czego zale y liczba stopni ochronnych oraz ich rozmieszczenie w instalacji elek trycznej obiektu? Liczba stopni ochronnych oraz ich rozmieszczenie zależy od: • sposobu ochrony odgromowej obiektu (obiekt posiada lub jest pozbawiony urz dzenia piorunochronnego). rozdzielnica oddziało wa. W przypadku niemożności spełnie nia tych wymogów z powodu parametrów instalacji należy zast pczo wł czyć cewki odsprz gaj ce mi dzy stopnie ochrony. rozdzielnica główna. Podział ograniczników przepifć stosowanych w sieci elek troenergetycznej niskiego napi cia (do 1 kV) [19] Klasa Nazwa ogranicznika odgromnik do zastosowania w liniach napowietrznych Przeznaczenie Miejsce montażu A linie elektroenerge ochrona przed przepi ciami tyczne niskiego atmosferycznymi i ł czeniowymi napi cia miejsce wprowadzenia instalacji do obiektu posiadaj cego instala cj odgromow . Jeżeli stosujemy układ wielostopniowy to ochronniki przeciw przepi ciowe powinny być wł czone mi dzy każdy przewód czynny (LI. w obiektach posiadaj cych instalacj piorunochronn do ochrony urz dzeń o odporności udarowej na poziomie 6 kV stosujemy układ ograniczników klasy B (I). 4. rozdzielnica główna. podrozdziel nica rozgał zienia instalacji elektrycznej w obiek cie budowlanym. Odgromniki powinny być wł czone mi dzy każdy przewód fazowy i uziom oraz mi dzy przewód neutralny i uziom. Mi dzy ochronnikami klasy C i klasy D odle głość powinna wynosić około 5 m. L3. W przypadku ograniczników firmy DEHN odległość mi dzy odgromnikiem B i ochronnikiem przepi ć klasy C powinna być wi ksza lub równa 15 m. tablica rozdzielcza gniazda wtykowe lub puszki w instalacji oraz bezpośrednio w urz dzeniach B (I)* odgromnik ochrona przed bezpośrednim oddziaływaniem pr du pioruno wego (wyrównywanie potencja łów w obiektach budowlanych). N) i szyn uziemiaj c lub przewód ochronny.434.26.52 C (II)* ochronnik prze ciwprzepi ciowy ochrona przed przepi ciami atmosferycznymi indukowany mi. Jaki jest podział ograniczników przepięć stosowanych w sieci elektroenergetycznej niskiego napięcia (do 1 kV)? Ograniczniki przepi ć przeznaczone do montażu w instalacji elektrycznej niskiego napi cia (do 1 kV) można podzielić na cztery klasy. nazw oraz miejsce ich montażu przedstawiono w tablicy 4. • rozmieszczenia urz dzeń w obiekcie. W praktyce stosuje si układ jednostopniowy i wielostopniowy: • układ jednostopniowy należy stosować: w niewielkich obiektach bez instalacji piorunochron nej stosujemy tylko ograniczniki klasy C (II).

Jakie próby nale y przeprowadzić podczas sprawdzenia instalacji? W zależności od potrzeb należy przeprowadzić niżej wymie nione próby. Złącze lub rozdzielnica główna Rozdzielnica główna. • oznaczenia przewodów neutralnych i ochronnych. rozdzielnica oddziałowa. Wielostopniowy układ poł czeń ograniczników przepi ć klasy B. • wybór i nastawienie urz dzeń ochronnych i sygnalizacyjnych.D w systemie sieciowym TN C S. to oprócz uprawnień budowlanych wymagane s świadectwa kwalifikacyjne serii „D" dozoru. Jeżeli instalacje elektroenergetyczne maj być jednocześnie przyj te do eksploatacji. a przed przekazaniem do eks ploatacji powinna być poddana ogl dzinom i próbom celem sprawdzenia czy zostały spełnione wymagania normy [42] „Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych Sprawdzanie odbiorcze". Ogl dziny należy wykonywać przed przyst pieniem do prób i po odł czeniu zasilania instalacji. • rezystancji izolacji instalacji elektrycznej. 4. • umieszczenie schematów i tablic ostrzegawczych. Co nale y sprawdzić w czasie oględzin? W zależności od potrzeb w czasie ogl dzin należy sprawdzić: • sposób ochrony przed porażeniem pr dem elektrycznym (dotyczy ochrony podstawowej i dodatkowej).52. ł czników. Do odbioru powin na być przedłożona dokumentacja techniczna. rozdzielnica na kondygnacji. • obecność przegród ogniowych i innych środków zapobie gaj cych rozprzestrzenianiu si pożaru i ochrony przed skutkami cieplnymi. w tym głównych i do datkowych poł czeń wyrównawczych. 261 260 . tablica rozdzielcza Urządzenie (odbiornik) 439.. • oznaczenia obwodów. Urządzenie pioruno chron ne 438. [103] 4. że zainstalowane urz dzenia elektryczne spełniaj wymagania bezpieczeństwa podane w odpo wiednich normach przedmiotowych. Jakie wymagania muszą być spełnione aby instalacja mogła być przyjęła do i cji? Każda instalacja po jej wykonaniu. • poprawność poł czeń przewodów • dost p do urz dzeń. • dobór przewodów do obci żalności pr dowej. w miar możliwości w nast puj cej kolejności: • ci głość przewodów ochronnych. Co mają na celu oględziny? Ogl dziny maj na celu potwierdzenie. 440. zaci sków itp. Sprawdzenie odbiorcze instalacji elektrycznych 437. • ochrony przez oddzielenie od siebie obwodów (przez po miar rezystancji). • dobór urz dzeń i środków ochrony w zależności od wpły wów zewn trznych.przedstawiono wielostopniowy układ poł czeń ograniczników przepi ć w systemie sieciowym TN C S.C. bezpieczników. Osoby dokonuj ce odbioru powinny mieć odpowiednie kwalifikacje zawodowe (uprawnienia bu dowlane).7. Uziom fundamentowy Rys.8. umożliwiaj cych wygodn ich obsłu g i konserwacj . • obecność prawidłowo umieszczonych odpowiednich urz dzeń odł czaj cych i ł cz cych.

• pomiary napi ć i obci żeń. • pomiary i próby określone w pkt. izolatorów i ich zamocowania • dławików uszczelniaj cych w miejscu wprowadzenia prze wodów do odbiorników. szego obci żenia.• • • rezystancji podłogi i ściany. • czynności konserwacyjne i naprawy zapewniaj ce po prawn prac instalacji. W zakres ogl dzin instalacji elektrycznej wchodzi sprawdzenie stanu: • widocznych cz ści przewodów.7. Uwaga: W praktyce pomiar ten można wykonać tylko w trakcie monta żu instalacji przed przył czeniem odbiorników. • urz dzeń steruj cych.10. 444. Minimalne wartości rezystancji izolacji wg [42] Napi cie nominalne obwodu V SELV i FELV w zależności od warunków środowiskowych Napi cie probiercze pr ciu stałego V 250 500 1000 Rezystancja izolacji 443.). • osłon przed uszkodzeniami mechanicznymi przewodów. 441. • stan napisów i oznaczeń.27. 4. Przegl dy instalacji powinny obejmować w szczególności: • szczegółowe ogl dziny.27. 3 4 Zgodnie z przepi Nie rzadziej niż co 5 lat. Tablica 4. Eksploatacja instalacji elektrycznych 442. Minimalne wartości rezystancji izolacji podane s w tablicy 4. w miar sami w sprawie możliwości w okresie najwi k obci żeń pr dem przewodów i kabli.7. • usuwanie zakłóceń (np. prób biegunowości (sprawdzić czy wszystkie ł czniki s wł czone jedynie w przewody fazowe). Jakie czynności wchodzą w zakres oględzin instalacji elektrycznych? Ogl dziny instalacji należy przeprowadzać nie rzadziej niż co 5 lat. • remonty instalacji. ł czników itp. Jakie czynności wchodzą w zakres przeglądów instalacja elektrycznych? Terminy i zakres wykonywania przegl dów instalacji powinien wynikać z przeprowadzonych ogl dzin. Zakres pomiarów i prób eksploatacyjnych instalacji oraz terminy wykonania [16] Zakres pomiarów i prób eksploatacyjnych instalacji oraz terminy wyko nania 1 Instalacje o napi ciu znamiono wym do 1 kV 2 Pomiar napi ć i obci żeń. • ochrony przeciwporażeniowej.10. 262 263 . skrzynek przył czeniowych i sprz tu. • okresowe ogl dziny i przegl dy instalacji. Ile powinny wynosić minimalne wartości rezystancji izolacji? Rezystancj izolacji należy zmierzyć: • mi dzy przewodami roboczymi branymi kolejno po dwa. 4. Co nale y do obowiązków osób eksploatujących instalacje? Do obowi zków osób prowadz cych eksploatacj instalacji należy: • pełnienie dyżurów zmianowych i wykonywanie czynności ł czeniowych. samoczynnego wył czenia zasilania. zabezpieczaj cych i automatyki.9. • sprawdzenie ci głości przewodów ochrony przeciwpora żeniowej. wymiana wkładek topikowych. • mi dzy każdym przewodem roboczym a ziemi . tablic ostrzegawczych.7. 4.

Odpowiadaj ce wymaganiom przy przyjmowaniu do eksploatacji. Instalacje w pomieszczeniach o wyziewach żr cych lub zali czonych do kat. 4. 100% o temp. I. 3 4 1. wyposażon w aparat ł czenio wy umożliwiaj cy jej wł czenie i wył czenie spod napi cia. Jakie kondensatory stosowane są w bateriach o napięciu do 1 kV? W bateriach o napi ciu do 1 kV s stosowane kondensatory trójfazowe poł czone w trójk t. Pomiar rezy stancji izolacji przewodów roboczych instalacji. W bateriach o wi kszej mocy znamionowej s stosowane kondensatory od 20 kVAr do 50 kVAr. Instalacja na otwartym po wietrzu albo w pomieszczeniach o wilgotności wzgl dnej ok. II i III niebez pieczeństwa pożarowego lub kat. 264 265 . Ł czy si je równolegle. II i III zagrożenia ludzi nie rzadziej niż co 5 lat. 446.1 2 Sprawdzenie skuteczności działania środ ców ochrony jrzeciw pora żeniowej. I. urz dzenia ochrony przeciwporażeniowej. 3. o temp. I. otrzymuj c potrzebn moc baterii. 2. niezależ nie od innych cz ści baterii.5 kVAr. Pomiar rezy stancji uzie mień robo czych i ochronnych. 2. W bateriach o mocy znamionowej do kilkudziesi ciu kilowarów stosuje si kondensatory o mocy zna mionowej do 12. Co nazywamy członem baterii kondensatorów? Członem baterii kondensatorów nazywamy elektrycznie wy dzielon cz ść baterii kondensatorów. Budow kondensatora nowoczesnej konstrukcji przedstawiono na rys. układy zabezpieczeń i sterowania. Jakie urządzenia zalicza się do urządzeń pomocniczych baterii kondensatorów? Do urz dzeń pomocniczych zwi zanych z ruchem baterii kon densatorów zalicza si oporniki rozładowcze. wył czniki lub rozł czniki. 1. I. Instalacje w pomieszczeniach o wilgotności wzgl dnej wyższej niż 75% do 100% zapylonych oraz zaliczonych do kat. 449.1. Instalacje w pozostałych pomieszczeniach nie rzadziej niż co 5 lat. Sprawdzenie ci głości prze wodów ochro ny przeciwpo rażeniowej. Instalacje w pozostałych pomieszczeniach nie rzadziej niż co 5 lat. 3.53. Instalacja na otwartym po wietrzu albo w pomieszczeniach o wilgotności wzgl dnej wyższej niż 75% do 100%. po wietrza wyższej niż +35°C lub zapylonych nie rzadziej niż co 5 lat.8. 4.8. Co nazywamy baterią kondensatorów? Bateri kondensatorów nazywamy zestaw złożony z poł czo nych elektrycznie jednostek kondensatorowych oraz pomocniczych urz dzeń zwi zanych z ich ruchem elektrycznym. Baterie kondensatorów do kompensacji mocy biernej 4. II i III zagrożenie ludzi nie rzadziej niż raz w roku.II i III niebezpieczeństwa pożarowego lub kat. 447. Jakie łączniki nale y stosować do włączania i wyłączania baterii kondensatorów spod napięcia i ich członów o napięciu do 1 kV? Do wł czania i wył czania spod napi cia baterii kondensato rów i ich członów o napi ciu do 1 kV należy w zależności od wartości pr dów i cz stotliwości ł czeń stosować styczniki.w. Zgodnie z przepi sami w sprawie ochrony przeciw porażeniowej. Budowa baterii kondensatorów 445. 448. j. powietrza wyższej niż +35°C lub o wyziewach żr cych nie rzadziej niż raz w roku.

Jak powinny być przyłączone i rozmieszczone urządzenia rozładowcze i zaciski uzie miające w baterii kondensatorów? Baterie kondensatorów. 455. Jakie baterie kondensatorów nie muszą posiadać urządzenia rozładowczego? Urz dzenia rozładowczego mog nie posiadać baterie kondensa torów przył czone bezpośrednio (bez ł czników) do zacisków uzwojeń silników. zamontowane mi dzy izolatorami przepustowymi każdego kondensatora. Bateria kondensatorów slatycviych. Przy jakiej temperaturze otoczenia mogą pracować kondensatory energetyczne? Kondensatory energetyczne niskiego i wysokiego napi cia. aby współczynnik mocy osi gn ł wartość blisk jedności. transformatorów lub przekładników napi ciowych.4 5 1 . W jakim czasie następuje rozładowanie kondensatorów energetycznych przez oporniki rozładowcze? Oporniki rozładowcze kondensatorów energetycznych niskie go napi cia s tak dobrane przez wytwórc . Rys. Do czego słu ą regulatory mocy biernej? Regulatory mocy biernej przeznaczone s do automatycznej regulacji mocy zał czonych kondensatorów w baterii. Kondensatory energetyczne wysokiego napi cia. przystosowane do eksploatacji w pomieszczeniach zamkni tych. 4. 4.54. Budowa kondensatorów nowoczesnej konstrukcji. [91] 450.54.53. aby istniała możliwość dogodnego wykonania dodatkowego rozłado wania całej baterii i poszczególnych jej członów oraz uziemienia faz i punktu zerowego baterii. 4. przystosowa ne do pracy w przestrzeni otwartej (na wolnym powietrzu) mog pra cować przy temperaturze otoczenia w granicach od 40°C do +45°C. 452. 453. Obecnie na rynku znajduj si różnego 267 Rys. Z jakich podstawowych członów składa się bateria kondensatorów? Bateria kondensatorów składa si z członu zasilaj co sterowniczego oraz odpowiedniej liczby członów kondensatorowych. Czas rozładowania kondensatorów wysokiego napi cia wynosi 300 sekund. zgodnie z chwilo wym zapotrzebowaniem sieci tak. 266 . Do roz ładowania baterii służ rezystory rozładowcze. Konstrukcja baterii umożliwia jej ustawienie w pomieszczeniach ogólnie dost pnych. że po odł czeniu konden satora od sieci napi cie na kondensatorze zostaje obniżone do 50 V w czasie 60 sekund. 454. Człon kondensatorowy zazwyczaj zał czany jest stycznikiem. mog pracować przy temperaturze otoczenia w granicach od 10°C do +45°C. Zaciski uziemiaj ce należy tak rozmieścić w baterii kondensatorów. a w razie podziału baterii na człony każdy jej człon należy wyposażyć w urz dzenia rozładowcze przył czone na stałe oraz w odpowiednio rozmieszczone zaciski uziemiaj ce. Przykładowy typ takiej baterii kondensatorów pokazano na rys.

biernej. napi cia fazowego i nat że nia pr du oraz zawartości wyższych harmonicznych. 5. Elektroniczny regulator mocy biernej RC9 M: a) płyta czołowa regulatora. W jaki sposób powinny być przyłączone baterie kondensatorów do kompensacji mocy biernej silników wyposa onych w przełącznik gwiazda trójkąt? Przy stosowaniu indywidualnej kompensacji mocy biernej sil ników wyposażonych w przeł czniki gwiazda trójk t baterie konden satorów powinny być przył czone w sposób uniemożliwiaj cy po wstanie. Rys. • zabezpieczenie baterii przed nadmiernych wzrostem na pi cia zasilaj cego (odł czenie kondensatorów przy prze kroczeniu 1.55. 4) Kompensacja mieszana polega na stosowaniu wszystkich sposo bów rozmieszczenia kondensatorów.55. 12 steruj cych stycznikami baterii kondensatorów przy dowolnym szeregu regulacyjnym od 1:1:1:1 do geometrycznego 1:2:4:8:16. 4.rodzaju regulatory mocy biernej produkcji krajowej i zagranicznej. Jakie istnieją sposoby kompensacji mocy biernej? Istniej cztery sposoby kompensacji mocy biernej. 4. 457. Rys. • r czna regulacja prac baterii. Schemat poł czeń kondensatora trójfazowego do kompensacji mocy biernej silnika zał czanego przeł czni kiem gwiazda trójk t. 4. •analogowe lub cyfrowe mierniki pozwalaj ce na pomiar i mocy czynnej. S to: 1) Kompensacja centralna polegaj ca na zainstalowaniu baterii kondensatorów w stacji zasilaj cej po stronie wysokiego lub ni skiego napi cia.2.56).56. • wyjście do współpracy z komputerem. 2) Kompensacja grupowa polegaj ca na przył czaniu poszczegól nych baterii do szyn rozdzielni niskiego napi cia w stacjach od działowych lub punktach zgrupowania odbiorników pobieraj cych energi biern . Posiadaj one różn ilość wyjść np. 6. 4. b) układ pomocniczy. 268 269 .1 • zabezpieczenie przed nadmiern temperatur otoczenia. 3) Kompensacja indywidualna polega na przył czeniu kondensato rów wprost do zacisków odbiornika.8. Wygl d elektronicznego regulatora mocy biernej przedstawiono na rys. Rodzaje kompensacji mocy biernej za pomoc konden satorów 456. 4. • sygnalizacja uszkodzenia baterii. przerwy w obwodzie: bateria konden satorów uzwojenie silnika (rys. w czasie przeł czania. Regulatory posiadaj wiele funkcji i zabezpieczeń jak: • prawidłowość poł czenia regulatora.

Podczas próbnej pracy obserwuje si kon densatory. a nast pnie na zał czeniu baterii do sieci na okres 24 godzin.4. 463. nie powinny być wi ksze od ich mocy biernych stanu jałowego. 462. W jaki sposób dobieramy moc baterii kondensatorów do kompensacji grupowej? Moc baterii kondensatorów do kompensacji grupowej dobie ramy na podstawie danych znamionowych odbiorników w nast puj cy sposób: należy ustalić nast puj ce wielkości: moce czynne znamionowe odbiorników w kW. Moc potrzebnej baterii obliczamy z zależności. Podczas próbnej pracy należy co godzin mierzyć temperatur wewn trz baterii i w pomieszczeniu. Nα czym polega próba pracy baterii? Próba pracy baterii polega na sprawdzeniu pracy regulatora. przeznaczonych do kompensacji mocy biernej silników elektrycznych lub transformato rów. 8 . trzaski.4). wycieki syci wa.3. Co powinien uwzględniać program pracy? Program pracy powinien uwzgl dniać w szczególności: • utrzymanie wymaganego stopnia skompensowania mocy biernej we wspólnej sieci elektroenergetycznej. iskrzenie na rezy storach rozładowczych. Po upływie 24 godzin bateri wył cza si . Temperatura wewn trz baterii powinna wynosić 45°C. a w pomieszczeniu 35°C.8. Po około dwunastu godzinach temperatura powin na si ustalić. z umowy z zakładem energetycznym). znaczne wybrzuszenie ścianek. 459. Po usuni ciu ewentu alnych usterek można bateri przekazać do eksploatacji. Dobór mocy baterii do kompensacji mocy biernej 458. Prowadzenie eksploatacji i programy pracy 460. Nie powinny wyst pować szumy. dokonuje si ogl dzin baterii.1. Eksploatacja baterii kondensatorów do kompensacji mocy biernej 4.8. Ile powinny wynosić moce znamionowe baterii kondensatorów przeznaczonych do kompensacji mocy biernej silników elektrycznych lub transformatorów? Moce znamionowe baterii kondensatorów. Kiedy mo e nastąpić przyjęcie do eksploatacji baterii kondensatorów? Przyj cie do eksploatacji baterii nowych lub po remoncie może nast pić po przeprowadzeniu badań odbiorczych z wynikiem pozy tywnym odpowiadaj cym właściwej normie oraz po przeprowadzeniu prób pracy baterii. wartość tangensa któr chcemy uzyskać (np. (3) 4 . W jaki sposób powinna być prowadzona eksploatacja baterii kondensatorów? Eksploatacja baterii kondensatorów powinna być prowadzona zgodnie z instrukcj eksploatacji na podstawie programów pracy (nie dotyczy baterii przył czonych bezpośrednio do urz dzeń).4. wartość tangensa odbiorników obliczona ze wzoru: (2) (suma mocy czynnych odbiorników). Po rozładowaniu kon densatorów przez rezystory rozładowawcze oraz po obowi zkowym dodatkowym rozładowaniu każdego kondensatora dr żkiem do rozła dowania (rys. 270 271 . moce bierne znamionowe odbiorników w kVAr. 4 6 1 . 7. 4 . Moc biern znamionow odbiornika obliczamy ze wzoru: (1) przy czym: obliczamy z cos odbiornika. ustalonej Z katalogu firm produkuj cych baterie wybieramy baterie o mocy zbli żonej do wyliczonej ze wzoru 3.

konstrukcji nośnej i przewodów robo czych. Przerwanie obwodu rozładowania może nast pić po całkowitym rozładowaniu baterii. regulatorów. przeprowadzić rozłado wanie poszczególnych grup i całej baterii za pomoc uziemionego dr żka (rys. 4. niezale nie od wyłączeń programowych? Bateri kondensatorów należy wył czyć spod napi cia. niezależnie od rozładowania samoczynnego. • stwierdzenia innych zakłóceń i uszkodzeń. 465. 464. 466. • wzrostu ustalonego pr du powyżej 130% pr du znamio nowego. • wyst pienie temperatury otoczenia przekraczaj cej do puszczaln wartość określon w instrukcji fabrycznej. W jakich terminach powinna być dokonywana ocena stanu technicznego baterii konden satorów? Ocena stanu technicznego baterii kondensatorów powinna być przeprowadzona nie rzadziej niż raz na 5 lat.4. Dopuszcza si jednorazowe zał czenie bez usuni cia przyczyn wył czania baterii. • stan aparatury ł czeniowej. Jakie środki bezpieczeństwa nale y zachować przed dotknięciem lub zbli eniem się do baterii wyłączonej spod napięcia? Przed dotkni ciem si lub zbliżeniem do cz ści wiod cych pr d oraz do nieuziemionej cz ści obudowy kondensatorów należy. • wyeliminowanie lub ograniczenie przekompensowania. • przegrzanie kondensatora (zmiany barwy znacznika ter mokolorowego). • stan nagrzania poszczególnych kondensatorów. Kiedy wolno załączyć ponownie pod napięcie baterię kondensatorów wyłączoną samo czynnie przez zabezpieczenie? Baterie wył czone samoczynnie przez zabezpieczenie można zał czyć ponownie po usuni ciu przyczyn wył czenia. • utrzymanie wymaganego współczynnika mocy. zmierzaj ce do poprawy warunków pracy urz dzeń wspólnej sieci. 7. 467. • stan izolatorów.8. jeżeli zał czenie to ułatwi umiejscowienie uszkodzeń. • stan poł czeń i przewodów ochrony przeciwporażeniowej. Jakie czynności wchodzą w zakres oględzin baterii kondensatorów? W zakres ogl dzin kondensatorów wchodzi sprawdzenie: • stanu kondensatorów (wybrzuszenia wycieki). Kiedy baterię nale y wyłączyć spod napięcia. Programy pracy baterii kondensatorów powinny być opraco wywane nie rzadziej niż co 5 lat. przy której na zaciskach poszczególnych kondensatorów utrzymywałoby si w sposób trwały napi cie wyższe niż 110% napi cia znamionowego. • śladów przegrzania zacisków kondensatorów lub poł czeń przewodów.4). nieza leżnie od wył czeń programowych w razie: • wzrostu napi cia na zaciskach baterii powyżej wartości.na podstawie przebiegów dobowych i sezonowych obci żeń i poziomu napi ć. • stan urz dzeń rozładowczych. 272 273 . ustalonego przez jednostk zarz dzaj c wspóln sieci . zabezpieczeń. wyst pienia różnych pr dów fazowych w stosun ku do pr du fazy o najwi kszym obci żeniu przekraczaj cym 5% dla baterii ł czonych w gwiazd i 10% dla ł czo nych w trójk t. • stan poł czeń i przewodów roboczych.2. Oględziny i przeglądy baterii kondensatorów 468. • wyraźnego wycieku syciwa z kondensatora. jeżeli ka dzie kondensatorów oznakowano termokolorami. • wyraźnego wybrzuszenia kadzi kondensatora. • wnioski i polecenia jednostek upoważnionych do dyspo nowania moc . • stan wskazań aparatury pomiarowej. a dla baterii wyposażonych w regula cj r czn nie rzadziej niż raz w roku.

• pomiar napi cia zasilania. • sprawdzenie ochrony przeciwporażeniowej. 472. 2) różnica pojemności poszczególnych faz baterii.3.4. jeżeli w okresie postoju baterii mogły powstać okoliczności mog ce w czasie zał czania stanowić zagrożenie dla ludzi lub otoczenia. 3) różnica pojemności dla grup ł czonych szeregowo w fazie baterii nie przekracza 4% w odniesieniu do grupy o najwi kszej pojemności. • po wykryciu na kondensatorach śladów pr du zwarcia do ziemnego lub śladów przegrzania. w odniesieniu do fazy o najwi kszej pojemności. • bezpośrednio przed zał czeniem pod napi cie baterii kon densatorów przez obsług . 470. Pomiary eksploatacyjne 471.469. 4. Terminy i zakresy przegl dów baterii kondensatorów powinny wynikać z przeprowadzonych ogl dzin oraz oceny stanu technicznego baterii. Jakie czynności wchodzą w zakres przeglądu baterii kondensatorów? W zakres przegl du baterii kondensatorów wchodz nast puj ce czynności: • ogl dziny. • • sprawdzenie stopnia nagrzania poszczególnych kondensa torów. • czynności konserwacyjne. • pomiar obci żenia pr dowego poszczególnych faz baterii. • kontrola równomierności obci żenia poszczególnych faz baterii. oraz: • po stwierdzeniu nieprawidłowości pracy baterii. Kiedy wyniki pomiarów nale y uznać za pozytywne? Wyniki pomiarów należy uznać za pozytywne jeżeli: 1) różnica pojemności kondensatora w stosunku do wartości po jemności pomierzonej przy przyjmowaniu do eksploatacji nie przekracza: • 3% dla kondensatorów o napi ciu wyższym niż 1 kV. 274 275 . • 15 % dla kondensatorów o napi ciu do 1 kV. • po wyst pieniu znacznych asymetrii napi ć w sieci elek troenergetycznej spowodowanych prac baterii kondensa torów. nie przekracza: • 5% dla baterii ł czonych w gwiazd . Ogl dziny baterii kondensatorów przył czonych bezpośrednio (bez ł czników) do urz dzeń elektroenergetycznych należy przepro wadzić podczas ogl dzin tych urz dzeń. • 15% dla baterii ł czonych w trójk t. • sprawdzenie ci głości obwodu rozładowania. • próby funkcjonowania ł czników i zabezpieczeń. Kiedy dokonuje się pomiarów pojemności kondensatorów? Pomiarów pojemności kondensatorów oraz kontrol równo miernego rozkładu pojemności na poszczególne fazy i grupy baterii dokonuje si : • po wymianie kondensatora lub powi kszenia mocy. stwierdzenie w drodze pomiaru braku zwarcia pomi dzy za ciskami a obudow kondensatora z izolowanymi wszystkimi biegunami. • sprawdzenie poprawności nastawienia zabezpieczeń.8. • po wyst pieniu nierównomiernego obci żenia poszczegól nych faz baterii. W jakich terminach przeprowadza się oględziny baterii kondensatorów? Ogl dziny baterii kondensatorów należy przeprowadzać nie rzadziej niż raz w roku.

Rys. b) transformator spawalniczy z oddzielnym dławikiem (rys. 4. 276 211 .9. Napi cie przy którym łuk si pali wy nosi około 25 V. 4. 474. Rodzaje i budowa spawarek 473. • • spawarki transformatorowe (transformatory spawalnicze). • duże nat żenie hałasu. że wycofane s z produkcji.9. 2 dławik. Jak zbudowane są transformatory spawalnicze? Transformatory spawalnicze budowane s najcz ściej jako: a) transformatory spawalnicze z dławikiem na wspólnym rdzeniu (rys.57). spawarki prostownikowe (prostowniki spawalnicze). Transforma tor spawalniczy z dławi kiem na wspólnym rdzeniu: 1 — uzwojenie pierwotne.4. • wysok cen . Jak zbudowane spawarki wirujące? Spawarki wiruj ce s zespołami dwumaszynowymi składaj cymi si z silnika nap dowego i pr dnicy spawalniczej. Najcz ściej stosowan pr dnic spawalnicz jest pr dnica z polem poprzecznym (Rosenberga) lub pr dnica obcow zbudna z uzwojeniem rozmagnesowuj cym. Wady te powoduj . Jakiego rodzaju spawarki stosuje się do spawania elektrycznego metali? Do spawania elektrycznego metali stosuje si nast puj ce ro dzaje spawarek: • spawarki wiruj ce.58. 475. Silnikiem na p dowym jest zazwyczaj trójfazowy silnik indukcyjny (rzadziej spali nowy lub pr du stałego). • wysoki współczynnik mocy. 4. 3 uzwojenie dławika. 4 ruchoma cz ść rdzenia. Spawarki i zgrzewarki 4. a stosowanie ich jest ograniczone do niezb dnych przypadków. 477. Jakie właściwości muszą mieć spawarki? Spawarki musz mieć właściwości umożliwiaj ce zapalenie i utrzymanie si łuku elektrycznego przez dłuższy czas. przy użyciu elektrod lub drutu spawalniczego. 3 ruchoma cz ść rdzenia dławika. • dobre własności spawalnicze. Transformator spawalniczy z oddzielnym dławikiem: 1 — transforma tor. Do wad zalicza si : • mał sprawność. 476.57. • symetryczne obci żenie sieci elektrycznej.58). 478. Napi cie za płonowe (biegu jałowego) potrzebne do zapalenia si łuku elektrycz nego wynosi od 55 V do 100 V. 2 — uzwojenie wtórne. Nα czym polega spawanie elektryczne? Spawanie elektryczne polega na ł czeniu metali przez topienie brzegów cz ści ł czonych za pomoc łuku elektrycznego.1. Rys. Jakie zalety i wady mają spawarki wirujące? Spawarki wiruj ce maj nast puj ce zalety: • brak wpływu wahań napi cia sieci na proces spawania. 4.

a) Rys. Ze wzgl du na sposób regulacji pr du spawania rozróżniamy nast puj ce prostowniki spawalnicze: a) prostownik spawalniczy ze sterowaniem transduktorowym (rys. 4. Prostownik spawalniczy z układem sterowania tyrystorów. 3 b) Rys. S 2 prostownik. US elektroniczny układ stero wania tyrystorów. Jak zbudowane są prostowniki spawalnicze? Prostownik spawalniczy składa si z transformatora zasilaj ce go oraz zespołu prostowniczego. Rl — bocznik pomiarowy. Dl dławik. R„.60). 4. regulacja pr du spawania. Prostownik spawalniczy ze sterowaniem transduktorowym: a) schemat ideowy: 1 transformator zasilaj cy. 4. Tl trans formator zasilaj cy.59). L dławik. 3 — zespól prostowniczy. a) schemat ideowy: T transformator zasilaj cy. 4. V7 dioda zerowa.61.60. b) prostownik spawalniczy z układem sterowania tyrystorów (rys. b) schemat blokowy: Pl ł cznik sieciowy. 479. VI—V2 prostownik tyry stor owo diodowy. TD transduktor. S] — prostownik regulowany. 2 iransduktor. Sprawność prostowników spawalniczych wynosi (65 72)% 278 279 . 4. Regulacj pr du spawania uzyskuje si przez zmian reaktancji induk cyjnej w obwodzie za pomoc dławika lub bocznika magnetycznego. Rys.59. Transformator spawal niczy z bocznikiem magnetycznym: 1 rdzeń transformatora. b) schemat blokowy: Pl — ł cznik sieciowy. c) prostownik spawalniczy z regulacj za pomoc zaczepów trans formatora. RO — rezystor. T transformator. 2 bocznik magnetyczny. Spawarki transformatorowe posiadaj duż sprawność.c) transformator spawalniczy z bocznikiem magnetycznym (rys.61). R„. 4. US układ steruj cy. P2 przeł cznik zakresów. regulacja pr du spawania. Sl prostownik. R bocznik pomiarowy.

Uproszczony schemat obwodu zgrzewarki. 482. 3 . hydraulicz nych spełniaj ce różne funkcje mi dzy innymi służ ce do uchwycenia elektrod oraz ich dociśni cie w odpowiednim momencie. • zawiesić je na odpowiednich stojakach przenośnych. 485.4.2. • liniowe. Jaki jest podział zgrzewarek według rodzaju wykonywanych złączy? Zgrzewarki dzielimy według rodzaju wykonywanych zł czy na: • doczołowe. • elektronicznego urz dzenia steruj cego. Zagadnienia ogólne 483. Wywieraj c nacisk na tak rozgrzane materiały uzyskuje si poł czenie (bez użycia dodatkowego spoiwa).62. w szczególności metalowym lub wilgotnym. Uproszczony schemat obwodu zgrzewarki przedstawiono na rys.9. Na czym polega zgrzewanie elektryczne oporowe? Zgrzewanie elektryczne oporowe polega na ł czeniu metali w wyniku przepływu pr du elektrycznego o dużej g stości i działania siły na zgrzewane elementy w miejscu przepływu pr du.9. Gdzie nie wolno u ywać spawarek transformatorowych? Spawarek transformatorowych nie wolno używać do spawania r cznego w pomieszczeniach ciasnych oraz na podłożu przewodz cym pr d.4. Kiedy urządzenie spawalnicze (spawarka lub zgrzewarka) mo e być przyjęte do eks ploatacji? Urz dzenie spawalnicze nowe lub po remoncie może być przyj te do eksploatacji po stwierdzeniu pozytywnych badań przepro wadzonych w zakresie ustalonym w pkt. • punktowe. 481. W jaki sposób nale y zabezpieczać przewody zasilające urządzenia oraz przewody spawalnicze przed uszkodzeniem mechanicznym? Przewody zasilaj ce oraz spawalnicze powinny być zabezpie czone przed uszkodzeniami mechanicznymi w nast puj cy sposób: • prowadzić je tras wykluczaj c możliwość uszkodzeń przez ruch urz dzeń transportowych. 280 281 .5 5 15) V. pneumatycznych. 9 . 486. 1 . W jaki sposób powinny być łączone przewody spawalnicze powrotne? Przewody spawalnicze powrotne powinny być ł czone bezpo średnio z przedmiotem spawanym. Z jakich zespołów składa się zgrzewarka? Zgrzewarka składa si z nast puj cych zespołów: • transformatora dostarczaj cego pr d o dużym nat żeniu i niskim napi ciu (2. 484. Rodzaje i budowa zgrzewarek 480. • zabezpieczyć odpowiednimi osłonami. 9 . Eksploatacja spawarek i zgrzewarek 4 . 3 . 4. 4. Wskutek oporu elektrycznego w miejscu styczności materiały nagrzewaj si (ciepło Joule'a) do odpowiedniej temperatury zależnej od rodzaju ł czonych materiałów. • urz dzeń mechanicznych.62. Rys. 4 . 4.

• uszkodzenia instalacji wodnej lub pneumatycznej. Oględziny i przeglądy 495. ognia lub zapachu spalonej izolacji. Kiedy pracę urządzeń spawalniczych nale y wstrzymać? Prac urz dzeń spawalniczych należy wstrzymać w razie za grożenia bezpieczeństwa obsługi lub otoczenia oraz w razie stwierdze nia uszkodzenia. Kiedy wolno ponownie uruchomić urządzenie spawalnicze wyłączone samoczynnie przez zabezpieczenie? Urz dzenie spawalnicze wył czone samoczynnie przez zabez pieczenie można ponownie uruchomić po ogl dzinach i stwierdzeniu. uruchomienie może nast pić po usuni ciu przyczyn wył czenia. 4.487. urz dzeń spawalniczych należy przeprowadzać w czasie ruchu i w czasie postoju w zakresie i terminach ustalonych w instrukcji eksploatacji. • wzrostu temperatury czynnika chłodz cego.3. 494. Jakie napisy i oznaczenia powinny być umieszczone na urządzeniach spawalniczych? Na urz dzeniach spawalniczych powinny być umieszczone i utrzymane w stanie czytelnym nast puj ce napisy i oznaczenia: • na wszystkich elementach urz dzenia spawalniczego symbole zgodne z dokumentacj techniczno ruchow . • napisy o stosowanych zabezpieczeniach i wielkość ich na stawienia. • napisy określaj ce funkcje przycisków sterowniczych. W jakich terminach przeprowadza się oględziny urządzeń spawalniczych? Ogl dziny. W jakich warunkach powinna odbywać się eksploatacja spawarek? Eksploatacja spawarek powinna odbywać si w warunkach uniemożliwiaj cych przepływ pr du spawania w przewodach neutral nych i ochronnych obwodów elektrycznych zasilaj cych spawarki lub inne urz dzenia w miejscu ich zainstalowania. • uszkodzenia układów sterowania i automatycznej regulacji napi cia i pr du. Na podstawie czego oceniamy stan techniczny urządzeń spawalniczych i ich zdolność do pracy? Stan techniczny urz dzeń spawalniczych i ich zdolność do pra cy określamy na podstawie ogl dzin i przegl dów przeprowadzanych okresowo. a w szczególności: • nadmiernego nagrzewania si poszczególnych cz ści urz dzenia. • pojawieniu si dymu. określa j ce wymagane pr dy wkładek. • nadmiernych drgań i nadmiernego poziomu hałasu.2. że nie wyst puj objawy świadcz ce o uszkodzeniach. 282 283 . • 10 minut w razie spawania lub zgrzewania automatycz nego. 490. 491. 493. W razie po wtórnego wył czenia urz dzenia przez zabezpieczenie. 489.9. 492. Ile powinno wynosić napięcie urządzeń spawalniczych w stanie jałowym? Napi cie w stanie jałowym urz dzeń spawalniczych nie może przekraczać wartości ustalonych w normach lub warunkach technicz nych (podane jest w DTR). Kiedy urządzenia spawalnicze nale y wyłączyć spod napięcia? Urz dzenia spawalnicze należy wył czyć spod napi cia na okres każdej przerwy w pracy trwaj cej ponad: • 5 minut w czasie r cznego spawania. jednak nie rzadziej niż raz na kwartał. • napisy na podstawach gniazd bezpiecznikowych. 488. przeł czników i innych elementach sterowania. Jakie powinny być długości i przekroje przewodów spawalniczych? Długości i przekroje przewodów spawalniczych powinny być dostosowane do znamionowych pr dów spawania i zapewniać możli wie jak najniższe straty energii. • symbole zacisków ochronnych i wyprowadzeń końców uzwojeń oraz dane na tabliczkach znamionowych.

regulatorów i ł czników. 4. • wartości rezystancji izolacji uzwojeń nap dów elektrycz nych urz dzeń spawalniczych odpowiadaj wymaganiom ustalonym w szczegółowych zasadach eksploatacji elek trycznych urz dzeń nap dowych. • działanie przeł cznika dla ustalenia zgrzewania poje dynczego lub ci głego. • sprawdzenie stanu technicznego i przeprowadzenie oceny skuteczności ochrony przeciwporażeniowej. • prawidłowość działania automatycznego sterowania prac urz dzeń spawalniczych. • rezystancja izolacji urz dzeń spawalniczych w pomieszcze niach o dużej wilgotności wynosi nie mniej niż 0.prawdzie w szczególności: • prawidłowość działania zaworów i regulacji układu chło dzenia i układu pneumatycznego. jeżeli: • odpowiadaj wymaganiom ustalonym w pkt. 284 285 . 4.4. • sprawdzenie stanu łożysk. • układów chłodzenia. • czynności konserwacyjne w zakresie zgodnym z doku mentacj fabryczn .. • badania stanu technicznego w zakresie ustalonym w pkt.9. Wyniki przegl dów i zakresy wykonanych czynności konser wacyjno remontowych należy odnotować w dokumentacji eksploata cyjnej urz dzenia spawalniczego. • pomieszczeń. Jakie czynności wchodzą w zakres oględzin w czasie ruchu? Przy przeprowadzaniu ogl dzin w czasie ruchu urz dzenia spawalniczego należy sprawdzić w szczególności stan: • zabezpieczeń. w których pracuj urz dzenia spawalnicze.5 MO. • ochrony przeciwporażeniowej i przeciwpożarowej. 497. • działania przyrz dów pomiarowych. • stwierdzenie zadowalaj cych wyników ruchu próbnego.496. • poł czeń mechanicznych i elektrycznych. nap dów i pr dnic. lecz nie rzadziej niż raz w roku. • nagrzania obudowy i łożysk oraz poziomu hałasu i drgań. W jakich terminach przeprowadza się przeglądy urządzeń spawalniczych? Przegl dy urz dzeń spawalniczych należy przeprowadzać po uprzednim wył czeniu ich spod napi cia. 498. 499. • wymian zużytych cz ści i usuni cie zauważonych uszkodzeń. • czas poszczególnych faz zgrzewania docisku i przerwy.9. Co nale y sprawdzić w czasie ruchu próbnego urządzenia spawalniczego? W czasie ruchu próbnego urz dzenia spawalniczego należy . • czystości urz dzeń spawalniczych. • stan i prawidłowość ustawienia elektrod.4. Jakie czynności wchodzą w zakres przeglądu? Przegl dy powinny obejmować w szczególności: • szczegółowe ogl dziny. • przewodów spawalniczych. 500. Kiedy wyniki pomiarów wykonane w czasie eksploatacji urządzeń spawalniczych nale y uznać za zadowalające? Wyniki pomiarów wykonane w czasie eksploatacji urz dzeń spawalniczych należy uznać za zadowalaj ce. w terminach ustalonych w dokumentacji fabrycznej. urz dzeń sterowania i sygnalizacji. W razie stwierdzenia w czasie ogl dzin nieprawidłowości na leży wykonać zabiegi konserwacyjne lub przekazać urz dzenie spa walnicze do remontu.

Poprawne działanie zgodne z wymaganiami ustalonymi w doku mentacji fabrycznej oraz z zasadami eksploatacji. '). a w razie ich braku powinna być nie mniejsza niż 0. X. Brak ubytków i stan ciśnienia zgodnie z wymaganiami ustalonymi w dokumentacj i fabrycznej. Sprawdzenie stanu instalacji i szczelności układu chłodze nia. 286 287 . Pomiar rezy Mimcji izolacji innych elementów urz dzeń i instala cji elektrycznych niż wymienione pod lp.5 M 7. Rezystancja izolacji powinna odpowiadać wymaganiom ustalo nym w dokumentacji fabrycznej.9. Sprawdzenie stanu instalacji i szczelności układu spr żone go powietrza Działanie urz dzeń chło dzenia powie trza. Sprawdzenie działania wszyst kich urz dzeń pomocniczych mechanizmów. Brak ubytków spr żonego powietrza i stan ciśnienia zgod nie z wymaga niami ustalo nymi w doku mentacji fa brycznej. Zakres badań technicznych dla urządzeń spawalniczych Zakres badań technicznych dla urz dzeń spawalniczych [16] Zakres badań spawarki wiruj ce Wymagania techniczne spawarki transformato rowe spawarki prostowniko we zgrzewarki (i.4. 3 5.4.

• zainstalowano je zgodnie z dokumentacj techniczn i wa runkami technicznymi. wraz z ob 289 . • zapewniaj właściwe nat żenie i równomierne oświetlenie. • odpowiadaj warunkom ochrony przeciwporażeniowej i ochrony przeciwpożarowej. • odpowiadaj wymaganiom w zakresie rezystancji izolacji urz dzeń oświetlenia elektrycznego. Zasady eksploatacji urządzeń oświetleniowych . Urządzenia oświetlenia elektrycznego 1. • zostały dostosowane do środowiska i warunków pracy w miejscu ich zainstalowania.o to są urządzenia oświetlenia elektrycznego? Urz dzenia oświetlenia elektrycznego s to urz dzenia oświe i elektrycznego zewn trznego i wn trzowego oraz oświetlenia inacyjnego i reklam świetlnych. stanowi ce zespół elementów daj cy si ze źródeł światła i opraw oświetleniowych. 502. 0.1. • podstawowych źródeł światła wchodz cych w skład urz dzeń oświetlenia elektrycznego.wodami zasilaj cymi i steruj cymi ich prac oraz z konstrukcjami wsporczymi. Jakie oznaczenia powinny być umieszczone na urządzeniach oświetlenia elek trycznego? Na urz dzeniach oświetlenia elektrycznego powinny być umieszczone i utrzymane w stanie czytelnym oznaczenia: • stosowanych zabezpieczeń i wartości ich nastawienia. • protokół odbioru technicznego urz dzenia po remoncie potwierdza zgodność parametrów technicznych z doku mentacj i warunkami technicznymi. • rozwi zania i podział obwodów oświetlenia elektrycznego zewn trznego i wn trzowego umożliwiaj racjonalne zu życie energii. Kiedy urządzenie oświetlenia elektrycznego mo e być przyjęte do eksploatacji? Przyj cie do eksploatacji urz dzenia oświetlenia elektrycznego może nast pić po stwierdzeniu. • obwodów sterowania i sygnalizacji oświetlenia elektrycznego. 503. • przewodów fazowych. • obwodów oświetlenia elektrycznego. że: • odpowiadaj wymaganiom określonym w normach i prze pisach dotycz cych budowy urz dzeń oświetlenia elek trycznego. neutralnych i zacisków ochronnych.

4. • czynności konserwacyjne i naprawy zapewniaj ce popra w pracy urz dzeń oświetlenia elektrycznego. 290 291 . znaczenia oraz wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy. okien i świetlików. 506. 508. głównie ich poł czeń oraz osprz tu. • sprawdzenie stanu osłon i zamocowania urz dzeń oświe tlenia elektrycznego. • stan czystości oprawy i źródeł światła. • pomiary rezystancji izolacji. • stan ubytku źródeł światła. z uwzgl dnieniem warunków i miejsc ich zainstalowania. Ogl dziny powinny być przeprowadzane nie rzadziej niż raz w roku. Jak określa się stan techniczny urządzeń oświetlenia elektrycznego i warunki eksplo atacji? Stan techniczny urz dzeń oświetlenia elektrycznego oraz wa runki eksploatacji ocenia si i kontroluje na podstawie wyników prze prowadzanych okresowo ogl dzin i przegl dów. • badania kontrolne nat żenia oświetlenia i jego zgodności z norm . Oględziny.2. Jakie czynności wchodzą w zakres oględzin oświetlenia elektrycznego? Podczas ogl dzin urz dzeń oświetlenia elektrycznego należy do konać oceny stanu technicznego urz dzeń i sprawdzić w szczególności: • stan widocznych cz ści przewodów. 509. • sprawdzenie stanu technicznego i pomiary skuteczności ochrony przeciwporażeniowej. W jakich terminach przeprowadza się oględziny urządzeń oświetlenia elektrycznego? Terminy i zakres ogl dzin urz dzeń oświetlenia elektrycznego należy określić w instrukcji eksploatacji. • stan ochrony przeciwporażeniowej i przeciwpożarowej. • stan urz dzeń zabezpieczaj cych i sterowania. gor cych. zapylo nych. Nieprawidłowości stwierdzone w czasie ogl dzin należy usu n ć i w razie potrzeby wykonać zabiegi konserwacyjne dotycz ce źró deł światła i opraw. Jakie czynności wchodzą w zakres przeglądów urządzeń oświetlenia? Przegl dy powinny obejmować w szczególności: • szczegółowe ogl dziny. gdzie zain stalowano urz dzenia oświetlenia elektrycznego. w których wyst puj wyziewy żr ce oraz zaliczonych do odpowiedniej kategorii zagrożenia pożarowego. • realizacja zasad racjonalnego użytkowania oświetlenia. • stan napisów informacyjnych i ostrzegawczych oraz oznaczeń. • wymian uszkodzonych źródeł światła. • sprawdzenie stanu powierzchni ścian i sufitów oraz czy stości okien i świetlików w pomieszczeniach. • sprawdzenie działania urz dzeń sterowania. 510. Jaka jest dopuszczalna liczba niesprawnych źródeł światła oświetlenia wnętrzowego? Liczba niesprawnych źródeł światła nie powinna przekraczać w odniesieniu do oświetlenia wn trzowego 10%. W jakich terminach przeprowadza się przeglądy urządzeń oświetlenia? Przegl dy urz dzeń oświetlenia elektrycznego należy prze prowadzać nie rzadziej niż: • raz na 2 lata jeżeli chodzi o oświetlenie zewn trzne i wn trzowe w pomieszczeniach wilgotnych.504. 505. Brakuj ce źródła światła należy uzupełniać na bież co. przeglądy i remonty urządzeń oświetlenia elektrycznego 507. • raz na 5 lat w innych wypadkach. • poziom hałasu i drgań źródeł światła.10. Jak często przeprowadza się kontrolę czynnych źródeł światła? Kontrol czynnych źródeł światła elektrycznego w pomiesz czeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi należy przeprowadzać na bież co a w pozostałych pomieszczeniach co najmniej raz w mie si cu. Wyniki przegl dów i zakres wykonanych czynności należy odnotować w dokumentacji eksploatacyjnej urz dzeń oświetlenia elektrycznego.

Urządzenia prostownikowe i akumulatorowe 4. w których s zainstalowane. którego zadaniem jest trans formacja napi cia sieciowego. umożliwiaj cym regulacj napi cia stałego od zerowej wartości średniej do wartości maksymal nej.7. 514. bateria akumulatorów). W czasie remontu należy d żyć do modernizacji urz dzeń oświetlenia elektrycznego w celu poprawy ich skuteczności i poziomu nat żenia oświetlania. W jakich terminach powinny być przeprowadzane remonty oświetlenia elektrycznego? Remonty urz dzeń oświetlenia elektrycznego powinny być przeprowadzone w terminach i zakresach ustalonych w instrukcji eks ploatacji. • uszkodzenie zagrażaj ce bezpieczeństwu obsługi lub oto czenia. które polega na tym. Regulacja napi cia stałe go jest realizowana przez sterowanie fazowe tyrystorów. • Czas pracy urz dzeń oświetlenia zewn trznego powinien być regulowany automatycznie (np. • • 292 . stosowanym do zasilania od biornika rezystancyjnego (R) albo rezystancyjno indukcyjnego (RL). z wyj tkiem przypadków określonych w instrukcji eksploatacji.3. albo odbiornika z napi ciem źródłowym (E) wstecznie skierowanym do kierunku przewodzenia pr du stałego (np. • Urz dzenia oświetlenia iluminacyjnego należy używać w cza sie uzgodnionym z jednostk organizacyjn .11. 293 4. przekaźnikiem zmierzchowym) i być dostosowany do pory roku i warun ków lokalnych. • zespół przyrz dów półprzewodnikowych (diody. która wydała zgod na ich zainstalowanie. z uwzgl dnieniem wyników przegl dów. Jaki jest zakres pomiarów i prób eksploatacyjnych instalacji oświetleniowych? Zakres pomiarów i prób eksploatacyjnych instalacji oświetle niowych jest taki sam jak dla instalacji elektrycznych (pkt 4. tyrystory) niezb dnych do przekształcenia pr du przemiennego na stały. Kiedy urządzenia powinny być przekazane do remontu? Urz dzenia oświetlenia elektrycznego powinny być przekaza ne do remontu jeżeli si stwierdzi: • pogorszenie stanu technicznego opraw. Urządzenia prostownikowe 515.10. 516. że dokonuje si wł czenia tyrystora z opóźnieniem k towym. Czas użytkowania oświetlenia wn trzowego pomieszczeń nie powinien być dłuższy niż czas trwania pracy w tych pomieszczeniach.1.10). Co to jest prostownik diodowy? Prostownik diodowy jest przekształtnikiem napi cia przemien nego na napi cie stałe nieregulowane. U ytkowanie urządzeń oświetlenia elektrycznego 513.11. W jaki sposób ustala się czas u ytkowania oświetlenia elektrycznego? Czas użytkowania oświetlenia elektrycznego należy określić w instrukcji eksploatacji uwzgl dniaj c warunki i rodzaj pomieszczeń lub przestrzeni. otrzymanym w prostowniku diodowym. 517.511. • Urz dzenia reklam świetlnych mog być wł czane po za chodzie słońca. Jakie człony występują w obwodzie głównym prostownika? W obwodzie głównym prostownika wyst puj trzy podstawo we człony: • transformator prostownikowy. które uniemożliwi uzyskanie wymaganej wartości nat żenia oświetlenia. 512. Co to jest prostownik sterowany? Prostownik sterowany jest tyrystorowym przekształtnikiem napi cia przemiennego na napi cie stałe. 4. • urz dzenie wygładzaj ce (filtr) służ ce do wygładzania pr du wyprostowanego. aby po wyprostowaniu otrzymać napi cie stałe o wartości wymaganej dla zasila nego odbiornika.

519. Schemat prostownika sterowanego 1 fazowego przedstawiono na rys. 4. K t zapłonu tyrystorów jest regulowany przez prze suwanie w fazie impulsów wytwarzanych w układzie wyzwalania tyrysto rów. F bezpiecznik. — rezystory i kondensatory do złagodzenia narastania napi cia po zapłonie tyrystora.65. 4. S stycznik. T2 tyrystory. Równolegle do tyrystorów przył czone s obwo dy i :.64). Z jakich podstawowych członów składa się prostownik sterowany? Prostownik sterowany składa si z nast puj cych podstawo wych członów: • transformatora. Dławik Dł zmniejsza amplitud t tnień pr du wyprostowanego. Tr transformator. UWT — układ wy zwalania tyrystorów. • urz dzenia wygładzaj cego. 4.518. Rys. D2 dio dy.64. • układu wyzwalania tyrystorów. Jakie układy prostownicze są najpowszechniej stosowane? Najpowszechniej w prostownikach małej i średniej mocy sto sowany jest układ dwukierunkowy mostkowy jednofazowy (rys. Prostownik składa si z dwóch tyrystorów Tl i T2 i dwóch diod Dl i D2 tworz c mostek zasilany poprzez transformator Tr z sieci pr du przemiennego. których zadaniem jest złagodzenie narastania napi cia po zapłonie tyrystora. Schemat prostownika sterowanego: Tl. Jakie rozró niamy układy prostownicze? W zależności od sposobu podł czenia przyrz dów prostowni kowych do uzwojeń wtórnych transformatora rozróżniamy układy prostownicze jednokierunkowe lub dwukierunkowe. Dł dławik wygładzaj cy. • układu prostowniczego tyrystorowego. Schemat prostownika 1 fazowego mostkowego: a) przebieg hapi cia wyprostowanego. Dl. Schemat prostownika 3 fazowego: a) jednokierunkowego. 4. 4. W prostownikach dużych mocy stosowany jest prostownik trójfazowy jednokierunkowy lub dwukierunkowy (rys. Rys. a) 520. 294 . rezystancja obci żenia.65. 4.63.63). b) dwu kierunkowego. W zależności od napi cia zasilania transformatora układy mog być jednofazowe lub trójfazowe. 295 Rys.

2 . Dane charakterystyczne akumulatorów Akumulatory Kwasowe Zasadowe kadmowo żelazowo ni kłowe niklowe 524. Jakie przebiegi prądów ładowania akumulatorów stosuje się w praktyce? W praktyce stosuje si nast puj ce przebiegi pr dów ładowania: • do ładowania baterii stacyjnych przy dozorze i r cznej re gulacji pr du ładowania stosuje si : ładowanie stał wartości pr du (czas do 20 godz.25. Jak zbudowane są akumulatory bezobsługowe? Spotyka si dwa rodzaje akumulatorów bezobsługowych: • z elektrolitem uwi zionym w strukturze żelu. zasilania układów zabezpie czeń.25. • Baterie trakcyjne do zasilania silników w wózkach aku mulatorowych. ładowanie dwustopniowe: na pocz tku wi ksz stał wartości pr du aż do wyst pienia gazowania i na st pnie mniejsz . Lądowanie akumulatorów 526.11. Napi cia znamionowe ogniw i dane charakterystyczne akumulatorów podano w tablicy 4.).2. Akumulatory bezobsługowe s zbudowane z płyt ze specjalnego stopu ołowiu. Jak powinny być zamontowane baterie stacyjne? Baterie stacyjne powinny być zamontowane na podstawach izolacyjnych zapewniaj cych rezystancj wzgl dem ziemi. 523. 1 1 . również stał wartości pr du aż do pełnego naładowania (około 11 godzin). zamkni te prawie szczelnie (odprowadzaj do atmosfery tylko 1% gazów wydzielaj cych si podczas pracy akumulatora).1 67 70% 50 52% 1. które ponownie wchłaniaj opary kwasu.74 80 90% 70% 1.1 70 75% 47 50% 296 297 . zamkni te specjalnymi korkami. Na jakie napięcia budowane są baterie akumulatorów? Baterie akumulatorów budowane s na dowolne napi cia przez szeregowe poł czenie ogniw akumulatorów.85 1.8.75 1. 525. ładowanie dwustopniowe pr dem zmniejszaj cym si (około 9 godzin).2 1.1.85 1. których budow i zasad działania opisano wpkt.. 522. 1.2. zmniejszaj cego znacznie zjawisko korozji płyt. • Baterie rozruchowe do zasilania odbiorników w pojaz dach z silnikami spalinowymi. Tablica 4. zasilania central telefonicznych itp. Jakie akumulatory stosuje się najczęściej w praktyce? W praktyce najcz ściej stosuje si dwa rodzaje akumulatorów: kwasowe i zasadowe.0 1.2 1. Urządzenia akumulatorowe 4.2.4 .11.95 1.83 1.0 1. 4. • do ładowania automatycznego pojedynczych baterii wóz ków akumulatorowych stosuje si : ładowanie jednostopniowe pr dem zmniejszaj cym si (około 11 godzin). Baterie akumulatorów 521.75+1. Dla baterii bezobsługowych dopuszcza si stosowanie podstaw metalowych. Coraz szersze zastosowanie znajduj akumulatory kwasowe tak zwane bezobsługowe.1. Jakie rozró niamy baterie akumukrlorów w zale ności od przeznaczenia eksploatacyj nego? W zależności od przeznaczenia eksploatacyjnego rozróżnia si nast puj ce rodzaje baterii akumulatorów: • Baterie stacyjne do zasilania oświetlenia awaryjnego za silania sterowania ł czników. Napi cie jednego ogniwa znamionowe pod koniec ładowania pod koniec wyładowania Sprawność elektryczna (pojemnościowa) Sprawność energetyczna 2 2. • z elektrolitem płynnym uwi zionym w macie szklanej se paratora.

4. W akumulatorni powinna być zastosowana pełna klimatyzacja. Z chwil gdy roztwór osi gnie temperatur 20°C należy dokonać pomiaru g stości. 527. w którym ładuje si akumulatory powinno być suche. Do ładowania stosuje si odpowiednie zasilacze wyposażone: • w automatyczn kompensacj termiczn końcowego na pi cia ładowania. Jaki sprzęt ochronny stosuje się przy obsłudze baterii akumulatorów? Obsługa baterii akumulatorów. z kanałem ściekowym. Jakie urządzenia słu ą do ładowania baterii akumulatorów? Do ładowania baterii akumulatorów służ najcz ściej prostow niki. • w układ alarmowy sygnalizuj cy: brak ładowania baterii. 298 299 . [95] b) 528. Prostowniki: a) typu PAF współpracuj cy z bateri akumulatorów stacjonarnych. że dolewamy małym strumieniem kwas do wody. W jaki sposób przygotowuje się elektrolit? Elektrolit przygotowuje si . 529. Baterie mog pracować w cyklu ładowanie rozładowanie lub we współpracy ze stale wł czonym prostownikiem (do zasilania urz dzeń wymagaj cych dużej stałości napi cia. W jaki sposób ładuje się baterie stacyjne bezobsługowe? Ładowanie baterii stacyjnych składaj cych si z akumulatorów bezobsługowych należy wykonywać ściśle według zaleceń wytwórcy. brak ci głości obwodu baterii. wyposażone w wentylacj naturaln (grawitacyjn ) za pomoc kanałów nawiewnych i wywiewnych oraz w wentylacj sztuczn .66). a w szczególności prace zwi zane z przygotowaniem i uzupełnieniem elektrolitu powinny być wy konywane przy użyciu okularów ochronnych oraz r kawic. 4. baterie stacyjne) (rys. bateria rozładowana i inne. Tempe ratura winna być stabilna w granicach (20 ^25)°C i powinna być za chowana czystość.66. przy czym należy pami tać. w którym ładuje się akumulatory? Pomieszczenie. 530. a nigdy odwrotnie. 532. równa i kwasoodporna. b) typu BSK przeznaczo ny do zasilania baterii wózków akumulato rowych. przekroczenie napi cia. np. • termometru do pomiaru temperatury elektrolitu. rozcieńczaj c kwas siarkowy wo d destylowan . Jakich przyrządów pomiarowych u ywa się w eksploatacji baterii akumulatorów? W eksploatacji baterii akumulatorów używa si nast puj cych przyrz dów pomiarowych: • aerometru do kontroli g stości elektrolitu. przekroczenie temperatury. • woltomierza na pr d stały o zakresie pomiarowym 0 3 V do pomiarów napi cia na zaciskach ogniwa oraz o zakresie dostosowanym do napi cia całej baterii. Rys. ładowanie jest niezupełne (około 7 godzin). W pobliżu pomieszczenia powinien znajdować si zlew i kran z wod bież c . fartuchów i kaloszy gumowych. • w układ ograniczaj cy pr d ładowania.• do szybkiego doładowywania baterii wózków akumulato rowych stosuje si ładowanie dwustopniowe: na pocz tku o stałej wartości i nast pnie pr dem zmniejszaj cym si . Podłoga pomieszczenia powinna być twarda. Jakie warunki powinno spełniać pomieszczenie. 531.

Jakim napięciem nale y ładować baterię akumulatorów? Przy ładowaniu ci głym przyjmuje si (dla akumulatorów kwasowych) napi cie (2.16 1.3 g/cm3). natomiast twarz lub oczy należy przemyć 2% roztworem sody oczyszczonej.22 g/cm3 (1. aby akumulator można było w pełni naładować. Jak nale y postępować w wypadku rozlania się kwasu? Rozlany kwas (elektrolit) należy bezzwłocznie usun ć. natomiast przy ładowaniu szybkim można podwyższyć do 2.4 V) akumulator nie gazuje. Jak nale y postępować w razie ubytku elektrolitu w akumulatorach? W razie ubytku elektrolitu w akumulatorze należy uzupełnić poziom elektrolitu przez dolanie: • wody destylowanej jeżeli g stość elektrolitu pod koniec ładowania jest wi ksza niż 1. a g stość elektrolitu 1.2 g/cm3 jeżeli g stość po naładowaniu jest mniejsza od 1. Nα czym polega zewnętrzna konserwacja baterii akumulatorów? Zewn trzna konserwacja baterii akumulatorów polega na utrzymywaniu naczyń akumulatorowych w stanie suchym oraz na oczyszczaniu ł czy z nalotów (siarczanów) tworz cych si w wyniku parowania elektrolitu. z chwil osi gni cia 35°C należy zmniej szyć wartość pr du ładowania o ok. a nast pnie podło g zmyć obficie wod . gdy napi cie na każdym ogniwie wynosi (2. 536. 538. Jaka powinna być temperatura elektrolitu w czasie ładowania akumulatorów? W czasie ładowania akumulatorów temperatura elektrolitu nie powinna przekroczyć 40°C. Jaka powinna być gęstość elektrolitu w akumulatorach kwasowych? G stość elektrolitu w akumulatorach zależy od stopnia nała dowania (wyładowania) ogniwa i wynosi: • 1. Elektrolit przed napeł nieniem powinien mieć temperatur (10+15) °C. a oznak naładowania jest g stość elektrolitu (1.2 g/cm3) oraz liczba amperogodzin ładowania. 542. 534. 300 Napi cie ładowania musi mieć tak wartość. 301 . Jaki powinien być poziom elektrolitu w akumulatorze? Poziom elektrolitu w akumulatorze powinien być utrzymany na wysokości około 15 mm ponad górn kraw dzi płyt. Nie wolno uzupełniać poziomu elektrolitu przez dolewanie st żonego kwasu siarkowego.65 2. • przygotowanego elektrolitu o g stości 1.28 g/cm3 w ogniwach naładowanych (wielkość zależy od rodzaju i budowy akumulatora).75) V. zasy puj c miejsce rozlania kwasu trocinami z piaskiem. Zestaw tych środków po winien być umieszczony w akumulatorni. najpierw na płytach ujemnych (szarych). • 1. 539. 540.15+2.2+1. silne gazowanie płyt wskazuje na naładowanie akumulatora w tym wypadku.2 g/cm3. 541.8 V na jedno ogniwo. 537. Jakie są oznaki naładowania akumulatorów? Podczas ładowania podnosi si napi cie na ogniwach i wzrasta g stość elektrolitu i pod koniec ładowania nast puje wydzielanie si p cherzyków gazu. Miejsca oczyszczone należy pokrywać wazelin .2) V na jedno ogniwo. Czy wolno napełniać akumulatory zimnym elektrolitem? Akumulatorów nie wolno napełniać zimnym elektrolitem.533. a nast p nie na dodatnich (brunatnych).22 g/cm3. 535. Jak nale y postępować w razie oblania kwasem ubrania lub ciała? W razie oblania kwasem ubrania lub ciała należy miejsce ob lania natrzeć rozcieńczonym amoniakiem lub 5% roztworem sody amoniakalnej (zoboj tnienie kwasu). gdyż powoduje to uszkodzenie płyt ujemnych. Równomierne. Uwaga: Do akumulatorów tak zwanych bezobsługowych nie wolno stosować żadnych elektrolitów płynnych i dolewać wody destylowanej. 50%. Przy niższym napi ciu na ogniwie (poniżej 2.15 g/cm3 w ogniwach wyładowanych.

nie wolno spożywać posił ków i napojów oraz używać otwartego ognia. • działania urz dzeń zabezpieczaj cych. W jakich terminach nale y przeprowadzać oględziny urządzeń prostownikowych i akumulatorowych? Ogl dziny urz dzeń prostownikowych i akumulatorowych na leży przeprowadzać: • w obiektach ze stał obsług urz dzeń raz na zmian w ograniczonym zakresie określonym w instrukcji eksplo atacji i w pełnym zakresie nie rzadziej niż raz w miesi cu. • pojemności baterii. • w obiektach bez stałej obsługi urz dzeń nie rzadziej niż raz w miesi cu. • stanu osłon. 544. 3) sprawdzenie: • stanu technicznego zespołu prostownikowego. • rezystancji ł czników wewn trz baterii akumulatorów.3. która spowodowała wył czenie. rozdzielni i instalacji.11. Jakie czynności wchodzą w zakres przeglądu urządzeń prostownikowych? Przegl dy urz dzeń prostownikowych powinny obejmować w szczególności: 1) ogl dziny. • ci głości i stanu poł czeń głównych torów pr dowych. 2) pomiary: • napi ć ogniw akumulatorowych. 546. sterowniczych i sy gnalizacyjnych. 4) konserwacje i naprawy urz dzeń. 549. 302 303 .4. ponowne wł czenie do ruchu tego urz dzenia może nast pić po ustaleniu i usuni ciu przy czyny. 3) sprawdzenie: • stanu technicznego ogniw akumulatorowych i rozdzielni. 2) pomiary rezystancji izolacji. 548. W razie spawania lub lutowania z użyciem otwartego ognia prace te wolno wykonywać po dodatkowym przewietrzeniu. 547. Czy w pomieszczeniach w których odbywa się ładowanie akumulatorów wolno spo ywać posiłki oraz u ywać otwartego ognia? W akumulatorniach i w pomieszczeniach zamkni tych. Kiedy urządzenie prostownikowe lub akumulatorowe mo na ponownie włączyć do ruchu jeśli zostało samoczynnie wyłączone przez zabezpieczenie? W razie samoczynnego wył czenia urz dzenia prostowniko wego lub akumulatorowego przez zabezpieczenie. blokad i innych urz dzeń zapewniaj cych bezpieczeństwo pracy. • rezystancji izolacji w stosunku do ziemi baterii akumulatorów. 550. • działania ł czników oraz ich stanu technicznego. a ocena stanu technicznego dokonywana nie rzadziej niż raz w roku. w któ rych odbywa si ładowanie akumulatorów. • działania urz dzeń zabezpieczaj cych. Zasady eksploatacji urządzeń prostownikowych i aku mulatorowych 543. 545. • ci głości i stanu poł czeń głównych torów pr dowych. Jak często powinna być prowadzona obserwacja i ocena stanu technicznego urządzeń prostownikowych i akumulatorowych? Obserwacja stanu technicznego urz dzeń prostownikowych powinna być prowadzona na bież co. Jakie czynności wchodzą w zakres przeglądu urządzeń akumulatorowych? Przegl dy urz dzeń akumulatorowych powinny obejmować: 1) oględziny. W jakich terminach powinny być przeprowadzane przeglądy urządzeń prostownikowych i akumulatorowych? Przegl dy urz dzeń prostownikowych i akumulatorowych po winny być przeprowadzane nie rzadziej niż raz w roku. Na podstawie czego powinna być prowadzona eksploatacja urządzeń prostownikowych i akumulatorowych? Eksploatacja urz dzeń prostownikowych i akumulatorowych powinna być prowadzona na podstawie programu pracy tych urz dzeń.

• działanie przyrz dów kontrolno pomiarowych. • stan zbiorników z elektrolitem i wod destylowan . sprz tu ochronnego i przeciwpoża rowego. 305 .• • stan osłon i innych urz dzeń zapewniaj cych bezpieczeń stwo pracy. • stan wyposażenia w środki do neutralizacji elektrolitu. 523. 552. wysokość temperatury w pomieszczeniach i warunki chło dzenia urz dzeń. 4) konserwacje i naprawy urz dzeń. warunków przechowywania i stanu zapasu elektrolitu. stan pomieszczeń i zamkni ć. • stan i warunki przechowywania oraz przydatności do użyt ku odzieży ochronnej. • stan napisów i oznaczeń informacyjno ostrzegawczych. kompletność dokumentacji eksploatacyjnej. • stan ogniw akumulatorowych i poł czeń mi dzy nimi a roz dzielni .11. • działania oświetlenia w pomieszczeniu. Kiedy wyniki pomiarów wykonywanych w ramach przeglądów urządzeń prostowniczych i akumulatorowych naie y uznać za prawidłowe? Wyniki pomiarów wykonywanych w ramach przegl dów urz dzeń prostowniczych i akumulatorowych należy uznać za prawi dłowe jeżeli spełniaj wymogi podane w punkcie 4. • stan napisów i oznaczeń informacyjno ostrzegawczych. Jakie czynności wchodzą w zakres oględzin urządzeń prostownikowych? Podczas przeprowadzania ogl dzin urz dzeń prostownikowych należy sprawdzić w szczególności: • zgodność układu poł czeń z programem pracy. stan ochrony przeciwporażeniowej i przeciwpożarowej. • stan urz dzeń zabezpieczaj cych. wo dy destylowanej i cz ści zamiennych. • stan ł czników. • stan pomieszczeń i zamkni ć. 551. jak również pojemników z zapasowymi cz ściami ogniw. sterowniczych i sygnali zacyjnych. rozdzielni i instalacji.4. stan skuteczności działania urz dzeń wentylacyjnych po mieszczeń oraz urz dzeń grzewczych w miejscu zainsta lowania urz dzeń prostownikowych. • stan czystości pomieszczeń. • stan ochrony przeciwporażeniowej i przeciwpożarowej. stan i warunki przechowywania oraz przydatności do użyt ku sprz tu ochronnego i przeciwpożarowego. • stan i skuteczność działania urz dzeń wentylacji pomiesz czeń z urz dzeniami akumulatorowymi. • • • • • • • 304 działania oświetlenia elektrycznego w miejscu zainstalo wania urz dzeń prostownikowych. • stan zespołów prostownikowych. • wartość napi cia przy buforowej pracy z bateri akumula torów. • działania przyrz dów kontrolno pomiarowych. • stan urz dzeń zabezpieczaj cych. • wysokość temperatur w pomieszczeniach i warunki chło dzenia. Jakie czynności wchodzą w zakres oględzin urządzeń akumulatorowych? Podczas przeprowadzania ogl dzin urz dzeń akumulatorowych należy sprawdzić w szczególności: • zgodność układu poł czeń z ustalonym programem pracy.

12.4. Wymagania 4. • przewoźne. Urz dzenia akumulatorowe. Urz dzenia prostownikowe. Napi cie ogniwa akumulatorowego zmierzone przy obci żeniu baterii aku mulatorów nie różni si wi cej niż o 0. [90] 306 307 . Rodzaje zespołów prądotwórczych 554. od przeznaczenia zespoły pr dotwórcze dzielimy na: • stacjonarne stanowi ce rezerwowe źródło zasilania. Rezystancja ł cznika wewn trz baterii akumulatorów jest nie wyższa niż 130% wartości średniej rezystancji ł czników. Pomiary pojemności baterii akumulatorów Pomiary rezystancji izolacji baterii akumula torów w stosunku do ziemi.67). jttyś. Rezystancja izolacji baterii akumulato rów w stosunku do ziemi jest nie niższa niż 500 na 1 V napi cia znamionowe go baterii akumulatorów i nie niższa niż 10 kD dla całej baterii akumulatorów. nie niższa niż: 1000 na 1 V napi cia znamionowego pr du stałego i nie niższa niż 500 k Pomiary napi ć ogniw akumulatorowych. Pomiary rezystancji ł czników wewn trz baterii akumulatorów. Wymagania w zakresie wyników pomiarów urządzeń prostownikowych i akumulatorowych [16] Nazwa urz dzenia Zakres badań Pomiary rezystancji izolacji w stosunku do ziemi obwodów głów nych oraz obwodów i urz dzeń pomocniczych.1.4. Co to jest zespół prądotwórczy? Zespół pr dotwórczy jest to samodzielne źródło pr du składa j ce si z pr dnicy synchronicznej i z nap dzaj cego silnika spalino wego ustawionych na wspólnej ramie.4. Pojemność baterii akumulatorów jest nie mniejsza niż 80% jej pojemności zna mionowej. 4.03 V od wartości średniej napi ć ogniw akumulatorowych. Do czego słu ą zespoły prądotwórcze stacjonarne? Zespoły pr dotwórcze stacjonarne stanowi rezerwowe źródło zasilania w przypadku zaniku napi cia z sieci energetyki zawodowej (rys.11. W zależność. 555.67Zespół pr dotwórczy stacjonarny. Zespoły prądotwórcze 4.12.

12. W jaki sposób powinno być udokumentowane prowadzenie ruchu zespołu prądo twórczego? Prowadzenie ruchu zespołu pr dotwórczego powinno być reje strowane w dzienniku operacyjnym. 557. stacjach uzdatniania wody. 560. Zespół pr dotwórczy o napi ciu znamionowym 0. [90] 556. Jakie są zasady monta u zespołów prądotwórczych stacjonarnych? Zespoły stacjonarne montowane s na fundamentach w pomiesz czeniach zamkni tych. 559. zakła dach produkcyjnych wymagaj cych ci głości zasilania itp. • wymagania w zakresie oszcz dności paliw i energii. Dla jakich zespołów prądotwórczych powinien być opracowany program pracy i co powinien zawierać? Program pracy powinien być opracowany dla zespołu pr do twórczego o mocy znamionowej 32 kVA lub wi kszej i powinien zawierać: • układ poł czeń sieci dla ruchu w warunkach normalnych i przy zakłóceniach. na budowach. 4 . Zespoły stacjonarne wyposażone s zwykle w samoczynne urz dzenia rozruchowe uruchamiaj ce zespół w chwili zaniku napi cia w sieci podstawowego zasilania z energetyki zawodowej i zatrzymuj ce zespół po powtórnym pojawieniu si napi cia.. Szczegółowy zakres i formy reje stracji określa instrukcja eksploatacyjna. synchronizacj z sieci i inne warunki zasilania określonych odbiorników. 308 309 . 4. 2 . w wozach technicznych.1. Rys. Tablica kontrolno pomiarowa zespołu pr dotwórczego. otoczenia i urz dzenia.2.68. • moc przewidywan do dostarczania z zespołu pr dotwórczego.leżeli zespół przewidziany jest do rezerwowego zasilania urz dzeń zasilanych ze wspólnej sieci energetyki zawodowej w przyj ciu do eksploatacji powinien uczestniczyć jej przedstawiciel.4 kV lub wyższym przed przyj ciem do eksploatacji powinien być poddany ruchowi próbnemu na warunkach określonych w dokumentacji fa brycznej . • charakterystyk zasilanych odbiorników i wymagane przez nie wartości napi ć oraz zakres cz stotliwości. czy uruchomienie tego zespołu nie stworzy zagroże nia bezpieczeństwa obsługi. 1 2 . na wiertnicach itp. wozach rentgenow skich. Do czego słu ą zespoły prądotwórcze przewoźne? Zespoły pr dotwórcze przewoźne służ do zasilania odbiorni ków elektrycznych w miejscach oddalonych od sieci elektroenerge tycznej np. Instaluje si je mi dzy innymi w szpitalach. 561. centra lach telekomunikacyjnych. • warunki uruchamiania i przewidywany czas pracy. • sposób przył czenia do wspólnej sieci. Co nale y sprawdzić przed uruchomieniem zespołu prądotwórczego przez obsługę? Przed uruchomieniem zespołu pr dotwórczego przez obsług należy sprawdzić. ciepłowniach. Kiedy mo e nastąpić przyjęcie zespołu prądotwórczego do eksploatacji? Przyj cie zespołu pr dotwórczego do eksploatacji może nast pić po przeprowadzeniu z wynikiem pozytywnym prób i pomiarów. Program pracy zespołu pr dotwórczego należy opracowywać nie rzadziej niż raz na trzy lata. Eksploatacja zespołów prądotwórczych 4. • wielkość zapasu paliwa i oleju. Uruchomienie zespołu prądotwórczego i programy pracy 558.

• dane na tabliczkach znamionowych. praca i zatrzymywanie zespołu prądotwórczego? Uruchomianie. W jaki sposób powinno odbywać się uruchomianie. Jakiej mocy silniki zwarte mo na podłączać do zespołu prądotwórczego o napięciu do 1 kV? Jeżeli dokumentacja techniczna nie stanowi inaczej moc silnika elektrycznego. a nast pnie: • dokonać ogl dzin cz ści zewn trznych. • sprawdzić czy wył cznik główny znajduje si w położeniu wył czonym. nie może być wyższa od mocy zespołu pr dotwórczego wyrażonej w kilowatach. 563. Moc silnika zasilanego z zespołu pr dotwórczego poprzez przeł cznik gwiazda trójk t. • sprawdzić stan otworów wentylacyjnych. • zgodność warunków pracy z dokumentacj fabryczn . dla 100 kW moc silnika może wynosić 50 kW). • sprawdzić stan szczotek i pierścieni ślizgowych. jeżeli moc tego zespołu nie przekracza 60 kW (maksimum 42 kW). jeżeli moc tego zespołu jest wyższa niż 60 kW (np.12. 311 . nie może być wyższa niż: • 70% mocy znamionowej zespołu pr dotwórczego. praca i zatrzymywanie zespołu pr dotwórczego powinny odbywać si zgodnie z dokumentacj fabryczn .562. • uruchamiamy silnik w sposób podany w instrukcji eksplo atacji. 564. 567. Jakie czynności nale y wykonać przed ka dym uruchomieniem zespołu prądo twórczego? Przed każdym uruchomieniem zespołu pr dotwórczego należy go oczyścić. • sprawdzamy wzbudzanie pr dnicy wg wskazań woltomierza.2. Obsługa zespołów prądotwórczych 566. W jaki sposób uruchamiamy zespół i włączamy obcią enie? Zespół pr dotwórczy uruchamiamy po przygotowaniu go do pracy w nast puj cy sposób: • sprawdzamy swobodny przepływ paliwa. • sprawdzamy ciśnienie oleju. • sprawdzić stan uziemień. 310 565. • rozgrzewamy silnik tak. 4. • sprawdzić stan paliwa.2. • 50% mocy znamionowej zespołu pr dotwórczego. aby uzyskać odpowiedni tempe ratur płynu chłodz cego i oleju. • stan ochrony przeciwporażeniowej i zabezpieczenia prze ciwpożarowego. zwartego zasilanego bezpośrednio z zespołu pr do twórczego o napi ciu znamionowym do 1 kV. • symbole zacisków ochronnych i wyprowadzeń końców uzwojeń pr dnicy. • sprawdzić szczelność przewodów paliwowych silnika. • ustawiamy regulatorem ż dane napi cie. usun ć nieszczel ności i poluzowania. Jakie oznaczenia powinny być umieszczone na zespole prądotwórczym? Na zespole pr dotwórczym powinny być umieszczone i utrzyma ne w stanie czytelnym nast puj ce oznaczenia: • strzałki na obudowach silnika i pr dnicy wskazuj ce wy magane kierunki ich wirowania. • sprawdzić stan zabezpieczeń. Co nale y sprawdzić przed uruchomieniem na nowym stanowisku pracy ruchomego zespołu prądotwórczego? Przed uruchomieniem na nowym stanowisku pracy ruchomego zespołu pr dotwórczego należy sprawdzić: • prawidłowość ustawienia zespołu pr dotwórczego. • zgodność obrotów silnika z kierunkiem odpowiadaj cym kierunkowi nap dzanej pr dnicy. • prawidłowość poł czenia sieci elektroenergetycznej. • dostosowanie mocy i napi cia znamionowego zespołu pr dotwórczego do mocy i napi cia zasilanych odbiorników. • sprawdzić i uzupełnić stan płynu chłodz cego.

• rejestrowanie liczby godzin pracy i ewentualnych zakłóceń w pracy. • nie wolno eksploatować zespołu nieuziemionego. • prowadzenie drobnych napraw w zakresie ustalonym in strukcj . Co nale y do obowiązków obsługi w czasie pracy? W czasie pracy osoba obsługuj ca zespół pr dotwórczy powinna: • obserwować wskazania przyrz dów pom iarowo kontrolnych. • przestrzeganie postanowień instrukcji eksploatacyjnej. • przygotowanie zespołu do pracy. • • kontrolować grzanie si łożysk pr dnicy. • cz ści metalowe zespołu pr dotwórczego i odbiorników nie b d ce w normalnych warunkach pod napi ciem po winny być ze sob poł czone dodatkowym przewodem (poł czenie wyrównawcze). Do obowi zków osób prowadz cych eksploatacj zespołów pr dotwórczych należy: • określenie mocy podł czonych odbiorników. a także nie zezwala si na prac 569. Kiedy zespół prądotwórczy nale y zatrzymać niezwłocznie podczas pracy? Zespół pr dotwórczy należy zatrzymać niezwłocznie podczas stwierdzenia: • zagrożenia życia ludzkiego. uszkodzenia urz dzeń pomocniczych. 572. by nie dopuścić do przegrzania. wzrost temperatury płynu chłodz cego. • uszkodzenia zespołu pr dotwórczego. wyst pienia nieprawidłowych stuków i szumów). kontrolować prac silnika i pr dnicy. doregulowujemy regulatorem r cznym napi cie. Jakie środki ostro ności nale y zachować przy obsłudze zespołu prądotwórczego? Podczas obsługi elektrycznej cz ści zespołu należy zachować nast puj ce środki ostrożności: • wszystkie metalowe cz ści zespołu powinny być ze sob elektrycznie poł czone. • kontrolować ciśnienie oleju i jego temperatur . • zakłóceń w pracy silnika spalinowego (spadku ciśnienia oleju. a rama zespołu uziemiona. • • groźby uszkodzenia silnika lub pr dnicy. • nie dopuszczać do przeci żenia pr dnicy. wyposażonym w urz dzenia do stałej kontroli izolacji. 2) po zdj ciu obci żenia zatrzymać silnik. • sprawdzić stan szczotek i pierścieni ślizgowych pr dnicy. a cz sto tliwość regulacj dopływu paliwa tak. Kto mo e obsługiwać i prowadzić eksploatację zespołów prądotwórczych? Zespoły pr dotwórcze mog obsługiwać osoby posiadaj ce do datkowe kwalifikacje w zakresie eksploatacji zespołów pr dotwórczych. 570. 571. • nie wolno wykonywać podczas pracy zespołu żadnych na praw cz ści elektrycznych. • prowadzenie ogl dzin i przegl dów. • prowadzenie dziennika operacyjnego. 568. W jaki sposób powinno odbywać się zatrzymywanie zespołu? Zatrzymywanie zespołu powinno odbywać si w nast puj cej kolejności: 1) wył czyć obci żenie wył cznikiem głównym przestawiaj c go w położenie „0" (w razie potrzeby odł czyć poszczególne odbiory). • sprawdzić czy wskaźnik ładowania akumulatorów wska zuje „ładowanie". żeby przy znamio nowym obci żeniu cz stotliwość wynosiła 50±l Hz.• • wył cznik ustawiamy w położeniu pracy. • uzupełniać paliwo i zwracać uwag na szczelność układu paliwowego. wył czyć dopływ paliwa i sprawdzić łatwość obracania wału korbowego. • urz dzenia odbiorcze powinny mieć własn ochron od porażeń zgodn z obowi zuj cymi przepisami zależn od zastosowanego układu sieciowego. 312 . z wyj t kiem zespołu z izolowanym zerem. • kontrolować wskaźniki temperatury płynu chłodz cego.

Co powinny obejmować oględziny zespołu prądotwórczego? Ogl dziny zespołu pr dotwórczego powinny być przeprowa dzane w czasie pracy zespołu co najmniej raz w tygodniu i powinny obejmować: • sprawdzenie stanu zespołu i jego pomieszczeń. • działania pomp dostarczaj cych paliwo. chłodzenia i rozrz du. prawidłowego działania w szczególności ponadnapi ciowe go samoczynnego wył czania wył czników oraz blokad. • oczyszczenie styków elektrycznych. czy wył cznik główny jest zał czony. 3 . • • przed wł czeniem obwodów odbieraj cych energi elek tryczn z zespołu należy sprawdzić. powinien być co najmniej raz w miesi cu smaro wany. smarowania i chłodzenia. • pomiary rezystancji izolacji obwodów zespołu. układów paliwa. • poł czeń elektrycznych i stanu ochrony przeciwporaże niowej. 576. przyrz dów pomiarowych. W jaki sposób powinno być zapewnione utrzymanie zespołu prądotwórczego w nale y tym stanie technicznym? Utrzymanie zespołu pr dotwórczego w należytym stanie tech nicznym powinno być zapewnione przez poddawanie go ogl dzinom. • osłuchanie i sprawdzenie zespołu pr dotwórczego pod wzgl dem płynności pracy. konserwacjom i remontowi. • odł czenia odbiorników od wspólnej sieci za pomoc wy ł cznika głównego. • sprawdzenie wyposażenia w sprz t ochronny. • stanu paliwa. 2 . wył czony z ruchu. • sprawdzenie stanu zabezpieczeń przeciwpożarowych. • • wartości rezystancji izolacji uzwojeń pr dnicy. Co powinny obejmować przeglądy zespołu prądotwórczego? Przegl dy zespołu pr dotwórczego powinny być przeprowa dzane nie rzadziej niż raz na 6 miesi cy podczas postoju i powinny obejmować: • ogl dziny. sygnalizacyjnych i zabez pieczeń. 314 315 . obwody odbiorcze powinny być możliwie najkrótsze przy możliwie najmniejszej liczbie styków i poł czeń. stanu technicznego pr dnicy i silnika. • stanu czystości filtrów paliwa. uruchamiany i kontrolowany w zakresie: • stanu technicznego akumulatora rozruchowego lub instala cji rozruchowej. • sprawdzenie układu rozruchu. • sprawdzenie poprawności działania wentylacji i urz dzeń odprowadzania spalin. • nie należy dopuszczać do pracy zespołu ze zdj t osłon tarczy łożyska pr dnicy. 575.zespołu z otwart tablic rozdzielcz lub skrzynk miesz cz c układ stabilizacji napi cia. • sprawdzenie: akumulatora lub instalacji rozruchowej i zapłonowej. smarowania. Oględziny. 1 2 . • pomiary skuteczności ochrony przeciwporażeniowej. 4 . • sprawdzenie układu zasilania w paliwo. 574. • w czasie pracy zespołu nie wolno wymieniać wkładek to pikowych. oleju i płynu chłodz cego. • sprawdzenie wskaźników kontrolno pomiarowych. Jakie czynności konserwacyjne powinny być przeprowadzane przy zespole prądotwór czym stanowiącym rezerwowe źródło zasilania? Zespół pr dotwórczy stanowi cy rezerwowe źródło zasilania. konserwacja i remonty zespołów prądotwór czych 573. • wymian oleju i smarowania całego zespołu. oleju i powietrza. • sprawdzenie stanu ochrony przeciwporażeniowej.

4. urz dzenia grzejne indukcyjne. • piece łukowe pośrednie i bezpośrednie. lub w inny sposób zależny od typu urz dzenia. wyżarzania jasnego (rys. wytwarzania i regulacji atmosfer ochronnych oraz liniami techno logicznymi. stropie i na dnie komory grzejnej. • piece elektryczne wgł bne z atmosfer regulowan typu PEGAT przeznaczone do obróbki cieplnej metali w zakre sie temperatur 750°C do 950°C. Piec oporowy ko morowy typu POK.69. • urz dzenia grzejne pojemnościowe. • piece elektrodowe. 4. 4. regulacji temperatu ry. w szczególności do: na w glania. Jakie urządzenia zaliczamy do urządzeń elektrotermicznych? Do urz dzeń elektrotermicznych zalicza si : • piece oporowe i nagrzewnice oporowe oraz suszarki. wraz z urz dzeniami: sterowniczo pomiarowymi. czynności konserwacyjne. [87] 316 317 . W jakich terminach przeprowadza się remonty zespołów prądotwórczych? Terminy i zakresy przeprowadzania remontów zespołu pr dotwórczego określa kierownik zakładu (pracodawca) na podstawie wyników stanu technicznego zespołu.1.70). Jak zbudowane są urządzenia grzejne oporowe? Źródłami ciepła w urz dzeniach grzejnych oporowych s elementy grzejne wykonane w postaci spiralnych skr tek z drutu oporowego. 577. Ocena stanu technicznego zespołu pr dotwórczego powinna być dokonywana nie rzadziej niż raz w roku. Jakie urządzenia grzejne mają du e znaczenie przemysłowe? Duże znaczenie przemysłowe maj urz dzenia grzejne oporo we. w gloazotowania. • piece i nagrzewnice indukcyjne. Rodzaje i budowa urządzeń elektrotermicznych 578. 4. naw glania. ułożone na ceramicznych kształtkach i umieszczone w ścianach bocznych. w atmosferze powietrza jak: nagrzanie przed hartowaniem i wyżarzanie. urz dzenia grzejne elektrodowe i urz dzenia grzejne łukowe. Rys.13. jak: jasnego hartowania. 580. Urządzenia elektrotermiczne 4. układu regulacji zespołu.69) przeznaczone do obróbki cieplnej w zakresie tempe ratur do 1000°C. wymian zużytych cz ści. 579. w gloazotowania. nagrzewania przed hartowa niem. • uniwersalne piece elektryczne komorowe z atmosfer re gulowan typu PEKAT przeznaczone do obróbki cieplnej w atmosferach regulowanych w zakresie temperatur od 750°C do 950°C.• • stanu technicznego tablicy rozdzielczej.13. W kraju spotyka si nast puj ce urz dzenia grzejne oporowe: • piece elektryczne oporowe komorowe typu POK (rys. stanu oświetlenia w miejscu pracy zespołu.

[87] Rys.Rys. Piec do wypalania ceramiki [87] • piece tyglowe przeznaczone do topienia aluminium ("rys 4. 4. Suszarka komorowa tvpuSEL[871 • • piec taśmowy do podgrzewania przed hartowaniem. 4. zakres temperatury 1320°C 318 319 . 4.72. Piec tyglowy przechylny do topienia aluminium. [87] Rys.72). 4.71). suszarki komorowe typu SEL przeznaczone do podgrze wania i suszenia różnego rodzaju wsadów do temperatury 250°C (rys.71. 4. 4. Piec oporowy wgł bny typu PEGAT.73). piece komorowe do pracy z atmosfer regulowan typu B EN przeznaczone do obróbki cieplnej i cieplno chemicznej • piec do wypalania ceramiki (rys.73.70. Rys.

Jaki jest podział urządzeń grzejnych indukcyjnych? Urz dzenia grzejne indukcyjne dziel si na: • piece indukcyjne rdzeniowe. 4. nagrzewnice indukcyjne do na 320 321 . 581. Rys. Piece budo wane s jako jednofazowe zasilane napi ciem (500 3000) V. Piece indukcyjne bezrdzeniowe stosowane s do topienia stali stopo wych metali szlachetnych. działa na zasadzie transformatora pracuj cego w stanie zwarcia. • nagrzewnice indukcyjne. 4. Zasada działania in dukcyjnego pieca rdzeniowego: 1 rdzeń. W skład urz dzenia grzejnego wchodzi transformator i bateria kondensatorów do poprawy współczynnika mocy. maksymalna temperatura pracy 1320°C. a uzwojenie wtórne stanowi metal topiony (wsad) znajduj cy si w zbiorniku. stali nierdzewnej. 4 wsad (uzwojenie wtórne). [87] • piece próżniowe typu VDN stosowane do hartowania stali szybkotn cych. o cz stotliwości sieciowej. metali trudnotopliwych i żeliwa oraz do topienia metali w próżni. Piec indukcyjny rdzeniowy zasilany jest napi ciem prze miennym. We wzbudniku umieszczony jest tygiel pieca. 3 2. 3 — korytko ogniotrwałe. Jak zbudowane są nagrzewnice indukcyjne? W zależności od przeznaczenia budowane s nagrzewnice in dukcyjne do nagrzewania skrośnego.74. Piec komorowy z atmosfer regulowan . Wzbudnik chłodzony jest wod . ± Rys. 2 wzbudnik (uzwoje nie pierwotne). 380 lub 500 V. 582. Wzbudnik zasila ny jest napi ciem przemiennym o cz stotliwości 50 Hz.76.74). Jak zbudowany jest piec indukcyjny rdzeniowy? Zasad budowy pieca indukcyjnego rdzeniowego pokazano na rys.76. Ciepło użyteczne powstaje dzi ki indukowaniu we wsadzie pr dów wirowych. Piece te stosuje si do topienia metali kolorowych. Jak zbudowany jest piec indukcyjny bezrdzeniowy? Zasad budowy pieca indukcyjnego bezrdzeniowego pokazano na rys. 3 płyta izolacyjna cieplna. 4. 4 — wzbudnik.75. 4. 4. głównie ze stopów żeliwa w tempera turze do 1000°C (rys. bateria kondensatorów do poprawy współczynnika mocy. 4. 584.wsadów metalowych. 2 wsad. Wzbudnik chłodzony jest wod . Piec indukcyjny ty glowy bezrdzeniowy: I — tygiel. • piece indukcyjne bezrdzeniowe. Uzwojenie pierwotne zwane wzbudni kiem zasilane jest napi ciem 220. W skład urz dzenia grzejnego wchodzi transformator służ cy do regulacji mocy za pomoc zmiany napi cia (autotransformator) oraz 583.75. wyżarzania i odgazowa nia. Rys.

2 wsad. aluminiowych. Tem peratura powierzchni hartowanych wynosi 800+I000°C. b) wzbudnik przelotowy. Stosowane cz stotliwości 500 10000 Hz i 60+500 kHz.1+0. 4. 1 wzbudnik. 4. Nagrzewnice indukcyjne s stosowane do hartowania powierzchnio wego cz ści maszyn na gł bokość 0. szafa przekształtnika wyposażona w zamkni ty obieg chłodzenia wodnego z wymiennikiem ciepła woda woda i pomp wodn . [106] • • 322 323 . 3 izolacja cieplna. Tyrystorowy przekształtnik cz stotliwości. cz stotliwość 8 10 kHz. napi ciem 3 x 3 80 V. c) posuwowego otworów. Rys. Rys. Nagrzew nice indukcyjne skrośne stosuje si do nagrzewania k sów stalowych. Nagrzewnice do hartowania powierzchniowego: a) jednoczesnego.79. Źródłami pr du podwyż szonej i wielkiej cz stotliwości s najcz ściej stosowane obecnie tyry storowe przekształtniki cz stotliwości. 4.77. h) posuwowego wałów. Rys. pr d wyjściowy 400 A. 4. 4 ~ rdzeń magnetyczny.3 cm niekiedy 1+3 cm. I wzbudnik.79 pokazano tyrystorowy przekształtnik cz stotliwo ści produkcji Instytutu Elektrotechniki o nast puj cych parametrach technicznych: napi cie wyjściowe 800 V. Konstrukcje wzbudników do indukcyjnego nagrzewania skro śnego i powierzchniowego pokazano na rys.77 i rys.78. a) schemat zasilania przekształtnika z sieci energetycznej.grzewania zbiorników stalowych i nagrzewnice jridukcyjne do harto wania powierzchniowego. 5 —przenośnik.78. Na rys. zasilanie transformatora z transformatora. c) wzbudnik szczeli nowy przelotowy z przenośnikiem wsadu. 50 Hz. Konstrukcje wzbudników do indukcyjnego nagrzewania skrośne go: a) wzbudnik cylindryczny. 7. miedzianych i mosi dzu przed obróbk plastyczn . 4.

Ze wzgl du na duż moc transformatory zasilane s z sieci wyso kiego napi cia (110 kV). Jaki jest podział urządzeń grzejnych łukowych? Urz dzenia łukowe dziel si na: • piece łukowe o działaniu pośrednim. Elektrody wykonywane s z w gla lub grafitu. która wykonała remont urz dzenia. Moce pieców łukowych w odniesieniu do ich pojemności wsadowych zawie raj si w granicach 300+600 kVA/ton . że: • odpowiadaj wymaganiom określonym w normach i prze pisach dotycz cych budowy urz dzeń elektrotermicznych oraz określonym przez wytwórc lub jednostk organiza cyjn . Warunki przyjęcia do eksploatacji i program pracy urzą dzeń elektrotermicznych 589. 4. Zasilanie pieców jest trójfazo we. 325 . 587. Eksploatacja urządzeń elektrotermicznych 4. Do zasilania pieców stosuje si napi cie przemienne regulowane trans formatorem zasilaj cym. układ samo czynnej regulacji elektrod. nap dowymi. Piece pośrednie stosuje si głównie do wytopu metali nieżelaznych.80.81. Piec elektrodowy symetrycz ny: 1 elektrody robocze. 3 uszczelnienie i przepust izolacyjny chłodzone wo d 4 otwór wsadowy.13.80.81. 6 wsad b d cy przeciwn elektrod . Rys. 588.585. transformator piecowy. Piec łukowy bezpośredni trójfazowy: 1 obudowa i izolacja. tor wielkopr dowy. 4. 5 lej spu stowy. Działanie pieców elektrodowych polega na przepływie pr du mi dzy elektrodami zanurzonymi w roztopionych mieszaninach soli.2.2. Piece łukowe stosuje si do topienia stali i stopów żelaza.13. Podstawowymi elementami pieca łukowego o działaniu bezpośrednim s : kadź wytopowa wraz z mechanizmami 324 4. 4. 2 elektroda.1. elektrody. Piece s wyposażone w zestaw przyrz dów pomiarowych po stronie wn i po stronie nn. Rozgrza na przepływem pr du k piel solna przekazuje swe ciepło umieszczo nemu w niej wsadowi. Jak zbudowane są piece elektrodowe? Zasad budowy pieca elektrodowego pokazano na rys. 2 — elektrody rozgrzewcze. Moc pieców elektrodowych z zasady nie prze kracza 150 kW. Jak zbudowane są piece łukowe o działaniu bezpośrednim? Zasad budowy pieca łukowego bezpośredniego trójfazowego pokazano na rys. 100 V. 4. 5 — obudowa zewn trzna. Napi cie strony wtórnej nie przekracza 600 V. a wymiary tygli średnica 50 cm i wysokość 60 cm. 6 — k piel solna. 586. Jak zbudowane są piece łukowe o działaniu pośrednim? Tego typu piece wykonane s głównie jako jednofazowe o mo cach do 500 kW przy napi ciu ok. 4 izolacja cieplna. • piece łukowe o działaniu bezpośrednim. Kiedy urządzenia elektrotermiczne nowe lub po remoncie mogą być przyjęte do eks ploatacji? Urz dzenia elektrotermiczne nowe lub po remoncie mog być przyj te do eksploatacji po stwierdzeniu. 3 — szamotowa obudowa tygla. Rys.

zainstalowano je zgodnie z dokumentacj techniczn i wa runkami technicznymi, • odpowiadaj warunkom ochrony przeciwporażeniowej i przeciwpożarowej, • wyniki przeprowadzonych badań technicznych w zakresie podanym w punkcie 4.13.3 s zadowalaj ce, • protokół odbioru technicznego urz dzenia po remoncie potwierdza zgodność parametrów technicznych z doku mentacj . 590. Jakie napisy i oznaczenia powinny być umieszczone na urządzeniach elektrotermicz nych? Na urz dzeniach elektrotermicznych powinny być umieszczo ne i utrzymane w stanie czytelnym nast puj ce napisy i oznaczenia: • symbole elementów urz dzenia zgodne z dokumentacj techniczn , • symbole zacisków ochronnych, i • dane na tabliczkach znamionowych, • napisy określaj ce funkcje elementów sterowania i sygna lizacji, • oznaczenia stosowanych zabezpieczeń i wartości ich na stawienia. 591. Co powinny określać programy pracy urządzeń elektrotermicznych? Programy pracy urz dzeń elektrotermicznych powinny uwzgl d niać zasady racjonalnego użytkowania energii elektrycznej, a w szczegól ności określić: • minimalny czas pracy na biegu jałowym, • możliwość obniżenia poboru mocy elektrycznej w godzi nach najwi kszego obci żenia krajowego systemu elektro energetycznego, • optymalne wypełnienie komory grzejnej (tygla), które nie powinno być mniejsze niż 70% pojemności znamionowej lub dopuszczalnej masy wsadowej, jeśli dokumentacja techniczna nie stanowi inaczej,

maksymaln dopuszczaln energochłonność, w zależności od rodzaju procesu technologicznego i masy wsadowej, • wartość pr dów łuków na wybranych zaczepach i czas pracy na danym zaczepie, • wartość dopuszczalnego poboru mocy i zużycia energii elektrycznej określonej w jednostce czasu, • wskaźniki jednostkowego zużycia energii elektrycznej, • optymaln wydajność, czas nagrzewania, czas wytopu, przelotowość. Programy pracy powinny być opracowane dla urz dzeń prze kazanych do eksploatacji. Programy pracy powinny być aktualizowane w razie zmiany warunków eksploatacji urz dzeń elektrotermicznych, nie rzadziej niż raz w roku. 4.12.2.2. Oględziny, przeglądy i remonty urządzeń elektrotermicz nych 592. W jakich terminach przeprowadza się oględziny urządzeń elektrotermicznych? Ogl dziny urz dzeń elektrotermicznych przeprowadza si w ter minach ustalonych w instrukcji eksploatacji, z uwzgl dnieniem zaleceń wytwórcy i warunków pracy urz dzeń nie rzadziej niż raz na kwartał. Ogl dziny należy przeprowadzać w czasie ruchu oraz w czasie postoju urz dzeń. 593. Jakie czynności wchodzą w zakres oględzin w czasie ruchu urządzeń elektrotermicz nych? Przy przeprowadzaniu ogl dzin urz dzeń elektrotermicznych w czasie ruchu należy dokonać oceny stanu urz dzeń i sprawdzić w szczególności: • stan ochrony przeciwporażeniowej i przeciwpożarowej, • wskazania aparatury kontrolno pomiarowej, • działanie i szczelność układu chłodzenia oraz temperatur wody chłodz cej, • temperatur powierzchni obudowy i stan wymurówki,

326

327

działanie aparatury sygnalizacyjnej, sterowniczej i zabez pieczaj cej, • stan nap dów, instalacji i torów wielkopr dowych wraz z wyposażeniem, • stan poł czeń mechanicznych i elektrycznych, • działanie urz dzeń załadowczych i wyładowczych, • stan układu z atmosfer ochronn i technologiczn , • poziom hałasu i drgań, • przestrzeganie programów pracy urz dzeń elektrotermicz nych, • czystość urz dzeń elektrotermicznych. W razie stwierdzenia nieprawidłowości podczas ogl dzin, na leży je usun ć lub przekazać urz dzenia do remontu. 594. Jakie czynności wchodzą w zakres przeglądu urządzeń elektrotermicznych? W zakres przegl du urz dzeń elektrotermicznych wchodz czynności: • określone dla ogl dzin, • sprawdzenie działania wszystkich podzespołów urz dzenia elektrotermicznego, ze szczególnym uwzgl dnieniem ele mentów pracuj cych w wysokich temperaturach, • badania stanu technicznego w zakresie podanym w punk cie 4.13.3, • wymian zużytych cz ści i usuni cie stwierdzonych uszkodzeń. 595. W jakich terminach przeprowadza się przeglądy urządzeń elektrotermicznych? Terminy przegl dów powinna określać instrukcja eksploata cyjna bior c pod uwag wyniki ogl dzin i potrzeby zakładu. 596. Kiedy ruch urządzeń elektrotermicznych nale y wstrzymać? Ruch urz dzeń elektrotermicznych należy wstrzymać w razie zagrożenia bezpieczeństwa obsługi lub otoczenia oraz stwierdzenia uszkodzeń lub zakłóceń uniemożliwiaj cych eksploatacj , a w szcze gólności w razie:

• • • • •

wzrostu temperatury czynnika chłodz cego ponad wartość określon w dokumentacji fabrycznej, uszkodzenia układu z atmosfer ochronn i technologiczn , uszkodzenia instalacji chłodzenia, uszkodzenia instalacji sterowania i automatycznej regulacji, nadmiernych drgań i nadmiernego poziomu hałasu.

597. W jakich terminach przeprowadza się remonty urządzeń elektrotermicznych? Remonty urz dzeń elektrotermicznych powinny być przepro wadzane w zakresie i terminach ustalonych w instrukcji eksploatacji, z uwzgl dnieniem wyników przegl dów. 598. Co nale y do obowiązków osób prowadzących eksploatację urządzeń elektrotermicz nych? Osoby eksploatuj ce urz dzenia elektrotermiczne powinny przestrzegać instrukcji eksploatacyjnej danego urz dzenia oraz warun ków bezpiecznej pracy, a w szczególności: • stosowania ustalonego programu pracy urz dzenia, • utrzymywania zadanych parametrów technologicznych, jak temperatura, czas pracy itp., • kontrolowanie prawidłowego działania aparatury sterowa nia i automatyki, • przeprowadzania ogl dzin oraz przegl dów urz dzeń elektrotermicznych, • dokonywania badań i pomiarów kontrolnych, • przeprowadzania okresowych prac konserwacyjnych i re montowych, • zapisywać ilość zużytej energii.

328

329

4.13.3. Zakres badań technicznych urządzeń elektrotermicz nych [16]
Wymagania techniczne Zakres badań piece oporowe i suszarki elek tryczne na grzewni ce opo rowe na grzewni ce induk cyjne piece induk cyjne piece elektro dowe

Wymagania techniczne piece oporowe suszarki elek tryczne na grzewni ce opo rowe na grzewni ce induk cyjne piece induk cyjne piece elektro dowe piece łukowe

Zakres badań

piece łukowe

Sprawdzenie stanu Stan ochrony przeciwporażeniowej powinien być zgodny ochrony przeciwpo z wymaganiami ustalonymi w przepisach o ochronie przeciwpo rażeniowej i wyko rażeniowej. nanie pomiarów.

Sprawdzenie dzia łania wszystkich urz dzeń pomocni czych, mechani zmów blokad, urz dzeń załadowczych i wyładowczych, mechanizmów przechyłu.

Działanie powinno być sprawne, zgodne z warunkami podany mi w dokumentacji fabrycznej lub dostawcy urz dzenia.

Pomiar rezystancji izolacji obwodów sterowania, sygnali zacji i innych ele mentów (z wyj t kiem grzejnych).

Rezystancja izolacji mierzona megaomomierzem 1000 V po winna być: dla instalacji i elementów o napi ciu 1 kV nie mniejsza niż 1000 na 1 V napi cia znamionowego, a dla instalacji o napi ciu powyżej 1 kV nie mniejsza niż 1M kV, jeżeli wartości tych nie określił wytwórca.

Pomiar poboru mocy elektrycznej (bez wsadu) i czasu nagrzewania.

Pobór mocy nie powinien przekra czać 5% wartości podanej przez wytwórc .

Pomiar rezystancji nap du elektryczne go, stanowi cego wyposażenie urz dzeń elektroter micznych.

'obór mocy nie powi nien przekra czać 5% wartości podanej przez wytwór c .

Rezystancja izolacji powinna odpowiadać warunkom określo nym w przepisach w sprawie szczegółowych zasad eksploatacji elektrycznych urz dzeń nap dowych.

Sprawdzenie dzia łania aparatury kontrolno pomiarowej, regula cyjnej, sterowniczej i zabezpieczaj cej.

Pomiar rezystancji izolacji uzwojeń transformatora i dławika piecowe go Sprawdzenie stanu instalacji i szczelno ści układu chłodze nia.

Zgodnie z norm PN 69/E 06040.

Zgodnie z norm PN 69/E 06040.

Działanie powinno być sprawne, zgodne z warunkami podany mi w dokumentacji fabrycznej lub dostawcy urz dzenia.

Stan techniczny i ciśnienie powinny być zgodne z danymi określonymi przez wytwórc .

Stan techniczny i ciśnienie powinny być zgodne z da nymi określonymi przez wytwórc .

330

331

Wymagania techniczne Zakres badań piece oporowe i suszarki elek tryczne na grzewni ce opo rowe na grzewni ce induk cyjne piece induk cyjne piece elektro dowe

gdzie:
piece łukowe

m I t k

masa metalu wydzielona na katodzie w gramach, nat żenie pr du elektrycznego w amperach, czas trwania przepływu pr du w godzinach, równoważnik elektrochemiczny metalu w g/Ah, b d cy współczynnikiem zależnym od rodzaju metalu.

Badanie stanu toru wielkopr dowego. Działa nie powinno być zgodne z warun karni poda nymi w doku mentacji fabrycz nej.

Zgodnie z wymaganiami wytwórcy lub z norm PN 69/E 06204. Działa nie powinno być zgodne z warun karni poda nymi w doku mentacji fabrycz nej.

Sprawdzenie stanu układu z atmosfer ochronn i techno logiczn .

600. Jakie zastosowanie przemysłowe ma elektroliza? Elektroliza ma wielostronne zastosowanie przemysłowe w elek trolitycznym oczyszczaniu metali, w nakładaniu powłok metalowych ochronnych i ozdobnych, i w wielu gał ziach przemysłu chemicznego. Jedn z bardzo rozpowszechnionych dziedzin zastosowań elektrolizy jest galwanostegia, tj. elektrolityczne nakładanie metalo wych powłok ochronnych lub ozdobnych, jak: chromowanie, kadmo wanie, miedziowanie, niklowanie, posrebrzanie, pozłacanie. 601. Z jakich podstawowych elementów składa się urządzenie do elektrolizy? Urz dzenie do elektrolizy (rys. 4.82) składa si z nast puj cych podstawowych elementów: • źródła pr du stałego, • elektrolizerów.

4.14. Urządzenia do elektrolizy
4.14.1. Zasada działania i budowa urządzeń do elektrolizy
599. Co to jest elektroliza? Elektroliza jest to proces przepływu pr du elektrycznego w elektrolitach wraz z towarzysz cymi mu zmianami chemicznymi. Warunkiem niezb dnym do procesu elektrolizy jest obecność swobod nie poruszaj cych si jonów w elektrolicie. Masa metalu wydzielona na elektrodzie podczas elektrolizy jest przy pr dzie stałym proporcjonalna do iloczynu pr du i czasu przepływu pr du i zależy od rodzaju metalu.
Rys. 4.82. Urz dzenie do elektrolizy: a) szeregowe poł czenie wanien, b) równolegle poł czenie wanien: 1 prostownik sterowany, 2 wanny gal waniczne (elektrolizery).

602. Co to sq elektrolizery? Elektrolizery s to aparaty służ ce do przeprowadzania proce su elektrolizy. Przemysłowe elektrolizery s to otwarte lub zamkni te

332

333

zbiorniki (wanny. 604. 606. Jakie ogrzewanie stosuje się do podgrzewania elektrolitu w wannach? Do podgrzewania elektrolitu w wannach stosuje si ogrzewanie wodne. W jaki sposób wanna galwaniczna powinna być odizolowana od ziemi? Celem odizolowania wanny od ziemi ustawia sie j na specjal nych izolatorach. 605. Ruroci gi wodne. metalowa i grafitowa poł czone ze sob źródłem pr du stałego. W nowoczesnych galwanizerniach proces galwanizerski przebiega w hermetycznie zamkni tych wannach wykonanych ze stali szla chetnej (rys. Jakie parametry są charakterystyczne dla pracy elektrolizerów? Parametrami charakterystycznymi dla pracy elektrolizerów s : pr d. wyższa od temperatury pokojowej. napi cie i temperatura. Jakie źródła prąciu stałego stosuje się do zasilania elektrolizerów? Do zasilania elektrolizerów stosuje si pr dnice pr du stałego bocznikowe i obcowzbudne oraz prostowniki budowane na małe na .83. W zależności od przeznaczenia pr dy znamionowe elektrolize rów mog wynosić od kilkudziesi ciu amperów do kilku tysi cy ampe rów. Napi cia używane w procesie elektrolizy s rz du kilku woltów. Przed skr ceniem śrubami po wierzchnie stykaj ce si należy oczyścić i posmarować tłuszczem nie /uwieraj cym kwasów. W jaki sposób łączy się wanny galwaniczne ze źródłem prąciu stałego? Wanny galwaniczne ze źródłem pr du stałego ł czy si insta lacjami wielkopr dowymi wykonanymi przewodami szynowymi mie dzianymi lub aluminiowymi prowadzonymi na izolatorach. Umożliwia to spełnienie wysokich wymagań stawianych urz dzeniom galwanizerskim w zwi zku z ochron śro dowiska. a nawet wi cej. Końce szyn miedzianych ł czonych na zakładk . pi cia i duże pr dy. 607. 4. 4. parowe lub elektryczne. I'r/y stosowaniu przewodów aluminiowych należy pami tać. że pod wpływem oparów z wanien powierzchnia ich utlenia si i oporność w miejscach styków znacznie wzrasta. 334 335 . kotły. Elektrolizery używane w galwanizerni nazywaj si wannami galwanicznymi. [105] 603. Nowoczesna galwanizernia z herme tycznie zamkni tymi wannami. Temperatura elektrolitu w czasie procesu elektrolizy zależy od procesu technologicznego i powin na być.83). powinny być pokryte cyn . parowe czy wentylacj należy i ul izolować od wanny za pomoc wstawek z materiałów izolacyjnych. a śruby ści gaj ce stalowe powinny być kadmowane. Przy podgrzewaniu pośrednim grzałki montuje si w płaszczu wodnym otaczaj cym wann . W praktyce elektrolizery ł czy si szeregowo stosuj c napi cie zasilania do kilkudziesi ciu woltów. w którym zanurzone s co najmniej dwie elektrody. np. Ogrzewanie elektryczne bezpośrednie polega na zamontowaniu grzałek w elektrolicie. Rys. Ogrzewanie elektryczne może być bez pośrednie lub pośrednie. b bny) wypełnione elektrolitem.

• nadmierne miejscowe przegrzanie płaszcza elektrolizera. • urz dzenia chłodzenia wodnego. Kiedy urządzenia do elektrolizy. wył czone samoczynnie przez układy zabezpieczaj ce można ponownie uruchomić po usuni ciu przyczyn wy ł czenia. sieci spr żonego powietrza oraz odbioru produktów. • układ przygotowania. wyłączone samoczynnie przez układy zabezpieczające mo na ponownie uruchomić? Urz dzenia do elektrolizy. 610. 611. napi cia i pr du za silaj cego elektrolizer. regulacji i stero wania prac elektrolizerów zgodnie z dokumentacj tech niczno ruchow . Czy dla urządzeń do elektrolizy przekazanych do eksploatacji powinny być opracowane programy pracy? Dla urz dzeń do elektrolizy przekazanych do eksploatacji po winny być opracowane programy pracy uwzgl dniaj ce zasady racjo nalnego użytkowania energii elektrycznej. Kiedy urządzenia do elektrolizy nale y wyłączyć spod napięcia? Urz dzenia do elektrolizy należy wył czyć spod napi cia w ra zie zagrożenia bezpieczeństwa obsługi lub otoczenia oraz w razie stwierdzenia uszkodzeń lub zakłóceń uniemożliwiaj cych eksploatacj . • urz dzenia zasilaj ce w energi elektryczn .2. • dane na tabliczkach znamionowych. • nadmierny wzrost temperatury poł czeń szynowych lub styków ruchomych. • oznaczenia ci gów lub mostów szynowych. • gwałtowny wzrost pr du w obwodzie elektrolizera. Co nale y sprawdzić przed ka dym uruchomieniem urządzeń do elektrolizy? Przed każdym uruchomieniem urz dzeń do elektrolizy należy sprawdzić czy praca tych urz dzeń nie stworzy zagrożenia bezpieczeństwa obsługi lub otoczenia albo nie spowoduje uszkodzenia tych urz dzeń. • napisy określaj ce funkcje elementów sterowania i sygna lizacji.14. 336 337 . • oznaczenia rodzaju procesu elektrolitycznego. a w szczególności gdy graniczne parametry pracy nie mog być za chowane lub wyst pi: • przerwa w obwodzie pr du stałego elektrolizera. 614. 613. • układy regulacji sterowania oraz aparatura kontrolno pomiarowa.14. Jakie napisy i oznaczenia powinny być umieszczone na urządzeniach do elektrolizy? Na urz dzeniach do elektrolizy powinny być umieszczone i utrzymane w stanie czytelnym nast puj ce napisy i oznaczenia: • symbole na elementach układu zasilania.4. Jakie czynności nale y wykonać przed włączeniem pod napięcie urządzeń do elektroli zy po postoju dłu szym od określonego przez wytwórcę? Przed wł czeniem pod napi cie urz dzeń do elektrolizy po postoju dłuższym od określonego przez wytwórc należy przeprowadzić ogl dziny i badania w zakresie i w sposób określony w instrukcji eksploatacji. regeneracji i obiegu elektrolitu. 612. • stały ubytek elektrolitu. Eksploatacja urządzeń do elektrolizy 4. • oznaczenia stosowanych zabezpieczeń i wartości ich na stawienia. 609.2. Co to są urządzenia do elektrolizy? Urz dzenia do elektrolizy s to zespoły urz dzeń. wentylacyjne. • nadmierna temperatura elektrolitu. 615. • symbole zacisków ochronnych. Podstawowe czynności eksploatacyjno ruchowe 608. w skład któ rych wchodz : • elektrolizer lub bateria elektrolizerów. Co nale y kontrolować w czasie ruchu urządzeń do elektrolizy? W czasie ruchu urz dzeń do elektrolizy należy nie rzadziej niż raz na zmian kontrolować: • wskazania przyrz dów poboru mocy.1.

stan izolatorów i wkładek izolacyjnych. • temperatur elektrolizerów.2. • stan powierzchni izolatorów i wkładek izolacyjnych. Ogl dziny należy przeprowadzać w czasie ruchu i postoju urz dzeń. nie rzadziej niż raz na 6 miesi cy. • kontrol prawidłowości nastawienia zabezpieczeń i działa nia urz dzeń pomocniczych. • badania stanu technicznego w zakresie podanym w pkt. • sprawdzenie stanu poł czeń szyn i przewodów. 619. • przestrzeganie programów pracy urz dzeń do elektrolizy. • stan instalacji grzewczej i układu chłodzenia wodnego. sygnalizacji i stero wania. 621.14. W jakich terminach przeprowadza się przeglądy urządzeń do elektrolizy? Przegl dy urz dzeń do elektrolizy należy przeprowadzać w zakresie i terminach ustalonych w dokumentacji fabrycznej. wanien i układu obiegu elektrolitu. z uwzgl dnieniem wyników przegl dów. Jakie czynności wchodzą w zakres przeglądów urządzeń do elektrolizy? Przegl dy urz dzeń do elektrolizy powinny obejmować w szczególności: • szczegółowe ogl dziny. Jeżeli podczas ogl dzin urz dzeń do elektrolizy stwierdzono nieprawidłowości należy je usun ć lub przekazać urz dzenie do re montu. • sprawdzenie szczelności elektrolizera. • stan urz dzeń zasilaj cych. nie rzadziej niż raz na dwa lata. zwłaszcza w razie zagrożenia bezpieczeństwa obsługi lub otoczenia. • stan zabezpieczeń i prawidłowość ich nastawień. • stan pomieszczeń i działanie urz dzeń wentylacji. wanien i układu obiegu elektrolitu. • wymian zużytych cz ści i usuni cie stwierdzonych uszkodzeń.3. wskazania aparatury kontrolno pomiarowej. szczelność elektrolizerów. 338 • • • 618. 617. prawidłowość działania układu chłodzenia wodnego. przeglądy i remonty urządzeń do elektrolizy 616.• • • • • • prawidłowość działania urz dzeń do elektrolizy i przebiegu procesu elektrolizy oraz czystość otrzymywanego produktu. Jakie czynności wchodzą w zakres oględzin urządzeń do elektrolizy? Przy przeprowadzaniu ogl dzin należy dokonać oceny stanu urz dzeń i sprawdzić w szczególności: stan ochrony przeciwporażeniowej i przeciwpożarowej. W jakich terminach przeprowadza się remonty urządzeń do elektrolizy? Remonty urz dzeń do elektrolizy powinny być przeprowadza ne w zakresie i terminach ustalonych w instrukcji eksploatacji. 4.2. W jakich terminach przeprowadza się oględziny urządzeń do elektrolizy? Terminy i sposób przeprowadzania ogl dzin urz dzeń do elektrolizy ustalone s w instrukcji eksploatacji. Kiedy powinny być przeprowadzane czynności konserwacyjno remontowe urządzeń do elektrolizy? Czynności konserwacyjno remontowe dotycz ce urz dzeń do elektrolizy powinny być przeprowadzane po każdorazowym stwierdzeniu pogorszenia si stanu technicznego poniżej dopuszczalnych wartości. prawidłowość działania instalacji grzewczej elektrolizera. temperatur elektrolitu. Oględziny. 4. z uwzgl dnieniem zaleceń wytwórcy i warunków pracy urz dzeń. 339 . 620. regulacji.14. • czynności konserwacyjne zgodne z dokumentacj fabryczn . stan i szczelność elektrolizerów. • sprawdzenie działania wszystkich urz dzeń i elementów stanowi cych wyposażenie elektrolizera.

Zakres badań technicznych urz dzeń do elektrolizy [16] Zakres badań Sprawdzenie stanu ochrony przeciwporażeniowej i wyko nanie pomiarów. 2 słupy wysi gnikowe proste stożkowe. Jakie typy słupów stosuje się w sieciach kablowych oświetlenia ulicznego? W sieciach kablowych oświetlenia ulicznego stosuje si różne typy słupów. ale cz sto również na słupach napo wietrznych linii elektroenergetycznych niskiego napi cia.14. przedstawione w ich firmowych katalogach. Słupy stalowe ocynkowane oświetlenia elektrycznego: 1 słupy uliczne wysi gnikowe proste sześciok tne. a na sty kach znajduj cych si w strefie działania wysokich tem peratur 4 krotny dla eksploatowanych elektrolizerów. Przy obci żeniu maksymalnym wzrost temperatury poł czenia szynowego nie może być wi kszy niż 5°C w stosunku do temperatury szyny w miejscu bez ł czenia. Zgodność z warunkami podanymi w dokumentacji fabrycznej. 4. z uwzgl dnieniem warunków zasilania Zgodność z danymi określonymi w dokumentacji fabrycznej. [93] 340 341 . 4. 2) na stykach z różnych materiałów 12 mV. Ochrona przeciwporażeniowa zgodna z przepisami o ochronie od porażeń pr dem elektrycznym.84). Pomiar wielkości pr dów upływu do ziemi. Pomiar spadku napi cia na stykach poł czeń bezpośred nio przy elektrolizerze. Dopuszczalny pr d upływu powinien być zgodny z danymi w dokumentacji fabrycznej elektrolizera lub baterii wanien. Brak przecieków zgodnie z warunkami technicznymi określonymi przez wytwórc . 6 słupy oświetlenia parkowego stożkowe. 4 ~ słupy wy si gnikowe jednoramienne stożkowe. Dopuszcza si wzrost spadku napi cia o 25%. Sprawdzenie wydajności i g stości pr du anodowego i katodowego. Kontrola szczelności elektro lizerów. Sprawdzenie zabezpieczeń i układów sygnalizacji (wzrost temperatury elektro litu. 4. 623.15. a także rozwi zania opracowane i dostarczane przez różnych producentów. S to słupy żelbetowe i słupy stalowe (rys. Pomiar rezystancji izolacji pomi dzy biegunami dodat nim (+) i ujemnym ( ) układu oraz szyn głównych i innych cz ści wzgl dem ziemi. Sprawdzenie wskaźnika jednostkowego zużycia ener gii elektrycznej. 5 słupy oświetlenia parkowego sze ściok tne.15. Prawidłowe działanie przy napi ciu znamionowym z różnic ± 10%. Sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego 4. Wymagana rezystancja 1000 na 1 V napi cia zna mionowego. I) 2) 3) 4) 5) 6) Rys. 3 słupy wysi gnikowe jednoramienne ośmiok tne. zwarć doziemnych).84. Monta 622. Spadek napi cia przy obci żeniu ln nie może przekra czać: 1) na stykach jednakowego materiału 10 mV. Kontrola nagrzewania si poł czeń szynowych przy elektrolizerze.4. Jak jest montowane oświetlenie elektryczne ulic? Oświetlenie elektryczne ulic w zasadzie jest montowane na specjalnie przeznaczonych do tego celu typowych słupach żelbeto wych lub latarniach stalowych.3. 3) na stykach metal grafit 25 mV.1. lecz nie mniejsza niż Pomiar induktorem o napi ciu 500 V. wykonywane według dokumentacji indywidualnej.

Jakie źródła światła stosuje się do oświetlenia ulic? Do oświetlenia ulic stosuje si wysokopr żne lampy wyładow cze rt ciowe. • wykonanie poł czeń przewodów i kabli w oprawach i na tabliczkach zabezpieczeniowych. [94] 342 343 .85). Ponadto zacisk ochronny latami należy poł czyć przewodem z zaciskiem ochronnym tabliczki zabezpieczeniowej. 627. Podczas wykonywania sieci oświetleniowej napowietrznej na leży sprawdzić prawidłowość: • ustawienia słupów. • zamocowania wysi gników. metalohalogenkowe i sodowe. • ułożenia kabli przed zasypaniem rowów. montowane w różnych oprawach oświetleniowych do oświetlenia dróg (rys. 625. Źródła światła oświetlenia drogowego: 1 oprawa do lamp sado wych. 2) 3) Rys. 2 oprawa do świetlówek.624.85. W przy padku samoczynnego wył czania zasilania jako środka ochrony przed dotykiem pośrednim w układzie sieci TT należy przez otwór kablowy w fundamencie każdej latarni doprowadzić do jej wn ki instalacj uziemiaj c (wg projektu sieci) i poł czyć j z zaciskiem ochronnym latarni. W jaki sposób nale y wykonać ochronę przeciwpora eniową latarń? Ochron przeciwporażeniow należy wykonać zgodnie z wy mogami normy. Co wchodzi w zakres sprawdzenia podczas wykonywania sieci oświetlenia ulicznego? Podczas wykonywania sieci kablowej oświetlenia ulicznego należy sprawdzić prawidłowość: • wykonania rowów kablowych. • montażu przewodów ochronnych. jeżeli przekrój przewodu 2 2 PEN jest nie mniejszy niż 10 mm Cu lub 16 mm Al i podł czyć do zacisku ochronnego latarni i zacisku ochronnego tabliczki. 4. • ustawienia słupów. 4. • wykonanie poł czeń ochrony przeciwporażeniowej. 3 oprawa uniwersalna o niskiej mocy. • zainstalowanie tabliczek zabezpieczaj cych. [32] W przypadku samoczynnego wył czania zasilania jako środ ka ochrony przed dotykiem pośrednim w układzie sieci TN należy do każdej latarni doprowadzić przewód ochronny PE lub wykorzystać do ochrony przewód ochronno neutralny PEN. Co obejmuje monta wyposa enia elektrycznego latarń? Montaż wyposażenia elektrycznego latarń obejmuje: • wci gni cie przewodów w trzony latarń i wysi gniki. • wprowadzenie kabli do wn k słupów. 626.

• sprawdzenie prawidłowości wykonania ochrony przeciw porażeniowej. wysi gników i opraw z dokumentacj techniczn . Ogl dziny powinny być przeprowadzane nie rzadziej niż raz w roku. • oświetlenia innych dróg 15%. Dopuszczalna liczba niesprawnych źródeł światła w przypadku dróg w granicach miast. • rezystancja izolacji odpowiada wymogom przepisów. Kiedy sieć elektrycznego oświetlenia mo e być przyjęta do eksploatacji? Sieć elektrycznego oświetlenia ulicznego może być przyj ta do eksploatacji po stwierdzeniu. Eksploatacja sieci elektrycznego oświetlenia ulicz nego 629. W jakich terminach i w jakim zakresie przeprowadza się oględziny sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego? Terminy i zakres ogl dzin sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego powinny być ustalone w instrukcji eksploatacji z uwzgl d nieniem warunków i miejsc zainstalowania i rodzajów dróg. • pomiar izolacji kabli i przewodów. głównie ich poł czeń i osprz tu. 630. a w razie nie stwierdzenia tych przyczyn po wykonaniu próbnego wł czenia. • sprawdzenie ci głości żył kabli.15. Dopuszczalna liczba niesprawnych źródeł światła oświetlenia drogowego dotyczy 100 kolejnych opraw dowolnie wybranego ci gu oświetlenia jednej lub kilku dróg w granicach miast. osprz tu. Podczas przeprowadzania ogl dzin sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego należy dokonać oceny stanu urz dzeń i sprawdzić w szczególności: • stan widocznych cz ści przewodów. • podział lamp oświetleniowych na poszczególne fazy za pewnia równomierne obci żenie. Jakie badania nale y wykonać przed przekazaniem sieci oświetlenia ulicznego u yi kownikowi? Przed przekazaniem sieci oświetlenia ulicznego użytkowniko wi należy wykonać nast puj ce badania: • sprawdzenie zgodności kabli. • wykonana została zgodnie z dokumentacj techniczn i warunkami technicznymi. • pomiar nat żenia oświetlenia. przewodów.2.• montażu przewodów ochronnych. • pomiar skuteczności ochrony przeciwporażeniowej. • 628. 4. • zapewnia właściwe nat żenie i równomierne oświetlenie. Ile mo e wynosić liczba niesprawnych źródeł światła elektrycznego w stosunku do ogólnej liczby źródeł światła? Liczba niesprawnych źródeł światła elektrycznego w stosunku do ogólnej liczby źródeł światła nie powinna przekraczać w odniesieniu do: • oświetlenia centralnych i głównych dróg w granicach miast 5%. Kiedy sieć elektrycznego oświetlenia ulicznego wyłączoną przez zabezpieczenie mo na ponownie włączyć pod napięcie? Sieć elektrycznego oświetlenia ulicznego wył czon przez za bezpieczenie można ponownie wł czyć pod napi cie po usuni ciu przyczyn wył czenia. • oświetlenia dróg krajowych 10%. słu pów. 632. przewodów instalacji za silaj cej i przewodów ochronnych. nie po winna przekraczać 20% ogólnej ich liczby i dotyczyć kolejnych opraw. • pomiar rezystancji uziomów roboczych. 344 345 . 631. na których zainstalowano kilka lub kilkanaście opraw. protokół odbioru sieci po remoncie potwierdza zgodność parametrów technicznych z dokumentacj i warunkami technicznymi. że: • odpowiada wymogom określonym w normach i przepisach dotycz cych budowy sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego. • odpowiada warunkom ochrony przeciwporażeniowej. • sprawdzenie prawidłowości naci gów i zwisów przewo dów linii napowietrznej.

3. • stan ubytków źródeł światła. ostrzegawczych oraz oznaczeń.• stan czystości opraw i źródeł światła. • stan napisów informacyjnych. 346 347 . 4. • inne prace wyszczególnione w instrukcji szczegółowej. 633. które uniemożliwi uzyskanie wymaganej wartości nat żenia oświetlenia. • stan urz dzeń zabezpieczaj cych sterowanie.15. zegarem przeł czaj cym) i być dostosowany do pory roku oraz warun ków lokalnych. • badanie kontrolne nat żenia oświetlenia i jego zgodności z norm . Kiedy sieć elektrycznego oświetlenia ulicznego powinna być przekazana do remontu? Sieć elektrycznego oświetlenia ulicznego powinna być przeka zana do remontu. 637. • sprawdzenie działania urz dzeń sterowania. słupach oświetlenia wydzielonego. • uszkodzenie zagrażaj ce bezpieczeństwu obsługi lub oto czenia. W jaki sposób powinien być regulowany czas pracy sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego? Czas pracy sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego powinien być regulowany automatycznie (np. 638. Przegl dy powinny obejmować w szczególności: • szczegółowe ogl dziny. przekaźnikiem zmierzchowym. Nieprawidłowości stwierdzone w czasie ogl dzin należy usu n ć i w razie potrzeby wykonać zabiegi konserwacyjne dotycz ce źró deł światła i opraw. • stan ochrony przeciwporażeniowej. 634. Wy kaz prac które mog być wykonywane bez polecenia oraz wykaz prac które musz być wykonywane na polecenie pisemne lub ustne musi być wyszczególniony w „Szczegółowej instrukcji organizacji bez piecznej pracy przy sieci oświetlenia elektrycznego". • czynności konserwacyjne i naprawy zapewniaj ce popra w pracy urz dzeń oświetlenia elektrycznego. • poziom hałasu i drgań źródeł światła. Jak powinna być wykonywana praca przy sieciach elektrycznego oświetlenia ulicznego? Praca przy sieciach elektrycznego oświetlenia ulicznego po winna być wykonywana w sposób bezpieczny nie stwarzaj cy zagro żenia tak dla pracowników jak i dla osób postronnych w oparciu o „Szczegółow instrukcj ". • wymian uszkodzonych źródeł światła. Jakie prace mogą być wykonywane bez polecenia? Bez polecenia mog być wykonywane prace: • zwi zane z ratowaniem zdrowia i życia ludzkiego oraz urz dzeń przed zniszczeniem. • sprawdzenie stanu osłon i zamocowania urz dzeń oświe tlenia elektrycznego. • pomiary rezystancji izolacji. • wymiana wkładek bezpiecznikowych (o nieuszkodzonych podstawach) na tablicach oświetlenia w stacjach. W jakich terminach i w jakim zakresie przeprowadza się przeglądy sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego? Przegl dy sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego przepro wadza si raz na dwa lata dla oświetlenia głównych dróg w granicach miast i raz na 3 lata dla pozostałych dróg. jeżeli stwierdzi si : • pogorszenie stanu technicznego opraw. • wskazania aparatury kontrolno pomiarowej. ustne lub bez polecenia. • sprawdzenie stanu technicznego i pomiary skuteczności ochrony przeciwporażeniowej. 635. szafkach oświetleniowych. Organizacja bezpiecznej pracy przy sieciach elek trycznego oświetlenia ulicznego 636. Na jakie polecenie mogą być wykonywane prace przy sieciach elektrycznych oświetle nia ulicznego? Prace przy sieciach elektrycznych oświetlenia ulicznego mog być wykonywane: na polecenie pisemne.

par cieczy łatwozapalnych lub pyłów i włókien z powietrzem. poł czonemu z gwałtownym wzrostem ciśnienia. • kamizelk odblaskow ostrzegawcz 1 szt. Jakie powinno być wyposa enie brygady w sprzęt ochronny i narzędzia pracy? Brygada powinna być wyposażona w nast puj cy sprz t ochronny i narz dzia pracy: • wskaźnik napi cia akustyczno optyczny S N 1 szt. 4. • szelki ochronne 1 szt. • wskaźnik napi cia do 1 kV 1 szt. jednostk projektow lub użytkownika decyduj cego o ro dzaju i zakresie technologii. • apteczka pierwszej pomocy 1 szt. płomienia. Od czego zale y prawidłowe i bezpieczne funkcjonowanie instalacji i urządzeń elek trycznych w strefach zagro onych wybuchem? Prawidłowe i bezpieczne funkcjonowanie instalacji i urz dzeń elektrycznych w strefach zagrożonych wybuchem zależy w znacznym stopniu od oceny zagrożenia wybuchem. • woltomierz 1 szt. Ponadto elektromonter powinien posiadać: • kask ochronny 1 szt. Co nazywamy mieszaniną wybuchową? Mieszanin wybuchow nazywa si tak mieszanin gazów palnych. • temperatura tlenia pyłów i włókien.639. • wskaźnik niskiego napi cia 1 szt. ochrona przepi ciowa. • g stość wzgl dna gazu lub pary w stosunku do powietrza. iskry. • uziemiacze przenośne typu lekkiego wg potrzeb. • tablice ostrzegawcze. • temperatura samozapłonu palnych gazów. 644. Strefy zagrożenia wybuchem i ich wymiary powinny być okre ślane w pierwszej kolejności. par. która pod wpływem energii cieplnej. W jakich warunkach mo e powstać niebezpieczeństwo wybuchu? Niebezpieczeństwo wybuchu może powstać gdy w powietrzu znajduj si substancje tworz ce z nim mieszanin wybuchow .1. w której jest dostateczna ilość czynników palnych (powyżej tzw. • znak drogowy ostrzegawczy „Roboty drogowe" 1 komplet. np. dolnej granicy wybuchowości). 643. • torb montersk 1 szt. decyduj ce o bezpieczeństwie i funkcjonalności obiektu. Elektryczne urz dzenia w wykonaniu przeciw wybuchowym 4. • uchwyt do bezpieczników typu Bm 1 szt. przewodów i osprz tu elektrycznego oraz od środków zapobie gaj cych powstaniu wybuchu. cieczy ła twozapalnych pyłów i włókien. • okulary ochronne 1 szt. • induktorowy miernik izolacji 1 szt. ochrona przed elektryzacj statyczn . informacyjne 1 komplet. zakazu. Przez kogo powinna być dokonana ocena zagro enia wybuchem? Ocena zagrożenia wybuchem powinna być wykonana przez inwestora. • dr żek izolacyjny SN 1 szt. kabli. 348 349 . zastosowanych urz dzeń. 641. • granice wybuchowości (dolna i górna). ochrona katodo wa itp. Jakie sq podstawowe parametry wybuchowe? Podstawowymi parametrami wybuchowymi s : • temperatura zapłonu cieczy łatwozapalnej.16. Zagro enia wybuchem 640. łuku elektrycznego lub nagrzanej powierzchni ulega gwał townemu spaleniu. • r kawice elektroizolacyjne 2 pary. ochrona przeciwporażeniowa.16. • przyrz d do pomiaru skuteczności ochrony przeciwpora żeniowej 1 szt. • amperomierz c gowy 1 szt. ponieważ na ich podstawie określa si jakie powinny być zastosowane instalacje i urz dzenia elektryczne oraz ochrona odgromowa. • r kawice ochronne 1 para. 642.

temperatur itp.86. Przycisk sterowniczy ognioszczelny typ PP 62 Exd 1BT6.16. w których konstrukcji lub sposobie działania zastosowano odpo wiednie zabezpieczenia wykluczaj ce lub ograniczaj ce możliwość zapocz tkowania wybuchu przez iskry czy temperatur powstaj ce w czasie pracy lub awarii urz dzenia. [88] Rys.87. 4. Rys. Trójfazowy silnik indukcyjny przeciwwybuchowy w osłonie ogniosz czelnej EExd IP 54. rodzaj składników pal nych. rodzaj wentylacji. Co to są urządzenia przeciwwybuchowe Ex? Urz dzenia przeciwwybuchowe Ex s to urz dzenia elektrycz ne. 350 351 . [88] Rys. 4. [88] 4. przepi ć i zwarć. Wybuch mog również wywołać cz ści urz dzeń i instalacji nagrzane do temperatury zapalenia wyst puj cej substancji w mieszaninie wy buchowej. Co mo e być inicjatorem wybuchu? Inicjatorami wybuchu mog być iskry elektryczne powstałe podczas pracy urz dzeń i instalacji. Urządzenia elektryczne przeciwwybuchowe Ex i strefy zagro enia 646.Przy ocenie zagrożenia wybuchem należy uwzgl dnić wszystkie czynniki i okoliczności mog ce mieć wpływ na powstanie mieszaniny wybuchowej a wi c: rodzaj źródła zagrożenia. [88] 647. 4. Jak dzielimy urządzenia elektryczne przeciwwybuchowe pod względem przeznaczenia? Elektryczne urz dzenia przeciwwybuchowe dzieli si w zależ ności od przeznaczenia na dwie grupy: • grupa I urz dzenia elektryczne dla kopalń metanowych. czas wydzielania.89.2. 645. Rys. ciśnienie. Rozt cznik r czny ognioszczelny typ WR 10 Exd IIB T6. wyładowań at mosferycznych i elektrostatycznych oraz iskry krzesane.88. 4. Skrzynka szynowa zaciskowa ognioszczelna typ SSZ Exd IIBT6.

hermetyzowane mas izolacyjn . a za nim symbol „U" lub symbol X (U oznacza. b) oprawa zwieszana dla żarówek mie szanych do 500 W (rt ciowych i sodowych) z wbudowanym statecznikiem. • oznaczenie stosowanej normy dla danego rodzaju budowy przeciwwybuchowej. Rys. Jak powinno być oznakowane ka de urządzenie elektryczne „Ex"? Każde urz dzenie elektryczne Ex powinno być oznakowane czytelnie i trwale i powinno zawierać: • nazw producenta lub jego zarejestrowany znak handlowy. z osłon cieczow (olejow ). budowy specjalnej. iskrobezpieczne. • symbol EEx (pierwsza litera E oznacza. Exe 649. w któ rej cz ści elektryczne umieszczone s wewn trz szczelnej osłony stale przewietrzanej lub wypełnionej niepalnym ga zem. Urz dzenia grupy II w osłonach ognioszczelnych „d" i w wy konaniu iskrobezpiecznym „i" dzieli si na podgrupy HA. które mogłyby spowodować zapalenie mieszaniny wybuchowej. Cecha przeciwwybuchowości EExde IIB T3 T6. 352 353 . aby iskry elektryczne i zjawiska termiczne nie mogły spowodować wybuchu mieszaniny wybuchowej. w której bezpieczeństwo urz dzeń elek trycznych wobec mieszanin wybuchowych osi gni te jest w sposób inny niż w ww.90. musz mieć osłon ognioszczeln . o budowie wzmocnionej. że urz dzenie spełnia wymagania norm europejskich). Przeciwwybuchowe oprawy oświetleniowe: a) oprawa kanałowa do źródeł żarowych EExeTl [100W]. X określa specjalne warunki bezpieczeństwa wymagane podczas eksploatacji). wszystkie cz ści iskrz ce s umieszczone w oleju i te cz ści które nie s zanurzone w oleju. budowa oparta jest na układach o małej energii elektrycznej z tak dobranymi elementami. • symbol grupy urz dzenia cz ści lub podzespołu Ex. • oznaczenie certyfikatu. że jedna z cz ści urz dzenia jest w wykona niu Ex. • b) 648. rodzajach. • określenie typu nadane przez producenta. • oznaczenie wynikaj ce z normy wyrobu. Jak dzielimy urządzenia elektryczne przeciwwybuchowe ze względu na rodzaj budowy? Elektryczne urz dzenia przeciwwybuchowe ze wzgl du na ro dzaj budowy dzieli si na urz dzenia: Exd Exi z osłon ognioszczeln w której wszystkie cz ści elektrycz ne umieszczone s wewn trz osłony ognioszczelnej. w której cz ści elektryczne mog spowodować wybuch umieszczone s wewn trz obu dowy i zalane mas izolacyjn . Co to jest strefa zagro enia wybuchem? Strefa zagrożenia wybuchem jest to przestrzeń. w której wszystkie cz ści elektryczne mog ce spowodować wybuch umieszczone s w obudowie wypełnionej piaskiem. 4.grupa II urz dzenia elektryczne w przestrzeniach zagro żonych wybuchem. IIC. innych niż w kopalniach metanowych. IIB. która polega na zwi kszaniu pew ności mechanicznej i elektrycznej urz dzeń elektrycznych w celu możliwości powstania uszkodzeń. • nazw lub znak stacji badawczej. znajduj cym si stale pod nadciśnieniem. • symbol każdego użytego rodzaju budowy przeciwwybuchowej. Exo Exp Exm Exq Exs 650. w której może wyst pować mieszanina wybuchowa. z osłon przewietrzan lub gazow z nadciśnieniem. z osłon piaskow .

do podgrup wybuchowości IIA.26.26.16. w której mieszanina wybuchowa pyłów wyst puje cz sto w normalnych warunkach pracy. po siadać w certyfikacie oprócz cechy Ex oznaczenie ZO. 654. • chronione przed oddziaływaniem cieplnym.3. • zabezpieczone przed zwarciami i przeci żeniami oraz przed zanikiem fazy. strefa. w której zalegaj ce pyły mog krótkotrwale stworzyć mieszanin wybuchow wskutek przypadkowego zawirowa nia powietrza. Na każdym urz dzeniu elektrycznym w wy konaniu przeciwwybuchowym powinny być podane parametry: prze ciwwybuchowe (Ex). elektryczne. • dobrane do temperatury otoczenia. przepi ciami i wpływami od wyładowań atmosferycznych. tj. IIC oraz klas temperatu rowych TI do T6. Z10 Zll 652. któr należy uwzgl d nić jeżeli jest wyższa od 40°C. Dobór urz dzeń elektrycznych w strefach zagrożonych wybuchem 653. Jakie są klasy temperaturowe ustalone dla urządzeń przeciwwybuchowych grupy II w zale ności od maksymalnej temperatury powierzchni mającej styczność z mieszaniną wybuchową? Dla elektrycznych urz dzeń przeciwwybuchowych grupy II w zależności od maksymalnej temperatury powierzchni maj cej stycz ność z mieszanin wybuchow ustalono sześć klas temperaturowych podanych w tablicy 4. par lub mgieł. strefa w której istnieje niewielkie prawdopodobieństwo wy st pienia mieszaniny wybuchowej gazów. par lub mgieł wyst puje stale lub długotrwale w normalnych warunkach pracy. elektryczności statyczn . IIB. Tablica 4. strefa. 4. W celu zapewnienia bezpieczeństwa urz dzenia elektryczne powinny być: • dobrane do stref zagrożenia wybuchem „Z" • dobrane do parametrów wybuchowych substancji tj.6 5 1 . na które zostały wyprodukowane i uzyskały cech przeciwwybuchow określon w cetryfikacie. stopień ochrony (IP) oraz znak stacji badawczej i numer certyfikatu. uszkodzeniem urz dzeń lub ich nieprawidłowym działaniem i innymi czynnikami wpływaj cymi na powstanie zagrożenia. Klasyfikacja maksymalnych temperatur powierzchni dla urz dzeń elektrycznych grupy II wg [64] Klasy temperaturowe Tl T2 T3 T4 TS Maksymalna temperatura powierzchni w °C 450 300 200 135 100 85 T6 354 355 . • zasilane energi elektryczn w układzie TN S. przy czym mieszanina wybuchowa może wyst pować jedynie krótkotrwale. Jakie urządzenia elektryczne powinny być stosowane w strefach zagro onych wybu chem? W strefach zagrożonych wybuchem powinny być stosowane urz dzenia elektryczne zgodnie z przepisami w zakresie parametrów. przewoda mi lub kablami w izolacji nie przenosz cej płomienia. Jakie urządzenia elektryczne mogą być stosowane w strefach ZO? W strefach zagrożonych wybuchem ZO mog być stosowane urz dzenia elektryczne: • w wykonaniu przeciwwybuchowym dla strefy ZO. par lub mgieł może wyst pować w normalnych warunkach pracy. Jak klasyfikuje się strefy zagro enia wybuchem? ZO Zl Z2 Strefy zagrożenia wybuchem klasyfikuje si nast puj co: strefa w której mieszanina wybuchowa gazowa. strefa w której mieszanina wybuchowa gazów. agresywnym środowiskiem.

podany numer katalogu. np. 25 mW. Silniki w wykonaniu Exe mog być stosowane jeżeli po siadaj stopień ochronny co najmniej IP44 ze skrzynk przył czow IP54. b dź nie nagrzewaj si do temperatur mog cych wywołać wy buch. 20 mJ.iskrobezpieczne z cech Exia. Oprawy oświetleniowe mog być sto sowane. które w normalnych warunkach pracy nie wytwarzaj łuków lub iskier. Exe. • budowy Exp o uproszczonej budowie. Powinny posiadać one nast puj ce środki ochrony: IP54 dla cz ści nie izolowanych b d cych pod napi ciem. Urz dzenia.2 V. Obwód iskrobezpieczny powinien być uziemiony poza stref zagrożon wybuchem tylko w jed nym punkcie. Urz dzenia i obwody powin ny spełniać również wymagania określone dla stref Zl. _ IP44 dla cz ści izolowanych b d cych pod napi ciem. • zasilane w systemie sieciowym TN S. Jakie urządzenia elektryczne mogą być stosowane w strefach zagro onych wybu chem Z2? W strefach zagrożonych wybuchem Z2 mog być stosowane urz dzenia elektryczne: • w wykonaniu przeciwwybuchowym jak dla stref ZO i Zl. Urz dzenia speł niaj ce takie warunki nie musz być certyfikowane lecz tylko oznakowane w sposób umożliwiaj cy ich identyfika cj . • 655. rurach lub wi zkach z obwodami nie iskrobezpiecznymi. 356 357 . Powinny one być chronione przed przekroczeniem bezpiecznego poziomu energii w obwodzie w przypadku zwarcia lub doziemienia. wg da nych producenta nie przekraczaj żadnych z nast puj cych wartości: 1. Exo. Exib. Oprawy powinny być instalowane zgodnie z wymaganiami certyfikatu oraz zaleceniami producentów i tylko z ustalo nymi źródłami światła. tj. • urz dzenia w wykonaniu nieprzeciwwybuchowym mog być stosowane. • w wykonaniu przeciwwybuchowym. Urz dzenia elektryczne w wykonaniu Exd powinny być wyposażone a atestowane dławiki rów nież budowy Exd. 656. uziemione tylko w jednym punkcie w strefie zagrożo nej wybuchem.1 A. Przewody lub żyły obwo dów iskrobezpiecznych nie powinny być prowadzone we wspólnych kablach. jeżeli s budowy Exd lub Exe z oprawk Exd. 0. • w wykonaniu Exm i Exs oraz systemy wentylacyjne Exp dopuszczone do pracy w strefie Zl przez jednostk wyspe cjalizowan . W pomieszczeniach suchych mog być stosowane urz dzenia odpowiednio o IP40 i o IP20. w którym maj pracować. sprz gników oraz ochrony katodowej. jeżeli ich parametry elektryczne. W strefach ZO nie wolno stosować gniazd wtyczkowych. • certyfikowane dla Z2. Kable i przewody powinny być w płaszczach lub oplotach metalowych z ze wn trzn powłok z gumy lub tworzywa sztucznego nie przenosz cego płomienia. • iskrobezpieczne z cech Exib. bez wst pnego przewietrzania oraz z możliwości odprowadzania gazu ochronnego do atmosfery otoczenia. poł czone w jednym punkcie z przewodem ekwipo tencjalnym. których cecha jest uj ta w nawiasie kwadratowym [Exib] powinny być instalowane poza strefami zagrożo nymi wybuchem. Jakie urządzenia elektryczne mogą być stosowane w strefach zagro onych wybu chem Zl? W strefach zagrożonych wybuchem Zl mog być stosowane urz dzenia elektryczne: • w wykonaniu przeciwwybuchowym: Exd. Obwody iskrobezpieczne powinny być: izolowane od ziemi w strefie zagrożenia wybuchem. o parametrach i cechach określonych w certyfi kacie i dostosowanych do warunków zagrożenia wybu chem substancji w środowisku. Exq i Exp.

Jakie urządzenia elektryczne mogą być stosowane w strefach Zl 1 ? W strefach zagrożonych wybuchem Z11 mog być stosowa ne urz dzenia: • w wykonaniu nieprzeciwwybuchowym o stopniu ochrony: 1P6X przy wyst powaniu pyłów przewodz cych dla urz dzeń z cz ściami nieiskrz cymi. • w wykonaniu Exib oraz Exic. ochrony katodowej. • szczegółowych ogl dzinach ze zwróceniem uwagi na stan cz ści i podzespołów stanowi cych osłon przeciwwybu chow urz dzenia. Na czym polega sprawdzenie stanu technicznego urządzenia przed zainstalowaniem? Sprawdzenie stanu technicznego urz dzenia przed zainstalo waniem go w strefie zagrożonej wybuchem polega na: • dokładnym sprawdzeniu zgodności danych znamionowych urz dzenia z warunkami w jakich ma pracować. jeżeli s zabezpieczone przed wzrostem tempe ratury grzejnika do temperatury samozapalenia substancji niebezpiecznej. IP5X przy wyst powaniu pyłów nieprzewodz cych dla urz dzeń z cz ściami iskrz cymi. • sprawdzeniu zgodności certyfikatu z wyrobem.16. 658. 660. • według posiadanych parametrów przeciwwybuchowych podanych w certyfikacie. Jakie zasady powinny być przestrzegane przy instalowaniu urządzeń elektrycznych w strefach zagro onych wybuchem? Urz dzenia elektryczne w strefach zagrożonych wybuchem powinny być instalowane: • po sprawdzeniu stanu technicznego urz dzenia. • zgodnie z dokumentacj projektow i techniczno ruchow (DTR). ochrony przed porażeniem. • przez pracowników przeszkolonych i uprawnionych w za kresie budowy i montażu. 358 359 . Należy unikać stosowania sprz gników. • przy uwzgl dnieniu wymagań innych przepisów i norm np. • w wykonaniu nieprzeciwwybuchowym o stopniu ochrony IP6X. ochrony odgromowej. Jakie urządzenia elektryczne mogą być stosowane w strefach Zl 0? W strefach zagrożonych wybuchem Z10 mog być stosowa ne urz dzenia: • posiadaj ce dopuszczenie do pracy w strefie Zl 0. • wykonaniu prób działania urz dzenia. • według zasad i kolejności wynikaj cych z rodzaju budowy.• grzewcze. • z zachowaniem bezpiecznych metod pracy. ochrony przed elektryzacj statyczn . • w wykonaniu Exp z odprowadzeniem gazu ochronnego do strefy niezagrożonej poprzez urz dzenia odpylaj ce i chwyta j ce cz ści metalowe. Instalowanie urządzeń elektrycznych w strefach za gro onych wybuchem 659. • w wykonaniu Exd dla grupy 1IC z uszczelnieniami zł cz ognioszczelnych. z wył cznikiem IP4X instalowane otworami w dół. • w wykonaniu Exia dla grupy IIB i IIC. 4.4. 1P4X przy wyst powaniu pyłów nieprzewodz cych dla urz dzeń z cz ściami nieiskrz cymi. przy wyst powaniu pyłów nieprzewodz cych dla urz dzeń z cz ściami iskrz cymi z wyj tkiem gniazd wtyczkowych. • w wykonaniu Exp z odprowadzeniem gazu ochronnego do strefy nie zagrożonej poprzez urz dzenie odpylaj ce. sprz gników i opraw oświetleniowych. • oprawy oświetleniowe z kloszami osłaniaj cymi źródła światła zabezpieczonymi odpowiedni siatk przed stłuczeniem. 657. • gniazda wtyczkowe bez wył cznika o stopniu ochrony IP5X.

zgodnie z warunkami dokumentacji ruchowej. osprz t. Kiedy urządzenie elektryczne zainstalowanej w strefie zagro onej wybuchem mo e być przyjęte do eksploatacji? Przyj cie do eksploatacji urz dzenia nowego lub po remoncie powinno nast pić na podstawie przepisów po sprawdzeniu: • zgodności z dokumentacj i z certyfikatami oraz z danymi na tabliczkach znamionowych i oznaczeniowych. 663. 4 . według dokumentacji. a nast pnie ponownie sprawdza si zamocowanie wszystkich pokryw i dokr cenie śrub. • zakresu prac i podpisaniu przez wykonawc i użytkownika protokołu zdawczo odbiorczego. Podstawowe zasady eksploatacji urządzeń przeciwwybu chowych 665. Co powinien sprawdzić przyjmujący do eksploatacji urządzenia elektryczne zainstalo wane w strefach zagro onych wybuchem? Przyjmuj cy do eksploatacji urz dzenia powinien sprawdzić: • • • • • kompletność dokumentacji projektowej i techniczno ru chowej (DTR). czy urz dzenie jest dopuszczone do pracy zgodnie z usta leniami wymienionymi w pytaniu 663. 5 . stan techniczny urz dzenia tj. aby ich postawienie umożliwiło łatwy dost p do elementów podlegaj cych kontroli okresowej czy też ci głej oraz dokonywanie remontów i na praw bież cych. Jakie czynności nale y wykonać przed uruchomieniem urządzeń? Przed uruchomieniem urz dzenia należy: • przeprowadzić ogl dziny. Odbiór powinien być dokonany przez komisj odbioru lub przez osob upoważnion .1. Jak nale y instalować urządzenia przeciwwybuchowe? Urz dzenia przeciwwybuchowe należy tak instalować. Na czym polega eksploatacja urządzeń elektrycznych w strefach zagro onych wybu chem? Eksploatacja urz dzeń elektrycznych w strefach zagrożonych wybuchem polega na obsłudze oraz przeprowadzaniu ogl dzin. 666. Powinien obj ć urz dzenia. Bezpieczeństwa Przeciwwybucho wego w Prochem S. wyniki prób i pomiarów. prawidło wość zainstalowania. oczyścić urz dzenie i usun ć z jego otoczenia zb dne przedmioty. prze gl dów i napraw.A. przewody i kable. rodzaj budowy.661. Urz dzenia powinny być eksploatowane na podstawie instruk cji eksploatacji opracowanej w oparciu o przepisy i normy. i bhp. Urz dzenia powinny być dopuszczone do pracy przez jednost k wyspecjalizowan tj. 662. jego obudow .16. ustalenia protokółu z dokonanego odbioru urz dzenia do eksploatacji. 664.5. Jakie czynności nale y wykonywać podczas pracy urządzenia? Podczas pracy urz dzenia elektrycznego w strefie zagrożonej wybuchem należy kontrolować prawidłowość jego działania. 667. ustalenia certyfikatów i jednostki wyspecjalizowanej oraz Dokumentacji Tech niczno Ruchowej (DTR). Eksploatacja urządzeń elektrycznych w strefach za gro onych wybuchem 4. • sprawdzić poł czenia elektryczne i mechaniczne. Zespół ds. Przy 360 361 . Jak przeprowadza się próbę działania urządzenia przeciwwybuchowego przed zainsta lowaniem? Prób działania urz dzenia przeciwwybuchowego przed zain stalowaniem przeprowadza si w pomieszczeniu niezagrożonym. 1 6 . • zabezpieczeń wynikaj cych z przepisów p. Decyzj o przyj ciu urz dzeń do eksploatacji powinien podj ć kierownik jednostki zakładu na wniosek służb odpowiedzialnych za eksploatacj lub komisji odbioru powołanej w tym celu. zabezpieczenia mechaniczne i elektryczne oraz antykorozyjne itp.poż.

które mogłyby stanowić źródła powstania pożaru lub wybuchu. • powstawanie iskier. Jakie usterki w urządzeniach elektrycznych przeciwwybuchowych stwarzają stan zagro enia? Stan zagrożenia w czasie pracy urz dzeń przeciwwybucho wych stwarzaj najcz ściej: • podwyższenie temperatury cz ści urz dzeń stykaj cych si z mieszaninami wybuchowymi. a odległości mi dzy gołymi odcinkami przewodów powinny być zgodne z wymaganiami norm dla odpowiednich napi ć. • zjawiska nieelektryczne. • dokr cać żarówek. • zakładać lub zdejmować przewodów uziemiaj cych w strefie zagrożonej wybuchem. Czym mo e być spowodowany niebezpieczny wzrost temperatury urządzeń elektrycz nych? Niebezpieczny wzrost temperatury urz dzeń elektrycznych może być spowodowany przeci żeniem lub zwarciem. 671. jednak sam montaż należy wykonać szczególnie starannie. trzeba przeprowadzać prace konserwacyjne i usuwać 363 . a w urz dze niach oświetleniowych również zastosowaniem żarówek zbyt dużej mocy. 669. lecz i mechanicznych np. 676. • dokonywać pomiarów przyrz dami nie przystosowanymi do pracy w strefach zagrożonych wybuchem.wzroście pr du. Czy temperatura urządzeń elektrycznych mo e wzrastać z innych przyczyn ni elek tryczne? Temperatura urz dzeń elektrycznych może wzrastać z przy czyn nie tylko elektrycznych. Jak zapobiega się iskrzeniu elektrycznemu? Aby nie dopuścić do iskrzenia w czasie pracy urz dzeń elek trycznych. Pod jakim warunkiem oprawa oświetleniowa przeciwwybuchowa spełnia wymagania bezpieczeństwa wynikające z klasy temperaturowej? Oprawa oświetleniowa przeciwwybuchowa spełnia wymagania bezpieczeństwa wynikaj ce z klasy temperaturowej pod warunkiem 362 zastosowania odpowiedniej żarówki. napi cia. 668. śrub itp. Jakie mogą być przyczyny powstawania iskier w urządzeniach elektrycznych? Przyczynami powstawania iskier w urz dzeniach elektrycz nych mog być: • napi cie robocze. 670.. 672. • napi cia indukowane. Należy zatem starannie konserwować i smarować łożyska maszyn elektrycznych. 675. Jeżeli oprawa jest przeznaczona do pracy klasy temperaturowej T3 przy zastosowaniu żarówki o mocy 25/40 W to nie wolno wkr cać żarówki 100 W bo wówczas klasa tem peraturowa dla tej oprawy wyniesie Tl. temperatury. Jak nale y wykonywać przyłączanie przewodów do zacisków urządzeń przeciwwybu chowych? Przył czenie przewodów do zacisków powinno zapewniać do bry styk. 674. 673. • wykonywać czynności. drgań lub szumów zagra żaj cych bezpieczeństwu ludzi lub mienia należy urz dzenie wył czyć spod napi cia. Sposób wprowadzenia kabla zależy od konstrukcji urz dzenia i jest określony w dokumentacji techniczno ruchowej. Czego nie wolno robić podczas pracy urządzenia w strefie zagro onej wybuchem? Podczas pracy urz dzenia elektrycznego w strefie zagrożonej wybuchem nie wolno: • otwierać obudów urz dzeń znajduj cych si pod napi ciem. zwłaszcza urz dzeń Exd. • elektryczność statyczna. wskutek tarcia powierzchni współpracuj cych. • rozł czać sprz gieł lub innych poł czeń ruchomych. Jak nale y wykonywać wprowadzenie przewodów i kabli do urządzeń przeciwwybu chowych? Do wprowadzenia przewodów i kabli należy stosować wpusty i mufy kablowe zgodne z wymaganiami norm.

osłon i po kryw. Prześwity szczelin nie mog być wi ksze niż przewidziane dla urz dzeń nowych. 680. od strony nap dowej w pobliżu po krywki łożyskowej. Jakie mogą być przyczyny powstawania iskier pochodzenia nieelektrycznego? Iskry pochodzenia nieelektrycznego mog powstawać w wyni ku uszkodzeń mechanicznych powoduj cych tarcie lub uderzenie ele mentów ruchomych np.2. 4. 678. • na tarczy łożyskowej. Oględziny urządzeń elektrycznych w strefach zagro onych wybuchem 686. Jakimi przyrządami mo na przeprowadzać pomiary elektryczne w przestrzeniach zagro onych wybuchem? Przyrz dy. słuchem. 682. 679. Kiedy dokonuje się odczytów temperatury silnika? Odczytów temperatury poszczególnych cz ści silnika doko nuje si przy pełnym obci żeniu silnika. 364 365 . skrzywienie elementów konstrukcyjnych. 683. wykonanych z materiałów przewodz cych i półprzewodz cych oraz utrzymanie odpowiedniej wilgotności po wietrza. przesuwaj c szczelinomierz w odst pach równych jego szerokości. W jakich miejscach mierzy się temperaturę powierzchni obudowy silników przeciwwybu chowych zwartych? Temperatur powierzchni silników przeciwwybuchowych zwartych mierzy si : • pośrodku obudowy w pobliżu skrzynki zaciskowej. W jakich miejscach mierzy się temperaturę powierzchni silników pierścieniowych? Temperatur powierzchni silników przeciwwybuchowych pierścieniowych. 677. Jakie są podstawowe sposoby zapobiegania wyładowaniom elektryczności statycznej? Do podstawowych sposobów zapobiegania wyładowaniom elektryczności statycznej należy staranne uziemianie elementów urz dzeń technologicznych. Kiedy w przestrzeniach zagro onych wybuchem mo na stosować przyrządy w wykona niu zwykłym? Przyrz dy zwykłe można stosować jeżeli na czas wykonywa nia pomiarów w przestrzeni zagrożonej wybuchem usuni to mieszani n wybuchow oraz podj te s odpowiednie środki zabezpieczaj ce przed powstaniem mieszaniny wybuchowej. budowy ognioszczelnej i wzmocnionej mierzy si na osłonie urz dzenia szczotkowego. 684. trwaj cym co najmniej trzy godziny. Pomiary wykonuje si na urz dzeniach całkowi cie zmontowanych wył czonych spod napi cia. dotykiem): • czy urz dzenie pracuje zgodnie z programem pracy. W jaki sposób mierzy się prześwity szczelin gaszących urządzeń ognioszczelnych? Prześwit szczelin gasz cych urz dzeń ognioszczelnych mierzy si szczelinomierzem.16. • na końcu obudowy od strony nap dowej. Prześwity szczelin należy mierzyć na całej długości.wszelkie możliwe źródła iskrzenia. których używa si do pomiarów elektrycznych w przestrzeniach zagrożonych wybuchem powinny być dopuszczone do ruchu przez upoważnione instytucje jako bezpieczne w pomiesz czeniach zagrożonych wybuchem i mog być stosowane tylko w takim zakresie dla jakiego zostały zatwierdzone. Trzeba stale sprawdzać i dokr cać nakr tki i zaciski oraz sprawdzać i czyścić powierzchnie izolacyjne. 681.5. Na czym polegają oględziny urządzeń elektrycznych podczas pracy? Ogl dziny urz dzeń elektrycznych podczas pracy polegaj na sprawdzeniu (wzrokiem. Jakie termometry stosuje się do pomiaru temperatur powierzchni zewnętrznych urzą dzeń przeciwwybuchowych? Do pomiaru temperatury powierzchni zewn trznych urz dzeń przeciwwybuchowych stosuje si termometry cieczowe (rt ciowe lub spirytusowe) lub termoelektryczne. zniszczenie osłon kon strukcyjnych.: zniszczenie łożysk. 685. obluzowanie śrub i nakr tek.

• stan przewodów wyrównawczych. • przył czenia przewodów oraz ich mocowanie. styków itp. klimatyzacji. sprz głowe oraz przewodów i kabli. • stan wyposażenia dodatkowego. zwichro waniu lub p kni ciu). • stan uszczelnień powietrza. aparatury pomocniczej i re gulacyjnej oraz rozruchowej. sprz gła. wentylatorów. nagrzewnic itp. mocowań. • stan napisów ostrzegawczych. • czy odpowietrznik nie jest zatkany.. • stan styków obudów. • prawidłowość lokalizacji urz dzeń w obwodzie iskrobez piecznym. 5) W urz dzeniach budowy Exi: • prawidłowość poł czeń przewodów. obudów. 2) W urz dzeniach budowy Exe: • stan zabezpieczeń (wyzwalaczy. • działania wentylacji. • prawidłowości przesyłu sygnału i ich rejestracji. • stan styków głównych i pomocniczych oraz śruby mocuj ce.. • w silnikach: pierścieni ślizgowych.. Co ponadto nale y sprawdzić w czasie oględzin urządzeń w zale ności od rodzaju budowy Ex? W zależności od rodzaju budowy Ex w czasie ogl dzin należy sprawdzić: 1) W urz dzeniu budowy Exd: • poł czenia śrubowe zł czy ognioszczelnych (czy si nie obluzowały). • czy przewody s prawidłowo wprowadzone. Na czym polegają oględziny urządzeń elektrycznych nie pracujących? Ogl dziny urz dzeń nie pracuj cych powinny polegać na sprawdzeniu: • stanu urz dzeń (np. 6) W urz dzeniach budowy Exm: • stan masy zlewowej (czy nie uległa spaczeniu. W jakich terminach powinny być przeprowadzane oględziny urządzeń elektrycznych w strefach zagro onych wybuchem? Ogl dziny urz dzeń elektrycznych w strefach zagrożonych wybuchem należy przeprowadzać w zakresie i terminach podanych w instrukcjach eksploatacji. • wskazań aparatury kontrolno pomiarowej. 690. 4) W urz dzeniach budowy Exo: • poziom oleju oraz szczelność obudowy (kadzi). 3) W urz dzeniach Exp: • prawidłowość działania systemu nadciśnienia i blokad. • stanu urz dzeń smarowniczych. szczotek. tabliczek znamionowych i oznaczeń iowych. 688. 689. boczników. chłodnic. 367 .. • pracy łożysk. a także poszczególne jego cz ści. • czy urz dzenie jest zainstalowane w prawidłowej pozycji. • ochrony przeciwpożarowej. szczot kotrzymaczy. 7) W urz dzeniach budowy Exq: • poziom piasku.• nastawień zabezpieczeń elektrycznych. • stanu zewn trznych płaszczyzn i powłok ochronnych przewodów i kabli oraz obudowy.. jednak nie rzadziej niż raz w miesi cu. 687. • zaślepień otworów niewykorzystanych. Co nale y sprawdzić w czasie oględzin urządzeń nieprzeciwwybuchowych? W czasie ogl dzin urz dzeń elektrycznych nieprzeciwwybu chowych należy sprawdzić temperatur pracy urz dzenia oraz czy nie poluzowały si śruby mocuj ce urz dzenie. barier i ich mocowanie. zwor. • nastawień zabezpieczeń przed zwarciami i przeci żeniami. ubytków). przekaźników). łożysk itp. • prawidłowość wprowadzenia przewodów i kabli. • stan osłony ognioszczelnej (czy nie ma p kni ć wybrzu szeń. dławików i umocowań. komutatorów. układu smarowania. • prawidłowość poł czenia i zamocowania przewodów. silnika). filtrów itp. 366 • poł czenia śrubowe. uziemień itp. • temperatur osłon.

sprawdzenie stanu elementów. • sprawdzenie stanu poł czeń i oprzewodowania. tj. jednak nie rzadziej niż raz w roku podczas postoju urz dzenia w miejscu jego pracy lub w warsztacie. o których mowa w punkcie 4. 692. nastawienia za bezpieczeń. W jakich terminach powinny być przeprowadzane przeglądy urządzeń elektrycznych w strefach zagro onych wybuchem? Przegl dy urz dzeń elektrycznych w strefach zagrożonych wybuchem należy przeprowadzać w zakresie i terminach określonych w instrukcji eksploatacji...4. • sprawdzenie odst pów izolacyjnych. • sprawdzenie stanu elementów oddzielaj cych obwody Exi od obwodów nieiskrobezpiecznych. tj.16. Przeglądy urządzeń elektrycznych w strefach zagro onych wybuchem 691. wielkości prze świtów itp. • ustalenia stopnia zużytych cz ści i elementów urz dzenia. ubytków itp. tj. dławików itp. • sprawdzenie stopnia nagrzewania si cz ści i elementów zewn trznych i wewn trznych. stanu styków i poł czeń przewodów. • sprawdzenie stanu poł czeń elektrycznych i mechanicznych. • sprawdzenie stanu technicznego wentylatora zewn trznego.16. przepustów. końcówek przewodów. 693. czy nie ma p kni ć. • sprawdzenie stanu osłon. wybrzu szeń. 2) W urz dzeniu o budowie wzmocnionej Exe: • sprawdzenie nastawień zabezpieczeń przeci żeniowych silników. poł czeń nierozł cznych. boczników. zacisków. • kontrol wskazań aparatów pomiarowych. • 368 369 . • pomiar rezystancji uzwojeń: silników. do średnicy przewodu oraz mieć odpowiedni długość w zależności od grupy urz dzenia. szafach itp. uszczelka powinna być dostosowana do średnicy gniazda w dławiku.. • sprawdzenie urz dzeń i elementów elektrycznych oraz elektronicznych zainstalowanych w skrzynkach. zainstalowanych poza stref zagrożon wybuchem.. • sprawdzenie stanu łożysk i skuteczności ich smarowania sprawdzenie zabezpieczeń antykorozyjnych.3.5. • sprawdzenie stanu zabezpieczeń przed wybuchem.5. cewek. • sprawdzenie wprowadzenia przewodów oraz ich uszczel nienia i zadławienia. 694. • sprawdzenie stanu technicznego urz dzeń zwi zanych... płaszczyzn. Co powinien obejmować przegląd urządzeń elektrycznych w strefach zagro onych wybuchem? Przegl d urz dzeń elektrycznych w strefach zagrożonych wy buchem powinien obejmować: • ogl dziny. ograniczników wartości pr du i napi cia. 3) W urz dzeniach i obwodach iskrobezpiecznych Exi: • sprawdzenie stanu technicznego elementów i podzespołów obwodów. Co powinien obejmować przegląd w zale ności od rodzaju budowy Ex? W zależności od rodzaju budowy Ex przegl d powinien obej mować: 1) W urz dzeniu z osłon ognioszczeln Exd: • stan zł czy ognioszczelnych tj. barier ochronnych itp. • sprawdzenie stanu technicznego śrub ł cz cych poszcze gólne cz ści osłony ognioszczelnej. • sprawdzenie źródeł zasilania oraz elementów zabezpie czaj cych.2. Kto mo e przeprowadzać przeglądy urządzeń? Przegl dy urz dzeń mog być przeprowadzane przez pracow ników z uprawnieniami kwalifikacyjnymi w zakresie nadzorowanych urz dzeń. • sprawdzenie prawidłowości sprz żenia urz dzenia z ma szyn nap dzan . pierście ni szczotek itp.

• zdeformowanie elementów • przegrzanie elementów. 4) w urz dzeniach iskrobezpiecznych Exi: • boczniki ochronne. 701. • uzwojenia i wirniki z odlewanymi uzwojeniami. cewki. zawory. • uszkodzenie elementów ceramicznych. pierścienie uszczelniaj ce. sworznie. w których uszkodzeniu uległy niedost pne elementy. • uszkodzenia powoduj ce zmniejszenie odst pów izolacyjnych. Jakie uszkodzone lub zu yte części i elementy urządzeń elektrycznych w strefach zagro onych wybuchem nale y wymienić na nowe? Zużyte cz ści lub elementy w urz dzeniach elektrycznych w strefach zagrożonych wybuchem należy wymienić na nowe. układ lub obwód mog nadal spełniać swoje funkcje w określonych warunkach zagrożenia wybuchem. Jakie naprawy elektrycznych urządzeń w strefach zagro onych wybuchem mogą prze prowadzać osoby zajmujące się eksploatacją tych urządzeń? Osoby zajmuj ce si eksploatacj urz dzeń elektrycznych w strefach zagrożonych wybuchem mog przeprowadzać naprawy polegaj ce na: wymianie zużytych cz ści lub elementów oraz drobne naprawy lub regulacje. komory łukowe. 4 . w których stwierdzono: • p kni cia wskrośne. w szcze gólności: 1) w urz dzeniach z osłon ognioszczeln Exd: • izolatory przepustowe. układów lub obwodów powinna być dokonywana nie rzadziej niż co 5 lat na podstawie wyni ków przegl dów oraz rodzaju i zakresu dokonanych napraw. 7) wszystkie elementy izolacyjne wykonane z tworzyw termo i che moutrwardzalnych. 6) w urz dzeniach o budowie specjalnej Exs: • podzespoły z elementami elektrycznymi lub elektronicznymi zalanymi żywicami. Naprawa elektrycznych urządzeń w strefach zagro onych wybuchem 699. 5) w urz dzeniach z osłon olejow Exo: • styki główne i pomocnicze oraz spr żyny. blokady oraz czujniki przepływu i ciśnienia.5 . dławiki. Jeżeli naprawa uszkodzonych lub zużytych urz dzeń polega na przywróceniu im pierwotnego stanu technicz nego w zakresie zapewniaj cym bezpieczeństwo przeciwwybucho we. czy ewentualnie wycofać z eksploatacji. • uszkodzenie szklistego naskórka powierzchni. czy też należy je poddać naprawie i w jakim zakresie. których sprawdzenie wymaga przeprowadzenia prób niszcz cych. tworz cymi jednolite bloki. pierścienie uszczel niaj ce. • okienka kontrolne. • zaciski mocuj ce oprawki do źródeł światła.698. • tabliczki zaciskowe i cz ści tworz ce zł cza ognioszczel ne. to naprawa tych urz dzeń powinna być prowadzona w wyspe cjalizowanej jednostce. śruby.5 . • oprawki do żarówek i innych źródeł światła. Jaki jest czasokres i cel oceny stanu technicznego urządzeń elektrycznych zainstalowa nych w strefach zagro onych wybuchem? Ocena stanu technicznego urz dzeń. w których co najmniej jedno z uzwojeń znajduje si w obwodzie zewn trznym. uszczelki. Celem oceny stanu technicznego jest ustalenie czy urz dzenie. poł czenia mi dzy nimi lub zalewa stanowi ca izolacje bloku. 373 . Kto mo e wykonywać czynności konserwacyjne? Czynności konserwacyjne mog wykonywać pracownicy po siadaj cy dodatkowe kwalifikacje w zakresie eksploatacji elektrycz nych urz dzeń w wykonaniu przeciwwybuchowym. 700. • transformatory i dławiki indukcyjne. • podzespoły typu panelowego z p kni t lub złaman płyt k montażow (obwody drukowane). 2) w urz dzeniach o obudowie wzmocnionej Exe: • uszczelki. 372 3) w urz dzeniach z osłon przewietrzan lub gazow z nadci śnieniem Exp: • uszczelki. • elementy i podzespoły.16 .

a na zł czach koł nierzowych do 2/3 tej wartości.0 16x1. drabiny. — 5 4 376 377 . rury stalowe. Tablica 4.6) wyst powanie na kraw dziach powierzchni tworz cych zł cza ognioszczelne ubytków materiału powoduj cych skrócenie długości szczelin zastosowanych w urz dzeniu do wartości nie mniejszej niż określone w normie jako najmniejsze długości. jeżeli rzeczywisty prześwit szczeliny jest mniejszy od maksy malnego prześwitu określonego w normie: • w urz dzeniach podgrupy II A skrócenie długości szcze liny może wynosić 1 mm na każde 0. • przewodów uziemiaj cych. Najmniejsze do puszczalne wymiary materiałów użytych na elementy urz dzenia pio runochronnego podano w tablicy 4.5 0. 704.17. 7) zwi kszenie prześwitów zastosowanych w urz dzeniu na zł czach cylindrycznych oraz cylindryczno kołnierzowych do wartości maksymalnej określonej w normie. wykorzystane konstrukcje metalowe (zbrojenie. Co to jest zwód i jakie rozró nia się rodzaje zwodów? Zwód jest to górna cz ść urz dzenia piorunochronnego prze znaczona do przechwycenia uderzeń pioruna. jeżeli rzeczywisty prześwit szczeliny jest mniejszy od tej wartości.27.17. balustra dy.9 5 — 6 20x3 15/2.01 mm zmniejszenia prześwitu szczeliny w stosunku do maksymalnej wartości określonej w normie.27. Urządzenia piorunochronne 4. • uziomów. Podstawowym materiałem sztucznym cz ści urz dzenia piorunochronnego jest stal ocynkowana. i i i Uziomy. maszty flagowe itp. Jakie materiały mogą być stosowane do budowy urządzenia piorunochronnego? Do budowy urz dzenia piorunochronnego mog być stosowa ne różne materiały przewodz ce.5 6 20x3 10 20x4 0. Rozróżnia si zwody naturalne i sztuczne. riałów konstrukcyjnych. • przewodów odprowadzaj cych.02 mm zmniejszenia prześwitu szczeliny w stosunku do maksymalnej wartości określonej w normie.5 1 6 20x3 7x3 0. ich rodzaj jest uzależniony od użytych w budynku mate i Zwody i przewody odprowa dzaj ce.75 4 3 25x1.) druty taśmy linki blachy druty taśmy druty taśmy rury kształtowniki o grubości ścianki druty taśmy bez ograniczenia 6 20x3 7x2. 8 20x4 20/2.1.5 I I I i i I I I Poł czenia ochrony wewn trz nej. W przypadku wykorzystania cz ści naturalnych. Z jakich części składa się urządzenie piorunochronne? Urz dzenie piorunochronne składa si z nast puj cych cz ści: • zwodów. Budowa urządzeń piorunochronnych 702.5 6 20x3 6 20x3 Przewody uziemiaj ce. Najmniejsze dopuszczalne wymiary elementów stosowanych w ochronie odgromowej wg [71] Wymiary nominalne |mm] Przezna czenie Rodzaj wyrobu stal bez pokry cia stal ocyn kowana cynk alumi nium miedź 4. • w urz dzeniach podgrupy II B skrócenie długości szcze liny może wynosić 1 mm na każde 0. 703.

4. K t ochronny zwodu poziomego jest to k t mi dzy płaszczy zn pionow przechodz c przez zwód a powierzchni ograniczaj c stref ochronn .) powinny być poł czone z najbliższym zwodem lub przewodem od prowadzaj cym. Ja ko przewody odprowadzaj ce naturalne powinny być wykorzystane: • elementy metalowe oraz zbrojenie żelbetowych elementów konstrukcyj nych. Zwód poziomy wysoki zainstalowany na masztach z materiału niepalnego. Rys. [71] 711. 4. We wszystkich omawianych siatkach zwodów dopuszczalne jest zwi kszenie jednego wymiaru oka siatki.95. b) zainstalowany na maszcie z materiału niepalnego obok budynku. bariery itp. Co to sq kąty ochronne zwodu? K t ochronny zwodu pionowego jest to k t wyznaczony przez oś zwodu i powierzchni ograniczaj c stref ochronn . jednak nie wi cej niż o 20% pod warunkiem. • metalowe i żelbetowe słupy wsporcze (wewn trzne i ze wn trzne) rozległych hal (rys. 4. Wszystkie metalowe cz ści budyn ku znajduj ce si na powierzchni dachu (kominy. • zewn trzne 30° i wewn trzne 45° dla obiektów zagrożo nych wybuchem mieszanin par i/lub pyłów z powietrzem. 4. 709. Na dachach dwuspadowych zwody poziome powinny być układane na kraw dziach dachu oraz na jego kalenicy. 4. że drugi wymiar zostanie o tak sam wartość zmniejszony. 4. [71] Rys. Zwód pionowy: a) zainstalowany na budynku.93) oraz zwodów poziomych wysokich (rys. Przewody odprowadzaj ce mog być naturalne i sztuczne. Do czego słu ą przewody odprowadzające i uziemiające? Przewody odprowadzaj ce i uziemiaj ce służ do poł czenia zwodów z uziomami sztucznymi lub naturalnymi.95).93. a fundamentu słupa jako uziomu naturalnego.94) nie mog być wi ksze niż: • zewn trzne 45° i wewn trzne 60° dla obiektów zakwalifiko wanych do ochrony podstawowej i zagrożonych pożarem. • metalowe warstwy pokrycia ścian bocznych budynków. Wykorzystanie słupa konstrukcyjnego jako przewodu odprowadzaj cego.czała 20 m przy ochronie podstawowej oraz 15 m dla obiektów zagro żonych pożarem i 10 m dla obiektów zagrożonych wybuchem miesza nin par lub pyłów z powietrzem. [71] 380 381 . Ile powinny wynosić kąty ochronne zwodów pionowych i zwodów poziomych wysokich? K ty ochronne zwodów pionowych (rys. 710. wyci gi. Zwid poziomy wytoki Rys.94.

aby były łatwo dost pne z poziomu ziemi. 717. 7 2 1 .5 m pod ziemi a jego długość powinna wynosić co najmniej 2.5 m.ne na takiej wysokości. uziomy można układać na dnie wykopów fundamento wych bezpośrednio pod fundamentem lub obok funda mentu budynku.99). 718. k ty pomi dzy promieniami uziomu promieniowego nie powinny być mniejsze niż 60°. 4. 719. Poł czenia można realizować jako bezpośrednie lub ochronnikowe (rys. przejść dla pieszych oraz metalowych ogrodzeń. Jakie uziomy stosujemy w urządzeniach odgromowych? W urz dzeniach odgromowych stosujemy uziomy naturalne. nie należy układać uziomów pod warstw nieprzewodz c wody np. 723. • odległość kabli od uziomu piorunochronnego nie powinna być mniejsza niż 1 m. uziomy poziome należy układać na gł bokości nie mniej szej niż 0. Na czym polega ekwipotencjalizacja? Ekwipotencjalizacja polega na zapewnieniu jednakowych po tencjałów we wszystkich elementach metalowych budynku oraz na wszystkich metalowych urz dzeniach znajduj cych si w budynku. metalowe rury wodoci gowe. Uzyskujemy j przez wykonanie poł czeń wyrównawczych. do których zaliczamy: zbrojone fundamenty budynków. kanalizacyjne itp.17. 4. oraz uziomy sztuczne. najwyższa cz ść uziomu pionowego powinna znajdować si co najmniej 0. • uziomy naturalne maj rezystancje wi ksze niż wymagane. pod warstw asfaltu.. • 384 385 . W jakim celu wykonuje się połączenia wyrównawcze? Poł czenia wyrównawcze urz dzenia piorunochronnego z in nymi instalacjami oraz urz dzeniami i elementami metalowymi wyko nuje si w celu ochrony budynku przed wyst pieniem przeskoków iskrowych. • stosowanie dodatkowych środków ochrony zapewniaj cych prawidłowe działanie urz dzeń steruj cych. kompute rowych itp. Na czym polega ochrona wewnętrzna przed skutkami wyładowań piorunowych? Ochrona wewn trzna przed skutkami wyładowań piorunowych polega na zapewnieniu bezpieczeństwa ludziom znajduj cym si w budynku. • zachowanie odpowiednich odst pów izolacyjnych. Ochrona wewnętrzna 720. 722. uziomy zarówno poziome jak i pionowe powinny być ukła dane w odległości nie mniejszej niż 1. Kiedy nale y wykonywać uziomy sztuczne? Uziomy sztuczne nale y wykonywać je eli: • uziomy naturalne znajduj si w odległości wi kszej niż 10 m od chronionego obiektu. W jaki sposób realizuje się ochronę wewnętrzną? Ochron wewn trzn przed skutkami wyładowań piorunowych realizuje si w sposób nast puj cy: • wykonanie ekwipotencjalizacji wszystkich urz dzeń i ele mentów metalowych.6 m i w odległości nie mniejszej niż 1 m od kra w dzi obiektu budowlanego.2. W jaki sposób powinny być układane uziomy sztuczne? sadami: Uziomy sztuczne należy układać zgodnie z nast puj cymi za • • • • • • zaleca si przede wszystkim stosowanie uziomów otokowych.5 m od wejść do bu dynków. Zacisk probierczy powinien mieć dwie śruby o gwincie co najmniej M6 lub jedn o gwincie Ml 0. betonu itp.

• • badania odbiorcze. 735. że b d umieszczone w osłonach przeciwwybuchowych lub w specjalnie do tego celu wyko nanych studzienkach i zasypane warstw piasku o grubości 20 cm. Czy dopuszczalne jest instalowanie przewodów odprowadzających sztucznych. 730. 731. Badania urządzeń piorunochronnych 732. 736. 389 . • pomiar rezystancji uziemienia. [72] 729. wewnątrz obiektów zagro onych po arem? W obiektach zagrożonych pożarem dopuszczalne jest instalowa nie przewodów odprowadzaj cych sztucznych wewn trz obiektu pod warunkiem umieszczenia zacisków probierczych w osłonach o stopniu ochrony IP44. Kiedy wykonujemy badania odbiorcze i co obejmują? Badania odbiorcze należy wykonywać przy przyj ciu budyn ków do eksploatacji i powinny obejmować: • ogl dziny cz ści nadziemnych. 4.3. Co nale y zastosować je eli wykonanie połączeń wyrównawczych jest trudne do zreali zowania? Jeżeli wykonanie poł czeń jest trudne do zrealizowania można zastosować odpowiednie odst py izolacyjne pomi dzy urz dzeniami piorunochronnymi. • sprawdzenie ci głości poł czeń cz ści nadziemnych. W jaki sposób sprawdzamy ciągłość połączeń części nadziemnej? Sprawdzenie ci głości poł czeń sprawdzamy omomierzem lub mostkiem do pomiaru rezystancji. a innymi instalacjami metalowymi zgodnie z nor m . 733. przył czonego z jednej strony do zwodu z drugiej do przewodu uziemiaj cego na wybranych losowo gał ziach urz dzenia. Lokalizacja zacisków w tych obszarach jest dopuszczalna pod warunkiem. • sprawdzenie stanu uziomów po ich odkopaniu. Z10 powinny być wy konane jako spawane lub zgrzewane. Co wchodzi w zakres badań okresowych urządzeń piorunochronnych? W zakres badań okresowych urz dzeń piorunochronnych wchodz : • ogl dziny cz ści nadziemnej. W jaki sposób łączymy przewody w budynkach zagro onych wybuchem mieszanin par i/lub pyłu z powietrzem? W budynkach zagrożonych wybuchem mieszanin par i/lub pyłów z powietrzem poł czenia metalowych elementów znajduj cych si w obszarach zaliczonych do strefy ZO. 734.728. 737. Jakie rodzaje badań wykonuje się przy urządzeniach piorunochronnych? Przy urz dzeniach piorunochronnych wykonuje si nast puj ce rodzaje badań: • 388 badania cz ściowe (w czasie budowy obiektu). badania okresowe. Z1 i Z10. nie później jednak niż do 30 kwietnia dla obiektów w których zastosowano ochron obostrzon . Gdzie nale y lokalizować zaciski probiercze w budynkach zagro onych wybuchem? Zaciski probiercze w budynkach zagrożonych wybuchem należy lokalizować poza strefami ZO. W razie konieczności zastosowania poł czeń rozł cznych mu sz być one umieszczone w osłonach przewiwwybuchowych. • pomiar rezystancji uziemienia. Kiedy wykonujemy badania okresowe? Badania okresowe należy wykonywać nie rzadziej niż co 5 lat lub w przypadku przebudowy albo zmiany funkcji budynku dla obiektów obj tych ochron podstawow oraz raz do roku przed okre sem burzowym.17. • sprawdzenia ci głości poł czeń cz ści nadziemnej. Zl. Na czym polegają oględziny części nadziemnej? Ogl dziny cz ści nadziemnej polegaj na sprawdzeniu zgod ności z wymaganiami normy rozmieszczenia poszczególnych elemen tów urz dzenia piorunochronnego oraz na sprawdzeniu wymiarów i rodzajów poł czeń elementów sztucznych.

31. 4.342. W jaki sposób wykonujemy pomiar rezystancji uziemień i jakie sq wymagane wartości rezystancji uziomów? Pomiar rezystancji uziemienia wykonujemy metod mostkow lub techniczn dla obiektów w których stosowana jest ochrona pod stawowa lub mostkiem udarowym dla obiektów w których stosowana jest ochrona obostrzona. próchniczy. torfiasty.30. gliniaste 10 15 gruntu wszystkie pośrednie rodzaje 20 30 kamieniste i skaliste 40 50 Tablica 4. Tablica 4. otokowe oraz ławy funda mentowe. pionowe i mie szane oraz stopy funda mentowe. Tablica 4.738. bagienne. gliniasty Wszystkie po średnie rodzaje gruntów Grunt kamienisty i skalisty Rodzaj uziomów podmokły.29. Uziomy otokowe oraz ławy fundamentowe. pionowe i mieszane oraz stopy fundamentowe otokowe. próchniczy. 4.31 dla obiektów zagrożo nych wybuchem.34. Wymagane wartości rezystancji uziomów dla obiektów w któ rych zastosowano ochron podstawow podano w tablicy 4. poziome pionowe i mieszane 10 20 40 10 20 40 otokowe. torfiasty.iomów wszystkie rodzaje z wyj tkiem gruntów skalistych i kamienistych skaliste i kamieniste poziome. w których zastosowano ochron specjaln podano w tablicy 4. bagienny. w omach wg [73] Rodzaje gruntu Rodzaje u/. Najwi ksze dopuszczalne wartości rezystancji wypadkowej uziemienia obiektów zagrożonych pożarem. Tablica 4. w omach wg [73] Rodzaj uziomów Grunt podmokły. gliniasty pośredni kamienisty Uziomy poziome i mieszane oraz stopy fundamentowe. próchnicze. w omach wg [74] Rodzaje gruntu Najwi ksze dopuszczalne wartości rezystancji wypadkowej obiektu w którym zastosowano ochron obostrzon podano w tablicy 4. ławy fundamentowe Rodzaje podmokłe. Najwi ksze dopuszczalne wartości rezystancji uziemienia komina.32. 7 10 10 15 Najwi ksze dopuszczalne wartości rezystancji wypadkowej. fundamentowe 15 30 50 15 30 50 390 391 .30 dla obiektów zagrożonych pożarem i 4. bagienny.29. Najwi ksze dopuszczalne wartości rezystancji wypadkowej uziemienia obiektu w omach wg [72] Rodzaje uziomów poziome.33. Najwi ksze dopuszczalne wartości rezystancji wypadkowej uziemienia obiektu zagrożonego wybuchem. torfiaste.

jeżeli wyniki pomiaru rezystancji uziemienia sa pozytywne. należy wykonać nowy uziom lub przewód uziemiaj cy. Data.36).33.35). gliniasty 10 kamienisty i skalisty 40 Tablica 4. torfiasty. Opis urz dzenia piorunochronnego 739. która sporz dziła projekt.Tablica 4. bagienny.35. Schemat urz dzenia pirunochronnego Opis i schemat wykonał (imi . 740. nazwisko i adres sporz dzaj cego). bieżnie) wg [74] Rodzaje gruntu Najwi ksza dopusz czalna rezystancja uziemienia w omach podmokły. próchniczy.34. adres i ewentualna nazwa): pośredni Wykonany dnia Nazwa i adres wykonawcy . Metryka urz dzenia piorunochronnego Obiekt budowlany (miejsce położenia. Najwi ksze dopuszczalne wartości rezystancji uziemienia dźwigów budowlanych wg [74] Rodzaje gruntu Najwi ksza dopusz czalna rezystancja uziemienia w omach wszystkie rodzaje z wyj tkiem gruntów skalistych i kamienistych 20 kamienisty i skalisty 50 1. Nazwa i adres jednostki. Opis obiektu budowlanego a) rodzaj obiektu b) pokrycie dachu c) konstrukcja dachu d) ściany 2. Podpisy 392 393 . Jaką dokumentację powinny mieć obiekty wyposa one w urządzenia piorunochronne? Obiekty wyposażone w urz dzenia piorunochronne powinny mieć: 1) metryki urz dzenia piorunochronnego (tablica 4. Sprawdzenie stanu uziomów dla ochrony obostrzonej można wykonywać co 5 lat. Na czym polega sprawdzenie stanu uziomów? Sprawdzenie stanu uziomów polega na losowym wybraniu co najmniej 10% poł czeń przewodu uziemiaj cego z uziomem. 2) protokoły z badań urz dzenia piorunochronnego (tablica 4. odkopa niu go i określeniu stopnia skorodowania. 20 Tablica 4. Jeżeli stopień skorodowania przekracza 40% przekroju. a) zwody b) przewody odprowadzaj ce c) zaciski probiercze d) przewody uziemiaj ce e) uziomy 3. Najwi ksze dopuszczalne wartości rezystancji uziemienia każdego zwodu w cz ści niezadaszonej obiektu sportowego (niezadaszone trybuny.

745. Ogl dziny cz ści nadziemnej . Nie ma takich urz dzeń energetycznych. zła konserwacja urz dzeń i nieprawidłowy sposób eksploatacji układu elektroenergetycznego. Najbardziej klasycznym przykładem marnotrawstwa energii jest zb dne użytkowanie oświetlenia. adres i ewentualnie nazwa):. Sprawdzenie wymiarów Pomiar rezystancji uziemień: 5. wyrobienie w nich poczucia odpowiedzialności oraz systematyczn kontrol przez osoby dozoru. OGÓLNE ZASADY RACJONALNEJ GOSPODARKI ELEKTROENERGETYCZNEJ 741. przepi Data. 5.36. Podpisy 394 395 . Uznać urz dzenie piorunochronne za zgodne z obowi zuj cymi przepisami Uznać urz dzenie piorunochronne za niezgodne z obowi zuj cymi sami z nast puj cych powodów C. B. W jaki sposób mo na zmniejszyć straty wynikające z marnotrawstwa? Straty wynikaj ce z marnotrawstwa można zmniejszyć przez wyraźne sprecyzowanie obowi zków osób zatrudnionych przy obsłu dze i eksploatacji urz dzeń elektroenergetycznych. Każdemu procesowi wytwarzania przesyłania i użytkowania energii towarzysz straty. imi . Sprawdzenie stanu uziomów: Kontrola poł czeń galwanicznych: Po zbadaniu urz dzenia piorunochronnego postanowiono: A. Na czym polega racjonalne gospodarowanie energią elektryczną? Racjonalne gospodarowanie energi elektryczn polega na ta kim prowadzeniu ruchu urz dzeń elektrycznych aby straty energii były możliwie małe.. Podaj przykłady marnotrawstwa energii. 743. adres): Wykonali nast puj ce badania. których sprawność byłaby równa jedności.1. Zaleca si wykonać nast puj ce prace naprawcze:.. Jakie straty zaliczamy do strat wynikających ze złej konserwacji urządzeń? Do strat wynikaj cych ze złej konserwacji urz dzeń zaliczamy: • straty w sieci rozdzielczej wskutek osłabionej izolacji. 744.Tablica 4. spr żone powietrze. Jakie są przyczyny powstawania strat? Przyczynami powstawania strat s : marnotrawstwo energii. grzejników i nap du elektrycz nego oraz innych mediów energetycznych otrzymywanych przy użyciu energii elektrycznej jak np. Straty energii 742. Członkowie Komisji (nazwisko. Protokół badań urz dzenia piorunochronnego Obiekt budowlany (miejsce położenia.

• opracowanie szczegółowych harmonogramów pracy tych urz dzeń których praca powinna przebiegać w strefie poza szczytowej. straty ciepła w urz dzeniach ogrzewanych elektrycznie spowodowane uszkodzon izolacj ciepln . s stratami stałymi. spr żarki). czas trwania przepływu pr du. • straty w żelazie b d ce sum strat na histerez i pr dy wirowe. które powinny pracować jako urz dzenia podstawowe. • straty w przewodach uzwojenia. nazywane stratami w miedzi lub obci żeniowymi. szczególnie urz dzeń pracuj cych równolegle (pompy. 748. • prawidłowe prowadzenie konserwacji opraw oświetlenio wych. Od czego zale ą straty obcią eniowe transformatora? Straty obci żeniowe transformatora s wynikiem przepływu pr du przez uzwojenia. tarcia szczotek oraz tarcia cz ści wiruj cych o powietrze.• • straty wskutek zwi kszonego tarcia w ruchomych ele mentach maszyn wywołane niewłaściwym smarowaniem lub złym montażem po remoncie. 5. Wartość tych strat przedstawiana jest w katalogach dla poszczególnych typów trans formatorów. rezystancja przewodu. • straty mechaniczne powstałe w wyniku tarcia w łożyskach. Jakie są proste sposoby i zasady prowadzenia oszczędnej gospodarki energią w zakła dzie przemysłowym? Do prostych sposobów i zasad prowadzenia oszcz dnej gospo darki energi zaliczamy: • właściwy dobór silników elektrycznych do urz dzeń nap dowych. Jakie straty występują w transformatorach? W transformatorach wyst puj nast puj ce straty: • straty w żelazie (b d ce sum strat na histerez i pr dy wi rowe) zwane stratami w rdzeniu lub stratami jałowymi. a wi c wyrażaj si tak sam zależności jak straty w przewodach 746.2. • ograniczenie pracy maszyn i urz dzeń na biegu jałowym. • prowadzenie właściwej gospodarki spr żonym powietrzem przez popraw szczelności sieci i stanu mechanicznego urz dzeń pneumatycznych. • przygotowanie budynków i pomieszczeń do okresu jesien no zimowego. 749. • niedopuszczanie do pozostawienia czynnego oświetlenia w godzinach dziennych i w dniach wolnych od pracy. 747. Od czego zale ą straty w przewodach? Straty w przewodach zwane stratami obci żeniowymi zależ od iloczynu kwadratu pr du i rezystancji przewodu: straty mocy straty energii gdzie / R t nat żenie pr du. Jakie straty występują w silnikach elektrycznych? W silnikach elektrycznych wyst puj nast puj ce straty: • straty w uzwojeniu zależne od obci żenia. oraz urz dzeń o korzystniejszych wskaźnikach energetycznych. Zasady oszczędzania energii w zakładach przemysłowych 751. Od czego zale ą straty jałowe transformatora? Straty jałowe transformatora s proporcjonalne do kwadratu napi cia i nie zależ od obci żenia. • ograniczanie czasu pracy urz dzeń o niższych sprawno ściach. 750. 396 397 .

1. 4. 758. magnesowania rdzeni transformatorów energetycznych. Jaka jest interpretacja energetyczna mocy biernej? moc czynna. Moc bierna i energia bierna s charakterystyczne wył cznie dla zjawisk elektrycznych w obwodach pr du zmiennego i nie mog być za mienione na prac . spi trzonej w zbiorniku wody) i mog być zamie nione na prac . Nie trzeba b dzie przesyłać tej mocy biernej od wytwórcy do odbiorcy. Rys. ładowania pojemności linii przesyłowych napowietrznych i kablowych. 757. Jakie urządzenia są główną przyczyną poboru mocy biernej w zakładzie przemysłowym? Główn przyczyn poboru mocy biernej w zakładzie przemy słowym s silniki asynchroniczne oraz spawarki i zgrzewarki. M— silnik. a wi c: ogranicza przepustowość urz dzeń. • ograniczenie pracy spawarek i zgrzewarek na biegu jałowym. Te ujemne skutki s tym wi ksze im mniejszy jest współczyn nik mocy coscp. w giel. 753. mazut. Jaka jest interpretacja energetyczna mocy czynnej? Moc czynna i zwi zana z ni energia elektryczna s wynikiem przemian energetycznych określonego surowca energetycznego (np. Jest potrzebna do wzbudzenia zmiennych pól magnetycz nych silników. Kompensowanie mocy biernej 752. 755. Nα czym polega kompensacja moc biernej? Kompensacja mocy biernej polega na jej wytwarzaniu bezpo średnio w miejscu zapotrzebowania. Schemat przepływu mocy od źródła do odbiornika: P Q — moc bierna.54). których stosowanie jest ograniczone ze wzgl du na duże koszty. W jaki sposób mo na zmniejszyć pobór mocy biernej? Pobór mocy biernej można zmniejszyć przez: • ograniczenie pracy jałowej silników i transformatorów.3. szcze gólnie na biegu jałowym lub niedoci żone. G generator. 756. Przepływa jedynie mi dzy źródłem i odbiornikiem pr du zmiennego. gaz.5.1). 398 399 . Jakie ujemne skutki powoduje przepływ mocy biernej? Moc bierna obci ża pr dowo elementy układu energetycznego. wywołuje spadki napi cia i powoduje straty mocy czynnej. Jakie urządzenia słu ą do poprawy współczynnika mocy cosę w zakładzie? Do poprawy współczynnika mocy w zakładzie służ : • baterie kondensatorów statycznych (rys. • silniki synchroniczne. 5. 754. 5. • właściwy dobór silników (d żyć do możliwie znamiono wego obci żenia silników). Dzi ki zastosowaniu kompen sacji można tymi samymi liniami elektroenergetycznymi przesłać wi ksz moc czynn . wzgl dnie inn postać energii (rys. Jakie współczynniki mocy przewidują Zakłady Energetyczne w wydawanych warunkach zasilania dla odbiorców przemysłowych? W wydawanych warunkach zasilania Zakłady Energetyczne ż daj współczynnika mocy równego: 759.

U. Jaki akt prawny reguluje kompleksowo sprawy bhp? Zasadniczym aktem prawnym reguluj cym kompleksowo sprawy bhp jest Kodeks Pracy (D. • zapewnić wykonanie nakazów i zarz dzeń wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy. BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY 6. 401 400 . [80. Kto ponosi koszty związane ze szkoleniem i badaniami lekarskimi pracownika? Koszty zwi zane ze szkoleniem pracownika i badaniami lekar skimi ponosi pracodawca. brać udział w szkoleniu z tego zakresu oraz poddawać si wymaganym egzaminom sprawdzaj cym. Jakie obowiązki w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy mają osoby kierujące pra cownikami? Osoby kieruj ce pracownikami maj w zakresie bhp obowi zek: • organizować stanowisko pracy zgodnie z przepisami i za sadami bhp. Nr 21 poz. 82] 761. Wiadomości ogólne 760. • • • • • wykonywać prac w sposób zgodny z przepisami bhp oraz stosować si do wydanych w tym zakresie poleceń i wska zówek przełożonych. dbać o należyty stan maszyn. W szczególności pracownik jest obowi zany: • znać przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy. • dbać o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń pracy i wyposażenia technicznego. • organizować. 762. 763. 765. Co jest podstawowym obowiązkiem pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy? Podstawowym obowi zkiem pracownika jest przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa. 94 z później szymi zmianami) oraz Rozporz dzenia. niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym w zakładzie pracy wypadku albo zagrożeniu zdrowia ludz kiego oraz ostrzec pracowników o groż cym im niebezpie czeństwie. przygotowywać i prowadzić prace uwzgl d niaj c zabezpieczenie pracowników przed wypadkami przy pracy i chorobami zawodowymi. W szczególności pracodawca jest obowi zany: • organizować prac w sposób zapewniaj cy bezpieczne i hi gieniczne warunki pracy. • zapewnić wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy.1. urz dzeń. • zapewnić przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bhp. z 1998. a także o sprawność środków ochrony zbiorowej i ich stosowanie zgodnie z przeznacze niem. • egzekwować przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad bhp. Kto ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy? Za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy po nosi odpowiedzialność pracodawca (kierownik zakładu).6. wydawać polecenia usuni cia uchybień oraz kontrolować wykonanie tych poleceń. Jakie obowiązki ma pracodawca w zakresie bhp? Pracodawca jest obowi zany chronić zdrowie i życie pracow ników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osi gni ć nauki i techniki. narz dzi i sprz tu oraz o porz dek w miejscu pracy. poddawać si wst pnym okresowym i kontrolnym bada niom lekarskim i stosować si do wskazań lekarskich. 764. • dbać o sprawność środków ochrony indywidualnej oraz ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem. stosować środki ochrony zbiorowej i indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze zgodnie z ich przeznaczeniem. • zapewniać wykonanie zaleceń lekarza sprawuj cego opie k zdrowotn nad pracownikami.

766. Kiedy pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy? Pracownik ma prawo powstrzymać si od wykonywania pracy w razie gdy warunki pracy nie odpowiadaj przepisom bhp i stwarzaj bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca zagraża innym osobom. O powyższym musi powiadomić przełożonego. 767. Co nale y do obowiązków pracownika, który zauwa ył wypadek? Pracownik, który zauważył wypadek obowi zany jest udzielić pomocy poszkodowanemu, zawiadomić kierownictwo zakładu i za bezpieczyć miejsce wypadku. 768. Co nale y do obowiązków pracownika, który uległ wypadkowi? Pracownik, który uległ wypadkowi a stan jego zdrowia na to pozwala winien bezzwłocznie zawiadomić kierownika zakładu. 769. W jaki sposób powinno być zabezpieczone miejsce wypadku? Miejsce wypadku winno być zabezpieczone przez: • niedopuszczenie do miejsca osób postronnych, • niedopuszczenie do zmiany położenia tych przedmiotów, które spowodowały wypadek, • niedopuszczenie do uruchamiania maszyn i urz dzeń które w zwi zku z wypadkiem zostały zatrzymane.

7 7 1 . Jakie środki organizacyjne słu ą do zwiększenia stopnia bezpieczeństwa pracy? Zwi kszeniu stopnia bezpieczeństwa pracy służ nast puj ce środki organizacyjne: • obowi zek posiadania dodatkowych kwalifikacji przez osoby zatrudnione przy eksploatacji urz dzeń elektroener getycznych, • obowi zek szkolenia na stanowisku pracy, • konieczność stosowania sprz tu ochronnego oraz ubrań roboczych i ochronnych, • konieczność stosowania tablic informacyjnych i ostrze gawczych, • obowi zek przeprowadzania badań lekarskich, • prawidłowa organizacja pracy. 772. Jakie przepisy obowiązują w zakresie prowadzenia bezpiecznej eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych? W zakresie prowadzenia bezpiecznej eksploatacji urz dzeń elektroenergetycznych obowi zuj przepisy ustalone rozporz dzeniem Ministra Gospodarki z dnia 17 września 1999 r. w sprawie bezpieczeń stwa i higieny pracy przy urz dzeniach i instalacjach energetycznych (Dz.U. z 1999 r. Nr 80, poz. 912). 773. Kiedy sprawdza się stan bezpieczeństwa pracy przy urządzeniach elektroenergetycz nych? Stan bezpieczeństwa pracy przy urz dzeniach elektroenerge tycznych sprawdza si przez ocen stanu technicznego urz dzeń pod czas przeprowadzania okresowych ogl dzin i przegl dów urz dzeń oraz ich prób i pomiarów. 774. Jakie zalecenia powinny być przestrzegane w przypadku prowadzenia prac w miejscu zagro onym wybuchem? W przypadku prowadzenia prac w miejscu zagrożonym wybu chem, powinny być przestrzegane nast puj ce zalecenia: 1) zakazać lub zawiesić wszystkie czynności aż do podj cia środ ków eliminuj cych zagrożenie wybuchem, takich jak eliminacja emisji gazów łatwopalnych, zastosowanie wentylacji itp. lub 403

6.2. Podstawowe warunki bezpiecznej pracy przy urządzeniach elektroenergetycznych
770. Jakie są podstawowe warunki bezpiecznej pracy przy urządzeniach elektroenergetycznych? Do podstawowych warunków bezpiecznej pracy przy urz dze niach elektroenergetycznych zalicza si : • prawidłow budow urz dzeń elektroenergetycznych przy stosowan do warunków wyst puj cych w miejscu pracy, • utrzymanie urz dzeń w dobrym stanie technicznym, • właściw obsług urz dzeń.

402

2) podj ć odpowiednie środki, stosowne do rodzaju zagrożenia, umożliwiaj ce kontrolowanie zagrożenia eksplozj takie jak: • stałe monitorowanie atmosfery oraz zakaz używania ja kichkolwiek źródeł energii, które mogłyby spowodować zapłon mieszanki wybuchowej, • ci gł wentylacj lub monitorowanie atmosfery, • ograniczenie zakresu pracy do niezb dnego, stosuj c sprz t o bezpiecznej konstrukcji.

7. ZASADY ORGANIZACJI I WYKONYWANIA PRAC PRZY URZĄDZENIACH ELEKTROENERGETYCZNYCH 7 . 1 .Określenia
775. Co to sq urządzenia elektroenergetyczne? Urz dzenia elektroenergetyczne s to urz dzenia techniczne służ ce do wytwarzania, przetwarzania, przesyłania i użytkowania energii elektrycznej. 776. Co to jest miejsce pracy? Miejsce pracy jest to odpowiednio przygotowane stanowisko pracy lub określona strefa pracy w zakresie niezb dnym dla bezpiecz nego wykonywania pracy przy urz dzeniach elektroenergetycznych. 777. Co to są osoby dozoru i eksploatacji? Osoby dozoru i eksploatacji s to osoby zajmuj ce si eksplo atacj urz dzeń elektroenergetycznych, spełniaj ce dodatkowe wyma gania kwalifikacyjne do wykonywania pracy na stanowisku dozoru lub eksploatacji w ustalonym zakresie: obsługi, konserwacji, napraw, kon trolno pomiarowym, montażu dla określonych rodzajów urz dzeń lub instalacji elektroenergetycznych. 778. Co rozumiemy pod pojęciem zespół pracowników i zespół pracowników kwalifikowa nych? • Zespół pracowników jest to grupa pracowników, w skład której wchodz co najmniej dwie osoby wykonuj ce prace. • Zespół pracowników kwalifikowanych jest to grupa pracowników, w której co najmniej połowa, lecz nie mniej niż dwie osoby posia da ważne świadectwa kwalifikacyjne. 779. Co to są pomieszczenia lub tereny ruchu elektrycznego? Pomieszczenia lub tereny ruchu elektrycznego s to odpo wiednio wydzielone pomieszczenia lub tereny b dź cz ść pomieszcze nia lub terenu albo przestrzeni w budynkach lub poza budynkami,

404

405

w których zainstalowane s urz dzenia elektroenergetyczne dost pne tylko dla upoważnionych osób.

784. Jakie prace nale y wykonywać na polecenie pisemne?
Na polecenie pisemne wykonuje si : • prace w warunkach szczególnego zagrożenia dla zdrowia i życia ludzkiego, przy zastosowaniu odpowiednich środków zabezpieczaj cych zdrowie i życie ludzkie (wykaz prac podano w pytaniu 785), • prace wykonywane przez pracowników z innych zakładów pracy niż zakład prowadz cy eksploatacj danego urz dzenia, • prace szczególnie niebezpieczne w warunkach pracy danego zakładu, jeżeli pracodawca lub poleceniodawca uzna to za niezb dne.

780. Co to są czynne i nieczynne urządzenia elektroenergetyczne?
• Czynne urz dzenia elektroenergetyczne s to takie urz dzenia, które znajduj si pod napi ciem lub mog znaleźć si pod napi ciem przez zał czenie istniej cym ł cznikiem. Nieczynne urz dzenia elektroenergetyczne s to te, które do zał czenia pod napi cie wymagaj wykonania dodatkowych czynności montażowych.

7.2. Rodzaje poleceń na pracę
781. Na jakie polecenia mogą być wykonywane prace przy czynnych urządzeniach elektro energetycznych?
Prace przy czynnych urz dzeniach elektroenergetycznych mo g być wykonywane: • na polecenie pisemne, • na polecenie ustne, • bez polecenia. 782. Jakie prace mog być wykonywane bez polecenia? Bez polecenia mog być wykonywane: • czynności zwi zane z ratowaniem zdrowia i życia ludzkiego, • zabezpieczenia urz dzeń i instalacji przed zniszczeniem, • prace eksploatacyjne, określone w instrukcjach eksploatacyj nych i wykonywane przez osoby uprawnione (posiadaj ce właściwe świadectwa kwalifikacyjne) i upoważnione (tj. oso by wykonuj ce w ramach swoich obowi zków służbowych określone prace) wyznaczone na stałe do tych prac.

785. Jakie prace przy urządzeniach i instalacjach elektroenergetycznych zalicza się do prac wykonywa1 ych w warunkach szczególnego zagro enia dla zdrowia i ycia ludzkiego?
Do prac wykonywanych w warunkach szczególnego zagroże nia dla zdrowia i życia ludzkiego zalicza si w szczególności prace: • konserwacyjne, modernizacyjne i remontowe przy urz dzeniach elektroenergetycznych, z wyj tkiem prac pole gaj cych na wymianie w obwodach o napi ciu do 1 kV bezpieczników i żarówek (świetlówek) o nieuszkodzonej obudowie i oprawach, • wykonywane w pobliżu nie osłoni tych urz dzeń elektro energetycznych lub ich cz ści, znajduj cych si pod napi ciem, • przy wył czonych spod napi cia, lecz nie uziemionych urz dzeniach elektroenergetycznych lub uziemionych w taki sposób, że żadne z uziemień (uziemiaczy) nie jest widoczne z miejsca pracy, • przy wył czonych spod napi cia elektroenergetycznych li niach napowietrznych, które krzyżuj si z liniami znaj duj cymi si pod napi ciem, • przy opuszczaniu i zawieszaniu przewodów na wył czo nych spod napi cia elektroenergetycznych liniach napo wietrznych w prz słach krzyżuj cych drogi kolejowe, wodne i kołowe,

783. Jakie prace mogą być wykonywane na polecenie ustne?
Na polecenie ustne mog być wykonywane prace przy urz dzeniach o napi ciu znamionowym do 1 kV, w warunkach bezpiecznych (które nie wymagaj polecenia pisemnego) i przez pracowników na stałe wyznaczonych do tych prac.

406

407

zwi zane z identyfikacj i przecinaniem kabli elektroener getycznych, • przy spawaniu, lutowaniu, wymianie stojaków oraz poje dynczych ogniw i całej baterii w akumulatorach, • przy wykonywaniu prób i pomiarów, z wył czeniem prac wykonywanych stale przez upoważnionych pracowników w ustalonych miejscach (laboratoria, stacje prób), • przy wył czonych spod napi cia lub znajduj cych si w bu dowie elektroenergetycznych liniach napowietrznych, które krzyżuj si w strefie ograniczonej uziemieniami ochronnymi z liniami znajduj cymi si pod napi ciem lub mog cymi znaleźć si pod napi ciem i przewodami trakcji elektrycznej.

786. Ile osób powinno wykonywać prace w warunkach szczególnego zagro enia dla zdrowia i ycia ludzkiego? Prace wykonywane w warunkach szczególnego zagrożenia powinny być wykonywane co najmniej przez dwie osoby, z wyj tkiem prac eksploatacyjnych z zakresu prób i pomiarów, konserwacji i na praw urz dzeń i instalacji elektroenergetycznych o napi ciu znamiono wym do 1 kV, wykonywanych przez osob wyznaczon na stałe do tych prac w obecności pracownika asekuruj cego, przeszkolonego w udziela niu pierwszej pomocy.

liczb pracowników skierowanych do pracy, pracowników odpowiedzialnych za organizacj i bez pieczne wykonanie pracy, pełni cych funkcj (w zależno ści od potrzeb): a) koordynuj cego przez podanie stanowiska służbo wego lub imiennie, b) dopuszczaj cego przez podanie stanowiska służbo wego lub imiennie, c) kierownika robót imiennie, d) nadzoruj cego imiennie, e) kieruj cego zespołem pracowników imiennie, • planowane przerwy w czasie pracy. W każdym zakładzie pracy powinien znajdować si wykaz pracowników upoważnionych do wydawania poleceń na prac z określeniem zakresu upoważnienia oraz wykaz pracowników upoważnionych do pełnienia funkcji dopuszczaj cego. Wzór polecenia wykonania pracy stanowi zał cznik nr 1 do rozdz. 7. 788. Kiedy wyznacza się koordynującego i co nale y do jego obowiązków? Koordynuj cego wyznacza si jeżeli przygotowanie miejsca pracy zwi zane jest z wył czeniami urz dzeń należ cych do różnych jednostek organizacyjnych. Koordynuj cym może być osoba, która posiada ważne świa dectwo kwalifikacyjne dozoru „D". • Koordynuj cym powinien być pracownik komórki organi zacyjnej sprawuj cej dozór nad ruchem urz dzeń elektro energetycznych, przy których b dzie wykonywana praca. • W przypadku gdy dozór nad ruchem urz dzeń elektroener getycznych, przy których b dzie wykonywana praca, jest prowadzony przez różne komórki organizacyjne zakładu, koordynuj cym powinna być osoba z kierownictwa jednej z tych komórek. • Jeżeli dozór nad ruchem urz dzeń elektroenergetycznych, przy których b dzie wykonywana praca, jest sprawowany 409

• •

7.3. Polecenia na wykonanie prac oraz kwalifikacje i obowiązki pracowników w zakresie organizacji bezpiecznej pracy
787. Przez kogo mo e być wydawane polecenie na wykonanie pracy i co powinno określać? Polecenie na wykonanie pracy wydaje poleceniodawca, którym może być pracownik upoważniony pisemnie przez pracodawc , posiada j cy ważne świadectwo kwalifikacyjne na stanowisku dozoru „D". Polecenie wykonania pracy powinno w szczególności określać: • zakres, rodzaj, miejsce i termin wykonania pracy, • środki i warunki do bezpiecznego wykonania pracy,

408

Dopuszczaj cym może być pracownik upoważniony pisemnie przez pracodawc . przy których b dzie wykonywana praca. jeżeli zespół składa si z co najmniej dwóch osób. Do obowi zków nadzoruj cego należy: • sprawdzenie przygotowania miejsca pracy i jego przej cie od dopuszczaj cego. Kiedy wyznacza się kierownika robót i co nale y do jego obowiązków? Kierownika robót wyznacza poleceniodawca do koordynacji prac. Funkcj kieruj cego zespołem: • pracowników kwalifikowanych powinien pełnić pracownik posiadaj cy ważne świadectwo kwalifikacyjne na stanowisku eksploatacji „E". 7 9 1 . Nadzoruj cym może być pracownik maj cy ważne świadectwo kwali fikacyjne E lub D. Do obowi zków koordynuj cego należy: • koordynowanie wykonania prac określonych w poleceniu. 790. Do obowi zków dopuszczaj cego należy: • przygotowanie miejsca pracy. • w przypadku zespołu nie b d cego zespołem pracowni ków kwalifikowanych funkcj kieruj cego zespołem może pełnić osoba nie posiadaj ca świadectwa kwalifika cyjnego. Do obowi zków kierownika robót należy koordynowanie prac różnych zespołów pracowników. • sprawdzenie wykonania pracy. w celu wyeliminowania zagrożeń wynikaj cych z ich jednoczesnej pracy na jednym obiekcie. Nadzoruj cy nie powinien wykonywać innych prac poza czynno ściami nadzoru. Kiedy wyznacza się kierującego zespołem pracowników i co nale y do jego obowiązków? Kieruj cego zespołem pracowników wyznacza si do każdej pracy. • zapisanie w dokumentacji eksploatacyjnej ustaleń wyni kaj cych z w/w punktów.przez poleceniodawc . właściwe dla określonego w poleceniu za kresu pracy i rodzaju urz dzeń i instalacji elektroenergetycz nych. gdy w jednym obiekcie elektroenergetycznym jednocześnie pra cuje wi cej niż jeden zespół pracowników a poleceniodawca uzna to za konieczne. 792. który posiada ważne świadectwo kwalifikacyjne dozoru „D". a posiadaj ca umiej tności zawodowe w zakresie 411 • 410 . • dopuszczenie do wykonania pracy. • sprawowanie ci głego nadzoru nad pracownikami. • wydanie zezwolenia na przygotowanie miejsca pracy. • podj cie decyzji o uruchomieniu urz dzeń. • zlikwidowanie miejsca pracy po jej zakończeniu. • zaznajomienie nadzorowanych pracowników z warunkami bezpiecznego wykonywania pracy. Kiedy wyznacza się dopuszczającego i co nale y do jego obowiązków? Dopuszczaj cego wyznacza poleceniodawca przy wykonywa niu każdej pracy na polecenie. aby nie przekraczali granicy wyznaczonego miejsca pracy. z ruchem urz dzeń elektroenergetycznych. Kierownikiem robót może zostać pracownik. przy których była wykonywana praca. • poleceniodawca uzna to za konieczne ze wzgl du na szczególny charakter i warunki wykonywania pracy. jeżeli zostało przygotowane właściwie. • określenie czynności ł czeniowych zwi zanych z przygo towaniem miejsca pracy. • powiadomienie dopuszczaj cego lub koordynuj cego o za kończeniu pracy. Kiedy wyznacza się nadzorującego i co nale y do jego obowiązków? Nadzoruj cy powinien być wyznaczony przez poleceniodawc . koordynuj cym powinien być sam poleceniodawca. do puszczenie do pracy i likwidacj miejsca pracy. 789. posiadaj cy ważne świadectwo kwalifikacyjne na stanowisku eksploatacji (E). jeżeli: prac b dzie wykonywać zespół pracowników nie b d cych zespołem pracowników kwalifikowanych lub kieru j cy zespołem nie posiada świadectwa kwalifikacyjnego.

Na czym polega przygotowanie miejsca pracy? Przygotowanie miejsca pracy dokonuje osoba pełni ca funkcj dopuszczaj cego. zakończenie pracy 794. • stosowanie narz dzi. jeżeli został on wyznaczony. zapewnienie wykonania pracy w sposób bezpieczny. • uzyskaniu od koordynuj cego potwierdzenia o wykonaniu niezb dnych przeł czeń oraz zezwolenia na dokonanie przeł czeń i założenia odpowiednich urz dzeń zabezpie czaj cych. • Do obowi zków kieruj cego zespołem pracowników kwalifikowa nych w szczególności należy: dobór pracowników o umiej tnościach zawodowych odpo wiednich do wykonania poleconej pracy. zapewnienie wykonania pracy w sposób bezpieczny. wymaganych przy wy konywaniu danego rodzaju prac. odzieży ochronnej i roboczej oraz środków ochrony indywidualnej. dopuszczenie do pracy. sprawdzenie przygotowania miejsca pracy i przej cie go od dopuszczaj cego. w poleceniu. Do obowi zków członków zespołu należy: • wykonywanie pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy oraz poleceniami i wskazówkami kieruj cego zespołem. przewidzianych do wykonania przez dopusz czaj cego. powiadomienie dopuszczaj cego lub koordynuj cego o zakoń czeniu pracy. • zabezpieczenie wył czonych urz dzeń przed przypadko wym zał czeniem napi cia. • przestrzegania podstawowych obowi zków pracowniczych. odzieży i obuwia roboczego oraz właściwych narz dzi i sprz tu. • Do obowi zków kieruj cego zespołem pracowników nie posiada j cych kwalifikacji należy: dobór pracowników o umiej tnościach zawodowych odpo wiednich do wykonania poleconej pracy. nadzorowanie przestrzegania przez podległych pracowników przepisów bhp w czasie wykonywania pracy. nadzorowanie przestrzegania przez podległych pracowników przepisów bhp w czasie wykonywania pracy. powinni posiadać ważne świadectwo kwalifikacyjne dla osób zajmuj cych si eksploatacj urz dzeń elektroenergetycznych danego rodzaju („E"). egzekwowanie od członków zespołu stosowania właściwych środków ochrony indywidualnej. • sprawdzeniu wskaźnikiem braku napi cia w wył czonych urz dzeniach. wyst puj cymi zagrożeniami w miej scu pracy i w bezpośrednim s siedztwie oraz warunkami i metodami bezpiecznego wykonywania pracy. zaznajomienie podległych pracowników ze sposobem przygo towania miejsca pracy. jeżeli zostało przygotowane właściwie. którzy zostali przeszkoleni z zakresu bhp i posiadaj umiej tności zawodowe stosowne do wykonywanej pracy określonej 412 413 . • wył czeniu urz dzeń spod napi cia w zakresie określonym w poleceniu i uzgodnionym z koordynuj cym. egzekwowanie od członków zespołu stosowania właściwych środków ochrony indywidualnej.4. 7. Przygotowanie miejsca pracy. • założeniu przenośnych uziemień na wył czonych urz dze niach. odzieży i obuwia roboczego oraz właściwych narz dzi i sprz tu.wykonywanej pracy. Przygotowanie miejsca pracy polega na: • uzyskaniu zezwolenia na rozpocz cie przygotowania miej sca pracy od koordynuj cego. przeszkolona w zakresie bezpieczeń stwa i higieny pracy. 793. Kto mo e być członkiem zespołu pracowników kwalifikowanych i co nale y do ich obowiązków? Członkami zespołu pracowników kwalifikowanych mog być pracownicy.

• w przypadku wykonywania czynności ł czeniowych odł cznikami słupowymi zaleca si stosować obuwie elektroizolacyjne. przy czynnościach ł czeniowych należy w razie potrzeby stosować okulary ochronne i hełmy ochronne. • • do manipulacji nieizolowanymi dźwigniami nap dów ł czników należy stosować r kawice elektroizolacyjne. • oczyszczamy wskaźnik z kurzu i innych zanieczyszczeń.założeniu ogrodzeń i osłon w miejscu pracy stosownie do wyst puj cych potrzeb. • sprawdzamy dat ważności próby napi ciowej. • oznaczeniu miejsca pracy i wywieszeniu tablic ostrzegaw czych w tym również w miejscach zdalnego sterowania nap dami wył czonych urz dzeń. 414 415 . • w instalacjach elektrycznych o napi ciu do 1 kV w obiek tach budowlanych zabezpieczeniem może być jeden lub wi cej spośród nast puj cych środków: zamkni cie na kłódk dźwigni ł cznika. Jakie są zasady sprawdzania braku napięcia wskaźnikiem? Przy sprawdzaniu braku napi cia wskaźnikiem należy przestrzegać nast puj cych zasad: • sprawdzamy czy napi cie znamionowe wskaźnika odpo wiada napi ciu znamionowemu urz dzenia. W jaki sposób powinno być dokonane wyłączenie urządzenia elektroenergetycznego spod napięcia? Wył czenie urz dzenia elektroenergetycznego spod napi cia powinno być dokonane w taki sposób. 795. czło nek zespołu. • zdemontowane cz ści obwodu zasilaj cego. zastosowanie tablic ostrzegawczych. • dr żki izolacyjne należy trzymać poniżej ogranicznika uchwytu. • wyj te wkładki bezpiecznikowe. • styki odł czników powinny być zamykane i otwierane ru chem szybkim i zdecydowanym. jeżeli jest pracownikiem uprawnionym (posiada aktualne świadectwo kwalifikacyjne). • w urz dzeniach o napi ciu znamionowym powyżej 1 kV unieruchomienie i zablokowanie nap dów ł czników lub wstawienie przegród izolacyjnych mi dzy otwarte styki ł czników. 798. 797. • w czasie burzy nie wolno wykonywać czynności ł cze niowych r cznie przy urz dzeniach napowietrznych. pod nadzorem dopuszczaj cego. Za przerw izolacyjn uważa si : • otwarte zestyki ł cznika w odległości określonej w Pol skiej Normie lub w dokumentacji producenta. 796. zwieranie i uziemianie może być stosowane jako śro dek dodatkowy. który b dzie wykonywał prac . umieszczenie ł cznika w przestrzeni zamkni tej lub zamykanej obudowie. stwierdzone w sposób jedno znaczny na podstawie wskaźnika odwzoruj cego otwarcie ł cznika. aby uzyskać przerw izolacyjn w obwodzie zasilaj cym urz dzenie. Jakie stosuje się zabezpieczenia przed przypadkowym załączeniem napięcia? Zabezpieczeniem przed przypadkowym zał czeniem napi cia jest: • w urz dzeniach o napi ciu znamionowym do 1 kV wyj cie wkładek bezpiecznikowych w obwodzie zasilaj cym lub zablokowanie nap du otwartego ł cznika. Jakie zasady muszą być przestrzegane przy wykonywaniu czynności łączeniowych drą kami izolacyjnymi lub napędami ręcznymi? Przy wykonywaniu czynności ł czeniowych dr żkami izolacyj nymi lub nap dami r cznymi należy przestrzegać nast puj cych zasad: • dr żki izolacyjne użyte do manipulacji odł cznikami bez własnych nap dów musz być dostosowane do napi cia znamionowego tego urz dzenia i posiadać aktualn dat ważności próby napi ciowej. • przerwanie ci głości poł czenia obwodu zasilaj cego w ł cz nikach o obudowie zamkni tej. Przy wykonywaniu czynności zwi zanych z przygotowaniem miejsca pracy może brać udział.

805. a po przygotowaniu miejsca pracy przez dopuszczaj cego. 801. stosowanie wskaźników napi cia przy urz dzeniach napo wietrznych powyżej 1 kV w niekorzystnych warunkach atmosferycznych (mgła. • pouczeniu pracowników o warunkach pracy oraz wskaza niu zagrożeń wyst puj cych w s siedztwie miejsca pracy. Jakie czynności powinny być wykonane je eli wystąpi konieczność opuszczenia miejsca pracy przez kierującego zespołem pracowników lub nadzorującego? Jeżeli wyst pi konieczność opuszczenia miejsca pracy przez kieruj cego zespołem pracowników lub nadzoruj cego. 802. 799. Przy zdejmowaniu należy zacho wać kolejność odwrotn . przewody zapewniaj ce pewny styk. Przy zakładaniu uziemiaczy w urz dzeniach powyżej 1 kV powinno si stosować okulary i hełmy ochronne.• • • • • sprawdzamy czy nie ma zewn trznych uszkodzeń mecha nicznych. 804. 803. a nast pnie przy pomocy dr żka izolacyjnego założyć zaciski fazowe na szyny lub 416 417 . • wskazaniu zespołowi pracowników miejsca pracy. Na czym polega dopuszczenie do pracy? Dopuszczenie do pracy powinno być wykonane przed rozpo cz ciem wykonywania pracy. W razie zasilania urz dzenia w miejscu pracy z wielu linii zasilaj cych należy uziemić wszystkie linie zasilaj ce. Kiedy zakładamy uziemienie? Uziemienie zakładamy bezpośrednio po sprawdzeniu braku napi cia. 800. • udowodnieniu braku napi cia na wył czonym i uziemio nym urz dzeniu przez dotkni cie wierzchem dłoni. kieruj cemu zespołem pracowników lub nadzoruj cemu. W jaki sposób zakładamy uziemiacze przenośne? Przy zakładaniu uziemiaczy przenośnych należy w pierwszej kolejności dokr cić zacisk uziemiaj cy do uziomu. • sprawdzeniu przygotowania miejsca pracy przez dopuszczaj cego i kieruj cego zespołem pracowników lub nadzoruj cego. Czy wolno uziemiać miejsce pracy poprzez bezpieczniki i odłączniki? Nie wolno uziemiać miejsca pracy poprzez odł czniki i bezpieczniki. Dopuszczenie do pracy polega na wykonaniu nast puj cych czynności: • sprawdzeniu przez dopuszczaj cego tożsamości i świa dectw kwalifikacyjnych osób wymienionych w poleceniu. a kopia polecenia powinna pozostać u dopuszczaj cego. W jaki sposób mo na ustalić brak napięcia je eli sprawdzenie wskaźnikiem jest nie mo liwe? Jeżeli sprawdzenie braku napi cia wskaźnikiem jest niemożli we to o braku napi cia powinny upewnić si przynajmniej dwie osoby na podstawie dokładnego schematu. mżawka) wymaga użycia r kawic elektroizolacyjnych. • potwierdzeniu dopuszczenia do pracy podpisami w odpo wiednich rubrykach dwóch egzemplarzy polecenia pisem nego lub w wypadku polecenia ustnego — w dzienniku ope racyjnym prowadzonym przez dopuszczaj cego. to natychmiast powinny być wykonane nast puj ce czynności: • dalsze wykonywanie pracy powinno być przerwane. przy czym co najmniej jeden uziemiacz winien być widoczny z miejsca pracy. jak i po użyciu należy sprawdzić jego działa nie przez dotkni cie do cz ści urz dzenia b d cej pod na pi ciem (dotyczy wskaźników bez samokontroli). przy urz dzeniach powyżej 1 kV zaleca si stosowanie akustycznych lub akustyczno optycznych wskaźników na pi cia z samokontrol działania. Po dopuszczeniu do pracy oryginał polecenia pisemnego po winien być przekazany kierownikowi robót. wskaźnik należy trzymać poniżej ogranicznika uchwytu. • zespół pracowników powinien być wyprowadzony z miej sca pracy. brak napi cia należy sprawdzać we wszystkich fazach przy czym przed. Gdzie muszą być zało one przenośne uziemienia? Przenośne uziemienia musz być założone po obu stronach miej sca pracy.

członkowie tego zespołu. Dopuszczaj cy do pracy po zakończeniu pracy obowi zany jest: • sprawdzić i potwierdzić zakończenie pracy. Kiedy mo e nastąpić wznowienie pracy. • przygotować urz dzenia do ruchu i powiadomić o tym ko ordynuj cego. je eli w czasie wykonywania pracy na polece nie wystąpiła przerwa? Po przerwaniu pracy wykonywanej na polecenie jej wznowie nie może nast pić po ponownym dopuszczeniu do pracy. W pracach zwi zanych z likwidacj miejsca pracy mog brać udział: • kieruj cy zespołem pracowników. decyzj o uruchomieniu urz dzenia koor dynuj cy może podj ć po otrzymaniu informacji o gotowości urz dze nia do ruchu od wszystkich dopuszczaj cych. • pod napi ciem (prace należy wykonywać w oparciu o wła ściw technologi pracy i przy zastosowaniu wymaganych narz dzi i środków ochronnych. narz dzi oraz sprz tu. Dopuszcza si wykonywanie prac przy zastosowaniu nowych metod i technologii pod warunkiem wykonywania tych prac w oparciu o opracowane specjalnie dla nich instrukcje. Zasady wykonywania prac na polecenie 809. przy któ rym była wykonywana praca.5. a w razie wykonywania pracy na polecenie pi semne przekazanie podpisanego polecenia dopuszczaj cemu. • podpisać polecenie pisemne. Co nale y do obowiązków kierującego zespołem pracowników lub nadzorującego oraz dopuszczającego po zakończeniu pracy? Do obowi zków kieruj cego zespołem pracowników lub nad zoruj cego po zakończeniu pracy należy: • zapewnienie usuni cia materiałów. 807. Koordynuj cy zezwala na uruchomienie urz dzenia. • zlikwidować miejsce pracy przez usuni cie technicznych środków zabezpieczaj cych użytych do jego przygotowania. po otrzymaniu informacji od dopusz czaj cego o gotowości urz dzenia do ruchu. Jeśli praca była wykony wana przez kilka zespołów.• miejsce pracy powinno si odpowiednio zabezpieczyć przed dost pem osób postronnych. określonych w instrukcji wykonywania tych prac).1. • w pobliżu napi cia (prace należy wykonywać przy użyciu środków ochronnych odpowiednich do wyst puj cych wa runków pracy). 806. Zasady bezpiecznego wykonywania prac 7.5. Kiedy następuje zakończenie pracy na polecenie? Zakończenie pracy na polecenie nast puje. jeżeli cały zakres pracy przewidziany poleceniem został wykonany. • • 7. • wyprowadzenie zespołu pracowników z miejsca pracy. Wznowienie pracy po przerwie nie wymaga ponownego do puszczenia jeżeli: w czasie trwania przerwy zespół pracowników nie opuścił miejsca pracy lub • miejsce pracy na czas opuszczenia go przez zespół pracowni ków zostało zabezpieczone przed dost pem osób postronnych. 808. W jaki sposób muszą być wykonywane prace przy urządzeniach czynnych? Prace przy urz dzeniach i liniach elektroenergetycznych mog być wykonywane tylko przy zastosowaniu sprawdzonych metod i tech nologii. 810. 418 419 . • powiadomienie dopuszczaj cego lub koordynuj cego o zakoń czeniu pracy. Jak mogą być wykonywane prace przy urządzeniach i instalacjach elektroenergetycz nych w zale ności od zastosowanych metod i środków zapewniających bezpieczeństwo pracy? Prace przy urz dzeniach i instalacjach elektroenergetycznych w zależności od zastosowanych metod i środków zapewniaj cych bez pieczeństwo pracy mog być wykonywane: • przy całkowitym wył czonym napi ciu. lecz tylko pod nadzorem do puszczaj cego.

• pracuj cym na wysokości zabrania si podrzucania jakich kolwiek przedmiotów. w obecności pracownika asekuruj cego. do prac należy wykorzystywać odpowiedni sprz t ochronny. co zo stało określone w poleceniu. Wykonywanie stałych czynności eksploatacyjno konserwacyjnych przez wyznaczone osoby przy urządzeniach o napięciu do 1 kV 814. barier i tablic ostrzegawczych. Ile wynoszą bezpieczne odległości wokół nie osłoniętych urządzeń i instalacji elektro energetycznych? Odległości wokół nie osłoni tych urz dzeń i instalacji elektroener getycznych lub ich cz ści znajduj cych si pod napi ciem wyznaczaj : • granice strefy prac w pobliżu napi cia.5 do 4. • zabrania si usuwania ogrodzeń. przy czym jedna musi znajdować si na ziemi i posiadać sprz t umożliwiaj cy szybkie udzielenie pomo cy pracuj cemu na wysokości. Tablica 7.7 powyżej 0. jeżeli ich zdj cie nie zostało przewidziane w poleceniu.5 do 3. • zabrania si zdejmowania uziemiaczy.3 do 0.6 do 1.1 powyżej 2.3 do 0.1.1 powyżej 3. Jakich zasad nale y przestrzegać przy pracach na wysokościach? Przy pracach na wysokościach należy przestrzegać nast puj cych zasad: • wchodzenie na słupy dozwolone jest po sprawdzeniu ich stanu.1. • zabrania si wychodzenia poza wyznaczon stref robót. Jakie zasady powinny być przestrzegane przy wykonywaniu prac na polecenie? Przy wykonywaniu prac na polecenie należy przestrzegać na st puj cych zasad: • zabrania si rozszerzenia zakresu pracy ponad to. STREFA prac w pobliżu napi cia m do 0. • praca na wysokości winna być wykonana minimum przez dwie osoby. Kto mo e wykonywać prace polegające na samodzielnej naprawie i konserwacji urzą dzeń elektroenergetycznych? Prace polegaj ce na samodzielnej naprawie i konserwacji urz dzeń elektroenergetycznych mog wykonywać tylko pracownicy którzy posiadaj wymagane świadectwo kwalifikacyjne oraz s przy dzieleni na stałe do tych prac. przeszkolonego w udzielaniu pierwszej pomocy.5.5 do 6.5 do 5.4 powyżej 6.6 do 1. 420 421 .1 do 2.4 * odległości dotycz tylko linii napowietrznych 813. • zabrania si powierzania prac pracownikowi o zmniejszo nej sprawności fizycznej i psychicznej. zabrania si w czasie pracy przy urz dzeniach b d cych pod napi ciem używania metalowych miar i nieizolowa nych narz dzi. • zabrania si dokonywania zmian położenia nap dów. 7. • strefy prac pod napi ciem.1 do 2.4 powyżej 1. osłon.2. 812. Odpowiednie wartości podano w tablicy 7. • przez cały czas trwania pracy kieruj cy zespołem pracow ników lub nadzoruj cy obowi zany jest posiadać przy so bie polecenie pisemne. o na wysokości wolno jest pracować po zabezpieczeniu si pasem (szelkami) bezpieczeństwa. Odległość wokół nie osłoni tych urz dzeń i instalacji elektro energetycznych [82] Napi cie znamionowe kV do 1 * powyżej 1 do 30 110 220 400 750 prac pod napi ciem m • • • miejsce pracy powinno być dobrze oświetlone.4 powyżej 0.811.4 do 8.

7.6. Sprzęt ochronny i narzędzia pracy
826. Co nazywamy sprzętem ochronnym do pracy przy urządzeniach elektroenergetycznych? Sprz tem ochronnym nazywamy przenośne przyrz dy i narz dzia chroni ce osoby wykonuj ce prace przy urz dzeniach elektro energetycznych przed: • porażeniem pr dem, • szkodliwym działaniem łuku elektrycznego, • poparzeniem, • obrażeniami mechanicznymi i innymi obrażeniami. 827. W jaki sposób nale y prowadzić gospodarkę sprzętem ochronnym? • • • • • • • sprz t ochronny i narz dzia pracy należy przechowywać w miej scach wyznaczonych, w warunkach zapewniaj cych ich utrzyma nie w pełnej sprawności, bezpośrednio przed użyciem należy sprawdzić ich stan techniczny i dat ważności badania, narz dzia pracy i sprz t ochronny powinny być poddawane okre sowym próbom w zakresie ustalonym w Polskiej Normie lub do kumentacji producenta, sprz t i narz dzia niesprawne lub które utraciły ważność próby okresowej powinny być wycofane z użycia, sprz t ochronny powinien być oznakowany w sposób trwały przez podanie numeru ewidencyjnego, daty nast pnej próby okresowej oraz cechy przeznaczenia (napi cie znamionowe i inne), pracodawca powinien ustalić sposób ewidencjonowania i kontroli sprz tu ochronnego, osoby dozoru powinny okresowo sprawdzać stan techniczny, spo sób przechowywania i ewidencj sprz tu ochronnego oraz środ ków ochrony indywidualnej.

ków od cz ści urz dzeń elektroenergetycznych, które s lub mog znaleźć si pod napi ciem, sprz t wskazuj cy obecność napi cia jak: wskaźniki napi cia do 1 kV (rys. 7.1), wskaźniki napi cia powyżej 1 kV (rys. 7.2), uzgadniacze faz (rys. 7.3), sprz t zabezpieczaj cy i ostrzegawczy służy do zabezpieczenia osób pracuj cych przy urz dzeniach elektroenergetycznych przed wyst puj cymi lub mog cymi wyst pić zagrożeniami.
Rękojeść mata Rękojeść du a

Rys. 7.1. Wskainik napi cia WNN na napi cie do 750 V. [56]

828. Na jakie grupy dzieli się sprzęt ochronny? Sprz t ochronny w zależności od przeznaczenia dzieli si na nast puj ce grupy: • sprz t izolacyjny, którego zadaniem jest odizolowanie pracowni

Rys. 7.2. Akustyczno optyczny wskaźnik napi cia AOWN 2 na napi cie od 50 Vdo 400 kV: 1 — obudowa, 2 — wył cznik, 3 kolek stykowy, 4 uchwyt mocuj cy, 5 gniazdo l dowa nia, 6 głośniki, 7 lampki sygnalizacyjne. [56]

424

425

Rys. 7.3. Cyfrowy uzgadniacz faz CUF 2 na napi cie (6+30) kV. [56]

829. Co zaliczamy do sprzętu izolacyjnego? Do • • • • • • • • sprz tu izolacyjnego zaliczamy: dr żki izolacyjne o różnym przeznaczeniu (rys. 7.4 i 7.4a), kleszcze, chwytaki i uchwyty do bezpieczników (rys. 7.5), r kawice elektroizolacyjne (rys. 7.6), obuwie elektroizolacyjne (rys. 7.7), chodniki i dywaniki elektroizolacyjne, podesty izolacyjne, hełmy elektroizolacyjne, izolowane narz dzia monterskie (rys. 7.8).

Rys. 7.4a. Uniwersalne dr żki izolacyjne UDI. [56]

Rys. 7.4. Dr żek do rozładowywania kondensatorów DRK: I głowica specjalna, 2 przewód ł cz cy, 3 zacisk uziomowy, 4 cz ść izolacyjna, 5 cz ść chwytna. [56]

Rys. 7.5. Kleszcze izolacyjne KI. [56]

426

427

J

Rys. 7.6. R kawice elektroizolacyjne.

Rys. 7.7. Obuwie elektroizolacyjne: I półbuty, 2 kalosze.

833. Jaki sprzęt izolacyjny jest sprzętem zasadniczym w urządzeniach do 1 kV? W urz dzeniach o napi ciu do 1 kV zasadniczym sprz tem izolacyjnym s : • r kawice elektroizolacyjne, ; • izolowane narz dzia monterskie, • uchwyty izolacyjne do wymiany bezpieczników. Sprz tem dodatkowym s : • chodniki elektroizolacyjne, • kalosze elektroizolacyjne, • pomosty izolacyjne.

830. Jak dzielimy sprzęt izolacyjny w zale ności od napięcia? W zależności od napi cia sprz t izolacyjny dzielimy na: 1) sprz t zasadniczy, którym dotyka si urz dzeń znajduj cych si pod napi ciem w sposób bezpieczny, 2) sprz t dodatkowy, który może być użyty tylko ze sprz tem zasadniczym dla zwi kszenia bezpieczeństwa pracy. 831. Jaki sprzęt izolacyjny jest sprzętem zasadniczym w urządzeniach o napięciu powy ej 1 kV? W urz dzeniach o napi ciu powyżej 1 kV sprz tem zasadni czym s : • dr żki izolacyjne manipulacyjne, pomiarowe i do nakłada nia uziem iaczy przenośnych, • kleszcze i chwytaki do bezpieczników, . • dr żkowe wskaźniki wysokiego napi cia. 832. Jaki sprzęt izolacyjny jest sprzętem dodatkowym w urządzeniach powy ej 1 kV? W urz dzeniach o napi ciu powyżej 1 kV sprz tem dodatko wym s : • r kawice elektroizolacyjne, • półbuty elektroizolacyjne, • hełmy elektroizolacyjne, • podesty elektroizolacyjne, • chodniki elektroizolacyjne. 428

;> POMARAŃCZOWY: zabezpieczenie do 1000V } JASNO ÓtTY: STOP, Wymienić narzędzie !

Rys. 7.8. Bezpieczne narz dzia izolowane do prac pod napi ciem do 1000 V pr du przemiennego i 1500 Vpr du stałego. [102]

429

834. Co zaliczamy do sprzętu zabezpieczającego i ostrzegawczego? Do • • • • • • • • • sprz tu zabezpieczaj cego i ostrzegawczego zalicza si : pasy i szelki bezpieczeństwa, uziemiacze przenośne (rys. 7.9, 7.10, 7.11), zwieracze (rys. 7.12), ubrania trudnopalne (rys. 7.13), fartuchy ochronne przeciwłukowe, hełmy przeciwuderzeniowe, przegrody izolacyjne, okulary ochronne (rys. 7.13), tablice bezpieczeństwa (rys. 7.14 5 7.17).

a) b) < • Rys. 7.11. Uziemiacze: a) do gniazd bezpiecznikowych gwintowych, b) do podstaw bezpiecznikowych typ PBD.

Rys. 7.12. Zwieracz zatrzaskowy Z uchwytem izolacyjnym do 1 kV. Rys. 7.9. Uziemiacz zatrzaskowy z uchwytem izolacyjnym do 1 kV. [56]

Rys. 7.13. Wyposażenie elektryka w sprz t ochronny przy eksploatacji urz dzeń elektroenergetycznych znaj duj cych si pod napi ciem. [107]

Rys. 7.10. Uziemiacz przenośny typu U3. [56]

835. Jak dzielimy tablice bezpieczeństwa pod względem ich przeznaczenia? Pod wzgl dem przeznaczenia tablice bezpieczeństwa dzielimy na: • tablice ostrzegawcze (rys. 7.14), • tablice nakazu (rys. 7.15),

430

431

: „Nie dotykać! Urz dzenie elektryczne!" Rys. a na drzwiach celek rozdzielczych. Tablice zakazu barwa czerwona z białym napisem np.16).. oświetlenia ulicznego. gdzie zakaz lub nakaz wykonywania pewnych czynności może uchronić przed powstaniem nieszcz śliwego wypadku lub zagrożenia.: „ Wył cz napi cie przed rozpocz ciem pracy". Rys.14. pulpitach. Rys. np.: na słupach linii napowietrznych. Ze wzgl du na sposób umocowania dzielimy je na stałe umocowane na stałe i przenośne umocowane na okres przejściowy.17). „Miejsce pracy ". 432 433 . • tablice informacyjne (rys. Gdzie powinny być umieszczone tablice informacyjne? Tablice informacyjne powinny być umieszczone tak. Tablice ostrzegawcze barwa żółta z czarnym napisem np. Tablice informacyjne — barwa niebieska z białym napisem np. 836.: na ł cznikach. Rys. 7. stacji transformato rowych znaki zakazu. umieszcza si tablice nakazu. Gdzie powinny być umieszczone tablice nakazu i zakazu? Tablice nakazu i zakazu powinny być umieszczone wsz dzie tam.17.15. aby były widoczne z dróg komunikacyjnych i miejsc pracy np.: „Nie zał czać pracuj ludzie". Tablice nakazu barwa niebieska z białym napisem np. Gdzie powinny być umieszczone tablice ostrzegawcze? Tablice ostrzegawcze powinny być umieszczone tak.: przy organizo waniu miejsca pracy. 7. 7. 838. silnikach. z każdej do st pnej strony zagrożonego obszaru. np.• tablice zakazu (rys. aby podane na nich ostrzeżenia były dobrze widoczne z bezpiecznej odległości.16. oznaczaniu stanu urz dzeń itp. 837. ogrodzeniach rozdzielni i stacji itp. 7. 7. drzwiach celek. 7.

434 43. .

kabli. OCHRONA PRZECIWPO AROWA 8 . spalenie izolacji. łuk elektryczny. instalacji i urz dzeń od wyładowań atmosfe rycznych. w nast pstwie czego powstaje pożar. potas.: piecach. Jakie zjawiska mogą spowodować powstawanie zwarć? Zwarcia mog być spowodowane przez nast puj ce zjawiska: • elektryczne: przepi cia atmosferyczne. dwutlenek w gla. długotrwałe przeci żenia po woduj ce osłabienie izolacji. 845. 840. 8. piasek. 436 437 . • nieprawidłowe usytuowanie urz dzeń grzewczych. kontrola obci żeń roboczych. Jakie są środki ograniczające mo liwość powstania zwarcia? Środkami ograniczaj cymi możliwość powstania zwarcia s : • ochrona linii. 843. Jakie są najczęściej spotykane przyczyny po arów wywołanych przez instalacje i urzą dzenia elektryczne? Najcz ściej spotykanymi przyczynami pożarów wywołanych przez urz dzenia elektryczne s : • przeci żenia urz dzeń elektrycznych. 844. zabrudzenie izolacji. • instalacji i urz dzeń elektrycznych pod napi ciem. uszkodzenia mechaniczne słupów. olej opałowy. Jakie są skutki nadmiernego nagrzewania się przewodów? Nadmierne nagrzewanie si przewodów może powodować przyspieszenie starzenia si izolacji. 841. wykonywanie instalacji niezgodnie z normami i przepisa mi. przepi cia ł czeniowe. Natomiast ciepło wydzielaj ce si w przewodach. sód. 1 . • materiałów pal cych si w postaci żarów o wysokiej tem peraturze. promiennikach jest pożyteczne. uzwojeniach ma szyn. Jakie zjawiska w urządzeniach elektrycznych mogą być przyczyną po arów? Przyczyn pożarów w urz dzeniach elektrycznych mog być: przepływ pr dów roboczych i zwarciowych. • brak prawidłowej konserwacji urz dzeń. Jakich materiałów i urządzeń nie wolno gasić wodą? Wody jako środka gaśniczego nie wolno stosować do gaszenia: • substancji. • płynów łatwopalnych lżejszych od wody jak: benzyna. proszki gaśnicze. Jakie prądy są najbardziej niebezpieczne ze względów po arowych? Najbardziej niebezpieczne ze wzgl dów pożarowych s pr dy zwarciowe. 847. zwi k szenie rezystancji styków i zł czy. pian gaśnicz . • • fachowa obsługa. nafta.8. • nieelektryczne: zawilgocenie izolacji. 842. Jakie środki gaśnicze u ywa się do gaszenia po arów? Do gaszenia pożarów używa si nast puj ce środki gaśnicze: wod . • staranna konserwacja urz dzeń. które pod wpływem wody wytwarzaj ciepło i gazy palne jak: karbid.2. grzejnikach. przepi cia ł cze niowe. Środki i sprzęt gaśniczy 846. Niebezpieczeństwo po aru od urządzeń elektrycznych 839. • nieprawidłowe zabezpieczenia urz dzeń. pomyłki ł czeniowe. przepi cia atmosferyczne. jest szkodliwe i może być przyczyn pożaru. cz ści izolacyj nych aparatów elektrycznych itp. Czy w ka dym przypadku wydzielające się ciepło jest szkodliwe? Ciepło wydzielaj ce si w urz dzeniach do tego celu przezna czonych np. zł czach itp. stopienie prze wodów.

851. 8. • koce gaśnicze (rys. 850. 8.2.) Wewn trz zbiornika gaśnicy znajduje si dwutlenek w gla CO2 skropiony pod dużym ciśnieniem. 8. a praw za dolny uchwyt i zerwać plomb . Gaśnice śniegowe można stosować do gaszenia urz dzeń elektrycznych znajduj cych si pod napi ciem. trzymaj c gaśnic w czasie gaszenia dnem do góry. Gaśnicy pianowej nie wolno używać do gaszenia urz dzeń elektrycznych znajduj cych si pod napi ciem. które po zmieszaniu wytwarzaj ciśnienie powoduj ce wyrzucenie środka ga śniczego na zewn trz. Rys. • gaśnice (rys. Jak nale y się posługiwać gaśnicą śniegową? (rys. Hydronetki nie wolno używać do gaszenia urz dzeń elek trycznych znajduj cych si pod napi ciem. Co stanowi sprzęt gaśniczy? Sprz t gaśniczy stanowi : • hydronetki (rys.4. • wewn trzne hydranty pożarowe. 1) zdj ć z wieszaka.2). Gaśnice: a) śniegowa GS~5X. Rys.1). b) proszkowa GP— 6X ABC.3). 849. 8. • podbiec do ognia.848. • wyci gn ć zabezpieczenie. chwytaj c lew r k za górny. Koc gaśniczy. 8. Pian uzyskuje si przez zmieszanie wody ze środkiem pianotwórczym znajduj cym si w specjalnym szklanym naczyniu. Strumień wody lub piany uzyskuje si przez wprowadzenie w ruch r cznej pompy. • uchwycić gaśnic . • skierować pr downic na źródło ognia i odkr cić zawór. 438 439 . 8.3. 4) strumień skierować na ogień. W celu uruchomienia gaśnicy należy. 2) nie odwracaj c gaśnicy podbiec z ni do miejsca pożaru. Jak nale y posługiwać się gaśnicą pianową? Gaśnica pianowa zawiera środki chemiczne i wod . Jak nale y posługiwać się hydronetką wodno pianową? Hydronetka wodno pianowa służy do gaszenia pożarów w za rodku za pomoc strumienia wody lub piany. wbudowanej w hydro netk . W razie stosowania piany należy na koniec w ża założyć pr downic . W celu użycia gaśnicy należy. 3) przy ogniu odwrócić j dnem do góry i wbić zbijak ude rzaj c o twardy przedmiot.

852. Jak nale y posługiwać się kocem gaśniczym? Koce wykonane s z tkaniny całkowicie niepalnej. • wyci gn ć blokad . 440 441 . Posługiwanie si gaśnic śniegow . 8. Gaśnice proszkowe można stosować do gaszenia urz dzeń elektrycznych znajduj cych si pod napi ciem. • otworzyć zawór hydrantu. Do gaszenia jakich po arów nale y u ywać ró nego rodzaju gaśnic? Możliwości zastosowania gaśnic zależnie od rodzaju pal cych si materiałów przedstawiono w tablicy 8. • podbiec do ognia. 855. Jak nale y posługiwać się hydrantem? W celu użycia hydrantu należy: • otworzyć drzwi szafki.5. Jak nale y się posługiwać gaśnicą proszkową? (rys. Posługiwanie si gaśnic proszkow . Przecho wuje si je w specjalnych futerałach plastykowych i zawiesza na ścia nach budynku wewn trz pomieszczeń. 8. zlewaj c pal c si płaszczyzn od strony zewn trznej w kierunku środ ka. Rys.4. • zbić dźwigni i zwolnić. • skierować gaśnic na źródło ognia i nacisn ć dźwigni . W celu użycia koca należy: • chwycić koc obur cz za uchwyty zwisaj ce u dołu futerału. • skierować strumień wody w miejsce ognia.5. przy pożarze przedmiotów ustawionych pionowo gasić od góry do dołu. Rys.) Wewn trz zbiornika gaśnicy znajduje si specjalnie spreparo wany proszek wyrzucany z gaśnicy za pomoc spr żonego gazu obo j tnego. 8. • rozwin ć koc przez strzepni cie. 853.1. • zerwać plomb . • narzucić koc na pal cy si przedmiot i przez przyduszenie obrzeży starać si dokładnie odizolować miejsce pożaru od dost pu powietrza.W celu użycia gaśnicy należy: • zbliżyć si do źródła ognia. • rozwin ć odcinek w ża. 854.

4. kierownictwo zakładu oraz osoby dozoru nad urz dzeniami energetycznymi. W jaki sposób nale y gasić palące się transformatory? Pal ce si transformatory należy jak najszybciej wył czyć spod napi cia o ile nie wyst piło samoczynne wył czenie. a nast pnie po wył czeniu spod napi cia urz dzeń obj tych lub zagrożonych pożarem przyst pić do 443 8. 442 . 8. Nast pnie należy powiadomić najbliższ straż pożarn i przyst pić do gaszenia za pomoc gaśnic lub agregatów śniegowych. pianowe.C. 858. W jaki sposób nale y gasić palące się silniki elektryczne? Pal ce si silniki elektryczne należy natychmiast wył czyć spod napi cia i gasić za pomoc gaśnic śniegowych. Nast pnie zaalarmować straż pożarn . Osoba. Jeżeli brak jest gaśnic śniegowych to można gasić dowolnym środkiem gaśniczym pod warunkiem. tłuszcze. gazu ziemnego. Jak należy post pować w przypadku wyst pienia pożaru w stacji elektroenergetycznej? W przypadku wyst pienia pożaru w stacji należy stacj wył czyć spod napi cia i zawiadomić straż pożarn . potasu. np. lakiery. 860. wodoru. eter.B. Jacy pracownicy mogą być zwolnieni z akcji gaszenia po aru? Od udziału w akcji ratowniczej mog być zwolnieni pracowni cy. 862. Jeśli nie ma pewności że silnik został wył czony spod napi cia nie wolno stosować wody i gaśnic pianowych. Jak powinni zachowywać się pracownicy po przybyciu stra y po arnej? Po przybyciu straży pożarnej wszyscy pracownicy powinni za chować spokój i bezwzgl dnie podporz dkować si osobie dowodz cej akcj gaśnicz . Pożary metali lekkich. tkaniny.jego gaszenia Pożary ciał stałych pochodzenia organicznego. sodu.3. a po ich wyczerpaniu gasić piaskiem. alkohole. litu stosuje si gaśnice proszkowe. palacze kotłów.1. Pożary gazów palnych. A. Oznaczenia literowe podawane s na korpusie gaśnicy (dwu i trójliterowe np. smoła stosuje si gaśnice płynowe. w tym urz dzenia elektryczne pod napi ciem do 1000 V oraz pojazdy samochodowe stosuje si gaśnice proszkowe i śniegowe. propanu. oleje. np. która pierwsza zauważyła pożar. powinna zachowuj c spokój. 11 857. drewno. że silnik został wył czony spod napi cia.) Gaśnice z indeksem E zostały wycofane. Postępowanie w razie po aru 856. W przypadku niemożliwości wył czenia napi cia należy zacho wać odległość dyszy gaśnicy od źródła ognia nie mniejsz niż 1 m. naftalen. W jaki sposób nale y gasić rozdzielnice? Rozdzielnice należy gasić gaśnicami śniegowymi po wył czeniu napi cia. 861. Zastosowanie gaśnic zależnie od rodzaju pal cych si mate riałów Grupa pożaru (oznaczenia gaśnic) Rodzaj pal cego si materiału i sposób . papier. zaalarmować pozostałe osoby głośnym wołaniem „pożar pali si ". proszkowe lub śniegowe. dzieła sztuki. w giel. np. Gaszenie urządzeń elektroenergetycznych 859. np. aceton. tworzywa sztuczne. przy których powstaje zjawisko żarzenia. acetylenu. że jesteśmy pewni. Do czasu przybycia straży pożarnej wszyscy pracownicy powinni starać si zlikwidować pożar za pomoc sprz tu gaśniczego. Pożary cieczy palnych i substancji stałych topi cych si wskutek ciepła powstaj cego przy pożarze. ksi gozbiory — stosuje si gaśnice płynowe lub pianowe. Jak powinna postępować osoba która pierwsza zauwa yła po ar? Zasady post powania pracowników w razie pożaru określa in strukcja przeciwpożarowa. których nieobecność na stanowiskach pracy mogłaby zwi kszyć stan zagrożenia lub doprowadzić do awarii np. benzyna. magnezu.Tablica 8. butanu.

których kształt i rozmiary ułatwiaj rozprze strzenianie si ognia (np. • 1. Wymaganie to nie dotyczy po jedynczych kondensatorów wbudowanych w urz dzenia (lam py wyładowcze. łatwe warunki ewakuacji. • materiały konstrukcyjne budynku: CA2 budynki zbudowane z materiałów palnych. W przypadku niemożliwości wył czenia urz dzeń spod napi cia dopuszcza si gaszenie urz dzeń b d cych pod napi ciem: należy w tym celu używać gaśnic śniegowych z zachowaniem odpowiedniej odległości wylotu dyszy gaśnicy od źródła ognia.gaszenia ognia. Pal cy si olej w urz dzeniach pozostaj cych pod napi ciem należy gasić gaśnicami śniegowymi. BD4. Do gaszenia należy używać przede wszystkim gaśnic śniegowych i piasku oraz kocy gaśniczych. • oprzewodowanie znajduj ce si w obr bie dróg ewakuacyj nych nie powinno być zlokalizowane w zasi gu r ki lub po winno być zabezpieczone przed mechanicznym uszkodzeniem mog cym wyst pić w czasie ewakuacji. z wyj tkiem niektórych urz dzeń ułatwiaj cych ewakuacj . • w warunkach BD3 i BD4 oraz w obr bie dróg ewakuacyjnych jest zabronione stosowanie wyposażenia elektrycznego zawie raj cego płyny łatwo zapalne. Trasa ułożenia prze wodów w obr bie dróg ewakuacyjnych powinna być jak naj krótsza. Jakie wymagania stawia się instalacjom elektrycznym dla zapewnienia bezpieczeństwa w zakresie ochrony przeciwpo arowej w obrębie wyjść awaryjnych? W obr bie wyjść awaryjnych instalacjom stawia si nast puj ce wymagania: • nie zaleca si lokalizowania oprzewodowania w obr bie dróg awaryjnych zakwalifikowanych do warunków BD2. Jakie warunki zewnętrzne mają wpływ na sposób wykonania instalacji elektrycznych w obiektach budowlanych dla zapewnienia bezpieczeństwa w zakresie ochrony przeciwpo a rowej? Dla zapewnienia bezpieczeństwa w zakresie ochrony przeciw pożarowej w obiektach budowlanych przy wykonaniu instalacji elek trycznych należy uwzgl dnić nast puj ce wpływy zewn trzne: • warunki dotycz ce wyjść awaryjnych: BD2 małe zag szczenie ludźmi. powinny być umiesz czone w zamykanych wn kach lub skrzynkach wykonanych z niepalnych lub trudno zapalnych materiałów. które nie pod trzymuj lub nie rozprzestrzeniaj ognia lub nie osi gn tem peratury wystarczaj cej do zapalenia otaczaj cych materiałów w czasie określonym przepisami dla elementów budowlanych dróg ewakuacyjnych. 444 .5. 445 8. Wymagania w zakresie ochrony przeciwpo aro wej dotyczące instalacji elektrycznych w obiektach budowlanych w zale ności od wpływów zewnętrznych 863.5 m dla urz dzeń o napi ciu do 220 kV. Szczegółowe zasady likwidacji pożaru w stacji określone s w instrukcji eksploatacji stacji. 864. kondensatory rozruchowe silników). a jeżeli brak tych przepisów w ci gu 2 godzin. BD3 duże zag szczenie ludźmi. powinny być dost pne tylko dla osób upoważnionych. Jeżeli nie można tego unikn ć. • 2.5 m dla urz dzeń o napi ciu do 110 kV. efekt kominowy). • właściwości materiałów obrabianych lub magazynowanych: BE2 materiały palne (w tym wyst powanie pyłu) stwarzaj ce zagrożenie pożarowe. trudne warunki ewakuacji. oprzewodowanie powin no być instalowane w osłonach lub obudowach. • konstrukcj budynku: CB2 budynki. BD4 duże zag szczenie ludźmi. trudne warunki ewakuacji. • w warunkach BD3 i BD4 urz dzenia rozdzielcze i sterownicze. BD3. Jeżeli urz dzenia te znajduj si w przejściach. Po wył czeniu napi cia pal cy si olej można gasić pian lub piaskiem. Odległość ta nie powinna być mniejsza niż: • 1m dla urz dzeń o napi ciu do 30 kV.

• Jeżeli ze wzgl du na niebezpieczeństwo pożaru jest ko nieczne ograniczenie pr dów zwarcia w oprzewodowaniu. • Cz ści czynne w obwodach bardzo niskiego napi cia bez piecznego powinny być: osłoni te obudow zapewniaj c stopień ochrony IP2X lub zaopatrzone w izolacj wytrzymuj ce napi cie pro biercze o wartości 500 V w ci gu 1 minuty. lecz nie przeznaczone do wykorzystania w nich. sygnalizuj ce stan jej uszko dzenia. w których łatwo rozprzestrzenia się ogień oraz w budynkach wykonanych z materiałów palnych? W budynkach o konstrukcjach. należy zapewnić takie środki aby nie rozprze strzeniało ono płomienia. Jakie wymagania stawia się instalacjom elektrycznym dla zapewnienia bezpieczeństwa w zakresie ochrony przeciwpo arowej w pomieszczeniach BE2. z wyj tkiem obwodów przechodz cych przez te po mieszczenia. z wyj tkiem oprze wodowania. W budynkach zbudowanych z materiałów łatwopalnych należy stosować takie środki zabezpieczaj ce. które zapewni urucho mienie urz dzeń zapobiegaj cych rozprzestrzenianiu si ognia (zamy kanie ognioodpornych przegród w kanałach. niezależ nie od napi cia znamionowego w danym obwodzie. Źródła światła i elementy wyposażenia opraw powinny być chro nione przed uszkodzeniami mechanicznymi. Jakie środki nale y zastosować w zakresie ochrony przeciwpo arowej w budynkach. należy zastosować środki za pewniaj ce nie rozprzestrzenianie si ognia przez instalacj elektrycz n np. osłony siatkowe lub klosze szklane. których kształt i rozmiary ułatwiaj rozprzestrzenianie si ognia. nie powinno być ł czone w tych pomieszczeniach. podłóg i sufitów. • Oprzewodowanie przechodz ce przez pomieszczenia. • Usytuowanie i obudowy opraw oświetleniowych powinny zapewniać stopień ochrony nie mniejszy niż IP4X. powinno być zabezpieczone przed przeci żeniem i zwarciem za pomoc urz dzeń zabezpieczaj cych umieszczonych przed tymi pomieszczeniami. w których są obrabiane lub magazynowane materiały palne? Instalacjom w pomieszczeniach BE2 stawia si nast puj ce wymagania: • Wyposażenie elektryczne powinno być ograniczone do niezb dnego w tych pomieszczeniach. powinno speł niać nast puj ce warunki: jeżeli oprzewodowanie jest umieszczone w materiale palnym.5 A lub kontrolowany w sposób ci gły przez urz dzenie do pomiaru stanu izolacji. aby wyposażenie elektryczne nie mogło spowodować zapalenia si ścian. obwód powinien być: zabezpieczony urz dzeniem różnicowopr dowym o znamionowym pr dzie zadziałania nie przekraczaj cym 0. • Nie należy stosować przewodów PEN w pomieszczeniach BE2. przez wy starczaj co wytrzymałe klosze z tworzyw sztucznych. można zastosować wykrywacze ognia. jeżeli nie jest umieszczone w obudowach odpornych na ogień. 866. korytkach lub szybach instalacyjnych). 446 447 . np.865.

powinny one wezwać lekarza (pogotowie ratunkowe). • zatrzymanie oddychania. Jakie s skutki przepływu pr du przez ciało ludzkie? Najważniejszymi skutkami przepływu pr du przez ciało ludzkie s : • skurcz mi śni i utrata kontroli porażonego nad działalno ści mi śni. zapalenie spojówek. 868. Od czego zale ą mo liwości uratowania ycia osobie pora onej? W przypadku porażenia pr dem elektrycznym możliwości uratowania życia zależ od szybkości. 9. po tłuczeń. • pośrednie działanie pr du elektrycznego (przebywanie w polu działania łuku elektrycznego). W jaki sposób mo na wyłączyć napięcie w celu uwolnienia pora onego? Napi cie można wył czyć przez: • otwarcie właściwych ł czników (rys. W przypadku uszkodzonej główki bezpieczni kowej. bezpieczniki mo 448 449 . • niebolesne obrz ki o barwie żółtej. W pierwszej minucie po porażeniu istnieje 98% szansy uratowania życia. 870. • zapalenie odzieży. Szans ratunku szybko spadaj w miar upływu czasu. • utrata świadomości. 9. sprawności i spokojnego działa nia osób z otoczenia poszkodowanego. br zowej lub czarnej spowodowane osadzaniem si na skórze par metali. • światłowstr t. • oparzenia do trzeciego stopnia wł cznie. • oparzenia zewn trzne i wewn trzne. Jakie są sposoby uwalniania pora onego spod działania prądu elektrycznego o napięciu do i kV? Przy napi ciu do 1 kV porażonego można uwolnić spod dzia łania pr du elektrycznego jedn z nast puj cych metod: • przez wył czenie napi cia właściwego obwodu elektrycz nego. łzawienie. Jeżeli w pobliżu s inne osoby. Czynności najważniejsz jest uwolnienie porażonego spod działania pr du elektrycznego.1. po 5 minutach 25 % a po 8 minutach 5%. Skutki przepływu prądu przez ciało ludzkie 867. 9.1). • zakłócenie pracy serca.2. Jakim obra eniom mo e ulec człowiek przebywający w promieniu działania łuku elek trycznego? Przebywanie w promieniu działania łuku elektrycznego może spowodować: • mechaniczne uszkodzenie ciała w postaci ran ci tych. • przez odci gni cie porażonego od urz dzeń b d cych pod napi ciem.2). • przez wyj cie wkładek topikowych z obwodu zasilania (rys. podczas wyjmowania wkładki topikowej należy za chować odpowiednie środki ostrożności. Uwalnianie pora onego spod działania prądu elektrycznego o napięciu do 1 kV 869.9. Jeżeli w pobliżu nie ma innej osoby to nie wolno odst pować porażonego pomoc wzywać krzykiem. ZASADY POSTĘPOWANIA PRZY RATOWANIU OSÓB PORA ONYCH PRĄDEM ELEKTRYCZNYM I POPARZONYCH 9. po 3 mi nutach 40%. 871. • przez odizolowanie porażonego uniemożliwiaj ce prze pływ pr du przez jego ciało.

zwarcie trzeba wykonać w sposób trwały. 9. 9. Uwolnienie porażonego spod działania pr du elektrycznego o na pi ciu do I kVprzez otwarcie ł cznika. Uwolnienie porażonego spod działania pr du elektrycznego o na pi ciu do 1 kVprzez usuni cie wkładek topikowych. Rys.3. Tego sposobu nie wolno stosować w pomieszczeniach zagro żonych wybuchem. Sposób odci gania przedstawia rys.3. • przez zwarcie przewodów w liniach napowietrznych od strony zasilania za pomoc odpowiedniej zarzutki metalo wej. 9. przez przeci cie przewodów od strony zasilania narz dziem z izolowan r kojeści i równoczesnym zastosowaniu środ ków chroni cych przed skutkami łuku elektrycznego. 9. • Rys.1.).2. Rys. 872. należy dokonywać w przypadku gdy wył czenie napi cia trwałoby zbyt długo lub było trudniejsze i niebezpieczne do wykonania. Uwolnienie porażonego spod działania pr du elektrycznego o na pi ciu do 1 kV przez zwarcie przewodów zarzutk metalow .4. 450 451 . odległość ratuj cego od uziemienia winna wynosić minimum 20 m (rys.cy należy wyjmować za pomoc uchwytów przeznaczo nych do tego celu. W jakim przypadku i w jaki sposób odciąga się pora onego od urządzeń znajdujących się pod napięciem do 1 kV? Odci gni cie porażonego od urz dzeń znajduj cych si pod napi ciem do 1 kV. 9.

W obu przypadkach należy posługiwać si sprz tem izolowa nym. 452 453 . 9. Uwolnienie porażonego spod działania pr du elektrycznego o na pi ciu do 1 kVprzez odizolowanie nóg porażonego. Uwolnienie porażonego spod działania pr du elektrycz nego o napi ciu do 1 kV przez odizolowanie dłoni porażonego. 9. tworzywa sztuczne. 873.przy przepływie pr du od jednej r ki do drugiej (podłoże izolowane) należy przerwać obwód pr du za pomoc pod kładania materiału izolacyjnego pod kolejno odginane pal ce jednej dłoni (rys. 9. gdy nie można wył czyć napi cia lub odci gn ć porażonego.5.6). W jaki sposób uwalnia się pora onego prądem elektrycznym o napięciu do 1 kV przez „odizolowanie"? Uwolnienie porażonego spod działania pr du elektrycznego przez „odizolowanie" wykonuje si w nast puj cy sposób: • przy przepływie pr du przez ciało porażonego od r ki do nóg. 9. Uwolnienie porażonego spod działania pr du elektrycznego o na pi ciu do 1 kVprzez odci gni cie od urz dzeń b d cych pod napi ciem. suche materiały tekstylne. • Rys. 9.5).6.4. Sposób ten stosuje si tylko wtedy. Jaki materiał izolacyjny stosuje się przy uwalnianiu pora onych spod działania prądu elektrycznego o napięciu do 1 kV? Przy uwalnianiu porażonych spod działania pr du elektryczne go o napi ciu do 1 kV jako podstawowy materiał izolacyjny należy stosować sprz t izolacyjny. Rys. przy jednoczesnym zaciśni ciu dłoni na urz dzeniu b d cym pod napi ciem odizolowania należy dokonać przez podsuni cie pod nogi porażonego materiału izola cyjnego (rys. 874. Rys. W razie braku sprz tu izolacyjnego można stosować materiał za st pczy: suche drewno.

9.875. Uwalnianie pora onego spod działania prądu elektrycznego o napięciu powy ej 1 kV 877. które zostało wył czone. 876. należy upewnić si o braku napi cia za pomoc wskaźnika na pi cia a nast pnie rozładować urz dzenie zachowuj c wymagane dla tych czynności środki ostrożności. 878. a wył czenie napi cia może spowodować groźny upadek porażonego. Od czego zale y wybór metody i sposobu uwolnienia pora onego spod działania prądu elektrycznego? Wybór metody i sposobu uwalniania porażonego spod działa nia pr du elektrycznego dokonuje osoba ratuj ca. należy przed wył cze niem napi cia zabezpieczyć porażonego przed skutkami upadku. 9. 9. Przed zdj ciem porażonego z urz dzenia.3. odci gn ć porażonego sprz tem izolacyjnym. • przez odci gni cie porażonego od urz dzeń b d cych pod napi ciem przy pomocy sprz tu izolacyjnego. Rys. Rys. w zależności od warunków w jakich nast piło porażenie maj c na uwadze własne bez pieczeństwo oraz potrzeb natychmiastowego uwolnienia porażonego.7.8. Jak nale y postępować gdy pora enie nastąpiło na wysokości? Gdy porażenie nast piło na wysokości. Jakie są sposoby uwalniania spod działania prądu elektrycznego o napięciu powy ej lkV? Przy napi ciu powyżej 1 kV porażonego należy uwolnić spod działania pr du elektrycznego jedn z nast puj cych metod: • przez wył czenie napi cia właściwego obwodu elektrycz nego. Uwolnienie porażonego spod działania pr du elektrycznego o na pi ciu powyżej 1 kVprzez odci gni cie od urz dzeń b d cych pod napi ciem 454 455 .7). W jaki sposób wyłącza się napięcie powy ej 1 kV? Wył czenia należy dokonać przez otwarcie właściwych ł cz ników (rys. Można też dla zyskania na czasie. 9. Uwolnienie porażonego spod działania pr du elektrycznego o na pi ciu powyżej 1 kVprzez wył czenie pr du wył cznikiem.

porozpinać uciskaj ce cz ści garderoby. Jak nale y postępować je eli pora ony jest nieprzytomny i oddycha? Jeżeli porażony jest nieprzytomny. 457 . • lśni cy przedmiot zbliżony do ust nie pokrywa si par . Jak nale y postępować je eli pora ony jest nieprzytomny i nie oddycha lecz krą enie krwi trwa? Jeżeli porażony jest nieprzytomny i nie oddycha. nie oddycha i krą enie krwi jest zatrzymane? Jeżeli porażony jest nieprzytomny. 881. Jak nale y postępować je eli pora ony jest przytomny i oddycha? Jeżeli porażony jest przytomny i oddycha. Ułożenie porażonego w pozycji bocznej. 885. lecz kr żenie krwi trwa to należy go położyć na wznak. Jakie czynności nale y podjąć po uwolnieniu pora onego spod działania prądu elek trycznego? Bezpośrednio po uwolnieniu porażonego spod napi cia należy wykonać nast puj ce czynności: • jeżeli porażony krwawi zatrzymać krwawienie. 884. 886. to należy rozluźnić ubranie w okolicy szyi. Należy go stale obserwować al bowiem oddech może si zatrzymać. • klatka piersiowa nie porusza si . Porażony może być przytomny lub nieprzytomny. oczyścić jam ustn . Od czego zale y sposób ratowania? Sposób ratowania zależy od stanu porażonego. Transport do lekarza w tej samej pozycji. Udzielanie pomocy przedlekarskiej osobom po ra onym prądem elektrycznym 880. klatki piersiowej i brzucha oraz ułożyć wygod nie porażonego. Nie wolno odst pować od porażone go. rozluźnić ubranie i stosować ratowanie jak zemdlonego.9. ce. nie oddycha i kr żenie krwi jest zatrzymane należy bezzwłocznie rozpocz ć sztuczne oddychanie i pośredni masaż serca. Jak nale y postępować je eli pora ony jest nieprzytomny. boku (rys. 9. to należy ułożyć porażonego na. • nie słychać szmeru wydechu przy zbliżeniu ucha do ust i nosa. • zdecydować jaki ma być zakres doraźnej pomocy i sposób jej udzielenia.4. W jaki sposób odciąga się pora onego od urządzeń powy ej 1 kV będących w słanie załączenia? Odci gni cie porażonego od urz dzeń b d cych w stanie zał czenia nale ży wykonać w przypadku braku możliwości wył czenia napi cia posłu guj c si sprz tem izolacyjnym zasadniczym i dodatkowym z wyklucze niem możliwości bezpośredniego dotkni cia porażonego oraz dotkni cia urz dzeń znajduj cych si pod napi ciem (rys. Człowiek nieprzytomny może oddy chać lub nie oddychać. a wi c: podać mu pod nos substancje cuc 456 Rys.879.9).8. 882. Zaleca si przewiezienie porażonego na noszach do lekarza w celu przebadania. 883. Jakie są objawy bezdechu? Objawami bezdechu s : • papierek (nitka. włos) położony wzdłuż nosa nie porusza si . zaś kr żenie krwi może trwać lub może być wstrzymane. położyć na czoło zimny kompres. 9. 9. • stopniowo narasta sinica twarzy i paznokci. zapewnić dopływ świeżego powietrza i rozpocz ć sztuczne oddychanie oraz wezwać pomoc lekarsk .). 9. lecz oddycha.

9.13a). 890.12. b) bierny wydech. Sztuczne oddychanie 887.12) wdmuchiwać powietrze do ust porażonego (rys. 9. 9. 459 Rys. Rys. szczękościskiem)? W przypadku wyst pienia trudności w przeprowadzeniu sztucznego oddychania metod „usta usta" można stosować metod „usta nos". 9.9. 889. 458 .11).10. Na czym polega metoda sztucznego oddychania „usta usta"? Metoda „usta usta" polega na wdmuchiwaniu przez ratuj cego swojego powietrza bezpośrednio do ust porażonego. 9. Wykonywanie sztucznego oddychania metoda „usta usta". Po od j ciu ust od ratowanego nast puje bierny wydech (rys. Wykonywanie sztucznego oddychania metod „usta usta" Przed wykonywaniem sztucznego oddychania należy udrożnić drogi oddechowe porażonego przez wyci gni cie zapadni tego j zyka (rys. zatkać palcami jego nos i po wykonaniu gł bokiego wdechu własnymi ustami (rys.13b). do czasu po wrotu samoistnego wydolnego oddechu lub przej cia porażonego przez personel lekarski. Podczas wydechu usta ratowanego odsłania si . 9. Rys. Jakie czynności nale y wykonać przed wykonywaniem sztucznego oddychania? 888. a) wdmuchanie powietrza do ust porażonego. Przed przyst pieniem do sztucznego oddychania należy głow porażonego odchylić do tyłu. 9. 9. Wyj cie ciał obcych z jamy ustnej. Z jaką częstotliwością i jak długo wykonujemy czynność wdmuchiwania powietrza do płuc pora onego? Czynność wdmuchiwania powietrza do płuc porażonego wy konujemy z cz stotliwości od 16 do 20 razy na minut . Jaką metodę nale y stosować je eli występują trudności w przeprowadzeniu oddychania metodą „usta usta" (spowodowanych np. Udrożnienie drogi oddechowej przez wyci gni cie zapadni tego j zyka.10) lub wyj cie ciał obcych z jamy ustnej po uprzednim roz warciu szcz k (rys.13. Przy tej metodzie ratownik r k zatyka szczelnie usta a powietrze wdmuchuje przez nos. Rys.11. 9.5.

15. 9. Ucisk powinien być silny. Przywrócenie krą enia 892. • poszerzone źrenice nie reaguj na światło. Rys. 16. Jeżeli akcj prowadzi jeden 460 461 . 17). 9. • utrata przytomności. 6. 15). Zatrzymanie kr żenia krwi wymaga natychmiastowego przy st pienia do masażu pośredniego serca i równocześnie sztucznego oddychania. • bladosiny wygl d chorego. 16) serce leż ce mi dzy mostkiem a kr gosłupem zostaje uciśni te. 9. 893. Jakie są objawy zatrzymania prac serca? Podstawowymi objawami świadcz cymi o zatrzymaniu pracy serca s : • brak t tna na dużych t tnicach w okolicach szyi (rys. 894. Sprawdzanie braku t tna na dużej t tnicy w okolicy szyi Rys. 9. Pośredni masaż serca zaprzestanie ucisku. 17. Co nale y zrobić z pora onym gdy odzyska własny oddech? Gdy porażony odzyska własny oddech. Ułożenie porażonego w pozycji bocznej ustalonej. W jaki sposób wykonujemy pośredni masa serca? Pośredni masaż serca wykonujemy w sposób nast puj cy: Porażonego układamy na plecach na twardym podłożu. Rys. Na czym polega pośredni masa serca? Pośredni masaż serca polega na rytmicznym uciskaniu mostka w kierunku kr gosłupa tak aby wymiar „mostek kr gosłup" ulegał zmniejszeniu o (3 5) cm (rys.8 9 1 . Ucisk na mostek dokonujemy nadgarstkami ułożonymi jeden na drugim. 9. 9. Pośredni masaż serca uciskanie mostka w kierunku kr gosłupa. 14. Po zaprzestaniu ucisku na mostek nast puje powtórne odkształ cenie ściany klatki piersiowej co pozwala na napełnienie si krwi komór serca (rys. 14). • brak oddechu. należy ułożyć go w po zycji bocznej ustalonej (rys. Rys. co powo duje wyciśni cie krwi z komór do małego i dużego kr żenia. 9. 9. 9. szybki i krótki.

b) oparzenia ługiem. Udzielanie pomocy przediekarskiej przy oparze niach termicznych i chemicznych 897.20. 9.15). podobnie jak sztuczne oddychanie nale ży prowadzić do chwili przybycia lekarza b dź do momentu przywró cenia w pełni wydolnego oddechu i kr żenia. 9. Oparzenia gł bokie (3° oparzenia) dotycz uszkodzenia na skórka i całej grubości skóry właściwej. Po każdych dwóch wdmuchni ciach powietrza do płuc dokonuje si 15 uciśni ć na mostek. Jeżeli reanimacj wykonuje dwóch pracowników (rys. 9. 895. obrz kiem i bólem (1° oparzenia) oraz powstawaniem p cherzy (2° opa rzenia). Rys. 9. Środki zoboj tniaj ce przy oparzeniach chemicznych: a) oparze nia kwasem. 9.człowiek musi wykonać zarówno sztuczne oddychanie jak i masaż serca (rys. Jak długo wykonujemy masa serca? Pośredni masaż serca.7. 462 463 . reakcja źrenic na światło w postaci ich zw żenia oraz ust powanie sinicy. 896.19). Co świadczy o powrocie czynności serca i skutecznej akcji ratowniczej? O powrocie czynności serca i skutecznej akcji ratowniczej świadczy pojawienie si samoistnego t tna na dużych t tnicach szyj nych (rys. a) b) Rys. a drugi zewn trzny masaż serca. Oparzenia powierzchniowe charakteryzuj si zaczerwienieniem skóry.18. 9.18. Wykonanie sztucznego oddychania i masażu serca przez jedn osob . wówczas jeden wykonuje sztuczne oddychanie. Wykonanie sztucznego oddychania i masażu serca przez dwie osoby. Jak dzieli się oparzenia i czym się charakteryzują? Oparzenia dziel si na oparzenia powierzchniowe i gł bokie.18). Ratuj ce osoby powinny współdziałać tak aby liczba wdmuch ni ć powietrza do płuc w stosunku do uciśni ć mostka wynosiła 1:5. 9. soda kuchenna 3 i roztwór cytryna/ocet 1 % roztwór Rys.

1985. Kotlarski W. na rzucaj c wzgl dnie zawijaj c poszkodowanego w koc lub prześciera dło lub też w inny sposób.: Budowa. • chronić oparzonego przed utrat ciepła owijaj c go w koc. Wskazówki do projektowania i montażu. 2. 3. Nie wolno używać płynów gaśniczych.A. Kurdziel R. Laskowski J. Jabłoński W. Markiewicz H.N.T.: Aparaty i urz dzenia elektryczne WSiP Warszawa 1995. Podstawowe informacje techniczne. Elektroinstalator 3/2000. WNT Warszawa 1997.898.20b). Goźlińska E.: Elektrotechnika dla ZSZ. Elektroenergetyczne stacje i linie WNT Warszawa 1990 r. 464 . • przy oparzeniach płynami zasadowymi po zmyciu jego resztek z powierzchni ciała należy zastosować okład z 1% kwasu octowego (rys.. • przy oparzeniach kwasem. Warszawa 1996. Warszawa 1996. 11.20a). cz. 2. 17. Danielski L. 5.. Sieci elektroenergetyczne w zakładach przemysłowych cz. 6. Mate 465 1.: Gospodarka elektroenergetyczna w przemyśle WNT Warszawa 1971. 16. montażu i eksploatacji urz dzeń elektrycznych w strefach zagrożonych wybuchem. 14.: Problemy projektowania. WSiP Warszawa cz.: Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych.: Poradnik elektroenergetyka przemysłowego COSiW S. 13.: Egzamin kwalifikacyjny elektryka w pytaniach i odpo wiedziach. stosowanie i badania wył czni ków różnicowopr dowych. Wrocław 1998. 1. Skibiński A. WEMA War szawa 1997. • w zależności od stanu poparzonego wezwać pogotowie lub własnym transportem dostarczyć go do szpitala.: Instalacje elektryczne WNT Warszawa 1997. wszystkie rany powinny być zaopatrzone w taki sposób aby koc nie stykał si z oparzon powierzchni ciała. Wymagania dla instalacji modernizowanych lub nowo budowa nych. Jak nale y postępować gdy na osobie pora onej wskutek działania łuku elektrycznego zapaliła się odzie ? Gdy na osobie porażonej wskutek działania łuku elektrycznego zapaliła si odzież należy go uwolnić spod napi cia. • na ran oparzeniow założyć jałowy opatrunek.. 7. Wiaderek B.. na uszkodzon powierzchni skóry należy w miar możliwości zastosować okład z 3% roztworu sody oczyszczonej (rys. Literatura Boczkowski A. • zmyć jak najszybciej środek chemiczny z ciała poparzone używaj c do tego dużej ilości wody. Orlik Wł. "KaBe" Krosno 1999. jeśli nie s one stopione lub przyklejone do rany skóry. Jak nale y postępować gdy poszkodowany uległ oparzeniom termicznym? W przypadku oparzeń termicznych należy: • miejsca oparzone polewać zimn wod o temperaturze 20°C przez 20 do 30 minut do chwili zniesienia bólu. 9.: Znaczenie uziemień przewodów PEN (PE) w sie ciach TN. Przepisy budowy urz dzeń elektroenergetycznych. Siemek S. Boczkowski A. 9. Grad J. Gosztowt W. 1986. 8. 15.: Nowoczesne elementy zabezpieczeń i środki ochrony przeciwporażeniowej w instalacjach elektrycznych do 1 kV. 2.: Maszyny elektryczne WSiP Warszawa 1995. Poradnik. przenieść w bez pieczne miejsce. COSiW Warszawa 1994. 899. Barlik R. Jak nale y postępować przy oparzeniach chemicznych? W przypadku oparzeń chemicznych należy: • w całości zdj ć z ciała poparzonego ubranie bielizn buty i skarpety.: Technika tyrystorowa W. ugasić płon c odzież stosuj c polewanie wod . 900. po zmyciu jego resztek z po wierzchni ciała. 9. 10. Wiadomości Elektrotechniczne 1999 nr 9. Przepisy eksploatacji urz dzeń elektroenergetycznych. 12. Osiński S. 4. COBR "Elektromontaż" Warszawa 1992. • usun ć ubranie i bielizn z oparzonych miejsc. Nowak H. Poradnik montera elektryka.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful