T e o r i a

p a ń s t w a i Dr Sebastian Sykuna

p r a w a 15.10.2009

Nowoczesna teoria prawa wiąże się z pozytywizmem; filozofia prawa wiąże się ze starożytnością. Wg. Kaufmann’a nie ma między nimi jednoznacznej granicy. Teoria prawa – ogólna nauka o prawie, nadbudowana nad dogmatykami prawa (dogmatyki prawa są egzemplifikacjami dla teorii prawa). Nie zajmuje się szczegółowo gałęziami prawa, ale całym prawem i analizuje je takim, jakim jest. Płaszczyzny badawcze teorii państwa: 1.) Tworzenie prawa (!) 2.) Stosowanie prawa 3.) Wykładnia prawa (!) 4.) Obowiązywanie prawa 5.) Przestrzeganie prawa Filozofia prawa mówi o pewnych wartościach prawa. Ocenia je przez pryzmat tego, czy jest dobre czy złe. Opisuje prawo jako ideał. Hard case – ma miejsce tam, gdzie występuje konflikt prawa z innymi systemami wartości, może wystąpić trudny przypadek. Przykłady: - Kwestia tortur. Na początku XXI wieku porwano syna bankiera, porywacza nastraszono, że będzie torturowany, zakładnika nie zdążyli uratować, policjant został zwolniony z pracy za grożenie torturami. Wywołało to dyskusję i zrodziło problem współczesnej teorii prawa. - Multicentryzm. Mówi on o przenikaniu kultur – przenikanie do prawa. Jego przejawem jest obrona przez kulturę. Przykłady jej są takie. Mężczyzna pochodzi z plemienia, które kultywuje porywanie kobiet i ich gwałcenie. Obyczaj cygański związany z zasadami zawierania małżeństw z nieletnimi dziewczynami. - Interwencja humanitarna. Interwencja w sprawy innego państwa, jest zakazana bez rezolucji Rady Bezpieczeństwa. Legitymizacja (słuszne, proporcjonalność) Legalizm (jest zgoda) 1. TEORIA PRAWA Stosunek prawny – zawiera 3 elementy: 1.) Podmioty (co najmniej 2) 2.) Przedmiot 3.) Treść Sytuacja prawna – ma ją każdy podmiot, wyróżnia się jej 3 rodzaje: 1.) Podstawowa – nie ma relatywizacji zachowania danego podmiotu względem innego podmiotu. Najczęściej to albo zakazanie albo nakazanie => obowiązki. 2.) Pochodna – zachowanie jest relatywizowane w stosunku do innych podmiotów. Podmiot A to uprawniony a podmiot b to recypient. 3.) Złożona – powiązanie kilku powyższych sytuacji prawnych: kilku prostych prostej i pochodnej kilka prostych i pochodnych Prawo podmiotowe – złożona sytuacja prawna jakiegoś podmiotu, regulowana przez prawodawcę z punktu widzenia uzasadnionych interesów jakiegoś podmiotu. Prawodawca tę sytuację prawną kreuje. Wiąże się z nią pojęcie modalności prawnej. Wiązka uprawnień danego podmiotu. Istnieją rozmaite podziały (np. akcesoryjne, związane, względne, bezwzględne, majątkowe, niemajątkowe, Niektóre prawa podmiotowe nie są nadawane przez prawodawcę, choć przyjmuje się że to prawodawca jest źródłem praw (np. prawo do życia). Dzielą się one na: względne i bezwzględne akcesoryjne i związane majątkowe i niemajątkowe przenoszalne i nieprzenoszalne Norma prawna – wyznacza zachowanie podmiotu oraz jego sytuację prawną (to ostatnie albo w stosunku do adresatów normy albo recypientów zachowań adresata normy).

1

Umowa – czynność konwencjonalna co najmniej dwóch podmiotów (zawierająca normy generalno – abstrakcyjne -> np.) 3. które doprowadzają do stanu A. że zaszło takie zdarzenie. Np.2009 2.) 3. układ zbiorowy pracy).szeroko – normy generalno – abstrakcyjne i indywidualno-konkretne . 2. więc zarazem nakazuje bądź zakazuje się wszystkich czynności.10. Kompetencja może być związana z obowiązkiem skorzystania z niej. beneficjent) jest uprawniony z tego tytułu. gdy w systemie prawnym istnieje inna norma.) 2 . na zasięgnięciu opinii. dozwolone. albo uprawnienie. formalne (te ostatnie jako kompetencja) 2. kompetencja).) Podmiot podległy kompetencji (B) Podmiot A dokonuje czynności konwencjonalnej. utrzymanie przedmiotu najmu w stanie niepogorszonym. gdy takiej normy brak. Ma postać obligatoryjną bądź fakultatywną. TWORZENIE PRAWA Kto tworzy prawo ? Jak się tworzy prawo ? 1.) Stanowienie – czynność konwencjonalna podmiotu wyposażonego w kompetencję do wydawania aktów.) Roszczenie – materialne. (jako kompetencja). nakazane. Nie mylić z umowami cywilnoprawnymi. np. Instrumentalny – wypływanie z nakazów lub zakazów.) Zarzut – materialne (petytoryjne oraz dylatoryjne) Uprawnienie kształtujące – jednostronne uprawnienie do wypowiedzenia stosunku prawnego (upoważnienie. wezwanie dłużnika do spełnienia świadczenia. Uznanie – wciągnięcie pewnej powtarzalnej normy do prawa (prawo zwyczajowe) powołanie się przez organ na daną praktykę czynność deklaratywna (większość w doktrynie tak uważa) 2. Prawo publiczne – obowiązek korzystania z kompetencji Prawo prywatne – wolność korzystania z kompetencji Uprawnienie – ma 3 odniesienia: 1. Uprawnienie – norma prawna nakazuje pewne zachowanie podmiotowi B. 22. Akt normatywny – zawiera normy generalne. zakazane. roszczenie formalne.) Pochodna – 2 sytuacje.) 4.wąsko – wyłącznie normy indywidualno-konkretne Współstanowienie – 2 podmioty.) Podmiot upoważniony (A) – poprzez czynność konwencjonalną powoduje powstanie lub aktualizację obowiązku innego podmiotu (B). że nakazuje bądź zakazuje się osiągnięcie stanu A. Kompetencja – składają się nań 2 podmioty: 1. Obowiązki proste: 1. 2. Warunkowy – nakaz normy pewnego zachowania w razie ziszczenia się jakiegoś zdarzenia. fakultatywne.) Formalny – nakaz lub zakaz wykonania pewnej prostej czynności psychofizycznej. Zachowanie może być skierowane na inny podmiot (C) albo na A. Wyróżnia się jej następujące rodzaje: 1. 2. Podmiot A (recypient.) 3. Wolność prawnie chroniona – zakaz ingerencji jednego podmiotu w określoną sferę uprawnień drugiego podmiotu. abstrakcyjne Akt prawny: . albo kompetencje. mające te same kompetencje Współudział w stanowieniu – polega np.Modalność prawna – kwalifikacja zachowań jakiegoś podmiotu z punktu widzenia normy prawnej. przez którą aktualizuje się lub powstaje obowiązek zachowania się podmiotu B. Opinia zazwyczaj nie jest wiążąca. Zbudowane jest w ten sposób. ale podmiot musi sam stwierdzić. Np.) Podstawowa – kwalifikacja. obligatoryjne. Nie wolno domniemywać kompetencji. Ma to miejsce wtedy. indyferentne. roszczenie formalne. że norma nakazuje podmiotowi B. która zakazuje wykorzystanie tej kompetencji lub też z inną wolnością z jej skorzystania.) Materialny – nie tylko obowiązek wykonania czynności ale i nakazanie utrzymania pewnego stanu rzeczy.

dynamiczne Obecne systemy są nie tylko systemami dynamicznymi.płaszczyzna -> własność publiczna – jednostka . b. Decyzje sędziowskie: ratio decidendi (reguła rozstrzygnięcia.4.) b.) Porządek prawny – wyznaczony przez normy prawny układ organów. jak interpretować prawo rozstrzygnięcia. Znaczy to.płaszczyzna -> własność publiczna – społeczeństwo .) a. Więź kompetencyjna – dynamiczna więź występująca w systemie prawnym. 2. zasada praw nabytych.płaszczyzna -> poszczególne organy System prawny – zbiór norm postępowania.) a.) 5.) Co powstaje w wyniku tworzenia prawa ? 1.) Akt normatywny – produkt finalny tworzenia prawa. abstrakcyjne – powstają w orzeczeniach sądu dotyczącego węzłowych zagadnień wymiaru sprawiedliwości. Z jednej normy wywodzi się upoważnienie do wydania drugiej normy. Zasady nienazwane normatywnie – np. Np. Należy pamiętać. nieprawotwórcze. która jeszcze nie powstała. Normy wyższego rzędu | | pionowy charakter V Normy niższego rzędu 3.) a. W przeciwieństwie od ładu społecznego jest niezwykle precyzyjny. instytucji.) a. których wyróżnia się 4: 3 .) a. mająca charakter generalny i abstrakcyjny) obiter dictum Zasada stałości decyzji – stare decisis et non quieta movere.) de iure – zasada stare decisis wyrażona normatywnie. powiązany aksjologicznie i treściowo. Overruling – uchylenie precedensu. interpretacyjne – elementy. procedur. 2. prawotwórcze – tworzą nową rzeczywistość normatywną (nowy zakres czynów nakazanych. Podział precedensów: 1.) Systemy norm: . konstytucja nadaje upoważnienie do wydania przez Sejm RP ustawy. nie uchyla precedensu ale pomija go w konkretnej sprawie.) konkretne – zapadają w konkretno-indywidualnych sprawach. Racjonalny prawodawca – hipotetyczne idee racjonalności. Sądy niższego rzędu przyjmują orzeczenia sądów wyższego rzędu w podejmowaniu decyzji – linia orzecznicza SN. secundum legem contra legem pete legem . Mają charakter mieszany w oparciu o elementy treściowe i kompetencyjne.) Precedens prawotwórczy – reguła rozstrzygnięcia zawarta w orzeczeniu sędziowskim stanowiąca podstawę do dalszych decyzji. że w systemie prawnym występują normy-przesłanki i normy-konsekwencje. występuje w systemie common law.) b. Reversing – uchyla się obiter dictum a ratio decidendi pozostawia się niezmienioną.) 4.statyczne .) b.) c. dozwolonych.) b. że występuje też w naszym systemie.) de facto – można pwoiedzieć. okoliczności jakiegoś zachowania. zakazanych. 3. Normy prawne wskazują nie tylko zachowania ale też właśnie okoliczności. że przy tworzeniu prawa mają udział rozmaite czynniki. Normy mogą występować tu na 3 płaszczyznach: .odwołuje się do rzeczywistości. względnie uporządkowany i usystematyzowany. Omijanie. Porządek prawny nie jest pomierzalny. Distinguish – tzw.

postulat by akceptować te normy. inicjatywa ustawodawcza w rękach władzy.) Ustawa nie może powtarzać przepisów zamieszczonych w innych ustawach. 4 .) Społeczny – zachodzi poprzez obecność umowy społecznej. ma miejsce kontrola prawotwórstwa. Mimo wszystko nie jest przestarzała i jest aktualna do dziś (kwestia aborcji. nie są spisane. Idea racjon. b.) Zasada merytoryczna – zwana także aksjologiczną. swego rodzaju ultimaracji (ostateczności).) 2. jest racjonalność argumentacyjna i komunikacyjna.) Pierwszy podział: 1.) Ustawa powinna być tak skonstruowana aby od przyjęcia tych w niej zasad regulacji nie trzeba było wprowadzać licznych wyjątków. metafizycznej – wywodzi się z prawa naturalnego.) Zasada kompleksowości – ustawa powinna wyczerpująco regulować daną dziedzinę spraw. które nie należą do jej zakresu przedmiotowego lub podmiotowego albo się z nimi wiążą.1. 1. d.) Paternalistyczny . nie było one nadmiernie rozbudowane i zbyt często zmieniane.) Trzeba odpowiedzieć na pytanie. do których się odnosi). po co to robić.) Ustawa nie może zmieniać lub uchylać przepisów regulujących sprawy. W prawotwórstwie przyjmuje się. eutanazji). inicjatywa ustawodawcza w rękach odbiorców prawa. nie ma kontroli poprawności powstającego prawa.) Demokratyczny . Np. są też elementy ochrony jednostki przed władzą. Ma charakter deklaratoryjny. 2. A. Prawotwórca samodzielnie działa i ma pełną kompetencję do tworzenia prawa. c. Idea racjon.) Formalne tworzenia prawa – odwołują się do procedur tworzenia prawa.) Merytoryczne tworzenia prawa – zasady odwołujące się do treści prawa.10. argumentacyjnej – poszukiwanie akceptacji przez prawodawcę dla swych norm. wiążą się z porządkiem politycznym. 3. Racjonalność komunikacyjna i argumentacyjna.2009 Zasady tworzenia prawa Wyróżnia się 2 podziały zasad uwzględniające następujące czynniki: A.) W ustawie nie powtarza się również postanowień umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą oraz dających się bezpośrednio stosować postanowień aktów normatywnych ustanowionych przez organizacje międzynarodowe lub organy międzynarodowe. aksjologią. ochrona praw nabytych. komunikacyjnej – prawo powstaje w wyniku dyskursu. które regulowałyby sprawy wykraczające poza wyznaczony przez nie zakres podmiotowy (krąg podmiotów. b. interesuje się prawami jednostki.) 4. Wywarły na nią wpływ tezy Arystotelesa. są spisane. nie interesuje się prawami jednostki.prawo realizuje wpierw cele władzy państwa. nie interesuje się prawami jednostki.) Legalistyczny – Nie tylko władza ma inicjatywę ustawodawczą ale i odbiorcy prawa. instrumentalnej – założenie. B.) Woluntarystyczny – prawo realizuje wpierw cele władzy państwa.) Zasada stabilności i jakości prawa – merytoryczny postulat by prawo było efektywne. nie ma racjonalności argumentacyjnej i komunikacyjnej.) W ustawie nie zamieszcza się przepisów. nie ma racjonalności argumentacyjnej i komunikacyjnej. 3.) Zasada skrótowości: a. 2. którym RP przekazała kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach. nie pozostając poza zakresem swego unormowania istotnych fragmentów tej dziedziny. Idea racjon. nie ma kontroli poprawności powstającego prawa. 1. 3. B.prawo realizuje cele jednostki.) 3. inicjatywa ustawodawcza w rękach władzy.) Typy tworzenia prawa Idea racjon. istnieje kontrola poprawności powstającego prawa.) Zasada nieingerencji – prawodawca nie może zbytnio ingerować w sferę życia ludzi. postulat ustawodawcy do prawodawcy by wydobywał pewne informacje z konstytucji i pod nie tworzył prawo. Przykładem nieingerencji jest też utrzymywanie odpowiedzialności karnej. że prawotwórca odkrywa pewne normy. 2. że człowiek jest ponad światem.) Zasada koncentracji treściowej: a.) Drugi podział: 1. 2. 29.

Posiada uporządkowany system wartości. . Norma prawna wchodzi w życie z momentem ogłoszenia przepisów. 4. zaleceń. . postulatów.) 3.) 4. b.) 1 GRUPA: Normy wynikające z norm: związki typu logicznego – albo zakres zastosowania jednej normy zawiera się w zakresie zastosowania normy drugiej albo zakres normowania jednej normy zawiera się w zakresie normowania drugiej normy. upomnień oraz uzasadnień formułowanych norm. Zna cały system prawny.) 3. chyba.) 6. 8. Zna świat zjawisk społecznych i zjawisk przyrodniczych. Jest to ostatnia czynność konwencjonalna.nowotworzonymi pojęciami lub strukturami językowymi (neologizmami). 7.) związki typu instrumentalnego Dyrektywa instrumentalnego nakazu Dyrektywa instrumentalnego zakazu.2009 3.) Interpretacyjne B. 19.) W ustawie można odsyłać do przepisów tej samej lub innej ustawy oraz do postanowień o których mowa w poprzednim ustępie.c.) Zasada konsekwencji terminologicznej – do oznaczenia jednakowych pojęć używa się jednakowych określeń a różnych pojęć nie oznacza się tymi samymi określeniami. OBOWIĄZYWANIE PRAWA Obowiązywanie prawa nie ma jednej koncepcji. Obowiązywanie – wejście do systemu prawnego. pożądaną i sprawiedliwą. b.) 7.) Zasada lapidarności – przepisy ustawy redaguje się zwięźle i syntetycznie unikając nadmiernej szczegółowości a zarazem w sposób w jaki opisuje się typowe sytuacje występujące w dziedzinie spraw regulowanych tą ustawą. 9. Reguły inferencyjne dzielą się na: 1.) Zasada normatywności – w ustawie nie zamieszcza się wypowiedzi. wyróżnia się tu 3 rodzaje reguł: A. d.) 2. że nie mają dokładnego odpowiednika w języku polskim.) Tetycznym – gdy norma przyjęta jest zgodnie z zasadami formalnymi. 6. nie odsyła się do przepisów innych aktów normatywnych.) 5. 5. które nie służą wyrażaniu norm prawnych. Egzegeza prawnicza – opracowywanie tekstów prawnych. Mówiąc o regułach inferencyjnych musimy pamiętać o normach-konsekwencjach. Posługuje się bezbłędnie językiem.) Inferencyjne Normy prawne mogą być wyrażone explicite i implicite. chyba że w dotychczasowym słownictwie polskim brak jest odpowiedniego określenia. Wejście w życie – aktywują się obowiązki jej adresatów.) W ustawie należy unikać posługiwania się: . 2 GRUPA: oparte na założeniu konsekwentności ocen prawodawcy – konsekwencje ocen prawodawcy: a.określeniami lub zapożyczeniami obcojęzycznymi.określeniami specjalistycznymi (profesjonalizmami).) Zasada składni języka polskiego – zdania w ustawie redaguje się zgodnie z powszechnie przyjętymi regułami składni języka polskiego unikając zdań wielokrotnie złożonych.) W ustawie należy posługiwać się poprawnymi wyrażeniami językowymi (określeniami) w ich podstawowym i powszechnie przyjętym znaczeniu. Np.) Zasada treści języka polskiego: a.: Na zakres zastosowania: powstrzymywanie się pracownika od pracy zagrażającej bezpośrednio jego życiu lub zdrowiu dotyczy również pracownika młodocianego Na zakres normowania: przez pojęcie „samochód” należy rozumieć też „motocykl”.) Aksjologicznym – gdy społeczeństwo uzna normę za dobrą. a w szczególności apeli. 2. Behawioralnym – gdy norma jest przestrzegana przez wielu.) Zasada komunikatywności – przepisy ustawy redaguje się tak. Normy prawne mogą obowiązywać w następujących aspektach: 1. Cechy racjonalnego prawodawcy 2.) 5 .11. jeżeli mają odpowiedniki w języku powszechnym. aby dokładnie i w sposób zrozumiały dla adresatów zawartych w nich no0rm wyrażały intencje prawodawcy.) Posiada wiedzę niesprzeczną i dobrze uzasadnioną.) W ustawie nie można zamieszczać przepisów nakazujących stosowanie innych aktów normatywnych i umów. Zna prakseologiczne zasady skutecznego działania. o których mowa w punkcie b.

gdy oskarżony został uniewinniony lub postępowanie zostało umorzone. że ma 3 fazy: a.) Naturalny – kształtuje się automatycznie w toku wypowiedzi.) Rekonstrukcyjna – ustalenie wyrażenia normokształtnego. C. Każda z tych dyrektyw to ius interpretandi.: art. b.) lex specialis derogat legi generali 5. ponieważ nie leżał długo w łóżku.11. tylko dyrektywą wykładni funkcjonalnej (stosujemy daną normę również do sytuacji podobnych – wnioskowanie a simili). 2. Np.) derywacyjna – TAK a.np. Zaletą wykładni derywacyjnej jest to. gdy osiągnięto jej jednoznaczny rezultat). Dominują 2 koncepcje wykładni: 1. B.2009 WYKŁADNIA JĘZYKOWA Jest na pierwszym miejscu w systemie prawa „civil law”. Propagatorem jest prof. Zieliński i prof. „wyciągnięcie” wyrażenia normokształtnego z przepisów prawnych. że należy jednak odstąpić od wykładni językowej tego przepisu i uwzględnić żądanie pana Kowalskiego.) wynik wykładni jawnie niesprawiedliwy.analogia iuris – typowe wnioskowanie prawnicze a analogia legis nie jest wnioskowaniem prawniczym. TK uznał. b.) Wynik niepewny – zarówno koncepcja klaryfikacyjna jak i koncepcja derywacyjna.) Percepcyjna – 3 rodzaje typów wykładni:  [będą omówione poniżej] językowa systemowa funkcjonalna Każda z tych 3 wykładni charakteryzuje się poszczególnymi dyrektywami (Wróblewski nazwał je domniemaniami). Paremia dla tego typu koncepcji – interpretatio cessat in claris (interpretację należy zakończyć. Jerzy Wróblewski. Ustalenie. Propagatorami są prof. 6 . c.) wynik wykładni byłby sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi w państwie . Żadna z nich nie ma charakteru pewnego. pan Kowalski miał zawał serca i wystąpił o rentę. że wynik jest pewny na podstawie wykładni językowej).) błąd legislacyjny – np. 632 KPK.) Derywacyjna – celem jest wyinterpretowanie normy prawnej z przepisu prawnego (przepisów prawnych).) Wynik pewny – wykładnia systemowa i funkcjonalna 1. polega na ustaleniu materiału normatywnego. W ramach wykładni derywacyjnej zawsze jest potrzebna wykładnia systemowa i funkcjonalna. WYKŁADNIA PRAWA W Polsce jest kilkanaście koncepcji wykładni. że można bez zezwolenia hodować lub posiadać c. Język – są 3 jego rodzaje: a. „kto uprowadza nieletnich. WYKŁADNIA JĘZYKOWA A. d. 2. gdyż przepis mówił o warunku „obłożnej choroby”. 415 KC. że użyto liczby mnogiej. przepis prawa łowieckiego „kto hoduje bądź posiada charty rasowe bez zezwolenia”. czy dane przepisy obowiązują. niesłuszny . Przepisy zrębowe niezupełne – przynajmniej zakaz lub nakaz zachowania – przykład art. wykształcone przez europejską kulturę prawa. odmówiono mu. 26. b.) Porządkująca – etap wstępny.) klaryfikacyjna – NIE (wyjątki – kiedy nawet w klaryfikacyjnej prowadzi się wykładnię systemową i funkcjonalną mimo. że ten przepis naruszał prawo do słusznego i sprawiedliwego procesu w tej części w której dotyczył umorzenia. ustalenie znaczenia słów niejasnych (clara non sunt interpretanda). błąd polega na tym.) Kolizyjne Reguły kolizyjne I stopnia: a. SN uznał w tej sytuacji. wykładnia systemowa i funkcjonalna. Zygmunt Wróblewski.) Klaryfikacyjna – jej celem jest ustalanie znaczeń poszczególnych słów użytych w przepisie prawnym.np. podlega karze”.) lex posterior derogat legi priori c. mówiący o kosztach postępowania karnego ponoszonych przez oskarżyciela prywatnego.) 1.) lex superior derogat legi inferiori b.) argumentum ad absurdum – gdy wynik wykładni jest absurdalny. Absurdalne jest tu założenie.) wnioskowanie a fortiori: argumentum a maiori ad minus argumentum a minori ad maius.

METODY BADANIA/ANALIZY JĘZYKA 1. czy określenia/uregulowania czegoś.Etniczny – jako odmiana języka naturalnego. Socjolingwistyka prawnicza – poprzez badanie tekstów prawnych możemy poznać rzeczywistość. który interpretujemy. 3.) W fazie rekonstrukcyjnej: 1. Nie ingeruje się w język.) Dyrektywa języka specjalistycznego. esperanto A B C D Język a rzeczywistość 1. to można sięgnąć do rodzajowo najbliższego aktu normatywnego. aby z tego upoważnienia czynić użytek – rozważany przepis wyraża dwie normy – kompetencyjną i merytoryczną.) Jeżeli przepisowi prawnemu nadano formę zdania stwierdzającego. Trzeba poznać szereg reguł gramatyki języka. przy czym czynność. przykład z Kodeksu Hammurabiego. o której mowa ma charakter czynności konwencjonalnej. zawiera pewne elementy języka sztucznego. że ktoś coś czyni (wyda/doręcza/określa). język odzwierciedla rzeczywistość.) Jeżeli przepis głosi. która kreuje język prawny: np. posługuje się nim naród. że ktoś może dokonać czynności konwencjonalnej. Fikcja.) Prawny:  prawny przepisów prawa  prawny norm prawa 2.) Dyrektywa języka prawniczego.) 3.) Dyrektywa uznania priorytetu definicji legalnych. 4. założeń logicznych logiki formalnej nie stosuje się do założeń konstrukcji lingwistycznych.) Jeżeli przepisowi nadano formę zdania stwierdzającego.) Ludwik Wittgenstein „Traktat logiczny”. grupa etniczna. B. Dialekt – wyróżnienie językowe z punktu widzenia kryterium terytorialnego. instytucja „uznania za zmarłego”. Jeżeli nie ma definicji legalnej w danym akcie.) Rekonstrukcjonizm – najstarsza. 4. że taki przepis wyraża nakaz wydania czegoś. Rejestr językowy – wyodrębniony na podstawie kryterium sytuacyjnego.) 2. temu kto zakaz złamie tzn.) W fazie percepcyjnej: Nakaz uznania definicji legalnej (domniemanie języka prawnego – prof. wyraża fragmenty z norm sankcjonowanej i sankcjonującej. dla aktu normatywnego. należy przyjąć że przepis ten udziela upowaznienia do dokonywania czynności konwencjonalnych danego rodzaju oraz wyraża zarazem nakaz.) Prawniczy:  prawniczy judykatury prawa  prawniczy doktryny prawa 2. Gramatyką języka prawnego reguły egzegezy prawniczej. Wróbleski).) Sztuczny – reguły językowe są ustalone już wcześniej.) Jeżeli w przepisie mówi się o tym. np. 7 . że język jest brudny. należy przyjąć że ten przepis jedynie upoważnia do dokonania danej czynności. że wyraża on zakaz dokonywania danego czynu oraz nakaz wymierzenia kary tego właśnie rodzaju. słowniki języka polskiego. to można sięgnąć do rodzajowo właściwego aktu normatywnego dla tego pojęcia – „odpowiednie stosowanie”:  stosowanie wprost  stosowanie odpowiednimi zmianami  w istocie zakaz stosowania Jeżeli nie ma definicji legalnej w danym akcie. 2. 2. że sprawca określonego czynu podlega karze. język pełni funkcję kreacyjną. Założeń logicznych nie stosuje się. Dwa kryteria języków 1. wychodzi z założenia. Domniemanie języka prawnego działa najmocniej. GRUPA I: 1.) 3.) Sapiro Wolff. 3. należy przyjąć.) Dyrektywa języka potocznego. bo wykazuje cechę kreacyjności. Tak naprawdę od niej zaczynamy. forma języka naturalnego. 2. nielogiczny. to należy przyjąć. że ktoś coś czyni. aby poznać język prawny. Dlatego trzeba przyjąć metodę logiki formalnej. Trzeba poznać reguły wykładni. Deskrypcjonizm – w brudzie jest wartość języka. ZAŁOŻENIA WYKŁADNI Dyrektywy wykładni językowej: A. Transformacyjno-generatywne – w warstwie lingwistycznej teorie deskrypcjonizmu i rekonstrukcjonizmu są błędne. W tę teorię najlepiej wpasowuje się język prawniczy.

: „każdemu przysługuje prawo do rzetelnego procesu”. W przypadku kilku znaczeń danego słowa na gruncie języka potocznego.) Selekcja wykładni językowej – wybór między dopuszczalnymi rezultatami wykładni językowej. Wyższa komisja kwalifikacyjna dodatkowo jeszcze dokonywała czynności. Zakaz wykładni homonimicznej – jeżeli mamy takie same sformułowania.) 6.) Inferencyjne – reguły wnioskowań prawnych. Zakaz wykładni per non est – nie można pomijać jakiegokolwiek elementu przepisu podczas wykładni. 3. które nie są wyraźnie określone w aktach normatywnych.) 7. „każdemu”.2009 Dyrektywy wykładni funkcjonalnej: 1. gdy spełniono łącznie dwie przesłanki:  brak definicji legalnej w akcie.) 8. tak i my nie powinniśmy ich wprowadzać. należy przyjąć że chodzi wyłącznie o osoby z wymienionych grup. Dyrektywy wykładni systemowej: 1.) Argumentum ad absurdum. 3. „funkcjonariusz publiczny” a „osoba pełniąca funkcje publiczne”.) Zakaz wykładni prowadzącej do sprzeczności. na podstawie których wyższa komisja kwalifikacyjna przeprowadziła kwalifikacje. Zasada lege non distinguente nec nostrum est distiguere – tam.  wersja szersza: interpretacja przepisu z punktu widzenia systematyki wewnętrznej i zewnętrznej aktu normatywnego.) Argumentum a rubrica – systematyka wewnętrzna i zewnętrzna aktu:  wersja węższa: interpretacja przepisu z punktu widzenia systematyki wewnętrznej aktu normatywnego.) Ratio legis i wykładnia celowościowa. 3. ponieważ musi on być zgodny z wartościami preferowanymi przez ustawodawcę. to należy je tak samo rozumieć. Jeżeli definicja legalna jest ujęta w części szczegółowej danego aktu.) Potwierdzenie wyników wykładni językowej. że jakiś jeden akt normatywny ma być wydany przy braku wskazania okoliczności. Wskazują. należy odrzucić archaizmy oraz wulgaryzmy i przyjąć pierwsze znaczenie danego słowa. 7. Domniemanie języka prawniczego – można stosować. 4.12.  powszechna zgoda co do znaczenia danego pojęcia w doktrynie. GRUPA II: 1. Kolizyjne:  lex posteriori  lex superior 8 . student. 4.) Zgodność z zasadami prawa 4. Zakaz wykładni synonimicznej – nie można dwóm różnym pojęciom nadawać tego samego znaczenia. 6.) Zgodność z prawem europejskim. nie można stosować definicji legalnej w akcie wykonawczym do aktu głównego. Rola wykładni funkcjonalnej: 1. 10. 2. Np.5. należy przyjąć. Egzegeza prawnicza obejmuje 3 reguły: 1. że jawność postępowania dotyczyła tylko postępowania I-instancyjnego a nie postępowania przed wyższą komisją kwalifikacyjną. 5. że oba podmioty muszą dojść do porozumienia co do treści tego aktu. że adresat jest wskazany słowem człowiek.) Korygowanie rezultatu wykładni językowej – trzeba wybrać tylko jeden poprawny wynik wykładni. zasady sprawiedliwości i słuszności.) Zasada hierarchiczności. 2.) 3. że jakiś jeden podmiot wydaje akt normatywny „w uzgodnieniu” z innym podmiotem. 3.) Jeżeli w przepisie mówi się. 2. 8. że chodzi o każde okoliczności. gdzie ustawodawca nie wprowadza rozróżnień. Było tu kilka dopuszczonych wyników wykładni.) Uzupełnienie wykładni językowej. 2.) Jeżeli mówi się w przepisie. żołnierz bez żadnego bliższego oznaczenia.) 9.) Dyrektywa nakazu uwzględnia powszechnie akceptowalne normy moralne. 2.) Jeżeli definicja legalna jest ujęta w części ogólnej aktu normatywnego to stosujemy tą definicję do interpretacji całego tego aktu. jurydykaturze. czyli nie można wyłączyć to prawo w stosunku do oskarżonego. odrzucono wniosek o udostępnienie akt.) Zakaz wykładni prowadzącej do luk w systemie.) Jeżeli w przepisie mówi się.: wybory zarządu w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym. to można ją stosować tylko w ramach tej części.) Interpretacyjne – to ius interpretandum. że obowiązują takie normy.) Argument konsekwencjalistyczny (pragmatyczny) – wybór najbardziej korzystnych konsekwencji ekonomicznych i społecznych. Np. należy przyjąć. gdyż z systematyki aktu prawnego wynikało to.) Zgodność z konstytucją. np.) Zgodność z prawem międzynarodowym.

lex posterior generalis). czemukolwiek zaprzeczyć) na temat wszystkich przedmiotów danego rodzaju.) 9 . wg której cokolwiek można stwierdzić (a. dictum de nullo (twierdzenie o niczym) jeśli czegoś nie można stwierdzic o żadnym przedmiocie to nie można tego tez stwierdzic o niektórych czy poszczególnych przedmiotach dictum de omni (twierdzenie o wszystkim) jeśli coś można orzec o wszystkich przedmiotach to można to samo orzec o niektórych z nich czy poszczególnych jest jeszcze zasada lege non distingente nec nostrum est distinguere (tam gdzie rozróżnień nie wprowadza prawodawca tam nie może ich wprowadzic interpretator) ale wg Nawrota nie jest to wnioskowanie prawnicze tylko dyrektywa wykładni językowej (jest więc spór w doktrynie) – tam.. gdzie ustawa nie rozróżnia.. zasada log. to samo można też orzec o każdym poszczególnym przedmiocie tegoż rodzaju (formuła Arystotelesa). twierdzenie o wszystkim i o niczym. nie naszą jest rzeczą wprowadzać rozróżnienie (dictum de omni et de nullo łac. lex specialis Mogą to być także reguły II stopnia (np.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful