You are on page 1of 14

ŁACIŃSKA TERMINOLOGIA PRAWNICZA

1. ABROGATA LEGE ABROGANTE NON REVIVISCIT LEX ABROGATA UCHYLENIE USTAWY UCHYLAJĄCEJ USTAWĘ NIE PRZYWRACA OBOWIĄZYWALNOŚCI TEJ USTAWY 2. ABSOLUTA SENTENTA EXPOSITIORE NON INDIGET/ CLARA NON SUNT INTERPRETANDA JASNE WYRAŻENIA NIE WYMAGAJĄ INTERPRETACJI 3. AD EA QUAE FREQUENTIS ACCIDUNT, IURA ADAPTANTUR PRAWA DOSTOSOWUJĄ SIĘ DO TYCH PRZYPADKÓW, KTÓRE ZDARZAJĄ SIĘ BARDZO CZĘSTO 4. AEQUITAS NON FACIT IUS, SED IURI AUXILIATUR SŁUSZNOŚC NIE STANOWI PRAWA LECZ PRAWO WSPOMAGA IUS RSPICIT AEQUITATEM PRAWO MA NA WZGLĘDZIE SŁUSZNOŚC AEQUITAS SEQUITUR LEGEM SŁUSZNOŚC PODĄŻA ZA USTAWĄ 5. AMEMUS PATRIAM, PAREAMUS LEGIBUS KOCHAJMY OJCZYZNĘ, PRZESTRZEGAJMY PRAW 6. APICES IURIS NON SUNT IURA SZTUCZKI PRAWNE NIE STANOWIĄ PRAWA 7. APPLICATIO EST VITA REGULAE STOSOWANIE [PRAWA] JEST ŻYCIEM NORMY PRAWNEJ 8. AUCTORITAS, NON VERITAS FACIT LEGEM NIE PRAWDA, LECZ WŁADZA PAŃSTWOWA STANOWI PRAWO 9. AUDIATUR ET ALTERA PARS NIECH BĘDZIE WYSŁUCHANA I DRUGA STRONA 10. A VERBIS LEGIS NON EST RECEDENDUM NALEŻY TRZYMAC SIĘ SŁÓW USTAWY VERBIS LEGIS TENACITER INHAERENDUM NALEŻY MOCNO TRZYMAC SIĘ SŁÓW USTAWY 11. BENIGNIUS LEGES INTERPRETENDAE SUNT, QUO VOLUNTAS EARUM CONSERVETUR USTAWY WTEDY SĄ WŁAŚCIWIEJ INTERPRETOWANE, GDY ZACHOWUJE SIĘ ICH DUCHA 12. BONUM EX MALO NON FIT DOBRO NIE RODZI SIĘ ZE ZŁA 13. CESSANTE RATIONE LEGIS CESSAT IPSA LEX GDY USTAJE PRZYCZYNA WYDANIA USTAWY, TRACI MOC I SAMA USTAWA 14. CONSUETUDO CERTA ESSE DEBET ZWYCZAJ POWINIEN BYĆ TRWAŁY

15.CONTRA LEGEM FACIT, QUI ID FACIT QUOD LEX PROHIBET: IN FRAUDEM VERO, QUI SALUIS VERBIS LEGIS SENTENTIAM EIUS CIRCUMVENIT WBREW USTAWIE POSTĘPUJE TEN, KTO CZYNI TO, CZEGO USTAWA ZABRANIA: Z OMINIĘCIEM USTAWY DZIAŁA ZAŚ TEN, KTO NIE NARUSZAJĄC JEJ SŁÓW OBCHODZI JEJ TREŚĆ 16. CORUPTISSIMA (lub: PREDITISSIMA) RE PUBLICA PLURIMAE LEGES IM WIĘKSZE ZEPSUCIE PAŃSTWA, TYM LICZNIEJSZE USTAWY 17. CUIUS EST CONDERE, EIUS EST ABROGARE KTO MOŻE STANOWIĆ [PRAWO] TEN MOŻE [JE] UCHYLIĆ LEX LEGE TOLLITUR USTAWA UCHYLA USTAWĘ 18. CUIUS REGIO, EIUS RELIGIO CZYJ KRAJ TEGO RELIGIA 19. DE MAIORE ET MINORE NON VARIANT IURA PRAWA NIE ZMIENIAJĄ SIĘ W ZALEŻNOŚCI OD WIĘKSZEGO LUB MNIEJSZEGO ZNACZENIA OSOBY QUAESTINO FIT DE LEGIBUS, NON DE PERSONIS RZECZ W TYM, JAKIE SĄ PRAWA A NIE KIM SĄ OSOBY 20. DE MINIMIS NON CURAT LEX USTAWA NIE TROSZCZY SIĘ O DROBIAZGI 21. DE SIMILIBUS IDEM EST IUDICIUM W PODOBNYCH SPRAWACH POWINNO ZAPADAĆ PODOBNE ROZSTRZYGNIĘCIE 22. DIUIDE ET IMPERA DZIEL I RZĄDŹ 23. DORMUNT ALIQUANDO LEGES, NUMQUAM MORIUNTUR USTAWY NIEKIEDY DRZEMIĄ ALE NIGDY NIE PRZESTAJĄ OBOWIĄZYWAC 24. DURA LEX SED LEX SUROWE PRAWO LECZ PRAWO DURUM EST SED ITA LEX SCRIPTA EST SUROWO ALE TAK ZOSTAŁA NAPISANA USTAWA 25. EI INCUMBIT PROBATIO, QUI DICIT, NON QUI NEGAT CIĘŻAR DOWODU SPOCZYWA NA TYM KTO TWIERDZI A NIE NA TYM KTO PRZECZY 26. EIUS EST INTERPRETARI LEGES, CUIUS EST CONDERE DO INTERPRETACJI PRAWA UPOWAŻNIONY JEST TEN KTO JE STANOWI 27. ENTA NON SUNT MULTIPLICANDA PRAETER NECESSITATEM BYTÓW NIE NALEŻY MNOŻYĆ PONAD KONIECZNOŚĆ 28. ERUBESCIMUS, CUM SINE LEGE LOQUIMUR RUMIENIMY SIĘ, KIEDY MÓWIMY BEZ USTAWY

29. EXCEPTIO EST STRICTISSIMAE INTERPRETATIONS WYJĄTEK POWINIEN BYĆ INTERPRETOWANY ŚCIŚLE INTERPRETATIO DECLARATIVA – wykładnia literalna, dosłowna, wykładnia przepisu INTERPRETATIO EXTENSIVA – wykładnia o charakterze rozszerzającym INTERPRETATIO RESTRICTIVA – wykładnia zawężająca W odniesieniu do powyższej sentencji powinno się stosować wyłącznie wykładnie 1 i 3. 30. EXCLUSA CENSENTUR OMNIA QUAE LEX ENUMERANDO NON INCLUSIT NALEŻY UZNAĆ ZA WYŁĄCZONE WSZYSTKO TO, CZEGO USTAWA WYLICZAJĄC, NIE WŁĄCZYŁA 31. EXERCENDAE SUNT LEGES PRAWA NALEŻY STOSOWAĆ 32. EX INIURIA IUS NON ORITUR Z BEZPRAWIA NIE RODZI SIĘ PRAWO 33. EXPRESSIO SPECIALIS OMNEM IMPEDIT EXTENSIONEM DOKŁADNE WYRAŻENIE WYKLUCZA WYKŁADNIĘ ROZSZERZAJĄCĄ 34. FACTA PROBANTUR, IURA NOVIT CURIA FAKTY WYMAGAJĄ UDOWODNIENIA, PRAWO ZNA SĄD 35. FIAT IUSTITIA, PEREAT MUNDUS NIECH SIĘ STANIE SPRAWIEDLIWOŚĆ, CHOĆBY MIAŁ ZGINĄĆ ŚWIAT 36. FICTIO NON OPERATUR ULTRA CASUM FICTIUM FIKCJA NIE WYWIERA SKUTKÓW PRAWNYCH POZA PRZYPADKIEM DLA KTÓREGO ZOSTAŁA USTANOWIONA 37. HOMINIUM CAUSA OMNE IUS CONSTITUTUM SIT WSZELKIE PRAWO POWINNO BYĆ STANOWIONE ZE WZGLĘDU NA CZŁOWIEKA 38. IGNORANTIA IURIS NOCET, IGNORANTIA FACTI NON NOCET NIEZNAJOMOŚĆ PRAWA SZKODZI, NIEZNAJOMOŚĆ FAKTU NIE SZKODZI IGNORANTIA LEGIS NEMINEM EXCUSAT NIEZNAJOMOŚĆ USTAWY NIKOGO NIE USPRAWIEDLIWIA 39. IN LEGIBUS MAGIS SIMPLICITAS QUAM DIFFICULTAS PLACET W USTAWACH LEPSZA JEST PROSTOTA NIŻ ZAWIŁOŚĆ 40. INCIVILE EST NISI TOTA LEGE PERSPECTA UNA ALIQUA PARTICULA EUS PROPOSITA IUDICCARE VEL RESPONDERE NIEPRAWIDŁOWE JEST WYDAWANIE WYROKU LUB OPINII PRAWNEJ BEZ UWZGLĘDNIENIA CAŁOŚCI USTAWY NA PODSTAWIE JEDNEGO JEJ FRAGMENTU 41. INIURIA EX EO DICTA EST QUOD NON IURE FIAT; OMNE ENIM QUOD NON IURE FIT, INIURIA FIERI DICITUR BEZPRAWIE STĄD BIERZE SWĄ NAZWĘ, ŻE DZIEJE SIĘ COŚ NIEZGODNE Z PRAWEM; MÓWI SIĘ BOWIEM, IŻ WSZYSTKO CO DZIEJE SIĘ NIEZGODNIE Z PRAWEM STAJE SIĘ BEZPRAWIEM

42. INIURIA NON EXCUSAT INIURIAM BEZPRAWIE NIE USPRAWIEDLIWIA BEZPRAWIA 43.IUDEX EST LEX LOQUENS SĘDZIA JEST MÓWIĄCĄ USTAWĄ IUDICIS IUS DICERE NON DARE RZECZĄ SĘDZIEGO JEST ORZEKAĆ, NIE STANOWIĆ PRAWO 44. IURA NON IN SINGULAS PERSONAS, SED GENERALITER CONSTITUUNTUR PRAWA SĄ STANOWIONE NIE ZE WZGLĘDU NA KONKRETNE OSOBY, LECZ DLA WSZYSTKICH 45. IURIS PRACEPTA SUNT HAEC: HONESTE VIVERE, ALTERUM NON LEDERE, SUUM CUNIQUE TRIBUERE NAKAZY PRAWA SĄ NASTĘPUJĄCE: UCZCIWIE ŻYĆ, NIE SZKODZIĆ DRUGIEMU, ODDAWAĆ KAŻDEMU TO, CO MU SIĘ NALEŻY 46. IURIS PRUDENTA EST DIVINARUM ATQUE HUMANARUM RERUM NOTITIA, IUSTI ATQUE INIUSTI SCIENTIA MĄDROŚĆ PRAWNICZA JEST ZNAJOMOŚCIĄ PRAW BOSKICH I LUDZKICH, WIEDZĄ O TYM, CO SPRAWIEDLIWE I NIESPRAWIEDLIWE 47. IUS EST ARS BONI ET AEQUI PRAWO JEST SZTUKĄ (UMIEJĘTNOŚCIĄ) STOSOWANIA TEGO, CO DOBRE I SŁUSZNE 48. IUS GENTIUM EST, QUO GENTES HUMANAE UTUNTUR PRAWO NARODÓW JEST TO PRAWO KTÓRYM POSŁUGUJE SIĘ RODZAJ LUDZKI 49. IUS NATURALE EST, QUOD NATURA OMNIA ANIMALIA DOCUIT: NAM IUS ISTUD NON HUMANI GENERIS PROPRIUM, SED OMNIUM ANIMALIUM PRAWEM NATURALNYM JEST TO PRAWO, KTÓREGO SAMA NATURA NAUCZYŁA WSZYSTKIE STWORZENIA: PRAWO BOWIEM JEST WŁAŚCIWE NIE TYLKO RODZAJOWI LUDZKIEMU LECZ WSZYSTKIM STWORZENIOM 50. IUS SINGULARE EST, QUOD CONTRA TENOREM RATIONIS PROPTER ALIQUAM UTILITATEM AUCTORITATE CONSTITUENTIUM INTRODUCTUM EST PRAWEM WYJĄTKOWYM (SZCZEGÓLNYM) JEST TAKIE, KTÓRE POWAGĄ PRAWODAWCY, Z UWAGI NA PEWNĄ KORZYŚĆ, WPROWADZONE ZOSTAŁO WBREW ZASADZIE 51. INSTITIA EST CONSTANS ET PERPETUA VOLUNTAS IUS SUUM CUIQUE TRIBUENDI SPRAWIEDLIWOŚĆ JEST NIEZMIENNĄ I TRWAŁĄ WOLĄ ODDAWANIA KAŻDEMU, CO MU SIĘ NALEŻY 52. IUSTITIA EST FUNDAMENTUM REGNORUM SPRAWIEDLIWOŚĆ JEST PODSTAWĄ KRÓLESTW IN LEGIBUS FUNDAMNETUM REI PUBLICAE) W PRAWACH PODSTAWA RZECZYPOSPOLITEJ 53. IUSTITIA NON DEBET CLAUDICARE SPRAWIEDLIWOŚĆ NIE POWINNA KULEĆ 54. IUSTITAS VESTRAS IUDICABO OSĄDZĄ NASZĄ SPRAWIEDLIWOŚĆ

55. LEGEM BONAM A MALA NULLA ALIA NISI NATURAE NORMA DIVIDERE POSSUMUS DOBRE PRAWO OD ZŁEGO MOŻEMY ODRÓŻNIĆ MIARĄ PRAWA NATURY 56. LEGE NON DISTINGUENTE NEC NOSTRUM EST DISTINGUERE TAM, GDZIE USTAWA NIE ROZRÓŻNIA NIE NASZĄ RZECZĄ JEST WPROWADZAĆ ROZRÓŻNIENIA 57. LEGEM BREVEM ESSE OPORTET USTAWA POWINNA BYĆ ZWIĘZŁA 58. LEGES AB OMNIBUS INTELEGI DEBENT USTAWY POWINNY BYĆ ZROZUMIALE DLA WSZYSTKICH 59. LEGES BONAE EX MALIS MORIBUS PROCREANTUR DOBRE USTAWY RODZĄ SIĘ ZE ZŁYCH OBYCZAJÓW 60. LEX EST EXERCITUS IUDICIUM TUTISSIMUS DUCTOR USTAWA JEST NAJPEWNIEJSZYM PRZEWODNIKIEM W PRACY SĘDZIEGO 61. LEX INIUSTA NON EST LEX USTAWA (PRAWO) NIESPRAWIEDLIWA NIE JEST USTAWĄ (PRAWEM) 62. LEX NECESSITATIS EST LEX TEMPORIS USTAWA (WYDANA W CHWILI) KONIECZNOŚCI JEST PRAWEM CHWILI 63. LEX NON OBLIGAT NISI PROMULGATA USTAWA NIE OBOWIĄZUJE JEŻELI NIE JEST OGŁOSZONA 64. LEX POSTERIOR DEROGAT LEGI PRIORI USTAWA PÓŹNIEJSZA ZNOSI WCZEŚNIEJSZĄ 65. LEX SPECIALIS DEROGAT LEGI GENERALI USTAWA SZCZEGÓLNA UCHYLA USTAWĘ OGÓLNĄ 66. LEX SUPERIOR DEROGAT LEGI INTERIORI USTAWA WYŻSZA UCHYLA USTAWĘ NIŻSZĄ 67. LEX POSTERIOR GENERALI NON DEROGAT LEGI PRIORI SPECIALI USTAWA PÓŹNIEJSZA OGÓLNA NIE UCHYLA WCZEŚNIEJSZEJ SZCZEGÓLNEJ 68. LEX RETRO NON AGIT/ LEX PROSCIPIT, NON RESCIPIT PRAWO NIE DZIAŁA WSTECZ/ USTAWA PATRZY DO PRZODU, NIE WSTECZ 69. MAGISTRATUM LEX ESSE LOQUENTEM, LEGEM AUTEM MUTUM MAGISTRATUM URZĘDNIK JEST MÓWIĄCYM PRAWEM, PRAWO ZAŚ NIEMYM URZĘDNIKIEM 70. MELIOR ALIQUA QUAM NULLA LEX (z drugiej strony: MELIUS EST IUS DEFICIENSIS QUAM IUS INCERTUM) LEPSZE JEST JAKIEŚ PRAWO NIŻ ŻADNE. 71. MINIME SUNT MUTANDA, QUAE INTERPRETATIONEM CERTAM SEMPER HABUERUNT JAK NAJMNIEJ NALEŻY ZMIENIAĆ, TO, CO ZAWSZE MIAŁO JEDNOZNACZNĄ INTERPRETACJĘ

72. MISERE EST VITA, UBI IUS EST VAGUM AUT INCERTUM MARNE JEST ŻYCIE TAM, GDZIE PRAWO JEST CHWIEJNE 73. NEMO EST IUDEX IN PROPRIA CAUSA NIKT NIE MOŻE BYĆ SĘDZIĄ WE WŁASNEJ SPRAWIE 74. NON EX REGULA IUS SUMATUR, SED EX IURE QUOD EST REGULA FIAT REGUŁY NIE TWORZĄ PRAWA, LECZ SIĘ Z NIEGO WYWODZĄ 75. NON EXEMPLIS, SED LEGIBUS INDICANDUM EST NALEŻY ORZEKAĆ NA PODSTAWIE USTAW, A NIE NAŚLADOWAĆ WCZEŚNIEJSZE ROZSTRZYGNIĘCIA 76. NON OMNE QUOD LICET HONESTUM EST NIE WSZYSTKO CO DOZWOLONE JEST UCZCIWE 77. OPTIMA EST LEGUM INTERPRES CONSUETUDO ZWYCZAJ JEST NAJLEPSZĄ WYKŁADNIĄ USTAWY 78. OPTIMA EST LEX QUAE MINIMUM RELINQIT ARBITRIO IUDICIS; OPTIMUS IUDEX, QUI MINIMUM SIBI NAJLEPSZA JEST USTAWA, KTÓRA NAJMNIEJ ZOSTAWIŁA SWOBODNEJ OCENIE SĘDZIEGO; NALEPSZYM JEST SĘDZIA, KTÓRY NAJMNIEJ ZOSTAWIA WŁASNEJ OCENIE 79. PACTA SUNT SERVANDA; PACTUS STANDUM EST UMÓW NALEŻY DOTRZYMYWAĆ 80. PLACUIT IN OMNIBUS REBUS PRAECIPUAM ESSE IUSTITIAE, AEQUITATISQUE QUAM SRICTI IURIS RATIONEM WE WSZYSTKICH SPRAWACH ZASADA SPRAWIEDLIWOŚCI I SŁUSZNOŚCI POWINNA MIEĆ PIERWSZEŃSTWO NAD ZASADĄ ŚCISŁEGO PRAWA 81. POLITIA LEGIBUS, NON LEGES POLITIAE ADAPTANDAE POLITYKA POWINNA DOPASOWYWAĆ SIĘ DO USTAW A NIE USTAWY DO POLITYKI 82. PUBLICUM IUS EST, QUOD AD STATUM REI ROMANAE SPECTAT; PRIVATUM QUOD AD SINGULORUM ULTIMATEM PUBLICZNYM PRAWEM JEST TO, KTÓRE MA NA WZGLĘDZIE DOBRO PAŃSTWA RZYMSKIEGO; PRYWATNYM [KTÓRE MA NA WZGLĘDZIE] DOBRO JEDNOSTEK 83. QUID EST ENIM CIVITAS NISI IURIS SOCIETAS CIVIUM CZYM JEST BOWIEM PAŃSTWO JEŚLI NIE OPARTYM NA PRAWIE ZWIĄZKIEM OBYWATELI 84. QUID LEGES SINE MORIBUS VANAE PROFICIUNT CÓŻ ZA KORZYŚĆ Z MARTWYCH PRAW, KIEDY NIE MA MORALNOŚCI 85. QUOD CUSTODIET IPSOS CUSTODES KTO UPILNUJE SAMYCH STRAŻNIKÓW 86. QUOD AD IUS NATURALE ATTINET, OMNES HOMINES AEQUALES SUNT ZGODNIE Z PRAWEM NATURALNYM WSZYSCY LUDZIE SĄ WOLNI 87. ROMA LOCUTA, CAUSA FINITA RZYM PRZEMÓWIŁ, SPRAWA SKOŃCZONA

88. SALUS POPULI (PUBLICA, REI PUBLICAE) SUPREMA LEX ESTO DOBRO LUDU (PUBLICZNE, PAŃSTWOWE) NIECHAJ BĘDZIE NAJWYŻSZĄ USTAWĄ (PRAWEM) 89. SANCTIONES VOCAMUS LEGUM EAS PARTES, QUIBUS POENAE CONSTITUUNTUR SANKCJAMI NAZYWAMY TE CZĘŚCI USTAW, W KTÓRYCH USTANOWIONE SĄ KARY 90. SCIRE LEGES NON HOC EST VERBA EARUM TENERE, SED VIM AC POTESTATEM ZNAWSTWO USTAW NIE POLEGA NA PRZYSWOJENIU SOBIE ICH SŁÓW, ALE ICH TREŚCI I MOCY PRAWNEJ 91. SENTENTIA FACIT IUS (INTER PARTES) WYROK TWORZY PRAWO (POMIĘDZY STRONAMI) 92. SERVI LEGUM SUMUS, UT LIBERI ESSE POSSIMUS JESTEŚMY SŁUGAMI PRAWA, ABYŚMY MOGLI BYĆ WOLNI 93. SILENT LEGES INTER ARMA POŚRÓD ORĘŻA (W CZASIE WOJNY) MILCZĄ USTAWY 94. SIMPLICITAS LEGIBUS AMICA PROSTOTA JEST PRZYJACIÓŁKĄ USTAW 95. SI VIS PACEM, COLE IUSTITIAM JEŚLI CHCESZ POKOJU PIELĘGNUJ SPRAWIEDLIWOŚĆ 96. SUMMUM IUS SUMMA INIURE NAJWYŻSZE PRAWO BYWA NAJWYŻSZYM BEZPRAWIEM 97. UBI EADEM LEGIS RATIO, IBI EADEM LEGIS DISPOSITIO W TAKICH SAMYCH OKOLICZNOŚCIACH NALEŻY STOSOWAĆ TAKIE SAME ROZWIĄZANIA PRAWNE 98. UBI IUS, IBI REMEDIUM GDZIE PRAWO, TAM I ŚRODEK DO JEGO REALIZACJI 99. UBI SOCIETAS, IBI CIVITAS IBI IUS GDZIE SPOŁECZEŃSTWO TAM TEŻ PAŃSTWO, TAM TEŻ PRAWO 100. VERBA CUM EFFECTU ACCIPIENDA SŁOWA NALEŻY ROZUMIEĆ ZGODNIE Z ICH ZNACZENIEM

PRAWO CYWILNE
1. CONTRACTUS AB INITIO VOLUNTATIS EST, EX POST PACTIO NECESSITATIS ZAWARCIE KONTRAKTU JEST DOBROWOLNE, ALE WYKONANIE PRZYMUSOWE 2. EMPTIO TOCUIT COCATUM ZAKUP ZNOSI NAJEM 3. ET NON FACERE FACERE EST POWSTRZYMANIE SIĘ OD DZIAŁANIA JEST DZIAŁANIEM 4. FACTUM EXECUTORS FACTUM PARTIS CZYNNOŚĆ PRZEDSTAWICIELA JEST CZYNNOŚCIĄ STRONY 5. GENERA NON PERIT GATUNKI NIE GINĄ 6. ID QUOD INTEREST, NON SOLUM EX DAMNO DATO, SED ETIAM EX CUCRO CESSANTE PRZY ODSZKODAOWANIU BIERZE SIĘ POD UWAGĘ NIE TYLKO WYRZĄDZONĄ SZKODĘ ALE TAKŻE UTRACONY ZYSK 7. IN CONVENTIONIBOS CONTRAHENTIUM VOLUNTAS POTIUS QUAM VERBA SPECTANDA SUNT PRZY ZAWIERANIU UMÓW UZWGLĘDNIA SIĘ BARDZIEJ WOLĘ STRON NIŻ ICH SŁOWA 8. INDIGNO AUFERTUR HERENDITAS NIEGODNEMU ODBIERA SIĘ SPADEK 9. INTELLEERE QUOD OMNES 10. MATER SEMPER CERTA EST PATER EST QUEM NUPTIAE DEMONSTRANT MATKA JEST ZAWSZE PEWNA, OJCEM JEST TEN, NA KOGO WSKAZUJE MAŁŻEŃSTWO 11. MALE ENIM NOSTRO IURE UTI NON DEBEMUS NIE POWINNIŚMY KORZYSTAĆ ŹLE Z NASZEGO PRAWA 12. NASCITURUS PRO IAM NATO HABETUR QUOTIENS DE COMMODO EIUS QUAERITUR 13. NEMO PLUS IURIS AD ALIUM TRANSFERRE POTEST, QUAM IPSE HABET NIKT NIE WIE MOŻE PRZENIEŚĆ NA DRUGIEGO WIĘCEJ PRAWA NIŻ SAM MA 14. NULLI RES SUA SERVIT NIE MOŻNA MIEĆ SŁUSZNOŚCI NA WŁASNEJ RZECZY 15. AB INITIO NULLUM SEMPER NULLUM TO CO JEST OD POCZĄTKU NIEWAŻNE, JEST ZAWSZE NIEWAŻNE AD SOLEMNITATEM AD PROBATIONEM AD ERECTUM

16. ACCESSIO CEDIT PRINCIPALI PRZYSROST RZYPADA RZECZY GŁÓWNEJ ACTA PUBLICA PROBANT SE IPSA 17. ACTOR SEQUITUR FORUM REI POWÓD IDZIE ZA POZWANYM WŁAŚCIWY DO ROZPATRZENIA JEST SĄD POZWANEGO 18. ADOPTIO NATURAM IMITATUR PRZYSPOSOBIENIE NAŚLADUJE NATURE 19. AFFINES SUNT VIRI ET UXORIS COGNATI POWINOWATYMI SĄ KREWNI MĘŻA ŻONY 20. BIS DE EADEM RE AGERE NON LICET NIE WOLNO SIĘ PROCESOWAĆ DWA RAZY W TEJ SAMEJ SPRAWIE 21. CASUS EST MAIOR VIS CUI HUMANA INFIRMITAS RESISTERE NON POTEST SIŁĄ WYŻSZĄ JEST ZDARZENIE KTÓREMU SŁABOŚĆ LUDZKA NIE MOŻE SIĘ OPRZEĆ 22. CONFUSIONE EXTINGUITUR OBLIGATIO ZJEDNOCZENIE DŁUGU I WIERZYTELNOŚCI POWODUJE WYGAŚNIĘCIE ZOBOWIĄZANIA 23. OBLIGATIO IMPOSSIBILIUM NULLA EST ZOBOWIĄZANIE DO ŚWIADCZENIA NIEMOŻLIWEGO NIE ISTNIEJE 24. OBLIGATIO EST IURIS VINCULUM QUO NECESSITATE ADSTRINGIMUR ALICUIUS SOLVENDAE REI SECUNDUM NOSTRAE CIVITATIS IURA ZOBOWIĄZANIE JEST WĘZŁEM PRAWNYM KTÓRY ZMUSZA NAS DO ŚWIADCZENIA PEWNEJ RZECZY 25. PERICULUM EST EMPTORIS RYZYKO PONOSI NABYWCA 26. PRIOR TEMPORE PTIOR IURE KTO LEPSZY CO DO CZASU TEN LEPSZY CO DO PRAWA 27. REBUS SIC STANTIBUS OMNIS PROMISSIO INTELLEGITUR KAŻDE PRZYRZECZENIE POJMOWANE JEST JAKO OBOWIĄZUJĄCE W OZNACZONYCH WARUNKACH 28. SEPARATA ESSE DEBET POSSESSIO A PROPRIETATE POWINNO SIĘ ODDZIELAĆ POSIADANIE OD WŁASNOŚCI IUS POSSIDENDI IUS UTENDI IUS TRUENDI IUS OPUTENDI

29. SINE PRETIO NULLA VENDITIO BEZ CENY NIE MA SPRZEDAŻY ESSENTIALIA NEGOTII – ELEMENTY W UMOWIE MAJĄ CHARAKTER KONIECZNY ACCIDENTALIA NEGOTII – ELEMENTY DODATKOWE 30. SI UNUS SOLVAT, OMNES LIBERANTUR JEŚLI JEDEN SPEŁNI ŚWIADCZENIE WSZYSCY SĄ ZWOLNIENI 31. SUPERFICIES SOLO CEDIT TO, CO ZNAJDUJE SIĘ NA GRUNCIE PRZYPADA GRUNTOWI 32. TRES FACIUNT COLLEGIUM TRZECH TWORZY ZWIĄZEK 33. VIM ENIM VI DEFENDERE OMNES LEGES OMNIAQUAE IURA PERMITTUNT WSZYSTKIE USTAWY I PRAWA POZWALAJĄ BRONIĆ SIĘ SIŁĄ PRZY UŻYCIU SIŁY 34. VITIA APERTA NON PRAESTANTUR NIE MA PORĘCZENIA ZA WADY WIDOCZNE

PRAWO KARNE
1. ABSENTEM IN CRIMINIBUS DAMNARI NON OPORTET NIEOBECNEGO NIE NALEŻY SKAZYWAC ZA PRZESTĘPSTWO (PROCES KARNY) Art. 374 § 1. Obecnośc oskarżonego na rozprawie głównej jest obowiązkowa, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. 1. Kodeks karny (prawo materialne) 2. Kodeks postępowania karnego (prawo procesowe) 3. Kodeks karny wykonawczy 2. ACCUSARE NEMO SE DEBET (NISI CORAM DEO) NIKT NIE MUSI OSKARŻAĆ SAMEGO SIEBIE (CHYBA ŻE PRZED BOGIEM) Art 74 § 1. Oskarżony nie ma obowiązku dowodzenia swej niewinności ani obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść. 3. AFFECTUS PUNITUR, ETSI NON SEQUATUR EFFECTUS ZAMIAR JEST KARALNY NAWET WTEDY, GDY ZAMIERZONY SKUTEK NIE NASTĄPIŁ. Art. 13 § 1. Odpowiada za usiłowanie, kto w zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem bezpośrednio zmierza do jego dokonania, które jednak nie następuje. 4. APPELATIONE EXTINGUITUR IUDICATUM APELACJA ZNOSI WYROK. Art. 444. KPK Od wyroku sądu pierwszej instancji stronom, podmiotowi określonemu w art. 416 a pokrzywdzonemu od wyroku warunkowo umarzającego postępowanie wydanego na posiedzeniu przysługuje apelacja chyba że ustawa stanowi inaczej. 5. BIS DE EADEM NE SIT ACTIO NIE PROCESUJE SIĘ DWA RAZY W TEJ SAMEJ SPRAWIE NE BIS IN IDEM – nigdy dwa razy w tej samej sprawie RES IUDICATA – rzecz osądzona LIS PENDENS – zawisłość sądu Art. 17 § 1 pkt 7. Nie wszczyna się postepowania a wszczęte umarza, gdy: postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wczesniej wszczęte toczy się. 6. CONFESSIO EST REGINA PROBATIONUM PRZYZNANIE SIĘ DO WINY JEST KRÓLOWĄ DOWODÓW (JEST NAJWAŻNIEJSZYM DOWODEM). Art. 7. Organy postępowania kształtują swe przekonania na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego. 7. CONNEXORUM IDEM EST IUDICIUM SPRAWY POZOSTAJĄCE W ZWIĄZKU PRZYNALEŻĄ DO JEDNEGO PROCESU. Art. 33 § 1. Jeżeli tę samą osobę oskarżono o kilka przestępstw a sprawy należą do właściwości różnych sądów tego samego rzędu właściwy jest sąd w którego okręgu... 8. CRIMINA MORTE EXTINGUUNTUR PRZESTĘPSTWA WYGASAJĄ WSKUTEK ŚMIERCI SPRAWCY.

Art. 17 § 1 pkt 5. Nie wszczyna się postępowania karnego a wszczęte umarza gdy oskarżony zmarł. 9. DEBET QUIS IURI SUBIACERE UBI DELIQUIT PODLEGA SIĘ PRAWU MIEJSCA DOKONANIA PRZESTĘPSTWA. 10. EXPEDIT REI PUBLICAE, UT FINIS SIT LITIUM DLA PAŃSTWA KORZYSTNE JEST, ABY SPORY NIE TRWAŁY ZBYT DŁUGO. Kodeks postępowania karnego Art. 2 § 1 pkt. 4. Przepisy niniejszego kodeksu mają na celu ukształtowanie postępowania karnego, aby: rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło w rozsądnym terminie. 11. EX SINGULIS CAUSIS SINGULAE POENAE IRROGANTUR W POSZCZEGÓLNYCH PRZYPADKACH NAKŁADA SIĘ POSZCZEGÓLNE KARY. Kodeks karny Art. 55 Okoliczności wpływające na wymiar kary uwzględnia się tylko co do osoby, której dotyczą. 12. FACIENTES ET CONSENTIENTES PARI POENA PLECTUNTUR NA SPRAWCÓW I WSPÓLNIKÓW NAKŁADA SIĘ RÓWNĄ KARĘ. Kodeks karny Art. 19 § 1. Sąd wymierza karę za podżeganie lub pomocnictwo w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo. 13. FACULTAS PROBATIONUM NON EST ANGUSTANDA MOŻLIWOŚĆ DOWODZENIA (PRZEPROWADZENIA DOWODÓW) NIE MOŻE BYC OGRANICZANA. 14. FERE IN OMNIBUS POENALIBUS IUDICIIS ET AETATI ET IMPRUDENTIAE SUCCURRITUR PRAWIE WE WSZYSTKICH PROCESACH KARNYCH UWZGLĘDNIA SIĘ ZARÓWNO WIEK JAK I BRAK DOŚWIADCZENIA. 15. GEMINAT PECCTAUM, QUEM DELICTI NON PUDET KTO NIE WSTYDZI SIĘ SWOJEGO CZYNU, PODWAJA SWOJĄ WINĘ. 16. GRAVIORE CULPA GRAVIOR POENA IM WIĘKSZA WINA, TYM SUROWSZA KARA. Wina umyślna – zamiar bezpośredni, zamiar ewentualny Wina nieumyślna – wina polegająca na lekkomyślności i niedbalstwie 17. IN CRIMINALIBUS PROBATIONES DEBENT ESSE LUCE CLARIORES W SPRAWACH KARNYCH DOWODY MUSZĄ BYC JAŚNIEJSZE NIŻ ŚWIATŁO Kodeks postępowania karnego Art. 5 § 2. Nie dających się usunąc wątpliwości nie można rozstrzygac na niekorzyśc oskarżonego IN DUBIO PRO REO 18. IN DUBIIS BENIGNIORA W RAZIE WĄTPLIWOŚCI BARDZIEJ ŻYCZLIWIE

19. IUS ET FURI DICITUR NAWET ZŁODZIEJOWI NALEŻY SIĘ SPRAWIEDLIWOŚĆ PRZED SĄDEM Kodeks postępowania karnego Art 5. Oskarżonemu przysługuje prawo do obrony w tym prawo do korzystania z pomocy obrońcy o czym należy go pouczyć. 20. MINIOR IN DELICTIS MAIOR HABETUR W PRZYPADKU PRZESTĘPSTW NIELETNI TRAKTOWANY JEST JAK DOROSŁY. 21. MULTIPLICATA TRANSGRESSIONE CRESCAT POENAE INFLICTIO PRZY POWTÓRNYM ZŁAMANIU PRAWA NIECH WZRASTA WYMIAR KARY 22. NEMINEM CAPTIVABIMUS NISI IURE VICTUM NIKOGO NIE BĘDZIEMY WIĘZILI, CHYBA ŻE SKAZANEGO PRAWOMOCNYM WYROKIEM. NUMERUS CLAUSUS 23. NEMO IUDEX IN SUA CAUSA NIKT NIE JEST SĘDZIĄ W SWOJEJ SPRAWIE. 24. NEMO PROHIBETUR PLURIBUS DEFENSIONIBUS UTI NIKOMU NIE ZAKAZUJE SIĘ POSŁUGIWANIA WIELOMA ŚRODKAMI OBRONY. 25. NON SUFFICIT IUDEX SCIAT SED ORDINE IURISDICTIONIS SCIRE OPORTET NIE WYSTARCZY BY SĘDZIA WIEDZIAŁ LECZ NABYŁ WIEDZĘ W DRODZE POSTĘPOWANIA SĄDOWEGO. Art 410. Podstawę wyroku może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej 26. NULLA POENA SINE CULPA NIE MA KARY BEZ WINY. Kodeks karny Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego jeżeli nie mozna mu przypisac winy w czasie czynu. 27. NULLUM CRIMINEN SINE LEGE NIE MA PRZESTĘPSTWA BEZ USTAWY. Odpowiedzialności karnej podlega tylko ten kto popełnia czyn zabroniony pod groźba kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia 28. NULLUM CRIMEN SINE POENA NIE MA PRZESTĘPSTWA BEZ KARY.

29. NULLUS DESCRIBATUR REUS PRIUSQUAM CONVINCATUR NIKOGO NIE WOLNO UZNAWAĆ ZA WINNEGO PRZED SKAZANIEM

Art. 5 § 1. Oskarżonego uważa się za niewinnego dopóki jego wina nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem. 30. OCCIDIT, QUI NON SERVAT PERITURUM, UBI POTEST ZABIJA KTO NIE UDZIELA POMOCY TAM GDZIE MOŻE. 31. SEMEL COMISSIA POENA NON EVANESCIT RAZ WYMIERZONA KARA NIE POPADA W 32. TANTUM DEVOLUTUM QUANTUM APPELLATUM SPRAWA W TAKIM ZAKRESIE PRZECHODZI DO SĄDU WYŻSZEJ INSTANCJI NA ILE ZOSTAŁO TO OKREŚLONE W APELACJI 33. SUPPLICIUM ESSE MORTEM SOLAM INTERPRETAMUR JAKO NAJWYŻSZĄ KARĘ ROZUMIEMY JEDYNIE KARĘ ŚMIERCI.