ORGAN STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ SZCZEBRZESZYNA

NR.4 (1) LIPIEC 2006 Egzemplarz bezpłatny

Stachowa – Droga
Może to wydać się śmiesznym Ale przy spotkaniu dowódca powiedział z uśmiechem. Stachu mam buty podarte. Jestem twoim dowódcą, ty moim żołnierzem. Stacho migiem, w pamięci przerzucał. Nie miał własnego magazynu, Ale gdzie takie stać mogą. Trzeba słowne zamówić u szewca. Żeby numer pasował z Dowódcy nogą. No i oficerski wygląd żeby miały. Łuby wysokie ,usztywnione z tyłu. Skóra gatunkowo dobra nie przemiękliwa By w czasie marszu nie zatrzymywała pyłu. Zasalutował i do szewca wali Tak się jakoś złożyło, że jego kuzyn daleki Takie buty robił i nimi handlował. Jak te buty zdobyć Stacho w myślach kombinował. Ojczyzno moja czy ja grzeszyłem Zawsze gotowy gdyś w potrzebie była. Rozkaz rzecz święta, żołnierzem byłem dla twego dobra. me zdrowie, zdolności, siła. Zaocznym sądem wyrok wydali. Może to kaprys Dowódcy—jego woła taka była. Zdradzieckim strzałem życie mu zabrali. Zmęczone ciało okryła mogiła. Lat pięćdziesiąt od tych wydarzeń minęło. Niektórym legendą wydać się może. Jeden z oprawców młodą stracił żonę. Drugiego potomstwo w mózg jest porażone. Prezentowany dyplom honoruje wkład mieszkańców naszego miasta w walkę o wolność i niepodległość. Nadanie Krzyża Walecznych miastu Szczebrzeszyn przez prezydenta Rzeczypospolitej Janusza Nowinę Sokolnickiego należałoby podać do ogólnej wiadomości. Szczególną okazją w tym zakresie jest rewitalizacja centrum miasta – w tym przebudowa rynku. Redakcja
SZCZEBRZESZYN

Główny Ataman salwował się ucieczką. Jego przywódcza rola zmalała Gdzieś na zachodzie siedzi nikomu nie znany. Stachowa droga, wśród pięknych wąwozów do dziś pozostała. Jan Jurczykowski

CHRZĄSZCZ NR 4 (1)

STOWARZYSZENIE
Ze statutu Stowarzyszenia: Władze Stowarzyszenia. § 21 Zarząd kieruje całokształtem działalności Stowarzyszenia zgodnie z uchwałami Walnego Zgromadzenia Członków, reprezentuje je na zewnątrz i ponosi odpowiedzialność przed Walnym Zgromadzenie Członków. 2. Zarząd składa się z 3 do 5 członków w tym: Prezesa, Vice Prezesa, Sekretarza i Skarbnika. 3. Zarząd konstytuuje się na pierwszym zebraniu po wyborach. 4. Do kompetencji Zarządu należy: a) realizacja celów Stowarzyszenia oraz uchwał Walnego Zgromadzenia Członków, b) kierowanie bieżącą pracą Stowarzyszenia, c) zwoływanie Walnego Zgromadzenia i Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia i Nadzwyczajnego Zgromadzenia Członków Stowarzyszenia, d) określenie szczegółowych kierunków działania Stowarzyszenia, e) sprawowanie zarządu nad majątkiem Stowarzyszenia, f) podejmowanie uchwał w sprawach członkowskich, w tym przyjmowanie i skreślanie z listy członków, g) prowadzenie dokumentacji członkowskiej, h) wnioskowanie o nadanie lub pozbawienie członkostwa honorowego Stowarzyszenia, i) składanie sprawozdań ze swojej działalności na Walnym Zgromadzeniu członków. 6. Posiedzenia Zarządu odbywają się w każdym czasie, nie rzadziej jednak niż raz na dwa miesiące. 7. W posiedzeniu Zarządu mogą brać udział Członkowie Komisji Rewizyjnej oraz zaproszeni goście z głosem doradczym. 8. Posiedzeniami i pracą Zarządu kieruje Prezes Zarządu Stowarzyszenia. W razie jego nieobecności Vice Prezes Zarządu lub inny wyznaczony członek Zarządu. 1. 9. Posiedzenia Zarządu prowadzone są w obecności co najmniej trzech jego członków. Uchwały zapadają zwykłą większością głosów. W przypadku równej liczby głosów rozstrzyga głos przewodniczącego obrad. § 22. 1. Komisja Rewizyjna jest władzą Stowarzyszenia powołaną do sprawowania kontroli nad działalnością Zarządu. 2. Komisja składa się z trzech członków, w tym: przewodniczącego i Sekretarza. 3. Do zakresu działania Komisji Rewizyjnej należy: a) kontrola bieżącej pracy Zarządu, b) składanie wniosków na Walnym Zgromadzeniu Członków w sprawie absolutorium dla Zarządu, c) występowanie z wnioskiem o zwołanie Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Członków, d) kontrola, przynajmniej raz w roku, finansów Stowarzyszenia, e) składanie na Walnym Zgromadzeniu Członków sprawozdania ze swej działalności. ROZDZIAŁ V. Majątek Stowarzyszenia. 1. Majątek Stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku Stowarzyszenia, z własnej działalności oraz z ofiarności publicznej.

Czy wiesz … … Jak pozbyć się śladów po kredkach świecowych ze ścian? Można to zrobić jednym z poniższych sposobów: - użyj gumki do ścierania ołówka, - nanieś na porysowane miejsce rozpałkę do grilla w płynie i pocieraj czysta szmatką, aż rysunki znikną, - weź wilgotna szmatkę, zanurz ją w sodzie oczyszczonej i delikatnie potrzyj ślady, powinny zejść z łatwością, - rozpyl trochę WD-40 na zabrudzenia i zetrzyj czystą szmatką. WD-40 usunie także ślady po markerach oraz kredkach z mebli i tapicerki

2

CHRZĄSZCZ NR 4 (1)

KARTY HISTORII Szczebrzeski medal
Najstarszym znanym medalem związanym tematycznie ze Szczebrzeszynem jest wybity w latach 20-tych XIX wieku medal z brązu, upamiętniający „odnowienie Akademii Zamojskiej w Szczebrzeszynie w 1822 roku". Fakt restytucji w Szczebrzeszynie szkoły, będącej kontynuatorką świetnej fundacji akademickiej Jana Zamoyskiego, miał dla tego miasta duże znaczenie. Po zamknięciu w 1809 roku Liceum Królewskiego w Zamościu, funkcjonującego tam od 1784 roku, czyli od momentu likwidacji przez władze austriackie Akademii Zamojskiej, ordynat Stanisław hr. Zamoyski czynił usilne starania aby tę szkołę ,jak najrychlej na nowo otworzyć ". Stało się to możliwe w roku 1811. Rektorem restytuowanej placówki, ulokowanej w Szczebrzeszynie, został pijar, ksiądz Michał Siekierzyński (1743-1814). W latach 1811-1819 szkoła funkcjonowała w skromnych warunkach. Formalnie w 1819 roku Komisja Rządowa Wyznań Religijnych i Oświecenie Publicznego Królestwa Polskiego przyznała fundusze dla szkoły zamojskiej w Szczebrzeszynie. W lecie 1822 roku ukończono ostatecznie nowy gmach szkolny. W tym także roku kurator wieczysty szkoły Ordynat Zamoyski zamówił w paryskiej pracowni medaliera Jacques'a Edwarda Gatteaux (1788-1871), trudną do ustalenia już dzisiaj liczbę medali upamiętniających odnowienie tradycji akademickich Zamościa w Szczebrzeszynie, jak też i postać twórcy Akademii kanclerza Jana Zamoyskiego. Zgodnie z zamysłem fundatora medal na awersie przedstawia popiersie kanclerzu i hetmana, opiekuna nauk Jana Zamoyskiego. Popiersie na medalu nawiązuje do wizerunku Jana Zamoyskiego z pierwszego medalu, wybitego w zlocie i srebrze ok. 1600 roku. Awers zawiera również sentencję sławiącą Jana Zamoyskiego. Rewers medalu odnosi się zarówno do postaci Jana Zamoyskiego jak też i bezpośrednio do tradycji akademickiej, jaką kontynuować miała szkoła, odnowiona w Szczebrzeszynie. Strona główna medalu zawierała również sygnaturę projektanta i wykonawcy J.E.Gatteaux. Medal upamiętniający przeniesienie Szkół Zamoyskich do Szczebrzeszyna, jest najpełniejszym przykładem podtrzymania tradycji akademickiej Zamościa w medalierstwie, a także przykładem zainteresowań naukowych i kolekcjonerskich Stanisława Zamoyskiego. Upamiętnienie ważnych wydarzeń w formie emisji medalu, wynikało właśnie z zainteresowań Stanisława Zamoyskiego kolekcjonerstwem numizmatów i medali. Zgromadził on sporą kolekcję tych obiektów, po części odziedziczoną także po przodkach. Stanisław Zamoyski utrzymywał również ścisłe kontakty ze znanymi kolekcjonerami, badaczami zarówno medalierstwa jak i numizmatyki, m.in. z Michałem Sołtykiem, fundatorem wielu medali. Kolekcja Zamoyskiego znajdowała się początkowo w Zamościu i Klemensowie, co potwierdzają zachowane inwentarze kolekcji z lat 1809 -1811.Potem całość zbiorów liczących ponad 1200 obiektów numizmatycznych przeniesiono do Pałacu Błękitnego w Warszawie. Dały one podstawę pod zbiory numizmatyczne i medalierskie Biblioteki Ordynacji Zamoyskiej w Warszawie. Z tychże zbiorów, w latach późniejszych, korzystali przy pracach naukowych, znani polscy numizmatycy: Feliks Bentkowski, Kazimierz Bandkie - Stężyński, Kazimierz Stronczyński, Karol Beyer i inni. Do roku 1939 zbiór zgromadzony w Pałacu Błękitnym w Warszawie liczył 8 tys. egzemplarzy, w tym 1200 medali i plakiet. Wśród nich znajdowały się pierwsze egzemplarze medalu upamiętniającego odnowienie Akademii Zamojskiej w Szczebrzeszynie z roku 1822, medalu utrwalającego w pamięci potomnych ciągłość idei edukacyjnych kanclerza i hetmana Jana Zamoyskiego. Jacek Feduszka

Czy wiesz że…. Mieszanina octu i sody oczyszczonej jest najlepszym środkiem do udrażniania rur i usuwania wydobywającego się z nich nieprzyjemnego zapachu. Jest o wiele łagodniejsza zarówno dla rur, jak i dla twojej kieszeni, od stosowania dostępnych w handlu udrażniaczy.  Wsyp i wlej przez lejek do odpływów umywalki lub zlewu ½ szklanki sody oczyszczonej i szklankę octu. Kiedy mieszanina przestanie się pienić, spłucz ją gorącą wodą z kranu. Po kilku minutach spłucz ponownie zimną wodą. Nie tylko odetkasz odpływy, ale także usuniesz wydobywający się z nich przykry zapach. Aby przyśpieszyć spływanie wody w częściowo zatkanej kanalizacji, nasyp do niej ½ szklanki soli i nalej 2 szklanki gorącego octu, a następnie spłucz gorącą wodą z kranu.

3

CHRZĄSZCZ NR 4 (1)

rzeczy: choroba żony rabiego Motła, pożar.. Po odkryciu błędu i zdemaskowaniu winowajcy sabatajczycy opuścili Szczebrzeszyn. W mieście zapanował spokój. Poruszony Mały słownik historii Szczebrzeszyna – ciąg dalszy przez Singera problem rodzi pytanie: czy rzeczywiście w Szczebrzeszynie byli zwolennicy Sabataja, czy to tylko Biblioteka szkolna Przy Szkołach im. Zamoyskich zaczęła funkcjonować od literacka fikcja. Historia milczy, ale dlaczego pisarz o tym roku 1822 (skromne zbiory na wyposażeniu biblioteki wspomniał? W każdej opowieści, bajce, powiastce tkwi istniały już w roku 1819), w roku 1824 w bibliotece jakaś część prawdy... znajdowało się 94 dzieł. W początkowym okresie istnienia placówka utrzymywana była z funduszu opłat wnoszonych Bogucki Bolesław przez uczniów. W roku 1825 Stanisław hr. Zamoyski W 1906 roku założył w Szczebrzeszynie Towarzystwo przekazał do Szczebrzeszyna ze zbiorów biblioteki Pożyczkowo – Oszczędnościowe; towarzystwa tego typu akademickiej w Zamościu około 1657 tomów; w roku 1828 były najbardziej rozpowszechnionymi instytucjami znajdowało się 2059 dzieł – ich uporządkowaniem i kredytowymi w początkach XX wieku na Lubelszczyźnie. skatalogowaniem zajął się Stanisław Godziszewski. Zbiory biblioteczne powiększały się dzięki ofiarności Bohun Piotr ordynata, oraz nauczycieli, uczniów, przedstawicieli Nauczyciel szczebrzeszyńskiego gimnazjum, akowiec; Wiosną 1939 roku ziemiaństwa i inteligencji. Z darczyńców warto wymienić: współpracował z "Podkową". przemawiał na wiecu mieszkańców Szczebrzeszyna; z prof. Teodozego Sierocińskiego, prof. Jana Zienkowskiego – podarował 8 tomów "Encyklopédie ou dictionnario rasionne jego inicjatywy spalono kukłę Hitlera puszczając ją jako des sciences, des arts et, des métiers." Nauczyciel szkoły Marzannę na wody Wieprza. Bohun przyjaźnił się z elementarnej Szyndlarski przekazał 5 tomów czasopism Zygmuntem Kimaczyńskim (w posiadaniu córki Kimaczyńskiego – Krystyny Niechaj znajduje się ich zagranicznych z zakresu pedagogiki. Na wyposażeniu biblioteki znajdowały się wspólne z czasów ich młodości zdjęcie). Zginął w również zbiory kartograficzne – komisarz obwodu styczniu 1943 roku zastrzelony przez Niemców w zamojskiego Wolanowski ofiarował 48 starych map obejściu gospodarza Antoniego Furlepy w Czarnymstoku. geograficznych, a pisarz Sądu Pokoju w Krasnymstawie Partyzanci nocą wykradli jego ciało – pochowano go w Adelt przekazał "100 niezidentyfikowanych bliżej jednostek Radzięcinie, a później staraniem syna – Jana Bohuna kartograficznych"; Antoni Magier opracował na potrzeby przewieziono na cmentarz w Szczebrzeszynie. szkoły mapę meteorologiczną. Pod koniec istnienia Szkoły Realnej sporządzony Borman Jan został katalog - "Spis dzieł znajdujących się w Bibliotece Uczeń Szkoły Wojewódzkiej – niezwykle staranny i pilny [byłej] Szkoły Realnej w Szczebrzeszynie w 1583 roku". na co wskazują jego notatki z przedmiotów "dawanych w Katalog zachował się w Bibliotece Uniwersytetu Szkole Wojewódzkiej Zamoyskiej na rok 1825/1826..." Warszawskiego; zanotowane zostało tez nazwisko zapisane w dwu brulionach na papierze czerpanym ze ówczesnego opiekuna biblioteki - nauczyciela Jana Nielepca znakiem wodnym papierni ordynackiej nad rzeka Sopot. (przed nim zbiorami opiekowali się wspomniany Stanisław W roku 1934 powyższe bruliony zostały przekazane przez ks. Gostyńskiego do zbiorów Biblioteki Godziszewski, oraz Fortunat Janiszewski). Wojewódzkiej im. H. Łopacińskiego w Lublinie.

Regina Smoter Grzeszkiewicz

Bielec Franciszek i jego współpracownicy Nauczyciel, z wykształcenia muzyk – podczas okupacji zorganizował we własnym mieszkaniu w Szczebrzeszynie przy ul. Trębackiej tajny komplet dla uczniów szkoły średniej; uczył muzyki. Współpracowali z nim: Janina Jóźwiakowska, oraz Zygmunt Kimaczyński - nauczyciel fizyki, chemii i matematyki; właściciel księgarni zlokalizowanej przy ul. Zamojskiej 30, który przed rozpoczęciem roku szkolnego 1939/1940 zgromadził dużo podręczników i pomocy szkolnych - podczas okupacji stanowiły zaplecze naukowe dla prowadzących komplety.

Borowińska (...) Nauczycielka, zaangażowana w okresie okupacji w tajne nauczanie na co wskazują relacje Marii Drożdżyk: "...jeszcze była Borowińska na ul. Partyzantów; na końcu tej ulicy mieszkała i dawała nam lekcje przyrody, historii, ale myśmy jeszcze były dziećmi..." Borucki (...) Z zawodu weterynarz, w okresie okupacji pełnił obowiązki burmistrza. Po roku urzędowania został zastrzelony przez Niemców, chociaż był Volksdeutschem (cytuję za dr Klukowskim; Dziennik z lat okupacji Zamojszczyzny 1939 – 1944, Lublin 1958). Cdn.

"Błędy "
Opowiadanie Isaaca Bashevisa Singera o działalności sekty Sabataja Cwi w Szczebrzeszynie. Jeden z jej członków był soferem, gdy sporządził tekst dla szanowanego w mieście obywatela i bogatego człowieka – Motła Wolbroma z błędem w domu tego ostatniego zaczęły dziać się dziwne i przykre
4

CHRZĄSZCZ NR 4 (1)

Piotr Bartnik
Właściciel
PROFESJONALNY MONTAŻ pomiary i transport GRATIS

22 – 460 Szczebrzeszyn ul. Zamojska 4
tel. 084 682 29 10 kom. 0 – 604 212 296 www.solidpb.republika.pl

okna drzwi żaluzje
SERDECZNIE ZAPRASZAMY DO ZAPOZNANIA SIĘ Z OFERTĄ PRODUKTOWĄ BANKU POLECAMY duży wybór kredytów:  Tanie kredyty konsumpcyjne - już od 6,50 %,  Kredyty mieszkaniowe - od 4,80 % do 6,70 %,  Kredyty obrotowe rolnicze - 7,50% Szeroką gamę innych produktów:  Wysokie oprocentowanie oszczędności,  Rachunki oszczędnościowe, rachunki firm, rachunki walutowe,  Fundusze inwestycyjne,  Najtańsze przekazy zagraniczne,  Kantor (bez prowizji za wymianę walut),  Niskie opłaty: Telefon TP S.A.– 1,75 Energia 1,40, pozostałe 2,50 zł. UWAGA!!! Wiosenna promocja Dla Nowych Klientów KONTO OSOBISTE do 30 czerwca 2006 r. bez opłat. Wystarczy tylko dowód osobisty. Ponadto kartaVISA zupełnie GRATIS.

SKŁAD FABRYCZNY
      
Płytki z fabryk polskich i zagranicznych Najnowsze kolekcje Liczne promocje Duży wybór Wysokie rabaty Wyprzedaż końcówek upust do 50 % Możliwość transportu

NOWO OTWARTA stacja demontażu pojazdów  
Wydajemy zaświadczenia niezbędne do wyrejestrowania pojazdu Skupujemy samochody powypadkowe

GOTÓWKA NA ZAWOŁANIE !!! Sieć ponad 1000 bankomatów w Polsce. Bez problemu i bez prowizji od wypłat.

BRODY MAŁE 163 tel. 0 84 6821 384 22 – 460 Szczebrzeszyn

Foto Studio EXPRESS Leszek Kaszyca Ul. Zamojska 11 22 – 460 Szczebrzeszyn
Humor… Nowy Jork. Icek zadaje ojcu pytanie: - Tate, co to znaczy "prosperity", a co znaczy "kryzys"? - Jak by ci to, synku, wytłumaczyć? - zastanawia się rodzic i mówi po chwili: - Prosperity to szampan, elegancka limuzyna i piękne kobiety, a kryzys to lemoniada, metro i... twoja matka.

Koniecznie skorzystaj z tej oferty Bank Spółdzielczy w Szczebrzeszynie
22-460 Szczebrzeszyn, Pl. T. Kościuszki 31, skr. poczt. 16

tel./fax (084) 6 821 119; 6 821 120 Oddział Sułów
Sułów 76 22-448 Sułów tel. (084) 6826 205, 6826 201

Odział Radecznica
ul. B. Prusa 3a 22-463 Radecznica tel. (084) 6818 006 6818 036

Punkt Kasowy
Gorajec Zagroble 22-463 Radecznica tel. (084) 6810 010

5

CHRZĄSZCZ NR 4 (1)

GOSPODARKA
BŁONIE – dom pomocy społecznej.
Dom Pomocy Społecznej w Klemensowie mieści się w zabytkowym zespole pałacowo – parkowym, będącym letnia rezydencją rodu Zamoyskich. Pomieszczenia pałacowe nigdy, szczególnie gdy są pod nadzorem konserwatora zabytków, nie spełnią standardów obowiązujących w domach pomocy społecznej. Konserwator zabytków nie pozwoli na: wybudowanie odpowiedniej ilości punktów sanitarnych, założenie windy, podział pomieszczeń na mniejsze i inne działania modernizacyjne. Rozporządzenie o domach pomocy społecznej mówi, że do końca 2005 roku powinny być osiągnięte wszystkie standardy techniczne. Jeśli któryś z domów nie zdoła ich osiągnąć, nie otrzyma pozwolenia na dalszą działalność, zostanie zamknięty a mieszkańcy zostaną przekazani do innych domów. Pozwolenie na prowadzenie domu w Klemensowie zostało przedłużone do końca 2006 r. pod warunkiem budowy nowej siedziby. Wcześniej bo w 2002 roku rozpoczęte zostały poszukiwania odpowiedniej nieruchomości. Wiele budynków, które odwiedzano, nie spełniało wymaganych warunków. W Szczebrzeszynie brane były pod uwagę trzy nieruchomości: motel “Pod Bażantem”, bursa szkolna przy ulicy Ogrodowej i Szkoła Podstawowa przy ulicy Błonie Nr 117. Motel “Pod Bażantem” jest obiektem zbyt małym aby można byłoby go adoptować dla 60 mieszkanek, bo taki zgodnie z założeniami winien być nowy dom. Bursa szkolna gwarantowała odpowiednią ilość pomieszczeń prawidłowo zbudowanych i niskie koszty adaptacji. Natomiast działka należąca do bursy była zbyt mała. Ponadto protesty mieszkańców Szczebrzeszyna i nauczycieli gimnazjum spowodowały odstąpienie od tej lokalizacji. W tej sytuacji jedynym obiektem spełniającym prawie wszystkie założenia była Szkoła Podstawowa w Szczebrzeszynie znajdująca się przy ulicy Błonie Nr 117. Stan techniczny nie użytkowanej szkoły jest dobry. Została ona zrealizowana jako tzw. “tysiąclatka' – budynek wolno stojący, dwukondygnacyjny, niepodpiwniczony o następujących gabarytach: - ogólna powierzchnia użytkowa - 872,15 m/2 - kubatura - 3.818,60 m/3 - działka o powierzchni - 0,85 hektara. Zarząd Powiatu na swoim posiedzeniu w mcu listopadzie 2005 roku, po uprzedniej wizytacji Komisji Zdrowia i Opieki Społecznej Rady Powiatu Zamojskiego, wyraził pozytywną opinię, zalecając przygotowanie projektu kosztów adaptacji budynku i źródeł pokrycia tych kosztów. Dokumentacja techniczna zakłada adaptację budynku szkolnego i wybudowanie pawilonu mieszkalno –

biurowego. Dom pomocy społecznej dysponował będzie 60 miejscami mieszkalnymi i wszystkimi obowiązującymi standardami technicznymi. Ogólny koszt adaptacji i budowy założono wstępnie na około 2.500.000 zł. Obecnie dokumentacja techniczno – finansowa jest gotowa. Dwa wystąpienia: w listopadzie roku 2005 i marcu 2006 r. Do władz województwa lubelskiego zaowocowały przydzieleniem na rok 2006 kwoty 617.000 złotych. Równocześnie władze te zapewniły, że w roku następnym otrzymamy też środki finansowe na kontynuację prac. Burmistrz Miasta Szczebrzeszyna przekazał ( użyczenie ) nieruchomość, o której mowa wyżej, Powiatowi Zamojskiemu. W miesiącu lipcu b.r zostaną wszczęte procedury przetargowe ( zamówienia publiczne ). Zostanie wybrany wykonawca. Jeśli wszystko ułoży się według przyjętego programu do końca 2008 roku prace zostaną zakończone i dom pomocy społecznej przeniesie się do nowej siedziby. Z.K

Nasza działalność obejmuje:
 Usługi budowlane, remontowo - inwestycyjne we

    

wszystkich branżach w tym również w obiektach zabytkowych, Usługi stolarskie, ślusarskie i szklarskie, Handel materiałami, nawozami, węglem, Budowa pod klucz, Roboty elewacyjne, instalacyjne, Brukarstwo. 22 – 460 Szczebrzeszyn ul Boczna 72 Siedziba firmy: Brody Małe 2c tel/fax. (0 84) 682 14 32

6

CHRZĄSZCZ NR 4 (1)

TURYSTYKA
Piotr Krasny

Kościół św. Mikołaja w Szczebrzeszynie
Dzieje budowy szczebrzeskiej fary są stosunkowo przeprowadzono najprawdopodobniej w pierwszej połowie dobrze znane, głównie dzięki badaniom ks. Jana wieku XVII, a z całą pewnością przed końcem drugiej tercji Ambrożego Wadowskiego i Mirosława Komendeckiego. tego stulecia. W świetle przekazów archiwalnych pierwszy kościół Kościół św. Mikołaja był wprawdzie pustoszony przez rzymskokatolicki został zbudowany w Szczebrzeszynie z Szwedów i Tatarów, a także doświadczył co najmniej fundacji Dymitra z Goraja. Owa drewniana świątynia, dwukrotnie pożaru, ale zniszczenia te nie naruszyły w dedykowana św. Mikołajowi, istniała już zapewne w r. poważny sposób jego murów i dekoracji architektonicznej. 1394. W r. 1398 Dymitr doprowadził do erekcji parafii Na początku w. XIX wbudowano w ostatnie przęsło korpusu szczebrzeskiej i uposażył ją hojnie dużymi dobrami ziemskimi. W okresie średniowiecza utrwalił się chór muzyczny. W latach 1867-1871 a następnie w r. 1897 zwyczaj, że przy szczebrzeskim kościele św. Mikołaja przeprowadzono gruntowną restaurację kościoła, która rezydowali oficjałowie dla diecezji chełmskiej. Wzrost przyczyniła się niestety do zubożenia jego bryły. W trakcie znaczenia parafii w Szczebrzeszynie nie znalazł jednak tych prac uproszczono formę szczytu, rozebrano odbicia w przemianach architektury tutejszej fary. siedemnastowieczną sygnaturkę, zastępując ją wieżyczką o Skromna czternastowieczna świątynia dotrwała do formach neobarokowych i zwieńczono wieżę nowym początków XVII stulecia. Nie może to specjalnie dziwić, hełmem. Wygląd świątyni przed tymi pracami został na bowiem średniowieczna katedra chełmska była także szczęście utrwalony na wspomnianej już akwareli budowlą drewnianą. Polkowskiego z przełomu lat czterdziestych i pięćdzieW r. 1595 Jan Zamoyski doprowadził do siątych w. XIX. Możemy więc przyjąć, że wygląd przyłączenia beneficjów pre-pozyta szczebrzeskiego i szczebrzeskiej fary nie odbiega dziś w znacznym stopniu od dziekana-infułata ufundowanej przez siebie kolegiaty jej stanu w XVII stuleciu. Łatwo rozpoznać wszelkie zamojskiej. Pierwszym duchownym, który objął oba te poważniejsze zmiany dokonane w następnych wiekach, a urzędy, był krewny Zamoyskiego ks. Mikołaj Kiślicki. wygląd zniszczonego szczytu został udokumentowany w Ów energiczny kapłan był zaangażowany w końcowy wiary etap budowy kolegiaty zamojskiej. W r. 1610 przystąpił godny sposób. Okoliczności te pozwalają więc na podjęcie także do budowy murowanego kościoła farnego w szczegółowej analizy form architektonicznych kościoła. Szczebrzeszynie. Prace te posuwały się prędko, skoro już w pierwszą niedziele po Zielonych Świętach r. 1620 można było konsekrować nową świątynię. Uroczystość ta, odprawiona przez biskupa chełmskiego Jerzego Zamoyskiego, została upamiętniona okazałą tablicą, umieszczoną w niszy na elewacji apsydy. Nad ową tablicą znajduje się herb ordynata Tomasza Zamoyskiego, co zdaje się świadczyć, że magnat ten odegrał znaczną rolę w budowie fary. Wkrótce po poświęceniu murowanego kościoła podjęto przy nim dalsze prace budowlane. W r. 1622 wieża była zbudowana dopiero „w połowie". Sądzę, że wieża szczebrzeskiej świątyni miała początkowo formę niskiej, prostopadłościennej, dwukondygnacyjnej struktury, przypominającej wieżę kościoła parafialnego w Kazimierzu Dolnym. Dwie wyższe, ośmioboczne kondygnacje wieży są bowiem nasadzone dość niezgrabnie na jej dolną, prostopadłościenną część, a niegdyś przesłaniały także środkową partię szczytu, Ignacy Polkowski, Kościół parafialny w Szczebrzeszynie, zacierając w znacznym stopniu jego kompozycję. akwarela. Gabinet Rycin Biblioteki Uniwersytetu Motywy ornamentalne (listwa z kimationem jońskim, Warszawskiego, Zbiory Instytutu Sztuki PAN chien cour-rant) zastosowane w najwyższych kondygnacji wieży pozwalają przypuszczać, że prace przy budowie i dekoracji tej partii świątyni

7

CHRZĄSZCZ NR 4 (1)

KULTURA I OŚWIATA SOBÓTKA
Zgodnie z zapowiedzią w numerze czerwcowym naszego pisma, dnia 23.062006 roku odbyły się obchody Święta Sobótki. Składały się z dwu części. Pierwsza część rozpoczęła się o godzinie 19.00 w amfiteatrze koło Domu Kultury, od koncertu orkiestry dętej. i wygrać konkurs trzeba było wykonać rzeczywiście piękny i kolorowy wianek sobótkowy. Po długich obradach komisja składająca się z pracowników Domu Kultury przyznała nagrody główne, wyróżnienia. Nagrody główne otrzymali: Paulina Chmiel, Joanna, Karolina i Magdalena Sobczuk, Ola i Agata Panuciak, Mateusz Sirko i Ewelina Sirko. Pozostali uczestnicy otrzymali również nagrody. Po przeprowadzonym konkursie korowód z wiankami, na czele z orkiestrą dętą MDK przeszedł ulicami miasta nad rzekę, na terenie Liceum Ogólnokształcącego, gdzie wianki zostały puszczone na wodę.

Fot W. Świergoń Następnie rodzice uczniów Szkoły Podstawowej Nr 3 ( Klemensów ) zaprezentowali spektakl po tytułem Legenda o Szczebrzeszynie.

Fot. W. Świergoń Konkurs wianków zgromadził 41 prac (bardzo różnorodnych) przygotowanych najczęściej przez dzieci. Konkurencja była wielka. Aby dostać nagrodę

Fot L. Kaszyca Ciąg dalszy na str 12

8

CHRZĄSZCZ NR CHRZĄSZCZ NR 3 (1)4 (1)

PRODUCENT MEBLI
ZAKŁAD PRODUKCYJNY 22-460 SZCZEBRZESZYN BRODY MAŁE 24K www.trimex.net.pl e-mail info@trimex.net.pl

OGRODOWYCH
TEL/FAX 0048-84-6821225 -6821224

MŁYN ZBOŻOWY s.c. G.G.D ul Klukowskiego 21 SKŁAD OPAŁU

SKLEP ZAMECZEK KOMIS RTV - AGD Ul Zamojska 72h MAJAX Sprzedaż, naprawa RTV

P.P.H.U. „AGAWI”
Zbigniew Wiśniewski

Marek Jarosz Ul. Zamojska 17

Księgarnia CHRZĄSZCZ
Ul Zamojska 9

Jolanta Kuszpyt P. H. U. JAWOR MATERIALY BUDOWLANE
Ul. Zamojska 56

Bogusław Komornik Plac mleczarni

Artykuły Armatury Przemysłowej
Józef Wojczuk Pl T. Kościuszki 26
9

CHRZĄSZCZ NR 4 (1)

ODDZIAŁ W SZCZEBRZESZYNIE ul Kościuszki 45 22 – 460 Szczebrzeszyn tel. (0 84) 682 15 11, 682 15 12 fax (0 84) 682 15 10 Promocja kredytów mieszkaniowych
Szukasz dobrego kredytu TANIO mieszkaniowego? Właśnie  konkurencyjne oprocentowanie; go znalazłeś! Skorzystaj z promocyjnych  brak opłat za podwyższenie kredytu; warunków najpopularnie brak opłat za pierwsze przewalutowanie jszego kredytu;  brak opłat za rozpatrzenie wniosku  brak opłat za wcześniejszą częściową spłatę Kredytu Mieszkaniowego kredytu Własny Kąt!  najtańsze ubezpieczenie od utraty pracy i Złóż wniosek kredytowy do 30.06.2006 r. hospitalizacji;  najtańsze ubezpieczenie brakującego wkładu własnego; WEŹ i WIĘCEJ NIE MYŚL!  rabaty w sieciach partnerskich z kartą kredytową Własny Kąt  niskie koszty udzielenia i obsługi kredytu

TANIO, ELASTYCZNIE, PROSTO I BEZPIECZNIE SAMBUD Sp. jawna Ul Zamojska 17
Oferujemy:
- materiały wykończeniowe - farby i lakiery - materiały elektryczne

SKLEP SPOŻYWCZO - PRZEMYSŁOWY Jacek Poznański

OBUWIE – SPODNIE KURTKI – KOSZULE Małgorzata Wyrostkiewicz Ul Zamojska 50

Ul Zamojska 5 SKLEP WIELOBRANŻOWY Irena Kot Ul Zamojska 36/38

KWIACIARNIA Anna Król Ul. Zamojska 36
10

ALICJA
Sklep Wielobranżowy Ul. Zamojska 131

CHRZĄSZCZ NR 4 (1)

CIEKAWI LUDZIE Lejb Szper
Lejb (Lejbusz) Szper urodził się około 1785 roku jako syn Szlomy i Temy. Matka jego została pogrzebana na kirkucie w Szczebrzeszynie. Lejb zmarł w dniu 3 maja 1831 r. i został pochowany obok swoich najbliższych. Współczesne badania terenowe nekropolii szczebrzeszyńskich Żydów, w odniesieniu do Szperów podkreślają znamienitość rodziny uwidoczniającą się w posiadaniu przydomka i tytulaturze przesadnie eksponującej zalety umysłowe zmarłych. Również epitafia na macewach, nasycone wyszukana formą i treścią, świadczą o szerokich horyzontach umysłowych zmarłych. Oświadczenie o śmierci Lejby Szpera złożyli w dniu 25 kwietnia 1833 r. dwaj posługacze szkolni: Leyb Beglaubter (46lat) i Rachmiel Braudel (62lala). Lejb Szper dwukrotnie wstępował w związki małżeńskie. Z pierwszego małżeństwa zawartego z Mirlą miał synów: Icka /Jicehok Jehuda, Merdkę, Chaskiela, Szlomę, oraz córkę Fajge. Z drugiego związku małżeńskiego, zawartego z Laj (Laja), córką Abrama Willausa spłodził synów: Josefa Arona i l Hirsza Jakuba oraz córkę Hindę/ Handzia. Opiekę nad nieletnimi dziećmi zrodzonymi z Laj powierzył ich matce mieszkającej w Szczebrzeszynie pod nr 13 oraz udzielił plenipotencji swemu bratu Naftuli i jego synowi Pinkwasowi. Wolę zmarłego uszanowała i potwierdziła rada familijna ,, być przez Icka utrzymywany na wikcie i zaopatrzony we wszelką potrzebę ". Lejb Szper ustanawiając ostatnią wolę kilkakrotnie wyrażał niepokój, że przekazany majątek, z powodu należności posagowych żony Laj i zaciągniętych długów, nie wystarczy do pokrycia zadłużenia. Spadkobiercom swoim pozostawił do uregulowania długi w wysokości około 75.000 zł. Szczebrzeszyn okresu największej aktywności gospodarczej Lejby Szpera, przypadającej zapewne na lata dwudzieste XIX wieku, liczył w 1820 roku 2828 mieszkańców, w tym 763 Żydów. W mieście znajdowało się 466 domów drewnianych i 23 murowanych. W ciągu siedmiu lat, do roku 1827, przybyło 8 domów murowanych i 10 domów drewnianych. Na tej podstawie można uznać owe lata za okres ożywienia gospodarczego i wzmożonej działalności inwestycyjnej. Zapewne pokaźny był w tym udział Lejby Szpera. Mając świadomość różnych ograniczeń natury poznawczej załóżmy tezę, że wszedł w życie gospodarcze około 1805 toku, mając lat dwadzieścia. W okresie dwudziestu sześciu lat tej działalności, do śmierci w 1831 roku. w skład jego posiadłości weszły następujące nieruchomości: 7 domów, a mianowicie pod nr 13,18, nr 19, nr 29. ni 30 i ni 35 oraz dom („tylne zabudowanie ") za domem nr 13; trzy połowy domów: nr 9, nr 11 i nr 355; budynek drewniany nr 388, sklep nr 14, winnica w budowie nr 390, plac między posesjami nr 20 i nr 21 ze stajnią, połowa murowanej gorzelni nr 385 wraz ze spichrzem murowanym, ogród za miastem, folwark z zabudowaniami (późniejsza Szperówka) w Szczebrzeszynie oraz kamienica nr 84 w Zamościu. Podstawą startu życiowego była scheda odziedziczona w spadku po ojcu Szlomie i składała się z realności, które następnie w ciągu kilku dziesięcioleci pozostawały we wspólnym użytkowaniu z bratem Naftulą. Obejmowały one trzy połowy domów pod nr 9. nr 11 i nr 355 oraz. połowę gorzelni nr 385 wraz ze spichrzem murowanym Odziedziczył również folwark (późniejsza Szperówka) z. zabudowaniami w Szczebrzeszynie, gdyż analogiczną posiadłość (kol. Szperówka) miał również brat Natul. Jakżeż wyraziście rysuje się sylwetka przedsiębiorczego Żyda, który osiągnął sukces majątkowy, skupiając w swym ręku gorzelnię, spichrz murowany (lub dwa tego typu obiekty), folwark przylegający do miasta oraz trzy domy. Nie wiemy czym się głównie trudnił. Pewnym natomiast jest to. że w posiadaniu trzech znanych nam pokoleń Szperów znajdowała się gorzelnia. Profity z niej płynące były istotnym źródłem systematycznego powiększania zasobów majątkowych, a w następstwie tego umacniania uznania społecznego. Wprawdzie wódka była wówczas tania, toteż pijano nie tylko od święta, ale i na co dzień. Duże ilości okowity pijała wieś polska, „przy czym picie wódki rozpowszechnione było nie tylko wśród mężczyzn, ale i wśród kobiet i dzieci ". I w tej dziedzinie Szperowie mieli niekwestionowany udział, przyczyniając się wydatnie do krzewienia rozpasanego alkoholizmu wśród mieszkańców Szczebrzeszyna i włościan z okolicznych wsi. Szybkiemu wzrostowi ich fortuny towarzyszyło wzrastające spożycie wódki, osiągając swój szczyt w latach 40 wieku XIX, gdy w Królestwie Polskim na jednego mieszkańca przypadało prawie 10 litrów spirytusu rocznie. W drugiej fazie tworzenia fortuny, do roku 1822 (data zawarcia drugiego związku małżeńskiego), Lejb Szper powiększył majątek drogą lokaty w nieruchomości sum wniesionych posagiem przez pierwszą żonę Merlę. Składnikami powiększającymi majątek w tym okresie były domy pod nr 18 i nr 19, sklep nr 14 , plac między działką nr 20 i nr 21 ze stajnią oraz ogród za miastem. Lejb Szper żył wśród ludności polskiej. Prowadził z nią rozległe interesy, zatem ze względów praktycznych musiał nieźle władać językiem polskim, ze swymi współwyznawcami, dość licznie mieszkającymi w Szczebrzeszynie oraz w bliższej i dalszej okolicy, na codzień mógł się posługiwać, także miłym dla jego ucha, miejscowym żargonem. Najbliższym jego sercu był jednak hebrajski, klasyczny język literacki oświeconych Żydów. W tym języku sporządził testament. Był zatem człowiekiem wykształconym. Otaczał się ludźmi równie światłymi, znamiennym jest fakt występowania aż sześciu świadków spisywanego testamentu, a więc ludzi, w mowie i piśmie biegle znającymi język hebrajski. Zaabsorbowany głównie działalnością gospodarczą, a zwłaszcza handlową, nie stronił także od książek i jak przystało na uczonego Żyda, czynił z nich właściwy użytek. Przedstawiały liczącą się wartość i miał ich pokaźną ilość, skoro przekazał je w spadku aż trójce spadkobierców.

11

CHRZĄSZCZ NR 4 (1)

ROZMAITOŚCI
Przy rozpalonych ogniskach sobótkowych odbyła się druga część obchodów święta sobótkowego. W ciekawie zaplanowanej scenografii, wykonanej przez pracowników firmy TRIMEX, uczniowie Gimnazjum zaprezentowali widowiska plenerowe Noc Kupały. W trakcie tych występów nastąpiły niespodziewane odwiedziny wodniaków w pięknych sobótkowych strojach.

Fot. L. Kaszyca Występ Kapeli Ludowej ze Zwierzyńca był barwny, ciekawy i przyjęty z zadowoleniem przez publiczność. Przy zapalonych ogniskach wspólne śpiewy, przy wtórze gitary, trwały aż do rana. Po zakończeniu występów organizatorzy umówili się z publicznością na Sobótkę w 2007 roku. Fot. L. Kaszyca Przypłynęli oni kajakami oświetlonymi płonącymi pochodniami. Wodniacy dali króciutki występ. Później bawili się razem z zebraną publicznością. W przerwach od występów przygrywała orkiestra dęta.

Fot. L. Kaszyca Fot. L. Kaszyca
„Chrząszcz” – miesięcznik informacyjny Wydawca – Stowarzyszenie Przyjaciół Szczebrzeszyna Kolegium redakcyjne: Tomasz Gaudnik, Jan Jurczykowski, Leszek Kaszyca, Zygmunt Krasny. Adres : 22-460 Szczebrzeszyn ul. Pl. T. Kościuszki 1

12

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful