PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SRODOWISKA PRZYRODNICZEGO Ochrona środowiska – nauka samodzielna, interdyscyplinarna, traktuje o warunkach życia biologicznego wszystkich organizmów

żywych w środowisku przyrodniczym. W odniesieniu do człowieka przeobrażenia: ◦ Kulturalne ◦ Polityczny zależą od postawy moralnej człowieka ◦ Socjalne ◦ Ekonomiczne Ochrona środowiska opiera się o ekologię. Klasyfikacja układów biologicznych W środowisku przyrodniczym różne układy biologiczne tworzą pewną hierarchię: 1. Materia biologiczna: białka, kwasy nukleinowe, węglowodany 2. Komórka – układ samodzielny, funkcjonujący 3. Organizm bądź osobnik – złożony z licznych komórek tworząc tkanki, organy, każdy osobnik ma specyficzny metabolizm i specyficzne cechy anatomiczne 4. Populacja 5. Biocenoza Ekologia zajmuje się układami od 3-7 6. Ekosystem 7. Biosfera 8. Noosfera – ostatnio zdefiniowany, wszystkie układy stanowią podstawę jedności i trwałości życia Ekologia – z języka greckiego ekos – dom. Nauka o organizmach w ich domu, czyli siedlisku. Jest to nauka o współdziałaniu organizmów w ich środowisku. 2 działy ekologii: ◦ Autekologię ◦ Synekologię Autekologia – zajmuje się badaniami pomiędzy pojedynczymi organizmami a ich środowiskiem, określa granicę tolerancji i preferencji organizmów w stosunku do różnych czynników ekologicznych np. określenie wymagań termicznych gatunków wyjaśnia ich lokalizację w środowisku, zagęszczenie, a przez to ich aktywność. Nie zajmuje się współdziałaniami między organizmami lub ich zespołami. Synekologia – zależnościami pomiędzy osobnikami należącymi do różnych gatunków, które tworzą jedną biocenozę w określonym środowisku. Dział ekologii zajmujący się strukturą i dynamiką rozwoju populacji i biocenozy zajmujący się interakcjami. Ekologia: ◦ Morza ◦ Lądów ◦ Jezior ◦ Roślin Agroekologia – ekologia roślin uprawnych. 1

Klasyfikacja czynników biologicznych I. Czynnika klimatyczne 1. Temperatura 2. Światło 3. Woda 4. Inne II. Czynniki fizyko-chemiczne (inne klimatyczne) A. Środowisko wodne 1. Ciśnienie 2. Zawartość soli mineralnych 3. Tlen rozpuszczalny B. Środowiska glebowe 1. Skład granulometryczny 2. Związki chemiczne III. Czynniki troficzne 1. Zawartość związków mineralnych pokarmowych 2. Zawartość związków organicznych pokarmowych IV. Czynniki biotyczne 1. Interakcje wewnątrzgatunkowe 2. Interakcje międzygatunkowe Tolerancja ekologiczna organizmów I prawo – prawo minimum Liebiga Wzrost roślin zależy od ilości tego składnika pokarmowego kry jest dostępny dla nich w minimalnej ilości. Uzupełnieniem tego prawa są 2 zasady: • Prawo obowiązuje w stanie równowagi dynamicznej, tzn. w takich warunkach, w których dopływ energii i materii równoważą ich odpływ. • Zasada współdziałania czynników tzn. ze działanie jakiegoś innego czynnika może modyfikowaną szybkość składnika będącego w minimum. Czasami organizmy mogą zastępować w przynajmniej w części inną substancje podobną pod względem chemicznym. II prawo – prawo tolerancji Shleforda Jest kontynuacją prawa minimum. Minima czynników ekologicznych jak i maksima mogą wywierać taki sam wpływ ograniczający na organizm. Zakres zawarty między nimi jest obszarem tolerancji organizmów na dany czynnik. W celu wyrażenia względnego stopnia tolerancji organizmy w stosunku do czynników środowiska w ekologii używa się: Steno (przedrostek) – wąski Euro – szeroki Organizm stenotermiczny (o wąskim zakresie temperatur) Stenohydryczny, euryhydryczny Stenofagiczny, euryfagiczny Organizmy mogą mieć szeroki zakres tolerancji do jednego czynnika i wąski do innego.

czynniki nie zależne od zagęszczenia

zależne od zagęszczenia

2

Organizm z szerokim zakresem tolerancji w stosunku do większości czynników są najbardziej rozpowszechnione. Kiedy warunki środowiska nie są optymalne dla gatunku pod względem jednego czynnika ekologicznego wtedy granice tolerancji do innego czynnika mogą być zacienione. POPULACJA Populacja – grupa, zbiór organizmów należących do tego samego gatunku, współwystępujących na określonym obszarze bądź objętości i w określonym czasie w obrębie gatunku występuje wiele populacji. Cechy: Zagęszczenie – średnia liczba osobników przypadająca na jednostkę objętości lub powierzchnie. Pomiar to liczenie za pomocą dwóch metod:  Metody bezpośrednie (bezwzględne)  Liczenie bezpośrednie (np. spis powszechny)  Liczenie metodą kwadratów  Metoda znakowania i ponownych łowień  Metody pośrednie względne  Metody pułapkowe (owady)  Metoda liczenia słyszanych głosów  Metoda liczenia śladów zwierząt  Metoda oceny stopnia pokrycia podłoża  Wyznaczenia transektyw  Skala Banheta (% pokrycia roślin na powierzchni) Struktura populacji: • Płciowa – ilość osobników męskich i żeńskich nie jest 1:1 i nie jest stała, jest istotna dla prognoz • Wiekowa – określa przebieg wielu procesów życiowych • Wielkość – jest cechą stałą, ważna, choć niejednoznaczną może się zmieniać w zależności od różnych czynników, często wielkość i wiek są skorelowane ze sobą • Przestrzenna: regularna, kępowa, skupiskowa, łanowa, gradientowa Wzrost populacji: rozważa się w dwóch sytuacjach: • W warunkach nieograniczonego wzrostu • W warunkach ograniczających wzrost Ad1) opisuje to model wykładniczy populacji
γ =
dN N ⋅ dt
dN = γN dt

N- liczebność populacji, t – czas, γ – współczynnik wzrostu populacji, stad: Wykładnicza całkowita postać równania N t = N 0 ⋅ e γt N0 – liczebność w czasie zero, Nt – liczebność po upływie czasu t

3

szczególnie te na poziomie biocenozy wyznaczają specyficzny łańcuch pokarmowy. którego długość. Łańcuch pokarmowy – współzależność troficzna organizmów Struktura biocenozy Może być określona ma podstawie: • Struktury fizycznej – obejmuje 3 parametry: • Formy wzrostu • Warstwowość (struktura pionowa) • Sezonowość (pory roku) 4 . która dzięki samoregulacji i rozmnażaniu utrzymuje się trale w przyrodzie w stanie dynamicznej równowagi. czyli ilość ogniw pokarmowych zależy od wydajności energetycznej poszczególnych ogniw a wydajność ekologiczna całego łańcucha określa stosunek energii przyswojonej przez końcowe ogniwo do energii zasymilowanej przez producentów. funkcjonowanie biocenozy oparte jest na różnych współzależnościach. Warunkiem trwałej i samodzielnej egzystencji biocenozy w przyrodzie jest istnienie w jej obrębie trzech grup organizmów: • Producentów • Konsumentów • Reducentów Podział ekologiczny organizmów tworzących biocenozę Producenci to autotrofy Autotrofy Fotoautotrofy (fotosynteza) onsumenci i reducenci to heterotrofy heterotrofy biofagi Fitofagi roślinożerne Zoofagi mięsożerne nekrofagi safrofagi Detrytofagi Chemoautotrofy (chemosynteza) Właściwości biocenozy Istnienie.ln N t = ln N 0 + γt stąt γ = ln N t − ln N 0 t Model logiczny wzrostu populacji według Verhulsta dN K −N = γN dt K K – maksymalna możliwość wielkości populacji określona jako wydajność środowiska BIOCENOZA Biocenoza – wyraz został wprowadzony do literatury 1877r jest to układ biologiczny złozony z zespołu różnych populacji tworzących organiczną całość.

co do liczebności gatunku y – całkowita liczebność wszystkich gatunków 5 . rośliny nieposiadające wieloletnie zdrewniałe łodygi ponad powierzchni gleby • Paprocie • Trawy. wijące się i czepne Krzewy. przekraczające 3m wys. mniejsze zdrewniałe wysokości poniżej 3m • o liściach szpilkowatych • o liściach blaszkowatych. zdrewniałe rośliny. biomasa. aloes) • Sukulenty. Liany. liczba osobników. zdrewniałe rośliny.1 2 3 4 5 6 Drzewa. łodygowe (np. które ją określają Wskaźnik dominacji – określa gatunek lub grupę gatunków. zimozielone • o liściach blaszkowatych zrzucające liście • Zimozielone kseromorficzne • Krzewy. agawa. kaktusy) • Krzewy kolczaste • Półkrzewy ( w niesprzyjających porach roku górne części łodygi i gałęzie obumierają) • Krzewinki (krzewy rozpościerające się blisko powierzchni gleby o wysokości poniżej 25cm) Epifity – rośliny rosnące na innych roślinach całkowicie ponad powierzchni gleby Rośliny zielne – tj. rozetowe (np. produkcja N – suma współczynników znaczenia p – liczba osobników danego gatunku P – liczba ogólna wszystkich gatunków składających się na poziom troficzny Jeżeli C1>50% to gatunek jest dominujący C1 zawiera się w granicach 25-50% to gatunek określony jako towarzyszący (subdominant) C1<25% to gatunek rzadko występuje Wskaźnik dominacji wg Mc Naughotoria C = D = 100 y1 + y 2 y Gdzie: y1 – liczebność najliczniejszego gatunku y2 – liczebność drugiego. turzyce i inne • Zioła i pozostałe rośliny Rośliny plechowate • Porosty • Mchy • Wątrobowce Struktura gatunkowa – wskaźniki. Dominanty ekologiczne. które w obrębie każdego poziomu troficznego wpływają decydująco na przepływ energii i środowisko życia wszystkich pozostałych gatunków tzw. Stopień dominacji można wyrazić za pomocą równań: C ⋅ ∑ ( ni / N ) 2 C1 p ⋅100 P ni – współczynnik znaczenia dla każdego gatunku.

ale nie wywiera 5 Komersalizm + 0 wpływu na populacje B 6 Pasożytnictwo + populacja A eksploatuje B populacja A drapieżca spożywa (zabija) osobniki 7 Drapieżnictwo + populacji B Interakcje korzystne interakcje korzystne dla obu populacji. Typy interakcji Gatunek Ogólny charakter A B 0 0 populacje nie wpływają na siebie 1 neutralizm konkurencja symetryczna (bezpośredniego. zatem % jaki w stosunku do liczebności wszystkich organizmów w biocenozie stanowią dwa najliczniejsze gatunki Wskaźnik podobieństwa (q) Wg Sorensena Wg Jaccarda 2C 100 a +b c q= 100 a +b −c q= a – liczba gatunków w próbie A b – liczba gatunków w próbie B c – liczba gatunków w próbie A i B S −1 log N S Wskaźnik różnorodności gatunkowej biocenozy wg Oduma d1 = d2 = S – liczba gatunków. ni – liczba osobników i – tego gatunku (jednego gatunku) Stosunki socjalne w biocenozie Typy interakcji populacji dla gatunków Lp. mechanicznego bezpośrednie wzajemne hamowanie obu 2 oddziaływania) populacji konkurencja o wykorzystanie pośrednie wzajemne hamowanie. lecz nie 8 Protokooperacja + + koniecznie (nie obligatoryjna) 6 . gdy wspólne 3 zasobów zasoby środowiska są ograniczone Konkurencje asymetryczne populacja A jest ograniczona populacja B nie 4 Amensalizm 0 ponosi strat i nie czerpie korzyści populacja A czerpie korzyści. N – liczba osobników N d 3 = S na 1000 osobników Wg Simsona d = N ( N −1) ni ( ni −1) N – liczba osobników wszystkich gatunków.C jest to.

Największe lądowe jednostki biocenotyczne – biom. co sprawia ze sukcesja jest procesem kierunkowym. Ponieważ w każdym stadium gatunki tak przekształcają środowisko ze dla nich samych staje się mniej odpowiednie a dla innych zaś korzystne. klimat itp. zatem wymiana gatunków to proces uporządkowany i przewidywalny. Sukcesja – to rozwój biocenozy poprzez oddziaływanie roślinności na środowisko Dwa rodzaje sukcesji: • Sukcesja pierwotna – jest to proces opanowywania środowiska nigdy nie zamieszkałego przez organizmy • Sukcesja wtórna – proces opanowywania środowiska (biotopu) uprzednio już zamieszkałego przez organizmy żywe. które uległy znacznym modyfikacjom lub zniszczeniu przez działalności (erozja. w których autotrofy przeważają nad heterotrofami a produkcja materii organicznej przeważa nad jej rozkładem (R) stąd P >1 R i dąży ona do układu klimaksowego. które nie podlegają sukcesji a więc następuje równowaga P =1 R i przybywa heterotrofów. stałej. ponieważ rośliny pionierskie i zwierzęta tak zmieniają środowisko ze staje się ono korzystne dla innych nowych gatunków dominujących. w których dominację określa się przez: • Rośliny jednoroczne (organizmy pionierskie) • Pojawienie się traw • Trawy trwałe • Rośliny drzewiaste Wg Klemenca faza końcowa opanowywania biotopu drogą sukcesji prowadzi do ukształtowania biocenozy trwałej. Klasycznym założeniem jest ze gatunek zastępuje drugi. W łańcuchach sukcesyjnych kolejne stadia seralne są układami akumulacyjnymi tzn. która będąc w równowadze z klimatem tworzy klimaks. Sukcesja przebiega dzięki zależnościom biotycznym.) Zarówno w pierwotnej jak i wtórnej są 4 stadia seralne. produkcja i rozkład wyrównują się. Występują na dużych terytoriach: 7 . utworzone przez przystosowaną do niego szatę roślinną oraz liczne populacje zwierząt. autotroficznymi takimi.9 Mutualizm + + interakcje są nieodzowne dla obu populacji i obustronnie korzystne (obligatoryjna interakcja) Dynamika biocenozy • Zmienność w czasie: • Zmiany kierunkowe (sukcesja) • Zmiany mające charakter cykliczny Sukcesja – ciąg kolejnych zmian składu gatunkowego zespołów w biotopie a kolejne etapy przejściowe określa się jako seralne.

biotop – całokształt warunków siedliskowych. w którym następuje całkowity obieg materii i równoczesnej przepływ i magazynowanie energii. Zoofagów 4. 8 .• Tundra • Tajga • Wilgotne bory klimatu umiarkowanego • Lasy liściaste klimatu umiarkowanego • Subtropikalne lasy • Stepy W Polsce • Lasy liściaste klimatu umiarkowanego • Bory EKOSYSTEM Ekosystem – objemce biocenozę wraz z całokształtem warunków środowiska. czyli Ekosystem = biocenoza + biotop Jest to podstawowa jednostka układu biologicznego. Przepływ jednokierunkowy. Fitofagów 3. które stanowią podstawę do funkcjonowania biocenozy może być zmieniany w wyniku działalności producentów i saprotrofów ale tylko do pewnego stopnia. Reducentów i 1 abiotyczny 5. Producentów 2. ogrody Struktura W obrębie każdego ekosystemu 4 podsystemy biotyczne: 1. Klasyfikacja ekosystemów wg Prończuka wodne lądowe naturalne morza i oceany leśne jeziora trawiaste rzeki półpustynne pustynne zbiorniki lasy i zagajniki o char antropogeniczne zaporowe plantacyjnym stawy kośne łąki i pastwiska sadzawki pola uprawne sady.

Model krążenia materii i przepływu energii ekosystemie wg Durigneaud Energia promieniowania słonecznego gleba producenci Woda. powietrze. którą autotrofy wytwarzają w określonym czasie ze związków nieorganicznych przy wykorzystaniu energii słonecznej. atmosfera Destruenci i reducenci fitofagi Konsumenci I rzędu zoofagi Konsumenci II rzędu saprofagi zoofagi Konsumenci III rzędu Przepływ energii Obieg materii U nas ok. 1% promieni słonecznych w postaci produktów fotosyntezy Obieg materii Produkcja pierwotna – ilość substancji organicznych. Rozmiary jej są charakterystyczne dla ekosystemów 9 . 50% promieniowania pada na powierzchnie ekosystemu 30-40% procesy transpiracji i parowania Rośliny magazynują ok.

10 . b.5 3 3 10 1 10 20 Produkcja wtórna – ilość materii organicznej. 0. wybrzeża 2 mórz wilgotne lasy. którym import materii równoważony jest eksportem 2. zatem na wielkość jej wpływa stosunek asymilacji do konsumpcji. zamknięty. którą organizmy heterotroficzne wytwarzają za pomocą organicznych związków pokarmowych. HOMEOSTAZA EKOSYSTEMÓW Homeostaza – zdolność układu biologicznego do utrzymywania trwałości struktury i właściwych funkcji pomimo stałych lub przypadkowych zmian często o charakterze oscylacyjnym wywołanych zewnętrznymi lub wewnętrznymi czynnikami. wszystkie procesy w ekosystemie utrzymują ten ekosystem w równowadze. Energia nie wraca w przeciwieństwie do materii do źródła wytworzenia. jednokierunkowo. gdy cała produkcja brutto jest zużyta na potrzeby wewnętrzne ekosystemu.1 0. ale przez ekosystem może przepływać rzeka i dopływ energii z innego ekosystemu. Miara homeostazy ekosystemu 1. pustynie zespoły traw stepów charakterystyczne rejony upraw rolniczych. Ekosystem osiąga homeostazę w momencie. to proces utrzymywania dynamicznej równowagi układu głównie po przez samoregulację tzn.5 ok. intensywnie uprawiane 4 pola rolnicze produkcja pierwotna brutto od do średnia max 0. Stan równowagi ekosystemu osiągnięty jest wtedy. doliny zalewowe rzek. lasy wysokogórskie. niezbyt 3 głębokie jeziora rafy koralowe.Lp rodzaj ekosystemu 1 głębokie morza. Obieg materii – jest ciągły. Inaczej.

Biocenoza kontroluje procesy zachodzące w biotopie i stabilizuje go (biotop nie ulega degradacji) Ekosystemy zrównoważone wykazują trwałość w czasie Wszystkie mechanizmy homeostazy prowadzą do • Obiegu materii i przepływu energii • Zapewniają i zabezpieczają optymalizację produkcji • Działają w kierunku zapewnienia struktury układu Wszystkie układy ekosystemu należą do układów otwartych. warunki meteorologiczne Czynniki antropogeniczne – sztuczny. Od odporności gatunku na daną presję (biogenetyczną. czasem i częstotliwością. gdy populacja ludzka stanowi składnik dominujący • Antropopresja zewnętrzna związana jest z intoksykacją poprzez substancji chemiczne. które tam występują i do katastrofy ekologicznej – załamanie homeostazy biologicznej. 2.3. Każdy ekosystem zależy od dwóch presji 1. ograniczenia funkcji organizmów. związany z działalnością człowieka. zubożenie biocenozy przez zmniejszenie liczebności gatunku. w której ekosystem zostaje zniszczony. fizjologiczną) Końcowym działaniem presji jest degradacja ekosystemu (zmniejszenie. Zróżnicowanie wewnętrzne ekosystemu jest najwyższe (pod względem struktury i różnorodności biologicznej) 4. Antropopresja: • Czynniki wewnętrzny wówczas. Od siły oddziaływania presji na konkretne gatunki tę się utożsamia się z koncentracją. biologiczną. Zapewnia to dopływ energii z zewnątrz (promieniowanie słoneczne). stężeniem. Czynniki wewnętrzne wynikające z rozwoju biocenozy i towarzyszących walkach siedliskowych 2. BIOSFERA 11 . Prawdopodobieństwo następuje. Działanie presji polega na wprowadzaniu do ekosystemu czynników nowych i systematyczne działanie czynnika prowadzi do deformacji. zachodzą tam procesy nieodwracalne i wytworzenie entropii. Entropia substancji pokarmowych Sns – entropia produktów. i rozkładów Sas = -S Sns<Sas Organizm odżywia się z entropią ujemną (jest podstawą życia). które zastąpiłyby funkcje zniszczonego ogniwa. Reakcja ekosystemu na działanie presji zależy: 1. gdy biocenoza nie posiada rezerw. Czynniki zewnętrzne najczęściej niezależne od biocenozy np.

argon azot.09 0. od słońca • Entropia ujemna • Występują powierzchnie ograniczone pomiędzy stanami materii.00005 0.93 0. co powoduje ciągły ruch • Gatunkowa i liczebna różnorodność organizmów żywych jest to najważniejszym czynnikiem trwałości Warstwy atmosfery i jej właściwości W troposferze zachodzą wszystkie zjawiska meteorologiczne W stratosferze występuje warstwa ozonowa W jonosferze występują meteoryty i zorza polarna Rozkład temperatury powietrza na różnych wysokościach atmosfery Skład chemiczny powietrza atmosferycznego bez pary wodnej nazwa gazu N2 O2 Ar CO2 Ne He CH4 Kr H2 N2O Xe O3 objętość w % 78.000001 Skład powietrza atmosferycznego do 1500km wys. drugą granicą jest ozonosfera. argon 12 .03 0.00052 0. materia rozłożona jest asymetrycznie.0018 0. w km n.000008 0. Cechy biosfery: • W biosferze występuje głównie woda w formie ciekłej • Energią otrzymuje ze źródła z poza biosfery. czyli troposferę hydrosferę oraz górną warstwę skorupy ziemskiej – litosferę.Strefa zamieszkała przez organizmy żywe obejmuje dolną część.0002 0. tlen.m. 1500 1000 750 500 250 100 0 główny rodzaj gazu hel i wodór hel i tlen tlen tlen tlen i azot azot.00005 0. tlen.0001 0. Dolną granicą biosfery jest izoterma 100°C.p.09 20.

egzosfera 2% stratosfera 6% troposfera 92% Strefa turbulencji w troposferze w okresie zimowym i letnim Turbulencja – nieuporządkowany ruch powietrza w postaci wirów.Skład atmosfery Wg masy mezosfera. jonosfera. zgodne z obniżeniem temperatury w strefie turbulencji formują się chmury. Strefa ta jest granicą pionowego rozcieńczania się wszelkich zanieczyszczeń. jonosfera.003% CO2 w atmosferze 13 . egzosfera 1% stratosfera 19% troposfera 80% Wg objętości mezosfera. zjawisko klimatyczno-meterologiczne. Konsekwencje ekologiczne wzrostu zawartości CO2 w powietrzu atmosferycznym • Zawartość 0.

Gazy które zwiększają temperaturę to: • Dwutlenek węgla • Metan • Tlenki azotu • Freony TEORIA ZANIECZYSZCZEN POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO Źródła zagrożenia: • Dynamiczny przyrost ludności • Rozwój urbanizacji • Wzrost industrializacji i postęp techniki • Zajmowanie pól uprawnych pod inwestycji • Intensywne nawożenie mineralne. Zatem powiemy ze ilość substancji.CO2 pochłania promienie długofalowe Jeśli wzrośnie CO2 o 100% tj. Wszystkie substancje które są zanieczyszczeniami powodują degradację atmosfery.6°C → stopnienie śniegu i lodu na obszarach polarnych i górskich o ok. 0. przyrodę żywą.p.m. 27mln km3 wody więcej → zatopienie nizin do ok.06% obj. wodę lub spowodować inne szkody w środowisku. zmieniają termodynamikę (po przez wprowadzenie energii ze źródeł sztucznych).. stosowanie środków chemicznych w ochronie roślin Zanieczyszczenie powietrza – wprowadzenie do powietrza substancji stałych. Zasięg rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń jest największy w atmosferze. 53 m n. Są to największe zagrożenia środowiska – zanieczyszczenia występujące w powietrzu – gdyż stanowią zagrożenia bezpośrednie gdyż wszystkie organizmy oddychają. Klasyfikacja zanieczyszczeń • • 14 . ciekłych lub gazowych w ilościach które mogą ujemnie wpłynąć na zdrowie człowieka klimat. których udział w powietrzu przekraczaj średnią zawartość tych substancji w czystym powietrz to zanieczyszczenia powierza. → wzrost średniej temperatury w troposferze o ok. → wzrost zachmurzenia i zamglenia → zahamowanie dopływu promieni słonecznych (epoka lodowcowa). która polega na: • Zmianach składu chemicznego atmosfery poprzez wprowadzanie nowych składników lub te które istnieją i powodują zmiany ilościowe • Zapyleniu atmosfery przez zanieczyszczenia mechaniczne • Zmianach zanieczyszczeń energetycznych. Wprowadzanie nowych substancji to tzn zanieczyszczenia. 3.

wyładowania elektryczne. silne promieniowanie słoneczne. II. tlenku siarki tlenku węgla. Zanieczyszczenia sztuczne – zagrażają funkcjonowaniu życia biologicznego 1 i 2 mogą być pierwotne i wtórne. Pierwotne – występują w powietrzu w postaci substancji w jakiej zostały uwolnione do atmosfery. utleniacze B. tlenki N. Zanieczyszczenia fizyczne (temperatura. Zanieczyszczenia biologiczne (czynniki chorobotwórcze) C. smog fotochemiczny – spaliny samochodowe zawierające tlenki azotu. funkcjonowanie gospodarstw) • Intensywne. sadzy. tlenek węgla. tlenku węgla E[kg] E = β ⋅W β – ilość spalonego paliwa [Mg] Emisja pyłu [kg] E pył = βW (100 −η) / (100 − k ) 15 .I. Zanieczyszczenia naturalne np. Występują i będą zawsze występować nie stanowią zagrożenia dla życia biologicznego B. pożary lasów i stepów. węglowodory lotne. Zanieczyszczenia gazowe – dwutlenek siarki. We mgle utrzymują się przez dłuższy czas jako zawiesina. C. erozja gleby. W tym smogu wyróżniono PAN = CH3COOONO2 – powstaje ze spalin samochodowych pod wpływem promieniowania słonecznego. Wg genezy: A. CO2. wybuchy wulkanów. hałas) Charakterystyka głównych źródeł sztucznych zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego: • Działalność człowieka związana z energetycznym spalaniem paliw ciekłych stałych gazowych i energetyka jądrowa • Przemysł i motoryzacja (transport) • Gospodarka komunalna (ogrzewanie. burze piaskowe. kominy • W sposób niezorganizowany ze składników opadów w toku przeładunku z hal produkcyjnych przez wywietrzniki Spalanie paliw stałych Emisja dwutlenku S. węglowodory nienasycone. Zanieczyszczenia chemiczne (związki nieorganiczne i organiczne) B. Zanieczyszczenia stałe – czyli zanieczyszczenia pyłowe C. Wtórne – są produktami reakcji chemicznych lub fotochemicznych jakie mogą zachodzić pomiędzy różnymi substancjami zanieczyszczającymi np. stechnizowane rolnictwo (ogrodnictwo) Emisje – wprowadzenie do powietrza zanieczyszczeń w sposób: • Zorganizowany tzn z urządzeń technologicznych i ogrzewczych przez emitory np. pyły kosmiczne. smog siarkowy jest to mieszanina dymu. Taksonomiczna A. Wg stanu: A. Zanieczyszczenia ciekłe – odpady substancji płynnych III.

Australia.β – ilość spalonego paliwa [kg] W – wskaźnik unosu pyłu [kg/Mg paliwa] η . Oblicza się ją przez sumowanie rzeczywistych emisji poszczególnych rodzajów zanieczyszczeń pomnożonych przez współczynnik toksyczności. Transformacje katalitycznego utleniania SO 3 + H 2 O → H 2 SO 4 Reakcja ok.3 Arsen – 160 Ołów – 320 Transformacje i przemiany SO2 w powietrzu atmosferycznym: 1. Opad zanieczyszczeń importowanych 5. Całkowity opad (3+4) Kraje gdzie całkowity opad jest większy niż całkowita emisja: Szwecja. Szwajcaria. Transformacje fotochemicznego utleniania * SO 2 + hν → SO 2 * SO 4 + O2 → SO 3 + O3 H 2 O + SO 3 → H 2 SO 4 Kwaśne deszcze 2 SO 2 + O2 → 2 SO 3 2. Norwegia Emisja rozważna – emisja z określonego źródła emisji w przeliczeniu na emisją SO2. Opad zanieczyszczeń z własnego kraju 4. Finlandia. Eksport zanieczyszczeń poza granice kraju 3.sprawność urządzenia odpylającego [%] k – zawartość części palnych w pyle [%] Spalanie paliw ciekłych E = βW Bilans zanieczyszczeń w powietrzu atmosferycznym: 1.5 Amoniak – 1. 560 razy szybsza od reakcji fotochemicznego utleniania opad siarki suchy opad sedymentacja pyłu siarczanowego absorpcja SO2 przez podłoże opad turbulencyjny aerozolu siarczanowego 16 mokry zawartość S w chmurach wymywanie z warstwy pochmurnej . Całkowita emisja zanieczyszczeń danego kraju 2. E r = sE t ⋅ k t s – ilość różnych zanieczyszczeń emitowanych ze źródła emisji Et – energia rzeczywista zanieczyszczenia o nrt kt – współczynnik toksyczności zanieczyszczenia o nrt Niektóre współczynniki toksyczności SO2 – 1 CO – 0.

temperatura. Jednostki wolumetryczne (objętościowe) ppm (części ma milion objętości) ppb (części na miliard) Dla 2 obszarów: • Obszary specjalne chronione (rezerwaty. powietrza) 2. S w glebach mineralnych (piaszczystych) 0. Jednostki grawitacyjne (np. głownie w postaci siarczanów. siarczynów. zadrzewienie.02-0.Wg Junge reakcja między opadem mokrym a suchym Cs ks Cs = µg ⋅ S − SO 2 m −3 R= ks = mg ⋅ S − SO 4 dm −3 Dla Europy: R=5 powietrze niezanieczyszczone R=8 w okresie lata powietrze zanieczyszczone R=16 w okresie zimy powietrze zanieczyszczone Rozpuszczanie się zanieczyszczeń W pionie – strefa turbulencji Poziomo – wiele czynników: • Warunki meteorologiczne – najważniejsze Wiatr.5% Źródłem S związki organiczne i ich rozkładu 17 .5% suchej masy (średnio) Wyższa zaw. moc wyrzucanej masy (emisji) emitora (komina) • Warunki topograficzne Ukształtowanie terenu.08% w glebach organicznych (torfowe) do 0. średnica. opady. obecność zabudowy Rozpuszczanie stężenia 1. Zaw. składnik niezbędny do wzrostu m. Zawartość S w roślinach 0. turbulencja • Parametry techniczne emitora Wysokość. S jest toksyczna Siarka organiczna przeważa 60-80% a nawet 90% pozostała ilość to siarka mineralna. masa gazowa na obj.in. parki) • Pozostałe obszary Dopuszczalne stężenie SO2: • Średnioroczne dla obszarów chronionych 11 mikrogramów m3 • Średnioroczne dla reszty obszarów 32 mikrogramów /m3 na rok Dopuszczalny opad pyłów dla Polski: • Pył ogółem dla obszarów chronionych 40g/m2/rok • Dla pozostałych obszarów 200g/m2/rok WPŁYW SO2 NA ROŚINY Siarka – makroelement. roślin.

2m od pow. Powstaje mniej protonów. mniejsza ilość S mineralna 40-80 kg * s * ha-1 30-40 kg * s * ha-1 15-25 kg * s * ha-1 rzepak.u Chlorella 2 SO 4 − + 8e − + 8 H + → S 2 − + 4 H 2 O SO32 − + +6e − + 6 H + → S 2 − + 3H 2 O Destrukcja struktury III rzędowej i IV rzędowej białek strukturalnych w błonach komórkowych i enzymów: RSSR + HSO 3− ↔ RSH + RSSO 3− Powoduje to szczeliny w strukturze błon komórkowych co prowadzi do szkodliwych zjawisk wtórnych – łatwa droga dopływu czynników chorobotwórczych i innych substancji toksycznych. Aktywność enzymów ulega zmianie to zmienia się tez metabolizm. Wpływ na fotosyntezę: • SO2 obniża intensywność fotosyntezy • Chlorofil + SO2 = feofityna + Mg • Nadmiar SO2 blokuje transport elektronów z fotosyntezy. gleby: Mniej niż 10 μg*m-3*rok-1 tereny niezanieczyszczone 10-20 μg*m-3*rok-1 tereny lekko zanieczyszczone Ok. • SO2 działa toksycznie na proces pobierania CO2 • SO2 obniża aktywność karboksylaza rybuloza 18 .W glebie też większa ilość to S organiczna. kapusta.i SO3. 80 μg*m-3*rok-1 tereny bardzo zanieczyszczone Ilość siarki dostającej się do gleby przez powietrze atmosferyczne: >4 kg S*ha-1*rok-1 tereny niezanieczyszczone 10-15 kg S*ha-1*rok-1 tereny lekko zanieczyszczone 20-30 kg S*ha-1*rok-1 tereny bardzo zanieczyszczone Przemiany SO2 w komórce roślinnej Wg Hilla pobieranie różnych gazów przez liście lucerny od największych ilości do najmniejszej układa się następująco: NF>SO2>Cl2>NO2>O3>PAN>CO2>NO>CO W komórce szparkowej oraz w przestrzeniach międzykomórkowych: SO 2 + H 2 O ↔ SO 2 − H 2 O SO 2 : H 2 O + H 2 O ↔ HSO 3− : H 3 O Odczyn niższy od 7 stymuluje ten proces Schemat redukcji SO4. rzodkiewka. ATP. czosnek. cebula motylkowate i ryż trawy (w tym zboża) Średnia zawartość SO2 w powietrzu atmosferycznym na wysokości ok.

ekspozycji o stężeniu 1ppm • Lucerna.25ppm SO2 ekspozycja 1 godz. groch 3. Przy koncentracji 0. rzepak. 50% liści uszkodzone 3. skażenie produktów rolnych oraz pasz katastrofalne uszkodzenie pierwiastkami radionukloidami i lasów niżowych l. Rośliny bardzo wrażliwe na SO2 których końce blaszek liściowych ulegają uszkodzeniu po 1 godz. sałata.5-2ppm • Burak cukrowy. pszenica.• Rośliny C3 są bardziej wrażliwe na zanieczyszczenia S niż rośliny C4 Wrażliwość roślin na SO2 Objawem toksycznego działania SO2 są nekrozy liści. Rośliny tolerancyjne (średnio wrażliwe) te same objawy przy stężeniu 1. brak nekroz rośliny rozwijają się prawidłowo 1. ekspozycji • Kukurydza. ogórek Wpływ SO2 na ekosystemy rolne i leśne μg*m-3*rok-1 wpływ na ekosystemy leśne wpływ na ekosystemy rolne.w przypadku zbóż narastające średnie. rabarbar. 100% liści uszkodzonych Wrażliwość roślin na SO2 dzielimy na 3 grupy: 1. ziemniak.33ppm SO2 ekspozycja 1 godz. formowanie się węglowodorów . rzodkiewka. cebula. węglowodorami 80 . węglowodorami. jęczmień. marchew 2. postępujące zagrożenie stref bezleśnych gleby spadek plonów >25% 19 . max dopuszcz stężenie klasa I zanieczys zczenia b małe 0-10 II zanieczys zczenia małe 10-20 III zanieczys zczenia średnie 20-50 brak szkód stałe uszkodzenia lasów iglastych w górach oraz roślin b wrażliwych stałe średnie uszkodzenia lasów niżowych a średnie i silne lasów wyżowych i górskich brak szkód IV zanieczys zczenia duże 50-100 V zanieczys zczenia b duże >100 brak szkód 50 . silne. Rośliny odporne na SO2 przy 3ppm wykazują objawy chorobowe przy 1 godz. kapusta. pomidor. spadek plonów o 10wyżynnych i górskich 20% b duże zagrożenie prod rolnych i pasz w następstwie akumulacji pierwiastków katastrofalne zagrożenie śladowych i radionukloidów oraz stęż lasów.w przypadku roślin pastewnych postępujące zanieczyszczenie produktów rolnych pierwiastkami śladowymi.2ppm SO2 ekspozycja 1 godz. szpinak.

około 500 mln ton NOx/ rok dostaje się do atmosfery ŹRÓDŁA SZTUCZNE: .gospodarka komunalna 5% 14% Dla Polski emisje tlenków azotu stanowią połowę SO2 Ad2.spalanie 1 tony oleju napędowego to okołó 14 kg NOx Transformacje FOTOCHEMICZNE W POWIETRZU ATM 20 .powstaje bardzo dużo azotu w przyrodzie .NOx.technologie przemysłowe 35% 69% .na +3 ma postać amoniakową (bardzo ważna) .spalanie 1 tony benzyny to około 16 kg NOx .Bariery ekologiczne związane ze stężeniem SO2 klasa stężeń SO2 I II III IV V μg*m-3*rok-1 bariery ekologiczne 0-10 ekosystemy ochronne wrażliwe gatunki drzew iglastych szczególnie w 11-20 górach 21-50 ekosyst leśne wzrost zachorowań 51-100 ekosyst polne przekr dop stężeń dla człowieka >100 zagrożenie zdrowia i życia człowieka CHARAKTERYSTYKA EMISJI TLENKÓW AZOTU AZOT w przyrodzie występuje na 5 stopniach utlenienia: .) TRANSFORMACJE ŹRÓDŁA SZTUCZNE: . mikrobiologiczne np.przemiany biologiczne.Jako makroelement w związkach peptydowych *proces powstawania życia oparty jest na azocie ŹRÓDŁA NATURALNE: .energetyka 10% 20% .postać tlenkowa na różnym stopniu utleniena .Około 90 mln ton NOx/rok .ma swoją postać tlenkową .głównie transport 50% 3% .Większość sztucznych źródeł to na półkuli północnej i stanowi 80% 0gólnych emisji dla całej atmosfery ŹRÓDŁA EMISJI TWORZĄCYCH KWAŚNE DESZCZE: NOx 3O2 .Jako emisje NO i NO2 .nitrifikacja i denitryfikacja .

szczypior 3. rzodkiewka. ziemniak. pietruszka. 320 JD oznacza 3.) 500mg NaNO3 /kg -marchew. burak. papryka. kalafior.) Duża zawartość azotanów w 2000miligramów NaNO3 /kg -sałata. cebula. Powstanie O3 jest oparte na prostych reakcjach chemicznych O2 +O2 ->prom ultrafioletowe O3 + O Wolny atom tlenu O2 nie jest trwałym składnikiem i natychmiast ulega reakcji O + O3 -> O2 + O2 Tzw.dopuszczalne stężenia azotanów: 1. por. czosnek.2 mm grubości warstwy O3 21 . Główna koncentracja znajduje się poza troposferą.) 1000mg NaNO3 /kg .kapusta.) 250mg NaNO3 /kg . tlen rynkletowy Ozon powstający w danych warunkach atmosferycznych może być produktem reakcji PAN +O2 -> utleniona postać PAN + O3 W trakcie przemian związków (tlenków siarki) SO4 + O2 -> SO3 + O3 a) Jednostka Dobsona (JD) – grubość warstwy powietrza atmosferycznego wyrażona w setnych częściach milimetra jaka utworzyłby cały zawarty w atmosferze O3 gdyby go skupić przy powierzchni gleby Np. ogórek.NO + O3 = NO2 + O2 2NO + O2 = 2 NO2 NO2 +hV = NO + O O + O2 + M = O3+ M Dalej 3 NO2 + H2 O = 2HNO3 +NO 4 NO + 3O2 + 2H2 O= 4 HNO3 Średni opad azotu: Europa Centralna – 30 a 40 kg/ha*rok ( czasami 60 kg) . seler 4.pomidor. fasola OZON I INNE ZANIECZYSZCZENIA POWIERTZA 1. koper. szpinak 2. Występowanie O3 w powietrzu atmosferycznym a) Jednostka Dobsona (JD) O3 jest naturalnym składnikiem powietrza.

Stężenie do 0.chloroform (5%) – rozpuszczalniki (8 lat) . klimatyzatory (110 lat) CFC – 11 (26%) – aerozole. fluor. a) wrażliwość roślin na O3 Wrażliwe na O3 . Ułatwiony dopływ patogenów i innych substancji szkodliwych. Oprócz freonów do rozpadu freonów przyczyniają się: .1 ppm O3 nie jest szkodliwe dla człowieka Stężenie ok. lodówki (74 lata) CFC – 113 (12%) – rozpuszczalniki (90 lat) 3. wytwarzacie pianek. 10 ppm O3 jest trucizną = HCl (cyjanowodór) Stężenie ok.Zawartość ozonu w powietrzu w Polsce jest mierzona przez Instytut Fizyki i Instytut Łączności.czterochlorek węgla (8% udziału w niszczeniu). Zanieczyszczenia O3 w atmosferze „dziury ozonowe” Ozon występujący przy powierzchni ziemi jest szkodliwy. chlor.halon (4%) – gaśnice (110 lat) Freony CFC – 12 (45%) – aerozole. 2. lodówki. ozon z górnych warstw pochłania szkodliwe promieniowanie nadfioletowe jest niezbędny do funkcjonowania całej biosfery. które pełnią ważne funkcje w metabolizmie (rozbicie powoduje destrukcję funkcji tych kwasów w błonach komórkowych). Przyczyną dziur ozonowych są freony (CFC). wytwarzacie pianek. węgiel CFC + ultrafiolet -> Cl2 Cl2 + O3 -> Cl2O + O2 Cl2O + O -> Cl2 + O2 Atom wolnego chloru jest przyczyna rozpadu O3 (jeden atom Cl może spowodować rozpad 100 000 cząsteczek ozonu) NISKA ZAWARTOŚĆ FREONÓW = WYSOKA ZAWARTOŚĆ OZONU Zależność odwrotnie proporcjonalna Freony były stosowane jako środek chłodzący.tytoń .fasola 22 .rozpuszczalniki)długość życia w atmosferze 67 lat) . groźny dla zdrowia O3 ma silne właściwości utleniające (oksydacyjne) – stąd wysoka szkodliwość jego działania powoduje rozpad kwasów tłuszczowych. Toksyczność ozonu Ozon z danych warstw atmosfery ma działanie bakteriobójcze. 3 ppm O3 już działa szkodliwie.szpinak .

. Fluor jest bardzo reaktywny.sosna Odporne na O3 . Źródła: . 6. 500t minerałów wydala ok.begonia 4. Ulega rozpadowi struktura chloroplastów pod wpływem F. CO posiada bardzo wysoki stopień powinowactwa do hemoglobiny. 50 kg fluorków.przemysł chemiczno-farmaceutyczny F używany jako domieszka do paliw (głównie rakietowych. . ma silne właściwości utleniające. O3 powoduje że te reakcje są nieodwracalne ( ze względu na silne działanie oksydacyjne).dynia . . Rośliny wrażliwe na fluor: .złoża mineralne – w trakcie obróbki wydzielane są do atmosfery znaczne ilości F. podnosi sprawność) .petunia .kukurydza . Tlenek węgla CO CO jest głównym składnikiem spalin głównie ZI (stanowi 10 wszystkich gazów spalinowych) powstaje przy niepełnym spalaniu. obniża potencjał wody. CO może też być pobierany przez rośliny i przetwarzany na CO2 i włączony w procesy metaboliczne (człowiek nie posiada zdolności przyswajania CO) CO jest inhibitorem. Reakcja fotosyntezy jest zmniejszona.obniża pobieranie azotu cząstkowego przez bakterie wiążące CO – bakterie te zawierają lechemoglobinę barwnik odpowiedzialny za filtracje azotu atmosferycznego. CO wiąże się 200-300 razy szybciej niż O2 tworząc z hemoglobiną karboksyl hemoglobinę (zablokowana. silne utlenianie. wiążące wodę. Rośliną testową na O3 jest tytoń (duża blaszka liściowa – większe pochłanianie). brunatny – zawierają duże ilości F. Fluor zawsze towarzyszy fosforanom w złożach mineralnych. łączy się O2 tworząc CO2. tracą turgor. KF (fluorki sodu. kriolit (6-cio fluoroglinian sodu) i w podwyższonej temperaturze wydzielane są fluorki lub fluorowodór (HF).brzoskwinia 23 . potasu).przemysł aluminiowy – przy produkcji aluminium stosuje się boksyt.ogórek . 5. rośliny więdną. Mechanizm działania O3 na rośliny O3 narusza gospodarkę wodną. Przebywają długo w atmosferze. O3 obniża intensywność fotosyntezy.winorośl . nie spełnia funkcji rozprowadzania tlenu) powodując zaczadzenie. F nasila procesy oddychania.węgiel kamienny. Fluor Fluor – pierwiastek występujący najczęściej jako NaF.

przyrodnicze.0625 Stopień uszkodzenia organizmu jest wprost proporcjonalny do ilości pobranej substancji minus ilość progowa razy czas działania.. negatywnie METODY REDUKCJI ZANIECZYSZCZEŃ GAZOWYCH. Metody pośrednie.00 0.7 0. Zmniejszenie toksyczności poprzez zabiegi biologiczno – rolnicze.25 NO2 ppm 0.0000 0. • Neutralizowanie działań SO2 (wapnowanie. Dwa równocześnie działające czynniki powodują większą szkodę niż gdyby działały oddzielnie (np.00 0. unieaktywnienie toksyn) • Stosunki wodne w glebie muszą być prawidłowe (deszczowanie zapobiega nadmiernemu zasoleniu) • Stosowanie roślin odpornych 24 .marchew .cebula . jeden po drugim) łącząc się w działaniu nabierają nowej jakości trudnej do zdefiniowania i przeciwdziałania.10 0. Siewki tytoniu traktowane przez 4h SO2 i NO2 SO2 ppm 0. powoduje większy łączny efekt niż osiągnęłoby się z oddzielnych działań tych substancji po zsumowaniu tych działań.gruszka 7.10 0. podnoszenie ph) • Zwiększone magnesowanie gleby (Mg jest wypłukiwany i trzeba go uzupełniać) • W rejonach o dużej zawartości zanieczyszczeń nie stosować nawozów siarczanowych • Przy dużych emisjach należy nawozić organicznie glebę (zwiększenie próchnicy.25 Efekt Brak uszkodzeń Brak uszkodzeń Nieznaczne uszkodzenia Bardzo silne uszkodzenia Iloczyn koncentracji 0. Podjęto dyrektywę.morele . Ad 1.sosna zwyczajna Rośliny odporne na fluor: . Ad 2.kapusta . że do roku 1993 kraje powinny obniżyć emisję zanieczyszczeń 30% w stosunku do 1980 roku ( jako tło) i dążyć do redukcji o 80%. p ~ (CxC)xT ilość progowa – ilość po przekroczeniu której czynnik działają destrukcyjnie.00 2. Głównie toksyczne działanie.śliwy .0000 0. Zjawisko synergizmu Synergizm – łączne działanie związków i substancji.0100 0.

wytrącanie pirytu (siarka występuje w pirycie) c. ok. cynk 2 grupa – kobalt.  Powszechność występowania i toksyczność metabolizmie 1 grupa – ołów. Arsen rozpowszechniony w środkach bakteriobójczych jako środek dezynfekujący • wszystkie inne metale. irm. Kabata – Pendias i H. 900 stopni zamiast 1650 stopni • Zużycie wapna. Podział metali ciężkich pod względem toksyczności wg. Rtęć rolnictwie była kiedyś stosowana jako środek bakteriobójczy i do zapraw. Wybór paliwa o najkorzystniejszym składzie chemicznym dla danej sytuacji środowiskowej b. spaliny nie idą bezpośrednio do atmosfery ale trafiają na komory absorpcyjne ( np. Metody bezpośrednie. FAO. 100 km/h wydziela się 4 x więcej NOwięcej niż przy 60 km/h) METALE CIĘŻKIE W ŚRODOWISKU PRZYRODNICZYM 1. a. metody absorpcyjne – reakcje chemiczne.metody fizyczne – rozdrabnianie i metodą sedymentacji.• Ruchy ekologiczne (zwiększenie świadomości ludzi) Metody pośrednie nie są radykalne w zmniejszaniu emisji (stanowią 5-10% w redukcji zanieczyszczeń) Ad 3. żelazo. tę metodę umożliwia do ok. 90-99% spalanie w temp ok. Metali ciężkich – wszystkie pierwiastki metaliczne o liczbie atomowej powyżej 20. ołów – pierwiastki obce. WHO • Kadm. kadm. PROBLEMY ZANIECZYSZCZENIA WÓD W POLSCE 25 . Wg A. przepuszczanie przez amoniak – daje siarczan amonu) łącząc się w nich daje nowy produkt e. Odsiarczanie głównie węgla kamiennego . Poduszka fluidalna – komorze spalania dodaje się CaO lub dolomit • Redukcja SO2. miedź. arsen – duża toksyczność. rtęć. nikiel 3 grupa – mniejsze powszechne występowanie. molibden. selen 4 grupa – aktynowce i lantanowce Zwiększone dawki nawożenia organicznego – tereny niezanieczyszczone. zamiast przy redukcji NOx Istnieje zależność wprost proporcjonalna pomiędzy szybkością jazdy a emisją NOx do atmosfery ( ok. wolfram. Def. 2 tony do eliminacji 1 tony siarki d. metody katalityczne – doprowadzić mogą do całkowitej destrukcji zanieczyszczeń.pendias potencjalnym zagrożeniem środowiska przez metale ciężkie. bardzo toksyczne • rtęć.

Ciepło parowania wody jest bardzo duże przy +20ºC. +4ºC (3.20 5.5 3. ciekła i gazowa pozostają w równowadze. 6. 5. Cechy wody.33 7. Lepkość wody – w miarę wzrostu temperatury maleje lepkość.woda ma ciekłą postać.4 0. Stała dielektryczna = 82 (bardzo wysoka) mówi nam. 4. H¹ H² H³ propan tryten O 16 O 17 O 18 izotop H² D2 O Woda ciężka H³ T2 O woda radioaktywna H¹ O 16 H2 O HOD – Woda półciężka 9.3 0. Gęstość wody – maksymalna w temp. trzy fazy: stała.I. gaz N 2 CO 2 O2 Woda słodka Woda morska 19 0. Punkt wrzenia wody – średnio 100 ºC (interwał) 0ºC . } lepkość lekko rośnie 8.4 5.3 12. 26 .9 15 0. Układ w tym punkcie ma 0º swobody. Woda jest doskonałym rozpuszczalnikiem. ile razy przewodność elektryczna substancji jest większa w porównaniu do próżni. W przedziale: 1-20º 1-2 atm. Budowa chemiczna wody.9 6. potrzeba 2256J energii.2 7. ºC 0 10 20 30 Rozpuszczalność gazów istotnych dla życia w wodzie O 2 .26 6.gęstość rośnie Od +4ºC . stałe wartości temperatury i ciśnienia.gęstość maleje 2.982ºC) ~ 1g/cm³ 0ºC do +4ºC .51 10. N 2 . CO 2 . 7.100 ºC . 1.3 4. Punkt potrójny dla wody – niezmienny. woda może magazynować dużą ilość energii.3 10. Struktura molekularna wody.

2 = 58. Zasoby hydrosfery ziemskiej.2 III. kiedy przechodzi w stan stały.01 0.2 + 5.6 + 132. Woda wykazuje układ elektromagnetyczny Krystalografia wody – występuje w wyraźny sposób.96 + 1.0001 Średni bilans wodny Polski: P+Z=H+E P – Opady atmosferyczne (przychód) Z – Dopływ rzekami z zagranicy (przychód) H – Odpływ (powierzchniowy oraz podziemny).H 0.27 1.016 0.65 0. 10. gosp.005 0.93 4. km³ Ocean 1 370 321 Woda podziemna 60 000 Część czynnie wymiennej 4 000 wody podziemnej Lodowce 27 000 Jeziora 230 Wilgoć w gruncie 75 Para wodna w atmosferze 14 Wody rzek 1. Zasoby wodne kraju.8 w km³/rok¹ 27 .96 O _ 0. II. w którym zawierają się rozety wodne wykorzyst. % objętości ogólnej 93. 30% ląd 70% woda Zasoby hydrosfery ziemskiej objętościowo Część składowa hydrosfery Objętość w tys.12 0.76 H + S tała odległość Woda może przyciągać zarówno kationy jak i aniony. (rozchód) E – Parowanie bezpośrednie oraz transpiracja (rozchód) W latach normalnych: 186.

3 28.18-22km³ rocznie 43% odpływ podziemny tj.5 m³/osoba/doba Wody powierzchniowe – głównie na cele gospodarki narodowej Wody podziemne – np.W g S ta rmac ka (19 76r. Eutrofizacja wód – użyźnianie wód. leśnictwie Ścieki oczyszczone 30-40% (oczyszczalnie biologiczne) nieoczyszczone 60-70% . dopływ substancji biogennych do zbiornika wodnego z różnych źródeł trwa 3-4 lata 2.2 km³ do wykorzystania.P Można tu wyróżnić etapy: 1.trafiają do rzek Ścieki nieoczyszczone – źródło pochodzenia – ścieki komunalne z kanalizacji V. Eutrofizacja wód.na cele produkcyjne: 70-80% . Wielkość całkowitego odpływu rzecznego tzw. doprowadzanie składników biogennych do wody N. 33. 10-16 km³ rocznie.wody komunalne: 10-15% .wody zużyte w rolnictwie. 28 . Zużycie wody.5 13.) 57% odpływ powierzchniowy (korytem rzek) tj. digoceńskie Wody kopalniane – do produkcji Zużycie wód: .8 4.7 33 16. wskaźnik zasobności w wodę na mieszkańca w m³/doba¹ w niektórych krajach: Finlandia Polska Europa Świat Rumunia Austria IV.4km³ do wykorzystania. ok. ok. 61. 25. Rozwój biomasy roślin i zwierząt w tym zbiorniku.

morela.3. seler. Traktuje się je jako pozaklasowe. Wody świeże. ziemniak. które zawierają ok.do chowu i hodowli zwierząt . Stan czystości rzek: Wg kryterium ogólnego (wszystkie wskaźniki) Wg kryterium fizykochemiczne Wg kryterium bakteriologiczne Wody. nie odpowiadają normom (NON).zaopatrzenie zakładów innych . ale świadczy o obecności bakterii). 1. Wg. Nie zachodzi mineralizacja biomasy. .zaopatrzenia ludności w wodę do picia . 1.nadające się do nawadniania upraw rolniczych (ewentualnie leśnych) Miano Coli. Zasolenie wód. rzodkiewka Średnio wrażliwe: żyto. palma daktylowa Trzystopniowa klasyfikacja śródlądowych wód powierzchniowych: VII. marchew.celów rekreacyjnych i do uprawiania sportów wodnych 3. Amerykańskiego Urzędu dla wód zasolonych. Województwo mazowieckie – wg kryterium ogólnego na 2001r: I klasa – brak 29 . bawełna. w której wykrywa się pałeczki okrężnicy (nie są bezpośrednim zagrożeniem dla człowieka.do hodowli ryb łososiowatych 2. owies. w których choć jeden wskaźnik zanieczyszczenia przekracza max. Wody nadające się do picia: . wiśnie. kukurydza. VI. Wody nadające się do bytowania w warunkach naturalnych innych ryb niż łososiowate. Wody słone: a) mało zasolone 1-5‰ soli b) umiarkowanie zasolone 5-15‰ soli c) zasolone 15-35‰ soli • • • Wrażliwe na zasolenie: jabłonie. . jęczmień. ulegają procesom degradacji Brakuje tlenu w zbiorniku – procesy gnilne zaczynają przeważać i dalej zbiornik zanika. 1‰ soli (czyli 1g/l wody) 2. buraki cukrowe. cebula Odporne: koniczyna.zaopatrzenie przemysłu (zakładów przemysłowych) . Im wyższa tym woda czystsza. Najmniejsza ilość wody wyrażona w cm³. dopuszczalne normy dla trzeciej klasy czystości. pszenica.

pokarmowe a w nich mineralne organiczne np.wodór. Nawozy. kompleks sorpcyjny gleby ma zazwyczaj ładunek ujemny. magnez. W dawce pokarmowej jeden ze skł. rozlanie/woda amoniakalna.1% III klasa – 32.ulegają łatwemu wypłukiwaniu do wód gruntowych. potas. podawany jest w nadmiarze .. fosfor. Ewentualne zatrzymanie i magazynowanie w glebie zależy od właściwości fizykochem. w glebie jest bardzo mała .5kg/ha`60 192 kg/ha`80 110 kg/ha 2000 Ujemne skutki nawozów mineralnych 1.(człowiek na nie nieoddziaływuje).II klasa – 3. w trakcie bezpośredniego kontaktu człowieka bądź roślin związki które w dotyku mogą działać toksycznie 2. moliben.8% WPŁYW DZIAŁALNOŚCI ROLNICZEJ NA ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE Wpływ nawozów na środowisko Do prawidłowego wzrostu roślin są potrzebne skł. terminów i wymagań pokarmowych)-nawożenie nieracjonalne. części koloidalnych 30 . Ilość wymywanych związków zależy do klimatu. w trakcie transportu. mangan.2% III klasa – 48% NON – 43. gleby Składniki w postaci anionowej-siła wiązania takiego skł. sód. glin Węgla w suchej masie jest ok. chlor. miedz.3% Wg kryterium bakteriologicznego: I klasa – brak II klasa – 8. wapń. azot. warunków wysiewu. kobalt.9 pierwiastków makroskładników -węgiel. wapna po wprowadzeniu nawozów do gleby 3. gleby. Kation jest zatrzymywany ma ładunek +. Stopień zatrzymania kationu amonowego zależy • odczyn gleby • zaw.6% NON – 64. W Polsce N<P<K średnio-36. krzem. tlen . które nie są zatrzymywane-nawozy azotowe saletrzane NO3. gleby. bor. klimatu. cynk. siarka-człowiek ma na nie wpływ i 12 mikroskładnikówżelazo. gdy nie uwzględnia się rodz. kiedy nawozy wysiewane są w dużych dawkach i jednorazowo( tzn.nawożenie jednostronne-niekorzystne na formowanie się biomasy roślinnej 4. magazynowania. wysiewu . 50% Wzwyżki plonów w 60% uwarunkowane są nawożeniem składnikami.

W glebach zakwaszonych potas łatwo przechodzi do fazy płynnej i stąd łatwo ulega wymyciu . Wiązanie jonu potasowego jest tym słabsze im odczyn gleby jest kwaśniejszy. Okopowych m. które będą zmniejszały kwasowość gleby-wapniowanie) uodparnia glebę na zjawiska erozji MIKROELEMENTY I PESTYCYDY W ŚRODOWISKU 31 .ilość wymywanego potasu 1-30 kg/ha nie stanowi to zagrożenia dla wód .in.Nie jest eutrofizujący zubaża kompleks sorpcyjny-problem rolniczy.K • ulega uwstecznieniu (staje się niedostępny dla roślin) i zależy od odczynu gleby • gleba kwaśna i zasadowa –nasilają te procesy Aby minimalizowac ujemne skutki • już w trakcie produkcji-nawozy mineralne wieloskładnikowe należy produkować(w odp. bulwy prze-azotowane szybko sinieją. ligniny-komórki o wydłużonym kształcie i cienkich sciankach -rośliny chwiejnej poddatne przewracaniu się -liście delikatne poddatne na szkodniki roślin nawożenie N jest niekorzystne dla roś. Nawozy w otoczkach. który stosujemy powinien mieć długi okres działania w glebie. dlatego ze są bardziej uwodnione. czynnych-dużo materii organ-kationy amonowe mogą ulec utlenieniu. które przedłużają proces dostępności skł.im gleba kwaśniejsza. proporcjach i różnych okresach wzrostu) • produkt. PO4. zawiera więcej ład. I stąd być wypłukiwany do gleb głębszych.+ w kompleksie sorpcyjnym-w tym przypadku więcej jonów amonowych przechodzi z fazy stałej do płynnej.ulega wytrąceniu w formie rozpuszczalnych osadów • fosfor odkłada się w glebie nie ulega tak dużemu wymyciu jak N. Substrat N utlenianie doNO3(nitryfikacja) Procesy wymywania są główną przyczyną zanieczyszczeń wód zw. które ulepszają strukturę gleby (sub. lepiej przyswajane i przez cześć nadziemną i korzeniową • stosowanie nawozów sztucznych. anion fosforowy • w postaci zw. • formę pylistą na granulowaną • stosowanie prawidłowego nawożenia mineralno-organicznego • stosowanie cieczy – zraszanie roślin skł. Przy nadmiarze azot w roślinach ułatwione powstanie nitrozoaminów (są one rakotwórcze nasilają procesy oksydacji) Potas-nawozy te to najczęściej sole potasowe potas w formie kationów zachowuje się w glebie tak jak jon amonowy . Azotów Azot-działanie promieniotwórcze jednostronne nawożenie azotem powoduje -silny wzrost i rozwój rośliny -zmiany w budowie anatomicznej komórki -zwiększona synteza białek -zmniejszona synteza celulozy. W glebach biol. Fosfor • najczęściej gr. rozpuszczalnych w wodzie .

. nawozach wapniowych i fosforowych b) zawartość mikroel. LD jest średnią dawką zabijającą 50% zwierząt w badaniu. Zn.) Pestycydy nastąpił rozwój w II wojnie światowej. dla roślin jest gleba. spektrum działania • Herbicydy – chwastobójcze • Insektycydy – owadobójcze • Fugicydy – grzybobójcze • Inne np. Badania określające LD prowadzone są na szczurach. hamuje wzrost. Substancje aktywne • Węglowodory chlorowane – DDT • Związki fosforowo – organiczne • Karbominiany – estry kwasu karbominowego • Związki nieorganiczne – zw. kadmu. Powoduje wiele negatywnych zjawisk. Dwuchlorodwufenylotrójchloroetan (DDT ) – uratował wielu ludzi. w sprawie wykazu subst. a trucizna podana jest im doustnie. Silna w organizmach ludzkich. gleby. arsenu. w oborniku. Fe ) II Wpływ pestycydów na środowisko Naturalnym źródłem mikroel. w glebie i roślinach c) zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społ. Nadmiar mikroel. As. Jest to zjawisko niekorzystne. Zjawisko to nasiliło się na małych działkach. miedzi. Sn. Cu. rtęci 32 . wabiące. Wg. dokładnie. bo taki ogrodnik ‘przedobrza’ Przed stosowaniem jakichkolwiek nawozów w formie mikroel. gryzoniobójcze 3. Pb. mikroel. Stąd LPSO III Klasyfikacja środków ochrony roślin 1. Wszystkie środki nim znajdą się w użyciu muszą przejść badania toksykologiczne.I Mikroelementy – skutki ekologiczne a) średnie zaw. odstraszające. dodatkowych ( Cd. należy najpierw poznać skład chem. gnojowicy. Mg. Określa się dawkę w mg/1kg masy ciała. Mikroelem. Jako kationy są łatwo akumulowane w glebie więc wypełniają kompleks sorpcyjny b. rozwój roślin ( bardziej niż nadmiar makroel. W zależności od toksyczności • LD50 = SO ( średnio trujące) • LD50 = S1 – 150 • LD50 = 151 = 500 • LD50 = 501 – 500 • LD50 = 5001… ( środek nieszkodliwy) 2.

Aktywnej / ha użytków rolnych ↓ zużycie pestycydów w Polsce Zatrucia zwierząt  Zatrucia ostre prowadzące do śmierci – rzadkie przypadki Zwierzęta pijące wodę.  Zatrucia przewlekłe Powszechne.zabiegi o Stosowanie preparatów bezpośrednio do gleby o Preparaty do zaprawiania nasion o Stosowanie preparatów na rośliny ( które są zmywane przez owady) Rozpad pestycydów jest mierzony połowicznym rozkładem pierwiastków DDT → 30 miesięcy Skażenie gleby zależy też od: • Dawki • Zależności fizykochemicznych gleby ( sorpcji. w której znajdują się opakowania po pestycydach. Wg.4.temperatury Źródła skażenia gleby . mechanizmu toksycznego działania • Pestycydy kontaktowe – działają toksycznie na powierzchnię liścia.od pory dnia . Spośród zwierząt wodnych bezkręgowe są bardziej wrażliwe niż kręgowe. aby jeszcze bardziej zabezpieczyć ludzi. 33 . im pestycyd jest trwalszy tym zatrucie powszechniejsze Zagrożenie zależy: . Okres prewencji – czas.5 kg sub. aparaty szparkowe. który musi upłynąć od wykonania chem. 0. owada • Pestycydy układowe ( systemiczne ) – działają poprzez przewód pokarmowy bądź poprzez syst. w którym ludzie mogą bezpiecznie wejść na plantację bez obawy zachorowania lub na teren mogą byś wpuszczone zwierzęta bez obawy o ich zatrucie. Okres karencji – czas. który musi upłynąć od ostatniego chem. zwierzęta przed toksycznością środków prowadzonych. pH ) • Wysokości dawki • Częstotliwości zabiegów Dość duże ilości pestycydów w mułach i osadach dennych. zabiegu do zbioru roślin aby pozostałości pestycydów w tych roślinach znajdowały się na poziomie tolerancji. zabiegu do momentu. korzeniowy.

podczas sianokosów ginie wiele organizmów żywych. siła hamowania musi być rozłożona. zmniejszenie populacji w danej biocenozie. które maja specyficzne geny odporności. 4. Pestycydy działają tu jako czynnik selekcji. Im bardziej populacje są izolowane tym większe szanse powstawania odporności np. Pozostają te. o Mechanizacja na dużych obszarach ma negatywny aspekt biocenotyczny. a śródpolne hamuje prędkość wiatru i powinny posiadać budowę przewiewną. parowanie szybsze. powodują: o Ugniatanie gleby – gorsze właściwości fiz – chem zmniejszają się porowatość gleby. Funkcje zadrzewień śródpolnych w ochronie ekosystemów rolnych 1. 34 . na środ.Wraz ze wzrostem liczby stosowanych pestycydów i częstości zabiegów zaczęły pojawiać się populacje grzybów i chwastów. przyrodnicze – negatywne  W trakcie eksploatacji maszyn  Emisja spalin – zanieczyszczenia CO. Odporność na pestycydy wykazują chwasty i grzyby aby temu zapobiegać produkuje się nowe pestycydy a także zabiegi chem. łatwość stosowania. CO2. Zmniejszenia skutków uciążliwej mechanizacji  Agregatownie maszyn  Właściwa organizacja transportu dostosowana do warunków przyrodniczych  Sprawność maszyn i ciągników  Stosowanie biopaliwa jako środka energetycznego. zmniejszanie prędkości wiatru – prędkość zależy od zasłony i przewiewności.. Częstość występowania w populacji genów odporności 2. likwidowanie miejsc. 5. Stosowanie pestycydów → ponieważ niemożliwe jest całkowite ich wyeliminowanie. Wpływ mechanizacji rd. Liczba pokoleń zwalczanych w ciągu określonego czasu ( im więcej się w ciągu tego samego czasu następuje wzrost odporności ) 3. gleba traci szybciej wodę. Im ↑ dawki pestycydów i ↑ skuteczność tym szybciej powstają populacje odporne. Mechanizmy te zmniejszają penetrację i zwiększonym metabolizmie dezoksykacyjnym. Im ↑ obszar objęty środkami chem. węglowodory aromatyczne Maszyny i narzędzia są dużej masy. aspekt ekonomiczny. ↑ odporności. o Negatywne skutki biocenotyczne. które przekazują je dalej. w szklarni. mniej tlenu w glebie. zadrzewienia pasowe obniżają prędkość wiatru o 60% prędkości. biolog. sadze. wymiana gazowa wymaga zakłóceń i gleba traci właściwości biologiczne. gęściejsze redukuje lepiej od 4-óm/s. wykazano ze zadrzewienie rzadkie silnie hamuje prędkość wiatrów słabych 2-3m/s. Czynniki wpływające na powstawanie odporności: 1.

nawet te po przeróbkach 7. motoryzacja – czteroetylen ołowiu dodawany do benzyn był źródłem metali ciężkich. wpływ zadrzewień śródpolnych na plonowanie roślin – zwiększają plonowanie bowiem małe zmniejszenie plonu przy z. które zależy od prędkości wiatru (zmniejszenie tego osuszającego działania). 3. surowiec na wyroby rzemieślnicze ŹRÓDŁA WYSTĘPOWANIA I POWSTAWANIA METALI CIĘŻKICH 1. 4. Substancje gazowe są zatrzymywane poprzez części nadziemne i metabolizowane. bariera ograniczająca – zadrzewienie redukuje około 30-krotnie koncentrację substancji biogennych wymywanych z pól uprawnych. cynkowe. produkcyjna – uzyskanie drewna w celach energetycznych. Zanieczyszczenia fizyczne(drgania. farbiarski przemysł wydobywczy – żelaza. 4. 5. przemysł nawozów sztucznych – produkcja nawozów fosforowych dostarcza kadmu i ołowiu. przemysł farmaceutyczny 6. Chronią gleby przed erozją wodną. 3.ś to ekotony (granica styku różnych ekosystemów). występuje mniejsza transpiracja roślin uprawnych co wpływa na zwiększenie wilgotności gleby. 2. miedź rolnictwo – metale głównie jako środki ochrony roślin. arsenowe 1 kg nawozu fosforowego może zawierać do100 mg kadmu lub ołowiu 100mg=100ppm 5. energetyka – spalanie paliw energetycznych (węgiel kamienny. jest rekompensowane wielokrotną zwyżka plonów. która ograniczana jest o 98% w stosunku do terenów niezadrzewionych. można szybciej wejść z pracami na pole. w porównaniu z terenem otwartym. temperatura – na ogół w sąsiedztwie zadrzewień pełnych zmniejsza się liczba dni z przymrozkami w okresie wiosennym. środki ochrony roślin – miedziane. Od lat 80 odchodzi się od tego stosując benzyny bezołowiowe 8. odpady komunalne – zwłaszcza osady stałe. ziemniaki (do 80%) 7.ś. Zadrzewienia śródpolne wpływają na wzrost magazynowanej wilgoci w glebie odpowiadające 60mm opadu rocznego. Substancje biogenne są pobierane i systemem korzeniowym podawane głębiej. głębokość zamarzania gleby jest znacznie mniejsza koło zadrzewień śródpolnych. 6. metali kolorowych. parowanie – zadrzewienia zmniejszają parowanie potencjalne. przemysł kosmetyczny Mechanizm toksycznego działania metali ciężkich na organizmy żywe 35 . powietrzną. ropa) przemysł chemiczny – papierniczy. brunatny.2. funkcje biocenotyczne – z. hałas) są tłumione. które są miejscem rozrodu owadów i zwierząt ograniczających populacje innych zwierząt i owadów niszczących np.

Zjawiska ich rodzaj i przebieg zależy od częstotliwości promieniowania.Wykazują duże powinowactwo do białek o małej masie cząsteczkowej zwane metolotidinami Są kilkupeptydowe.naprawcze działają one przez trzy układy centrale: nerwowy hormonalny odpornościowy i układy im podporządkowane: krążenia oddechowy trawienny homeostaza . ale tuz pod powierzchnią o powodują indukowanie dipoli występujących w obiekcji i zmieniają ich kierunek. FAO i WHO podała normy PTWI (tygodniowa dopuszczalna dawka metalu dla człowieka) Pb = 3 mg dla człowieka o masie 60 kg (woda.pola o szczególnie małych częstotliwościach małe częstotliwości na najbardziej wrażliwe na tkankę nerwową Mechanizm działania pól e-m o dużych częstotliwościach powyżej 30MHz (efekt termiczny) o SAR o Hipertermia mikrofalowa (HTM) o skutki absorpcji promieniowania e-m wg Michaelsona Obserwuje się wzrost temperatury i przegrzania obiektu. nie wchodzą jeszcze w strukturę. w których wykorzystuje się rośliny do oczyszczania z metali ciężkich w środowisku przyrodniczym BIOLOGICZNE EFEKTY DZIAŁANIA POLA ELEKTROMAGNETYCZNEGO Mechanizmy: o adaptacyjne . Posiadają grupę aktywną SH. powietrze) Cd = 0.3-0. powoduje to różne zjawiska biologiczne Naturalne prądy w organizmie człowieka mają gęstość ok. Jeżeli jakiś metal włączy się w tę grupę to blokuje funkcję SH (wiele funkcji w metabolizmie).równowaga Przekroczenie progu homeostazy powoduje negatywne zjawiska (u człowieka choroby) refrakcji (odbita). Zależy to od wielu czynników: 36 .wyrównawcze o regeneracyjne . Pochłonięta energia pola e-m powoduje zmiany w cząstkach materii.przystosowawcze o kompensacyjne . 10mA/m2 Pola ELF .metody Fitoremediacja – zespół różnych metod. Mechanizm działania pól e-m o częstotliwościach do 30 MHz o oddziaływanie na organizmy żywe po przez indukowanie na powierzchni ciała lub jego poszczególnych tkanek o powodują indukowanie wewnątrz obiektu. defrakcji (nagięta) i pochłonięcia (absorbcja) promieniowania elektromagnetycznego. pokarm.4 mg Detoksykacja metali ciężkich w środowisku .

uśredniony stan elektronowy metabolizmu wyczerpujący wszechstronnie zespół energetycznych zjawisk życia 37 . W 1968r. Zycie .czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka B(II) . W 1967r.głębokość wnikania fali warunki termicznego otoczenia.czynniki o przypuszczalnym działaniu rakotwórczym na człowieka D(IV) . I za te badania dostał nagrody Nobla.08 WAT/kg ciała dla osób niezwiązanych z promieniowaniem SAR POLA ELEKTROMAGNETYCZNE I NOWOTWORY Na podstawień badań epidemiologicznych .drgająca siatka dyfrakcyjna elektronowo-fotonowa w ośrodku poza elektrycznym półprzewodnika białkowego (układ przewodników). Szent-Gyorgzi słowem bioelektronika nazwał badania dotyczące znaczenia międzymolekuralnego transportu elektronów dla wyjaśnienia regulacji biologicznych mechanizmów obronnych i nowotworowych.czynniki o nieznanym działaniu na człowieka Bioelektronika .jest najstarszą formą promieniowania we wszechświecie i podstawą powstawania życia biologicznego.nauka o zjawiskach życiowych przebiegających z udziałem elektronów jako swobodnych nośników ładunków.4 WAT/kg ciała dla osób związanych zawodowo z promieniowaniem SAR o 0.czynniki o prawdopodobnym działaniu rakotwórczym na człowieka o dostateczne dowody z badan epidemiologicznych na człowieku o dostateczne dowody z badań na zwierzętach C(III) .czynniki o udowodnionym braku działania rakotwórczego na człowieka E(V) . (jeśli temperatury są wyższe skutki mogą być bardziej radykalne) Absorpcja większych dawek energii SAR może prowadzić do trwałych uszkodzeń termicznych. Callaham posłużył się nazwą bioelektronika molekularna w kontekście hipotezy o elektromagnetycznej komunikacji owadów. Bioplazma . Przepisy określają możliwą dawkę promieniowania SAR w ciągu 6 min: o 0.bioelektronika wg niego oparta jest na 3 rzeczach: o elektromagnetyzm natury życia o na bioplazmie o na kwantowym szwie życia Promieniowanie elektromagnetyczne .C. Po raz pierwszy użył tego słowa Vincent L. Sedlak .wpływ na występowanie raka mają czynniki: o naturalne o związane z środowiskiem pracy o czynniki środowiskowe A (I) .

podstawa życia na świecie. Wszystkie reakcje organizmów żywych polegają na zmianie stanu elektrycznego. wytwarza dynamiczny stan materii o stanowi uniwersalny katalizator procesu życiowego Promień jest to najstarsza forma promieniowania we wszechświecie. w którym coraz większą rolą powinny pełnić etyczne i ekologiczne fundusze inwestycyjne tzn.człowiek jest odpowiedzialny za stan środowiska w otoczeniu. ważnym czynnikiem jest promieniowanie elektromagnetyczne. W związku ze zmianą składu gazów w atmosferze następuje zmiana pola magnetycznego i promieniowanie może rosnąć.Cechy kwantowego szwu życia: o nie ginie w temperaturze 0 absolutnego mimo ustania reakcji biochemicznej tzn. informacja zawarta jest w charakterystyce Feriego o jest mechanizm włączający nieustające reakcji chemiczne w rytmie anabolicznokatabolicznym o jest przekazywane wyłącznie genetycznie o jest kwantowym generatorem plazmy. Konsekwencje ekologiczne w postaci zachwiania równowagi układów biologicznych mogą w ujęciu energetycznym dotyczyć: o energia promieniowania e-m warunkuje trwanie organizmów żywych rozwijając ich specjalizację. Może dowodzić tego proces fotosyntezy.stan istniejący L = --------------------------------------------------------------------------system biologiczny sprzyjający zaistnieniu Ochrona środowiska jest systemem moralnym . Ważnym zagadnieniem jest wymiar etycznym i polityczny w ochronie środowisk. 38 . o energia e-m powoduje ciągłość i zmniejszenie ich entropii o energia promieniowania e-m dąży do rozładowania swego ładunku wg zależności: system biologiczny sprzyjający zaistnieniu . powinny zawierać kryteria ekonomiczne i ekologiczne. Istnienie życia i jego ciągłości to funkcja promieniowania elektro-magnetycznego. a zwłaszcza wszystkie organizmy żywe mają mechanizm reakcji na minimalne zmiany pola elektromagnetycznego.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful