You are on page 1of 14

TECHNOLOGIA DVD\Artykuy

Adaptacja akustyczna
pomieszcze
Praktyka pokazuje, e wzrost rozdzielczoci
bitowej, czstotliwoci próbkowania oraz dynamiki
przetworników analogowo-cyfrowych i cyfrowo-
-analogowych nie mia, nie ma i nigdy nie bdzie
mia takiego wpywu na finalne brzmienie nagrania
jak umiejtnoci wykonawców, pomys na muzyk,
jako uytych instrumentów oraz walory aku-
styczne pomieszczenia, w którym dokonuje si
nagrania oraz miksowania d wiku. W naszym
artykule skupimy si wanie na akustyce pomiesz-
cze oraz ich adaptacji na potrzeby produkcji
muzycznych i generalnie zwizanych z nagrywa-
niem i edycj d wiku.

www.msr-inc.com
fot. Media Specialty Resources, Inc.,

78 Estrada i Studio • luty 2008


P
omieszczenia służące do pracy
z dźwiękiem w zdecydowanej
większości przypadków wyma-
gają mniej lub bardziej zaawansowa-
nych prac adaptacyjnych pozwalających
na dostosowanie ich do określonych
wymagań. Niestety zakres owych prac
jest częściej większy niż mniejszy, i pra-
wie zawsze związane są one z zaanga-
żowaniem określonych środków finan-
sowych, że o czasie poświęconym
na uzyskanie zadowalających efek-
tów nie wspomnimy. Nawet jeśli nasze
pomieszczenie, czy będzie to reżyserka,
czy sala przeznaczona do rejestracji
akustycznych źródeł dźwięku, zostało
wykonane zgodnie ze wszystkimi zasa-
dami sztuki budowy tego typu obiek-
tów, to zawsze będzie wymagało dodat-
kowych działań zmierzających do
optymalizacji określonych parame-
trów brzmieniowych. Należy pamiętać
o regule, którą już kiedyś wyartykuło-
wano na łamach tego pisma, że inwe-
stycja w drogie systemy rejestracji,
wysokiej klasy monitory odsłuchowe,
konsolety, przedwzmacniacze i mikro- zbyt długi, zwłaszcza w zakresie naj- Dyfuzory Schroe- stopniu pochłania emitowany w jego
fony z najwyższej półki nie ma więk- niższych częstotliwości, gdyż może dera to jedne z naj- wnętrzu dźwięk, co wręcz zachęca do
doskonalszych na-
szego sensu, jeśli pomieszczenie, to powodować powstawanie fal stoją- rzdzi wymylonych głośniejszego ustawienia odsłuchów
w jakim wszystkie te wysublimowane cych pomiędzy dwiema równoległymi przez czowieka, lub wzmacniaczy gitarowych dla zre-
i drogie urządzenia będą pracować, nie płaszczyznami ścian, podłogi i sufitu suce do efektyw- kompensowania tego zjawiska. W efek-
nego i nieporów-
pozwala na pełne wykorzystanie ich lub pomiędzy większymi przedmio- nywalnego z ad- cie poziom emisji dźwięku ze studia
możliwości. Środowisko akustyczne, tami znajdującymi się w pomieszcze- nym innym ustro- do otoczenia może być, paradoksalnie,
w którym będziemy dokonywać nagrań niu. Wyższe częstotliwości także mogą jem rozproszenia większy niż przed adaptacją...
okrelonego zakre-
oraz miksować nagrany dźwięk, ma być źródłem problemów powodowanych su czstotliwoci.
zdecydowanie większy wpływ na głównie przez twarde obiekty umiesz- Na szeroko owe- Ewidentny kopot z basem
finalny efekt naszych prac niż to, czy czone w niewielkiej odległości wzglę- go zakresu oraz naj- Zastanówmy się teraz, jakie mogą
nisz czstotliwo
zastosujemy lampowy, czy półprze- dem siebie i źródła dźwięku, powo- być efekty pracy w niezaadaptowanym
ma wpyw szero-
wodnikowy mikrofon i przedwzmac- dujące powstawanie tzw. trzepoczą- ko pojedynczych lub źle zaadaptowanym pomieszczeniu,
niacz oraz czy będziemy naszą produk- cego echa, wyjątkowo kłopotliwego, „supków” oraz wy- a za takie uznajemy pomieszczenie,
cję miksować w domenie cyfrowej, czy jeśli chodzi o odbiór obrazu stereo, oraz soko najwysze- w którym rozkład czasów wybrzmiewa-
go z nich.
analogowej. Zanim więc zaczniemy stwarzające przekłamania w brzmieniu nia jest nierówny dla różnych częstotli-
dyskutować o przewadze mikrofonu pojedynczych ścieżek i całego miksu. wości w całym zakresie audio. Problem
lub preampu A nad B oraz odsłuchów Adaptacja akustyczna pomieszcze-
X nad Y, należy wpierw się zastanowić, nia nie jest także tym samym co jego Rezonator Helmholtza
czy pomieszczenie, w którym dokonano izolacyjność w odniesieniu do dźwię- W artykule wielokrotnie odwoujemy si do zasady dziaania rezonatora
nagrań lub miksowania, nie odcisnęło ków docierających z zewnątrz, takich Helmholtza. Ale na czym polega dziaanie tego ustroju akustycznego, któ-
rego teoretyczne podstawy opracowa yjcy w XIX wieku niemiecki fizyk
na efektach naszej pracy większego jak odgłosy miasta, pracujących na Hermann von Helmholtz? Aby przekona si, jak dziaa ten ustrój, wystar-
piętna niż marka i model urządzeń uży- zewnątrz maszyn, przelatujących czy dmuchn w krawd pustej butelki. Wtoczenie powietrza przez szyjk
tych w czasie produkcji. samolotów czy samochodów przejeż- butelki wywoa drganie powietrza znajdujcego si w jej gbi, a cz-
dżających ulicą. Nie ma też wiele wspól- stotliwo tych drga bdzie zalee od jej objtoci – czym bdzie ona
wiksza, tym czstotliwo bdzie nisza. Zbudowany na zasadzie butelki
Wejd my do rodka nego z zapewnieniem izolacji w drugą rezonator Helmholtza pochania w pomieszczeniu energi tej czstotliwo-
Jakie cechy powinno mieć pomiesz- stronę, czyli sprawieniem, by nagry- ci, do której jest dostrojony. Dobro rezonatora, czyli szeroko pasma
czenie, by spełniało wymagania wane w studiu dźwięki, często też bar- na jakie on oddziauje, pozostaje w cisej zalenoci od tarcia czsteczek
pomieszczenia do produkcji dźwięku? dzo głośne, takie jak perkusja aku- powietrza w ukadzie drgajcym. Szklana butelka charakteryzuje si bardzo
du dobroci, czyli wycinane przez ni pasmo czstotliwoci jest bardzo
Najogólniej rzecz biorąc, pomieszcze- styczna czy wzmacniacze gitarowe, wskie. Jeli jednak przysonimy wlot butelki albo do jej wntrza woymy
nie to, bez względu na jego przezna- nie zakłócały spokoju w otoczeniu stu- np. kilka skrawków materiau, wówczas dobro si zmniejsza, czyli szero-
czenie – studio nagraniowe lub reży- dia. Wprawdzie adaptacja akustyczna ko pochanianego pasma czstotliwoci ulega poszerzeniu.
serka – powinno charakteryzować pomieszczenia w jakiś sposób zwiększa Warto zada sobie pytanie, co si dzieje z d wikiem o innej czstotliwo-
ci ni czstotliwo rezonansowa rezonatora Helmholtza, który w kocu
się wyrównanym czasem wybrzmie- jego dwustronną izolację dźwiękową, te dostaje si do jego wntrza. Mówic najprociej – zostaje on odbity
wania poszczególnych częstotliwości ale jest to zjawisko marginalne. Poza i rozchodzi si pókolicie. Uzyskujemy zatem efekt podwójnie korzystny
w całym zakresie audio. Ponadto ów tym adaptacja akustyczna powoduje, z akustycznego punktu widzenia: pochonicie energii czstotliwoci rezo-
czas wybrzmiewania nie powinien być że dane pomieszczenie w większym nansowej oraz rozproszenie energii innych czstotliwoci.

Estrada i Studio • luty 2008 79


TECHNOLOGIA Adaptacja akustyczna pomieszcze

pojawia się głównie w zakresie niskich


Basy w cylinder
częstotliwości, co wynika z faktu, iż
Cho to Helmholtz jako pierwszy uj w teoretyczne ramy Program Speaker
energię fal o największej długości jest zasad dziaania ustroju akustycznego nazwanego pó niej Calculator pozwa-
najtrudniej pochłonąć. Pomieszczenie rezonatorem Helmholtza, to jednak z pierwszymi zastoso- la na wyliczanie
odsłuchowe charakteryzujące się nie- waniami tego ustroju moemy si spotka u staroytnych optymalnych pa-
Greków i w redniowiecznych kocioach, gdzie ich zadaniem rametrów typo-
wielkim pochłanianiem w tym zakre- wego rezonatora
byo poprawianie akustyki wntrza. Wspóczesne rezonatory
sie częstotliwości sprawia, że odsłuch Helmholtza wystpuj pod rónymi postaciami, wliczajc w to Helmholtza.
z wykorzystaniem nawet najbardziej ustroje pytowe z nawierconymi otworami czy ustroje szczeli-
liniowych zestawów głośnikowych nowe. Jednym z czsto stosowanych ustrojów jest cylindryczny
rezonator Helmholtza, który w duym uproszczeniu przypomina
będzie niewiarygodny, z dudniącymi,
butelk, ale z szyjk znajdujc si wewntrz cylindra, tutaj
trudnymi do jednoznacznego zdefi- nazwan portem. Taka konstrukcja bardzo przypomina obudow
niowania basami. Pojedyncze dźwięki gonikow z portem bass-reflex i na dobr spraw tak j trze-
basu mogą brzmieć w tej sytuacji skraj- ba traktowa. Konstrukcja dostrojona jest do pewnej czstotli-
woci, któr, mówic kolokwialnie, „wysysa” z pomieszczenia.
nie różnie, a partie instrumentów grają-
Na czstotliwo t wpyw ma objto cylindra, dugo portu
cych w tym zakresie częstotliwości będą oraz powierzchnia jego wlotu. Do wyliczania tej czstotliwoci
mało czytelne i mało stabilne rytmicz- mona si posuy wzorem:
nie (ciągnące się, rozmazane).
Nie sposób w tym momencie uniknąć
refleksji, że cały wysiłek konstrukto- gdzie: c to szybko d wiku (mona przyj 343 m/s),
rów, którzy wkładają mnóstwo energii, S – powierzchnia portu w metrach kwadratowych, L – dugo
wiedzy i rozwiązań technologicznych portu w metrach, za V – objto cylindra (lub prostopado-
w to, by uzyskać wyrównane przetwa- cianu, jeli rezonator chcemy wykona w takiej postaci jak np.
obudow subwoofera) w metrach szeciennych.
rzanie niskich tonów przez głośniki Prostszym rozwizaniem bdzie skorzystanie z programu
i zestawy głośnikowe, zostaje całkowi- Speaker Calculator (znajdziecie go na stronie www.mhsoft.nl
cie zaprzepaszczony przez pracę tychże lub na naszej pycie w katalogu Artykuły\Adaptacja akustycz-
zestawów w nieodpowiednio zaadapto- na). Program ten w menu Diverse > Helmholtz Resonator
udostpnia modu do wyliczania czstotliwoci oraz dobroci
wanych akustycznie pomieszczeniach. (Q) rezonatora (czym wiksza dobro, tym ostrzej jest on
I nie jest to problem, który można zlek- wstrojony).
ceważyć, ponieważ nierzadko różnica Funkcjonuj take inne formy rezonatorów Helmholtza. Opis Podstawowa forma cylindryczne-
jednego z nich, bardzo efektywnie dziaajcego, znajdziecie go rezonatora Helmholtza z otwo-
kilku decybeli w efektywności przetwa- rem w górnej pokrywie, bdcym
na stronie www.jaschiks.com/pl/audio/projekte/index.htm
rzania w tym zakresie decyduje o tym, w odnoniku Rezonator Helmholtza. Obliczanie wymiarów wlotem rury rezonansowej.
że wybieramy ten, a nie inny zestaw takiego wielosegmentowego rezonatora nie jest proste, ale tu
odsłuchowy, podczas gdy wzmocnienie z pomoc moe nam suy kalkulator w pliku Excel, do którego Wieloelementowy rezonator Helmholtza,
lub tłumienie wąskich pasm w zakre- link zamieszczony jest na wspomnianej stronie. Kalkulator ten którego projekt zamieszczony zosta na
znajdziecie te na naszej pycie (plik echo_busters_p.xls). stronie www.jaschiks.com.
sie niskich tonów w źle zaadaptowanym
akustycznie pomieszczeniu może sięgać znajdziecie na naszej stronie internetowej fale o największej długości. Spróbujmy
nawet 20 decybeli. W takich warunkach www.eis.com.pl w dziale Download. Jak mianowicie zmienić położenie naszych
nie mamy żadnych szans na uzyska- skorzystać z tych dźwięków? Bardzo pro- monitorów, przybliżając lub oddala-
nie jakichkolwiek korzyści z monitorów, sto. Wystarczy je odtworzyć i uważnie jąc je od ściany o kilkanaście centyme-
które obiektywnie zapewniają bardziej słuchać, jak brzmią w naszym pomiesz- trów. Spróbujmy też podczas odsłuchu
wyrównane przetwarzanie i wyższą czeniu. Ich głośność powinna być mniej sekwencji częstotliwości zmienić miej-
jakość dźwięku. więcej wyrównana; każde znaczące skoki sce naszego odsłuchu, przesuwając
Jedną z najlepszych metod sprawdze- poziomu to sygnał dla nas, że albo nasz się nieznacznie do przodu lub do tyłu.
nia zachowania się monitorów w naszym odsłuch, albo – co bardziej prawdopodob- Przejdźmy się też po naszym pomiesz-
pomieszczeniu odsłuchowym nie jest ne – nasze pomieszczenie w sposób istot- czeniu, sprawdzając, czy znajdziemy
wcale odtworzenie świetnie brzmiącego ny wpływa na naszą percepcję dźwięków w nim takie miejsce, w którym różnice
utworu muzycznego, w którym z natury w zakresie niskich tonów. Nasz plik te- w głośności poszczególnych częstotliwo-
rzeczy mamy do czynienia z dynamicz- stowy zawiera następującą sekwencję ści są najmniejsze. Koniecznie notujmy
nym i szybko zmieniającymi się w czasie częstotliwości: pierwsza oktawa to 40, wyniki naszych odsłuchów. Nawet nie
częstotliwościami basowymi. Do tego 42, 45, 48, 51, 54, 57, 60, 64, 68, 72, 76 mając żadnych przyrządów pomiaro-
celu należy wykorzystać statyczne dźwię- i 80 Hz, a druga to 80, 85, 90, 95, 100, wych, ale dysponując sekwencją często-
ki, najlepiej w postaci fal sinusoidalnych 106, 112, 119, 126, 134, 142, 151 tliwości odtwarzaną przez nasz system
o częstotliwościach pokrywających za- i 160 Hz. monitorowy, jesteśmy w stanie wska-
kres dwóch najniższych oktaw, np. od Jest kilka sposobów na to, aby już na zać te częstotliwości, które w naszym
40 Hz do 160 Hz. Specjalnie spreparowa- etapie odsłuchu poradzić sobie z proble- pomieszczeniu powodują kłopoty.
ny plik w formacie 16 bitów/44,1 kHz mem reakcji naszego pomieszczenia na Wyrównany rozkład częstotliwości
w pomieszczeniu w zakresie pasma naj-
Nawet nie majc adnych przyrzdów pomiarowych, ale dyspo- niższych tonów to warunek niezbędny
do tego, aby nasz miks, nad którym
nujc sekwencj cz stotliwoci odtwarzan przez nasz system w tym właśnie pomieszczeniu pracu-
jemy, miał wyrównane basy. Jeśli basy
monitorowy, jestemy w stanie wskaza te cz stotliwoci, docierają do naszego słuchu w sposób
które w naszym pomieszczeniu powoduj kopoty. chaotyczny, gdzie każda częstotliwość

80 Estrada i Studio • luty 2008


prezentowana jest z inną głośnością, tkwi w jakości naszego pomieszczenia dźwięk klaśnięcia łagodnie wybrzmie-
wówczas mamy niewielką szansę na to, odsłuchowego. wa, wówczas mamy do czynienia z wnę-
by ustawić instrumenty basowe z opty- trzem o dobrej akustyce. Jeśli natomiast
malnym poziomem. Dudniące niskie W rodku i na górze słyszymy metaliczne wybrzmiewanie
częstotliwości sprawiają, że realiza- Choć niewłaściwa adaptacja aku- o wyraźnie dzwoniącym charakterze, to
tor ma tendencję do ich ograniczania styczna pomieszczenia w największym jest dla nas znak, że mamy do czynienia
dla zachowania spójności całego mate- stopniu odciska negatywne piętno na z dźwiękiem rezonującym między płasz-
riału, a w efekcie otrzymujemy nagranie niskich tonach, to jednak ofiarą naszej czyznami ścian, podłogą i sufitem lub
finalne, gdzie basów jest jak na lekar- niefrasobliwości, jeśli chodzi o warunki między twardymi płaszczyznami two-
stwo. Spośród wszystkich Waszych odsłuchowe, padają też średnie i wyso- rzonymi przez obiekty (meble) znajdu-
nagrań demo, jakie docierają do naszej kie tony. Tu jednak mamy już większe jące się w pomieszczeniu.
redakcji w ramach konkursu Przyślij możliwości kontroli warunków odsłu-
Nam Swoje Demo, jesteśmy w stanie chowych w naszym pomieszczeniu,
bezbłędnie wskazać te, których miks choćby z tego względu, że częstotliwości
Zdjcie po lewej
był dokonywany właśnie w takim „dud- te są znacznie łatwiejsze do pochłonię- stronie prezentuje
niącym” pomieszczeniu, ponieważ ich cia i rozproszenia niż basy. jeden z pierwszych
brzmienie w zakresie basów prezentuje Wspomnieliśmy już wcześniej o zja- komercyjnych dyfu-
zorów Schroedera,
się wyjątkowo „dietetycznie”. Z drugiej wisku tak zwanego trzepoczącego echa, czyli RPG Omniffu-
strony mamy też do czynienia z mocno które ma miejsce między dwiema równo- sor – w tabeli znaj-
przebasowanym materiałem, ale wów- ległymi płaszczyznami odbijającymi dujcej si w ram-
ce „Dyfuzor Schroe-
czas mamy prawo sądzić, że taki efekt dźwięk. Istnienie tego efektu łatwo dera” opisano
końcowy wynika najczęściej z mikso- stwierdzić, klaszcząc w dłonie. Jeśli struk tur uytych
wania na głośnikach o słabej efek- w nim wgbie.
Obok rozwizanie
tywności w zakresie niskich tonów, co firmy RealTrap, tak-
skłania osoby pracujące nad utworem e bazujce na dy-
do eksponowania tych właśnie czę- fuzorze Schroedera,
ale w postaci bieg-
stotliwości dla uzyskania efektu rów- ncych pionowo pa-
nowagi brzmieniowej. sków o rónej g-
Nierównomierna charakterystyka bokoci. Jest to
zreszt rozwizanie
częstotliwościowa pomieszczenia
bardzo czsto spo-
odsłuchowego ma wpływ także na tykane w profesjo-
brzmienie stopy zestawu perkusyj- nalnych studiach
nego. Dlaczego akurat stopy? Z pro- nagra, gdzie tego
typu dyfuzory s
stej przyczyny – jest to jedyny instru- elementami cian
ment w aranżacji mający swoją stałą i pracuj od czstot-
częstotliwość podstawową w zakre- liwoci rzdu kilku-
dziesiciu herców,
sie najniższych tonów (bas zazwyczaj kontrolujc fale sto-
odgrywa różne dźwięki, więc takiej jce.
stałej częstotliwości nie ma). Zjawisko
to jest szczególnie istotne w przy-
padku stopy bazującej na dźwiękach
uzyskiwanych na drodze syntezy lub na
bazie sampli. Może się tak bowiem zło-
żyć, że w źle zaadaptowanym akustycz-
nie pomieszczeniu częstotliwość pod-
stawowa dźwięku stopy wypadnie albo
w zakresie, który pomieszczenie wzmac-
nia, albo wręcz przeciwnie – silnie tłumi.
Nie musi to być dużo, wystarczy kilka
decybeli w jedną lub w drugą stronę, by
całkowicie zrujnować nasz miks lub,
w najlepszym wypadku, mocno utrudnić
nam życie. Jeśli więc mamy ewidentny
kłopot ze stopą, która różnie brzmi
w innym środowisku niż nasze pomiesz-
czenie odsłuchowe, wówczas pierwsze,
co powinniśmy zrobić, to zmienić często-
tliwość sampli, z których korzystamy lub
nieznacznie przestroić oscylator odpo-
wiedzialny za wytwarzanie dźwięku
stopy. W ten sposób szybko przekonamy
się, czy źródłem kłopotów jest instru-
ment jako taki czy po prostu problem

Estrada i Studio • luty 2008 81


TECHNOLOGIA Adaptacja akustyczna pomieszcze

Oglądając zdjęcia profesjonalnych studiów


nagrań, z łatwością zauważymy, że ich projek-
tanci unikają wszelkich równoległych płasz-
czyzn. Sufit nie biegnie równolegle do pod-
łogi (zazwyczaj jest to nachylony pod kątem
sufit podwieszany), ściany są dzielone i nie są
równoległe względem siebie, a wszystkie stu-
dyjne meble mają pochylone płaszczyzny czo-
łowe (np. szafki z procesorami). To samo doty-
czy szyby oddzielającej reżyserkę od pomiesz-
czenia studyjnego, która nie dość, że jest
podwójna (a czasem potrójna), to jeszcze jest
pochylona względem płaszczyzny ścian.
Oczywiście musimy zdać sobie sprawę
z tego, że realizacja wymogu nierównoległo-
ści płaszczyzn w typowym pokoju zaadapto-
wanym na potrzeby domowego studia nagrań
nie wchodzi w grę, gdyż budujący dom mura-
rze na ogół starają się stawiać wszystkie ściany,
podłogę i sufit z użyciem pionu i poziomnicy.
Utrzymanie równoległych płaszczyzn i kątów
prostych znakomicie ułatwia wykończenie
takiego pomieszczenia, ale doskonale utrudnia
też wykorzystanie go do pracy z dźwiękiem. Na
nasze szczęście szkodliwe akustycznie zjawi-
sko trzepoczącego echa możemy wyeliminować
za pomocą wszelkich materiałów tłumiących.
Studio masteringowe Sound Mirror (www.soundmirror.co.kr)
Analizując zatem kształt naszego pomieszcze- wyposaone w kilka typów dyfuzorów Schroedera, specjal- Cz stotliwo i dugo
nia, wyszukujemy wszelkie płaszczyzny rów- nie skonstruowane ciany pracujce take jako puapki ba- W przypadku pracy z d wikiem przy rejestracji, naga-
noległe i jedną z nich pokrywamy materiałem sowe, podwieszany sufit z elementami pochaniajcymi nianiu i miksowaniu posugujemy si gównie czstot-
d wik oraz stojce za gonikami, w rogach pomieszcze- liwoci, któr dowiadczeni realizatorzy natychmiast
tłumiącym. W przypadku pomieszczeń do mik- nia, supowe rezonatory Helmholtza. kojarz z okrelonym tonem muzycznym, charakterem
sowania dźwięku najważniejsze jest wytłumie- brzmieniowym czy pasmem, nad którym trzeba popra-
nie ścian bocznych na wysokości głowy realiza- cowa (podbi je lub stumi). W przypadku adaptacji
tora. Takie działanie nie tylko wytłumi trzepo- Rozpoczynamy nasz walk pomieszcze musimy nauczy si szybko przelicza
czstotliwo na dugo fali, która jest odlegoci
czące echo pomiędzy ścianami, ale też wpłynie W przypadku pomieszczeń studyjnych pomidzy powtarzajcym si jej fragmentem. Tradycyjne
na redukcję dźwięku z monitorów, który odbija- mamy do czynienia z dwoma podstawo- dugo fali oznaczana jest greck liter λ (lambda).
jąc się od ścian, dociera do naszych uszu z nie- wymi ustrojami: absorberami i dyfuzo- Dla fali sinusoidalnej, a tak zazwyczaj bierzemy pod
wielkim opóźnieniem względem tego samego rami. Zadaniem pierwszych jest pochłania- uwag przy wszelkich obliczeniach zwizanych z akustyk
pomieszcze, dugo to odlego midzy dwoma szczy-
dźwięku bezpośredniego. Zjawisko to, jeśli nie (absorpcja) części energii fal o określonej tami. Dugo wyliczamy, dzielc szybko rozchodzenia
go nie zniwelujemy, potrafi doskonale zepsuć częstotliwości. W efekcie działania absor- si fali (w naszym wypadku 343 m/s) przez czstotliwo.
obraz przestrzenny. Powinniśmy zatem dążyć bera fala o danej częstotliwości ma mniejszą Poniewa czstotliwo wyraona jest w hercach (Hz),
do tego, by wszelkie odbicia dźwięku były energię w pomieszczeniu, a więc i mniejszą a herc to odwrotno sekundy, wic dugo fali wyraana
jest w metrach. Z powyszego wynika, e fala o dugoci
jak najskuteczniej tłumione, a miejsce, w któ- zdolność do odbić pomiędzy płaszczyznami. 1 metra ma czstotliwo 343 Hz. Oznacza to, e maksi-
rym zamontujemy absorbery, łatwo znaleźć Dyfuzor natomiast służy do rozpraszania tra- mum fali o tej czstotliwoci bdzie przypadao co 1 metr.
za pomocą lustra. Siadamy w miejscu odsłu- fiających nań fal dźwiękowych pod różnymi Jeli to zapamitamy, to dalej ju pójdzie atwo: 34 Hz to
chu, monitory stoją tam, gdzie powinny stać, kątami w ten sposób, by uniemożliwić ich dugo 10 metrów, a 3,43 kHz to 10 cm. Inne dugoci
szybko wyliczymy w pamici. Przy wyliczaniu ustrojów
a pomagająca nam osoba przesuwa płaskie regularne i powtarzalne odbijanie pomiędzy akustycznych przydaje si te zapamitanie podstawo-
lustro (najlepiej wielkości absorbera akustycz- płaszczyznami. wych dugoci wierfali. I tak 1 cm to wier dugoci
nego, jakim dysponujemy) po ścianach do Materiały stosowane do absorpcji energii fali o czstotliwoci 8,6 kHz, a 10 cm to wier dugoci
tego momentu, aż zobaczymy w nim jeden dźwiękowej to głównie wełna mineralna oraz fali o czstotliwoci 860 Hz.
z monitorów (lewy na lewej ścianie, a prawy specjalne pianki akustyczne. Należy pamię-
na prawej). W tym właśnie miejscu, w któ- tać, że oba te materiały działają skutecznie
rym w lustrze widzimy cały monitor, montu- jedynie w zakresie średnich i wysokich czę-
jemy nasz absorber. To samo dotyczy również stotliwości. Absorpcja niskich częstotliwo-
sufitu, choć tu już wymagana jest większa ści wymaga stosowania innych ustrojów aku-
ostrożność i zamiast dwóch absorberów dla stycznych, zwanych pułapkami basowymi.
obu kanałów, warto zastosować jeden, odpo- Ich zadanie polega na pochłonięciu ener-
wiednio szeroki. gii fali dźwiękowej o określonej częstotliwo-
Należy koniecznie zaznaczyć, że wszystkie ści i zamianie jej na inny rodzaj energii – ener-
działania opisane wyżej odnoszą się do śred- gię cieplną. Można do tego celu użyć dużych
nich i wysokich częstotliwości i mają bardzo i głębokich ustrojów wypełnionych materia-
mały lub wręcz żaden wpływ na częstotliwo- łem dźwiękochłonnym, ale lepsze efekty uzy-
ści basowe. skuje się zazwyczaj za pomocą specjalnie

82 Estrada i Studio • luty 2008


dostrojonych urządzeń akustycznych dzia-
Dyfuzor Schroedera
łających na zasadzie rezonansu. Czym wię-
Manfred R. Schroeder z uniwersytetu w Getyndze to kolej- 11 oznacza, e 11 jest odejmowane od 25 tak dugo, a
cej w naszym pomieszczeniu twardych płasz- ny po Helmholtzu Niemiec, którego nazwisko na trwae pozostanie znaczca reszta (w tym wypadku 11 jest dwu-
czyzn sprzyjających odbijaniu się dźwięku, wpisao si w dziedzin akustyki pomieszcze. Opierajc krotnie odejmowane od 25 i wynikiem jest reszta 3). Na
tym więcej i tym bardziej skutecznych ustro- si na teorii liczb i informatyce, wysnu on w 1975 roku bazie tego równania wylicza si cigi reszty kwadratowej.
hipotez, zgodnie z któr powierzchnia uformowana Tworzce go liczby s proporcjonalne do wielkoci wg-
jów akustycznych będzie wymagała jego ada-
z wyobie o precyzyjnie wyliczonej gbokoci jest bie dyfuzora.
ptacja akustyczna. w stanie rozprasza d wik w stopniu, jaki do tej pory nie Dyfuzory tego typu mona budowa w postaci wgbie
Skuteczność paneli z pianki akustycznej lub by osigalny przez aden ustrój akustyczny, skone ciany biegncych pionowo lub poziomo, ale wystpuj te dyfuzo-
wełny mineralnej w zakresie niskich tonów czy najbardziej nieforemne elementy. Na podstawie prac ry dwuwymiarowe, z wgbieniami (lub supkami) rozmiesz-
Schroedera powstao szereg konstrukcji wykorzystujcych czonymi w pionie i w poziomie, rozpraszajce d wik w obu
pozostaje w ścisłej zależności od ich grubości.
zaproponowan przez niego formu matematyczn, w tym paszczyznach. Sztandarowym przykadem takiego ustroju
Typowy panel z pianki o grubości 5 centyme- dyfuzory RPG bazujce na siatce dyfrakcyjnej, dyfuzory jest m.in. RPG Omniffusor. Wyliczenia poszczególnych ele-
trów, przymocowany bezpośrednio do ściany, oparte na sekwencji residuum kwadratowego czy sekwencji mentów dyfuzora mona dokona „na piechot”, ale mona
praktycznie nie ma żadnego wpływu na czę- pierwiastka pierwotnego. Wszystkie nazwy brzmi gro nie, te skorzysta z kalkulatora znajdujcego si na stronie
a kryjce si za nimi rozwizania zahaczaj o powaniejsz www.mhsoft.nl/Diffusor2.asp. Jeli chcemy zbudowa dwu-
stotliwości poniżej 300 Hz. Sytuację tę można
matematyk. Ustroje zbudowane na bazie wymienionych wymiarowy dyfuzor, wówczas poszczególne wgbienia (lub
jednak znacząco poprawić przez zamontowa- formu daj jednak zdecydowanie najbardziej wyrównane supki) mog by rozmieszczone w sposób pokazany poni-
nie panelu w pewnej odległości od ściany. Jeśli i skuteczne rozproszenie czstotliwoci, jakie kiedykolwiek ej, a zastosowany w dyfuzorze firmy RPG zawierajcym 64
ten sam panel z pianki o grubości 5 centyme- udao si uzyska. kwadratowe komórki:
Najwiksz popularnoci ciesz si dyfuzory oparte na
trów zamontujemy w odległości 5 centyme-
sekwencji residuum kwadratowego (reszty kwadratowej).
trów od ściany, wówczas uzyskamy taki sam Ich maksymalna gboko jest okrelana przez najwiksz
efekt, jak w przypadku montażu bezpośrednio dugo fali, jak dyfuzor ma rozprasza. Szeroko wg-
do ściany panelu o grubości 10 centymetrów bienia wynosi natomiast poow dugoci fali najwyszej
rozpraszanej czstotliwoci. Gboko kolejnych wgbie
i to bez ponoszenia kosztów na zakup grub-
okrela si na podstawie wspóczynnika proporcjonalnoci,
szego panelu. który wyliczany jest ze wzoru:
Odległość panelu od ściany ma swoje odnie- Wp = n2 (mod p)
sienie do częstotliwości, wobec której zreali- gdzie:
zowany tą metodą ustrój akustyczny będzie p – liczba pierwsza (wiksza od 1, podzielna przez 1 i sam Nie jest to oczywicie jedyny sposób na budow dyfuzora
siebie), Schroedera. Ciekawy projekt mona znale  na stronie
najbardziej skuteczny. Jak wyliczyć tę często- n – liczba cakowita midzy 0 a f. www.pmerecords.com/Diffusor.cfm, bazujcy na orygi-
tliwość? Wystarczy pomnożyć przez cztery Wystpujce w równaniu wyraenie (mod p), czyli modu- nalnym rozwizaniu BBC, którego opis znajdziecie w pliku
odległość panelu od ściany – wartość ta będzie lo p, odnosi si do reszty. Np. po wstawieniu do równania 1990-15.pdf umieszczonym na naszym krku DVD w kata-
p = 11 i n = 5, otrzymamy 25 (mod 11), przy czym modulo logu Artykuy\Adaptacja akustyczna.
długością fali najmocniej pochłanianej przez
ustrój.
Do skutecznego działania absorberów nie- Z powyższych względów do zapanowania konstrukcji jest skuteczny, wynosi ok. 3,3 kHz.
zbędny jest ruch powietrza wywołany przez nad środkowymi i wysokimi tonami w profe- W przypadku legendarnego już ustroju aku-
dźwięk. Aby uzyskać ten efekt potrzebne jest sjonalnych studiach zamiast absorberów sto- stycznego, jakim jest papierowa wytłoczka do
odsunięcie paneli akustycznych od ściany. Jeśli suje się dyfuzory, które w odpowiedni sposób jajek, w miarę skuteczne rozpraszanie zacznie
przymocujemy je bezpośrednio do niej, wów- rozpraszają energię dźwiękową, czyli w efek- się dopiero od ok. 4,5 kHz. Poniżej tej częstotli-
czas nie ma tam żadnego ruchu powietrza, cie wyrównują odpowiedź częstotliwościową wości efektywność takiej wytłoczki jest wielce
a jedyne co występuje, to zmiana ciśnienia. pomieszczenia, a jednocześnie nie przegłuszają problematyczna, a dodatkowo struktura mate-
Z tego powodu „wygłuszanie” pomieszczenia go. Kwestią sporną pozostaje jednak mini- riału oraz jego kształt sprawiają, że rozprasza-
poprzez wyłożenie go bezpośrednio przymo- malna wielkość pomieszczeń, w których dyfu- nie częstotliwości powyżej 4,5 kHz jest bar-
cowanymi do ściany panelami lub materiałem zory mogą okazać się skuteczne. Z pewnością dzo nieliniowe. Nie polecamy więc stosowania
dźwiękochłonnym nie ma większego sensu, działają one dobrze w większych obiektach, tych wytłoczek jako podstawowych ustrojów
gdyż w ten sposób wytłumimy jedynie najwyż- dlatego chętnie stosowane są w pomieszcze- korygujących akustykę, choć ich punktowe,
sze częstotliwości i trzepoczące echo. W zakre- niach nagraniowych i dużych reżyserkach. rozważne użycie może niekiedy okazać się
sie basów i środka nie zmieni się zupełnie nic. W mniejszych pomieszczeniach, a więc najczę- korzystne dla brzmienia.
Rezonanse pozostaną, a stłumiony zakres ściej także w domowych studiach nagrań, dyfu- W warunkach domowego studia w roli roz-
wysokich częstotliwości sprawi, że pomiesz- zory znajdują się zbyt blisko słuchacza, by były praszaczy świetnie natomiast sprawują się...
czenie będzie brzmiało głucho i matowo. Miksy wystarczająco skuteczne, i w takich warunkach półki z książkami, płytami CD itd. Ważne
zrealizowane w tak „zaadaptowanym” aku- ustroje te mogą nie spełnić swojej roli. jest, by przedmioty na półkach były rozło-
stycznie studiu z całą pewnością będą prze- Dyfuzorem jest każda struktura odbija- żone nieregularnie i by na półkach zosta-
jaskrawione, gdyż realizatorzy będą sta- jąca fale, ale by działała skutecznie, niezbędne wić wolne miejsca. Innym meblem, który
rali się rozjaśnić owo stłumione pasmo wyso- jest zachowanie nieregularności między odbi- znakomicie sprawdza się w roli ustroju roz-
kich tonów. Kluczem do udanej adaptacji jest janymi powierzchniami wynoszącymi przy- praszającego, ale i pochłaniającego (głów-
takie użycie ustrojów akustycznych, by uzy- najmniej 1/4 długości fali, a więc w prak- nie z uwagi na materiał, z jakiego go wyko-
skać wyrównaną odpowiedź pomieszczenia tyce kilka-kilkanaście centymetrów. Stąd pro- nano oraz wymiary) jest zwykła domowa
w każdym zakresie częstotliwości. Nie osią- sty wniosek, że pokrycie płaskiej ściany np. sofa. Zazwyczaj ustawia ją się z tyłu pokoju,
gniemy tego celu przez „wytapetowanie” całego wytłaczaną tapetą lub nieregularny płytkami na ścianie przeciwległej względem monitorów.
pomieszczenia nawet najlepszymi panelami kamiennymi nie sprawdzi się jako dyfuzor dla Skuteczność takiego „ustroju” można dodat-
piankowymi, ale przez umiejętne ich użycie dźwięków o długości fali dłuższej niż cztero- kowo zwiększyć przez powieszenie nad sofą
tylko w określonych miejscach i z uwzględnie- krotna różnica między najbardziej wystają- półki z książkami. Nie w każdym pomiesz-
niem wszystkich zakresów częstotliwości, nad cymi a najbardziej zagłębionymi powierzch- czeniu zaadaptowanym na reżyserkę jest jed-
którymi chcemy zapanować, pozostawiając te, niami. Jeśli wynosi ona np. 10 cm, to najniż- nak tyle miejsca, by zmieściła się tam niemała
które nie sprawiają kłopotów. sza częstotliwość, dla jakiej dyfuzor o takiej w końcu sofa, zatem w takich wypadkach

Estrada i Studio • luty 2008 83


TECHNOLOGIA Adaptacja akustyczna pomieszcze

najlepsze efekty osiągnie się poprzez Jednym z materiałów sprawdzają- Niedawno na na-
instalację na tylnej ścianie głębokiego cych się w takiej sytuacji jest panel szym rynku poja-
wiy si ciekawe
ustroju absorbującego najniższe tony Rockwool Stroprock o grubości 30 mili- i stosunkowo nie-
oraz współpracujących z nim rozprasza- metrów wykonany z wełny mineralnej drogie panele aku-
czy. Tymi ostatnimi mogą być wspom- (kamiennej). Panele takie dostępne są styczne firmy Ghost
Acoustics. Firma ta
niane już półki z książkami, choć warto w wymiarze 1×0,5 m (8 sztuk w paczce, powstaa jako efekt
też poeksperymentować z rozpraszacza- pokrywające 4 m2 powierzchni). Panele prac sE Electronics
mi półcylindrycznymi, które możemy z wełny mineralnej dostępne są też nad popularnym
ustrojem Reflexion
samodzielnie wykonać ze sklejki, a nas- w postaci pojedynczych elementów Filter.
tępnie wypełnić np. watą mineralną. zapakowanych w folię, której zadaniem
Bardziej ambitni mogą pokusić się jest zabezpieczenie ich w czasie trans-
o wykonanie we własnym zakresie sku- portu. Choć wcześniej sugerowaliśmy, by
tecznych rozpraszaczy Shroedera. Jest nie zabezpieczać paneli folią, to jednak
z nimi sporo pracy i liczenia, ale efekty mając panele fabrycznie zapakowane
brzmieniowe oraz wizualne z całą pew- w folię, można trochę poeksperymento-
nością są tego warte. wać... Z niektórych źródeł w Internecie
można się dowiedzieć o doświadcze-
Czy tylko pianka? niach, z których wynikało, że pozo-
Panele z pianki akustycznej wyglą- stawienie folii z tyłu panelu (od strony
dają bardzo efektownie i nadają pomiesz- ściany) poprawia absorpcję z zakresie
czeniom studyjnym profesjonalnego niskich tonów w porównaniu do paneli
wyglądu, ale mają jedną wadę – są dość bez folii. Zostawiając folię od frontu,
drogie, zwłaszcza jeśli charakteryzują sprawiamy, że panel wprawdzie odbija
się dobrymi właściwościami akustycz- środkowe i wysokie częstotliwości, ale
nymi. Jednym z niedrogich materiałów, w dalszym ciągu absorbuje częstotliwo-
który w wielu sytuacjach może zastą- ści w zakresie niskiego środka. Wiedząc
pić piankę akustyczną w zakresie absorp- o tym, możemy w szerokim zakresie
cji średnich i wysokich częstotliwości, są kształtować charakterystykę pomiesz-
płyty stosowane do dociepleń oraz izo- czenia, odpowiednio tłumiąc lub rozpra-
lacji akustycznej budynków. Płyty takie szając częstotliwości.
wykonane są ze sprasowanego włókna W porównaniu do wełny mineralnej
szklanego lub wełny mineralnej, a poza pianka akustyczna charakteryzuje się
tym mogą być wyginane i cięte (obróbki
należy koniecznie dokonywać z maską Wyliczanie rezonansów
przeciwpyłową na twarzy!). Sporo inte- Na naszym krku DVD, w folderze Artykuy\Adaptacja bdzie szykowa skuteczn puapk. Kopot pojawia si te przy
resujących uwag na temat rodzaju zasto- akustyczna\Kalkulator rezonansów, znajdziecie program 85 Hz, ale e jest to czstotliwo blisko oktaw nisza ni owe
sowanych płyt znajdziecie na interneto- Mode Calculator udostpniony przez firm RealTraps 160 Hz, dlatego mona mie nadziej, e puapka dostrojona
(www.realtraps.com). Suy on do wyliczania pierwszych szes- do 160 Hz i nieco „rozmyta” przez zastosowanie wewntrznych
wym Forum EiS (www.eis.com.pl), na
nastu rezonansów osiowych, których mona si spodziewa materiaów tumicych pozwoli zapanowa take nad ni.
którym adaptacja akustyczna jest jed- w pomieszczeniu o okrelonych wymiarach. Analizujc roz- Powyej 220 Hz wystpuj ju skupione rezonanse, z którymi
nym z najczęściej poruszanych tematów. mieszczenie tych rezonansów, jestemy w stanie do precy- powinnimy da sobie rad puapkami basowymi zainstalowany-
Wielu użytkowników sygnalizuje jednak zyjnie, jak na warunki domowego i projektowego studia nagra, mi w naronikach pomieszczenia wyliczonymi dla czstotliwoci
wskaza te czstotliwoci, z którymi moemy mie problemy. ok. 300 Hz i dziaajcymi szerokopasmowo.
problemy z pyleniem tych paneli, który
nie tylko utrudnia utrzymanie czystości
w studiu, ale też może być powodem kło-
potów ze zdrowiem, zwłaszcza u alergi-
ków. Zabezpieczenie paneli za pomocą
nieprzepuszczalnej folii nie wchodzi
w grę, ponieważ w ten sposób stracą
one swoje właściwości absorpcji i staną
się zwykłymi panelami odbijającymi
dźwięk. Jedną z najbardziej skutecznych
metod jest spryskanie za pomocą zwy-
kłego spryskiwacza ogrodowego frontu
i bocznych krawędzi panelu rozcieńczo-
nym w wodzie klejem PVA do materia-
łów porowatych (do nabycia np. w skle-
pach modelarskich). Rolę takiego kleju Oto wyliczone rezonanse dla przykadowego pomieszczenia Powysza ilustracja to prawdziwy koszmar projektanta. Na
o wymiarach 4×3,5×2,7 m. Ju pierwszy rzut oka pozwala czerwono wywietlane s nakadajce si rezonanse, w tym
z powodzeniem może spełnić rodzimy
stwierdzi, e nie jest to atwe pomieszczenie. Rezonanse wypadku oddzielone od siebie w bardzo nieregularnych
Wikol. Zabieg taki pozwoli związać luźne wystpuj do rzadko, odlegoci midzy nimi s spore, a tylko interwaach i wszystkie na tym samym poziomie. To pomiesz-
włókna z główną strukturą, a jednocze- w kilku miejscach nastpuje kumulacja rezonansów. Najbardziej czenie praktycznie nie nadaje si do adaptacji. Nie pomog
śnie nie wpływa na pogorszenie właści- kopotliw czstotliwoci bdzie 160 Hz wystpujca samotnie, tu najbardziej wymylne ustroje akustyczne i ksztatowanie
w oddaleniu wikszym ni „przepisowe” 25 Hz od innych rezo- charakterystyki goników. Zawsze bdzie le i nikt nie da rady
wości akustycznych materiału spowodo-
nansów. Z ca pewnoci wanie dla tej czstotliwoci trzeba nad tym zapanowa.
wane zmniejszeniem jego porowatości.

84 Estrada i Studio • luty 2008


TECHNOLOGIA Adaptacja akustyczna pomieszcze

mniej gęstą strukturą, a zatem jest mniej efek- Ciekawy ustrój firmy Celestial
tywna w zakresie niskich tonów. Ukształto- Acoustics (www.celestialacou-
stics.com) bdcy pewn for-
wanie paneli z pianki akustycznej w piramid- m dyfuzora Schroedera roz-
ki, trójkąty itp. pozwala nie tylko uatrakcyjnić praszajc d wiki dobiegaj-
ich wygląd, ale przede wszystkim zwiększyć ce z góry i z dou.
powierzchnię absorbującą dźwięk docierający
pod innym kątem niż kąt prosty. Jednocześnie
wzory na froncie paneli akustycznych zmniej- działają w zakresie śred-
szają średnią grubość paneli, co znów skutku- nich i wysokich często-
je zmniejszeniem pochłanialności basów. tliwości. Jeśli jednak
Oczywiście są także piankowe ustroje aku- ustrój z pianki połączymy
styczne służące do absorpcji niskich tonów, z ustrojem bazującym na
ale zazwyczaj są one dość duże i drogie. Nie wełnie mineralnej, wów-
oznacza to wcale, że naszym zamiarem jest czas za stosunkowo nie-
zniechęcenie Was do używania profesjonalnie duże pieniądze otrzymamy y
przygotowanych ustrojów z pianki akustycz- szerokopasmowy ustrój
nej, lecz w warunkach małego, domowego akustyczny oferujący nie
studia nagrań lepsze efekty można uzyskać tylko profesjonalne właści--
przez łączenie ich z innymi ustrojami charak- wości w zakresie środka
teryzującymi się większą efektywnością wo- i góry (wynikające z zasto--
bec fal o większych długościach, przy jedno- sowania panelu pianko-
czesnej oszczędności miejsca i niższych ogól- wego) ale też dobrą absorp- p-
nych kosztach adaptacji pomieszczenia. cję niskich częstotliwości,
Nie zmienia to faktu, że ustroje piankowe której sama pianka nie jestt
są gotowymi elementami przystosowanymi w stanie zapewnić.
do montażu, wymagającymi bardzo niskiego Jak wspomniano wcześniej, niej niewielkim
nakładu pracy, zazwyczaj świetnie się pre- nakładem środków można też zwiększyć sku- grubości to nic innego jak oszczędność kosz-
zentują i w większości wypadków dobrze teczność samej pianki, montując ją w pew- tów. Po co płacić więcej, jak można zapłacić
nym oddaleniu od ściany (np. mniej, uzyskując ten sam efekt?
za pomocą ramki) i uzyskując Jeśli w charakterze ustrojów akustycznych
w ten sposób, przy praktycz- chcemy użyć wyłącznie paneli Rockwool,
nie pomijalnych kosztach, efekt wówczas najprostszą metodą (po wcześniej-
podobny do zastosowania dwu- szym spryskaniu ich wodnym roztworem
krotnie grubszego ustroju. Cały Wikolu) jest pokrycie paneli niefarbowanym
czas przy tym należy pamię- płótnem dostępnym np. w sklepach dla tapice-
tać, że stopień pofalowania czy rów i meblarzy (niektórzy zdobią tak pokryte
ukształtowanie powierzchni ustroje malunkami, które świetnie wyglą-
ma znikomy wpływ na sku- dają, ale kompletnie niszczą właściwości aku-
teczność ustroju w zakresie styczne ustroju w zakresie średnich i wyso-
niskich tonów. Tutaj liczy się kich częstotliwości!). Można też użyć innych
tylko grubość (a ta wpływa na niż płótno tkanin, ale powinny być one całko-
wzrost ceny takiego ustroju), wicie przepuszczalne dla dźwięku. Najlepiej
więc każda skuteczna technika sprawdzić to, po prostu przystawiając mate-
„wirtualnego” zwiększenia riał do ust i dmuchając, ocenić stopień prze-
puszczalności powietrza. Jeśli komuś zależy
na spełnianiu przez ustroje akustyczne funk-
Dobrym pomysem na adaptacj aku- cji ozdobnej, wówczas zamiast wspomnia-
styczn przeciwlegej ciany w maym nego wcześniej malowania płótna powinien
i redniej wielkoci pomieszczeniu jest
zbudowanie ramek, w których umiesz- rozejrzeć się za ciekawą wzorniczo tkaniną
czamy grube panele z weny mineral- obiciową, która przy okazji, z uwagi na swą
nej. Z przodu na ramk nacigamy war- strukturę, może też spełnić rolę dodatkowego
stw materiau przepuszczajcego po-
wietrze (np. pótno). Nastpnie do ramy
absorbera.
i na materiale mocujemy w kilku miej- Jeśli ktoś nie ma żyłki konstruktora lub po
scach pionowo ustawione drewniane prostu nie ma czasu na eksperymenty i woli
pówaki oddalone od siebie o ok. 1 cm.
sprawdzone rozwiązania dające gwarancję
W ten sposób moemy zbudowa ustrój
akustyczny, który zapewni pochania- skuteczności, wówczas powinien skorzystać
nie w zakresie niskich i rednich czstot- z oferty producentów profesjonalnych ustro-
liwoci, rozproszenie w zakresie cz- jów akustycznych. Na naszym rynku można
stotliwoci wysokich oraz bdzie dzia-
a w pewnym zakresie jako szczelinowy spotkać się m.in. z kompletnym systemem
rezonator Helmholtza. Ustrój taki najle- adaptacji małych pomieszczeń firmy S.I.A.B.
piej sprawdzi si w przeguszonych po- (ceny od 2.349 zł do 5.397 zł – www.karty-
mieszczeniach, pozwalajc uzyska
w nich prawidow równowag pomi- dzwiekowe.com.pl); absorberami, pułapkami
dzy pasmami. i rezonatorami Hoohacoustic (ceny od 500 do

86 Estrada i Studio • luty 2008


TECHNOLOGIA Adaptacja akustyczna pomieszcze

1.600 zł – www.hoohacoustic.com); Podstawowym problemem


ustrojami akustycznymi Ghost Acous- w zakresie niskich tonów są rezo-
tics (szerokopasmowe ustroje w cenie nanse pomieszczenia, w rezultacie
865 zł, 995 zł i 1.590 zł, pułapka basowa których powstają fale stojące. Fale
w cenie 995 zł – www.audiostacja.pl). stojące wytwarzają się przez odbicia
Wśród producentów wysokiej klasy ustro- energii dźwiękowej pomiędzy twar-
jów akustycznych wyróżnić trzeba nie- dymi powierzchniami. Każde odbicie
słychanie prężnie działającą firmę Real- nakłada się na poprzednie i w efek-
-Traps (www.realtraps.com), wchodzącą cie następuje sumowanie ich mak-
na rynek Ready Acoustics (www.ready- symalnych i minimalnych pozio-
W ofercie firmy Rigips znajduj si aku-
acoustics.com), Primacoustic (www.prim- mów. Najmocniej eksponowane są
styczne pyty (www.rigips.pl/strony/
acoustic.com) oraz utytułowanego pro- proddb/www_main.php?kat_id=38&prod_ te częstotliwości, dla których odleg-
ducenta pianek akustycznych Auralex id=19), które mona efektywnie wykorzy- łość pomiędzy płaszczyznami jest
(www.auralex.com). Firmy te mają sie- sta do zbudowania naronych puapek ba- wielokrotnością 1/4 długości fali.
sowych. Konstrukcja pokazana na rysunku
dzibę w USA, a przy aktualnych cenach wykorzystuje perforowane panele gipsowo- W różnych miejscach pomieszcze-
dolara naprawdę warto rozważyć zakup -kartonowe z wóknin akustyczn Gyptone nia odbicia dodają się lub odejmują
za oceanem (wg informacji na stronie Line 6 o stopniu perforacji wynoszcym od dźwięku bezpośredniego (w przy-
13%. Pyty mona malowa na dowol-
internetowej Auralex ma dystrybucję na ny kolor, dziki czemu nasz puapk mo- padku reżyserki od dźwięku wytwa-
terenie Polski, ale siedziba dystrybutora na zgrabnie wkomponowa w ciany. W od- rzanego przez monitory odsłu-
znajduje się w Niemczech). Jeśli chodzi legoci ok. 1 cm za pyt montujemy dwie chowe), w efekcie czego mamy
warstwy paneli z weny mineralnej o grubo-
o firmy europejskie, to należy wymienić ci 8 i 4 cm, i gstoci 70 kg/m3. do czynienia z dużymi zmianami
Advanced Acoustics (www.advanced- w spektrum częstotliwości. Mówiąc
acoustics-uk.com) oraz polski Euro- inaczej – pomieszczenie sprawia,
foam (www.eurofoam.pl). Ofertę pian- że to co słyszymy nie odpowiada
kowych ustrojów akustycznych można temu, co emitują monitory. Pojawiają
znaleźć m.in. na serwisie Allegro się istotne zmiany poziomów nie tylko
(www.allegro.pl), ale przed zakupem w zakresie podstawowych częstotliwo-
warto zwrócić uwagę na grubość ści fal stojących, ale też w ich wielokrot-
ustrojów w porównaniu do innych nościach. Sprawę komplikuje fakt, że
znajdujących się na rynku. rezonanse występują nie tylko pomię-
dzy powierzchniami równoległymi

apanie fal (rezonanse osiowe), ale też między


O ile zapanowanie nad średnimi przylegającymi do siebie płaszczyznami
i wysokimi częstotliwościami (pod prostopadłymi (rezonanse styczne oraz
warunkiem, że nie mamy do czynie- rezonanse skośne). Ponadto wpływ
nia z totalnie przegłuszonym pomiesz- pomieszczenia na zmiany spektrum
czeniem, które ktoś w porywie fan- częstotliwości jest inny w zależności od
tazji całkowicie wyłożył tkaniną miejsca odsłuchu. Pół biedy, gdy w stu-
dywanową...) jest relatywnie niedro- diu pracuje tylko jedna osoba siedząca
gie i dość proste w realizacji, o tyle cały czas w tym samym miejscu. Kłopot
w przypadku basów rzecz ma się zaczyna się wtedy, gdy do studia przy-
nieco inaczej. Przy okazji opisywa- chodzą goście lub klienci chcący odsłu-
nych wyżej ustrojów zbudowanych na chać zamówiony materiał...
bazie wełny mineralnej oraz pianek Nie da się zaprojektować pomieszcze-
akustycznych montowanych w pew- nia, które nie miałoby rezonansów włas-
nym oddaleniu do ściany wspominali- nych. Znając jednak jego wymiary,
śmy już o ich efektywności względem jesteśmy w stanie określić miejsca
je
niskich tonów, ale optymalną skutecz- w spektrum częstotliwości, w któ-
ność zapewniają tylko specjalizowane rrych występuje koincydencja dwóch
ustroje zwane pułapkami basowymi (ich h lub więcej rezonansów o tej samej
lu
angielska nazwa to bass trap). cczęstotliwości lub odizolowane rezo-
W typowym pomieszczeniu, w jakim nnanse znajdujące się w odległości
zazwyczaj chcemy zbudować domowe 225 Hz lub większej od swych sąsia-
lub projektowe studio nagrań, trudno ddów. W tych właśnie miejscach
zapanować nad niskimi tonami z dwóch mmożemy się spodziewać występowa-
powodów: dużych długości fal basu oraz nnia zakolorowań dźwięku i miejsca
równoległych i prostopadłych płasz- radykalne działania, a na takie mało Rama gotowa do te wymagają naszej uwagi, jeśli chodzi
czyzn ścian, podłogi i sufitu sprzyjają- który właściciel niewielkiego pomiesz- montau weny mi- o konstrukcję pułapek basowych.
neralnej i nacigni-
cych powstawaniu fal stojących. Nawet czenie jest w stanie sobie pozwolić, gdyż cia pótna stanowi- Niektórzy specjaliści z dziedziny
jeśli nieznacznie zeskosujemy ścianę lub są one bardzo kosztowne i często pro- cego front ustroju. akustyki sądzą, że w pomieszcze-
sufit, to efekt takiego działania będzie wadzą do sporego zmniejszenia prze- W efekcie powstanie niach o kubaturze mniejszej niż 42
puapka basowa su-
praktycznie pomijalny. Jeśli chodzi strzeni użytkowej, a w konsekwencji do ca do montau na m3 występuje tak niewiele częstotli-
o kąty płaszczyzn, potrzebne są tu dość dalszych kłopotów z akustyką. cianie. wości drgań własnych i są one na tyle

88 Estrada i Studio • luty 2008


oddalone od siebie, że stanowi to źró-
dło słyszalnych zniekształceń i prak-
tycznie wyklucza takie pomieszcze-
nie z użycia. No cóż, zawsze się znajdą
tacy, którzy stwierdzą, że mleko jest
niezdrowe, ale nie przejmujmy się tym
i dalej pracujmy nad akustyką naszego
studia. Faktem jednak jest, że w więk-
szych pomieszczeniach jest więcej rezo-
nansów umiejscowionych blisko siebie,
co jest zjawiskiem korzystnym z aku- „Wyliczanie jednocześnie najmniej prze-
stycznego punktu widzenia. Dla opano- rezonansów”). strzeni użytecznej.
wania przewagi niskich tonów i anoma- Aby
A zmniejszyć Istotą konstrukcji wielu puła-
lii rezonansowych zazwyczaj wystarczy wpływ rezonansów na pek basowych jest to, o czym wspo-
wówczas ogólna adaptacja w zakre- spektrum sygnału emi- mniano już wyżej – materiał tłumiący
sie niskich tonów. W małych pomiesz- towanego przez monitory, powinien być odsunięty od ściany.
czeniach rzecz jest dużo trudniejsza, należy zredukować amplitudę Dlaczego? Molekuły powietrza poru-
gdyż rezonanse pojawiają się w szer- niskoczęstotliwościowych odbić Skuteczno absorp- szane do przodu i do tyłu na sku-
szym spektrum i do ich opanowania za pomocą specjalizowanych ustrojów, cji niskich tonów tek ruchów membran głośników prze-
w przypadku ustro-
potrzebne są niekiedy dokładnie wstro- czyli pułapek basowych. Należy pod- jów piankowych po- mieszczają się wewnątrz pomieszcze-
jone pułapki. Jeśli nasze pomieszcze- kreślić, że rolą pułapek basowych nie zostaje w cisej za- nia, ale poza jego granicą wyznaczoną
nie jest niewielkie, a do tego ułożone na jest zmniejszenie niskich częstotliwo- lenoci od ich gru- ścianami nie mogą się one poruszać,
boci. Bezporedni
planie kwadratu, to sprawa wygląda ści w pomieszczeniu, ale właśnie ogra- monta tych ustro-
zatem energia dźwiękowa zostaje prze-
naprawdę kiepsko, ponieważ będziemy niczenie odbić w zakresie niskich tonów jów na cianie nie tworzona z ruchu powietrza na ciśnie-
mieli do czynienia z silnym rezonan- – a to są dwie różne i często mylone ze przyniesie nam ad- nie powietrza i to właśnie ono powo-
nych korzyci w za-
sem (sumują się rezonanse od ścian sobą rzeczy. Pułapki basowe najczęściej duje odbicia. W każdym materiale poro-
kresie basów.
bocznych oraz od ściany przedniej i tyl- umieszcza się w rogach pomieszcze- Sytuacj mona jed- watym energia dźwiękowa zostaje
nej), który w jednych miejscach bar- nia (pomiędzy ścianami lub pomiędzy nak poprawi, mon- przetworzona w ciepło na skutek tar-
dzo wzmacnia określoną częstotliwość ścianami i sufitem – to drugie rozwią- tujc ustrój w pew- cia. Jeśli jednak materiał porowaty jest
nym oddaleniu od
(i jej wielokrotności), a w innych silnie zanie jest lepsze w małych pomieszcze- ciany. przymocowany bezpośrednio do ściany,
ją tłumi. Podobna sytuacja ma miejsce, niach z uwagi na zajmowanie mniej- gdzie nie ma ruchu powietrza (a jedynie
gdy któryś z wymiarów pomieszczenia szej przestrzeni użytkowej), gdyż tam następuje zmiana ciśnienia), wówczas
jest dwukrotnością innego. Trzeba przy- właśnie rezonanse występują z naj- nie będzie tarcia. Mówiąc prostszym
Panele akustycz-
znać otwarcie, gdy mamy do czynienia większym poziomem i pułapki działają ne nie musz by językiem – molekuły powietrza muszą
z takimi właśnie niewielkim pomiesz- z największą skutecznością. Ponadto stosowane na ca- mieć gdzie „wyjść” po przejściu przez
czeniami w kształcie sześcianu, jakakol- pułapka umieszczona w tym miej- ej powierzchni. materiał porowaty, by móc w ten spo-
Wystarczy, jeli nie-
wiek adaptacja akustyczna jest bardzo scu ma największą głębokość (a więc które zostan za- sób wywołać tarcie i stracić swą ener-
trudna i w zasadzie mija się z celem, może być skuteczniejsza w odniesieniu montowane punk- gię. Oddalenie materiału tłumiącego
gdyż same ustroje akustyczne zajmą do niższych częstotliwości), zajmując towo. od ściany sprawia, że powstaje ustrój
sporo miejsca, sprawiając, że zabraknie
go na to co najważniejsze – sprzęt stu-
dyjny i instrumenty.
Jakie zatem wymiary powinno mieć
nasze pomieszczenie, by można je
było skutecznie adaptować akustycz-
nie w zakresie niskich częstotliwości?
Najlepiej takie, w których żaden
z wymiarów nie jest wielokrotnością
innego. Zarówno w Internecie, jak
i w literaturze drukowanej można zna-
leźć sporo „złotych” proporcji wymiarów
charakteryzujących idealne pomiesz-
czenie. Ale bądźmy realistami – nikomu
nie udało się definitywnie określić naj-
lepszych wymiarów. Gdyby takowe ist-
niały, wszystkie studia nagrań budo-
wane byłyby tak samo. A nie są...
Zgodziliśmy się już co do jednego,
że w każdym pomieszczeniu zakres
niskich tonów wymaga regulacji z uwa-
gi na występowanie rezonansów (można
je wyliczyć np. za pomocą programu
RealTraps ModeCalc – patrz ramka

Estrada i Studio • luty 2008 89


TECHNOLOGIA Adaptacja akustyczna pomieszcze

akustyczny o większej efektywno-


ści. Największą skuteczność ma on dla
częstotliwości, której długość fali jest
4-krotnie większa od odległości ustroju
od ściany. Wynika to z faktu, że dla tej
długości w tym właśnie miejscu fala ma
swoje maksimum, a więc w materiale
porowatym powstaje największe tarcie
i następuje największa strata energii.
Przekładając powyższą wiedzę na
sposób konstrukcji narożnej pułapki
basowej, możemy samodzielnie zbudo-
wać prosty ustrój dostrojony do okreś-
lonej częstotliwości, którą wyliczyli-
śmy wcześniej na podstawie analizy
rezonansów i uznaliśmy za najbar-
dziej „szkodliwą” po przeprowadze-
niu testu odsłuchowego z wykorzy-
staniem tonów chromatycznych. Jeśli
wykorzystamy do tego celu panel
Stroprock o szerokości 50 cm zamon-
towany do drewnianego szkieletu roz-
piętego między ścianami, wówczas głę-
bokość takiej pułapki będzie wyno-
siła 25 cm, co jest 1/4 fali o długości
1 m. Taką długość ma fala o częstotli- Konstrukcja ustro- siebie o ok. 6 cm (co daje procentowość
wości 343 Hz. Jeśli panel o wymiarach ju akustycznego ba- perforacji rzędu 0,25%), stanowiąca pły-
zujcego na rezo-
100×50 cm zamontujemy w drugą tę czołową skrzynki o głębokości 15 cm,
natorze Helmholtza
stronę, wówczas głębokość pułapki z pyt czoow pozwala uzyskać częstotliwość rezonan-
zwiększy się do 50 cm, a największa o perforowanej po- su rzędu 75 Hz. Zbudowany na bazie re-
efektywność przypadnie na częstotli- wierzchni. Na cz- zonatora Helmholtza ustrój akustyczny
stotliwo rezonan-
wość 172 Hz. Zakres częstotliwości, sposób uzyskujemy rezonator o perforo- sow ustroju wpyw charakteryzuje się największą skutecz-
wobec których pułapka basowa będzie wanej powierzchni. maj grubo py- nością wtedy, gdy fale dźwiękowe pa-
skuteczna, można znacząco posze- Wzorów na wyliczenie częstotliwości ty, rozmieszczenie dają nań prostopadle (wszystkie drob-
otworów, ich red-
rzyć poprzez zastosowanie grubszego ustroju akustycznego z otworami okrąg- nica oraz gboko ne rezonatory, z których składa się cały
panelu Rockwool. Dodatkowo para- łymi jest kilka, ale najczęściej stoso- ustroju. ustrój, pozostają ze sobą w fazie). Jeśli
metr ten można poprawić, umieszcza- wany przedstawia się następująco:
jąc w pustce pułapki basowej miękki Konstrukcja ustro-
materiał tłumiący, np. Domrock. ju membranowe-
go z membran pó-
kolist.
Budujemy nowy ustrój
Jednym z najczęściej stosowanych Nieco kłopotliwe może okazać się
rozwiązań jest ustrój akustyczny bazu- wyliczenie procentowego udziału per-
jący na zasadzie działania rezona- foracji w powierzchni czołowej ustroju
tora Helmholtza. Na dobrą sprawę ( p), ale tutaj pomocne będą wzory znaj-
idea jego konstrukcji niewiele różni się dujące się przy umieszczonym wyżej
od konstrukcji butelki (patrz ramka rysunku..
„Rezonator Helmholtza”), a w zasadzie Jeśli zależy nam na rezonansie w za-
wielu ustawionych obok siebie bute- kresie niskich częstotliwości, wówczas
lek. Zazwyczaj jest to pudło prosto- powinniśmy użyć grubych płyt sklejko-
kątne, którego łączna objętość równa wych z większymi otworami rozstawio-
jest sumie objętości naszych wyimagi- nymi w większych odległościach. Przy-
nowanych butelek, zamknięte pokrywą kładowo płyta o grubości 6 mm z otwo-
z wywierconymi otworami. W ten rami o średnicy 3 mm oddalonymi od

Zbudowany na bazie rezonatora Helmholtza ustrój


akustyczny charakteryzuje si najwi ksz skutecz-
noci wtedy, gdy fale d
wi kowe padaj na pro-
stopadle (wszystkie drobne rezonatory, z których
skada si cay ustrój, pozostaj ze sob w fazie).

90 Estrada i Studio • luty 2008


wygięciu. Jeśli mamy miej-
Realizacja adaptacji akustycz- sce, można, choćby ze wzglę-
nej w typowym domowym stu-
diu nagra wg firmy Ready Acoustics dów wizualnych, zainstalo-
(www.readyacoustics.com). Firma ta, jako wać dwa lub trzy sąsiadujące ze
jedyna w tej brany, oferuje m.in. konstruk- sobą ustroje tego typu. Dla uzyska-
cje ustrojów akustycznych do ich wypenienia we
wasnym zakresie takimi panelami akustycznymi, jakie nia absorpcji częstotliwości w zakresie
uznamy za najbardziej optymalne. Wprawdzie sugeruje 150–250 Hz ustrój powinien mieć szerokość
ona wykorzystanie paneli Owens Corning, ale z powodze- (czyli odstęp pomiędzy listwami) wynoszącą
niem mog to by panele Rockwool.
120 cm i wysokość (odległość frontu panelu od
ściany) 40 cm. Czym większe wymiary, tym
chcemy rozmyć nieco ostrość charakterystyki proporcjonalnie niższa częstotliwość.
działania rezonatora (co niekiedy może się Dużą skutecznością w zakresie niskich
okazać korzystne), wtedy wewnątrz ustroju tonów charakteryzują się ustroje przeponowe,
należy umieścić wełnę mineralną wypełniającą w którym energia pochłaniana jest przez drga-
mniej więcej połowę pustki powietrznej. jącą z określoną częstotliwością membranę
Bardzo ciekawym ustrojem jest ustrój i zamieniana w ciepło wytwarzające się pod-
o przekroju półkolistym, w którym wykonany czas ugięć membrany. Najprostszą formą
z giętkiego, ale twardego materiału front (np. ustroju przeponowego jest typowa sklejka
z płyty pilśniowej) nie tylko służy do rozpro- brzozowa zamocowana na stelażu drewnia-
szenia średnich i wysokich częstotliwości, lecz nym w określonej odległości ściany. Rezonans
stanowi jednocześnie membranę typową dla takiego ustroju wyliczamy, dzieląc 35 przez
ustrojów membranowych. Czym większa cię- pierwiastek kwadratowy z iloczynu masy
ciwa przekroju takiego elementu akustycz- powierzchniowej membrany i głębokości
nego, tym lepsze pochłanianie niskich tonów. pustki powietrznej ustroju. Masa powierzch-
Długość tak skonstruowanego ustroju nie niowa jest parametrem podawanym dla więk-
ma większego znaczenia i przy jego projekto- szości materiałów drewnopochodnych, ale jeśli
waniu można się kierować względami este- jej nie znamy, to po prostu ważymy posiadany
tycznymi. Podejmując decyzję o wypełnieniu materiał, określając wagę 1 metra kwadrato-
ustroju materiałem dźwiękochłonnym, trzeba wego (masa powierzchniowa 6-milimetrowej
brać pod uwagę fakt, że jego obecność zwięk- sklejki wynosi 1,14 kg/m2). Poprzez dobór róż-
sza współczynnik pochłaniania w zakre- nej grubości sklejki o różnej masie powierzch-
sie niskich tonów. Montaż takiego ustroju niowej oraz jej odległości od ściany możemy
jest bardzo prosty – wystarczy przymocować uzyskać ustroje o częstotliwości rezonansowej
do ściany jedną listwę z odpowiednio nacię- schodzącej naprawdę nisko – nawet do kilku-
tym rowkiem, a drugą taką samą, nałożoną dziesięciu herców. Dla zwiększenia parametru
już na płytę, przymocować do ściany już po jej współczynnika pochłaniania należy między

Du skutecznoci w zakresie niskich tonów charakte-


ryzuj si ustroje przeponowe, w którym energia pocha-
niana jest przez drgajc z okrelon cz stotliwoci
membran i zamieniana w ciepo wytwarzajce si pod-
czas ugi  membrany.

Estrada i Studio • luty 2008


TECHNOLOGIA Adaptacja akustyczna pomieszcze

sklejką a ścianą zamocować panel


z wełny mineralnej w odległości ok. 1 cm
od sklejki. Wymiary ustroju przepono-
wego nie są sprawą krytyczną, choć
nie powinny być mniejsze niż 1×0,5 m
(w praktyce można je dopasować do roz-
miarów paneli Rockwool, które w nich
zastosujemy). Oddzielną sprawą jest
miejsce montażu takich ustrojów, gdyż
ich membrany działają jak lustro dla fal
o częstotliwościach środkowych i wyso-
kich. Sugerujemy zamocowanie ich na
tylnej ścianie, jak najbliżej narożnika
pomieszczenia.
W efekcie prawidłowego działania
pułapek basowych powinno się otrzy-
mać wyrównane przetwarzanie zakresu
niskich częstotliwości, co łatwo spraw-
dzić, odtwarzając sygnał testowy skła-
dający się z następujących po sobie
sinusoidalnych tonów chromatycznych
(pisaliśmy o nim wyżej w podrozdziale
„Problemy z basem”). Poszczególne
tony powinny być teraz odbierane przez
nas jako wyrównane względem gło- s
stawione
ustawione tak,
śności, a żaden z nich nie powinien być y ich osie przeci-
by niezobowiązującym odsłuchu płyt lub
znacząco cichszy lub głośniejszy od a się w miejscu
ały
nały całościowej ocenie materiału, ale w pro-
pozostałych. dsłuchu. W prak-
dsłuchu
odsłuchu. Na rynku mona cesie miksowania lepiej będzie praco-
praco
yce jednak zdarzają
tyce spotka si z pyta- wać bez subwoofera
subwoofera, a do kontroli naj
naj-
mi meblowymi, któ-
Monitory się monitory, które na wprost wytwa- re zostay obrobione niższego pasma używać dobrych słu-
Ważnym elementem adaptacji rzają męczący uszy dźwięk i może oka- tak, by same w so- chawek. Jeśli jednak uda nam się
akustycznej pomieszczenia studyj- zać się, że najlepsze efekty odsłuchowe bie stanowi rezo- przeprowadzić adaptację pomieszcze-
natory Helmholtza
nego jest rozmieszczenie jednego z naj- osiągniemy, rozstawiając je nieznacz- – w tym wypadku nia, po której niskie tony brzmią w spo-
ważniejszych elementów studia, czyli nie na boki, by ich osie przecinały się za szczelinowy i z wlo- sób wyrównany, wówczas subwoofer
odsłuchów, a także ustalenie miejsca, punktem odsłuchu. Może się też oka- tami w postaci może okazać się niezbędny, by uzupeł-
otworów.
w którym będzie pracował realizator. zać, że podobny efekt uzyskamy, usta- nić pasma w zakresie basów. Jednak
Przyjmuje się, że monitory odsłuchowe wiając monitory tak, by ich osie przeci- jego ustawienie będzie wymagało wielu
powinny znajdować się na najkrótszej nały się tuż przed miejscem odsłuchu, prób z wykorzystaniem naszego testu
ścianie pomieszczenia, w równym odda- a dodatkową korzyścią z takiego usta- bazującego na chromatycznej sekwencji
leniu od ścian bocznych. W pomiesz- wienia będzie poprawa odbioru ste- tonów sinusoidalnych.
czeniu powinno się też zadbać o zacho- reo. Zazwyczaj należy unikać kładzenia
wanie symetrii, jeśli chodzi o umeblo- monitorów na boku, chyba że stwier- Kolejno prac
wanie i adaptację akustyczną ścian dzimy, iż w takiej pozycji uzyskujemy Wiele osób potwierdzi fakt, że ada-
bocznych. Szerokość rozstawienia moni- najlepsze brzmienie. ptacja akustyczna pomieszczenia doko-
torów i ich odległość od ściany należy W mniejszych pomieszczeniach nana we własnym zakresie, z uży-
dobrać tak, by wraz z miejscem odsłu- zazwyczaj dobrze sprawdzają się moni- ciem powszechnie dostępnych narzę-
chu tworzyły one trójkąt równoboczny, tory z wooferem 5 lub 6 cali. Monitory dzi i materiałów, potrafi dać zaskakująco
a samo miejsce odsłuchu nie znajdo- z 8-calowymi wooferami produ- dobre efekty. Aby tak się stało, trzeba
wało się w połowie odległości między kują zazwyczaj więcej niższego basu jednak spełnić kilka podstawowych
ścianą frontową a tylną, gdzie zawsze trudnego do kontroli w typowym, warunków. Przede wszystkim pomiesz-
jest największy problem z odsłuchem małym domowym studiu. Otwarte czenie, które chcemy adaptować, nie
basów. Przetworniki wysokotonowe pozostawiamy natomiast pyta- powinno być zbyt małe (rozsądną gra-
pracujące w monitorach powinny znaj- nie o zasadność stosowania subwo- nicą jest kubatura 30 m3) oraz nie
dować się na wysokości uszu realiza- ofera w takich właśnie warunkach. powinno mieć wymiarów mocno zbliżo-
tora. Teoretycznie głośniki powinny być Zapewne można z niego skorzystać przy nych do sześcianu.
Zaczynamy od wyliczenia rezo-
nansów pomieszczenia (patrz ramka
Wanym elementem adaptacji akustycznej pomieszczenia „Liczymy rezonanse”) oraz ana-
lizy wyników. Kolejnym krokiem
studyjnego jest rozmieszczenie jednego z najwaniejszych jest odsłuchanie pomieszczenia za
pomocą sekwencji tonów sinusoidal-
elementów studia, czyli odsuchów, a take ustalenie miejsca, nych i porównanie efektów odsłu-
w którym b dzie pracowa realizator. chu z wynikami analizy rezonansów.

92 Estrada i Studio • luty 2008


Po znalezieniu częstotliwości, z któ-
rymi mamy największe kłopoty, wyli-
czamy i wykonujemy odpowiednie
pułapki basowe: szerokopasmowe,
jeśli rezonanse są skupione w jednym
miejscu, lub bazujące na rezonatorach
Helmholtza, jeśli rezonanse są rozpro-
szone. W wielu wypadkach wystar-
czy zamontowanie pułapek basowych
w rogach pomieszczenia, a jeśli nie
mamy zbyt dużo miejsca – we wszyst-
kich górnych narożnikach. Jeśli niskie
tony w dalszym ciągu stanowią pro-
blem, wówczas montujemy dwa ustroje
membranowe lub Helmholtza na tyl-
nej ścianie, tuż przy narożnikach z bocz-
nymi ścianami. Na każdym etapie prac,
po każdym zamontowanym ustroju
przeprowadzamy test odsłuchowy za
pomocą sekwencji tonów sinusoidal-
nych i notujemy spostrzeżenia. Jeśli
pod koniec prac z pułapkami baso-
wymi w dalszym ciągu występuje pro-
blem z jakąś częstotliwością, wówczas
spróbujcie nieznacznie zmienić usta-

fot. Auralex
wienie zestawów monitorowych przesu-
wając je o kilkanaście centymetrów do
przodu lub do tyłu. Gdy problem w dal- pianki akustyczne można też zamonto- Duym wyzwa- niem zawodowych studiów nagrań,
szym ciągu się pojawia, wówczas należy wać na ścianie, na której stoją monitory, niem jeli chodzi w którym wykorzystuje się zaawansowa-
o adaptacj aku-
dokładnie zlokalizować kłopotliwą czę- ale wcześniej należy sprawdzić, czy taki styczn s zazwy- ne symulacje i pomiary oraz atestowane,
stotliwość i zastosować precyzyjnie ustrój coś zmienia. Niektórzy projektanci czaj pomieszcze- spełniające surowe normy materiały
wstrojony absorber Helmholtza (opis wnętrz sugerują, by reżyserkę projekto- nia przeznaczone i ustroje akustyczne. Jest to spowodowa-
do nagrywania bb-
w ramce „Basy w cylinder”). wać na zasadzie „żywy koniec – mar- nów akustycznych. ne tym, że w studiach tych, gdzie pracuje
Dwa absorbery średnich i wysokich twy koniec” co oznacza, by jedna część Pomieszczenie nie się często z dużymi monitorami główny-
częstotliwości o wymiarach 60×120 cm pomieszczenia, ta gdzie stoją monitory, moe by przetu- mi i monitorami średniego pola, poziom
mione, a jednocze-
powinny znaleźć się na bocznych ścia- pozostawała żywa brzmieniowo i nie nie nie moe by
emitowanych niskich tonów jest dużo
nach w miejscach, w których najle- była przegłuszona. Mocniej natomiast zbyt ywe, a na do- wyższy niż w małych studiach, co stawia
piej będą redukowały odbicie dźwięku należy wytłumić drugą część pomiesz- datek powinno za- przed adaptacją akustyczną zupełnie inne
pewni dobr izo-
z monitorów. Panel lub panele absorbu- czenia. Zasada ta niekoniecznie musi wymagania. Ponadto olbrzymią rolę od-
lacj akustyczn
jące ten zakres częstotliwości powinny się jednak sprawdzić w Waszym studiu, wobec innych po- grywa tam dwustronna izolacja aku-
się znaleźć także na suficie. Panele lub zwłaszcza gdy nie charakteryzuje się mieszcze znajdu- styczna reżyserki i pomieszczenia studyj-
ono przesadnie dużymi wymiarami. jcych si w kom- nego, dlatego konstrukcja takiego studia
Przydatne linki pleksie studyjnym.
Na tylnej ścianie pomieszczenia (prze- Nie zawsze da si to zupełnie inna półka jakościowa
Pod poniszymi adresami internetowymi moecie
znale  sporo przydatnych informacji na temat ciwległej wobec monitorów) należy umieś- to wszystko ze sob i cenowa.
cić ustroje rozpraszające – może to być pogodzi. Nie zmienia to faktu, że niemal
adaptacji akustycznej pomieszcze, ustrojów aku-
stycznych oraz ich praktycznego wykorzystania: wspomniana wcześniej biblioteczka każde pomieszczenie o rozsądnych
• www.saecollege.de/reference_material/index. z książkami i płytami CD oraz sofa wymiarach może nam posłużyć jako
html – witryna uczelni SAE zawierajca m.
in. podstawowe materiay z dziedziny akustyki – albo kombinowane ustroje akustyczne miejsce do pracy z dźwiękiem, jeśli
i adaptacji akustycznej wntrz studyjnych składające się z ustroju membranowego, tylko zrozumiemy ogólne zasady rzą-
(j. angielski); na którym od frontu zostanie przytwier- dzące rozchodzeniem się fal, zdefiniu-
• www.rockfon.com.pl/sw20824.asp – biblioteka dzona struktura z pianki akustycznej. jemy podstawowe problemy, z jakimi
firmy Rockfon (oddzia Rockwool specjalizujcy
si w materiaach akustycznych); Osoby bardziej ambitne mogą pokusić mamy do czynienia i znajdziemy sku-
• www.semper1.home.pl/panele/index.php się o zbudowanie dyfuzora Schroedera, teczne sposoby na ich usunięcie
– witryna internetowa firmy Semper Acoustics który na pewno zrobi piorunujące wraże- z wykorzystaniem będących w naszym
z ofert ustrojów piankowych; nie na wszystkich odwiedzających zasięgu środków. EiiS
• www.ethanwiner.com/acoustics.html – obszer-
ne omówienie akustyki i adaptacji wntrz Wasze studio (patrz ramka „Dyfuzor
(j. angielski); Schroedera”). Gorąco zachęcamy wszystkich, którzy chcą się
• www.rpginc.com/research/research_topics.htm podzielić swoimi doświadczeniami w adaptacji
– biblioteka firmy RPG, pioniera w dziedzinie
komercyjnych ustrojów Schroedera (j. angielski);
Podsumowanie akustycznej pomieszczeń do tego, by skontak-
• www.burosch.de/news/Raumakustik_Teil_3. Przedstawiona wyżej recepta na po- towali się z naszą redakcją (tel. 609-45-45-60;
html – wnikliwe omówienie akustyki pomiesz- prawę akustyki domowego i projekto- wroblewski@eis.com.pl). Chętnie (i odpłatnie)
cze i sposobów jej optymalizacji za pomoc wego studia nagrań ma raczej niewiele opublikujemy na naszych łamach artykuły
rezonatorów Helmholtza (j. niemiecki). wspólnego z profesjonalnym projektowa- prezentujące efekty Waszych prac.

Estrada i Studio • luty 2008 93