Poświęcam Matce, Ojcu, Satguru-Hambir Baba i drogiemu Pappu, którzy uczyli mnie Ŝycia, miłości, współczucia, prostoty i pokory.

KsiąŜka ta jest świadectwem pracy opartej na praktycznym doświadczeniu autora, na tym czego nauczał i czego nauczył się sam. Informacje tutaj zawarte nie mogą być jednak w Ŝadnym razie traktowane jako zastępujące konsultacje uprawnionego lekarza.

DR VASANT LAD

AYURYEDA
PRZEWODNIK PRAKTYCZNY Przekład Maria Gródecka

Dom Wydawniczo-Księgarski ICB
Katowice 1997

Ściegiennego 62a 40-113 Katowice tel/fax (032) 598-461 w. 3 Druk: TRIADA. (032) 154 17 90 . Gliwicka 224 tel. Katowice.Tytuł oryginały: Ayurveda Projekt okładki: Andrzej Wójcik Grafika Irena Magiełda Korekta Jolanta Olejniczak ISBN 83-86757-85-X Copyright © for the Polish translation by Maria Gródecka „Dom Wydawniczo-Księgarski KOS" ul.

.................................................................................................................. Diagnoza na podstawie warg ....................... D. B.................... Zmysły ............................................ D................................ Uwarunkowanie indywidualnej konstytucji ................................... D..................................................................................................................................... 12 12 13 13 ROZDZIAŁ II Pięć elementów i człowiek ROZDZIAŁ UJ Ludzki organizm A........................... Konstytucja kapha ................... Siedem dhatus ................................................................................................. Człowiek jako mikrokosmos ..... F............................................. D............ 16 B............. Badanie tętna ........... F.................. Diagnoza na podstawie języka .................................................................... Pierwsza wiedza o Ŝyciu .................................................................................... Diagnoza na podstawie oka ...............................................SPIS TREŚCI Przedmowa ........ Ayurveda i ludzka ukryta moc ............................................................................................................................................. Klucz do zdrowia lub choroby .. C..................... B................. E............................................................................... Konstytucja vata .......................joga i tantra ............ Stłumione uczucia ............................................................................................................ Trzy malas ..................................................................................................................................................................... Diagnoza na podstawie paznokci ............................................................................................................ Skłonność do chorób .................................. Ayurveda i mentalność zachodnia .. C. 31 32 32 33 35 36 39 ROZDZIAŁ V Właściwości ROZDZIAŁ VI Diagnoza A................................ B............................................................... Diagnoza na podstawie twarzy ........................ Konstytucja pitta .................... E........agni ....... 42 45 45 52 55 57 57 59 ................................................. C.................................................................. E........... Konstytucja umysłowa .................... C........ F........ 7 ROZDZIAŁ I Historia i filozofia 9 A.................... 15 20 22 25 27 28 28 29 A.................................. Ayurveda ..................................................................................................... B.................. 17 ROZDZIAŁ IV Proces chorobowy A............................................ Rozumienie tridosza ............ Klasyfikacja chorób ......

........ B........................................................................ Głodówka ..........................................................................ROZDZIAŁ VII Leczenie 63 A.............................................. 88 C.................................. 88 ROZDZIAŁ XII Długowieczność A...... 103 Mantram .................... C.............................................................................................................................. Stonce i księŜyc ............................................ Fazy ludzkiego Ŝycia .......................................... 126 Wnioski DODATEK A Odtrutki pokarmowe DODATEK B Pierwsza pomoc choremu DODATEK C Przepisy BIBLIOGRAFIA 128 130 132 137 139 .............................................................. Astrologia .......................................... Apteka w kuchni ................................................................................................................................. Witaminy ................ 90 Joga .............. _ .................................................... 104 Medytacja ......... 83 A...... 63 B........................ Leczenie kamieniami szlachetnymi i kolorami ............... Pancha karma ....................................................................................... D.. Zalecenia dla twórczego i zdrowego Ŝycia .............. 119 C... 87 B....................... Wyzwolenie emocjonalne .................................................................................... 80 A.... E.................................... 71 ROZDZIAŁ VIII Dieta ROZDZIAŁ IX Smak ROZDZIAŁ X Styl Ŝycia i porządek dnia ROZDZIAŁ XI Czas 72 80 82 86 A. 107 ROZDZIAŁ XIII Lekarstwa 108 A......................................................................................................................... 76 A.................................... Uśmierzenia ................. 66 C.............................................................. 94 Oddychanie i medytacja (pranajama) ............ 122 D.................................................... 75 B............................................................................. virya i vipak ....... Metale .................................................................................................................. 109 B.................................. Rasa....................................................................... 104 MasaŜ ............. Kolory ............................................................................

którzy szukają harmonii. tylko dla wtajemniczonych. KsiąŜka zajmuje się przedstawieniem podstawowych poglądów Ayurvedy. Ŝe Ayurvedę będą stosować w prosty. ale na wiecznej mądrości riszich. Dotychczas bowiem Ayurvedę traktowano na Zachodzie jako naukę ezoteryczną. ogień.Przedmowa Inspiracją do napisania tej ksiąŜki było głębokie przekonanie autora. pokoju i długowieczności. Wiedza przekazana w tej ksiąŜce będzie miała dla czytelnika trwałą wartość. którzy otrzymali ją jako naukę wyraŜającą doskonałą pełnię Kosmicznej Świadomości za pośrednictwem doznań religijnych i medytacji. Ayurveda odnosi się do kaŜdej części i do kaŜdej strony ludzkiego Ŝycia. Te pojęcia są w pełni wyjaśnione w początkowej części tekstu. do siedmiu dhatus. ginekologią. powietrze. rady dla tych wszystkich. geriatrią. KaŜda z tych specjalności odnosi się do teorii pięciu elementów (eter. woda. Ayurveda jest nauką ponadczasową. umysłu i świadomości duchowej. do pojęcia tridosza. otolaryngologią internistyką i chirurgią. czyli trzech cielesnych „humorów" (płynów). praktyczny sposób równieŜ i mieszkańcy krajów zachodnich. pot) i trójcy Ŝycia: ciała. kał. połoŜnictwem. Ayurveda zajmuje się ośmioma podstawowymi gałęziami medycyny: pediatrią. ziemia). i mam nadzieję. Nauka Ayurvedy opiera się bowiem nie na stale zmieniających się opiniach. sprawdzone i udoskonalone w ciągu wielu stuleci. Ŝe przekazane tutaj uwagi i wskazówki będą słuŜyły czytelnikowi przez całe Ŝycie. czyli tkanek ciała. praktyczna nauka. proponując rady. włącznie z techniką badania chorych. trzech malas (mocz. której zasady mają uniwersalne zastosowanie w codziennym Ŝyciu kaŜdego człowieka. diagnozowania i leczenia 7 . tzn. okulistyką. W rzeczywistości zaś jest to prosta.

jakie jeszcze pozostało do wykorzystania poprzez pisma mędrców Ayurvedy. Zlokalizował na ciele Ŝyciowe punkty. Zewnętrzne urazy tych punktów mogą być bardzo niebezpieczne lub nawet śmiertelne. marmas. Mądrość Ayurvedy została zapisana w sanskrycie. który ponad 2 tysiące lat temu napisał klasyczny tekst o chirurgii (Suszruta Samhita). Udoskonalił technikę składania złamanych kości za pomocą gwoździ. Ŝe od staroŜytnych mistrzów Ayurvedy wiele moŜemy się nauczyć. które po wiekach stały się podstawą nowoczesnej chirurgii plastycznej. mające związek z organami wewnętrznymi. bogactwo wiedzy staroŜytnej. Z tego krótkiego przeglądu widać jasno. Wśród swoich licznych innych osiągnięć. Wśród innych spraw Suszruta zajmował się szczegółowo sekcją zwłok i zabiegami chirurgii plastycznej. Uczeń od razu przyswaja sobie podstawowe poglądy Ayurvedy. staroŜytnym języku Indii.AyuRVEdA oraz długowiecznością. dla wytłumaczenia pewnych ayurvedycznych pojęć medycznych. wtedy gdy nie moŜna znaleźć odpowiedników w języku angielskim. 8 . Suszruta wymyślił specjalny sposób leczenia puszczaniem krwi w celu uzdrowienia wrodzonych zaburzeń krwi. Dlatego autor uŜywa czasem terminów sanskryckich. uŜywaniem leków ziołowych i innymi codziennymi. takich jak chirurg Suszruta. Ale przy kaŜdym pojawieniu się takiego słowa w tym tekście. i poprzez nauki współczesnych lekarzy ayurvedycznych. zostaje ono jasno i prosto wyjaśnione. Pisma Suszruty zaskakująco antycypują wiele z medycyny współczesnej. praktycznymi sposobami podtrzymywania zdrowia.

aby otworzył swój umysł i serce na przyjęcie filozofii Samkhya. czyli elementy wszechświata (Prakruti. jak kosmiczna energia przejawia się we wszystkich istotach Ŝyjących i nieŜyjących. Słowa religia uŜywamy w znaczeniu wiary i wskazań dotyczących postępowania zmierzającego do takiego stanu. poniewaŜ posiada ona bardzo ścisły związek z Ayurvedą. Twierdzili teŜ. który uświadomił sobie Samkhya filozofię tworzenia. istoty świadome lub prorocy. a w Ayurvedzie prawdą jest Byt. Ŝe źródłem wszelkiej egzystencji jest Kosmiczna Świadomość. To oświecenie było zakorzenione w ich rozumieniu tworzenia. odkrył dwadzieścia cztery zasady. Poprzez intensywną medytację manifestowali prawdę w swoim codziennym Ŝyciu. Czysta Egzystencja. która przejawia się jako energia męska i Ŝeńska . W Ayurvedzie cała podróŜ przez Ŝycie traktowana jest jako świętość. Riszi dostrzegali. czyli filozofii tworzenia (źródłem terminu Samkhya są dwa sanskryckie słowa: „sat". filozoficznej i religijnej iluminacji (oświecenia) riszich. Czytelnik proszony jest.„wiedzieć"). odkryli prawdę przy pomocy praktyk i wskazań religijnych. Riszi Kapila. ale równieŜ religię i filozofię. która wyraŜa się w Ŝyciu. ten system wiedzy rozwinął się z praktycznej. w którym otwiera się moŜność poznania wszystkich aspektów Ŝycia. 9 . Cała literatura Ayurvedy opiera się na pojęciu Samkhya. w bliskim stosunku między człowiekiem i wszechświatem. Ayurveda jest nauką o prawdzie. co znaczy „prawda" i „khya" .ROZDZIAŁ I Historia i filozofia Ayurveda obejmuje nie tylko naukę.Sziva i Szakti. Źródło wszelkiego Ŝycia. Słowo filozofia oznacza miłość prawdy. StaroŜytni riszi. Ayurveda jest nauką codziennego Ŝycia.

Ochrona (Visznu) i Destrukcja (Mahesza) są trzema przejawami pierwszego kosmicznego bezdźwięcznego dźwięku.). a tamas jest potencjalną siłą destruktywną (Mahesza). Ego przejawia się w pięciu zmysłach (tanmatras) i w pięciu narządach motorycznych. Jest ona odwieczną fizyczną energią. Wszechświat jest dzieckiem zrodzonym z łona Prakruti. kinetycznej siły radŜas. Pierwszym przejawem Prakruti jest Kosmiczny Intelekt. Ahamkar. znajdujące się w całej naturze. kolor i właściwości. Umysł itd. cały rozwijający się kosmos. który pragnie stać się wieloma. zawierającą trzy właściwości. który stale działa w kosmosie. pozbawiona wyboru. Tak więc satva i tamas są nieaktywnymi. bezbarwna. To samo Ego przejawia się dalej w pięciu podstawowych elementach (bhutas). jak i nieorganiczny wszechświat kolejno do sarva i tamas. Ilustracja obok przedstawia tę manifestację wszechświata. jest najbardziej podstawowa. i w ten sposób z pomocą satvy tworzą wszechświat organiczny. które potrzebują aktywnej. Jest to Boska Wola. Ŝeby z pomocą tamas utworzyć wszechświat nieorganiczny. Prakruti ma kształt. Jest to świadomość bierna. Jedyny. RadŜas jest czynną witalną siłą Ŝyciową w ciele. Tworzenie (Brahma). potencjalnymi energiami. Boskiej Matki.AyuRvEdA Mahac. Prakruti stwarza wszystkie kształty we wszechświecie. aum. Gdy równowaga ta zostanie zakłócona. zachodzi wzajemne oddziaływanie na siebie wszystkich gunas. radŜas (ruch) i tamas (inercja). spośród których Prakruti. Z Mahad ukształtowane jest Ego (Ahamkar). Jej świadomość dysponuje moŜliwością wyboru. Trzy gunas to: satva (esencja). czyli gunas. a Prakruti Ŝeńską. Purusza jest bezkształtna. radŜas jest siłą kinetyczną ochronną (Visznu). Znajdują się w równowadze w Prakruti. Są one podstawą dla wszelkiego istnienia. 10 . która popycha zarówno organiczny. podczas gdy Purusza jest świadkiem tego stwarzania. nie do określenia i nie bierze aktywnego udziału w przejawianiu się wszechświata. Satva jest siłą twórczą potencjalną (Brahma). Purusza jest energią męską. Pięć zmysłów. co wywołuje ewolucję wszechświata. czyli zdolność tworzenia.

Satva jest aspektem stałości i czystości. Prakruti jest twórczą siłą działania. Mahad jest kosmiczną inteligencją. Jest czystym istnieniem. istotą i światłem. poza przyczyną i skutkiem. źródłem formy. Pięć władz zmyślonych organy poznawania uszy skóra oczy język Pięć organów notorycznych Umysł Dźwięk Dotyk jest to guna Powietrza (Vayu) Wzrok jest to guna Ognia (Tejas) Smak jest to guna Wody (Jala) Węch jest to guna Ziemi (Prtlwi) usta ręce stopy organy rozrodcze organy wydalnicze organ jest to zarówno guna Beru działania (Akasza) jak i poznawania nos ORGANICZNE NIEORGANICZNE 11 . poza wszelkimi właściwościami. RadŜas jest dynamicznym ruchem. czyli Buddhi.HisioRiA i filozofk Wykres 1 Samkhya. jest znaczeniem stwierdzenia „ja jestem". Jest energią potencjalną. Tamas jest nieruchome. to ciemność. bezkształtna. ignorancja i materia. przebudzeniem. filozofia stworzenia Purusha jest nieprzejawiona. Ahamkar to jest ego. poza przestrzenią i czasem. bezwładnością. przejawem właściwości i naturą.

Praktyka Ayurvedy przeznaczona jest do pobudzania ludzkiego szczęścia. Ayurveda pomaga zdrowym zachować. AYURYEDA I LUDZKA UKRYTA MOC Ayurveda uczy. Ŝe zawiera w sobie cały wszechświat. Przez właściwą równowagę wszystkich energii ciała moŜna bardzo wyraźnie ograniczyć procesy degeneracji i chorób.Ayuwrveda A. Jest dzieckiem sił kosmicznych pochodzących z zewnętrznego otoczenia. rozrodczy oraz instynkt w kierunku wolności. energią i materią. 12 . dobry stan zdrowia. Ŝe człowiek jest mikrokosmosem. „Ayur" znaczy „Ŝycie" lub „Ŝycie codzienne". B. najstarszej w świecie zachowanej literaturze. Słowo „Ayurveda" to termin sanskrycki oznaczający „wiedzę Ŝycia". Jest to medyczno-metafizyczna Ŝyciowa wiedza o uzdrawianiu. matka wszelkiej sztuki leczenia. Podstawą spełnienia tych instynktów jest zrównowaŜony. Ayurveda jest pierwszym zapisem w Vedach. Studiowanie nauk Ayurvedy pozwala kaŜdemu na praktyczne przyswajanie sobie wiedzy o samoleczeniu. i szeroko tam praktykowanym. indywidualnością a Kosmiczną Świadomością. a chorym odzyskać zdrowie. PIERWSZA WIEDZA O śYCIU Ayurveda jest holistycznym systemem medycyny. posiadania. Jego indywidualna egzystencja wiąŜe się nierozerwalnie z całą manifestacją kosmiczną. kaŜda istota ludzka ma cechy biologiczne i duchowe instynkty: religijny. a „veda" jest „wiedzą". właściwym dla Indii. makrokosmosu. Zgodnie z nauką Ayurvedy. Podstawową zasadą nauki Ayurvedy jest zdolność kaŜdej jednostki do samoleczenia. Ten system leczniczy jest stosowany w codziennym Ŝyciu Indii od ponad 5 tysięcy lat. zdrowia i twórczego wzrostu. Ayurvedyczne poglądy na zdrowie i chorobę w ujęciu holistycznym biorą pod uwagę wewnętrzny związek zachodzący między indywidualnością a duchem kosmicznym.

a tantra . trzeba najpierw zrozumieć Ayurvedę. Na przykład. odmłodzenia i samorealizacji. joga . Zachodnia mentalność generalnie ufa obiektywności. Aby wykonywać praktyki jogi i tantry.ciałem. praktykowane w Indiach od wieków. D. to co jest wspólne u większości ludzi. która tworzy ostateczną jedność z Prawdą. podwaliną. podczas gdy Wschód przykłada większą wagę do subiektywności. ustanawia normę. Wschodnia nauka uczy wychodzenia poza rozłam między subiektywnością i obiek15 . zgodnie z zachodnim pojęciem normalności. obserwacja i doświadczenie. wzajemnie od siebie uzaleŜnione. Zdrowie ciała.JOGA I TANTRA Ayurveda. umysłu i świadomości zaleŜy od znajomości i praktykowania ich wszystkich w codziennym Ŝyciu. Przedmiotem praktyk jogi i tantry jest wyzwolenie. A Ayurveda jest nauką Ŝycia. Joga jest nauką zjednoczenia z Boskością. AYURYEDA I MENTALNOŚĆ ZACHODNIA Zachodnia medycyna i zachodni sposób myślenia mają tendencję do uogólniania i klasyfikowania indywidualności.głową. Tantra jest najbardziej bezpośrednią metodą kontrolowania tej energii. Tak więc Ayurveda. śadna z tych praktyk nie istnieje sama. aby osiągał zdrowie i długowieczność. Na Wschodzie kluczem do zrozumienia jest akceptacja. z Prardą. szczególny i Ŝywiołowy temperament i sposób funkcjonowania. Celem kaŜdej z tych praktyk jest pomoc człowiekowi w osiągnięciu długowieczności. jakkolwiek tylko niektórzy ćwiczący jogę mogą osiągnąć ten ostateczny cel. joga i tantra są to trzy staroŜytne umiejętności Ŝyciowe. AYURVEDA . poniewaŜ kaŜdy ludzki organizm przejawia swój własny. na Zachodzie są nim: badanie. W duchowej ewolucji człowieka Ayurveda jest podstawą. Ayurveda zaś utrzymuje. Jednak Ayurveda moŜe być stosowana z powodzeniem przez kaŜdego. człony trójcy Ŝycia. Wspominają o nich święte księgi Wed i Upaniszady. joga i tantra tworzą razem.Historia i filozofia C. analiza i logiczna dedukcja. Ŝe normalność musi rozwijać się indywidualnie.

zanim osiągnie się zdecydowany pogląd na całą naukę. 14 . Np. Autor przypomina czytelnikowi. chociaŜ antybiotyki są uŜywane do niszczenia bakterii wytwarzających w organizmie toksyny. jak i dlaczego te toksyny wytwarzają się z bakterii. aby warunkowo przyjął te ustalenia. nie zawsze moŜna uzyskać odpowiedź. Pytanie o szczegóły. całościową. bez pełnego zrozumienia uzasadnień kryjących się za tymi zjawiskami. dlaczego niektórzy ludzie Zachodu mają trudności w zrozumieniu metodologii Ayurvedy. dopóki nie opanuje wiedzy o Ayurvedzie w całości. Ŝe na takie pytania. będzie dowodzeniem jałowym i niezadowalającym. Ponadto Ayurveda jest nauką naprawdę holistyczną. Ta róŜnica w podejściu moŜe wyjaśnić.AyURVEdA tywnością. nie ma dostatecznych wyjaśnień. tzn. Dlatego uprzejmie proszę Czytelnika. w której suma wielu elementów składa się na prawdę. jakkolwiek nieuniknione. Wiele ustaleń z tego wprowadzającego do Ayurvedy tekstu moŜe wywołać pytania: „Jak?" i „Dlaczego?". które początkowo mogą się wydać niedostatecznie wytłumaczone. Nawet we współczesnej zachodniej medycynie niektóre pojęcia są udowodnione tylko „roboczo".

powietrze. a potem zapisywane w melodyjnej poezji sanskryckiej. ogień. Z tego stanu zjednoczonej świadomości przejawiły się subtelne wibracje kosmiczne bezdźwięcznego dźwięku aum. włącznie z człowiekiem. Pod wpływem ciepła ognia pewne elementy eteryczne roztopiły się i skropliły. to ta mądrość. aby ukształtować molekuły ziemi.ROZDZIAŁ II Pięć elementów i człowiek Ayurveda rozwinęła się w pośredniczących umysłach poszukiwaczy prawdy . czyli elementach. woda. Ŝe na początku świat istniał w nieprzejawionym stanie świadomości. takich jak zioła i zboŜa. Są to: eter (przestrzeń). Ŝe świadomość jest energią przejawiającą się w pięciu podstawowych zasadach. a z tego światła przejawił się element ognia. pochodząca ze Świadomości Kosmicznej była odbierana intuicyjnie w sercach riszich. przejawiając element wody. a ono z kolei wywołało ciepło. Z ziemi zostały utworzone wszystkie Ŝywe organizmy. które składają się na królestwo minerałów. Od tysięcy lat nauki ich były przekazywane ustnie uczniom przez nauczycieli. W ten sposób eter przejawił się w postaci czterech elementów: powietrza. Riszi sądzili. Tak więc z łona pięciu elementów zrodziła się cała materia. ziemia. 15 . wody i ziemi. i królestwem zwierząt. Ruch eteru wytworzył tarcie. Pojęcie pięciu elementów stanowi sedno nauki Ayurvedy. które jest eterem w działaniu. Dostrzegli oni. a następnie stęŜały. ognia.riszich. Cząsteczki energii ciepła powiązały się dla uformowania silnego światła. W ten sposób eter przejawił się w postaci powietrza i był to ten sam eter. Z tych wibracji pojawił się najpierw element eteru. Ziemia zawiera równieŜ substancje nieorganiczne. Następnie element eteru zaczaj się poruszać i jego subtelne ruchy stworzyły powietrze. który potem przejawił się jako ogień. włącznie z królestwem roślin. Jakkolwiek z czasem wiele tych tekstów zaginęło.

CZŁOWIEK JAKO MIKllOKOSMOS Człowiek jest z natury mikrokosmosem i dlatego pięć podstawowych elementów obecnych we wszelkiej materii istnieje równieŜ w kaŜdej indywidualności. w skurczu i rozkurczu płuc i w ruchu (robaczkowym) ścianek Ŝołądka i jelit. Ogień aktywizuje równieŜ siatkówkę oka. klatce piersiowej. która odbiera światło. przewodzie oddechowym. powietrze. limfatycznych. przejawiając zasadę wody. A. Tak więc energia i materia są tym samym. Wszystkie one powstały w energii wywodzącej się z Kosmicznej Świadomości. Cały proces przemiany materii oraz systemy enzymatyczne kontrolowane są przez ten właśnie element. Utajone ciepło (ogień) w lodzie stapia go. w tkankach i komórkach. w szarych komórkach mózgu i przejawia się jako inteligencja. procesy myślowe i widzenie są funkcjami cielesnego ognia. naczyniach krwionośnych. Para zanika w eterze lub przestrzeni. I wreszcie przekształca się w parę. Ogień działa w systemie trawiennym. Klasycznym przykładem tego jest woda: jej stałą postacią jest lód i on przejawia zasadę ziemi. woda i ziemia jest obecnych w jednej substancji. elementem ruchu. w ustach. Tak więc pięć podstawowych elementów: eter. Pod mikroskopem widać. przewodzie pokarmowym. które są ruchami zmysłowymi i motorycznymi. Wszystkie znajdują się we wszelkiej materii w całym wszechświecie. Odpowiedzią na pobudzenie jest ruch dośrodkowy i odśrodkowy impulsów nerwowych. Wewnątrz ciała ludzkiego powietrze przejawia się w większych poruszeniach muskułów.AyuwEck Te pięć podstawowych elementów zawiera wszelkie postacie materii. Ŝe nawet pojedyncza komórka porusza się. 16 . będących manifestacjami elementu eteru. Źródłem ognia i światła w układzie słonecznym jest słońce. Przestrzeli w ruchu nazywa się powietrzem i jest drugim elementem kosmicznym. Trzecim elementem jest ogień. brzuchu. W ludzkim ciele jest wiele pustych przestrzeni. uderzeniach serca. Te przestrzenie są np. Tak więc temperatura ciała. w nosie. Wszystkie ruchy centralnego systemu nerwowego są sterowane cielesnym powietrzem. ogień. trawienie. wyraŜając zasadę powietrza. W ludzkim ciele źródłem ognia jest metabolizm.

powietrze. Woda jest absolutnie niezbędna do funkcjonowania tkanek. ciepło i barwa. 17 .eter. Oko. w plazmie i cytoplazmie. ogień. PoniewaŜ :en element jest tak niezbędny. Eter jest tym ośrodkiem. i dłoń jest odpowiedzialna za działania: trzymanie. który jest obecny równieŜ i w mikrokosmosie. chrząstki. smakiem i węchem. rządzi działaniem chodzenia i ma związek ze stopami. Organem działania dla zmysłu dotyku jest dłoń. dotykiem. organów i rozmaitych układów w organizmie. Ogień. aby ocalić Ŝycie pacjenta. ale takie chodzenie nie ma określonego kierunku. w błonach śluzowych. Przejawia się w wydzielaniu soków trawiennych oraz gruczołów ślinowych. widzeniem. woda i ziemia mają związek ze słyszeniem. który tworzy znaczące dźwięki ludzkie. który przejawia się jako światło. poniewaŜ ziemia podtrzymuje wszystkie istoty Ŝyjące i nieoŜywione substancje na swojej stałej powierzchni. Tak więc element eteryczny wiąŜe się z funkcją słyszenia. Człowiek niewidomy moŜe chodzić. organ wzroku. paznokcie. Skóra dłoni jest szczególnie wraŜliwa. Tak więc Dięć elementów ma bezpośredni związek ze zdolnością do percepcji zewnętrznego otoczenia. Ziemia jest piątym i ostatnim elementem kosmosu. Ucho. Podstawowe elementy . wyraŜa działanie poprzez organ mowy. skóra i włosy. organ słuchu. woda cielesna nazywana jest wodą Ŝycia. a zmysłowym organem dotyku jest skóra. takie jak kości. wywodzą się z ziemi. W ciele stałe struktury. ścięgna. Kierunek chodzeniu nadają oczy.PIĘĆ EIEMENTÓW i człowiek Woda jest czwartym waŜnym elementem w ciele. mięśnie. w którym człowiek Ŝyje. dawanie i przyjmowanie. B. śycie moŜliwe jest na tej planecie. Na przykład odwodnienie spowodowane biegunką i wymiotami musi być leczone natychmiast. ZMYSŁY Pięć elementów przejawia się w funkcjonowaniu pięciu zmysłów człowieka. ma związek z widzeniem. Poprzez zmysły mają one równieŜ związek z pięcioma działaniami wyraŜającymi funkcje organów zmysłowych. tak samo jak w pewnych funkcjach jego fizjologii. poprzez który dźwięk jest przekazywany. Powietrze ma związek ze zmysłem dotyku.

AyURVECJA Tabela 1 Pięć elementów. organy zmysłowe i ich działanie Element eter powietrze ogień woda ziemia Zmysły słuch dotyk wzrok smak węch Organ zmysłowy ucho skóra oczy język nos Działanie mowa chwytanie chodzenie rozradzanie wydzielanie Organ działania organy mowy dtoń stopa genitalia odbytnica 18 .

StaroŜytni riszi uwaŜali. z wydalaniem.Pięć EIEMENTÓW i człowiek Woda ma związek z organem smaku. organ zmysłowy węchu. W Ayurvedzie penis i łechtaczkę traktuje się jako niŜszy język. Bez wody język nie moŜe odczuwać smalcu. Ŝe elementy wypłynęły z czystej świadomości Kosmicznej. ma funkcjonalny związek z działaniem odbytnicy. a jej zmysł powonienia jest przytępiony. Ma ona wtedy nieświeŜy oddech. 19 . która panuje nad wyŜszym językiem. Ayurveda traktuje ludzkie ciało i jego doświadczenia zmysłowe jako manifestację energii kosmicznej. Celem Ayurvedy jest umoŜliwienie kaŜdemu doprowadzenia swojego ciała do stanu doskonałej harmonii z tą Świadomością. która ma zaparcie lub nieczystą okręŜnicę. Ten związek wyraŜa się u osoby. podczas gdy język w ustach jest językiem wyŜszym. Język ma s'cisły związek z działaniem organów płciowych (penis i łechtaczka). wyraŜonej w pięciu podstawowych elementach. Nos. Element ziemi ma związek ze zmysłem powonienia. swobodnie kontroluje równieŜ język niŜszy. Osoba.

W chwili zapłodnienia pojedyncza jednostka męska. pięć podstawowych elementów. gniew i Ŝądza.Ludzki organizm Diagram 1 Miejsca vata. a takŜe za ludzkie uczucia najwyŜszego rzędu. Tridosza są odpowiedzialne za powstawanie naturalnych skłonności i indywidualnych gustów w jedzeniu: ich zapach. Rządzą one tworzeniem się. znane jako tridosza. kapha ROZDZIAŁ m ':}: śyciowa prana Ludzki organizm Eter. temperaturę itd. które przejawiają się w ciałach rodziców. woda i ziemia. Elementy ziemi i wody przejawiają się poprzez biologiczne. gdzie jest opis mechanizmu tych gustów). łączy się z pojedynczym elementem Ŝeńskim. Podstawowa konstytucja kaŜdej jednostki jest wyznaczona juŜ przy poczęciu. a w razie zachwiania równowagi biorą udział w procesach chorobowych. powietrze. spermatoza. Są równieŜ odpowiedzialne za zjawiska psychologiczne. Elementy ognia i wody przejawiają się w ciele razem jako zasada ognia zwana pitta. psychologiczne i fizjologiczne funkcje ciała. W momencie tego zjednoczenia konstytucja jednostki zostaje wyznaczona przez przemiany i kombinacje cielesnego powietrza. takie jak rozumienie. ognia i wody. (zobacz rozdział 8. Z elementów eteru i powietrza przejawia się cielesna zasada powietrza zwana vata (w terminologii sanskryckiej zasada ta nazywa się vata dosza). współczucie i miłość. pitta. ogień. umysłu i świadomości. włącznie z takimi uczuciami jak lęk. jajem. Tak więc tridosza są fundamentem psychosomatycznej egzystencji człowieka. czyli temperamenty (humory). przejawia się w ludzkim ciele jako trzy podstawowe zasady. podtrzymywaniem i niszczeniem tkanek ciała oraz usuwaniem z ciała produktów rozpadu. Prana odŜywcza Kapha woda i ziemia II Pitta ogień i woda Vata v powietrze i eter s . Działają jako podstawowe składniki i bariery ochronne ciała przy normalnej kondycji fizjologicznej.

które zaleŜą od procentu elementów vata-pitta -kapha w kaŜdym organizmie. Jednak pojęcie trzech zasad 22 Pitta i Kapha łączą się z tłustościa Pitta i Vata łączą się z jasnością Vata i Kapha łączą się z zimnem 25 . W ciągu Ŝycia zachodzi nieprzerwane wzajemne oddziaływanie między środowiskiem wewnętrznym i zewnętrznym. podczas gdy siły wewnętrzne (mikrokosmos) są rządzone przez zasady vata-pitta-kapha. Jednak kombinacja elementów. 3. 7. Pojęcie vata-pitta-kapha jest w Ayurvedzie czymś wyjątkowym i ono podtrzymuje potencjał rewolucjonizujący lecznicze systemy Zachodu. kapha. „twórczość" lub „pierwsza istota". 6. Środowisko zewnętrzne obejmuje siły kosmiczne (makrokosmos). vata-pitta-kapha. 5. 2. u l e g a z m i a n i e w o d p o w i e d z i na z m i a n y w ś r o d o w i s k u . P o d s t a w o w a k o n s t y t u c j a i n d y w i d u a l n a pozos t a j e nie z m i e n i o n a p r z e z całe Ŝ y c i e . ROZUMIENIE TRIDOSZA Zgodnie z Ayurvedą. pitta-kapha. która rządzi ciągłymi zmianami f i z j o p a t o l o . p o n i e waŜ jest w y z n a c z o n a g e n e t y c z n i e . Wykres 2 Działanie Tridosza Vata (powietrze i przestrzeń) ruch oddech naturalne popędy przelwarzanie tkanek funkcje motoryczne lunkcje czuciowe wydzielanie wydalanie strach pustka niepokój Pitta (ogień i woda) cielesne ciepło temperatura trawienie postrzeganie rozumienie głód pragnienie inteligencja gniew nienawiść zazdrość Kapha (woda i ziemia) stałość energia smarowanie natłuszczanie przebaczanie chciwość przywiązanie gromadzenie posiadanie trzymanie A. Wśród tych siedmiu podstawowych typów istnieją niezliczone. ledwo uchwytne odmiany. aby przeciwdziałać zmianom w środowisku zewnętrznym. Ŝe kaŜdy moŜe sam tworzyć równowagę w siłach wewnętrznych działających w nim. K o m b i n a c ja e l e m e n t ó w o b e c n y c h p r z y urodzeniu pozos t a j e stała. co oznacza „na-tura". vata. przez zmianę diety i nawyków Ŝycia codziennego. vata-kapha. pierwszym wymogiem samoleczenia i leczenia innych jest jasne zrozumienie trzech dosza.g i c z n y m i w ciele. Pierwszym sposobem wyraŜenia tych pięciu podstawowych elementów w ciele jest jego konstytucja. W sanskrycie konstytucja ta nazywa się „prakruti". 4. Podstawowa zasada leczenia w Ayurvedzie utrzymuje.AyuiWEdA Ludzki organizm Jest siedem podstawowych typów konstytucji organizmów: 1. pitta. vata-pitta.

niepokój. temperaturą ciała. Ta biologiczna zasada ruchu powoduje wszystkie subtelne zmiany w procesie przemiany materii. Ŝołądek. biciem serca. odŜywianiem. nazywa się vata. wszelkim rozpręŜaniem i kurczeniem się. metabolizmem. wchłanianiem. W okresie dzieciństwa dominują anabolizm i elementy kaphy. w przeciwnym razie cielesny ogień spali tkanki. Kapha znajduje się w klatce piersiowej. drŜenie i skurcze. Kapha spaja elementy w ciele. daje energię sercu i płucom. Ŝądzy i długotrwałej zazdrości. w Ŝołądku. Vata porusza kaphę i pittę. w cytoplazmie. wypełnia wolne przestrzenie w ciele. nienawiść i zazdrość. kumuluje się ona w tych właśnie miejscach. Ta dosza podtrzymuje odporność ciała. w stawach. następuje wzmoŜenie tempa wzrostu i naprawy organów oraz tkanek. Nadmiar pitty zakłóca metabolizm. w głowie. ruchami w mięśniach i tkankach. aby pamiętać. co jest przyczyną załamania lub degeneracji procesów zachodzących w ciele. Płomień świecy lub ogień na kominku moŜna widzieć. pitta-dosza. Kapha smaruje złączenia. np. co się porusza. jama brzuszna. poniewaŜ róŜne rasy i kultury mają naturalne skłonności do specyficznych cech ciała i stylu Ŝycia. Tłumaczeniem dla kapha jest biologiczna woda i tę cielesną zasadę formują dwa elementy: ziemia i woda. To. uszy i uda. skóra. KaŜda osoba jest raczej kombinacją wszystkich trzech elementów. przebaczania i miłości. pomaga goić rany. Jest bardzo waŜne. WyraŜa się równieŜ w tendencjach do spokoju. Na przykład zasada powietrza rozpala cielesny ogień. JeŜeli ciało wytwarza nadmiar vaty. lęk. Gdy anabolizm przewaŜa nad katabolizmem. krew. w gardle. procesy metabolizmu zostają zakłócone na skutek nadmiernego katabolizmu.z pitty powstaje gniew. dostarczając materiału dla jego fizycznej struktury. blaskiem oczu. czyli vatę. kości. Psychologicznie . W sensie psychologicznym kapha jest odpowiedzialna za uczucia przywiązania. Pitta rządzi trawieniem. a Indianie jadają gorące pokarmy. cliociaŜ Ŝadna indywidualna konstytucja nie składa się wyłącznie ze wszystkich tych elementów. Vata rządzi oddychaniem. zatokach. gruczoły potowe. chociaŜ termin ten nie znaczy dosłownie „ogień". Vata rządzi równieŜ takimi wraŜeniami i uczuciami jak: świeŜość. poniewaŜ w tym stadium Ŝycia ciało jest juŜ dojrzałe i utrwalone. Głównym siedliskiem kaphy jest klatka piersiowa.AyuiwEdA 11 id/ki o IM j A N i/iw i sanskryckie słowa vata-pitta-kapha są bardzo trudne do przełoŜenia na terminologię Zachodu. tłuszcz. która przejawia się jako metabolizm. W wieku starszym najbardziej jawne są vata i katabolizm. II. mruganiem powiek. moŜna określić jako subtelną energię rządzącą ruchem biologicznym. 25 . UWARUNKOWANIE INDYWIDUALNEJ KONSTYTUCJI Zamieszczona na następnej stronie tablica pomoŜe czytelnikowi w określeniu swojej własnej konstytucji. dostarcza wilgotności skórze. ból. Siedzibami pitty są: jelito cienkie. nerwowość. Powietrze cielesne. Va-ta uformowana jest z dwóch elementów: eteru i powietrza. przyswajaniem. Ŝe te trzy opisy wyraŜają czyste aspekty kaŜdego konstytucjonalnego elementu. poniewaŜ jest to czas największego fizycznego wzrostu. Równowaga między tridosza jest niezbędna dla zdrowia.fizjologicznie odpowiedzialna za biologiczną siłę i naturalną odporność tkanek ciała. wigor i stabilność. poniewaŜ kapha i pitta są nieruchome. nie jest widzialna w taki sam sposób. a cielesna energia cieplna. Pitta jest uformowana z dwóch elementów: ognia i wody. Pittę tłumaczy się jako ogień. w ustach. Jednak element powietrza w zewnętrznej atmosferze to nie jest to samo. Gdy vata nie jest w równowadze. kolorytem skóry. z tendencją do dominacji jednego z nich lub więcej. w nosie. nadmiar kaphy podnosi poziom ana-bolizmu. ruchami cytoplazmy i błonami komórkowymi oraz ruchem pojedynczych impulsów w komórkach nerwowych. podtrzymuje odporność na choroby. Siedzibą vaty są: jelito grube. Głównym składnikiem kaphy jest woda . oczy i skóra. co powietrze w ciele. daje biologiczną siłę. a takŜe inteligencją i orientacją. Afrykanie mają ciemną skórę. podtrzymuje zdolność zapamiętywania. katabolizm (vata) i metabolizm (pitta). Dlatego vatę moŜna tłumaczyć jako cielesną zasadę powietrzną. ale woda jest konieczna do kontrolowania ognia. poniewaŜ ciało zaczyna się degenerować.* * Te charakterystyczne typy muszą być następnie dostosowane zaleŜnie od tendencji rasowych i preferencji kulturalnych. w plazmie i płynnych 24 wydzielinach ciała takich jak śluz. Tridosza rządzi razem całą aktywnością metaboliczną: anabolizm (kap-ha). Są w niej dodane szczegółowe opisy trzech typów konstytucji. Vata jest zasadą ruchu. a nadmiar vaty powoduje wycieńczenie (katabolizm). W okresie dorosłości na jwyraźniejsze są elementy pitta i metabolizm.

Włosy mają kręcone i rzadkie. Stwierdzenie właściwości odmiennych od czyjejś indywidualnej doszy moŜe wskazywać na rozstrój w doszy. Ich klatka piersiowa jest płaska.vata. 27 • zęby • oczy • apetyt • smak • pragnienie • wydalanie (stolce) • aktywność fizyczna • umysł • temperament uczuciowy • wiara • pamięć • marzenia senne • sen • mowa • status finansowy • puls U w a g a : Zaznacz w kółkach literki (V . opartych na tych podstawowych opisach. mięśnie i ścięgna są widoczne. skóra zimna.mogą być zapadnięte. rzęsy cienkie. Potrafią zrozumieć coś natychmiast i wkrótce o tym zapominają. • włosy C. Ich cera jest brązowa. Ludzie vata przepadają za słodyczami. a oczy bez wyrazu . P . Moczu wydzielają niewiele. tendencję do umysłowej niestabilności. potrawami kwaśnymi i słonymi. Od strony psychologicznej charakteryzuje ich krótka pamięć. Ich stopy i dłonie są często zimne. Od strony fizjologicznej vata ma apetyt i trawienie zmienne. powinny słuŜyć jedynie do ogólnego uświadomienia sobie róŜnych obszarów Ŝycia. Mówią szybko i chodzą szybko. ale męczą się łatwo. niezbyt rozsądni i nękani przez wiele niepokojów. takich jak dieta. albo za niscy. ruchliwe. Pocą się mniej niŜ pozostałe typy konstytucjonalne.1 kiego sposobu odŜywiania. a ich Ŝyły. aktywni i czujni. a takŜe lubią gorące napoje. z powodu słabego rozwinięcia mięśni. Śpią niespokojnie i krócej niŜ inni. a ich kał jest suchy. Zazwyczaj występuje na niej kilka znamion.AyuiweclA I H(|/ki ORC|AIMi2M Tabela 2 Konstytucja człowieka (Prakruti) Cechy konstytucji • struktura ciała • waga ciała • skóra Vata szczupła niska sucha szorstka zimna brązowa czarna czarne suche kręcone wystające krzywe duŜe chude dziąsła małe matowe suche brązowe czarne słaby zmienny słodkie kwaśne słone zmienne suche twarde zatwardzenie bardzo aktywny nieustannie aktywny lękliwy niepewny nieobliczalny zmienna do świeŜych spraw dobra do dawnych przeraŜające fruwanie skakanie bieganie niedostateczny przerywany szybka ubogi szybko wydaje pieniądze na głupstwa słaby nitkowaty uderza jak ruch węŜa Pitta Kapha umiarkowana mocno zbudowany umiarkowana nadwaga miękka tłusta gruba tłusta ciepła jasna zimna blada czerwona Ŝółtawa biała tłuste Ŝółte gęste tłuste ciemne miękkie rude lub jasne falujące wcześnie siwiejące średniej wielkości mocne białe Ŝółtawe miękkie dziąsła bystre przenikliwe duŜe ładne niebieskie zielone szare Ŝółte gęste rzęsy powolny ale stały dobry nadmierny nieumiarkowany słodkie gorzkie cierpkie gorzkie pikantne pikantne nadmierne słabe miękkie tłuste grube tłuste luźne cięŜkie powolne umiarkowanie ospały agresywnie spokojny powolny inteligentny agresywny chciwy popędliwy zazdrosny przywiązany spokojny fanatyczna spokojna bystra powolna ale trwała ogniste przemoc wojna gniew krótki ale głęboki ostra przerywana umiarkowany wydaje na luksusy umiarkowany skacze jak Ŝaba woda rzeka morze jezioro pływanie romantyczne długi cięŜki powolna. sucha i popękana. Ludzie vata są ogólnie biorąc albo za wysocy. Paznokcie szorstkie i łamliwe. twardy i mało obfity. Pozostają więc przewaŜnie ubodzy.kapha) stosownie do opisu najlepiej pasującego do Ciebie. przy uŜyciu tej tabeli. które mają tendencję do ciemnienia. nieufni i raczej nieśmiali. w celu zachęcenia do stosowania 1. monotonna bogaty oszczędny wydaje na jedzenie szeroki powolny jak łabędź Dlatego naleŜy przestrzec Czytelnika. a spojówka jest sucha i mętna.pitta. Uwarunkowania poszczególnych typów ludzi. w której uwydatniają się wystające zakończenia kości i stawy. Są nerwowi i lękliwi. 26 . są mało tolerancyjni. suche. szczupłej budowy. szorstka. KaŜdy typ konstytucjonalny przejawia równieŜ pewien wzorzec reagowania na zewnętrzne środowisko. który zapewni dobry stan zdrowia. aby nie wyciągał przesadnych wniosków dotyczących siebie samego. Mają małą siłę woli. KONSTYTUCJA VATA Ludzie o konstytucji vata są na ogół fizycznie niedorozwinięci. Są to ludzie twórczy. K . ale i zdolność do łatwego zrozumienia. Ludzie vata mają zdolność do szybkiego zarabiania pieniędzy i łatwego ich wydawania. małe. Nos bywa zakrzywiony i zadarty.

< )d strony psychologicznej są raczej tolerancyjni. Ich klatka piersiowa nie jest tak płaska jak u osób typu vata. Cerę mają jasną. F. Satva wyraŜa istotę. Spi średnio długo. gorzkimi i pikantnymi.AyuiwEdA I ml/ki OIMjANiZM I). Przepadają za potrawami ostrymi. agresywność i ekstra wersję. Mają uczuciowe skłonności do nienawiści. klarowność. dobrobyt i dąŜą do umiarkowanej zamoŜności. dobry apetyt. a wtedy ma ciepłe dłonie i stopy. Wierzą w istnienie Boga i są religijni. skórę miękką. mogą być jasne. rude lub brązowe. chociaŜ przejawiają równieŜ skłoności zachłanno-ści. Włosy mają gęste. 29 E. szczupli. niebieskawych lub brązowawoczerwonych. Gałki oczne średnio wypukłe. bystre. Włosy cienkie. W systemie medycyny ayurvedycznej te trzy właściwości decydują o podstawowych róŜnicach w ludzkich temperamentach i o indywidualnych odmiennościach w psychicznych i moralnych dyspozycjach. Mogą wierzyć w Boga. RadŜas zakłada ruch. Zarabiają pieniądze i zatrzymują je. zielone lub miedzianobrązowe. Są ludźmi ambitnymi. ocięŜałości i otępieniu. mogą mieć wątły kościec. Skórę mają delikatną. czystość. funkcje trawiene stosunkowo powolne i dlatego spoŜywają mniej pokarmów. ale w sposób nieprzerwany. tłustą. kochający i przebaczający. lubi teŜ zimne napoje. Kształt nosa ostry. a często bywają bardzo świętobliwi. Oczy skupione. gniewu i zazdrości. u ich sen jest głęboki i przedłuŜony. gorąca i cięŜkiej pracy. Ich pojmowanie jest powolne. śyły i ścięgna nie są widoczne ze względu na grubą skórę i dobrze rozwinięte mięśnie. jak równieŜ do pokarmów gorzkich. KONSTYTUCJA KAPHA Ludzie konstytucji kapha mają dobrze rozwinięte ciała i duŜą skłonność do nadwagi. mające skłonność do przedwczesnego siwienia i do wypadania. MoŜe to być równieŜ skóra zimna i blada. ciepłą i mniej pomarszczoną niŜ skóra ludzi vata. prestiŜem i pozycją. Oczy mogą być szare. Lubią pokazywać swoje bogactwo i luksusowy dobytek. Białkówkę oka przewaŜnie bardzo białą. współczucie i miłość. jedwabiste. Stolce mają luźne. są bardzo inteligentni i bystrzy i potrafią być dobrymi mówcami. W ich wytrzymałości ujawnia się duŜa siła witalna. którzy lubią być przywódcami. spokojni. nie wydając. KONSTYTUCJA PITTA Są to ludzie średniego wzrostu. płynny. Lubią bogactwo i są przewaŜnie eksirawertyczni. czarne lub niebieskie. miękki i obfity. Kości nie są tak widoczne jak u ludzi vata. Ludzie temperamentu satwicznego mają zdrowe ciała. a jego koniuszek ma skłonność do czerwienienia. ludzie kapha są przewaŜnie zdrowi. Doceniają materialne powodzenie. zawiści. co za tym idzie. bez skłonności do czerwienienia spojówek. Umysł radŜasowy działa na poziomie zmysłowym (sęnsualnym). dobre trawienie i. czerwonawa. Ludzie kapha chcą się bogacić. Spojówka wilgotna. Ŝądzy. Wytwarza duŜą ilość moczu. rozumienie. ciemne. Od strony fizjologicznej ludzie kapha mają dobry apetyt. Pocą się umiarkowanie. ni /y duŜe i ładne. lśniącą. a ich Ŝyły i ścięgna są średnio widoczne. Ma tendencję do nadmiernego pocenia się. Cera ludzi pitta moŜe być Ŝółtawa. Mają duŜo znamion (pieprzyków) lub piegów. czyli gunas na planie mentalnym i astralnym odpowiadającą trzem „humorom" kształtującym konstytucję fizyczną. szczęśliwi i usposobieni pojednawczo. Ludzie pitta nie znoszą przebywania na słońcu. Ich klatka piersiowa jest rozrośnięta i szeroka. ale podlegają nagłym zmianom w swojej wierze. Od strony psychologicznej ludzie pitta mają duŜe zdolności umysłowe. Ma naturalny ogromny pociąg do słodyczy. koloru miedzi. a ich wydalanie powolne. zachowują tę wiedzę na dłuŜej. 28 . Tamas przejawia się w ignorancji. Paznokcie miękkie. bezwładności. Są to: satva. jej kał jest Ŝółtawy. Jednostki o temperamencie radŜasowym interesują się powodzeniem. ale dokładne. władzą. Temperatura ciała moŜe się lekko podnosić. Kości równieŜ nie są widoczne. gdy raz coś zrozumieją. miękkie i falujące. radŜas i tamas. Od strony fizjologicznej ludzie ci mają silny metabolizm. Mięśnie mają rozwinięte umiarkowanie. Osoba pitta zazwyczaj duŜo je i duŜo pije. miedziana lub jasna. Bardzo interesują się polityką. KONSTYTUCJA UMYSŁOWA Trzy właściwości. a ich zachowania i świadomość są bardzo czyste.

trzeba rozumieć. Stosując te praktyczne wskazania. Aby zmienić środowisko wewnętrzne w celu doprowadzenia go do równowagi ze środowiskiem zewnętrznym. ROZDZIAŁ IV Proces chorobowy Zdrowie oznacza porządek. Rozumie on. 51 JO .AyuiwEdA Ludzie tamasowi są leniwi. Wewnątrz ciała za-chodzi nieustanne i wzajemne oddziaływanie między porządkiem i nieporządkiem. pitta. radŜas i tamas . Wewnętrzne środowisko ciała reaguje nieustannie na środowisko zewnętrzne. a ciało. trzy produkty odpadowe (mocz. które mogą ulec zmianie i udoskonalić się dzięki praktyce duchowej dyscypliny takiej jak joga. umysł i świadomość pracują harmonijnie. cielesne humory (vata. Ayurveda daje takie wyjaśnienia choroby.i potrafi określić. moŜe pomóc i prowadzić pacjenta ku bardziej zrównowaŜonemu sposobowi Ŝycia w zakresie fizycznym i umysłowym. które umoŜliwiają przywrócenie porządku i zdrowia. egoistyczni i skłonni do szkodzenia innym. podczas gdy typy radŜasowe i tamasowe muszą się bardzo starać. gdy ogień trawienny (agni) jest w stanie równowagi. czym jest choroba. zaczyna się proces chorobowy. KaŜda ich działalność zmierza do uzyskania korzyści dla siebie.satva. a choroba nieporządek. Te trzy subtelne energie mentalne są odpowiedzialne za wzory zachowań. Nieporządek zachodzi wtedy. obserwującej zachowanie i dietę. Osoba o temperamencie satwicznym osiąga samorealizację bez większego wysiłku. aby osiągnąć ten stan. jak dochodzi do procesu chorobowego w istocie psychosomatycznej. kupna) są równieŜ w równowadze. PrzewaŜnie nie liczą się z innymi i nie są religijni. która z nich przewaŜa w danej osobie. gdy oba te środowiska nie są w równowadze. Tak więc kaŜdy przypadek braku równowagi ciała i umysłu jest przyczyną fizycznego i psychicznego bólu i nieszczęścia. W Ayurvedzie pojęcie zdrowia jest podstawową sprawą dla zrozumienia. Mądry człowiek stara się być w pełni świadomy obecności nieporządku w swoim ciele i wtedy z powrotem zaczyna wprowadzanie do niego porządku. a przezwycięŜenie nieporządku i choroby. Stan zdrowia istnieje wtedy. Ŝe porządek jest nieodłączny od nieporządku i wobec tego powrót do zdrowia jest moŜliwy. zmysły funkcjonują normalnie. osoby będącej w dobrym zdrowiu nie mogą do-tknąć nawet choroby zakaźne. Gdy równowaga któregoś z tych systemów zostaje zakłó-cona. PoniewaŜ równowaga wymienionych wyŜej elementów i funkcji jest odpowiedzialna za naturalną odporność i wytrzymałość. Lekarz ayurvedyczny (vaidya) moŜe pomóc w tym zachowaniu zmierzającym do modyfikacji: zna on sposoby funkcjonowania tych właściwości . kał i pot) są wytwarzane na normalnym poziomie i pozostają w równowadze.

chorobotwórcze bakterie i toksyny. moŜe wystąpić najpierw w ciele. a potem dopiero przejawić się w umyśle i świadomości. poniewaŜ cielesne powietrze roznieca cielesny ogień. bóle w krzyŜu. WzmoŜona kapha kreuje postawy zachłanności. agni. Co przyczynia się do wytwarzania toksyn i osłabienia Ciała? A. zapalenia migdałków. Podobnie ludzie pitta są podatni na choroby woreczka Ŝółciowego. Pitta przejawia się w Ŝołądku jako gastryczny ogień. Przyczyniają się one do tworzenia nierównowagi. B. Uszkodzenie cielesnych humorów vata-pitta-kapha powoduje wytwarzanie toksyn (arna). Brak równowagi.AGNI Agni jest to biologiczny ogień. depresję i nerwowość. Długowieczność zaleŜy od agni. Pitta i agni są w swej istocie tym samym. Ludzie vata są podatni na wzdęcia. JeŜeli tym słabym miejscem są na przykład połączenia stawowe. Podczas tego krąŜenia kumulują się one w słabszych miejscach ciała. duchowe i fizyczne. Stłumiony lęk powoduje rozstrój vaty. takie jak pokrzywka. Mogą mieć powtarzające się ataki bronchitu. nienawiść i zazdrość. i wskutek tego ciało staje się podatne na choroby. KLUCZ DO ZDBOWIA LUB CBOllOBY . zapalenia zatok i przekrwienia płuc. Agni ma naturę kwasową. ischias. gdzie bywa zlokalizowane źródło choroby w podświadomości. a agni jego zawartością. MoŜna je równieŜ klasyfikować zaleŜnie od umiejscowienia się przejawów choroby: serca. zaburzenia Ŝółci i wątroby. Czasem nierównowaga. poprzez umysł. pomagającą w trawieniu. postrzegania i pojmowania. 52 C. artretyzm. wrzód Ŝołądka. Pitta zawiera energię cieplną. jakie występują w dosza (humorach). mające właściwości podobne do tych. Brak równowagi humorów w tych miejscach wywołuje pewne objawy i symptomy.AyuiwEdA 1'nocES choRobowy Jedzenie. moŜe wywodzić się ze świadomości w postaci pewnych negatywnych przekonań i moŜe się wtedy przejawiać w umyśle. Agni niszczy mikroorganizmy. chciwość i przywiązanie wzmoŜenie kaphy. przejawiają się w ciele. Te zjawiska nierównowagi w zakresie tridosza osłabiają naturalną odporność ciała (immunologiczny system . strachu lub przywiązania.agni). wątroby itd. KLASYFIKACJA CHORÓB Według Ayurvedy choroby moŜna klasyfikować zaleŜnie od ich pochodzenia na: psychiczne. W ten sposób chroni mikroflorę w tych narządach. nawyki Ŝyciowe i środowisko. W swojej funkcji jest podobny do pitty i moŜna go traktować jako integralną część systemu pitta w ciele. Ŝądzy i przywiązania. Ŝe pitta jest pojemnikiem. Choroby vaty mają swoje źródło w jelicie grubym. a zawiść. Proces chorobowy moŜe zacząć się w Ŝołądku lub w jelitach. powodujący chorobę. choroba przejawia się właśnie tam. działającego jako czynnik katalityczny w procesach trawienia i przemiany materii. znajdujące się w Ŝołądku i w cienkim oraz grubym jelicie. nawykami i środowiskiem a uczuciowymi niepokojami. MoŜna je równieŜ klasyfikować zaleŜnie od czynników powodujących chorobę oraz cielesnych dosza vatapitta-kapha. która najpierw przejawia się na poziomie fizycznym. płuc. gniew nadmiar pitty. paraliŜ i newralgię. są antagonistyczne w stosunku do tkanek ciała. choroby pitty w jelicie cienkim. nadkwaś-ność. Od agni zaleŜy równieŜ inteligencja. Na przykład ludzie o konstytucji kapha mają określone skłonności do chorób kapha. SKŁONNOŚĆ DO CHORÓB Skłonność do chorób określa indywidualna konstytucja. rumień (wysypka). Nadmiar pitty w ciele wywołuje gniew. w formie gniewu. Na przykład zaburzenie vaty powoduje lęk. a przejawić się w sercu lub w płucach. powodująca proces chorobowy. Energia ta to agni. a jej działanie powoduje rozkład pokarmu i stymuluje trawienie. a kaphy w Ŝołądku. nieŜyt Ŝołądka i stany zapalne. Tak więc objawy choroby mogą występować w innym miejscu niŜ miejsce ich pochodzenia. który rządzi metabolizmem. Typy pitta cierpią równieŜ na schorzenia skóry. W kaŜdej tkance i w kaŜdej komórce agni jest obecna i potrzebna do podtrzymywania odŜywiania tkanek i chronienia mechanizmów samoobronnych. a potem oddziałuje na umysł poprzez zaburzenia wdosza. Tak więc zachodzi pośredni związek między dietą. Kolor skóry teŜ J5 . Uczucia te. z tą subtelną róŜnicą. które krąŜą w całym ciele. zdolność rozumienia. Agni ma równieŜ nieuchwytny związek z ruchem vaty.

AyuiwedA

PROCES choRobowy ». STŁUMIONE UCZUCIA Toksyny wytwarzają się równieŜ pod wpływem czynników emocjonalnych. Na przykład stłumiony gniew zmienia całkowicie florę woreczka Ŝółciowego, przewodu Ŝółciowego i jelita cienkiego, a wzmaga pittę, powodując stany zapalne błon śluzowych Ŝołądka i jelita cienkiego. W podobny sposób lęk i niepokój zmieniają florę jelita grubego. W wyniku tego brzuch wypełnia się gazami, które zbierają się w jelicie grubym, powodując ból. Ten ból jest często mylnie przypisywany chorobie serca lub wątroby. Ze względu na chorobowe następstwa tłumienia, zaleca się, Ŝeby ani uczucia, ani Ŝadne cielesne objawy, takie jak kaszel, kichanie, gazy, nie były tłumione. Stłumione uczucia tworzą nierównowagę vaty, co z kolei atakuje agni, reakcję samoobronną ciała. Gdy poziom agni jest niski, moŜe dojść do nienormalnej reakcji odpornościowej. Taka reakcja moŜe wywołać alergie na pewne substancje, takie jak pyłek, kurz i zapach kwiatów.* Alergie są ściśle związane z reakcjami odpornościowymi organizmu osób, które urodziły się z nienormalną reakcją odpornościową i dlatego na nie cierpią. Na przykład osoba urodzona z konstytucją pitta będzie w sposób naturalny uczulona na gorące i ostro przyprawione jedzenie, które wzmaga pittę. W ten sam sposób stłumione uczucia, charakterystyczne dla osób pitta, takie jak nienawiść i gniew, teŜ mogą podnosić nadwraŜliwość na te pokarmy, które wzmagają pittę. Ludzie o konstytucji kapha są bardzo wraŜliwi na pokarmy, które wzmagają kaphę. U takich osób pokarm kafageniczny, jak produkty mleczne, powoduje zaburzenia w postaci kaszlu, zaziębienia, zaparcia i zadyszki. Osoby, które tłumią uczucia charakterystyczne dla kaphy, takie jak przywiązanie i Ŝądza, będą miały reakcje alergiczne na pokarmy kapha. Ayurveda zaleca w takich przypadkach, aby obserwować te emocje z dystansu, bezstronnie, a następnie pozwolić im zaniknąć. Gdy zaś uczucia zostaną stłumione, powoduje to zaburzenia w umyśle i w końcu w funkcjonowaniu organizmu.
* PoniewaŜ przyczyną alergii bywają stłumione emocje, nie moŜna ich wtedy wyleczyć radykalnie środkami farmakologicznymi.

utrzymywany jest przez agni i system enzymatyczny oraz metabolizm, całkowicie róŜne od agni. Dopóki agni działa prawidłowo, tak długo procesy rozkładu pokarmu, przyswajania go i asymilowania w ciele działają bez przeszkód. Gdy agni zostaje osłabiona z powodu nierównowagi tridosza, ma to drastycznie ujemny wpływ na procesy metabolizmu. Odporność organizmu i jego system immunologiczny zostają uszkodzone. Składniki pokarmowe nie są wtedy trawione i przyswajane. Gromadzą się w jelicie grubym, przemieniając się w róŜnoskładnikową, cuchnącą, lepką substancję. Ta substancja, która nazywa się arna, przywiera do jelit i innych kanałów, takich jak naczynia krwionośne i naczynia włosowate. W końcu przechodzi wiele chemicznych przemian, wytwarzających toksyny, które zostają wchłonięte do krwi i wchodzą do całego systemu krąŜenia. Wreszcie kumulują się w słabszych częściach ciała, gdzie powodują zawęŜenie, zatkanie, zastój i osłabienie tych organów i ograniczają działanie mechanizmów odpornościowych poszczególnych tkanek. Ostatecznie przejawia się to stanem chorobowym, atakującym narządy ciała i jest rozpoznawane jako artretyzm, cukrzyca, choroby serca itd. Korzeniem wszystkich chorób jest arna, jakkolwiek istnieje wiele przyczyn powodujących rozwój amy. Na przykład gdy kiedykolwiek niewłaściwy pokarm pozostaje nie strawiony, ma to bezpośredni wpływ na agni w postaci toksyn, czyli ama, wytworzonych ze źle strawionego pokarmu. JeŜeli język jest obłoŜony białym nalotem, jest to objaw wskazujący na to, Ŝe ama znajduje się w jelicie grubym, jelicie cienkim lub Ŝołądku, zaleŜnie od tego, która część języka jest obłoŜona (patrz na diagram o diagnozie językowej w rozdziale 6). Ama rozwija się wtedy, gdy funkcja agni zostaje zahamowana. Jednak nadmierna aktywność agni jest równieŜ szkodliwa. Gdy agni staje się nadmiernie aktywna, proces trawienia wypala się, a normalne biologiczne składniki pokarmowe zostają zniszczone, co prowadzi do wycieńczenia i wychudzenia. Ten stan obniŜa równieŜ odporność organizmu.

J4

J5

AyURVE<JA

1'nocis choRobowy

Wykres 3 E. TRZY MALAS

Badanie moczu
Płyny cielesne, takie jak krew (trakta) i limfa (trasa), słuŜą do wyprowadzania odpadków z tkanek, które je wytwarzają. Układ moczowy usuwa wodę (kleda), sól i odpady azotowe (dhatu malas). Układ moczowy współdziała równieŜ w utrzymaniu normalnej koncentracji elektrolitów wodnych w płynach ustrojowych. Pomaga w regulowaniu ilości tych płynów, współdziała w kontrolowaniu wytwarznia czerwonych ciałek krwi i regulowaniu ciśnienia krwi. W lun sposób mocz wspiera zachowanie równowagi trzech humorów vata-pitta-kapha i wody. Kliniczne badanie moczu: W czystym naczyniu zebrać poranny mocz ze środkowego Strumienia. Sprawdzić kolor, jeŜeli jest ciemnobrązowy, to wskazuje na zaburzenia vaty, jeŜeli ciemnoŜółty, to wskazuje na zaburzenia pitty. RównieŜ w przypadku zaparcia lub zbyt małej ilości wypijanej wody, mocz jest ciemnoŜółty. Mocz mętny wskazuje na zaburzenia kapha. Kolor czerwony moczu wskazuje na zaburzenia krwi.

Zaburzenia równowagi w innych systemach ciała, takich jak system wydalniczy, równieŜ mogą powodować choroby. Ciało wytwarza trzy produkty odpadowe, czyli malas: kał, który jest stały, i mocz oraz pot, które są płynne. Ich wytwarzanie i wydalanie jest absolutnie niezbędne dla zdrowia. Mocz i kał formują się w czasie procesu trawiennego w jelicie grubym, gdzie ma miejsce przyswajanie i asymilacja oraz rozdział substancji koniecznych i niepotrzebnych. Kał zostaje przemieszczony do kiszki stolcowej i wydalony mocz zostaje przemieszczony do nerek w celu przefiltrowania, a następnie zebrany w pęcherzu i wydalony, a pot jest wydalany przez pory skóry. Jakkolwiek uwaŜa się je za produkty odpadowe organizmu, są do pewnego stopnia niezbędne do fizjologicznego funkcjonowania narządów. Na przykład kał dostarcza składników odŜywczych poprzez tkanki jelita, poniewaŜ wiele tych składników pozostaje w kale juŜ po zakończeniu procesu trawienia. A dopiero potem, jak juŜ zostaną wchłonięte, reszta kału jest wydalana. Kał daje takŜe siłę jelitu grubemu i podtrzymuje jego napięcie. JeŜeli ktoś nie ma kału, jego jelita kurczą się. Ten, kto cierpi na zaparcie, Ŝyje dłuŜej niŜ ktoś, kto ma biegunkę. JeŜeli biegunka trwa przez 15 dni, następuje śmierć. Natomiast kto ma uporczywe zaparcie, ten Ŝyje, chociaŜ powoduje to zaburzenia w jego organizmie. Zaparcie wywołuje złe samopoczucie, wzdęcie i bóle brzucha, ból głowy i nieświeŜy oddech. System moczowy usuwa z organizmu wodę, sól i odpady azotowe. Mocz formuje się w jelicie grubym. Ten produkt odpadowy pozwala utrzymać prawidłową koncentrację elektrolitów wodnych w płynach organicznych. Funkcjonowanie tego mala zaleŜy od poboru wody, diety, temperatury środowiska, stanu umysłowego i kondycji fizycznej człowieka. Kolor moczu zaleŜy od diety. JeŜeli pacjent ma gorączkę, która jest nieporządkiem pitty, jego mocz staje się ciemnoŜółty lub brązowawy. śółtaczka, która jest takŜe nieporządkiem pitty, wywołuje ciemnoŜółty kolor moczu. Barwnik Ŝółciowy moŜe nadać moczowi kolor zielonkawy. Nadmiar pitty moŜe powodować wysoką kwasowość
56

Vata

Pitta
Próba za pomocą kropli oleju

Kapha

Do probówki z moczem wpuścić kroplomierzem kroplę oleju sezamowego. JeŜeli kropla natychmiast się rozproszy, to znaczy, Ŝe choroba jest łatwa do wyleczenia. JeŜeli zatrzyma się w środku probówki z moczem, to wskazuje na chorobę trudną do wyleczenia. A gdy pójdzie na samo dno, to znaczy, Ŝe choroba jest bardzo cięŜka do wyleczenia. JeŜeli kropla rozleje się na powierzchni ruchem falowym, to wskazuje na zaburzenia vaty. JeŜeli rozleje się w róŜnych kolorach podobnych do tęczy, to wskazuje na zaburzenia pitty. JoŜoli rozpadnie się na drobne kropelki na powierzchni moczu, to wskazuje na zaburzenia kaphy. Normalny mocz ma charakterystyczny zapach. JeŜeli jednak mocz jest cuchnący, to wskazuje na obecność toksyn w organizmie. Zapach kwaśny powoduje wraŜenia piekące, wskazuje na nadmiar pitty. Zapach słodki wskazuje na moŜliwość cukrzycy. W tym wypadku, podczas oddawania moczu odczuwa się na skórze „gęsią skórkę". Piasek w moczu sygnalizuje prawdopodobieństwo kamieni w przewodzie moczowym.

57

AyuiwEdA moczu. Substancje, które pobudzają wydzielanie moczu, takie jak herbata, kawa, alkohol, równieŜ wzmagają pittę. JeŜeli organizm zatrzymuje wodę, wydzielanie moczu jest niedostateczne, a woda gromadzi się w tkankach. Ten stan z kolei oddziałuje na krew i podnosi jej ciśnienie. A więc, zrównowaŜone wydzielanie moczu jest bardzo waŜne dla utrzymania ciśnienia krwi i jej objętości. Teksty ayurvedyczne głoszą, Ŝe ludzki mocz jest naturalnym środkiem przeczyszczającym, odtruwa system z jadów i pomaga zarówno we wchłanianiu w jelicie grubym, jak i w usuwaniu kału. JeŜeli ktoś wypija filiŜankę moczu (ze środka strumienia) kaŜdego ranka, to pomaga tym w oczyszczeniu i odtruwaniu jelita grubego. Pocenie się jest produktem ubocznym tkanki tłuszczowej. Wydzielanie potu jest konieczne do regulowania temperatury ciała. Pot utrzymuje skórę w stanie elastycznym, utrzymuje florę w porach skóry, a takŜe czyni ją miękką i napiętą. Nadmierne pocenie się jest juŜ nieporządkiem, mogącym spowodować infekcję grzybiczną i ogranicza naturalną odporność skóry. Zaś niedostateczne pocenie się równieŜ ogranicza odporność skóry i powoduje, Ŝe staje się ona szorstka i łuszcząca; co wywołuje łupieŜ. Istnieje szczególny związek między skórą i nerkami, poniewaŜ wydzielanie wodnych odpadów naleŜy do funkcji tych dwóch organów. Tak więc pocenie się ma pośredni związek z formowaniem się moczu. Tak samo jak mocz, pocenie się jest związane z pittą. Ludzie w lecie pocą się obficie, ale ich wydzielanie moczu jest wtedy ograniczone, poniewaŜ produkty odpadowe są wydalane przez pocenie. W zimie wielu ludzi poci się mniej, a wydala więcej moczu. Nadmierne wydzielanie moczu moŜe spowodować zbyt małe wydzielanie potu, a nadmierne pocenie się moŜe być przyczyną ograniczenia ilości wydalanego moczu. Dlatego konieczne jest, aby wydalanie moczu i potu pozostawało w równowadze. Diabetycy, cierpiący na łuszczycę, zapalenie skóry i puchlinę wodną, są przykładem tych chorób, które są spowodowane brakiem równowagi w wydzielaniu moczu i potu z organizmu. Nadmierne pocenie się obniŜa temperaturę ciała i powoduje odwodnienie. Podobnie zbyt obfite wydalanie moczu powoduje odwodnienie, a takŜe sprawia, Ŝe ręce i stopy są chłodne.

I IKK l S

oHoiiobowy F. SIEDEM DHATUS

Ciało ludzkie składa się z siedmiu podstawowych i niezbędnych tkanek, nazwaanych dhatus. Sanskryckie słowo „dhatu" znaczy „element końcentrujący". Te siedem tkanek jest odpowiedzialnych za całą strukturę ciału. Dhatus podtrzymują funkcje róŜnych organów, systemów i waŜnych części ciała. Odgrywają równieŜ bardzo waŜną rolę w rozwoju i odŜywianiu ciała. Dhatus są równieŜ częścią biologicznego mechanizmu ochronnego. Z pomocą agni są one odpowiedzialne za działanie systemu odpornościowego. Gdy jedno dhatu zostaje uszkodzone, ma to wpływ na inne, kolejne dhatu, poniewaŜ kaŜde dhatu otrzymuje poŜywienie od poprzedniego dhatu. Oto siedem dhatus: 1. Rasa (plazma) zawiera składniki odŜywcze ze strawionego jedzenia i odŜywia wszystkie tkanki, organy i systemy. 2. Rakta (krew) rządzi utlenianiem wszystkich tkanek i Ŝywotnych Organów i podtrzymuje Ŝycie. 3. Mamsa (mięśnie) okrywa delikatnie Ŝywotne organy, wykonuj, ruch stawów i podtrzymuje fizyczną siłę ciała. 4. Meda (tłuszcz) utrzymuje elastyczność i nawilŜanie (lubrication and oiliness) wszystkich tkanek. 5. Asthi (kości) dostarczają podporę utrzymującą strukturę ciała. 6. Majja (szpik i nerwy) wypełnia puste przestrzenie kości i przenosi Impulsy sensoryczne i motoryczne. 7. Shukra i artav (tkanki rozrodcze) mieści w sobie zawartość wszystkich tkanek i odpowiada za rozmnaŜanie. Siedem dhatus pojmowane jest jako naturalny, biologiczny porządek kolejnego przejawiania się. Pokarm po strawieniu, nazywany odŜywczą plazmą - ahara rasa, zawiera składniki odŜywcze dla wszystkich dhatus. Ta odŜywcza plazma zostaje przetworzona i doŜywiona ciepłem kaŜdego poszczególnego dhatu, zwanym dhatu agni. Kasa zostaje przetworzona w rakta, która dalej przejawia się w ma-msa, meda itd. Ta transformacja wynika z trzech podstawowych działań: nawodnienia (składniki pokarmowe zostają przeniesione do sidmiu dbatus przez naczynia krwionośne), selektywności (kaŜde dhatu wydobywa J9

58

Wykres 4 KrąŜenie składników odŜywczych i przetwarzanie kolejnych dhatu

Ayuin/EcU

I'IKK is choRobowy

potrzebne dla siebie składniki pokarmowe, aby móc spełnić swoje fizjologiczne funkcje), bezpośredniego przetworzenia (gdy substancje odŜywcze przechodzą przez kaŜde dhatu, wytwarzany jest pokarm do formowania kaŜdego następnego dhatu). Te trzy procesy — nawadnianie, selektywność i transformacja - działają jednocześnie w formacji siedmiu dhatu. Te dhatus są odŜywiane i przetwarzane w celu podtrzymania normalnych fizjologicznych funkcji róŜnych tkanek, narządów i systemów. Gdy w równowadze vata-pitta-kapha zapanuje nieporządek, wszystkie dhatus są tym bezpośrednio dotknięte. W kaŜdym procesie chorobowym zostają bezpośrednio wywołane zaburzenia w dosza (vata, pitta, kapha) i wadliwe działanie dhatus. W celu podtrzymania zdrowia dhatus, naleŜy dbać o utrzymanie w równowadze vaty, pitty i kaphy przez zastosowanie odpowiedniej diety, ćwiczeń fizycznych i programu odmładzającego.

Siedem dhatus: 1) RASA (plazma) podtrzymuje występowanie menstruacji w macicy i laktacji w gruczołach mlecznych, 2) RAKTA (krew i czerwone krwinki) podtrzymuje ścięgna i naczynia krwionośne, 3) MAMSA (tkanka mięśniowa) - podtrzymuje mięśnie gładkie i skórę, 4) MEDA (tkanka tłuszczowa) - podtrzymuje tłuszcz podskórny i wydzielanie potu, 5) ASTHI (tkanka kostna) - podtrzymuje zęby, paznokcie i włosy, 6) MAJJA (szpik kostny, tkanka nerwowa) - podtrzymuje wydzielanie łez, 7) SHUKRA (nasienie, tkanka rozrodcza) - podtrzymuje działanie organów rozrodczych. 40 41

Ŝe wszystkie substancje organiczne i nieorganiczne. zgodnie z zasadą. Tablica obok ukazuje te dwadzieścia właściwości i ich działanie. poniewaŜ potencjalna energia właściwości staje się w końcu działaniem. Wielki ayurvedyczny lekarz. subtelna. ruchoma. tak samo jak myśli i działania. energii męskiej i Ŝeńskiej. Właściwości i działania są ze sobą ściśle powiązane. Wszechświat jako całość jest manifestacją dwóch najbardziej podstawowych przeciwieństw. która równieŜ wykazuje podobne właściwości. Na przykład okres lata ma właściwości podobne do właściwości pitty. wilgotny suchy). tępy . odkrył. Vata. Te przeciwstawne siły funkcjonują razem. czyli gorące. podczas gdy działania wyraŜają energię kinetyczną. suche. przenikające i ruchome. sucha. które manifestują się jako podstawowe właściwości. a substancje mające właściwości podobne mają tendencję do wzmagania odpowiadających im cielesnych humorów.\VlA<<:iwości Tabela 3 Właściwości tridosza ROZDZIAŁ V Właściwości VATA Ayurveda zawiera w sobie subtelną medyczną naukę właściwości i jakości. Charak wyróŜnił dwadzieścia podstawowych właściwości w dziesięciu przeciwstawnych parach (np. jasne.ostry. Ŝe w lecie pitta ulega wzmoŜeniu w ciele. Ŝe podobne powiększa podobne. powoli — szybko. czyli energią kinetyczną. gorąco — zimno. Vata jest jasna. Charak. Te właściwości zawierają potencjalną energię. szorstka i zimna. MoŜna więc pojmować wszechświat w kategoriach wzajemnego oddziaływania przeciwstawnych sił. A więc w porze roku. vata ma 42 PITTA KAPHA VATA suchy lekki zimny szorstki delikatny ruchliwy gęsty rozpraszający PITTA oleisty przenikliwy gorący lekki ruchliwy płynny gorzko pachnący KAPHA cięŜki powolny zimny oleisty śliski gęsty miękki statyczny Elementy tridosza VATA powietrze + eter PITTA ogień + woda KAPHA ziemia + woda 45 .kaŜda z nich ma swoje odrębne właściwości. Według Ayurvedy istnieje dwadzieścia podstawowych właściwości. Zrozumiałe więc. Po dokładnej obserwacji wszechświata i człowieka. pitta i kapha . posiadają określone właściwości. Te właściwości nazywają się równieŜ gunas.

Dzięki temu studiujący Ayurvedę moŜe dowiedzieć się. cięŜka. Ŝe pacjent jest Ŝywą ksiąŜką i Ŝe dla poznawania swego fizycznego stanu trzeba ją czytać codziennie. Codzienne obserwacje pulsu. co moŜe w rezultacie spowodować rozstrój. JeŜeli jednak osoba ta będzie jadać cięŜki. pocenie się i pieczenie w ustach. JeŜeli ktoś stale pobiera substancje przeciwstawne do tych. zanim wystąpią jakiekolwiek wyraźne symptomy. ale uchwytnych wskazówek. terapią i przygotowywaniem pokarmów opierają się w Ayurvedzie na zasadzie akcji i reakcji dwudziestu właściwości. kiedy te cechy dominują w zewnętrznym środowisku. lekarz staje 44 45 . powodujący kaphę pokarm. Dzięki zrozumieniu tych właściwości moŜe być utrzymana równowaga w zakresie tridosza. to po pewnym czasie cielesne cechy tej osoby zmienią się z vaty (lekkie) na kaphę (cięŜkie). Wreszcie kapha wewnętrzna. podobnie jak kał. ktoś jada gorący. języka. tętno jest wyczuwane przy pomocy trzech palców: wskazującego. BADANIE TĘTNA Jak pokazuje (zamieszczony na następnych stronach) diagram. Proces chorobowy jest reakcją między cielesnymi humorami u tkankami. środkowego i serdecznego. Zbadanie właściwości jest doświadczeniem bardzo delikatnym i wymaga stałej uwagi. Aby zrozumieć i docenić ayurvedyczne pojęcie właściwości. Natomiast w Ayurvedzie pojęcie diagnozy zakłada natychmiastowe rejestrowanie wzajemnego oddziaływania między porządkiem (zdrowie) a nieporządkiem (choroba) panującym w organizmie. twarzy. Na przykład osoba vata ma w sposób naturalny nadmiar właściwości lekkich. Aby przeprowadzić dokładne badanie tętna. potra-fimy przywrócić równowagę właściwym leczeniem. ostry pieprz. która jest mokra. JeŜeli raz zrozumiemy naturę nierównowagi. Pojęcia rządzące farmakologią. przenikliwego działania tego pokarmu doświadcza on natychmiast takich wraŜeń jak gorąco.AyuiwEdA tendencję do wzmoŜenia się w ludzkiej konstytucji. A. paznokci i warg dostarczają nieznacznych. Objawy choroby zawsze mają związek z zakłóceniem równowagi w tridosza. zimna. W ten sposób właściwości ciała mogą ulec zmianie mimo wrodzonych. grząska i pochmurna. JeŜeli np. a jego mocz następnego dnia moŜe powodować pieczenie. to te właściwości przeciwstawne staną się wreszcie dominującymi. które narządy są osłabione i gdzie kumulują się dosza i toksyny. naturalnych skłonności konstytucjonalnych. jakie patologiczne procesy występują w organizmie. które ma w swoim ciele. który hamuje lekkie właściwości ciała. Tak więc regularnym kontrolowaniem wskaźników ciała moŜna wcześnie wykryć patologiczne objawy i podjąć środki zapobiegawcze. oczu. ROZDZIAŁ VI Diagnoza Na Zachodzie termin diagnoza odnosi się do stwierdzenia choroby na podstawie jej objawów. Ayurveda uczy. to jaka będzie jego reakcja? Z powodu ostrego. trzeba się nad tym głęboko zastanowić. Ayurveda podaje bardzo dokładne metody rozpoznawania procesów chorobowych. ma tendencję do wzmagania się w zimie. Dzięki wykrywaniu wczesnych objawów nierównowagi i chorobowych reakcji Organizmu moŜna z góry przewidzieć rodzaj przyszłej reakcji.

wydatny. PołoŜenie palca środkowego oznacza puls pitta. silny. przypomina płynięcie łabędzia. PołoŜenie palca wskazującego oznacza puls vata. ten palec wyczuwa najsilniej. chłodne. palec środkowy wyczuwa najsilniej. ciepły. gorący. ślizgające się. słabe. umiarkowany. nieregularne. aby wyczuwać pojedyncze uderzenia tętna. PołoŜenie palca serdecznego oznacza puls kapha. regularny.AyuiwEdA Diagram 2 Diagnoza na podstawie pulsu (nadi) I >i/MjNOZA identyfikacja pulsu Badanie pulsu. Jest aktywny. szeroki. Trzymaj rękę lekko ugiętą i lekko zegnij nadgarstek. 1. Od 60 do 70 uderzeń na minutę. Puls ten jest powolny. skaczący. Od 70 do no uderzeń na minutę. palec wskazujący wyczuwa uderzenia silniej. Rozluźnij palce. 46 47 . Gdy puls ten dominuje. jak ruchy Ŝaby. Od 80 do 100 uderzeń na minutę. 2. aby wyczuwać uderzenia tętna. Gdy ten puls dominuje. podniecony. Gdy ten puls dominuje. regularny. 3. Wyczuwa równieŜ uderzenia pulsu jak poruszenie węŜa -szybkie. Na wierzchu przyłóŜ palce tak. łagodny. spokojny. częste.

5. a jego ruchy przypominają płynącego łabędzia. Palec wskazujący spoczywa na prawym nadgarstku pacjenta. 4. 6.AyuRVE<k Diagnoza przed pacjentem i bada puls na jego obu nadgarstkach. Gdy w konstytucji dominuje vata. Przy badaniu powierzchniowego i głębokiego pulsowania wraŜliwy badający potrafi określić stan tych organów. takie jak wątroba. przy piecu) lub wykonywanie męczących ćwiczeń. palec wskazujący będzie wyczuwał puls silniej. Gdy dominuje kapha. Uderzenia pulsu korespondują nie tylko z biciem serca. który wyczuwa vatę. Będzie on wyczuwany jako aktywny i niespokojny. wodę. aby zorientować się w zmiennych ruchach pulsu. a palec serdeczny. aby powierzchniowym dotykiem wyczuć działanie jelita grubego. Tętna nie naleŜy badać po duŜym wysiłku. najbardziej wyczuwalne są uderzenia pulsu palcem serdecznym. PołoŜyć trzy palce na nadgarstku tuŜ poniŜej kości promieniowej. W celu zbadania własnego tętna trzeba chwycić swoją. 3. Przy tętnicy szyjnej z boku szyi nad obojczykiem. 7. Na przykład palec wskazujący. Prądy te krąŜą wraz z krwią. Przy tętnicy w pachwinie. Na puls ma równieŜ wpływ przebywanie blisko źródła ciepła (np. na którym spoczywa palec środkowy. nerki. KaŜdy palec spoczywa w miejscu szczytowym elementu związanego z dosza tego miejsca (patrz rysunek ręki). aby wyczuć uderzenia pulsu. Następnie lekko wzmocnić nacisk palców. wykrywa cielesne powietrze. moŜna wyczuć równieŜ działanie Diagram 3 Punkty mierzenia pulsu PULS MOśNA BADAĆ: 1. Gdy w konstytucji dominuje pitta. Przy tętnicy ramieniowej ną wewnętrznej stronie ramienia ponad łokciem. Gdy zastosuje się nacisk silniejszy i głębszy. Wskaźniki tętna zmieniają się od lewej do prawej strony. Przy tętnicy obok ścięgna Achillesa. Stąd jego nazwa „Ŝabi" puls. Przy tętnicy promieniowej przy nadgarstku. po kąpieli lub stosunku płciowym. dlatego najlepiej jest badać tętno po obu stronach ciała. Tętno moŜna mierzyć równieŜ na innych miejscach ciała (patrz diagram 3). 49 48 . który wyczuwa kaphę. przechodząc przez podstawowe narządy. rękę przy nadgarstku. 2. związane z granicznymi prądami energii w ciele. Nazywa się on pulsem „łabędzim". będzie się poruszał jak skacząca Ŝaba. Będzie to tętno nieregularne i cienkie. wykrywa ogień. Miejsce. Dzięki badaniu powierzchniowego i głębokiego pulsowania moŜna określić nie tylko konstytucję ciała. po jedzeniu. podobne do ruchów węŜa. Dlatego teŜ ten rodzaj tętna nosi nazwę „węŜowego" pulsu i wskazuje na wzmoŜenie vaty w organizmie. uderzające falami. puls będzie silniejszy pod palcem środkowym. ale równieŜ ujawniają waŜne miejsca szczytowe. Palec środkowy. lekko zgiętą. określa miejsce pitta dosza. masaŜu. Na tętnicy grzbietowej stopy. Pozycja palca wskazującego określa miejsce vata dosza. Puls jest wyczuwalny silnie. serce i mózg. ale równieŜ stan jego narządów. który dotyka miejsca pitta. Przy tętnicy skroniowej tuŜ ponad skronią.

2. po opalaniu się. 7.120. w czasie umierania -160.72. Ŝołądek. 2. vata-pitta-kapha. od jednego do dwóch lat . 8. dziecko w łonie matki 160. serce. 2. jelito grube. 7. chorzy . 10. 3.AyUKVEdA Diagnoza Diagram 4 Diagram 5 Meridiany i pięć elementów podstawowych OGIEŃ WODA Puls i organy ZIEMIA Przy dotknięciu powierzchniowym: 1. 8. 2. jelito cienkie. osierdzie. płuca.100. po siedzeniu blisko ognia. 9.65. od urodzenia do jednego roku -130. Szybkość tętna w zaleŜności od wieku: 1. 2 wątroba. Przy głębszym dotknięciu: 1. 5. od ośmiu do czternastu lat -80. 4. 3. po masaŜu. dorośli przeciętnie . pęcherzyk Ŝółciowy. 3. 3. 6. po cięŜkiej pracy fizycznej.95. 5.^ JELITA 1 NERKI . dziecko po urodzeniu 140. 6. śledziona. po jedzeniu i piciu alkoholu. 2. 3. pęcherz. Przy głębszym dotknięciu: 1. nerki. od trzech do siedmiu lat . w stanie głodu. 3. 4. w czasie kąpieli. Przy dotknięciu powierzchniowym: 1. Tętna nie naleŜy mierzyć w następujących sytuacjach: l. MOZG POWIETRZE PŁUCA ^r ^. osoby starsze . po kopulacji.

Jak widać na diagramie (s. 53. W róŜnych porach dnia moŜna wyczuwać zmiany w uderzeniach pulsu. Język czerwony lub Ŝół-to zielony wskazuje na rozstrój pitty. JeŜeli jest niebieski (z wyjątkiem sytuacji. Ŝe w grubym jelicie jest wzmoŜona vata. czyli niedostatek krwi w ciele. codziennej praktyki. język suchy nie czuje smaku. brzegi i kolor. podczas gdy działanie serca moŜna wyczuć przy głębszym nacisku. Obserwuj jego wielkość. DIAGNOZA NA PODSTAWIE JĘZYKA Język jest organem smaku i mowy. a głębokie dotknięcie pozwala wyczuć harmonijne relacje vata-pitta-kapha. JeŜeli na pewnych miejscach języka 52 Jest to odbicie lustrzane języka. Palec wskazujący. a głębszy nacisk ujawnia stan śledziony. JeŜeli jest Ŝółtawy.NO/A płuc. Język suchy znamionuje ubytek w dhatu rasa (osocze). idei i uczuć. to wskazuje na nadmiar Ŝółci w woreczku Ŝółciowym lub zaburzenia wątroby. jak naleŜy odczytywać puls. słuŜącym do wymawiania słów. róŜne części języka mają związek z róŜnymi częściami ciała. Powierzchniowym naciskiem palca środkowego bada się działanie Ŝołądka. Jest on równieŜ niezbędnym organem mowy. co się dzieje w ciele. to znaczy. JeŜeli jest blady. wyraźny. obwód. MoŜna równieŜ zauwaŜyć zmiany tętna po oddaniu moczu. Środkowy palec spoczywający na prawym nadgarstku moŜe wykryć stan woreczka Ŝółciowego dotknięciem powierzchniowym. Gdy wyczuwa się wyraźny puls przy powierzchniowym badaniu prawej strony nadgarstka palcem wskazującym. pojęć. Palec serdeczny przy dotknięciu powierzchniowym ujawnia stan pęcherza. przy głębszym nacisku rejestruje funkcjonowanie nerek. to wskazuje na przekrwienie płuc.AyuiwEdA I )i/u. 55 . naleŜy patrzeć na nie jak na własny język w lustrze. Palec serdeczny wyczuwa osierdzie (zewnętrzna powłoka serca) przy badaniu powierzchniowym. podczas gdy język blady wskazuje na ubytek w dhatu rakta (czerwone krwinki). Biały nalot na języku wskazuje na rozstrój kaphy i nagromadzenie śluzu. myśli. 54 i 55). JeŜeli głęboki puls jest silny. a zabarwienie ciemnobrązowe (sygnalizuje rozstrój vaty. Spójrz na swój język w lustrze. oznacza to anemię. Smak moŜemy wyczuwać tylko językiem wilgotnym. gdy jest się głodnym lub gdy doznaje się szoku. moŜna nauczyć się. a głębszym naciskiem stan wątroby. gdy ktoś zjadł akurat jagody) to oznacza jakieś uszkodzenie serca. Diagram 6 Diagnoza na podstawie języka (jihva) Objaśnienia: Odbarwienie i (lub) wraŜliwość poszczególnych miejsc na języku wskazują na zaburzenia w organie odpowiadającym temu miejscu czy obszarowi. Obserwując takie zmiany. wykrywa działanie jelita cienkiego. Opanowanie tej techniki badania tętna wymaga stałej. kształt. powierzchnię. Badanie tego waŜnego organu ujawnia całokształt tego wszystkiego. spoczywający powierzchniowo na lewym nadgarstku pacjenta. > kręgosłup B.

JeŜeli tylko tylna część języka jest obłoŜona. Poziome zmarszczki na czole wskazują na głęboko zakorzenione zmartwienia i troski. to znaczy.Ayum/EdA I >l/U. Ŝe te właśnie narządy są chore. wskazuje to na słabe wchłanianie jelitowe.. DIAGNOZA NA PODSTAWIE TWARZY nieprzyswajanie Ŝywności (ślady zębów) toksyny w okręŜnicy (białe) toksyny w jelicie długim (białe z czerwonym obwodem) chroniczne rozstrojenie vaty w okręŜnicy (spękania) głęboko zakorzenione stan emocjonalny obawy lub lęki wzdłuŜ linii kręgosłupa (drŜenia) (linia w środku) Twarz jest zwierciadłem umysłu. ta toksyny są w jelicie grubym. Pionowa linia między brwiami po prawej si ronie wskazuje. Gdy dolne powieki są podpuchnięte. Na przykład jeŜeli na brzegu języka są widoczne Odciski zębów. Odbarwienie twarzy o kształcie motyla na nosie i policzkach tuŜ poniŜej regionu nerek (por. Obserwuj starannie róŜne części własnej twarzy w lustrze. ObłoŜony język wskazuje na toksyny w Ŝołądku. Ŝe uczucia zatrzymane są\ w śledzionie. zapadnięcia lub wzniesienia. Na języku znajdują teŜ odzwierciedlenie uczucia . Ŝe organizm nie przyswaja Ŝelaza lub kwasu foliowego. to wskazuje na osłabienie nerek. JeŜeli ta linia jest po lewej stronie.NOM wraŜliwe jelito grube zaburzenia nerek słabe serce ból w dolnej części krzyŜa . w części szyjnej (przełamana linia środkowa) (przełamana linia środkowa) (przełamana linia środkowa) słabe płuca (depresja) bronchit (piana) zapalenie płuc (brązowe) MA odbarwienia.. to wskazuje. 55 54 . to znaczy. moŜe to świadczyć o skrzywieniu kręgosłupa. diagram 7) oznacza. C.. a odpowiadającej linii kręgosłupa. to toksyny są w Ŝołądku i jelicie cienkim. Ujawnia się to na twarzy. Linie i zmarszczki na twarzy ujawniają wiele. Ŝe uczucia twoje zostały stłumione w wątrobie. JeŜeli w organizmie jest jakiś nieporządek lub choroba.w postaci linii biegnącej przez jego środek. jeŜeli środkowa. a trawienny metabolizm nie działa prawidłowo z powodu niskiego poziomu agni. w cienkim lub grubym jelicie. w części środkowej . Jeśli ta linia jest zakrzywiona..

to wskazuje na odwodnienie i roz-strój vata. to wska-zuje na osłabione trawienie lub obecność robaków w odbytnicy. 2. miękkie i delikatne. NaleŜy obserwować rozmiar. DIAGNOZA NA PODSTAWIE PAZNOKCI Według Ayurvedy paznokcie są produktami ubocznymi kości. gładkie i bardzo błysz-czące. wtedy dominuje kapha. JeŜeli są one suche i szorstkie. 56 zmartwienia linia wątroby (tłumiony gniew) linia śledziony nerka trawienie 57 . Nerwowość i lęk równieŜ powodują suchość i drŜenie warg. nos zakończony tępo — na kaphę. oczy jak samo na wargach moŜna znaleźć odbicie zdrowia lub choroby róŜnych narządów. Nos ostry moŜe wskazy-wać na pittę. twarz. Na konstytucję wskazuje teŜ kształt nosa. W przypadku anemii wargi są białe. Odbarwienia róŜnych miejsc na wargach wskazują na zaburzenia w odpowiadających im narządach (patrz diagram 8). JeŜeli na wargach występują liczne jasnobrązowe plamki. u której jest| zwolniony metabolizm (o konstytucji kapha) zatrzymuje (w tkan-kach) wodę i tłuszcz. kształt. DIAGNOZA NA PODSTAWIE WARG Podobnie jak na innych częściach ciała (np. obserwuj ich wielkość. W przy-padku Ŝółtaczki wargi stają się Ŝółte. kształt. Zwróć teŜ uwagę. spo-wodowanych brakiem tlenu. kruche czyli łatwo się łamiące. powierzchnię. uzyskać większej wagi dlatego jej policzki staną się płaskie i zapadnięte. Ŝe w ciele dominuje vata. Powtarzające się przypadki stanów zapalnych na brzegach warg wskazują na opryszczkę (liszaj) i chroniczny rozstrój pitta.. a nos zakrzywiony — na vatę ». i jej policzki są pulchne. 5. W wyniku nałogowego palenia wargi stają się brązowe. kolor i kontury wargę.ti. wtedy dominuje pitta. szorstkie i łatwo się łamią. 4. łatwo zginające i lekko lśniące. JeŜeli zaś są miękkie. 3. 1 1. Gdy paznokcie są grube.AyuRVE<l/\ |l|. W zaburzeniach pracy serca. paznokcie. róŜowe. zakrzywione. mocne. Przyjrzyj się swoim paznokciom.N<>/A Diagram 7 Diagnoza na podstawie twarzy Na ogół osoba o konstytucji vata nie moŜe utyć. to znaczy. JeŜeli paznokcie są suche. E. powierzchnię i kontur. czy są one elastyczne. delikatne. wargi stają się niebieskosine. Osoba. język.

JeŜeli plamka jest na palcu środkowym. KaŜdy palec i kciuk odpowiadają jednemu narządowi ciała. świadczy to o zaburzeniach gruczołu tarczycy. Dlatego ludzie o konstytucji pitta. co nazywa się maczugowatością. Paznokcie Ŝółte wskazują na słabą wątrobę lub Ŝółtaczkę. Palec środkowy ma związek z jelitem cienkim. wskazują zazwyczaj na dominację vaty w ciele. naleŜy patrzeć na nie jak na własne usta w lustrze. 58 . Pęcherzyki lub wrzodzianki na wargach wskazują na rozstrój pitty. są tak wklęsłe.AyuwEcm Diagram 8 I )i/X(JNOZA Diagnoza na podstawie warg (ostha) Objaśnienie: Wargi vata są cienkie i suche. często przymruŜone. Biała plamka na palcu serdecznym wskazuje na odkładanie się wapnia w nerkach. Ŝe wapń odkłada się w płucach. Brązowe kropki to sygnał chronicznej niestrawności. a to wskazuje na słabe płuca i serce. często mają oczy nadwraŜliwe na światło. wskazuje to na anemię. Gdy paznokcie mają kształt łyŜeczki. oczy czerpią swoją energię z podstawowego elementu — ognia. a palec wskazujący płucom. PodłuŜne linie na paznokciach wskazują na złe przyswajanie w przewodzie pokarmowym. Ŝe utrzyma się w nich kropla wody. Wargi pitta czerwone. a jeŜeli Ŝółta. Niebieskosine świadczą o słabym sercu. Nadmierne mruganie wskazuje na głęboko ukrytą nerwowość i niepokój lub lęk. Wargi suche i spękane wskazują na odwodnienie i rozstrój vaty. Paznokcie blade znamionują anemię. Oczy duŜe. DrŜenie warg jest oznaką istnienia lęków i obaw. to oznacza. wraŜliwe na światło. atrakcyjne. a palec serdeczny z nerkami.na zakłócenia vaty. Według Ayurvedy. Paznokieć kciuka odpowiada mózgowi i czaszce. Ŝe w jelitach jest nie przyswojony wapń. to znaczy. Opadająca górna powieka wskazuje na poczucie zagroŜenia. JeŜeli oczy są wypukłe. piękne. wskazują na konstytucję kapha. 59 Jest to lustrzane odbicie ust. a kapha grube i wilgotne. Czasem paznokcie stają się wypukłe i bulwiaste. Blade wargi są oznaką anemii. a zbytnia czerwoność wskazuje na nadmiar czerwonych ciałek we krwi. ze skłonnością do czerwienienia białka i tendencją do krótkowzroczności. Mały palec odnosi się do serca. Ta energia ognista powoduje wraŜliwość oczu na światło. DIAGNOZA NA PODSTAWIE OKA Oczy małe. JeŜeli plamka jest na wskazującym palcu. mogą teŜ oznaczać obecność robaków w okręŜflicy. Białe plamki na paznokciach wskazują na brak cynku i wapnia. JeŜeli spojówka jest blada. Ŝe wątroba jest słaba. Oczy pitta są błyszczące. to znaczy. mający obfitość ognia w ciele. lęku lub braku zaufania . to oznacza brak Ŝelaza w organizmie. Poprzeczne rowki na paznokciach ujawniają niewłaściwe odŜywianie lub zadawnioną chorobę. F.

zielono-brązowa lub czarna. PółksięŜyc czerwony jest sygnałem niewydolności serca. wraŜliwe na światło. ostre. delikatne Objaśnienie: Kolor paznokci moŜe być oznaką określonych zaburzeń. Oczy kapha są duŜe. Białkówka jest mętna. słabe serce płuca mało prany (maczugowate zniekształcenie paznokcia) chroniczny kaszel rozstrój kapha (dziób papuzi) chroniczna gorączka lub długotrwała choroba (bruzda poprzeczna) . Vata Pitta Kapha Rozstrój vata (ogryziony paznokieć) nerwowość niedoŜywienie Rozstrój agni Rozstrój vata (schodkowa powierzchnia) (podłuŜne pręgi) Oczy vata są małe i nerwowe z opadającymi powiekami oraz suchymi i rzadkimi rzęsami. a tęczówka czerwona lub Ŝółtawa. Oczy pitta są średniej wielkości. Paznokcie blade są oznaką anemii. niebieska lub czarna. łamliwe Kapha grube. piękne i wilgotne. Białkówka oka jest bardzo biała.AyuiwEdA Diagram 9 I>IA<JNOZA Diagram 10 Diagnoza na podstawie paznokci Diagnoza na podstawie oczu Vata kruche. błyszczące. z długimi. Paznokcie Ŝółte wskazują na słabą wątrobę. a niebieskie na słabe płuca i serce. miękkie. Rzęsy rzadkie i tłuste. złe przyswajanie a tęczówka blada. JeŜeli półksięŜyc (półokrągły u podstawy paznokcia) jest niebieski. podczas gdy tęczówka jest ciemna. mocne Pitta róŜowe. oznacza to niedomaganie wątroby. gęstymi rzęsami.

nadmiar soli i cukru uszkodzenie stawów stwardnienie naczyń krwionośnych (biały krąg dookoła tęczówki) chroniczna infekcja płuc rozstrój kapha (guzowate zakończenie paznokcia) Artretyzm (mała tęczówka) niedobór wapnia lub cynku (białe plamki) 61 60 .Zapalenie spojówek rozstrój pitta Brak wapnia.

wątroby. mowy i fizjonomii. Oprócz technik diagnostycznych wymienionych na poprzednich stronach. stolca. Mała tęczówka wskazuje na słabe stawy. Istnieją dwa rodzaje ayurvedycznego leczenia: usuwanie toksyn i neutralizowanie toksyn. niepokój. opukiwanie. pojawią się bóle i artrelyzm. potu. to wskazuje na stany zwyrodnieniowe stawów. W wyniku tego juŜ w młodych latach zaczyna się tłumić wyraŜanie naturalnych uczuć. bez wcześniejszego usunięcia z ustroju toksyn odpowiedzialnych za chorobę. Jak mówiliśmy w czwartym rozdziale. kręgarstwo. mianowicie: palpację. choroba jest wynikiem ich nierównowagi. jeŜeli pozostają stłumione. powodują nierównowagę. śledziony. Jednak większość ludzi uczy się w dzieciństwie. plwociny. nerwowość. moczu. osłuchiwanie i wywiad. wielkość i kształt tęczówki. zazdrość.AyURVE(JA NaleŜy równieŜ badać kolor. akupunktura. jednak na podstawową przyczynę choroby nie ma wpływu i dlatego problem ujawni się znowu w tej samej lub innej postaci. JeŜeli ten biały krąg jest bardzo wyraźny (szczególnie u osób w średnim wieku). HOZDZIA& WM Leczenie Wszelkie ayurvedyczne leczenie zmierza do ustalenia równowagi między cielesnymi humorami vata-pitta-kapha. to świadczy o nadmiernym spoŜywaniu cukru i soli. Gniew. Oba mogą być stosowane zarówno na poziomie fizycznym. A w średnim wieku moŜe to być równieŜ sygnał jakiegoś cielesnego urazu. będzie tylko wpychaniem toksyn głębiej do tkanek. które. rozpoczęcie kaŜdej formy leczenie (stosowanie leków. Objawowa poprawa w stanie chorego moŜe być wynikiem leczenia powierzchownego. aby nie ujawniać tych negatywnych uczuć. czyli psychologicznymi. strach. masaŜ. WYZWOLENIE EMOCJONALNE Zajmijmy się najpierw czynnikami emocjonalnymi. Zgodnie z pouczeniami Ayurvedy. Nauka Ayurvedy zaleca konieczność wyzwolenia tych emocji. zachłanność i Ŝądza są powszechnymi ludzkimi emocjami. JeŜeli dokoła tęczówki jest biały krąg. Ayurveda stosuje równieŜ środki badania klinicznego. jak i emocjonalnym. Stawy będą wtedy trzeszczeć i trzaskać. A. Ponadto są badania serca. alopatia czy inne). Brązowoczarne plamki na tęczówce wskazują na nie wchłonięte Ŝelazo w jelitach. nerek. wydzielanie chorobotwórczych toksyn. 62 65 .

rodzynki. objawów astmy. okręŜnicę. kardamon. menstruacji. sok z mango. wtedy moŜna od razu zastosować virechan. utraty apetytu. siemię lniane. krwawienia z górnych dróg oddechowych. nerki.AyuRVEdA I u /UNIE Wykres 5 Eliminacja przez górne drogi trawienne (vaman) Kuracja przeczyszczająca (virechan) Eliminacja przez dolne drogi trawienne Wykres 6 Vaman jest oczyszczeniem kaphy. Cieple okłady na piersi i plecy spowodują Ŝe kapha ulegnie stopieniu. kału. tatarak. korzeń mniszka lekarskiego. Przygotowanie do tego zabiegu polega na robieniu okładów i smarowaniu olejem brzucha i odbytnicy. mleko krowie. pościć i nie tłumić naturalnych odruchów. zaziębienia. Środki do stosowania zabiegu: senes. kawern w płucach. wycieńczenia. oddawania moczu. Przygotowanie do wymiotów: Trzy dni wcześniej naleŜy wypić dwa lub trzy razy w ciągu dnia filiŜankę oleju. otręby. gazów. utrzymujące się podwyŜszenie temperatury. niskiego poziomu agni. biegunki obcego ciała w Ŝołądku. chronicznej niestrawności. tak długo aŜ w wymiotach pojawi się Ŝółć. w wychudzeniu. Ŝółtaczka. robaki. co jeszcze bardziej wzmocni kaphę w Ŝołądku. aŜ stolec stanie się tłusty albo poczuje się nudności. hemoroidy. w przypadku osłabienia. Po skończeniu naleŜy odpoczywać. stanie przygnębienia. NaleŜy równieŜ stosować dietę dla kaphy. zaburzenia trawienne. Po wypiciu wywaru powinny wystąpić nudności. ostrego stanu gorączkowego. starcom. skaza moczanowa. kichania i kaszlu. nudności. 2) ilości wymiotów (średnio litr). krwawienia z górnych dróg oddechowych. Potem chory powinien usiąść na wysokim krześle i spokojnie popijać miksturę lukrecji z miodem lub napar z kłączy tataraku. osobom starszym. eliminowaniem śluzu i złogów. cukrzycy. krwawienia. głodu. grypy. w wypadku osłabienia. chorób skóry. choroby zatok. anemii. wątrobę i śledzionę. jelito cienkie. ciąŜy. Emetyki: lukrecja. Vaman naleŜy wykonać rano (czas kapha). Virochan jest oczyszczeniem pitty i usunięciem toksyn z krwi. MoŜliwe przeciwwskazania: nie zaleca się stosowania dzieciom. powtarzającego się zapalenia migdałków. sól. kawerny w płucach. sól. Wcześnie rano naleŜy zjeść ryŜ z jogurtem z duŜą ilością soli. choroby serca. dla wywołania wymiotów. JeŜeli kuracja vaman jest nie wskazana. niestrawności. wrzodowego zapalenia okręŜnicy. tzn. suszone śliwki. wypadnięcia odbytnicy. Wtedy chory powinien pocierać język. epilepsji. Wskazania: zabieg ten zalecany jest w przypadkach kaszlu. 65 64 . olej rycynowy. MoŜna ją zastosować w trzy dni po kuracji vaman. zatrucia. Wskazania: choroby skóry. nasienie kulczyby (strychnas nux vcmica). aby wzmocnić element kaphy w organizmie. Ŝołądek. Przeciwwskazania: nie zaleca się dzieciom. obrzęków limfatycznych. otyłości. Virechan oczyszcza gruczoły potowe. Skuteczność tego zabiegu zaleŜy od: 1) liczby wymiotów (minimum 4 razy).

wytwarzającej śluz. Ŝółć w jelitach. rozładować go. a gdy Ŝądzę i zachłanność . Taka lewatywa jest doskonałym środkiem leczniczym w przy67 . gniew z pittą. ani po lewatywie. LEWATYWA (BA8TI) Ayurvedyczne leczenie lewatywą (basti) polega na wprowadzeniu do odbytu takich leków jak olej sezamowy. Ten środek przeczyszczający przyjmowany wieczorem pomaga w wydaleniu nadmiaru Ŝółci z organizmu. chronicznej astmie. epilepsji (między atakami). Taki zabieg przeczyszczający moŜe zupełnie zlikwidować problem nadmiaru pitty. kapha w Ŝołądku lub nagromadzenie gazów w jelicie grubym. Ayurvedyczne leczenie w takich przypadkach polega na stosowaniu środków przeczyszczających (virechan). gdy stłumi się gniew . Do tego celu moŜe słuŜyć wiele ziół rosnących w Stanach Zjednoczonych. chronicznym przeziębieniu. chronicznej niestrawności. wymioty Ŝółcią lub Ŝółtaczkę. Są to procesy oczyszczające ciało. ani w stanie wycieńczenia. osłabienia lub wypadnięcia odbytnicy. Ani wtedy gdy w Ŝołądku jest jakieś obce ciało. Skutecznym środkiem przeczyszczającym dla konstytucji vata i pitta jest szklanka gorącego mleka z dodatkiem dwóch łyŜeczek masła (patrz Dodatek C. waŜne jest kontrolowanie diety. spowodowanego przez pittę. zadyszka. Na przykład napar z liści senesu działa łagodnie przeczyszczające Jednak u ludzi o konstytucji vata taki napar moŜe spowodować kolkę. obrzękach. która wzmaga kaphę. brak tchu znikną. Najpierw wypija się trzy lub cztery szklanki naparu z korzeni lukrecji lub kłącza tataraku. Dla takiego leczenia Ayurveda zaleca pancha karma. Ze wszystkimi negatywnymi emocjami moŜna postępować w ten sam sposób.praca wątroby. a następnie kazać mu odejść. powodującego powtarzające się ataki bronchitu. aby pobudzić odruchy wymiotne albo teŜ: rano. zaziębienia lub astmy. 66 Gdy wydziela się i gromadzi nadmiar Ŝółci w woreczku Ŝółciowym. zakłócona zostanie praca nerek. 1. środki przeczyszczające lub rozwalniające. moŜe to wywołać wysypkę alergiczną. Gdy przyjmuje się środki przeczyszczające. zatorach limfaktycznych. Gdy stłumi się strach. a następnie naleŜy pocierać język. cukrzycy. moŜna wypić dwie szklanki słonej wody. przepisy). jak ono się rozwija od początku do końca. Ŝądza. Środków przeczyszczających nie powinny uŜywać osoby o niskim poziomie agni ani w stanie ostrej gorączki. LECZNICZE WYMIOTY (YAMAN) W przypadku przekrwienia płuc. naleŜy być tego całkowicie świadomym: przyglądać się temu uczuciu. 3. Strach jest skojarzony z vatą. Pacjent nie powinien jadać pokarmów wzmagających dominujący u niego humor lub powodujących nierównowagę trzech humorów (więcej szczegółów na temat diety w rozdziale 8). lecznicza (z uŜyciem lekarstw) lewatywa. a „karma" znaczy działanie lub proces. takich jak nadmiar śluzu w klatce piersiowej. poniewaŜ jego działanie wzmaga ruch perystaltyczny w jelicie grubym. Lecznicze wymioty są równieŜ wskazane przy chorobach skóry. Następnie naleŜy pocierać język dla wywołania wymiotów. Na przykład gdy pojawia się gniew. zawiść i zachłanność z kaphą. zapalenie skóry lub trądzik. a zatoki staną się czyste. ayurvedyczne leczenie polega na terapeutycznych wymiotach w celu wyeliminowania nadmiaru kaphy. Ayurveda naucza. w wątrobie lub w jelitach. umysł i uczucia. chronicznych dolegliwościach zatok i powtarzających się atakach zapalenia migdałków. kaszlu. PANCBA KARMA Zabieg fizycznego eliminowania stosuje się przy licznych schorzeniach. STOSOWANIE (YIRECKAN) ŚRODKÓW PRZECZYSZCZAJĄCYCH B. zabiegi lecznicze w obrębie nosa i oczyszczanie krwi. chroniczną gorączkę. Z tej obserwacji moŜna dowiedzieć się o naturze gniewu. 2. Zastój. przed umyciem zębów. Gdy tylko śluz zostanie usunięty. „Pancha" znaczy pięć. Te pięć podstawowych procesów to: wymioty. cięŜkiego zaparcia lub) krwawienia z odbytnicy albo gruźlicy. biegunki. pacjent natychmiast poczuje ulgę.serce i śledziona.AyURVEdA I M /iiMie Ayurvedyczne techniki postępowania z negatywnymi odczuciami to obserwacja i wyzwolenie. Ŝe moŜna wyzwolić się od wszystkich negatywnych uczuć przez uświadomienie ich sobie. olej tatarakowy lub ziołowe wywary.

Wiele zaburzeń vata leczy się lewatywą. chronicznej gorączki. Wskazania: zaparcie. Wewnętrzne tkanki nosa są delikatne. wycieńczenie. bólu serca. przy skłonności do omdlenia.lewatywą (basti) Eliminacja przez dolne drogi trawienne padku nieporządku vaty. z przepisami pod hasłem lukrecjowe ghee). Zabieg ten pomoŜe odblokować uczucia. stosunkach płciowych. Zarówno olejowa. po piciu alkoholu ani w czasie ciąŜy i menstruacji. ciąŜy. Vata jest bardzo aktywną zasadą chorobotwórczą. a następnie wsunąć go do nosa. niestrawności. 3) enemy pokarmowej nie stosować przy cukrzycy. skaza moczanowa. Lewatywa z oleju nie powinna być Musowana przez osoby mające chroniczną niestrawność. obrzęku gruczołów limfatycznych. oddziałując na wyŜsze funkcje mózgowe. Przynosi ulgę w przypadku zaparcia. moczu. Dlatego kaŜdy zabieg leczniczy dotyczący odbytu wnika w głębsze warstwy tkanek. Masować powoli wewnętrzne ścianki nosa. zatkaniu zatok. zapaleniu odbytnicy. dlatego przedtem naleŜy obciąć krótko paznokieć małego palca. nosie. cukrzycę lub silną anemię. biegunki.AyuiwEcU I II /INJE Wykres 7 Kuracja enemą . chociaŜ lepiej zatrzymać ją dłuŜej. która je odŜywia. Leczniczej lewatywy nie naleŜy stosować.prana. jeŜeli pacjent cierpi na biegunkę lub krwawienie z odbytu. Lecznicze oczyszczenie nosa pomaga w naprawianiu nieporządku prany. W tym celu naleŜy mały palec zanurzyć w maśle (ghee). OCZYSZCZANIE NOSA (NASYA) Nadmiar cielesnych humorów zgromadzonych w gardle. 4. Lewatywy z wywarów ziołowych nie naleŜy stosować w przypadku ostrej gorączki. Jest ona odpowiedzialna za zatrzymanie lub eliminowanie kału. paraliŜu. bólu serca. kamieni nerkowych. PoniewaŜ 69 Vata jest głównym czynnikiem przejawiania się choroby. jak i ziołowa lewatywa powinna być zatrzymana przez co najmniej 30 minut. wzdęcia. Ŝółci i innych wydzielin. ból głowy. migrenowym bólu głowy. 3) enema pokarmowa . wchodzi do ciała wraz z oddechem wdychanym przez nos. Rodzaje enemy: 1) enema olejowa -1/2 do 1 filiŜanki ciepłego oleju (przy chronicznym zaparciu). czkawce. zatokach luli głowie usuwa się przez moŜliwie najbliŜszy otwór. Prana podtrzymuje funkcje czuciowe i motoryczne.1 filiŜanka ciepłego mleka.1/2 filiŜanki wywaru z Ŝywokostu (zob. zaburzeń seksualnych. hemoroidach. Przeciwwskazania: 1) enemy olejowej nie stosować przy cukrzycy. a basti jest doskonałym środkiem leczniczym na 80% z nich. otyłości. otyłości. czuciowe i motoryczne. takich jak kości i koryguje zamieszania vaty. Błona śluzowa okręŜnicy ma związek z wewnętrzną powłoką kości (okostna). wymiotów. jedzeniu. kaszel. niskim poziomie agni. Nos jest bramą do mózgu i do świadomości . bólu pleców i szyi oraz nadkwaśności. jako to jest moŜliwe. rozstrój nerwowy. 68 * . zwykłego przeziębienia. Stąd zabiegi związane z odbytem odnoszą się do Asthi Dhatu. ischias. sięgając tak głęboko. aby nie skaleczyć błony śluzowej. a takŜe osobom starszym I dzieciom poniŜej siedmiu lat. reumatyzm. zaziębienia. naleŜą do nich ischias. artretyzm. reumatyzm i skaza moczanowa. Oczyszczenie nosa jest wskazane przy suchości nosa. wywar z lukrecji wymieniony w rozdz. artretyzm. związanych z nią jest co najmniej osiemdziesiąt róŜnych dolegliwości. duszności. obrzęku. Oddychanie moŜna poprawić równieŜ przez masaŜ nosa. Zabiegów nosa nie naleŜy stosować po kąpieli. zaniki mięśni. Vata zlokalizowana jest w okręŜnicy. cukrzycy. chrypce. powiększeniu śledziony. silnego bólu brzucha lub wycieńczenia. biegunkę. ale bywa umiejscowiona równieŜ i w kościach. 2) enema z naparu ziołowego . biegunce. o ile to moŜliwe. 2) enemy z wywaru ziołowego nie stosować przy osłabieniu. konwulsjach i niektórych dolegliwościach oczu i uszu. czyli Ŝyciowa energia.

soli.AVURVECIA LECZENIE większość ludzi ma skrzywioną przegrodę nosową. W ten sposób toksyny zostają zneutralizowane. egzema. W takich przypadkach potrzebne jest eliminowanie toksyn i oczyszczanie krwi. PUSZCZANIE KIWI (RAUTA MOKSZA) Toksyny wchłaniane do krwi z przewodu pokarmowego krąŜą potem po całym ciele. co wzmacnia mechanizm immunologiczny w systemie krwionośnym. jogurtu i potraw kwaśnych. Toksyny moŜna neutralizować równieŜ przy uŜyciu gorących. 71 . masaŜ powinien być wykonywany ruchem powolnym w kierunku ruchu wskazówek zegara na początku. sok pomarańczowy oraz szparagi. a następne* Zabieg ten powinien być wykonywany tylko przez lekarza. Doznawanie głodu i pragnienia. rumień lub trądzik. Mogą ujawnić się pod skórą lub w stawach. z jednej slrony nosa masaŜ len będzie łatwiejszy niŜ z drugiej. Puszczanie krwi nie jest zalecane (są przeciwwskazania) w przypadkach anemii. Uśmierzanie powoduje neutralizowanie toksyn przez rozniecanie agni i stymulowanie trawienia przez głodówkę. mają we krwi działanie toksyczne. takie jak nadmiar cukru. chroniczne swędzenie. powodując choroby. Dlatego przy wielu schorzeniach pitta upust małej ilości krwi z Ŝył zmniejsza napięcie spowodowane obecnością toksyn we krwi. takich jak pokrzywka. 5. MoŜna stosować ten zabieg kaŜdego dnia rano i wieczorem. Przy chorobach przenoszonych przez krew.* Upuszczenie krwi stymuluje równieŜ antytoksyczne substancje w krwiobiegu. pacjent powinien wziąć środek przeczyszczający. ćwiczenia gimnastyczne. takich jak alergia. Pitta przejawia się w produktach odpadowych krwi. Gdy uczucia zostaną wyzwolone. Na choroby krwi skuteczne są takŜe: sok z owoców granatu. Wypijanie tego naparu kaŜdego dnia przyczyni się do oczyszczenia krwi. Napar przyrządza się z jednej łyŜeczki sproszkowanego korzenia łopianu zalanej szklanką wrzącej wody. takich jak imbir i czarny pieprz. UŚMIERZANIE Dla eliminowania najpowaŜniejszych toksyn stosuje się środki uśmierzania (szamana). rumień. Nie zaleca się go równieŜ dzieciom i osobom starszym. trądzik. W ten sposób zostają uwolnione uczucia zablokowane w drogach oddechowych. obrzęku i osłabienia. Inne czyszczące krew zioła to: szafran. sproszkowane drzewo sandałowe oraz sproszkowany korzeń kurkumy i tataraku. poprawi się sposób oddychania. umoŜliwiając skuteczną kurację wielu chorób krwi i kości. ostrych ziół. Niektóre substancje. to skuteczne środki neutralizowania toksyn. Jest ono równieŜ skuteczne w przypadkach powiększenia wątroby i śledziony. i przy skazie moczanowej. świerzb. a potem w kierunku odwrotnym. C. co ma równieŜ wpływ na poprawę wzroku. takich jak rumień i trądzik. Puszczanie krwi (rakta moksza) zalecane jest przy powtarzających się atakach chorób skórnych. Palca nie naleŜy wpychać siłą. Dlatego w pewnych chorobach krwi naleŜy tych pokarmów unikać. 70 go dnia wieczorem rozpocząć kurację naparem z korzeni łopianu. a więc toksyny krąŜą we krwi przy wielu zakłóceniach pilly. lcukoderma. kąpiele słoneczne i siedzenie na świeŜym powietrzu. aby utrzymać czystość krwi. Najlepszym środkiem na oczyszczenie krwi jest napar z korzeni łopianu. MoŜna je stosować po upuszczeniu krwi.

mięso i mleko. Wzrost pitta dosza powodowany jest jadaniem ostro przyprawionych potraw. banany. orzechy kokosowe. soczyste czy suche. Przy rozwaŜaniu diety. a wtedy będziesz wyraźnie odczuwał smak. Dietę naleŜy dobierać stosownie do indywidualnej konstytucji. A gdy wtedy pijesz. dopóki nie jesteś spragniony. płynne czy stałe. papaja i produkty mleczne. sera i jogurtu. Według Ayurvedy. czerwona kapusta. kokosy. czy cięŜkie. Takie następstwa powodują nierównowagę tridosza. W tym okresie powinno się unikać zimnych napojów. Gdy czujesz się głodny. Pokarmy. przynosi zimno i śnieg. wytwarzają się toksyny. dla osób o konstytucji vata poŜądane są słodkie owoce. jak się je. poniewaŜ one powodują wzmoŜenie pitty. a taki pokarm jest dobry dla osób mających odpowiednią konstytucję. wytwarzające ciepło czy zimno. I odwrotnie. pomarańcze. orzechów. Gdy niezgodne pokarmy spoŜywane są razem. Zima jest porą kapha. Nie powinny więc być spoŜywane w nadmiarze przez osoby o konstytucji vata. zielona sałata. jabłka. gorzkie. kwaśne owoce i mleko. lody. w atmosferze jest więcej vaty. Ponadto większość melonów powinno się jadać osobno. 77) jest lista pokarmów zdrowych lub szkodliwych dla kaŜdej konstytucji. Ŝe kaŜdy człowiek moŜe wyleczyć się sam. Te pokarmy wzmagają kaphę. to znaczy. kwaśne. Są równieŜ pewne pokarmy. pomidorów i czosnku. granaty. 75 72 . i nie pij. jogurt i wołowina. WaŜne równieŜ są takie tradycyjne praktyki jak joga i ćwiczenia oddechowe oraz zrozumienie dla duchowych praktyk. W połączeniu z innymi pokarmami tworzą one zatory i mogą uniemoŜliwić przyswajanie w jelitach. wtedy moŜna wybrać odpowiednią dla siebie dietę. Jednak suszone owoce. takiego jak telewizja. ostre i pikantne. W tej porze roku dominuje pitta. to płyn roznieca enzymy trawienne i agni zostanie pomniejszone. W czasie lata. winogrona. gdy temperatura jest wysoka. pomidory. nasiona słonecznikowe. W tym okresie powinno się unikać suszonych owoców. dopóki nie poczujesz się głodny. Skoncentruj swój umysł i bądź w pełni świadomy smaku spoŜywanego pokarmu. Strzałki skierowane w dół wskazują pokarmy. których nie powinno się jadać razem. kiełki i kurczęta są korzystne dla ludzi o konstytucji kapha. sprawą podstawową dla zachowania zdrowia jest przestrzeganie zdrowej diety i odpowiedni tryb Ŝycia. lodów. i nie pij. wiśnie i pomarańcze. jeŜeli jesteś głodny. Ŝe te substancje powodują wzmoŜenie odpowiedniego czynnika. Ŝe twój trawienny ogień został rozniecony. W tabeli (str. NaleŜy brać pod uwagę smak pokarmów (słodkie. melony.DIETA ROZDZIAŁ VIII Dieta Ayurveda naucza. Bardzo waŜne jest więc. a ponadto czy są one lekkie. PrzeŜuwaj z miłością i współczuciem. melony. wołowina. SpoŜywanie pokarmów powinno być regulowane stanem agni. Jesienią. które zmniejszają humor. bananów. daktyle. waŜnymi czynnikami są jakość i świeŜość pokarmów. takie jak ryba i mleko. gdy wiatr jest ostry i suchy. Strzałki do góry obok kaŜdej kategorii pokarmów wskazują. JeŜeli rozumie się związek zachodzący między konstytucją a właściwościami róŜnych pokarmów. szparagi i grzyby. kwaśnych owoców. To właśnie jedzenie Ŝywi ciało. gdy jesteś spragniony. Ta wiedza Ŝycia ofiarowuje kaŜdemu swobodę odzyskania zdrowia za pomocą zrozumienia swego ciała i jego potrzeb. Jedząc powinno się siedzieć prosto i unikać odwracania uwagi. Nie jedz. rozmowa czy czytanie. ostrych i cierpkich. groch i zielona sałata wzmagają vatę. ziemniaki. kiełki. Nie jedz. Przy wyborze diety naleŜy równieŜ brać pod uwagę porę roku. gruszki. umysł i świadomość. papaja. śliwki. ryŜ basmati. które wzmagają vatę. brązowy ryŜ. ludzie mają skłonność do nadmiernego pocenia się. które ograniczają pittę to: mango. mogących tworzyć harmonię i szczęście. Wtedy nie jest wskazane jadanie potraw gorących. słone. Wzrost kapha dosza powodują: banany. pokarmów wysokobiałkowych i innych. awokado. masła. trawiennym ogniem cielesnym. Ŝurawina. Na przykład suszone owoce.

WzmoŜona pitta powoduje psychofizyczne reakcje gniewu. W czasie postu system trawienny odpoczywa. pieprz turecki i curry. Ŝe dla konstytucji vata dobry jest sok z winogron.Ayum/EdA Smak nie pochodzi z pokarmu. jedna trzecia wodą. aby jeść nie spiesząc się. wtedy nie odczuwa się smaku w sposób właściwy. Na Zachodzie ludzie czasem poszczą dziesięć. a ponadto daje czas Ŝołądkowi na przygotowanie się na przybycie przeŜutego pokarmu. której potrzebuje ciało. JeŜeli są przyjmowane w postaci naparów. gdy post trwa zbyt długo i powoduje strach. Będą wtedy odczuwać przyjemne wraŜenie wzrastającej lekkości. dla pitta sok z granatów. czarny pieprz. 75 74 . zanim zostanie połknięty. JeŜeli stają się one wyraźnie gorsze. Ilość jedzenia spoŜytego podczas jednego posiłku powinna mieć objętość dwóch garści. W razie niestrawności naleŜy zastosować post. i równieŜ przedłuŜy Ŝycie. nienawiści i zawroty głowy. MoŜe być przyjmowana w postaci soków owocowych. WaŜne jest równieŜ. Powinno się jadać i pić w sposób zdyscyplinowany i regularny. Ten brak zrozumienia wymogów konstytucjonalnych moŜe mieć szkodliwe następstwa. to woda jest potrzebna przy jedzeniu. Jedna trzecia Ŝołądka powinna być wypełniona jedzeniem. Ŝe w czasie postu moŜna uŜywać pewnych ziół. Picie duŜych ilości wody ma wpływ na trawienie. duŜy wpływ ma klimat. Tak więc element vata zostaje osłabiony wtedy. GŁODÓWKA Zanim rozpocznie się głodówkę. takich jak imbir. gdy w jelicie grubym są toksyny lub ama. pomagają rozniecać agni. Post zalecany jest przy gorączce. dlatego lodowato zimna woda jest trucizną dla systemu. umysł i świadomość. Przyprawy pomagają rozniecać agni. to warto pamiętać. Jakkolwiek sok owocowy nie powinien być przyjmowany podczas posiłków. JeŜeli podejmuje się post na sokach owocowych. która wypala toksyny. Jadanie w taki sposób będzie odŜywiać twoje ciało. Takie postępowanie przyczynia się do oczyszczenia i wzmoŜenia agni. a trawienie utrudnione. zaparciu lub bólach artretycznych. Jednak ludzie kapha mogą przestrzegać postu przez dłuŜszy czas. Osoba o konstytucji vata nie powinna pościć dłuŜej niŜ trzy dni. on wynika z doświadczenia tego. Te same ograniczenia co do długości postu dotyczą osób o konstytucji pitta. Jedząc powinno się popijać małe łyki wody. powiększając element ognia w ciele. a jedna trzecia powietrzem. agni powoli wypala zalegające toksyny w jelitach. niepokój. trawiennego ognia. wtedy soki trawienne zostaną rozcieńczone. KaŜdego dnia postu naleŜy wypijać około półtora litra rozcieńczonego soku z wodą. Wskazany jest równieŜ wtedy. ile pokarmu zjada się naraz. Poprawi się u nich klarowność i zdolność rozumienia. nie biorąc pod uwagę swojej konstytucji. a poniewaŜ nie ma pokarmu do strawienia. UmoŜliwia to wykonanie pracy enzymom trawiennym w ustach. WaŜne jest. JeŜeli zjada się więcej. trzeba zastanowić się nad indywidualną konstytucją poszczącego. DiETA A. W czasie postu powinno się obserwować swoją fizyczną siłę i wytrzymałość. JeŜeli agni jest osłabione. który wspomaga trawienie. Jedzenie staje się wtedy trucizną. naleŜy przerwać post. aby w tym czasie nie przeciąŜać agni. Przejadanie się powoduje równieŜ wytwarzanie dodatkowych toksyn w przewodzie pokarmowym. Smak pokarmu zaleŜy od agni. które mają wartość leczniczą ze względu na swoje palące. którą organizm musi z wysiłkiem eliminować. Woda przyjmowana razem z posiłkiem staje się nektarem. Na ilość wody. Ayurveda naucza. dwadzieścia i więcej dni. a gorąca woda nektarem. poniewaŜ jedzenie jest medytacją. Nadmiar wody moŜe spowodować zatrzymanie jej w tkankach i przyrost wagi. Post dłuŜszy niŜ cztery dni wzmaga pittę. Podczas postu ogień trawienny roznieca się. Ŝołądek rozciąga się i domaga dodatkowej porcji jedzenia. Niejedzenie wzmaga lekkość w ciele. a vata (cielesne powietrze) jest równie lekka. pijąc tylko ciepłą wodę. KaŜdy kęs powinien być przeŜuwany co najmniej 32 razy. podobnie jak oczyszczać ciało i wzbogacać smak pokarmu. zaziębieniu. kto go spoŜywa. WaŜną rolę w utrzymaniu równowagi w ciele odgrywa woda. Natomiast zimna woda ochładza agni. większej jasności widzenia i pojmowania oraz otwierającej się świadomości. piętnaście. WaŜne jest więc. nerwowość i osłabienie. ostre właściwości i pomagają neutralizować toksyny w systemie. śołądek osoby jadającej nadmiernie duŜo rozciąga się jak balon. JeŜeli jednak pewna ilość wody zostanie wypita po ukończeniu posiłku. a dla kapha sok z jabłek.

Pokarmy wymienione pod słowem „nie" powodują wzmoŜenie dosza. siłę agni. którzy jako uzupełnienie swojej diety regularnie biorą witaminy i mineralne substancje. mającej chronić przed przeziębieniem. których potrzebuje. Wielu ludzi. zaczyna chorować z powodu tego samego deficytu. asymilować i wchłaniać jednocześnie tych syntetycznych i naturalnych witamin. bez zwaŜania na indywidualną konstytucję i kondycję agni. szczególnie ogromnych ilości witaminy C. czyli hiperwitaminozę. zdrowego człowieka post na ciepłej wodzie (1-2 1 dziennie) jest wskazany co najmniej raz na tydzień. któremu chcą zapobiec. a zaleŜność od witamin z zewnątrz. takie duŜe dawki witamin mogą spowodować nierównowagę w dosza. moŜe spowodować nadmiar witamin w organizmie. WITAMINY Na Zachodzie przyjmowanie witamin traktowane jest jako środek dający lub podtrzymujący zdrowie. JeŜeli jednak nie bierze się pod uwagę indywidualnej konstytucji. Ludzki organizm ma zdolność wytwarzania witamin. B. UmoŜliwia to odpoczynek systemu trawiennego. Tabela 4 Wskazówki dotyczące pokarmów odpowiednich dla podstawowych typów konstytucjonalnych Uwaga: Wskazówki te mają charakter ogólny. 76 77 . alergiczne reakcje na pewne pokarmy.Ayum/EdA Di ETA Dla normalnego. a pod słowem „tak" powodują zrównowaŜenie dosza. np. Lekarze przepisują swoim pacjentom przyjmowanie witamin kaŜdego dnia. Szczegółowe przystosowanie do indywidualnych wymogów musi uwzględniać jeszcze inne czynniki. porę roku. poziom dosza itp. poniewaŜ nie są w stanie trawić prawidłowo.

canamonu. kardamonu. tofu i soczewicy (biata i czerwona) ORZECHY 1 NASIONA: moŜna jeść wszystkie w małej ilości Ŝadnych oprócz kokosowych orzechów oraz nasion słonecznikowych i pestek dyni SŁODYCZE: wszystkie oprócz białego cukru wszystkie oprócz melasy i Ŝadnych oprócz nie przetworzonego miodu PRZYPRAWY: wszystkie przyprawy Ŝadnych przypraw oprócz kolendry. czarnej soczewicy i fasoli kidney i fasoli mung Kapha miodu 78 79 . koperku. kurkumy i odrobiny czarnego pieprzu wszystkie oprócz soli Ŝadnych orzechów i Ŝadnych nasion oprócz słonecznikowych i z dyni wszystkie oprócz soczewicy wszystkie oprócz soi.AyURVEdA DiETA Vata Pltta ROŚLINY STRĄCZKOWE: Ŝadne strączkowe z wyjątkiem fasoli mung.

W codziennej obserwacji moŜna zauwaŜyć.zimne (virya) cebula . kolorami. Spróbuj osuszyć swój język. słonych i ostrych. gorzki i cierpki mają ostre vipak. Rasa i vipak mają więc bezpośrednie odniesienie do smaków i subwencji. które wzmacniają powietrze i mają skłonność do wywoływania gazów.gorące (virya) granaty . VIRYA I VI1»AK Ayurvedyczna farmakologia opiera się na pojęciach rasa. które wzmagają cielesny ogień. Pojęcia rasa. a nawet umysłem i uczuciami. gorzki i cierpki. gorzki . Kwaśny smak ma kwaśne vipak. Tabela 5 Rasa A. czyli dhatus. słony. virya i vipak odnoszą się nie tylko do pokarmów i ziół. tak Ŝe jego smak po strawieniu.ziemi i ognia. Na przykład najbardziej nawet skrobiowy pokarm. język musi być wilgotny.powietrze i ziemię. czyli vipak. kwaśnym i słonym są dobre dla osób o konstytucji vata. Ludzie o konstytucji pitta powinni unikać substancji kwaśnych. Ŝołądek oraz cienkie i grube jelito. Dla percepcji smaku konieczny jest język wilgotny. włącznie z perłami. kamieniami. Ŝe istnieje wiele innych substancji. a następnie połoŜyć na nim trochę cukru lub pieprzu.powietrze i eter. kwaśny . metalami. Cha-rak. Kiedy jakaś substancja spoczywa na języku. po przeŜuciu i strawieniu. gorzki i cierpki. uŜywa terminu prabhav. ostry. jest wymieniony dla kaŜdego smaku. vipak) wpływają bezpośrednio na tri-dosza. słodkie i słone smaki mają słodkie vipak. Ludzie o konstytucji vata powinni unikać nadmiaru substancji gorzkich.gorące (virya) cytryna — zimne (virya) tamari . RównieŜ przykład prabhav. virya i vipak. ostrych i cierpkich. Te trzy pojęcia (rasa. które jest odczuwane natychmiast lub później. virya. kwaśnym i słonym.SlMAk ROZDZIAŁ IX Smak Podstawowym elementem dla zmysłowego doświadczenia smaku jest woda. virya i vipak. a smaki ostry.zimne (virya) kurkuma . Smak ostry zawiera ogień i powietrze. virya i vipak wszystkich substancji. Aby odczuć smak substancji. wywołują wraŜenia róŜnych smaków i temperatury. Pokarm ma równieŜ pewien wpływ na organizm juŜ po strawieniu.słodkie (vipak) 81 . czyli działanie. kwaśny. virya i vipak. a takŜe na odŜywianie i przetwarzanie tkanek cielesnych. Gdy substancja ta zostaje połknięta i przechodzi do Ŝołądka. Ayurvedyczna farmakologia opiera się na rasa. poniewaŜ one wzmagają cielesną wodę. PoniŜej jest tabela. a cierpki . nazywa się virya. to wraŜenie gorąca lub zimna. Substancje o smaku słodkim. Osoby kapha powinny unikać pokarmów o smaku słodkim. Tak więc. która podaje ogólne reguły dla określania rasa. słony wody i ognia. pierwsze wraŜenie tego smaku nazywa się rasa. 80 słodkie kwaśne słone ostre gorzkie cierpkie Virya zimne gorące gorące gorące zimne zimne Vipak słodkie kwaśne słodkie ostre ostre ostre Prabhav miód . minerałami. Smak słodki zawiera elementy ziemi i wody. wywołuje następnie właściwości ogrzewające lub Chłodzące tych substancji. Istnieje sześć rodzajów smaku: słodki. staje się słodki. mających związek ze smakiem i gorącym lub zimnym oddziaływaniem pokarmów. Właściwości te moŜna zrozumieć tylko za pośrednictwem indywidualnego doświadczenia. nazywa się on vipak. Natomiast smaki słodki. gorzki i cierpki są dla nich bardzo korzystne. Nie będziesz mógł poczuć jego smaku. Organiczne i nieorganiczne substancje. Te pojęcia odnoszą się do subtelnych zjawisk. podczas gdy virya odnosi się do ich gorących i zimnych efektów. nie wyjaśnione działanie. przechodzące przez usta. ogólnie rzecz biorąc. HASA. lecz takŜe do wszystkiego. Te sześć podstawowych smaków pochodzi od pięciu elementów. który dosłownie oznacza specyficzne działanie bez względu na rasa. czyli wyjątek od reguły. które mają w ciele specyficzne. Powinny wybierać pokarm ostry. czyli wyjątku. Dla potwierdzenia tego działania ayurvedyczny lekarz. jest słodki. Doznanie virya.

nos. Naturalne Ŝycie codzienne jest Ŝyciem dostosowanym do indywidualnej konstytucji. codzienne zajęcia odgrywają dla zdrowia bardzo waŜną rolę. Przy oglądaniu języka moŜna dostrzec na nim patologiczne zmiany.Sryl ŜyciA i poiUAdEk disiiA ROZDZIAŁ X Styl Ŝycia i porządek dnia Według Ayunedy. Kąpać się codziennie dla uzyskania wraŜenia świeŜości. piętnastominutowy spacer. Głodówka raz w tygodniu dla zredukowania toksyn w organizmie. Po kąpieli nałoŜyć wygodne ubranie. umyć zęby i wypłukać usta. oczy. jak równieŜ zewnętrznych organów. to wywiera nacisk na energię księŜycową i wzmaga energię słoneczną. będących odpowiednikami róŜnych miejsc na języku. Po przebudzeniu oddać stolec i mocz. Nie jeść śniadania później niŜ o ósmej rano. A. Zalecane są pewne zwyczaje związane ze snem. W dziennym rozkładzie zajęć waŜne są równieŜ ćwiczenia oddechowe. co moŜe wskazywać na to. takie jak pora wstawania rano i czas rozpoczynania oczyszczania ciała i medytacji. dokonać wypróŜnienia. najlepiej przed wschodem słońca. i oddychać dolną częścią brzucha. regulujący wszystkie działania. Masować dziąsła kaŜdego dnia palcem umoczonym w oleju sezamowym. Następnie naleŜy natrzeć ciało oliwą (olejem) i wziąć kąpiel. Następnie obejrzeć język. i o ile to moŜliwe. Powinno się wstawać wcześnie rano. Aby uzyskać maksimum korzyści z tych codziennych praktyk. 82 Do rozkładu moŜna dodać jeszcze inne praktyki. Do oczyszczenia języka moŜna uŜyć srebrnej skrobaczki. WzmoŜenie energii słonecznej moŜe wytwarzać w ciele pitta. Po ćwiczeniach odpoczywać. co pozwala oczyścić nerki i jelito grube. czyli księŜycową. wygodnie leŜąc na plecach z wyciągniętymi rękami i nogami. pozycja ciała w czasie snu i oddychanie w tej pozycji ma duŜy wpływ na konstytucję i na równowagę energii w ciele. koncentrując się na zjadanym pokarmie. odpowiednie do ćwiczeń i medytacji. trzeba koniecznie być przez cały czas świadomym przepływu energii. PORZĄDEK DNIA • • • • • • • • • • • • • Budzić się przed wschodem słońca. Dlatego osoba o konstytucji pitta powinna sypiać na prawym boku. PoniewaŜ lewa strona u kaŜdego człowieka zawiera energię Ŝeńską. Myć zęby szczotką po posiłkach. Poczujemy się wtedy świeŜo i raźno. co się dzieje w odpowiednim organie ciała. Po tym zbadaniu wypić szklankę cieplej wody. Po posiłkach pójść na krótki. Zasypiać przed dziesiątą wieczorem. a prawa strona energię męską. Ten zabieg słuŜy do masaŜu języka. Najlepiej połoŜyć się do łóŜka przed dziesiątą wieczorem. zaleŜnie od indywidualnej konstytucji. czyli słoneczną. Dwanaście oddechów pranajamy rano lub wieczorem daje świeŜość umysłu i ciała. Jeść w milczeniu. Jeść powoli. Najlepiej jest mieć dzienny regulamin. Śniadanie moŜna zjadać po ćwiczeniach i medytacji. Na przykład dla ludzi o konstytucji vata polecany jest masaŜ olejem wieczorem. ZALECENIA DLA TWÓRCZEGO I ZDROWEGO śYCIA 1. 85 . Spanie na lewym boku zaleca się osobom o konstytucji vata i kapha. a lunch przed południem. gardło i oczyścić je. obiad przed zachodem słońca. Przestrzeganie lego rozkładu zajęć powoduje przepływ energii wewnątrz ciała i w zewnętrznym środowisku. Myć ręce przed i po jedzeniu. JeŜeli ktoś śpi zawsze na lewym boku.

• Nie powstrzymywać naturalnych impulsów ciała. Nadmiar rozmów rozprasza energię i wzmaga vatę. niedbałości o higienę jamy ustnej i obecności toksyn w okręŜnicy. takich jak oddawanie stolca. • Picie nadmiaru zimnych napojów obniŜa odporność i powoduje nadmiar śluzu. • Drzemka po lunchu wzmaga kaphą i podnosi wagę ciała. Nienawiść i gniew wytwarzają w ciele toksyny i wzmagają pittę. • Osuszać włosy natychmiast po umyciu. • Seks bezpośrednio po jedzeniu jest szkodliwy. • Seks w czasie menstruacji jest szkodliwy. • Nie spać na brzuchu. powoduje rozstrój vata. • Unikaj wysiłku fizycznego. odŜywia ciało i uspokaja umysł. powoduje rozstrój vata. 4. HIGIENA FIZYCZNA • W miarę moŜliwości patrzeć rano na promienie wschodzącego słońca przez pięć minut dziennie. • Picie wody tuŜ przed jedzeniem lub zaraz po jedzeniu źle wpływa na trawienie. świeŜego imbiru ze szczyptą soli poprawi apetyt. 3. • MasaŜ olejem pobudza krąŜenie krwi i usuwa nadmiar vaty.AyuRvedA Sryl ŜyciA i poRZAdek diMiA 2. • Niemiły zapach ciała wskazuje na obecność toksyn w ustroju. • Silne wydmuchiwanie nosa moŜe uszkodzić uszy. • Długie paznokcie są niehigieniczne. • Szklanka surowego ciepłego mleka z imbirem. • Seks oralny i analny jest niehigieniczny. • Po stosunku płciowym gorące mleko z surowym nerkodrzewem i cukrem pobudza siłę i podtrzymuje energię seksualną. DIETA I TRAWIENIE • 1 łyŜeczka utartego. Zmartwienie osłabia serce. kaszlu. • Wyłamywanie stawów moŜe być szkodliwe dla ciała (powoduje rozstrój vata). • Ciągłe pieczenie nosa i odbytu moŜe być oznaką obecności robaków w ciele. • Wzrok poprawia równieŜ patrzenie rano i wieczorem przez 10 minut na spokojnie palący się płomień. • W czasie gorączki nic nie jeść. złego trawienia. • Czytanie w łóŜku jest szkodliwe dla wzroku. czkawki i gazów. pić tylko herbatkę (napar z imbiru). moczu. Ŝądza i przywiązanie wzmagają kaphę. wypijana przed spaniem. • Długa głodówka jest niezdrowa. • Picie lassi (maślanka) ze szczyptą imbiru lub sproszkowanego kminku poprawia trawienie. oczy i nos. • NieświeŜy oddech moŜe wynikać z zaparcia. aby zapobiec chorobom zatok. kichania. takiego jak joga i bieganie podczas menstruacji. • Wypijanie nadmiaru wody moŜe spowodować otyłość. • Głęboki sen i spokojny umysł daje smarowanie głowy olejem. 85 . • Powtarzająca się masturbacja moŜe uszkodzić ciało (rozstrój vata). • ŁyŜeczka ghee z ryŜem poprawia trawienie. • Woda przetrzymywana w miedzianym naczyniu lub z miedziakami w środku dobra jest na wątrobę i śledzionę. aby poprawić wzrok. • Nacieranie podeszew stóp olejem sezamowym przed snem przynosi spokojny sen. HIGIENA PSYCHICZNA • • • • • Strach i nerwowość rozpraszają energię i wzmagają vatę. Zachłanność. • Przejadanie się jest niezdrowe. ziewania. 84 • LeŜenie na plecach przez 15 minut (sawasana) uspokaja umysł i odpręŜa ciało.

I podział roku na pory roku. JeŜeli obiad zjada się o szóstej po południu. Człowiek czuje się lekki. a księŜyc z umysłem. popołudnie. ale równieŜ pory roku mają związek z ruchami tridosza. Między ruchem tridosza a ruchem. powolne i gęste. jest czasem vata. sen jest niespokojny. moŜna mierzyć. a w późniejszej części wiosny pitta. Słońce ma związek z ludzką świadomością. pitta i kapha. Wcześnie rano. Ranek. i w tym okresie panuje przeziębienie. W połowie ranka kapha powoli przechodzi w pittę. lekki i pręŜny. oparzenia słoneczne. od drugiej aŜ do zachodu słońca. jest czasem kapha. minuty. cielesne humory są w nieustannym ruchu. północ i świt. Gorąco późnej wiosny wzmaga gorąco pitty w ciele. Najlepszą 86 A. czyli przemijaniem. która rządzi kaphą. pokrzywka. zapalenie oczu. Wczesną wiosną nagromadzona zimowa kapha skrapla się i powoli wysycha. a poniewaŜ vata tworzy ruch. to znaczące zmiany wystąpią równieŜ w codziennym trybie Ŝycia. Wczesnym wieczorem. Uświadomienie sobie tych zmian pomaga utrzymać związek z przepływem energii w środowisku zewnętrznym i wewnętrznym. Podobnie jak czas. gdy wydziela się pitta i wzrasta głód. znów jest czas kapha. Ludzie pitta i vata powinni jadać śniadanie.CZAS porą do zjedzenia lunchu jest początek czasu pitta. w których zostaje strawiony pokarm. znów jest czas vata. mniej więcej między godziną siódmą a ósmą rano. W czasie 87 . poniewaŜ jedzenie w czasie kapha powoduje wzmoŜenie kaphy w ich ciele. Wszystkie te zmiany mają związek z cielesnymi humorami. Właściwości księŜyca to: chłodne. ludzie budzą się i wydalają resztki pokarmowe (mocz i kał). październiku. We wrześniu. okres chłodnego powietrza. między dziesiątą a jedenastą rano. dni. SŁOŃCE I KSIĘśYC Pojęcie czasu obejmuje nie tylko pomiary zegara i kalendarza. od około godziny szóstej do dziesiątej. kiedy świeci słońce. godziny. świeŜy. JeŜeli pory posiłków są zmienione tak. a sen w nocy głęboki i spokojny. który powoduje przemiany w zakresie zdolności uczuciowych i umysłowych. wieje wiatr i temperatura spada. Lepiej jest jadać w dzień. natomiast ludzie kapha nie powinni jadać śniadań. głodny i gorący. od dziesiątej wieczorem do drugiej po północy. czasu istnieje określony związek. podobnie jak materię. Istnieje równieŜ podział czasu w obrębie dnia: ranek. Od dziesiątej rano do drugiej po południu jest czas. tak Ŝe po obudzeniu człowiek nie czuje się wypoczęty. od wschodu słońca do godziny dziesiątej. pobudzając takie zaburzenia pitta jak letnia biegunka. marzenia senne teŜ. to do dziewiątej wieczorem Ŝołądek jest juŜ pusty. wieczór. aby pozostawały w zgodnym rytmie z tridosza. Nie tylko pory dnia. Istnieją pomiary do odmierzania tego ruchu: sekundy. Ŝe zmiany w czasie dnia i pory roku wywołują zmiany w cielesnych humorach vata. Substancja czasu porusza się. KsięŜyc jest boginią wody. Następnie. zaparcie. rumień i zapalenie skóry. Zima trwa od grudnia do lutego. tygodnie. We wczesnym okresie wiosny wzmaga się kapha. Wiosna. W tym okresie roku dominuje vata. Z powodu zdominowania przez kaphę człowiek czuje się w tym czasie energiczny. Dlatego moŜna wykazać. gdy człowiek czuje się aktywny. południe. Wzrastanie lub opadanie tych trzech humorów w ciele jest związane z okresami czasu. Śniadanie powinno się zjadać wcześnie rano. Jadanie późno w nocy zmienia zupełnie chemizm ciała. kaszel. a takŜe trochę cięŜki. są szczytowe godziny pitta. okres od marca do maja. poniewaŜ słońce jest przyjacielem człowieka. Jest to czas śniegu. bronchit i zapalenie gardła. listopadzie liście opadają. miesiące i lata. ale równieŜ fazy księŜyca i przepływ energii słonecznej. jest przerwą między zimą a latem. spoiste. chmur i niskiej temperatury. Są one równieŜ właściwościami kaphy. Popołudnie. inercji i osłabionej energii. białe. przed wschodem słońca. ROZDZIAŁ XI Czas Czas. Taka pogoda powoduje wzmoŜenie kaphy.

artretyzm. utratę pamięci i zmarszczki. W czasie nowiu księŜyca wzmaga się energia słoneczna. PoniewaŜ energia słońca ma związek z pittą. osłabienie mięśni i wycieńczenie. Ŝe są trzy waŜne okresy Ŝycia ludzkiego: dzieciństwo. Wenus jest odpowiedzialna za zaburzenia nasienia. kaszel. i Mars wpływa na funkcjonowanie wątroby i zaburzenia powstające w tym zarządzie. przezię88 89 . gruczoł krokowy. na epilepsję związaną z pittą mają w tym czasie więcej ataków. podczas gdy Merkury rządzi rozsądkiem i jego zaburzeniami.AyuiwEcU C/AS pełni księŜyca w ciele wzmoŜona jest kapha. ma związek z krwią i wątrobą. bienie i wydzielanie śluzu.pitta. Wątroba jest siedliskiem Ŝółci. które moŜe wzmagać kaphę. jest przypływ. Jego energia powoduje np. którą charakteryzuje ogień . a takŜe pokrzywkę i trądzik. Dorosłość obejmuje lata od szesnastu do pięćdziesięciu lat. Ten okres czasu kapha trwa od urodzenia do szesnastu lat. Starość jest czasem vata. takie jak przekrwienie płuc. FAZY LUDZKIEGO śYCIA Czas rządzi nie tylko ruchami planet. czerwona planeta. zadyszkę. W tym czasie powszechne są schorzenia pittę. a kobiety w czasie menstruacji mają większe bóle. a w zewnętrznym środowisku element wody. Ayurveda naucza. Wrzód Ŝołądka i ropne zapalenia wyrostka robaczkowego nasilają się pod wpływem Marsa. Jedynym pokarmem dziecka jest mleko matki lub mleko krowie. jądra i jajniki. ale równieŜ cyklami ludzkiego Ŝycia. takie jak wzrost toksyn we krwi. powodujący nadmiar wody we wszystkich formach Ŝycia. W tym czasie wzbiera woda w oceanie. Do schorzeń starszego wieku zalicza się drŜenie. Mars. Okres ten jest czasem pitta. Ze wszystkich pojęć czasu czas astrologiczny ma największe znaczenie dla ludzkiego systemu nerwowego ze względu na potęŜny wpływ planet na umysł. dorosłość i starość. gdy jednostka jest aktywna i pełna Ŝywotności. €. KaŜda planeta ma związek z określoną tkanką ciała. Planeta ta moŜe powodować takŜe inne choroby pitty. ciało i świadomość. wycieńczenie. W czasie pełni księŜyca ludzie cierpiący na astmę i epilepsję związane z kapha mają więcej ataków. B. Ruch czasu w indywidualnym Ŝyciu łączy się z cyklem vata-pitta-kapha. Dzieciństwo jest czasem kapha i dlatego dzieci mogą częściej zapadać na choroby kapha. ASTUOLOGIA Czas obejmuje równieŜ ruchy planet. Planety mają ścisłe odniesienia do narządów ciała. ludzie cierpiący np. Saturn jest takŜe silną planetą.

PoniewaŜ ojas jest związana z kaphą. Fizjologiczne funkcjonowanie serca jest równieŜ rządzone przez prane. rządzi wszystkimi funkcjami Ŝyciowymi. która przeprowadza procesy oddychania. tak samo jest konieczna dla długowieczności. Jest odpowiedzialna za samoodporność systemu i za umysłową inteligencję. utratę świadomości i śmierć. ojas i tejas. Właściwa dieta. Funkcjonowanie prany. Kapha podtrzymuje długowieczność na poziomie komórkowym. Tak jak ojas jest konieczna na początku Ŝycia. wzmoŜenie kaphy przemieszcza ojas i vice versa — przemieszczona ojas powoduje związane z kaphą zaburzenia cukrzycowe. Równowaga ojas jest niezbędna do zachowania biologicznej siły i odporności. która ma ścisły związek z praniczną energią Ŝyciową. takie jak pamięć. Przez osiem miesięcy ciąŜy ojas wędruje do płodu z ciała matki. myślenie i uczucia. Zmniejszona ojas spowodują związane z vatą reakcje . niezdolność zmysłów do odbierania wraŜeń. Ten przykład wskazuje na doniosłość ojas w podtrzymywaniu funkcji Ŝyciowych.DtuqowiEczNOŚć Siedzibą prany jest głowa i prana rządzi całą wyŜszą działalnością mózgową. śyciowa siła praniczną roznieca centralny ogień cielesny (agni). Rządzi równieŜ wszystkimi funkcjami czuciowymi i motorycznymi. KaŜda dosza ma swój doniosły udział w podtrzymywaniu funkcjonowania kaŜdej z miliardów komórek. Na głębszym poziomie. Ta potęŜna ROZDZIAŁ XII Długowieczność Od momentu fizycznych narodzin do czasu fizycznej śmierci całe ciało jest zaangaŜowane w nieustającą walkę przeciwko procesowi starzenia się. która kontroluje Ŝyciowe funkcje przy pomocy prany. Prana jest Ŝyciową energią. Ojas jest energią witalną. nawet u tych jeszcze nie urodzonych. pitty i kaphy. Najistotniejszym elementem jest szukralartav. Ghee pomaga do wzmoŜenia ojas. zaburzenia prany mogą powodować nierównowagę ojas i tejas i vice versa. konieczne jest zachowanie równowagi trzech subtelnych esencji wewnątrz ciała: prana. W ciele dziecka mleko matki pobudza ojas. co powoduje degenerację. ojas i tejas. rozmiękczenie kości i stawów oraz drętwienie kończyn. Vata. a z serca prana wchodzi do krwi i w ten sposób kontroluje utlenianie we wszystkich dhatus i podstawowych organach ciała. Prana rządzi biologicznymi funkcjami dwóch innych subtelnych esencji. która rządzi równowagą hormonalną. przez którą prana wchodzi do macicy i do ciała płodu. Przez prane wyraŜa się samoistnie naturalna inteligencja ciała. dlatego jest tak waŜne. utleniania i krąŜenia. zawiera wszystkie pięć podstawowych elementów i wszystkie witalne substancje tkanek ciała. przed przemieszczeniem ojas. czyli cielesnych tkanek. rządzona przez prane. z których składa się ludzkie ciało. dlatego równieŜ odmłodzenie musi mieć miejsce na poziomie komórkowym. aby bronić się przed starzeniem. zapewniając w ten sposób długie Ŝycie. 90 91 . Jest to witalna energia. Tridosza odgrywają bardzo waŜną rolę w podtrzymywaniu zdrowia komórek i długowieczności. Jest on zlokalizowany w sercu. Prana reguluje równieŜ krąŜenie ojas w zarodku. które jest źródłem tych substancji mineralnych. Tak więc u wszystkich ludzi. miłość. Na poziomie psychologicznym ojas odpowiada za współczucie. będący esencją wszyskich dhatus. Przez pranajamę. dyscyplinę duchową i techniki tantryczne moŜna przetworzyć ojas na siłę duchową. Wszystkie funkcje umysłu. są pod kontrolą prany. aby dziecko otrzymywało mleko matki w celu rozwinięcia siły biologicznej. W czasie ciąŜy pępek płodu jest główną bramą. Na przykład jeŜeli dziecko ma niedobór Ŝelaza i wapnia. ćwiczenia fizyczne i styl Ŝycia mogą wytworzyć równowagę między tymi trzema subtelnymi esencjami. to naturalna inteligencja ciała. Na poziomie komórkowym zachodzi nieustanny rozpad tkanek ciała i narządów.lęk. dziecku trudno będzie przeŜyć. Ojas jest esencją siedmiu dhatus. Dlatego jeŜeli do porodu dochodzi przedwcześnie. nakieruje je do jedzenia błota (gliny). pokój i twórczość. Pitta rządzi trawieniem i odŜywianiem. ogólne osłabienie. ojas i tejas koresponduje na subtelniejszym poziomie kreacji z funkcjonowaniem vaty.

Dlatego naleŜy uczyć się być „świadkiem" (obserwatorem) wszelkiej umysłowej działalności. siedlisko pitty. ale nie naleŜeć do świata. Środki przeczyszczające oczyszczają jelito cienkie. Gdy tejas ulega wzmoŜeniu. Mentalne odmłodzenie wywołuje uspokojenie umysłu. jelito cienkie i jelito grube. Tejas wzmagają bezpośrednio substancje' gorące. Takiego cielesnego oczyszczenia dokonuje się przez zastosowanie pięciu pancha karma: wymioty. Duchowe praktyki i celibat wzmagają te cechy. Tak samo jak zasadniczą sprawą dla zdrowia jest zapewnienie równowagi między tridosza. Takie Ŝycie kreuje naturalną długowieczność. obserwuje on swoje więzi uczuciowe. nawet potem. to uczy teŜ. Dla wytworzenia takiej równowagi najskuteczniejszy jest proces odmłodzenia. złe nawyki Ŝyciowe i naduŜywanie leków powodują nierównowagę tejas. Taka osoba staje się podatna na choroby psychosomatyczne (Dodatek C: napój z migdałów). gdy ustaje kontakt ciała z uczuciami i duchowością człowieka. na których człowiek moŜe spotkać się ze śmiercią spokojnie. WzmoŜona prana wytwarza zwyrodniające zaburzenia w dhatu. Dla oczyszczenia krwi trzeba wykonać zabieg puszczenia krwi. Wymioty oczyszczają Ŝołądek. zanim wejdą do krwiobiegu. ograniczając odporność i stymulując nadmierną aktywność praniczną. a zabiegi nosa ziołami rozjaśniają umysł i świadomość. Przed rozpoczęciem programu fizycznego odmłodzenia ciało musi zostać oczyszczone. przechodzą przez Ŝołądek. dhatu i trzema malas. Dlatego więc Ayurveda zaleca drugą metodę mentalnego odmłodzenia. Według Ayur95 . kontemplacyjny umysł pomaga równieŜ w utrzymaniu długowieczności. jak i śmierć oraz ich intymne powiązania i wewnętrzne związki. cielesnych funkcji. lecznicze lewatywy. ojas i tejas pozostawały w równowadze. unikanie spraw światowych i towarzystwa. men-1 talnym i duchowym. aby zioła mogły dotrzeć do głębszych tkanek ciała. zalecany przez Ayurvedę. Agni. tak teŜ ciało nie odniesie korzyści z odmłodzenia. Lewatywy lecznicze oczyszczają jelito grube. ma błyszczące oczy i naturalny. tak samo waŜne dla długowieczności jest. Niewłaściwa dieta. Ŝe plazma krwi moŜe przenosić odmładzające składniki odŜywcze ziół do głęboko połoŜonych tkanek. Ayurveda szanuje zarówno Ŝycie. Współczesna medycyna rozwinęła technologię słuŜącą do podtrzymywania Ŝycia. który rządzi przemianą . przyjmowane doustnie. Esencja ta odpowiada źa fizjologiczne funkcjonowanie delikatnych tkanek. a nauka o Ŝyciu zaleca równieŜ takie drogi. Dyscypliny te prowadzą do duchowego zrozumienia. jak długo jest to moŜliwe. zachowując dystans wobec tych przeŜyć. przyswajanie i asymilację pokarmu. a zdrowy. śycie bez pragnień i stresów jest szczęśliwsze. zdrowsze i spokojniejsze. Aby wywołać w umyśle spokój. Zachowując taką postawę. aby określić. uspokajający uśmiech. spala ojas. Odmłodzenie musi dokonywać się na poziomach: fizycznym. Tak samo jak brudne ubranie nie przyjmie prawidłowego koloru. Ci. która bezpośrednio oddziałuje na system odpornościowy. która doprowadza do tego. podobnie jak praktyki jogi.AyuwEcta I)łuqowiECZNOść duchowa energia tworzy aurę. Wszystkie te fizjologiczne ścieŜki muszą więc zostać oczy92 szczane. Niedostatek tejas przejawia się w nadmiernym wytwarzaniu niezdrowych tkanek. Rezultatem tego jest słabość ojas. Celibat i duchowa dyscyplina równieŜ są uŜyteczne dla odmłodzenia. jednym z ayurvedycznych zaleceń jest odosobnienie. co powoduje wzrost nowotworów i zatrzymanie przepływu energii pranicznej. Dalsze przetwarzanie składników pokarmowych na delikatne tkanki pozostaje pod kierunkiem subtelnego poziomu energii agni — tejas. którzy ulegają nadmiernie popędowi seksualnemu i masturbacji. trwonią j energię ojas w momencie orgazmu. oczyszczanie nosa ziołami i oczyszczenie krwi (po szczegółowe opisy tych metod leczniczych sięgnij do rozdziału 7). według której człowiek uczy się być w świecie. centralny ogień w ciele. Tejas jest esencją bardzo subtelnego ognia. czyli cielesnymi odpadami. wtedy gdy jest farbowane. dopóki nie zostanie przedtem oczyszczone od wewnątrz. KaŜde dhatu ma swój własny tejas. czyli aureolę dookoła najwyŜszego czakramu. własnych myśli i uczuć. środki przeczyszczające. pobudza trawienie. Tejas jest niezbędna do podtrzymania i przetworzenia kaŜdego dhatu. zmieniony sposób Ŝycia pobudza proces odmłodzenia. Ŝeby prana. Ayurveda. który jest siedzibą kaphy. Odmładzające zioła. gdzie rozpoczyna się proces odmłodzenia. Taka osoba jest pełna duchowej energii i siły. czyli dhatu-agni. materii poprzez system enzymatyczny. które z nich są przyczyną stresu. Spokojny. Ŝe mogą istnieć indywidualne ograniczenia karmiczne. Jednak takie podejście jest dla większości ludzi niemoŜliwe do zastosowania. ostre i przenikające. Osoba z silnym ojas jest pociągająca. jakkolwiek podtrzymuje przedłuŜanie Ŝycia. siedlisko vaty.

cukrzyca. przynoszą człowiekowi duchową i fizyczną wolność. 5. wyginanie kręgosłupa (ardha . Dolegliwości wątroby . kobra (bhudŜangasana). szczęścia i długowieczności. obudzenie się świadomości. 12.ryba (uttanasana). śylaki -stanie na głowie (sirsasana). a Ayurveda jest nauką o Ŝyciu codziennym. kobra (bhudŜangasana). ryba (uttanasana). świeca (sarwangasana). Gdy jogini przyjmują pewne postawy i przestrzegają pewnej dyscypliny. W Indiach naleŜy do tradycji.czakrsana). skłony do tyłu (matsjasana). 4. astma i otyłość) są bardzo skuteczne. świerszcz (salabhasana). Zaburzenia menstruacyjne -pług (halasana). pozycja embrionu (garwasana). 10. skłony do tyłu (matsjasana). Gdy energie te pozostają tam bezwładne. świeca (sarwangasana).mudra). jak i leczniczą. Praktyki jogi stosowane do leczenia stresu i chorób związanych ze stresem (takich jak nadciśnienie. skłony do tyłu (matsjasana). a tylko wtedy. Joga przywodzi człowieka do naturalnego stanu spokoju (wyciszenie). 9. świeca (sarwangasana). relaks pełny (sawasana). 5. Migrena .pozycja embrionu (garwasana).świeca (sarwangasana). Joga jest nauką o zjednoczeniu z NajwyŜszym Istnieniem. które jak joga. w zastoju. to nie istnieje śmierć indywidualnej świadomości. klęczenie przy głowie (karnapidasana). lotos (padmasana). Zaparcie -skłony do tyłu (matsjasana). W czasie wykonywania tych pozycji brzuch naleŜy mieć wciągnięty. stanie na głowie (sirsasana). skłony do tyłu (matsjasana). Złe wchłanianie . szetali (wciąganie powietrza ustami przez zwinięty język). skłon w lotosie Goga .skłony do tyłu (matsjasana). świeca (sarwangasana). klęczenie przy głowie (karnapidasana).czakrasana). kobra (bhudŜangasana). Bóle pieców (w krzyŜu) .ryba (uttanasana). skłon w lotosie Goga . 3. pozycja embrionu (garwasana). świeca (sarwangasana).czakrasana). Nadciśnienie . Tak więc ćwiczenia jogi mają wartość zarówno prewencyjną. 95 . świerszcz (salabhasana). skłon w lotosie (joga . Zmarszczki . pranajama i tantra. Podstawą dyscypliny ayurvedycznej jest staranna dieta i zrównowaŜony sposób Ŝycia. (odmiana z uniesionymi jednocześnie rękami i nogami). bo dusza jest wieczna.mudra). wyginanie kręgosłupa (ardha .mudra). Gniew lub nienawiść-świerszcz (odmiana z uniesionymi rękami i nogami). i w ten sposób poprawiają endokrynalny metabolizm. opisane przez ojca jogi. umysłu i ducha osiąga się dzięki dąŜnościom takich tradycyjnych praktyk. pług (halasana). pitta i kapha Wszystkie asany naleŜy wykonywać. naturalnym. Bóle artretyczne i reumatyczne . relaks pełny (sawasana). aby przed podjęciem praktyk jogi studiować Ayurvedę. gdy ciało staje się do tego zdolne. Depresja -skłon w lotosie (joga -mudra). A. klęczenie przy głowie (karnapidasana). Ischias (rwa kulszowa) -pozycja embrionu (garwasana). Jakkolwiek ciało umiera. spokojne oddychanie. poniewaŜ Ayurveda jest nauką dotyczącą ciała. 10.czakrasana). kontemplacja. dyscyplina.nawasana). 2. pług (halasana). Dla osiągnięcia wolności wymagana jest dyscyplina. postawy.AyuiwedA DluqowiECZNOść vedy śmierć jest przyjacielem człowieka. Hemoroidy . skłon w lotosie Goga . Zapalenie języka .wyginanie kręgosłupa (ardha . Bezsenność . JOGA Według Ayurvedy. Dyscyplinę ciała. relaks pełny (sawasana).pozycja embrionu (garwasana). stanie na głowie (sirsasana).mudra). 6. pług (halasana). 7.skłon w lotosie (joga . łuk (dhanurasana). Rodzaj astmy charakterystyczny dla vata . PatandŜali opisał osiem ścieŜek jogi i praktyk jogicznych. 4.skłony do tylu (matsjasana). Są nimi: naturalna regulacja systemu nerwowego. są bardzo poŜyteczne dla utrzymania dobrego zdrowia. pozycja drzewa (wrkszasana). świeca (sarwangasana). oddychając spokojnie i głęboko. Osłabienie seksualne . skłon do tyłu (matsjasana).mudra).relaks pełny (sawasana). ochronnym sposobem zapewnienia dobrego zdrowia. 7. okręt (ardha . lotos uniesiony (utthita padmasana). skłon w lotosie (joga . człowiek jest uwaŜany za gotowego do studiowania duchowej nauki jogi. Zapalenie okręŜnicy (colitis) . relaks pełny (sawasana). praktyka jogi. ptug (halasana).mudra). 8. Praktyki jogi pomagają wprowadzić naturalny porządek i równowagę do systemu neurohormonów i procesów przemiany materii. które zostały skumulowane i zatrzymane w ośrodkach energetycznych.świeca (sarwangasana). pług (halasana). Praktyki jogi. a zatem dostarczają wzmocnienia przeciwko stresom. Ból głowy -pług (halasana). wyginanie kręgosłupa (ardha . stanie na głowie (sirsasana). Asany przy dolegliwościach vata 1. otwierają i wprawiają w ruch energie. luk (dhanurasana). 2. 11. Nadczynność tarczycy . PatandŜalego. koncentracja. 9. 3. skłon w lotosie Goga .szetali (wciąganie powietrza ustami przez zwinięty język). ryba (uttanasana). pług (halasana). który jest równowagą. oczyszczenie. Wrzód Ŝołądka -skłon w lotosie Goga -mudra). 6. Wykres 8 Podstawy jogi zalecane przy dolegliwościach vata. Jogowie mogą teŜ przez pewien czas 94 Asany przy dolegliwościach pitta 1. luk (dhanurasana). pług (halasana).szetali (wciąganie powietrza ustami przez zwinięty język). jest bardzo waŜnym. są przyczyną róŜnych schorzeń. relaks pełny (sawasana). Ayurveda i joga są naukami siostrzanymi. skłony do tyłu (matsjasana). która jest duchową nauką Ŝycia. stan doskonałej równowagi.ryba (uttanasana).mudra). 8.

czakrasana). ryba (uttanasana). Cukrzyca . skłon do tyłu (matsjasana). 5.czakrasana).okręt (ardha . świerszcz (salabhasana). 7. kobra (bhudzangasana).czakrasana). bhasrika (wdychanie ciepłego powietrza).ryba (uttanasana). świeca (sarwangasana). ryby (uttanasana). okręt (ardha .stanie na głowie (sirsasana). Bronhit . wykonanie 96 97 . świeca (sarwangasana). Chroniczne zaburzenia trawienia . Pozycje Jogi półŜółw. Rozedma . świerszcz (salabhasana).AyURVEdA l)łuqowiECZNOŚć Asany przy dolegliwościach kapha 1. pług (halasana). łuk (dhanurasana). pług (halasana). 6. 4. wyginanie kręgosłupa (ardha .ryba (uttanasana). półŜółw (ardha . Ból gardła -postawa Iwa (simhasana).kurmasana). okręt (ardha -nawasana). łuk (dhanurasana).nawasana). świeca (sarwangasana).wyginanie kręgosłupa (adraha . skłon do tyłu (matsjasana). ryba (uttanasana). wyginanie kręgosłupa (ardha . 8. ryba (uttanasana). kobra (bhudŜangasana). pozycja drzewa (wrkszasana). Przekrwienie zatok . Ból głowy na tle zatok . ryba (uttanasana). 2. Astma -wyginanie kręgosłupa (ardha -czakrasana). półŜółw (ardha . skłon do kolan Ganusirasana).nawasana). 3.postawa Iwa (simhasana).kurmasana).

AyURVEdA DłuqowiEczNOŚć pozycja embrionu z głową na dół pozycja embrionu z głową do góry korkociąg .

wykonanie ułatwione 99 . wykonanie nieprawidłowe 98 pług.wyginanie kręgosłupa stanie na głowie świeca stanie na głowie .ułatwione pług.

AyuiwEcta DłuqowiEczi\iość świerszcz kobra joga mudra .skłon świerszcz. odmiana z uniesionymi rękami i nogami lotos ryba ryba. fragment relaks pełny szetali 101 IOO .pierwsza faza joga mudra .

rezultatem będzie umysłowy zamęt. Wykonuje się je siedząc w wygodnej pozycji. stosownie do ich konstytucji. zaczyna się pocić i odczuwa pragnienie. Podobnie jak w jodze. Takie ćwiczenie jest równowaŜnikiem biegu na dystansie dwóch mil. czyli ryba) przez dłuŜszy czas. Podobnie osoba o konstytucji vata nie powinna wykonywać asany sarwangasana (stanie na ramionach. wyzwalają się toksyny powodujące choroby. w sumie naleŜy ćwiczyć przez pięć minut. poniewaŜ to wzmaga tworzenie się tłuszczu w ciele. a drugi raz lewym.na lewą stronę. MoŜe wnieść w Ŝycie radość i błogosławieństwo. Powinno być wykonywane przez jedną pełną minutę. Stłumiony gniew moŜe spowodować przesunięcie się kręgu szyjnego na prawą stronę. 102 . która moŜe spowodować nadzwyczajną równowagę w świadomości. a stłumiony lęk . które ćwiczenia są odpowiednie dla róŜnych typów konstytucjonalnych. a wtedy moŜe zapragnąć napić się czegoś zimnego. które są pranicznymi strumieniami energii w ciele. Pranajama czyści płuca. raz wdychać prawym nozdrzem. które postawy są dobre dla kaŜdego typu konstytucjonalnego. Wdychanie będzie następowało odruchowo po kaŜdym wydechu. To ćwiczenie ma w ciele skutek ogrzewający przez stymulowanie energii męskiej. W celu wykonania tego ćwiczenia naleŜy wdychać przez lewe nozdrze.AyURVECJA Dłuqoa/'iECZNOść postawa Iwa B. To ćwiczenie przyspiesza metabolizm tłuszczu. jakie rodzaje jogi są odpowiednie dla poszczególnych osób. biorąc głęboki oddech i wydychając szybko i silnie przez nos. PoniewaŜ vata jest siłą aktywną. a ponadto ma wpływ na uzdolnienia twórcze. Osoba o konstytucji pitta powinna wykonywać oddychanie lewym nozdrzem. a jego delikatna struktura kostna vata moŜe spowodować przemieszczenie w kręgosłupie. świeca) przez dłuŜszy czas. Osoby otyłe powinny wykonywać jogiczne ćwiczenie oddechowe nazwane „oddech ognia". JeŜeli pra105 pozycja drzewa mieć pewne dolegliwości fizyczne i psychiczne. Jednak w takim przypadku naleŜy unikać picia chłodzonych napojów. Gdy osoba z nadwagą wykonuje ćwiczenie oddechowe. JeŜeli będzie stała dłuŜej. a takŜe oczyszcza nadi. Przy wykonywaniu pranajamy doświadcza się Czystego Istnienia i uczy się prawdziwego znaczenia pokoju i miłości. po której następuje minuta odpoczynku. uŜywając kciuka i palca środkowego do zaciskania i otwierania drugiego nozdrza. oddychanie przemienne przynosi równowagę. Ćwiczenie to przynosi ciału ochłodzenie przez wzmoŜenie energii Ŝeńskiej. są róŜne typy pranajamy. poniewaŜ stanie na ramionach wywiera zbyt mocny nacisk na siódmy. bo na skutek procesu jogistycznego oczyszczenia umysłu. Ayurveda wskazuje. tzw. jak równieŜ w przypadku określonych dolegliwości). następnie znów kolejna minuta oddychania. Na przykład osoba o konstytucji pitta nie powinna wykonywać asany stania na głowie dłuŜej niŜ przez jedną minutę. Stosując jednak ayurvedyczną diagnozę i sposób leczenia. ODDYCHANIE I MEDYTACJA (PRANAJAMA) Ćwiczenia oddechowe. Osoba o konstytucji vata powinna wykonywać oddychanie przemienne. Pranajama daje wiele korzyści zdrowotnych. Osoba o konstytucji kapha powinna wdychać przez prawe nozdrze. a wydychać przez lewe. są jogistyczną techniką leczniczą. ciała i świadomości. (zamieszczone diagramy wskazują. mogą oni skutecznie uporać się z tymi dolegliwościami. zwane pranajama. serce i inne organy. Osoba o konstytucji kapha nie powinna wykonywać asany matsjasana (ukryty lotos. poniewaŜ wywiera ona bezpośredni ucisk na gruczoły nadnercza. Ayurveda wskazuje. Ten kręg jest wraŜliwy. szyjny kręg kręgosłupa. a wydychać przez prawe.

Pranajama moŜe wyleczyć z chorób tylko wtedy. które niosą pewne fonetyczne wibracje i energię. spokojnym i twórczym. Czytelnik nie powinien zaczynać pranajamy bez wskazówek kogoś. umysłu i świadomości. Intonowanie mantramu powinno być najpierw głośne. Obudzenie się twórczej inteligencji jest błogosławieństwem medytacji. aŜ wreszcie moŜna zamilknąć. współpracując wewnętrznie z ponaddźwiękowym brzmieniem.świadomość indywidualna 10 5 C. Śpiewanie tych świętych słów w przepisany sposób wyzwala tę energię.Świadomość Kosmiczna Hum (Ja) .AyuwEdA najamy nie wykonuje się starannie i systematycznie. pragnień i uczuć. harmonię i naturalny porządek. Oto pewna prosta metoda medytacji: Wybierz wolną chwilę. i usiądź spokojnie. którego cel. Nie próbuj ich 104 . Wibracja mantramu przenika coraz głębiej do serca. dostatecznie głośne. wykonywana niewłaściwie powoduje choroby. podobnie teŜ jest z mantramem. kto ma doświadczenie w tym jogicznym systemie leczenia. Ta praktyka przynosi ogromną energię uzdrawiającą. Budzi inteligencję potrzebną do uczynienia Ŝycia szczęśliwym. wcześnie rano. gdy jest wykonywana prawidłowo. Energia mantramu pomaga w osiąganiu równowagi ciała. Po pewnym czasie spędzonym na obserwowaniu tego zewnętrznego świata. l)łuqowiECZNOŚć Diagram 11 Medytacja So-Hum So (On) . skuteczne działanie. MEDYTACJA Medytacja wnosi do ludzkiego Ŝycia poszerzoną świadomość. ma Ŝywić ludzką duszę D. Rozluźnij mięśnie. aby moŜna było słuchać tego dźwięku. przyczynia się to do zaburzeń w tych organach. zamknij oczy i sprowadź swoją świadomość z zewnątrz do wewnątrz. Zacznij spostrzegać ruch swoich myśli. Tak samo jak pokarm dla ciała powinien być wybierany stosownie do konstytucji. Z krawędzi świadomości obserwuj ruchy strumienia swoich myśli. a uszy niech odbierają jego dźwięki. MANTllAM Mantram (forma liczby pojedynczej) jest sanskryckim terminem określającym słowo lub grupę słów. Niech twoje oczy oglądają otaczające cię środowisko. oileto moŜliwe.

Na skurcz mięśni. a powszednie dni staną się nowym. Jednak trzeba pamiętać. a wydech ciepły. rozszerzonej świadomości. Samo Ŝycie stanie się medytacją. Medytacja jest potrzebna. Oddech jest ruchem Prany. świeŜym doświadczeniem. 106 107 . wieczorem na schorzenia vata. zatrzymać ani zmienić. W celu wzmoŜenia kondycji vata. MASAś MasaŜ jest metodą leczniczą. W czasie wdechu poczujesz wibracje kosmicznego dźwięku so. Ayurveda zaleca masaŜe rozmaitymi olejami. która ma dwie biegunowości: wdech i wydech. Sam masaŜ i rodzaj oleju zaleŜy od indywidualnej konstytucji kaŜdej osoby. lekki. Twoje Ŝycie zmieni się. która jest jednym z Ŝyciową energią oddechu. Znikną ograniczenia. Twórcza inteligencja zacznie działać w twoim ciele. Usiądź spokojnie i obserwuj swój oddech. Na przykład na zastój krwi i słabe krąŜenie masaŜ w kierunku serca. Razem tworzą one naturalny biorytm. Na schorzenia kapha masaŜ naleŜy robić rano. Wdech jest zimny. Męską manifestacją jest hum. zaczniesz cieszyć się pogłębionym odpręŜeniem i otwierającym się w tobie bogactwem energii . Zjednoczenie indywidualnej świadomości ze Świadomością Kosmiczną przynosi samadhi. a dla vata i pitta tylko masaŜ łagodny.przybędziesz na rozpoczęcie głębokiego przeobraŜenia. w czasie kapha. Technika ta jest wskazana dla ludzi vata. a medytacja jest Ŝyciem. umyśle i świadomości. poniewaŜ mają one właściwości chłodzące. Głaskanie w przeciwnym kierunku niŜ włoski na ciele ułatwia przenikanie oleju do mieszków włosowych. Przysłuchuj się dźwiękowi so -hum. ma dwie manifestacje: męską i Ŝeńską. Inna forma medytacji przynosi równieŜ wielkie błogosławieństwo. stan najwyŜszej równowagi. Ŝe te wyŜej opisane rezultaty medytacji mogą być tylko owocem konsekwentnej i regularnej praktyki. poza czasem i poza przestrzenią. Te wibracje są dźwiękową energią. śycie jest medytacją. spowolniony i znajdziesz się poza wszelką myślą. Dzięki wewnętrznej obserwacji zostaniesz oczyszczony z roztargnienia . którym jest bezdźwięczny dźwięk aum. Do poszczególnych chorób stosuje się określone techniki. masaŜ wzdłuŜ włókien mięśni. napięcie i bóle. Dla utrzymania dobrego stanu zdrowia i stworzenia równowagi między trzema humorami: vata. Przez oddychanie uświadomisz sobie wibracje kosmicznego dźwięku. MasaŜ osobie o konstytucji pitta naleŜy wykonywać olejem słonecznikowym lub sandałowym.AyuiwEdA Długowi ECZNOŚĆ E. ale jest częścią Ŝycia. Ten kosmiczny dźwięk. która wiąŜe się z ruchem energii w ciele. Wszystkie problemy zostaną rozwiązane w tej nowej. Dla osób o konstytucji kapha odpowiedni jest olej kukurydziany lub z kłącza tataraku albo masaŜ bez oleju. którzy mają na ogół suchą skórę. poniewaŜ medytacja nie jest oderwana od Ŝycia. Twój oddech stanie się spokojniejszy. ani teŜ oceniać tych przeŜyć. pitta i kapha. aby wnieść harmonię do powszechnego Ŝycia.takie są błogosławieństwa praktyki medytacyjnej. poza przyczyną i skutkiem. twoja świadomość sama się opróŜni i w tej pustce rozszerzy się. Głęboki masaŜ jest bardzo korzystny dla ludzi kapha. W tym stanie pokój i radość zastąpią błogosławieństwo. W medytacji „so-hum" następuje zjednoczenie indywidualnej świadomości ze Świadomością Kosmiczną. a po południu na schorzenia pitta. a Ŝeńską so. W miarę jak poszerzy się nie napotykająca przeszkód świadomość. a w czasie wydechu czujesz hum. Ayurveda proponuje masaŜ olejem sezamowym dla uspokojenia i zrównowaŜenia ciała. a Prana jest siłą Ŝyciową i Ŝyciową energią. hum-so poprzez oddech.

reumatyzm. który wspiera trawienie i neutralizuje toksyny. ale raczej doprowadzenie niezrównowaŜonych czynników w ciele do ponownej harmonii i eliminowanie w ten sposób przyczyn choroby. W tych przypadłościach naleŜy brać jedną lub dwie łyŜeczki galaretki z aloesu ze szczyptą czarnego pieprzu (dwie łyŜeczki trzy razy dziennie moŜna przyjmować jako środek ogólnie wzmacniający). gdy uŜywa się ich we właściwy sposób. metali i kolorów. mogą mieć powaŜne następstwa. a ponadto pomaga w równowaŜeniu w ciele vata. Aloes ma równieŜ właściwości czyszczące krew i dlatego działa korzystnie na wątrobę. a takŜe działa łagodnie przeczyszczająco. woreczek Ŝółciowy i Ŝołądek. bezpośrednio na powiekę przy zapaleniu spojówek. Z czasem objawy. Ma działanie anty-vata. Celem działania środków ayurvedycznych jest wykorzenienie samej choroby. uśmierza teŜ stany zapalne. Oto naturalne. organ. MoŜna uŜywać swojej kuchni i jej zasobów dla przeprowadzenia ziołowych kuracji. 108 . obecnymi w kaŜdej kuchni. zastoju. Przykładać z kurkumą. anty-pitta i anty -kapha. MoŜna ją równieŜ zaŜywać przed spaniem. Jest bardzo skuteczna przy usuwaniu toksyn z jelita grubego. Ma właściwości anty vata i anty-kapha oraz przeciwzapalne. Ta znana roślina jest wszędzie dostępna. trzeba skorzystać z porad)' lekarza. tak więc nie wzmaga Ŝadnego z humorów. Co najmniej osiemdziesiąt procent wszystkich chorób nie wymaga specjalnego leczenia. jeŜeli choroba nie ustępuje po zastosowaniu tych metod. na artretyzm. które wyleczą twoją rodzinę i ciebie samego. Przynosi więc ulgę w przeziębieniu. jak się to często dzieje w medycynie zachodniej. które moŜna zastosować w domu. a rady. takie jak wykorzystywanie leczniczych właściwości szlachetnych kamieni. Ayurveda jest nauką bardzo praktyczną.I l-kftltSIWA A. b° własne mechanizmy ciała przywracają system nerwowy do zdrowia. które wydawały się błahe. Oprócz kuracji ziołowych zalecane są środki mniej popularne na Zachodzie. Lucerna. Lucerna jest naturalnym środkiem przeciwbólowym. Liście aloesu moŜna stosować takŜe zewnętrznie. zawierającą tysiące leków. Informacje zawarte w tym rozdziale mają głównie wskazać metody podwymywania ciała w jego naturalnym procesie równowaŜenia wewnętrznego i zewnętrznego otoczenia i pobudzania w ten sposób samoleczenia^ Oczywiście. W tym celu naleŜy zmieszać dwie łyŜki 109 ROZDZIAŁ XIII Lekarstwa Farmakologia Ayurvedy jest rozległą wiedzą. zalecając proste środki lecznicze przy drobniejszych dolegliwościach i posługując się zwykłymi ziołami. Pomaga równieŜ przy owrzodzeniu i zapaleniu skóry. których udziela. Miejscowe stosowanie aloesu jest równieŜ skuteczne przy opryszczce pochwy. pitta i kapha. poniewaŜ ich działanie wykrztuśne ułatwia odpluwanie. ogólnodostępne środki. na oparzenia. są łatwe i skuteczne. Ŝe wszystkie substancje występujące w naturze mają wartość leczniczą wtedy. ŚwieŜa galaretka z liścia aloesu pomaga kobietom mającym bóle w czasie menstruacji. Klasyczne teksty ayurvedyczne stwierdzają. wrzody i anemię. Ma smak cierpki i lekko gorzki. Galaretkę aloesu moŜna równieŜ stosować zewnętrznie. L i ś c i e a l o e s u . Celem stosowania tych środków nie jest likwidowanie objawów choroby. wśród których jest wiele preparatów ziołowych. moŜna ją stosować przy atakach ischiasu. która wspomaga procesy lecznicze. Jest uniwersalnym środkiem tonizującym na wątrobę. kaszlu. Liście aloesu mają własności chłodzące. a nie tylko jej symptomów. skaleczenia i rany urazowe. zapalenie okręŜnicy. APTEKA W KUCHNI Kuchnia moŜe stać się domową kliniką. jednak nie wzmagają kaphy.

Wypicie dwóch do trzech szklanek naparu z tataraku pobudza wymioty. Ŝe moŜna go bez obawy uŜywać nawet przy leczeniu małych dzieci. Kardamon. uboczne skutki wszystkich środków psychodelicznych mogą być neutralizowane przez dodanie tataraku. Jej zapach uśmierza ból. Soda łagodzi teŜ infekcje skóry. Usuwa równieŜ gazy zgromadzone w jelicie grubym. uśmierza ból i zaostrza umysł. Następnie pocierać o ostry kamień i mieszać z mlekiem matki. reguluje przepływ gazów. Ma ono wiele właściwości medycznych. W postaci proszku moŜe być wkładane do nosa jako tabaka dla przeczyszczenia zablokowanych zatok. Jest równieŜ skuteczny w przypadku bronchitu i oczyszcza płuca.AyURVECJA LEI<ARSIWA stołowe galaretki z aloesu z dwiema szczyptami kurkumy. (matka powinna w tym celu zanurzyć mały palec w oleju i dać dziecku ssać). będąca Ŝywicznym wyciągiem z drzewa. słodki i trochę ostry. Dla pobudzenia inteligencji małych dzieci naleŜy ogrzać złotą nić (drut) i wprowadzić ją do środka trzciny tataraku wzdłuŜ osi (rdzenia). W tym celu naleŜy przyjmować rano i wieczorem po szczypcie sproszkowanego tataraku razem z ćwierć do pół łyŜeczki miodu. odświeŜa umysł i pobudza serce. W przypadku bólu ucha naleŜy zawinąć odrobinę asafetydy w kawałek bawełny i włoŜyć do ucha. gazy i niestrawność. Ten napar jest równieŜ skuteczny w usuwaniu złogów. Dobry jest na przeziębienie. Ułatwia oddychanie i odświeŜa oddech. K a s z t a n o w y olej. MoŜe spowodować kichanie. Będzie to równieŜ chronić przed zaburzeniami kapha. Według Ayurvedy tatarak ma własności przeciwkonwulsyjne. roznieca agni. Roznieca ogień trawienny i poprawia apetyt. chroniczne bóle pleców i skurcz mięśni. Oddziałuje na wyŜsze funkcje mózgowe i tkanki mózgu. które przeczyści przewód oddechowy. ma właściwości pobudzające. uŜywane jako środek wykrztuśny i wymiotny. UŜywa się go w przypadku ataków epileptycznych. usuwa toksyny i uśmierza ból. Kardamon jest środkiem aromatycznym. leczy gazy i zaparcie. Ma właściwości tak łagodnie przeczyszczające. ma teŜ własności przeciwzapalne. Jest to przyprawa cierpka i gorąca. leczy skazę moczanową. Masowanie tym olejem powoduje odpręŜenie napięcia mięśni i daje uczucie świeŜości. W istocie. ma zastosowanie jako przyprawa kuchenna. Soda s p o Ŝ y w c z a . Kardamon jest lekko cierpki. a takŜe zewnętrznie do masaŜu w celu usunięcia chorób vata i kapha. Dać dziecku pół łyŜeczki do herbaty. jednak jeŜeli pali się marihuanę z odrobiną sproszkowanego tataraku. Taki napój neutralizuje toksyny. Ze względu na swoje naturalne własności przeciwbólowe i przeczyszczające jest równieŜ środkiem antyreumatycznym. P i e p r z t u r e c k i . pryskając na jarzyny lub do naparów. Pół filiŜanki sody dosypane do kąpieli poprawia krąŜenie i wygładza skórę. Leczniczego oleju z tataraku moŜna uŜywać przy zabiegach czyszczenia nosa. Ta substancja o silnym zapachu. 111 . ischias. Jest to środek leczniczy przy chronicznym kaszlu i astmie. kaszel i zaflegmienie. pokrzywkę i rumień. Jest on najlepszym antidotum na chorobowe skutki zaŜywania marihuany. Uśmierza teŜ skurcze. stymulującym i odświeŜającym. podtrzymuje zdrowie i higienę skóry. Pomaga w usuwaniu kału z kiszki stolcowej i niszczy robaki i pasoŜyty. pomagając w rozszerzeniu świadomości i jej klarowności. przez tydzień. A s a f e t y d a (gumoŜywica z korzeni i kłączy zapaliczki lekarskiej). Roznieca ogień trawienny. usunięcia kataru. K ł ą c z e t a t a r a k u . to neutralizuje on całkowicie jej toksyczne skutki uboczne. Liście tataraku poprawiają krąŜenie i odŜywiają tkanki mięśniowe. NaleŜy go uŜywać tylko w małych ilościach. Marihuana działa toksycznie na wątrobę i komórki mózgowe. Szczypta sody rozpuszczona w ciepłej wodzie z sokiem z połowy cytryny zmniejsza kwasowość. Pobudza krąŜenie krwi i wydzielanie potu. Napar z korzenia kasztana leczy wiele chorób vata. Kardamon wzmacnia serce i płuca. Jest to ziele gorące i penetrujące. 110 Tataraku uŜywa się równieŜ dla poprawienia pamięci. zatokowego bólu głowy. takich jak ar-tretyzm. działa wykrztuśnie i przeczyszczające Szczypta asafetydy gotowana z soczewicą poprawia trawienie. Przy chronicznym zaparciu naleŜy zaŜyć jedną łyŜkę stołową oleju z filiŜanką naparu z imbiru. Przykładać na chore miejsca wieczorem przed połoŜeniem się do łóŜka. Soda neutralizuje kwas.

gorzkawy i cierpki. z jarzynami i owocami. aby usunąć uczucie pieczenia. NaleŜy go uŜywać do mięsa. i ta nazywa się c i 1 a n t r o. Usuwa dolegliwości vata i kapha. Poprawia ich smak i łatwość przyswajania. soczysty i ostry. zaziębienie. Jest równieŜ skuteczne na gazy. Jest to jeszcze inna aromatyczna roślina. Jest bardzo skuteczny na dolegliwości pitta i kapha. kardamonu. imbiru i czosnku połączonych razem. Pobudza teŜ wydzielanie soków trawiennych. uŜywa się go na rumień. Jest dobry na trawienie i przyswajanie. Czosnek. S i e m i ę l n i a n e . Daje wraŜenie świeŜości i siły. Napar zrobiony z cynamonu. pomaga na kaszel. ŚwieŜy sok z kolendry ma własności anty-pitta. Kolendra ma właściwości chłodzące. mająca własności antyseptyczne i odświeŜające. (zaleca się twardy cukierek. dolewając do wody przygotowanej do wlewki. Smak ma lekko cierpki i pikantny. Wewnętrznie moŜna go uŜywać. Dlatego wzmaga pittę. bo nadmiar powoduje uszkodzenie pitta. Kilka kropli olejku goździkowego naleŜy dodać do gotującej się wody i wdychać parę (inhalacja). poniewaŜ goździk jest gorący i powoduje wraŜenie pieczenia na języku). które nazywamy kolendra. Przynosi ulgę przy wzmoŜeniu vaty i pomaga na gazy. obrzęku i dolegliwościach okolicy brzucha. jest gorący. Kminek. Po wypiciu filiŜanki naparu z siemienia przed spaniem wypróŜnienie rano jest łatwe. ogranicza wzrost duchowy i nie powinny go jadać osoby dąŜące do celów duchowych. Działa energetyzująco i pomaga przy astmie i chronicznym kaszlu. aby pitta nie została wzmoŜona. Zawiera aromatyczny olejek. Sproszkowany moŜna równieŜ zaparzać jako napój. Wielu ludzi uduchowionych twierdzi. zaflegmienie. G o ź d z i k k o r z e n n y . pokrzywkę i zapalenie skóry. W tym celu trzeba przygotować napar z nasion i przelać gorącą wodę przez sito. cierpki. Cynamon jest dobrym zielem odtruwającym. kłopoty z zatokami. Ten prosty domowy środek pomaga równieŜ przy zaparciu. Cynamon. Jedna to świeŜa. Są one aromatyczne i poprawiają trawienie. Pomaga teŜ na oczyszczenie krwi. Stymuluje teŜ wydzielanie potu. Działa równieŜ jako środek przeciwbólowy. PoniewaŜ daje efekt ogrzewający. Działa rozwalniająco. To alkalizuje mocz. tzn. Jest aromatyczny. Goździki są naturalnym środkiem pzeciwbólowym. zaŜywanie dwa lub trzy razy dziennie po dwie kapsułki pomaga w rozbijaniu zakrzepów. soczewicy i sera.AyuRVEdA LtkARSTWA Pieprz turecki oczyszcza jelito grube i gruczoły potowe. Usuwa to zaczopowanie nosa i płuc. Olejek z goździków uŜywa się do uśmierzania bólu zębów. NaleŜy go jednak brać w małych ilościach. jest 115 . a pomaga kontrolować vatę i kaphę. zielona roślina. Pokarmy cięŜko strawne czyni lŜejszymi. Ŝe czosnek jest radŜasowy. mdłości i wymioty. Mimo wymienionych przeciwwskazań czosnek działa bardzo skutecznie przy zaburzeniach vata. moczopędne i moŜna ją zaŜywać. W postaci papki moŜna nakładać na skórę. Jest gorący. Kminek łagodzi bóle i skurcze brzucha. sproszkowany kminek jest skutecznym lekiem w przypadku biegunki lub dyzenterii. śucie kawałka goździka z twardym cukierkiem łagodzi suchy kaszel. Jego wpływ na ciało jest gorący. jedną szczyptę na raz. NaleŜy w takich przypadkach zaŜywać szczyptę proszku kminkowego ze świeŜą maślanką (patrz przepisy Dodatek C). niestrawność. wkładając do kapsułek. gdy w czasie oddawania moczu czuje się pieczenie. Razem z kałem usuwa się śluz. a przy dolegliwościach pitta moŜna uŜywać go tylko w małych ilościach. Dodanie szczypty sproszkowanego goździka do naparu z imbiru uśmierza vatę i kaphę. PraŜony. Czosnek stymuluje energię seksualną i dlatego nie zaleca się go ludziom pozostającym w celibacie. Goździk moŜe być jadany w postaci sproszkowanej. zaflegmienie i na pobudzenie trawienia. 112 K o l e n d r a . Jest dobry na choroby vata i kapha. a takŜe na odmłodzenie. wykrztuśnie i odflegmiająco. ale nie na pitta. Goździk pomaga na kaszel. Cynamon roznieca agni. energetyzuje tkanki. druga to suche nasiona. Są dwie postaci kolendry. Przynosi równieŜ ulgę w przeziębieniu. Poprawia smak potraw i ułatwia trawienie. pobudza trawienie i ma naturalne działanie oczyszczające. gorzki i pikantny. W tym celu zanurza się mały kawałek bawełny w olejku i przykłada na ubytek w bolącym zębie. Jest to roślina aromatyczna i pobudzająca. zaflegmieniu i kaszlu.

anemię i choroby krwi. Gotu kola (Centella asiatica). JeŜeli zrobi się to wieczorem. I m b i r . zaflegmienie i choroby zatok. Utarty imbir zawiesza się w małym woreczku pod strumieniem gorącej wody. Roznieca teŜ ag-ni. Imbir jest najlepszym domowym środkiem na dolegliwości kapha. Roślina zbliŜona do Ŝeńszenia. Jest dobry przy leczeniu wewnętrznych i zewnętrznych wrzodów. Wzmacnia pamięć i inteligencję. ŚwieŜy czosnek jest anty-vata i anty-kapha. Jako środek pobudzający apetyt działa teŜ mieszanina ze szczypty soli i pół łyŜeczki imbiru. Przyczynia się do oczyszczenia jelit i pobudza ich ruchy perystaltyczne. a ból głowy minie. Liść tego ziela wygląda jak dwie półkule mózgu. Czosnek uśmierza równieŜ ból zębów. Likwiduje zaparcie wtedy. Pasta moŜe wywołać lekkie wraŜenie pieczenia na skórze. ŚwieŜy imbir zawiera więcej wody i jest łagodniejszy. Uśmierza równieŜ bóle stawów. Imbir suszony. Gotu kola działa na tkankę mózgową. moŜe być teŜ stosowany przy suchym kaszlu lub zaflegmieniu. takie jak kaszel. zwykłe przeziębienie. ŚwieŜy napar z imbiru jest dobry dla osób vata i pitta. poniewaŜ stymuluje wydzielanie soków trawiennych. Ma działanie antyreumatyczne. Taka kąpiel usuwa ból i ma działanie odświeŜające i odpręŜające. ale nie uszkodzi skóry. Przynosi ulgę w stresach. pobudza zdolność pojmowania. dobry jest dla osób kapha. Przyspiesza gojenie się ran. jak wiele innych tłuszczów i ma własności anty-vata. nos i skórę. roznieca agni.AyuiwEcta UkARSTWA poŜyteczny w okresach deszczowych i w zimie.Dodatek C). jest równieŜ skuteczne przy odtruwaniu. WraŜliwy ząb lub obnaŜone dziąsła moŜna masować olejkiem czosnkowym. roznieca agni i podnosi aromat potraw.. bardziej skoncentrowany i mocny. zaflegmienie płuc i gardła. Napar ze sproszkowanego imbiru połączony z gorącą wodą moŜna pić z miodem. Przy bólach ciała poleca się kąpiel z imbirem. Bywa uŜywany w postaci świeŜej i suszonej. przyswajanie i asymilację pokarmów. Doskonale poprawia apetyt. Pomaga w przepływie energii między półkulami mózgu. Miód wytwarza w ciele gorąco i dlatego ma działanie ograniczające vatę i kaphę. Ponadto podnosi inteligencję. ŚwieŜy czosnek moŜe być uŜyty do gotowania. rozumienie. przenosi ich medyczne właściwości do tkanek ciała. Ghee leczy chroniczną gorączkę. Jest to szczególnie korzystne przy zimnej pogodzie. W przypadku bólu ucha naleŜy wpuścić trzy lub cztery krople olejku czosnkowego do ucha i przykryć bawełnianym opatrunkiem. Jest bardzo skuteczny na bóle głowy pochodzące z zatok. Czyni wtedy potrawy smaczniejszymi i łatwiejszymi do przyswojenia. Utarty świeŜy imbir z odrobiną czosnku moŜna stosować jako środek na podniesienie niskiego poziomu agni. Nie podnosi poziomu cholesterolu. neutralizuje toksyny. to do rana ból zniknie. ułatwia trawienie. Podobnie jak ghee. gdy przyjmuje się go razem z ciepłym mlekiem. przywiązany do kranu nad wanną tak. Ta mikstura roznieca agni na tyle. działa uspokajająco. Imbir działa stymulująco i wiatropęd-nie. anty-pitta i anty-kapha. Ŝe apetyt wraca. Ghee ( t o p i o n e masło). Po podgrzaniu przykładać na czoło. poniewaŜ jest gorący i pikantny. Imbir wywołuje pocenie się. Ułatwia krąŜenie krwi i łagodzi ból spowodowany zastojem energii. katar. Imbiru uŜywa się równieŜ jako przyprawy kuchennej do potraw. W połączeniu z lukrecją lub tatarakiem ma szerokie zastosowanie jako lekarstwo ayurvedyczne. Gdy jada się ghee razem z leczniczymi ziołami. Smak ma słodki i cierpki. Gotu kola jest takŜe uŜywana przy schorzeniach zatok w postaci sproszkowanej (1-4 łyŜeczek gotu kola z miodem rano i wieczorem). Leczy zapalenie gardła. aby woda przepływała przez woreczek. Miód. Dla uśmierzenia bólu głowy naleŜy przygotować pastę z pół łyŜeczki sproszkowanego imbiru zmieszanego z wodą. leczy wrzód Ŝołądka i zapalenie okręŜnicy. Stosuje się ją wówczas w postaci herbatki (filiŜankę przed snem) jako gwarancję zdrowego snu i rześkiego przebudzenia. W sanskrycie nosi nazwę brahmi (Brahma oznacza Kosmiczną Świadomość). Ghee to produkt przyrządzony z nie solonego masła (patrz przepisy . Tak więc podtrzymuje równowagę tridosza. postać sproszkowana jest mocniejsza i ma działanie penetrujące. Jest ogólnie dobre na oczy. Imbir moŜna teŜ stosować zewnętrznie na bolące stawy i mięśnie. Jednak dla ludzi pitta czosnek nie jest dobry. Pomaga takŜe na trawienie. pamięć i ojas. 115 114 . Imbir czyni pokarm lŜejszym i łatwiejszym do strawienia. Obie te postaci są aromatyczne i pikantne.

pomaga więc na bezsenność. Wypijanie naparu z lukrecji po posiłkach poprawia trawienie i likwiduje zaparcie. UŜywa się jej do poprawienia smaku naparów i mleka. Jest ona bardzo dobra dla ludzi vata i kapha. Ale nie naleŜy kłaść go bezpośrednio na skórę. Ma teŜ działanie bakteriobójcze. W połączeniu z mlekiem słuŜy jako środek tonizujący serce i mózg. Usuwa to ból w stawach i klatce piersiowej. Lukrecja jest teŜ emetykiem. Miód rozpuszczony w wodzie energetyzuje ciało i przepłukuje nerki. Jest wiatropędna i usuwa zaflegmienie. poniewaŜ wzmaga pittę. NaleŜy jej jednak uŜywać rzadko i tylko przez dorosłych. Lukrecja jest bardzo skutecznym antidotum przy zapaleniu woreczka Ŝółciowego. 116 G o r c z y c a . UŜywany w umiarkowanych ilościach. Jest bardzo draŜniąca. Jarzyny stają się wtedy lŜejsze i łatwiejsze do strawienia. ostra. redukuje tłuszcz. UŜywa się jej równieŜ w leczeniu kaszlu. Tylko jedną szczyptę na raz. jak równieŜ nadmiaru śluzu powodującego zaflegmienie płuc. Następnie zanurzać w tej wodzie dłonie i stopy. Lukrecja jest słodka i lekko cierpka. Roznieca agni i neutralizuje toksyny. Dwie lub trzy szklanki mocnego naparu z lukrecji wywołują nudności i wymioty. Usuwa zaziębienie. Gdy się ją zjada. Gorczycę moŜna stosować w postaci ciepłych okładów dla uśmierzenia skurczów mięśni. bronchitu. Miód doskonale czyści krew. Przez osoby pitta moŜe być uŜywana tylko w mniejszych dawkach. Trzeba jednak uŜywać jej ostroŜnie. powstrzymując ich psucie się. pobudza wydzielanie śliny i innych soków trawiennych w przewodzie pokarmowym. Oczyszcza usta. ogólnym osłabieniu. G a ł k a m u s z k a t o ł o w a . Ziarna gorczycy zmieszane z wodą powodują odpręŜenie mięśni. ze względu na jej silne działanie. dwie szczypty nasion gorczycy z cebulą. jak równieŜ przy utracie apetytu oraz dolegliwościach śledziony i wątroby. Jest środkiem odpręŜającym i sprowadza naturalny sen. czosnkiem i jarzynami. jest teŜ dobry na oczy i na zęby. gorąca. Miodu nie naleŜy gotować. spowodowane złym trawieniem." AyuRvedA I. W tym celu pije się ją w postaci naparu jako środek wy-krztuśny. jej działanie jest gorące. Jej zapach zawiera amoniak i działa 117 . penetrująca i oleista. Gałka muszkatołowa jest skuteczna w leczeniu braku kontroli nad wydalaniem moczu. przeziębienia i zafleg-mienia. JeŜeli przyjmować lukrecję z ghee regularnie (pół łyŜeczki kaŜdego dnia). które ułatwiają usunięcie nadmiaru śluzu zgromadzonego w Ŝołądku. Nasienia gorczycy uŜywa się jako domowej przyprawy. UŜywany do opatrywania zewnętrznych skaleczeń. C e b u l a . ZakaŜone lub nie leczone rany leczy się nakładaniem lukrecji z ghee. to pomaga w leczeniu wrzodów przewodu pokarmowego. biegunce. kaszel i za-flegmienie. poniewaŜ gotowanie zmienia jego właściwości i czyni je nieprzyswajalnymi dla ciała. Gorczyca jest środkiem na niestrawność. Lukrecję moŜna równieŜ zaŜywać razem z leczniczym olejem lub z ghee. Tego leku uŜywa się w przypadku cukrzycy. gazach i tępym bólu brzucha. L u k r e c j a . przeziębienia i powtarzających się ataków astmy (patrz Dodatek C). smaŜyć ok. ostra i aromatyczna. Gorczyca działa jako środek przeciwbólowy i zmniejsza ból mięśni. ułatwia procesy gojenia. Jest bardzo cierpka. Rozgrzać olej sezamowy w garnku i gdy jest juŜ gorący. Jest naturalnym I środkiem wykrztuśnym.EI<ARSIWA miód przenosi lecznicze właściwości ziół do tkanek ciała i dlatego jest uŜywany jako pośrednik dla wielu substancji. Pastę naleŜy połoŜyć na kawałek materiału i dopiero ten okład połoŜyć na skórę. bo moŜe to spowodować pęcherze. Ogrzewany miód moŜe przywierać do ścianek przewodu pokarmowego i wytwarzać toksyny. Związać ziarna gorczycy w małym woreczku i włoŜyć do gorącej wody. wzdęcie brzucha i złe samopoczucie. Jest bardzo skutecznym antidotum na wrzody w przewodzie trawiennym i nieŜyt Ŝołądka. Papka ze sproszkowanej gorczycy z wodą moŜe być uŜywana jako okład. UŜywa się jej równieŜ dla usunięcia niemocy płciowej. Jest to roślina aromatyczna i pobudzająca. Gorczyca moŜe być uŜywana do gotowania i pieczenia. MoŜna ją teŜ stosować zewnętrznie na rany. W celu wyleczenia tych chorób naleŜy zaparzyć jedną łyŜeczkę sproszkowanej lukrecji (lub trochę mniej) jedną filiŜanką wody. co przynosi ulgę w bólach stawów i mięśni. śucie laseczki lukrecji oczyszcza usta i czyści zęby.

Nauki ayurvedyczne głoszą Ŝe wszystko. S z c z a w k o l c z a s t y . gorąca i pobudzająca. P i e p r z (czarny). Wysoką gorączkę i spowodowane tym konwulsje moŜna uśmierzyć stosowaniem utartej surowej cebuli. Przyczynia się teŜ do ograniczenia ilości cholesterolu i jest dobrym środkiem tonizującym akcję serca: działanie cebuli umoŜliwia spowolnienie rytmu bicia serca. Sól. to zmieszany z ghee uśmierza dolegliwości pitta. Pomaga w przypadkach zaparcia. jest obdarzone energią Uniwersalnej Świadomości. takich jak kaszel. uśmierza bóle stawów. suchych hemoroidów. 119 . Czarny pieprz pomaga leczyć obrzęki. Czyści usta. Nadaje się równieŜ do płukania przy zapaleniu gardła. przynosi ulgę. Niszczy równieŜ robaki jelitowe. lekko cierpki. Pół łyŜeczki kurkumy ze szczyptą soli przykładać na chore miejsce. klejnotów (kamieni szlachetnych) i kolorów. a zaczerwienienie szybko ustąpi. METALE* Oprócz stosowania ziół jako leków. włoŜyć do woreczka z materiału i przykładać na spuchnięte miejsce. MoŜna ich uŜywać tylko pod kontrolą wykwalifikowanego ayurvedycznego lekarza. jest przydatna zarówno jako zioło przyprawowe. W tym celu naleŜy ją mocno podgrzać. dodaje się ją do potraw wysokobialkowych. tak Ŝe jeśli ktoś zasłabnie lub ma zawrót głowy. Ma smak gorzki. poniewaŜ zawiera wodę i ogień. Kurkuma. zawiniętej w kawałek szmatki i przyłoŜonej do czoła lub na brzuch Cebula przynosi ulgę w ostrych atakach epileptycznych. Wzmaga wydzielanie soków trawiennych i poprawia smak potraw. pobudza wydzielanie w przewodzie trawiennym i poprawia trawienie. Wymienione dalej metale mogą mieć działanie toksyczne. Ayurveda wykorzystuje lecznicze własności metali. Wszystkie formy materii są po * OstrzeŜenie. Wzmaga pittę i kaphę. powodując łzawienie oczu i nosa. astma. Jest środkiem przeczyszczającym. takie jak zapalenie skóry lub pokrzywka. pomaga w leczeniu czyraków i wrzodów. Cebula poprawia trawienie i stymuluje energię seksualną. ChociaŜ czarny pieprz jest gorący i pikantny. Pół filiŜanki świeŜego soku z cebuli z dwiema łyŜeczkami miodu przyjmowane do wewnątrz. Jest jedzeniem radŜasowym i nie zaleca się jej tym osobom. Kurkuma jest równieŜ skuteczna w leczeniu cukrzycy. Do gotowania naleŜy uŜywać jej tylko w małych ilościach. które przestrzegają celibatu i duchowej dyscypliny. B. Zioło znane w Ameryce. Sól jest naturalnym środkiem przeciwbólowym i moŜna jej uŜywać zewnętrznie na miejsce bolące. skurcze. aby poprawić smak jedzenia. W tym celu naleŜy do szklanki gorącej wody wsypać dwie szczypty kurkumy i dwie szczypty soli. Łagodzi ból. Wpuszczenie do nosa kilku kropli skoncentrowanego roztworu soli powoduje oczyszczenie kaphy i odblokowuje nos.AyilRVEdA LEI<ARSIWA draŜniąco na oczy. jak i lecznicze. 118 Sól pomaga na gazy i wzdęcie brzucha. to on wkrótce pęknie. co przyczynia się do rozniecenia agni. Jest to przyprawa pikantna. Soli moŜna uŜywać przeciwko zewnętrznym obrzękom. NaleŜy uŜywać tylko zmielonych całych ziaren pieprzu. gazów i utraty apetytu. kaszel. stosuje się ją wtedy w postaci gotowych kapsułek. gdy zostaną uŜyte w nadmiarze. JeŜeli przyłoŜyć ją jako okład na czyrak. Gotowana cebula jest słodka i mniej ostra. pokrojona na kawałki cebula i podana do wąchania. W dolegliwościach artretycznych działa jako naturalny antybiotyk. oczyszczającym krew i antyzapalnym. Sól zawiera wodę i jest produktem ubocznym morza. Utarta cebula zmieszana z połową łyŜeczki kurkumy i połową łyŜeczki proszku curry. Wielu ludzi uŜywa soli morskiej po prostu po to. Spełnia wiele poŜytecznych funkcji. kamieni. gdy nałoŜyć ją jako pastę. Jako lek na pokrzywkę stosuje się zewnętrznie szczyptę pieprzu utartą z ghee. Działa kojąco przy schorzeniach układu oddechowego. Cebula silnie pobudza zmysły. W połączeniu z miodem zwalcza robaki w jelicie grubym. gdy podać ją choremu do wąchania lub wpuścić do oczu w postaci kropli. Ma równieŜ właściwości przeciwzapalne. jest stosowane w postaci herbaty przy hemoroidach i zmianach skórnych. łagodzi astmę. nudności i wymioty. bo poprawia trawienie i zapobiega tworzeniu się gazów. chociaŜ sól ma równieŜ własności medyczne. co istnieje.

włoŜyć do kwarty wody i gotować tak długo. aŜ połowa wody wyparuje. Wszystkie metale zawierają olbrzymią energię leczniczą. Pomaga teŜ noszenie na ręku miedzianej bransoletki z otwartym obwodem. tkanki kostne. Złoto jest dobre na histerię. płonąc w ogniu. zgadze. Gdy zostają przyłoŜone do skóry. czerwone ciałka krwi. maślanki lub kleiku zboŜowego (zakwasu chlebowego). Srebrną wodę przyrządza się w ten sam sposób co złotą. którą moŜna z nich czerpać dla celów leczniczych. słabe płuca i śledzionę. złoto. Metal jest rozgrzewany i poddawany działaniu oleju. Tak więc metale. Niekorzystnym wpływom na funkcjonowanie ciała. Srebro jest przydatne przy wycieńczeniu. aŜ zostanie połowa wody. tak samo ciało moŜe być chronione przed promieniowaniem elektrycznym i magnetycznym w atmosferze przez uŜywanie kamieni i metali.Ayum/edA prostu zewnętrzną manifestacją energii. zaŜywając leczniczą złotą wodę. śledziona i serce. Jest ono skutecznie stosowane jako antidotum na powiększenie wątroby i śledziony. naleŜy obmyć miedzianą monetę w wodzie wapiennej. M i e d ź . śledzionę i system lim-fatyczny. których tkanki zatrzymują wodę i tworzą zatory limfatyczne. która jest istotą wszelkiej materii. podstawowa siła Ŝycia. Czyste metale emitują astralne światło. Ma pozytywne działanie tonizujące na wątrobę. Ma dobroczynny wpływ na szpik kostny. MoŜe teŜ być uŜywane przy leczeniu schorzeń vata. wywierają elektromagnetyczny wpływ. Jednak nawet czyste metale mogą zawierać pewne zanieczyszczenia o wpływie toksycznym na najwaŜniejsze narządy ciała. Prana. Niektóre osoby nie tolerują złota i pod jego wpływem mogą dostać rumienią. Jest skutecznym środkiem uspokajającym nerwy. Złota woda pobudza serce. Złoto. płynie z uniwersalnej energii. ghee. jednak przy leczeniu ludzi kapha trzeba to robić bardzo ostroŜnie. wzmacnia mięsień sercowy. Jest kolejnym bardzo waŜnym metalem leczniczym. kamienie zwykłe i szlachetne są zewnętrzną manifestacją pewnych form energii i zawierają zapasy energii pranicznej. Te staroŜytne metody pozwalają dokładniej oczyścić niŜ przeróbka chemiczna i sprawiają. W czasie tego gotowania elektroniczna energia złota wejdzie do wody. epilepsję. krowiego moczu. miedź. Ŝelazo. który oddziałuje na komórki i głębsze warstwy tkanek. Pić dwa lub trzy razy dziennie po łyŜeczce tej wody. zapaleniu jelit. Pomaga teŜ przy leczeniu anemii. rozumienie i stymuluje budzenie się świadomości. Dlatego nauki ayurve-dyczne zalecają specjalne metody ich oczyszczania. tkankę nerwową i ma własności odmładzające. wzmacnia słaby puls. Zdrowie fizyczne zaleŜy od wpływów kosmicznych w równym stopniu. Tak jak domu przed piorunem chroni miedziany pręt. umysłu i świadomości moŜna się przeciwstawić przez uŜycie kamieni i metali. ataki serca. 121 . Aby wyleczyć się z otyłości oraz dolegliwości wątroby i śledziony. takie jak nerki. Oczyszczone złoto. Dwie łyŜeczki 120 LekARSiwA tej wody miedziowej naleŜy przyjmować trzy razy dziennie przez jeden miesiąc. Aby przygotować taką wodę. Poprawia pamięć i inteligencję. wątrobę i śledzionę. nadczynności woreczka Ŝółciowego i obfitym krwawieniu podczas miesiączki. gdy ma się konstytucję pitta. CięŜkie metale. Ŝe wpływ metalu na ludzkie tkanki nie ma Ŝadnych ubocznych skutków toksycznych. takie jak rtęć. osłabieniu po gorączce. ś e 1 a z o. Wzmaga wytwarzanie czerwonych ciałek krwi i dlatego uŜywa się go do leczenia anemii. chronicznej gorączce. Srebro pobudza siłę i wytrzymałość. naleŜy włoŜyć złotą ozdobę (bez kamienia) do dwóch szklanek wody i gotować. mleka. Jest szczególnie poŜyteczna dla osób mających skłonność do nadwagi. StaroŜytni riszi indyjscy dzięki medytacji odkryli te lecznicze skutki energetyczne. jak stan duchowy i umysłowy człowieka. Energię złota moŜna wykorzystać. zmienia się w popiół. Przynosi ulgę w nadmiarze kaphy i w nadmiarze tłuszczu. wzmaga siłę Ŝyciową. które jest źródłem potęŜnego przeciwdziałania negatywnym wpływom planet. inteligencję. S r e b r o . śelazo wzmacnia mięśnie. ołów i cyna są uŜywane do leczenia. dlatego jest bardzo dobre przy leczeniu nadmiaru pitty. NaleŜy pić ciepłe mleko podgrzewane w srebrnym naczyniu w celu wzmocnienia siły i wytrzymałości. wątroba. Złoto ma własności gorące i dlatego naleŜy uŜywać go ostroŜnie wtedy. Poprawia teŜ pamięć. srebro. Ma właściwości chłodzące. Teraz opiszemy dobroczynne skutki wpływu róŜnych metali. Srebrny popiół przynosi ulgę w chorobach zapalnych serca i wątroby oraz dolegliwościach śledziony.

Powinno się go nosić na szyi na srebrnym łańcuszku albo na serdecznym palcu lewej ręki. mające właściwości lecznicze. Biały. a uspokaja pittę. A m e t y s t . Pomaga zatrzymać krwotok i jest najlepszy jako środek czyszczenia krwi. lapis lazuli 122 • dla dostarczenia ogólnej ochrony — beryl.rubin 2. Przez swoje negatywne i pozytywne wibracje. a takŜe wynosi wartość sztuki i muzyki. zaleŜnie od ich dnia urodzenia oraz opisy właściwości tych kamieni i sposobu uŜycia kilku dobrze znanych kamieni szlachetnych: 1. Zawiera elementy eteru. krwawnik. Ten kamień kwarcu zawiera małe kropelki koloru czerwonego. perła • aby rozwinąć zdolności psychiczne . perła aby doświadczać (lazuryt) aby pobudzić postawy twórcze . Powinno się go nosić na szyi na złotym łańcuszku. władzę.perła . Ametyst pomaga kontrolować emocje. Diament jest najlepszym drogim kamieniem na odmłodzenie. UśYCIE KAMIENI SZLACHETNYCH • do leczenia . nosząc je jako ozdoby. Diament. ale uśmierza nadmiar vaty i kaphy. Pomaga tworzyć bliskie więzi 123 . Powinno się go nosić na szyi na złotym łańcuszku. powietrza i ognia.szafir . Pomaga w przezwycięŜaniu zaburzeń kapha. jak równieŜ na anemię. niebieski lub fioletowy. LECZENIE KAMIENIAMI SZLACHETNYMI I KOLORAMI Kamienie szlachetne i kolory. Kolor dymny. która uspokaja pittę.perła. Krwawnik wspiera duchowe wychowanie dzieci.diament. W Ayurvedzie diament jest uŜywany jako środek tomzujący serce. współczucie i nadzieję.krwawnik. Aktywizują ośrodki energetyczne w ciele i w ten sposób rozwijają wraŜliwość. Oto lista kamieni korzystnych dla osób. śółty. miłość.ametyst .agat . Daje człowiekowi godność. podobnie jak metale. Czerwony diament ma energię ognistą. takie jak pierścionki czy naszyjniki lub teŜ wkładając je do wody na noc.lapis linąuis dla chłonności umysłu . Energię leczniczą kamieni moŜna uaktywnić.krwawnik — diament .AyURVECJA LEkARSlWA C. Przynosi powodzenie i wzniosłość duchową. Beryl pobudza inteligencję. oprawiony w srebrny pierścionek.granat . lapis linąuis • dla ochrony przed gniewem . Chroni dzieci przed lękiem i pomaga im rozpocząć wcześniej chodzenie i utrzymać równowagę. Energia tego bardzo cennego kamienia przenosi subtelne wibracje do serca.kamień księŜycowy .ametyst. Powinno się go nosić na szyi na złotym łańcuszku blisko serca. zielony lub niebieski. kamienie nie tylko wydzielają energię. a rano wypijając tę wodę. Stymuluje duchowe przebudzenie. Kamienie moŜna oczyścić przez włoŜenie ich do słonej wody na dwa dni. niebieski lub czerwony. Purpurowy. która stymuluje pittę. Wzbudza nadmiar pitty. K r w a w n i k . Jest dobry na nierównowagę vaty i pitty.rubin . mózgu i głębszych tkanek. Jest dobry na zaburzenia wątroby i śledziony. Beryl.opal — topaz . Zawiera ogień i eter. Niebieski diament ma energię chłodzącą. Zawiera ogień i wodę. W tej kuracji diament naleŜy wkładać na noc do szklanki z wodą i rano tę wodę wypijać. zawierają wibracje energetyczne. rubin. beryl • subtelnych efektów energii . Bezbarwny diament stymuluje vatc i kaphę. Zawiera elementy eteru i wody. ale teŜ ją wciągają. KALENDARZ KAMIENI URODZINOWYCH styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień .agat. opal Agat. a stymuluje kaphę. prestiŜ i pozycję społeczną.

Opal. miłości. Dodaje siły ciału. Perła. plwocina i krwawiące hemoroidy. TeŜ zawiera węglan wapnia. Ŝe diament niskiej jakości będzie miał negatywny wpływ na ciało. wymioty z krwawieniem. Kamień księŜycowy uśmierza zaburzenia vaty i pitty. Leczy skutecznie wymioty Ŝółcią. Kamień księŜycowy ma bliskie odniesienie do ludzkich uczuć i oddziałuje na cielesną wodę. MoŜe być w tej postaci uŜywana do leczenia zapalenia wątroby i kamieni Ŝółciowych. powietrze i ziemię. Perła ma własności hemostatyczne (hamuje krwawienie) i dlatego jest uŜywana do leczenia takich schorzeń jak krwawienie dziąseł. Czerwony. Pobudza Ŝyczliwość i przyjaźń. Perła zawiera wodę. W oczyszczonej postaci popiołu perła jest uŜywana wewnętrznie na Ŝołądek i zapalne choroby jelit. ogień. Pomaga przy koncentracji i daje potęgę mentalną. Niebieski. L a p i s lazuli ( l a z u r y t ) . Cztery lub pięć małych pereł naleŜy włoŜyć na noc do szklanki z wodą. jak to moŜna stwierdzić na podstawie jego fizycznego podobieństwa do księŜyca. NaleŜy pamiętać. takich jak czerwony. Zawiera elementy ognia. czarny. brązowy. C z e r w o n y koral. Powinno się go nosić na szyi na złotym łańcuszku. oprawiony w złoty pierścionek. Czyści krew i pomaga kontrolować nienawiść. współczucia. a jego chłodząca energia uśmierza pittę. moŜe jednak wzmagać kapnę. Uczula noszącego na wyŜsze wibracje duchowe. Kamień k s i ę Ŝ y c o w y . Ŝółty i biały. Wchłania energię księŜycową. L a p i s 1 i n q u i s. Tworzywo krzemieniowe w rozmaitych kolorach. Lazuryt jest kamieniem niebiańskim. Ten kamień jest dobry dla vaty i kaphy. eteru i wody. Koloni fioletowego lub purpurowego. Ten klejnot jest wytworem organicznym z matki perły (ostrygi). Powinno się go nosić na serdecznym palcu prawej ręki. Ten kamień. To pomaga przy pieczeniu podczas oddawania moczu i przy pieczeniu w oczach. który pochodzi z morza. Zawiera elementy wody. Jest klejnotem 124 Boga. biały ma wodę. Rubin. Zawiera elementy ognia. Ŝółty i brązowy mają działanie rozgrzewające i są dobroczynne dla zaburzeń vaty i kaphy. Niebieski. S z a f i r . Zawiera eter. przyrządzając perłową wodę. Perła ma własności wzmacniające. Ma neutralizujący wpływ na vatę. wodę i ziemię. wzmacnia umysł i świadomość. natomiast dla pitty lepsza jest oprawa ze srebra. lecznicze wibracje. natomiast jest on dobry na nadmiar vaty i kaphy. Pomaga w medytacji i przynosi szczęście. ziemi i ognia. Jego działanie uspokaja pittę. świętym. JeŜeli ktoś cierpi z powodu uczuciowego stresu i bywa przygnębiony w czasie nowiu i pełni księŜyca. wiary. Perła ma właściwości anty-pitta i czyści krew. Czerwony. Jest dobry dla vaty i kaphy. Ma właściwości podobne do lapis lazuli. Czerwony. powietrze. Perłowa woda ma działanie zasadotwórcze i pomaga w ostrych stanach zapalnych. Powinno się go nosić na lewym palcu serdecznym w złotym lub srebrnym pierścionku.AyuRvedA LEI<ARSIWA międzyludzkie. Granat moŜe być noszony na szyi w złotej oprawie dla vaty i kaphy. pobudza energię i Ŝywotność. Pitta jest wraŜliwa na ten kamień. powinien nosić srebrny pierścionek z kamieniem księŜycowym na prawym palcu serdecznym. powierza i eteru. Jest uŜywany do przeciwstawienia się negatywnym 125 . Wzmacnia oczy i jest uŜywany do leczenia róŜnych chorób oczu. twórczości i zrozumienia dla innych. Biała. Perłę powinno się nosić na serdecznym palcu prawej ręki w srebrnym pierścionku. Energię elektryczną perły moŜna wykorzystać. dlatego jest tradycyjnie skojarzony z małŜeństwem. Wspiera wzrost dziecka. zielony. fioletowy lub zielony. Granat czerwony ma elementy ognia i ziemi. jeŜeli nosić go na palcu wskazującym lub serdecznym prawej ręki. Zawiera wodę. ogień i eter. Biały i zielony są poŜyteczne dla pitty. Powinno się go nosić na prawym palcu wskazującym w złotym pierścionku lub na szyi na złotym łańcuszku. Granat. Zawiera elementy wody. zielony ma ogień i powietrze. gniew i zazdrość. powietrza i eteru. Ŝółtawoczerwony lub pomarańczowoŜółty. Zawiera węglan wapnia i działa chłodząco oraz ma uspokajające. Szary lub biały. Rubin wzmacnia serce. wchłania energię z planety Mars. Następnego dnia wypić tę wodę jako tonik. poniewaŜ są chłodzące. Kamień księŜycowy uspokaja umysł. krwawa.

Siedem podstawowych naturalnych kolorów. Ma własności grzejące. Z i e l o n y . W terminach duchowych kolor Ŝółty jest związany z całkowitą śmiercią ego. Ponadto wytwarza gorąco w ciele i stymuluje krąŜenie krwi. Jednak daje równieŜ energię i siłę organom seksualnym. ischias. winnoŜółty. Pomaga przenosić energię do czakramu serca. Jednak u tych. Ten kolor odnosi się do krwi. JeŜeli naczynie z wodą zawinie się w glansowany papier kaŜdego z siedmiu kolorów i postawi na słońcu na cztery godziny. Jest to kolor Kosmicznej Świadomości. Ten kamień pobudza namiętność i uśmierza lęk. nerwoból. W leczeniu ayurvedycznym uŜywa się następujących kolorów: C z e r w o n y . Czerwień odciąŜa wzmoŜenie kaphy i vaty. śółty. którzy nie pozostają w celibacie. SłomianoŜółty. histeria i wszystkie zaburzenia vaty. Jest to barwa Czystej Świadomości. KOLORY Ayurvedyczne leczenie wykorzystuje równieŜ uzdrawiające właściwości pewnych kolorów. Zawiera ogień. Poszukującym duchowości pomaga wyrzec się świata. jak i zielonego koloru. Podobnie jak czerwony.Ayum/EdA Lek/łRsrtt/A wpływom planety Saturn. Pomaga naprawić zaburzenia w wątrobie i uśmierza wzmoŜoną pittę. Zieleń równieŜ łagodzi emocje i wprowadza szczęśliwość do serca. Leczy odbarwienia skóry. Nadmiar zieleni stymuluje koncentrowanie się Ŝółci. NaduŜycie niebieskiego koloru moŜe spowodować wzmoŜenie vaty i kaphy oraz wywołać zaparcie. który przynosi obudzenie się świadomości indywidualnej. Ma uspokajający. Pomaga w takich chorobach jak reumatyzm. pobudza czerwony kolor czerwonych ciałek krwi i stymuluje ich powstawanie. Powinno się go nosić na szyi na złotym łańcuszku. a wzmaga pittę. Wytwarza w ciele lekkość i otwiera wrota postrzegania. Purpura uśmierza wzmoŜoną pittę i kaphę. T o p a z. epilepsja. chłodzący wpływ na umysł i ciało. Nadmierny kontakt z tym kolorem moŜe powodować wzmoŜenie pitty. eter i powietrze. Ma uspokajający wpływ na umysł i daje wraŜenie świeŜości. Gdy jest się wystawionym na działanie koloru Ŝółtego. ale w nadmiarze moŜe wzmóc vatę. NaduŜycie koloru Ŝółtego moŜe spowodować nadmierne skumulowanie Ŝółci w jelicie cienkim i wzmóc pittę. ma własności grzejące i energię uzdrawiającą. Usuwa zaparcie i utrzymuje połysk skóry. co moŜe doprowadzić do kamieni Ŝółciowych. energia wznosi się do najwyŜszego czakramu (na wierzchołek głowy). Zbyt częste oglądanie koloru czerwonego moŜe spowodować zapalenie spojówek. Ma uspokajający wpływ na umysł. daje energię tkance nerwowej i szpikowi kostnemu. Pomaga w utrzymaniu koloru skóry. które są obecne w tęczy. Uśmierza vatę i kaphę. Ma on właściwości zarówno Ŝółtego. to woda nasyci się wibracjami tego koloru. powodując stan zapalny. D. Powinno się go nosić na prawym palcu wskazującym w złotym pierścionku lub na szyi na złotym łańcuszku. Daje siłę i inteligencję. Jednak nadmierne wystawianie się na kontakt z tym kolorem moŜe spowodować nadmierną koncentrację pitty w pewnych częściach ciała. stosowanie koloni pomarańczowego powoduje nadmierne stymulowanie seksualne. Tak 126 więc kolor pomarańczowy powinien być wykorzystywany w połączeniu z celibatem w celu przekształcenia energii seksualnej w NajwyŜszą Świadomość. a wzmaga pittę. P u r p u r a ( f i o l e t ) . Uspokaja nadmiar vaty i kaphy. ś ó ł t o z i e l o n y . ma związek z tkankami ciała i z tridosza. Kolor ten uśmierza nadmiar vaty i kaphy. N i e b i e s k i . Tę wodę moŜna pić z doskonałym rezultatem dla zdrowia. 127 . Zawiera elementy powietrza i eteru. Pomarańczowy. Dlatego działanie wibracji tych siedmiu kolorów moŜe być wykorzystywane w ustalaniu równowagi trzech humorów. Pomarańczowy kolor pomaga w uśmierzaniu wzmoŜonej vaty i kaphy. Ten kolor stymuluje zrozumienie i inteligencję. zielonkawy i czerwonawoniebieski.

spada ciśnienie krwi. jest zaofiarować podstawowe wyjaśnienia dotyczące ogromnej. Ustaje trawienie. wnętrzności nie poruszają się juŜ bez pomocy. Dominujące staje się uczucie lekkości i wzrastającego gorąca. ukrytej i głębokiej uzdrawiającej mocy Ayurvedy. Jednak zakończenie tego cyklu. aby kontynuować kosmiczny cykl egzystencji: „Gdy śmierć zbliŜa się do elementu ziemi. W tej świątyni przebywa prawdziwa wiedza. Narządy zaczynają się zamykać. gdy w sposób skrócony traktuje się staroŜytny system mądrości. Stosując praktycznie wiedzę przedstawioną tutaj."* Tak to ludzki system nerwowy wraca do źródła swego bytu. Temperatura ciała opada. Granice ciała. aby zajrzeć do księgi Ŝycia. Jednak intencją autora. uczucie płynności staje się bardziej podobne do ciepłej mgły. panuje uczucie bezkresności. odczucie stałości i twardości ciała zaczyna topnieć. Zostały tu wprowadzone wszystkie podstawowe pojęcia Ayurvedy. Ŝe przekazał pewne podstawowe prawdy tej głębokiej nauki w sposób łatwo zrozumiały. to naturalną rzeczą jest zakończyć w tym punkcie. New York 1982. Gdy element powietrza rozpływa się w samą Świadomość. a fizyczne zadowolenie i niedogodność nie mają juŜ więcej znaczenia. Gdy element wodny zaczyna się rozpadać w element ognia. rozwiewa sie w Przestrzeni i nie ma juŜ doznania cielesnego kształtu ani funkcji. to zrozumieć siły. Płyny cielesne powolnieją. krew osadza się w najniŜszych kończynach. Jest to nieuniknione wtedy. Teraz jest pora. Autor ma nadzieję. Nie moŜna poruszać kończynami według swojej woli. z którego ją rozpoczęliśmy. podróŜy. ksiąŜka ta postawiła zapewne więcej pytań. PodróŜ jest wprawdzie długa. jednak Czytelnik moŜe uwaŜać za nie rozwiązane jeszcze zagadnienia dotyczące tej nauki Ŝycia. Pojawia się uczucie lekkości. Tylko ty Czytelniku moŜesz osądzić. na którym ciało zaczyna stygnąć i blednąc. Ciało wydaje się bardzo cięŜkie. i dostarczyć praktycznej wiedzy. Gdy element ognia rozpada się w element powietrza. które dają nam zdrowie. umysł i świadomość. w którym świadomość ludzka zostaje włączona w Świadomość Kosmiczną. aŜ osiąga poziom. przekonasz się autentycznie i prawdziwie o słuszności tego tekstu. płynności. ale my zawsze wrócimy do miejsca. moŜliwej do zastosowania przez Czytelnika w jego codziennym Ŝyciu. W istocie. uczucie rozpływania się w coraz subtelniejszą nieograniczoność. jego krawędź. niŜ udzieliła na nie odpowiedzi. 129 . obejmujący tak szeroki horyzont. jak równieŜ te. krąŜenie jest wolniejsze. 269-270. Przedstawia tylko ułamek całego bogactwa ayurvedycznej mądrości. w miarę jak stałość. czy jego wysiłek osiągnął zamierzony cel. Gdy krąŜenie zaczyna tęŜeć i ustawać. uszy i oczy stają się suche. oznacza rozpoczęcie dla ciebie. które leŜą u korzeni chorób. podobnie jak zakończenie tej ksiąŜki. która zawsze umacniała identyfikację z ciałem. stając się dłuŜszy niŜ wdech. Wnioski Ayurveda naświetla wszechstronnie podstawowe prawa i zasady rządzące Ŝyciem na Ziemi. są mniej wyraźne. Skurcze jelit powolnieją. PoniewaŜ początkowe rozdziały tej ksiąŜki zaczęły się przede wszystkim od stworzenia pochodzącego z Kosmicznej Świadomości i uformowania pięciu elementów. a ma on nadzieję. rozpadającej się w czyste istnienie. zaczyna roztapiać się w uczuciu płynności. jaką jest twoje ciało. Gdy ziemski element zaczyna się roztapiać w element wodny. „Who dies". lecz tylko wraŜenie ogromnej rozprzestrzeniającej się obojętności. zanika uczucie ciepła i chłodu. w którym te elementy wracają do swego źródła. Nie ma tak silnego uczucia bycia 128 * Stephen Levine. Wydech. Ŝe osiągnął zamierzony cel. s. Ten krótki zarys jest próbą wprowadzenia Czytelnika w tę Ŝyciową naukę w sposób zwięzły i pouczający. Zrozumieć Ayurvedę. ma się uczucie płynięcia. Czytelniku.WiNioski »w« ciele.

cytryna. hamuje funkcje ustroju wytwarza gazy powodują przeciąŜenie wzmaga pittę i stymuluje vatę Ŝuć 1/2 łyŜeczki nasion kminku lub 1-2 nasiona kardamonu imbir sproszkowana gałka muszkatołowa z kardamonem kardamon z kminkiem sproszkowana gałka muszkatołowa z kardamonem dodać ghee sproszkowany suszony imbir kłącze tataraku i nasiona selera * Powinno się ich uŜywać podczas jedzenia danej potrawy lub w czasie jej przygotowywania. skutek hamujący działa stymulująco. cebula. powoduje złogi wytwarza śluz i złogi pieprz czarny. pieprz turecki lub chili wytwarza złogi i śluz wzmaga pittę i kaphę wzmagają pittę. działa równieŜ na ustrój hamująco stymulant. sól kamienna lub chili gotowanie w oleju słonecznikowym z kurkumą i ziarnami gorczycy wzmaga kaphę i wytwarzanie tłuszczu wzmaga kaphę i wytwarzanie tłuszczu wzmaga kaphę i wytwarzanie tłuszczu kurkuma. jogurt i ziarna gorczycy ghee z pieprzem limona i kminek DODATEK A ziemniaki pomidory OWOCE awokado Odtrutki pokarmowe* Pokarm NABIAŁ ser jajka lody kwaśna śmietana jogurt RYBY I MIĘSO ryby czerwone mięso ZBOśA owies ryŜ pszenica WARZYWA strączkowe gazy i wzdęcia czosnek. wzmagają kaphę wytwarzają śluz. powodują złóg wytwarza śluz. potem hamująco stymulant. kurkuma Negatywne skutki Odtrutki wzmaga kapha wzmagają pittę i kaphę mogą wzmagać vatę powoduje biegunkę wstrzymuje wydzielanie moczu i kału banany suszone owoce mango melon ORZECHY I NASIONA kurkuma. pieprz czarny i turecki. limona i cytryna goździki.CWlRUTki pokARMOU/E Pokarm czosnek zielona sałata cebula Negatywne skutki wzmaga pittę wytwarza gazy wytwarza gazy wytwarzają gazy wzmagają kaphę Odtrutki utarty orzech kokosowy i cytryna oliwa z oliwek z sokiem cytrynowym gotowanie lub sól. turecki i chili pietruszka. goździki. 150 151 . imbir. doraźnie. skutek hamujący doraźne działanie stymulujące. cytryna. a gdy jadane surowe. gorczyca i kminek goździki lub pieprz ziarnisty imbir wzmagają pittę cięŜko strawne orzech kokosowy. czosnek i czarny pieprz kardamon moczyć w wodzie ghee z kardamonem tarty orzech kokosowy z kolendra goździki lub kardamon kolendra i kardamon kminek lub imbir orzechy masło arachidowe nasiona RÓśNE alkohol czarna herbata kofeina czekolada kawa praŜona kukurydza słodycze tytoń wytwarzają gazy i wzmagają pitt cięŜkie. aby były lŜejsze kapusta wytwarza gazy doraźne działanie stymulujące. powoduje ból głowy mogą wzmagać pittę umoczyć na noc i gotować w oleju sezamowym z chili imbir i praŜony sproszkowany kminek moczyć i przypiekać. wzmaga pittę.

Z a p a r c i e . aby uzyskać konsystencję pasty. Przykładać lód lub pastę z drzewa sandałowego. Zastosować pastę z imbiru. Czyraki. Stosować zewnętrznie. Aby czyrak się zebrał. to wypić szklankę wody z łyŜką siemienia lnianego. Do szklanki wody wsypać szczyptę soli i szczyptę kurkumy i tym płukać gardło. A s t m a . Pić ciepłe mleko z dodatkiem pół łyŜeczki sproszkowanego szafranu i kurkumy. Zły z a p a c h z ust Oczyścić jamę ustną proszkiem z lukrecji i jeść nasiona kopru. Inny sposób. zmieszać i zjeść. 1/8 łyŜeczki) lub czarną kawę ze świeŜym sokiem cytrynowym. Zaleca się herbatkę z lukrecji i imbiru. naleŜy stosować gotowaną cebulę w postaci okładu lub pastę ze sproszkowanego imbiru pół na pół z kurkumą (po pół łyŜeczki kaŜdego). zmieszać i wypić. K r w o t o k z e w n ę t r z n y . MoŜna przykładać równieŜ na miejsce krwawienia kulki z popiołu spalonej bawełny. Przyrządzić pastę z proszku kurkumy i drzewa sandałowego. DODATEK B Pierwsza pomoc choremu T r ą d z i k . K r w o t o k w e w n ę t r z n y . Wypić zmieszany w równych częściach jogurt z wodą z dodatkiem odrobiny świeŜego imbiru (ok. Pomaga równieŜ wciąganie do nosa — wdychanie szczypty sproszkowanego kłącza tataraku. W y c z e r p a n i e (udar cieplny). Wewnętrznie moŜna stosować po pół filiŜanki soku z aloesu dwa razy dziennie. W tym samym celu bardzo skuteczne są liście eukaliptusowe. Wkroplić do ucha trzy krople olejku goździkowego (patrz Dodatek C). JeŜeli podczas kaszlu wydziela się śluz. MoŜna teŜ uŜyć ghee albo oleju kokosowego. Usuwa to zatory. MoŜna równieŜ wypijać dwa razy dziennie po pół filiŜanki soku z aloesu. pić herbatkę z pół łyŜeczki imbiru. a potem olejek euikaliptusowy do smarowania bolącego miejsca. Wkroplić do ucha trzy krople olejku czosnkowego albo uŜyć mieszaniny z 3 łyŜeczek soku z cebuli i pół łyŜeczki miodu wkroplić do ucha 5 do 10 kropli. K a s z e l . aŜ oddech odzyska zapach świeŜości.PJERWSZA POMOC CHOREMU O p a r z e n i e . Innym środkiem wewnętrznym jest 1/4 filiŜanki soku z cebuli z 1 łyŜeczką miodu i 1/8 łyŜeczki pieprzu. Ból ucha. pół łyŜeczki zmieszanych ziół w filiŜance wody. Napar z liści senesu (jedna łyŜeczka na filiŜankę wody) lub łyŜeczka ghee w szklance gorącego mleka — wypić przed snem. 152 UJ . P r z e z i ę b i e n i e . Zatory w nosie usuwa robienie okładów z olejku eukaliptusowego na boczne strony nosa. dodać szczyptę gałki muszkatołowej. Zagotować łyŜeczkę proszku imbiru w litrze wody i wdychać ciepłą parę. Ssać takŜe cały goździk lub kawałek cukru. teŜ przed snem. dodając za kaŜdym razem tyle wody. Innym środkiem jest kleik zrobiony z 2 łyŜeczek nasion maku i 1 filiŜanki wody. szczypty goździków i cynamonu. D z w o n i e n i e w uchu. B i e g u n k a . Zrobić pastę ze świeŜego Ŝelu soku aloesu ze szczyptą proszku z kurkumy. Bóle w k r z y Ŝ u . Ten proszek zaparzyć w szklance gotującej się wody. Zagotować. przynosi ulgę w kaszlu i duszności. Wypić szklankę soku kokosowego lub soku z winogron albo ugotować trzy daktyle w szklance wody. po pół łyŜeczki.

Zrobić enemę (lewatywę) z jednej filiŜanki oleju tatarakowego. Nakładać papkę z liści kolendry (cilantro) na chore miejsce lub pić herbatkę z nasion kolendry (jedna łyŜeczka nasion na filiŜankę wody).AyuiwedA PJERWSZA pOMOC CHOREMU Z a p a l e n i e oczu. nawet jeŜeli jadane są w nadmiarze. Ból głowy. aŜ ból głowy ustąpi. która niszczy inteligencję ciała. przyciśnij to nozdrze i oddychaj przez drugie. 155 . C z k w a k a. Jednocześnie na skronie nakładać pastę z drzewa sandałowego. Wziąć jedną łyŜkę Ŝelu z aloesu z dwiema szczyptami czarnego pieprzu. Jeść wtedy lekkie pokarmy. Tę pastę kłaść na czoło. Potyliczny ból głowy wskazuje na obecność toksyn w okręŜnicy. aŜ hemoroidy znikną. jednoczenia nakładając pastę imbirową za uszami. Następnie nałoŜyć na bolące miejsce. które nie powodują wzrostu wagi. MoŜna teŜ wypić filiŜankę ciepłej wody z dodatkiem soku z pół cytryny i szczypty sody kuchennej. zawiązać bandaŜem i zostawić na całą noc. ale nie jest ono szkodliwe. JeŜeli jednak juŜ się zbłądziło. Podgrzać tę pastę i rozprowadzić równo na kawałku gazy lub bawełnianej ściereczki. T r u j ą c e u g r y z i e n i a i u Ŝ ą d l e n i a . Zmieszać szczyptę sody kuchennej w filiŜance wody oraz sok z połowy cytryny i wypić. P r z e j e d z e n i e . Zatrzymać przez 30 minut. Inny sposób na uśmierzenie bólu głowy. Hemoroidy. aby powstała pasta. aŜ skurcze ustąpią. zmieszać dwie łyŜeczki proszku imbirowego z jedną łyŜeczką proszku kurkumy i dodać tyle wody. Skroniowe bóle głowy wskazują na nadmiar pitty w Ŝołądku. przekrojoną cebulę lub wdychać sproszkowany korzeń tataraku. Z a t r u c i e (ogólne). Pić trzy razy dziennie po pół filiŜanki soku z aloesu. Wykonać teŜ pranajamę (patrz rozdział XII . Wziąć dwie części miodu na jedną część oleju rycynowego.Oddychanie i medytacja). Pół łyŜeczki proszku z imbiru zmieszać z niewielką ilością wody i podgrzać. MoŜe wystąpić lekkie pieczenie. to obserwowanie własnego oddechu. Ból głowy z powodu zatok ma związek z kaphą i moŜe być uśmierzony stosowaniem pasty z imbiru na czoło i zatoki. naleŜy zjeść po jednej łyŜeczce przypieczonych nasion kopru i kolendry z odrobiną soli. Zastosować kompres z imbiru. takie jak kasza jaglana. Aby go przygotować. N a c i ą g n i ę c i e m i ę ś n i (górna część ciała). K r w a w i e n i e d z i ą s e ł . Pić sok ze świeŜych liści kolendry siewnej (cilantro) i nakładać pastę z sandałowego drzewa na ukąszone miejsce. Przejadanie się jest objawem nerwowości. Wysypka. Wdychać świeŜą. MoŜna je usunąć piciem herbatki z nasion kminku i kurkumy. przyjmować doustnie trzy razy dziennie. Szok (omdlenie). Kolejny sposób moŜe być skuteczny w usuwaniu: szczególnych rodzajów bólu głowy. Wziąć pół łyŜeczki ghee lub pół łyŜeczki sproszkowanej lukrecji. NaleŜy wziąć wtedy łyŜeczkę siemienia lnianego w szklance ciepłego mleka. Ŝe jedno nozdrze z większą siłą przepuszcza powietrze. tapioka lub Ŝyto. Przykładać olej rycynowy na podeszwy stóp albo wkroplić do oka trzy krople czystej wody róŜanej. JeŜeli zauwaŜysz. Zjeść jeden ząbek zmielonego czosnku ze szczyptą soli i sody kuchennej albo 1/4 filiŜanki soku z cebuli z połową łyŜeczki miodu i pół łyŜeczki czarnego pieprzu. Gazy (wzdęcia). N i e s t r a w n o ś ć . MoŜna teŜ uŜyć do okładu świeŜego Ŝelu z aloesu. Przy ogólnym naciągnięciu mięśni zastosować pastę imbirową z kurkumą (łyŜeczka imbiru na pół łyŜeczki kurkumy) na zaatakowane miejsce dwa razy dziennie. po pół łyŜeczki kaŜdego na filiŜankę gorącej wody. Dziąsła masować olejkiem kokosowym. B ó 1 (zewnętrzny). Wycisnąć pół cytryny do filiŜanki wody i pić. 1?4 S k u r c z e m e n s t r u a c y j n e .

Podczas gotowania wcisnąć do niego trochę soku z cytryny. Ból g a r d ł a . Pić kawę. Dodać do tego szczyptę kardamonu i szczyptę czarnego pieprzu ze świeŜo zmielonego całego ziarna oraz łyŜeczkę miodu. Pić wodę jęczmienną: cztery części wody gotowanej z jedną częścią jęczmienia. Gotować tak długo.AyuiwEtk P r z e k r w i e n i e z a t o k . Zagotować kwartę mleka. Potem dodać łyŜkę zacieru jogurtu. Jeść wieczorem mało i spoŜywać kolację wcześnie. MoŜna dosłodzić syropem klonowym. Płukać gardło gorącą wodą zmieszaną z 1/4 łyŜeczki proszku z kurkumy i szczyptą soli. Olej g o ź d z i k o w y . Wypić filiŜankę gorącego mleka z miodem. N a p ó j z m i g d a ł ó w . Napar z rumianku teŜ doskonale sprowadza sen (jedna łyŜka rumianku na filiŜankę wody). N a d m i a r snu. herbatkę z gotu kola lub tataraku przed snem. Rano zdjąć skórki. 157 DODATEK C 156 . Pić herbatkę z gotu kola (jedna łyŜka na filiŜankę wody). T a t a r a k o w e ghee. co zostanie. Do tej mieszaniny dodać równą ilość wody i gotować tak długo. WłoŜyć do miksera razem z filiŜanką cicp łego mleka. Stosować pastę z imbiru na bolące miejsce lub wdychać proszek z korzenia tataraku. Gotować pięć całych goździków w łyŜce oleju sezamowego i zostawić je w tym oleju. Dodać do niego taką samą ilość wody i zmieszać w mikserze. Pić herbatkę zrobioną z 1/4 łyŜeczki gałki muszkatołowej na filiŜankę wody. Obrzęki. NaleŜy stosować olej ciepły. To. biorąc jedną część sproszkowanego tataraku na osiem części wody. przecedzić. Delikatnie masować podeszwy stóp olejem sezamowym lub nacierać owłosioną skórę głowy olejem. Następnego dnia rano będzie z tego świeŜy jogurt. Mit: szać przez pięć minut na szybkich obrotach i pić. Zostawić czosnek w oleju i stosować ciepłą mieszaninę. Na bolący ząb stosować krople oleju goździkowego. aŜ woda wyparuje. MoŜna teŜ wprowadzić do kaŜdego ucha 5 do 10 kropli podgrzanej oliwy. Namoczyć na noc w wodzie dziesięć mig dałów. ciemnym miejscu. Skuteczna jest równieŜ herbatka z kolendry. Na miejsca spuchnięte stosować sproszkowaną kurkumę zmieszaną z solą w proporcji 2 :1. Ból z ę b ó w. to jest właśnie tatarakowe ghee. M a ś l a n k a (lassi). B e z s e n n o ś ć. aŜ zostanie jedna czwarta wody. Przykryć i zostawić na noc w ciepłym. Zagotować. Ten napój pobudza energię i ojas. Przygotować najpierw wywar z kłączy tataraku. Do tego wywaru dodać taką samą ilość ghee (patrz przepis na ghee).

N. Pathak. N. MoŜna je przechowywać bez lodówki. co zostanie. Ghee. 2. to jest lukrecjowe ghee. ghee jest gotowe. R. Varansi. K. India: Chowkhamba Sanskrit Series. J o g i c z n a h e r b a t k a . Kudatarakar. Nagpur. cztery całe ziarna kardamonu. H. całą laskę cynamonu i osiem filiŜanek wody. Madhav Nidan. Science and Philosophy of Indian Medicine.AyuiwEcU Olej c z o s n k o w y . Sushrut Samhita. L u k r e c j o w e ghee. Zmniejszyć ogień. 1963. aŜ woda wyparuje. aŜ zostame jedna czwarta wody. Varansi. R. Sharma. 1978. To. 1970.) Basic Principles ofAyurveda. 5.. India: Baidyanath. BIBLIOGRAFIA 1. Vikriti Vijnyana. India: Baidyanath Ayurveda Bhavan Ltd. Udupa. M. Rozdrobnić dwa ząbki czosnku i dodać łyŜkę oleju. and Shastri. Charak Samhita. Gdy kropla wody puszczona do ghee wyda trzaskający dźwięk. 1977. Zmieszać razem następujące składniki: 2 łyŜeczki świeŜo utartego imbiru. P. K. Dodać 30 gramów krowiego mleka. 1959. biorąc jedną część sproszkowanej lukrecji i dodając osiem części wody. Dr. osiem całych goździków. Gdy masło się roztopi. Patna. India: Baidyanath. 4. S. Następnie dodać taką samą ilość wody i gotować. Najpierw przygotować wywar z lukrecji. 158 159 . Masło zmieni kolor na złotoŜółty i będzie pachniało jak praŜona kukurydza. Po ostudzeniu przelać przez sitko do naczynia. and Singh. aŜ zostanie połowa płynu. Varansi. Dr. 1963. India: Chowkhamba Sanskrit Series. ostudzić i pić. India: Chowkhamba Sanskrit Series. Therapeutic Guide to Ayurvedic Medicine. Rozgrzać funt nie solonego masła na średnim ogniu. (eds. podgrzewać przez około dwanaście minut. R. Gotować tak długo. 1978. 6. Gotować tak długo. poniewaŜ zawiera ona lecznicze własności). Podczas gotowania na powierzchni unosi się piana (nie usuwać tej piany. D. 3. 7. India: Dhanvantari Prakashan. Nagpur. Wtedy dodać taką samą ilość ghee (patrz przepis na ghee).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful