Psychologia Społeczna

serce i umysł
Elliot Aronson
Timothy D. Wilson
Robin M. Alert SPIS TREŚCI:
1. Wprowadzenie do psychologii społecznej ..................................................................................................... 2
2. Metodologia: proces przeprowadzania badań ............................................................................................... 3
3. Dysonans poznawczy a potrzeba podtrzymywania samooceny ................................................................... 5
4. Poznanie społeczne: w jaki sposób myślimy o świecie społecznym ............................................................. 7
5. Spostrzeganie społeczne: jak dochodzimy do rozumienia innych ludzi ...................................................... 10
6. Rozumienie siebie: w jaki sposób poznajemy samych siebie ..................................................................... 13
7. Konformizm: wpływanie na zachowanie ..................................................................................................... 18
8. Postawy i zmiana postaw: wpływanie na myśli i uczucia ............................................................................ 21
9. Procesy grupowe ......................................................................................................................................... 24
10. Atrakcyjność interpersonalna: od pierwszego wrażenia do związków uczuciowych ................................... 30
11. Zachowania prospołeczne: dlaczego ludzie pomagają innym .................................................................... 33
12. Agresja: dlaczego ranimy innych ludzi ........................................................................................................ 36
13. Uprzedzenia: przyczyny i lekarstwa ............................................................................................................ 39
14. Zdrowie i środowisko ................................................................................................................................... 43
15. Prawo i biznes ............................................................................................................................................. 47
R.1. WPROWADZENIE DO PSYCHOLOGII SPOŁECZNEJ
1. Czym jest psychologia społeczna
psychologia społeczna – naukowe badanie sposobu, w jaki rzeczywista bądź wyobrażona obecność innych ludzi
wywiera wpływ na ludzkie myślenie, odczuwanie i zachowanie
Wpływ społeczny:
- usiłowania jednego człowieka zmierzające do zmiany zachowania drugiego człowieka (np. perswazja)
- zmiana myśli i odczuć pod wpływem innych ludzi
- oddziaływanie nieświadome bądź wyobrażone
konstrukt – sposób w jaki ludzie postrzegają, pojmują i interpretują świat społeczny
Założenia psychologii społecznej:
• aby zrozumieć, w jaki sposób otoczenie społeczne wywiera wpływ na daną osobę, ważniejsze jest wyjaśnienie tego
jak ludzie spostrzegają, pojmują czy interpretują swoje otoczenie niż obiektywny obraz otaczającego ich środowiska
• koncentracja na źródłach konstruktów – czy są one budowane dla podtrzymania samooceny, czy raczej adekwatne w
stosunku do rzeczywistości
• empiryczne testowanie założeń
Psychologia społeczna a mądrość ludowa, filozofia, inne nauki społeczne i psychologia osobowości
Mądrość ludowa (zdrowy rozsądek):
- opinie stosunkowo często są sprzeczne
- nie jest łatwo określić, które są prawdziwe
Filozofia:
- nie rozstrzyga pytań naukowo
Inne nauki społeczne:
- nie koncentrują się na poszczególnych jednostkach – są skoncentrowane na czynnikach socjalnych,
ekonomicznych, politycznych i historycznych
- nie mają na celu określania uniwersalnych właściwości natury ludzkiej, które sprawiają, że każdy jest podatny na
wpływ społeczny
Psychologia osobowości:
- koncentruje się na różnicach indywidualnych jako wyjaśnieniach zachowania społecznego
Socjologia Psychologia społeczna Psychologia osobowości
dostarcza ogólnych praw i teorii
dotyczących społeczeństw, a nie
jednostek
bada procesy psychologiczne
pojawiające się, gdy ludzie przebywają
ze sobą, co powoduje, że stają się
podatni na wpływ społeczny
bada właściwości, które powodują, że
jednostki są unikatowe i różnią się od
siebie
Psychologia społeczna - Aronson 1
2. Moc wpływu społecznego
Trudno przekonać ludzi, że na ich zachowanie wpływa otoczenie społeczne, ponieważ istnieje tendencja do wyjaśniania
zachowania w terminach osobowościowych.
Podstawowy błąd atrybucji – tendencja do przeceniania rozmiaru, w jakim zachowanie ludzi jest wynikiem
oddziaływania dyspozycji wewnętrznych, a niedocenianie roli czynników sytuacyjnych.
Skłonność ta tworzy niepożądane nastawienie, które może prowadzić do niekorzystnych postaw i zachowań. Tworzy ona
poczucie fałszywego bezpieczeństwa (nie doceniając wpływu społecznego, łatwiej mu ulegamy) a także skłania do
nadmiernego upraszczania złożonych sytuacji, co obniża nasze zrozumienie przyczyn ludzkiego zachowania
 „dylemat więźnia” (Samuel, Ross, 1993): dwuosobowa gra, w której można wybrać strategię rywalizacyjną lub
kooperacyjną; poproszono grupę studentów aby oceniła, którzy ze studentów w akademiku wybiorą którą strategię, po
czym zaproszono wytypowane osoby do gry; w grupie 1 nazwano ją „Grą na Wall Street”, w 2 – „Grą wspólnych
interesów”; wyniki: w grupie 2 częściej wybierano strategię kooperacji, bez względu na to, do jakiej kategorii badany był
zakwalifikowany przez innych studentów
Moc sytuacji subiektywnych: krótka historia idei
• behawioryzm: zakładał, że aby zrozumieć ludzkie zachowanie, wystarczy rozważyć nagradzające właściwości
środowiska, to znaczy to, w jaki sposób pozytywne i negatywne wydarzenia w otoczeniu są związane ze
specyficznymi zachowaniami
• psychologia postaci: podkreślała ważność badania subiektywnego sposobu, w jaki dany obiekt pojawia się w
umyśle ludzi, zamiast poddania badaniom wyłącznie obiektywnych, fizycznych cech tego obiektu, co zostało
przeniesione na postrzeganie społeczne (Kurt Lewin); istotne jest więc poznanie w jaki sposób ludzie konstruują swój
obraz środowiska społecznego
3. Skąd się biorą konstrukty: podstawowe motywy ludzkie
Podstawowe motywy ludzkie z punktu widzenia psychologii społecznej:
O potrzeba adekwatności
O potrzeba takiego usprawiedliwiania swoich myśli i działań, by mieć dobre o sobie mniemanie
Festinger: szczególnie wartościowe są obserwacje poczynione w sytuacji, gdy motywy pociągają jednostkę w dwóch
przeciwstawnych kierunkach.
Podejście związane z samooceną: pragnienie, by czuć, że jest się dobrym
Samoocena: dokonywane przez ludzi oszacowania wartości samych siebie, to znaczy rozmiaru, w jakim spostrzegają
siebie jako dobrych, kompetentnych i przyzwoitych; ¬ mając wybór pomiędzy zniekształceniem obrazu świata w celu
podtrzymania dobrego samopoczucia a odzwierciedleniem świata adekwatnie, ludzie często wybierają tę pierwszą opcję
Usprawiedliwienie wcześniejszego doświadczenia: trudno jest przyznać się do swoich braków, nawet gdy prowadzi
to do nieadekwatnego obrazu świata; ludzie nie stosują całkowitego zniekształcenia – po prostu wiążą fakty w trochę
inny sposób, taki, jaki pokazuje nas w najlepszym świetle
Cierpienie a samousprawiedliwianie: im trudniejsze i bardziej bolesne jest wchodzenie do grupy, tym silniejsze więzi z
nią łączące (np. rytuały inicjacyjne)
Podejście związane z poznawaniem społecznym: potrzeba bycia adekwatnym
Poznawanie społeczne: w jaki sposób ludzie myślą o sobie samych i o świecie społecznym, czyli jak selekcjonują,
interpretują, zapamiętują i wykorzystują informację społeczną w wydawaniu sądów i podejmowaniu decyzji.
Oczekiwania dotyczące świata społecznego: mogą wpływać na to, jak go postrzegamy, a nawet zmienić w naszym
obrazie jego istotę (np. w zjawisku samospełniającego się proroctwa)
 Rosenthal, Jacobson (1968): przeprowadzono testy w szkole podstawowej, następnie nie uwzględniając ich wyników
wylosowano uczniów, których wyniki przedstawiono nauczycielom jako najlepsze; pod koniec roku okazało się, że
wylosowane dzieci radzą sobie szczególnie dobrze.
4. Psychologia społeczna a problemy społeczne
Przyczyny badania zachowań społecznych:
- ciekawość
- ułatwianie rozwiązywania problemów społecznych, np.: redukowanie wrogości i uprzedzeń, świadomość ekologiczna,
promocja zdrowia, wpływ środków masowego przekazu na postawy i zachowanie, itp.
R.2. METODOLOGIA: PROCES PRZEPROWADZANIA BADAŃ
[skrót]
1. Formułowanie hipotez i teorii:
• inspiracje płynące z wcześniejszych teorii i badań
• hipotezy oparte na osobistych obserwacjach
Psychologia społeczna - Aronson 2
2. Metody obserwacyjne: opisywanie zachowania społecznego
metoda obserwacyjna: technika, w której badacz obserwuje ludzi i systematycznie rejestruje pomiary ich zachowanie
obserwacja systematyczna: forma metody obserwacyjnej, w której obserwatorem jest wyszkolony badacz społeczny,
który przystępuje do odpowiedzi na pytania odnoszące się do określonego zjawiska społecznego, obserwując i kodując
je zgodnie z wcześniej przygotowanym zbiorem kryteriów.
obserwacja uczestnicząca: forma obserwacji systematycznej, w której obserwator wchodzi w interakcję z
obserwowanymi ludźmi, ale stara się w żaden sposób nie wpłynąć na sytuację.
analiza archiwalna: forma obserwacji, w której badacz obserwuje zachowanie społeczne przez badanie nagromadzonych
w danej kulturze dokumentów albo archiwaliów (pamiętników, powieści, czasopism, dzienników)
zgodność sędziów kompetentnych: stopień zgodności między dwiema lub więcej osobami, które niezależnie obserwują
i kodują grupę danych; jeśli dwóch lub więcej ekspertów dochodzi do tych samych obserwacji, wówczas badacze
upewniają się, że obserwacje te nie są subiektywnymi, zniekształconymi wrażeniami jednostki
ograniczenia metody obserwacyjnej:
• niektóre zachowania są trudne do obserwacji, są rzadki lub pojawiają się jedynie w samotności – można się wtedy
odwoływać do analizy archiwalnej, ale nigdy nie mamy pewności czy dane są kompletne i nie zafałszowane
• jest ograniczona do konkretnej grupy ludzi w konkretnej sytuacji
3. Metoda korelacyjna
metoda korelacyjna: metoda, w której mierzy się systematycznie dwie zmienne lub ich większą liczbę i oszacowuje się
relacje pomiędzy nimi (tj. w jakim stopniu można przewidzieć wartość jednej z nich na podstawie drugiej)
korelacja dodatnia – gdy wzrostowi wartości jednej zmienne towarzyszy wzrost wartości drugiej
korelacja ujemna – gdy wzrostowi wartości jednej zmienne towarzyszy spadek wartości drugiej
dobór losowy – sposób zapewnienia reprezentatywności dla danej populacji wybranej do próby grupy osób gwarantujący,
że każda jednostka wchodząca w skład populacji ma taką samą szansę na pojawienie się w próbie
korelacja nie jest tożsama z przyczynowością
4. Metoda eksperymentalna
metoda eksperymentalna: metoda badania relacji przyczynowo – skutkowych; badacz losowo przydziela uczestników
eksperymentu do różnych sytuacji i upewnia się, że sytuacje te są identyczne pod wszystkimi względami z wyjątkiem
jednego, zdefiniowanego przez zmienną niezależną (badacz oczekuje, że ten jedyny warunek będzie miał przyczynowy
wpływ na reakcje ludzi)
zmienna niezależna: zmienna, którą badacz zmienia albo różnicuje, aby stwierdzić, że ma ona wpływ na jakąś inną
zmienną; badacz oczekuje, że ta właśnie zmienna będzie powodował zmiany jakiejś innej zmiennej
zmienna zależna: zmienna, którą badacz mierzy po to, by stwierdzić, czy na nią wpływa zmienna niezależna; badacz
stawia hipotezę, że zmienna zależna zależy od poziomu zmiennej niezależnej
plan wieloczynnikowy: plan eksperymentalny, w którym uwzględnia się więcej niż jedną zmienną niezależną; każda
zmienna niezależna ma więcej niż jedną wersję lub też poziom; wszystkie możliwe kombinacje tych poziomów pojawiają
się w badaniach.
Ustalanie trafności wewnętrznej w eksperymentach:
trafność wewnętrzna: upewnienie się, że nic więcej poza zmienną niezależna nie może wpływać na zmienną zależną;
realizuje się to poprzez:
• kontrolowanie wszystkich zmiennych ubocznych
• losowe przydzielanie do sytuacji
poziom ufności (p): liczba wyliczona za pomocą technik statystycznych, która informuje badacza o tym , jakie jest
prawdopodobieństwo, że wyniki jego eksperymentu są dziełem przypadku , a nie są efektem działania zmiennej
niezależnej; standardowo za wyniki istotne uważa się p<0,05
Ustalanie trafności zewnętrznej w eksperymentach:
trafność zewnętrzna: stopień, w jakim wyniki badań mogą być generalizowane na inne sytuacji i na innych ludzi
= generalizacja na inne sytuacje - warunki:
- realizm sytuacyjny – podobieństwo syt. eksperymentalnych do syt. życia codziennego
- realizm psychologiczny – stopień w jakim procesy psychologiczne w eksperymencie są podobne do procesów
pojawiających się w życiu codziennym; może wyć wysoki nawet gdy r. sytuacyjny jest niewielki
aby urealnić, często stosuje się instrukcję maskującą – opis celu badań różniący się od prawdziwego, mająca na
celu zachowanie realizmu psychologicznego
= generalizacja na innych ludzi – warunki
- losowy dobór próby
Psychologia społeczna - Aronson 3
- powtarzalność
eksperymenty w warunkach naturalnych – podstawowy dylemat psychologa społecznego – uczestnicy badań są
nieświadomi tego, że biorą udział w eksperymencie – trafność zewnętrzna jest wysoka, ale są trudności: nie zawsze ma
się pełną kontrolę nad sytuacją i zmiennymi ubocznymi (więc trafność wewnętrzna może być niska)
eksperyment w warunkach laboratoryjnych + eksperyment w warunkach naturalnych = eksperyment doskonały
5. Badania podstawowe a stosowane
badania podstawowe – badania projektowane po to, by dać najlepszą odpowiedź na pytanie, dlaczego ludzie zachowują
się tak, jak się zachowują, przeprowadzane wyłącznie dla zaspokojenia ciekawości badawczej
badania stosowane – badania projektowane specjalnie w celu rozwiązania konkretnego problemu społecznego;
tworzenie teorii zachowania jest zwykle wtórne do rozwiązywania specyficznego problemu
¬często wzajemnie na siebie wpływają
6. Problemy etyczne:
• nie szkodzić
• zasięgać opinii innych (np. Komisji ds. Recenzji)
• opisać procedurę badania tak dokładnie jak to tylko możliwe
• maskowanie stosować tylko wtedy gdy nie ma innego wyjścia
• informować badanych że w każdej chwili mogą zrezygnować z udziału
• wszystkie informacje uzyskane w trakcie badań są objęte tajemnicą
przyzwolenie: wyjaśnienie uczestnikom natury eksperymentu zanim on się rozpocznie i uzyskanie ich zgody na udział w
tym eksperymencie
sesja wyjaśniająca: wyjawienie uczestnikom badań po zakończeniu eksperymentu jego celu oraz dokładne objaśnienie
tego, co się wydarzyło.
R.3. DYSONANS POZNAWCZY A POTRZEBA PODTRZYMYWANIA SAMOOCENY
Dysonans poznawczy
Potrzeba wysokiej samooceny jest jednym z najważniejszych motywów. Wiąże się ze zjawiskiem dysonansu
poznawczego.
DEF - Dysonans poznawczy - popęd spowodowany poczuciem dyskomfortu, pierwotnie definiowany jako konsekwencja
utrzymywania dwóch lub więcej elementów poznawczych, następnie określany jako konsekwencja zaangażowania się w
działanie, które jest sprzeczne z koncepcją siebie, jako osoby przyzwoitej i rozsądnej.
Dysonans – najprościej – niezgodność między el. poznawczymi.
Elementy poznawcze – myśli, uczucia, przekonania, lub wiedza.
Większe prawdopodobieństwo wystąpienia dysonansu, gdy dowiemy się czegoś, co zagraża naszemu wyobr. siebie.
Dysonans ¬ napięcie ¬ redukcja.
Sposoby redukowania :
1. Zmiana zachowania
2. Uzasadnienie – ZMIANA jednego z el. pozn, tak, aby był MNIEJ SPRZECZNY z zach
3. Uzasadnienie – dodanie nowego el. pozn., ZGODNEGO z zachowanie,
Racjonalność ≠ racjonalizacja. (uzasadnienie często nie jest racjonalne)
Eksperyment Jonesa i Kohler: (przeciwnicy i zwolennicy rasizmu poznali materiał zaw. wiarygodne i niewiarygodne
argumenty za i przeciw rasizmowi).
Dysonans :
ja mądry VS głupie uzasadnienie mojego poglądu ¬ nie zap. niewiarygodnych arg. za swoim pogl.
oni nie mają racji VS mądre uzasadnienie ich poglądu ¬ nie zap. wiarygodnych arg. za przeciwnym pogl.
Najlepiej zapamiętują : wiarygodne za swoim i niewiarygodne za przeciwnym.
Dysonans podecyzyjny
1. Przekonywanie innych o słuszności swojej decyzji
2. Zniekształcanie sympatii i antypatii (zwiększanie dystansu między wybranym, a niewybranym)
3. Im ważniejsza decyzja i bardziej nieodwołalna, tym dysonans większy
Psychologia społeczna - Aronson 4
Technika niskiej piłki wykorzystuje to, że dysonans jest większy w przypadku (pozornej) „nieodwołalności decyzji”.
Podajesz komuś niską cenę, on już wszystko podpisuje, a wtedy mówisz mu, że się pomyliłeś i cena jest dużo wyższa.
Często „nie chce mu się” rezygnować.
Uzasadnienia :
- Zaangażowanie i wrażenie nieodwołalności (dysonans)
- Antycypacja podniecającego wydarzenia (np. wyobraża sobie jak odjeżdża kupionym samochodem)
- Cena nieznacznie wyższa, a formalności już rozpoczete
4. Decyzja o nieetycznym zachowaniu ¬ zmiana sys. wartości, aby utrzymać samooc.
5. Uzasadnienie wysiłku – gry robisz coś, co okazuje się bez sensu :
dysonans : ja rozsądny VS robię głupotę.
Redukcja :
-zmiana pojęcia Ja (nie jestem wcale taki rozsądny)
-zwiększanie atrakcyjności efektów czynności (ale uwaga ! nie chodzi o przykre doświadczenia, tylko o WYSIŁEK : im
większy wysiłek, aby coś odtrzymać, tym bardziej to cenimy).
Wnioski : Tylko dobrowolna terapia pomaga (przykład desensytyzacji).
Psychologia Uzasadnienia
• Kłamstwo ¬ uzasadnienie ZEWNĘTRZNE lub WEWNĘTRZNE .
• U. zewnętrzne – wyjaśnienie jakie podaje osoba dla swojego dysonansowego zachowania, wskazujące na przyczynę,
leżącą poza nią samą.
• U. wewnętrzne – zmn. dysonansu, poprzez zmianę w sobie („powiedzieć znaczy uwierzyć”)
• U. wew¬ zjawisko obrony stanowiska niezgodnego z własną postawą.
Eksperyment ze studentami i z policją (Festinger, Carlsmith) – im mniej dostają kasy, za napisanie pochlebnego eseju o policji,
tym bardziej zaczynają ją lubić!
Niewystarczająca kara
Gdy :
SŁABA KARA I REZYGNACJA z zachowania karalnego (niedozwolonego) ¬ dysonans ¬ potrzeba zmniejszenia
atrakcyjności zabronionej (odrzuconej) czynności, czyli POSZUKIWANIE UZASADNIENIA WEWNĘTRZNEGO !!!
Trwałość przekonywania samego siebie
eksperyment z dziećmi i z zabawkami
78% - gdy surowa kara za zabawę – łamie zakaz po 3 tygodniach
tylko 33% - gdy kara lekka za zabawę łamie zakaz po 3 tygodniach.
autoperswazja – długotrwała zmiana postawy, będąca konsekwencją prób usprawiedliwienia samego siebie [uzasadnienia
wewnętrznego]
Następstwa dobrych i złych uczynków
Jeśli coś dla kogoś zrobimy, to zaczynamy go bardziej lubić (uz. wewn.).
Zaczynamy również nienawidzić tych, których skrzywdziliśmy ! (gdy to skrzywdzenie jest trudne, gdy jest np. bezbronna, i gdy
nie ma okazji się odegrać)
Teoria podtrzymywania poczucia własnej wartości.
Istnieją 3 ważne czynniki warunkujące pojawienie się dysonansu w związkach międzyosobowych :
1. jak wykonujemy zadania w por. z drugą osobą
2. jak bliskie kontakty z nią utrzymujemy
3. jakie znacznie ma dla definiowania naszego ja dane „zadanie”
Jeśli ważne i związek bliski i ktoś lepszy ¬ dysonans.
Redukcja :
1. Rozluźnienie stosunków w przyjacielem
2. Pomniejszenie wagi „zadania”
3. Próby doskonalenia się
Jeśli jakieś zadanie ważne to możemy też utrudniać sukcesy przyjaciołom, a pomagać obcym !!!
Teoria autoafirmacji : sugeruje, że ludzie redukują nap. wyw. dysonansem, stanowiące zagrożenie dla ich samooceny, przez
potwierdzanie swoich kompetencji w dziedzinach nie związanych z zagrożeniem ! [nieistotnych]
Psychologia społeczna - Aronson 5
Teoria samopotwierdzania : ludzie dążą nie tylko do pozytywnej samooceny, ale RÓWNIEŻ do zachowania swojej
samooceny, a ściślej „potwierdzania swojego pojęcia Ja” (niezależnie czy jest ono pozytywne, czy negatywne). Tak więc
tendencja da wchodzi w konflikt z tendencją do podwyższania pocz. własnej wart.
Pułapka racjonalizacji – na skutek podnoszenia własnej samooceny i ciągłej potrzeby redukcji dysonansu moglibyśmy wpaść
w pułapkę racjonalizacji, popadając w zachowania niemoralne, wciąż to je racjonalizując. Nie dzieje się tak, co tłumaczy teoria
autoafirmacji – odwołujemy się do swoich innych pozytywnych cech.
R.4. POZNANIE SPOŁECZNE: W JAKI SPOSÓB MYŚLIMY O ŚWIECIE SPOŁECZNYM
1. Poznanie społeczne-sposób a jaki ludzie myślą o sobie samych i o świecie społecznym, a dokładniej jak selekcjonują,
interpretują zapamiętują i wykorzystują informację społeczną w wydawaniu sądów i podejmowaniu decyzji dotyczących
świata społecznego.
W każdej sekundzie jesteśmy zmuszeni do przeglądu wielkiej ilości informacji i musimy rozstrzygać, co jest ważne a, co
można zignorować. Nie jesteśmy w stanie wszystkiego zarejestrować, przemyśleć i zareagować na to. Dlatego też
stosujemy uproszczone metody myślenia. Korzystając z nich możemy zwracać uwagę tylko na część z zawrotnej ilości
informacji, która do nas dociera. Jednym ze sposobów jest tzw.
OSZCZĘDNOŚĆ POZNAWCZA-, czyli teza mówiąca, że ludzie uczą się stosować efektywne uproszczenia myślowe i
praktyczne reguły zdroworozsądkowe, które pomagają im zrozumieć rzeczywistość społeczną, ponieważ nie są zdolni
przetwarzać całej oddziałującej na nich informacji społecznej. Więc pobierają tylko tyle informacji ile potrzeba, aby zrobić, co
należy, podjąć decyzję, wybrać reakcję itp.
Istnieją jednak niebezpieczeństwa z tym związane
-może my pominąć inf. Kt. Są ważne
-możemy dokonać nietrafnych ocen
-spostrzegać i interpretować rzeczywistość w sposób zniekształcony.
-często nie wiedząc, że się mylimy.
Mamy dwa rodzaje uproszczeń myślowych: schematy i heurystyki. Pomiędzy tymi dwoma typami poznawczego
przetwarzania istnieje ścisły związek. Schematy są zorganizowanymi fragmentami wiedzy o ludziach i o sytuacjach. O tym kt
ze schematów jest przywołany decydują heurystyki wydawania sądów. Im schemat jest bardziej dostępny w pamięci tym b
prawd ze tym schematem się posłużymy. Im bardziej osoba czy syt jest reprezentatywna dla określonego schematu, tym b
prawd, ze go wykorzystamy. Gdy już wybierzemy schemat i posłużymy się nim jako punktem wyjścia do zinterpretowania
syt. IM bardziej będzie on reprez tym w większym stopniu będzie on zakotwiczał nasze doznani, utrudniając przywołanie
schematów alternatywnych.
A teraz po kolei ©
2. Schematy i ich oddziaływanie
- czyli nasze teorie dot. rzeczywistości społ.
- lub struktury poznawcze, pomocą kt ludzie organizują swoją wiedzę o świecie wg pewnych tematów;
- schematy bardzo silnie wpływają na to, co zauważamy, o czym myślimy i co później pamiętamy.
- w nich zawiera się nasza podstawowa wiedza o świecie, ludziach i nasze odczucia.
- działają jak filtry, kt odsiewają inf. sprzeczną lub niespójną z dominującym motywem.
- jednak, gdy fakt bardzo odbiega od tematu, zapamiętujemy go.
- wraz z upływem czasu stają się silniejsze i oporne na zmiany
- przy przypominaniu sobie inf. luki w pamięci uzupełniamy schematem
- przekonania mogą kreować rzeczywistość!!!
3. Funkcje schematów
- pomagają nam kategoryzować bodźce, dostarczają odpowiedzi na pytanie, „co to jest?”, Gdy napotkamy coś
nieznanego(jest to sposób na radzenie sobie z wieloznacznością)
- dostarczają wskazówek dot. naszego działania i dzięki temu nie musimy zastanawiać się nad każdym krokiem, lecz
działamy zgodnie ze scenariuszem.
- schematy dyktują nam treść spostrzeżeń.
4. Wybór schematu rola: dostępności i zdarzeń poprzedzających
Niekiedy sytuacja jest jednoznaczna i nie mamy problemu z wyborem schematu, czasami sytuacje są wieloznaczne,
i nie wiadomo kt schemat zastosować, to kt wybierzemy zależy od:
-dostępności –jest to łatwość, z jaką możemy sobie uświadomić rozmaite myśli i idee: idea dostępna to taka, kt jest
obecnie uświadamiana albo, kt może być łatwo przywołana do świadomości.(A inaczej:łatwość uświadamiania sobie myśli i
idei, tych kt znajdują się najbliżej „powierzchni” naszego umysłu).
Psychologia społeczna - Aronson 6
Dostępność tych czy innych treści może zależeć od czynników przypadkowych(ostatnie doświadczenia mogą zaktywizować
schemat-
Jest to tzw. wzbudzanie schematu pod wpływem zdarzeń poprzedzających-czyli zwiększenie się dostępności schematu
pod wpływem tego, co było doświadczone bezpośrednio przedtem.
Schemat musi być dostępny i adekwatny by został wykorzystany w budowaniu świata społecznego.
5. Zmienianie schematów: jak łatwo ludzie modyfikują swoje poglądy
Większość ludzi nie zmienia łatwo swoich poglądów nawet w obliczu wyraźnie sprzecznych z nimi inf.
Dlaczego tak jest?
- bo uznanie, że nie mamy racji wzbudza dysonans, a spostrzeganie rzeczywistości jako zgodnej z naszymi potrzebami,
życzeniami i przekonaniami przynosi naszemu ego satysfakcję.
- zwykle łatwiej zauważamy i zapamiętujemy informację odpowiadającą naszym schematom oraz uznajemy ją za
ważniejszą, a lekceważymy inf. niezgodną z nim.
- spostrzegamy nowe dane przez pryzmat schematów-nie tylko zniekształcamy dane, aby były zgodne ze schematami,
ale też mamy tendencje do spostrzegania świata w kategoriach czarno-białych- gdzie po naszej stronie jest dobro, po
przeciwnej zło. Stąd wynika zjawisko:
Zjawisko wrogich mediów- odkrycie, że każda z antagonistycznych silnie zaangażowanych w coś grup spostrzega
neutralne, zrównoważone przekazy mediów jako wrogie sobie, ponieważ media nie przedstawiły faktów w jednostronnym
ujęciu, o kt antagoniści „wiedzą”, że jest prawdą.
Efekt pierwszeństwa: proces, za sprawą kt nasze pierwsze wrażenie dotyczące innej osoby wpływa na to, że jej późniejsze
zachowanie interpretujemy w sposób zgodny z tym pierwszym wrażeniem. Bierze się to stąd, że na podstawie inf.
otrzymanej na początku, tworzą sobie schemat, a ten wpływa na interpretacje dalszych inf. Sprzeczne dane są ignorowane.
(Czasem występuje tez efekt świeżości- największy wpływ ma inf. uzyskana na końcu-, ale jest to raczej wyjątek od
reguły).
Efekt uporczywości-odkrycie, że przekonania ludzi dotyczące ich samych i świata społecznego utrzymują się schematy,
nawet, gdy pierwotne dane je wspierające zostały podważone. Powód: utrzymanie samooceny, ludzie mogą trwać przy
swoich przekonaniach, żeby nie stracić dobrego zdania o sobie. Oraz dlatego, że schemat kształtuje ich spostrzeganie
rzeczywistości.
Efekt uporczywości dotyczy także przekonań o innych osobach.
Sprawianie, że nasze schematy stają się prawdą- samo spełniające się proroctwo. Zjawisko to polega na tym, że
ludzie:
- mają określone oczekiwania dotyczące innej osoby, co
- wpływa na ich postępowanie względem tej osoby, które
- powoduje, że zachowuje się ona w sposób zgodny z ich wyjściowymi oczekiwaniami?
- p.s. nie są wynikiem celowego dążenia do potwierdzenia własnych schematów. Pojawiają się w sposób mimowolny i
nieświadomy.
- nasze schematy mogą być odporne na zmiany, ponieważ widzimy wielką liczbę fałszywych świadectw potwierdzających.
- nie zdając sobie sprawy, że sami kreujemy wydarzenia, myślimy, że są obiektywnym dowodem potwierdzającym-jest to
tzw. panowanie błędu-możemy przywoływać to, co się rzeczywiście wydarzyło na dowód, że od początku mieliśmy
rację.
6. Kiedy uznajemy nasze schematy za nietrafne lub zmieniamy zdanie?
- jeśli jakaś inf. jest do tego stopnia niezgodna ze schematem, że ludzie poświęcają czas, próbując ją wyjaśnić lub
pogodzić z uprzednimi przekonaniami, to przypominają sobie tę, inf. trafnie.
- kiedy ludzie znajdują się w sytuacji, w kt jest dla nich ważne, by ich przekonania były trafne i dawały się obronić(np.
publiczne wyjaśnianie, dlaczego mają takie a nie inne poglądy), to bardziej prawdopodobne będzie dostrzeganie inf.
niezgodnej, a nie jej ignorowanie i pomniejszanie jej znaczenia.
- są sytuacje, gdy ludzie poszukują inf. zarówno mogącej potwierdzić jak i podważyć ich hipotezy, unikają w ten sposób
samo spełniającego się proroctwa, jeśli istnieje dla niego jasna alternatywa, lub, gdy są specjalnie proszeni by go
podważyć.
- kiedy jest tyle niezgodnych danych i mają taki ciężar gatunkowy, że nie można ich ignorować-gdy istnieje silny nacisk
innych by przyjąć nowe poglądy.
7. Heurystyki wydawania sądów.- [gr;odkrywać]uproszczone reguły wnioskowania, kt posługują się ludzie, by wydawać sady
w sposób szybki i efektywny. Nie mamy gwarancji, że te wnioski będą poprawne. Mogą być nieodpowiednie do
wykonywanego zadania lub niewłaściwie zastosowane i wtedy prowadzą do błędnych ocen. W większości wypadków jednak
są funkcjonalne i dobrze nam służą.
heurystyka dostępności- nieformalna reguła umysłowa, na mocy, której ludzie wydają sąd, kierując się tym, jak łatwo
mogą coś przywołać do świadomości. Ale niekiedy to, co jest w naszej świadomości jest nietypowe i prowadzi do błędnych
ocen, jednak w większości przypadków są korzystne i funkcjonalne.
Psychologia społeczna - Aronson 7
heurystyka dostępności, jak podobne jest A do B- uproszczona metoda wnioskowania polegająca na tym, że
klasyfikacja czegoś dokonuje się na podstawie stopnia podobieństwa do przypadku typowego. Często w tej heurystyce
posługujemy się tzw. Informacją o proporcji podstawowej-, czyli inf. o częstości występowania w populacji różnych
kategorii(przykład Kalifornijczyka w NY). Jeżeli jest ona sprzeczna z heurystyką reprezentatywności – ludzie kierują się
właśnie, h. reprezentatywności
heurystyka zakotwiczenia/dostosowania: branie za dobrą monetę, tego, co się pojawia. –Uproszczona metoda
wnioskowania, kt polega na posłużeniu się jakąś liczbą czy wartością jako punktem wyjściowym i następnie sformułowaniu
odpowiedzi na pytanie przez zmodyfikowanie tej wartości stanowiącej zakotwiczenie, ludzie często nie modyfikują jej w
stopniu wystarczającym, nawet wiedząc, że jest ona nieprawdziwa. Dopiero po przyjęciu, że coś, co pierwszy raz widzimy,
słyszymy jest prawdą zastanawiamy się czy mógł to być fałsz.
Kiedy formujemy sądy o rzeczywistości, pozwalamy często by nasze osobiste doświadczenia i obserwacje stanowiły
zakotwiczenie dla obrazu, który tworzymy, nawet, gdy wiemy, że te doświadczenia nie są typowe.
8. Posługiwanie się uproszczonymi metodami myślowymi w wydawaniu sądów społecznych.
A-dokonywanie uogólnień z próby na populację. Dokonywanie uogólnień na podstawie prób inf., o kt wiadomo, że są
tendencyjne bądź nietypowe. W życiu codziennym ludzie nie starają się dobierać prób reprezentatywnych. Często nawet
celowo dobieramy je tak, aby były pod pewnymi względami tendencyjne. Uogólnienia mogą dotyczyć nas samych, jak i
innych ludzi.
B- Szacowanie współzmienności- określanie związku pomiędzy zmiennymi tzn.- ocenianie, w jakim stopniu dwie
zmienne są skorelowane, tzn. jak na podstawie jednej zmiennej możemy przewidywać drugą. Bez rozumienia
współzmienności- nie mając wiedzy, z jaką trafnością możemy przewidywać jedną zmienną na podstawie drugiej-żylibyśmy
w świecie nieprzewidywalnym, gdzie wszystkie przyszłe zdarzenia byłyby nieoczekiwane i zaskakujące. Ludzie mają
całkiem dobrą zdolność wykrywania współzmienności. Nie musimy też uczyć się każdej współzmienności, gdyż nasza
kultura wyposaża nas w gotowe schematy i oczekiwania dotyczące wielu z nich.
Przyswojone schematy mogą zdominować oceny współzmienności prowadząc do korelacji pozornych-, czyli przekonania,
że dwie zmienne są skorelowane, podczas gdy w rzeczywistości tak nie jest, wynika to ze schematu zgodnie, z którym
istnieje pomiędzy nimi związek.
Czy ludzie rzeczywiście myślą tak źle-Jedni twierdzą, że tak. Inni, że wnioskujemy całkiem, nieźle, a na błędach
można się uczyć. Schematy i heurystyki wydawania sądów istnieją i są w większości przypadków przystosowawcze i
funkcjonalne, jednak posługiwanie się nimi wiąże się z pewnym ryzykiem-niekiedy prowadzą do wysoce nietrafnych
wniosków. Dalej ludzie muszą sobie poradzić z barierą nadmiernej ufności- zbyt dużego zaufania do trafności własnych
sadów: zazwyczaj nie są takie trafne jak przyjmujemy.
A lekarstwem na błędy, jak twierdzą badacze jest, kształcenie w zakresie statystyki©
R.5. SPOSTRZEGANIE SPOŁECZNE: JAK DOCHODZIMY DO ROZUMIENIA INNYCH LUDZI
1. Zachowania niewerbalne.
Wyobrażenia o innych tworzymy szybko i bez wysiłku, jednym ze źródeł informacji są zachowania niewerbalne(mimika i
ruchy ciała).
Co wiemy o innych, gdy spotkamy ich po raz pierwszy?
• to, co możemy usłyszeń - kanał komunikacji werbalnej
• to, co możemy zobaczyć - cechy fizyczne: atrakcyjność, wyraz twarzy
• kanał komunikacji niewerbalnej - czyli sposób, w jaki ludzie komunikują, intencjonalnie bądź nieintencjonalnie, bez
słów; wskaźniki niewerbalne to: mimika, ton głosu, gesty, pozycje i ruchy ciała, dotyk i spoglądanie.
Funkcje zachowania niewerbalnego wg Michaela Argyle:
- wyrażanie emocji
- -przenoszenie postawy(okazywanie jej)
- -informowanie o cechach osobowości
- -ułatwianie komunikacji werbalnej (wg Ekmana wskazówki niewerbalne uzupełniają lub powtarzają komunikat językowy,
inne przeciwstawiają się mu np.: sarkazm)
KANAŁY KOMUNIKACJI NIEWERBALNEJ
a) Mimiczne wyrazy emocji
Darwin badał tę kwestię i stwierdził, że podstawowe emocje przenoszona za pomocą wyrazu twarzy są uniwersalne-
wszyscy ludzie wszędzie wyrażają (lub kodują) te emocje w ten sam sposób i wszyscy potrafią zinterpretować (czy
zdekodować) je z jednakową dokładnością (bo są gatunkowo specyficzne, ewolucyjne, gwarantują przetrwanie). Czy tak
jest rzeczywiście?
Wg Ekmana i Freisena TAK, jeśli dotyczą 6 głównych emocji: gniewu, szczęścia, smutku, strachu, niesmaku, zdziwieni.
Zdolność do interpretowania tych emocji jest międzykulturowa, jest cechą człowieka, a nie wytworem międzykulturowego
doświadczenia. Inaczej jest z regułami ujawniania, które są kulturowo zdeterminowanymi regułami określającymi, jakie
Psychologia społeczna - Aronson 8
zachowania niewerbalne nadają się do ujawnienia (co można okazywać, a co nie). Sprawa z trafnym odkodowaniem
mimiki komplikuje się, gdy ujawniamy mieszankę emocji (u Aronsona możecie sobie pooglądać takie fotografie strona
176). Istnieją również tzw. mikroekspresje: bardzo szybko zmieniające się wyrazy twarzy, które odbieramy i
interpretujemy - często nieświadomie, ale trafnie.
b) Inne kanały komunikacji niewerbalnej.
Duże znaczenie mają: kontakt wzrokowy i spojrzenie, gesty rąk i ramion. Jesteśmy biegli w rozumieniu znaczeń różnych
specyficznych gestów. Takie niewerbalne gesty, które są w danej kulturze dobrze zdefiniowane ;mają zwykle swoje
bezpośrednie słowne odpowiedniki. Nie są one uniwersalne, każda kultura wypracowuje swoje własne emblematy, które
nie są rozumiane przez ludzi z innych kręgów kulturowych.
c) Wielokanałowa komunikacja niewerbalna.
W codziennym życiu najczęściej mamy do czynienia z sytuacjami, gdzie informacje przekazywane są wieloma kanałami
na raz. Jak rozpoznajemy informacje? Czy robimy to adekwatnie? Robert Rosenthal przeprowanił badanie na ten temat.
Opracował Profil Wrażliwości Niewerbalnej PONS (nagrania video z aktorami odgrywającymi różne sceny z życia), dla
każdej scenki widz wybiera między dwoma możliwymi opisami (jeden prawdziwy jeden nie), tego, co bohater odczuwa.
Badani wykazywali dużą trafność odpowiedzi.
Archer i Akert stworzyli test do badania wielokanałowego dekodowania niewerbalnego tzw zadanie interpretacji
społecznej (ZIS,SIT). Test zawiera 20 pokazujących naturalnie przebiegające zachowania niewerbalne(nie inscenizacje,
tylko rzeczywiste interakcje). Wyniki badań: ludzie potrafią prawidłowo odczytywać sytuacje na poziomie powyżej
losowego (więc nie jest to zgadywanie).
Wnioski: informacje przekazywane są wielokanałowo.
Są ludzie, którzy robią to zdecydowanie lepiej niż inni (ekstrawertycy przewyższają introwertyków w tych
umiejętnościach).
d) Różnice płciowe w komunikacji niewerbalnej.
Kobiety są lepsze w nadawaniu i odkodowywaniu informacji niewerbalnej, ale tracą przewagę w rozszyfrowywaniu, gdy
nadawca kłamie. Rosetnhal i DePaulo twierdzą, że kobiety są uprzejmiejsze niż mężczyźni i choć odczytują te informacje
to ignorują je. Interpretacja ta pasuje do teorii roli społecznej Alice Eagly: która mówi, że różnice płciowe pojawiające
się w zach. społ. wynika ze społ. podziału pracy pomiędzy płciami; prowadzi to różnic w oczekiwaniach wobec ról
płciowych umiejętności związanych z płcią, które określają różnice w społecznych zachowaniach kobiet i mężczyzn.
Chodzi o to, że od kobietom potrzebne są umiejętności i cechy tj; komunikatywność, opiekuńczość, wrażliwość,
uprzejmość (itd.) związane z rolami jakie najczęściej pełnią (matki, żony itd.) w społecz, a to powoduje rozniecę w sferze
zachowań społ. (również niewerbalnych). Pani Hall udowodniła to badając kobiety, z krajów gdzie są najbardziej
zniewolone i uciskane. Okazało się że faktycznie w tych krajach kobiety zachowują się zgodnie ze wzorcem uprzejmości
(im większe zniewolenie tym większa umiejętność przystosowania się i grzeczność)
2. Ukryte teorie osobowości : wypełnianie luk.
UTO - schematy które ludzie stosują, by pogrupować różne rodzaje cech osobowości. Teorie te składają się z naszych
własnych przekonań o zasadach współwystępowania cech osobowości(np. jeśli ktoś jest pomocny to jest też szczery) .
Funkcje UTO: ekonomiczna-potrafimy ekstrapolować od małej do wielkiej ilości informacji-na podstawie kilku
niekompletnych inf. Tworzymy sobie pełny obraz. Tworzymy wyobrażenia szybko i bez wysiłku. UtO są uwarunkowane
kulturowo (np.; znamy typ artystyczny, który charakteryzuje się określonym zbiorem cech-niekonwencjonalność,
temperament, twórczość, Chińczycy takiego nie mają, mają za to swoje shi gu, którego my nie znamy). Hoffman stwierdził,
że te kulturowe ukryte teorie osobowości wpływają na sposób w jaki ludzie postrzegają innych., tworzą wyobrażenia.
Ponadto ogromne znaczenie ma język, zgodnie z argumentem Whorfa, że wpływa on na sposób w jaki myślimy o świecie.
UTO są też zależne od indywidualnych doświadczeń tzn. utożsamiamy piękno z dobrem, a ktoś inny z zarozumiałością, jest
to tzw. idiosynkratyczność.
3. Atrybucja przyczyn: odpowiadanie na pytanie „dlaczego?”
• Teoria atrybucji-określenie sposobu, w jaki ludzie wyjaśniają przyczyny tak swego zachowania jak i zach innych ludzi,
czyli jak wnioskujemy o powodach różnych zachowań ludzi (Heider)
Atrybucja wewnętrzna wnioskowanie, że jakaś osoba zachowała się w okr sposóbże względu na swe właściwości,
postawy, charakter czy osobowość(dyspozycje).
Atrybucja zewnętrzna wnioskowanie, że ktoś zach się w określony sposób ze względu na właściwość sytuacji, w której
się znalazł (założenie -większość ludzi zachowało by się podobnie w tej syt (szczególny rodzaj atrybucji
zewn=sytuacyjna)
Heider stwierdził, że mamy tendencje do stosowania atrybucji wewnętrznej, kosztem zewnętrznej. Podstawa do B:
• Teoria wnioskowania z czynników towarzyszących: od działań do dyspozycji (Jones i Davis) czyli jak
wnioskujemy o dyspozycjach lub wewnętrznych właściwościach osobowości, korzystając ze związku z nimi zachowań
lub działań.
Teoria ta mówi, że dokonujemy wewnętrznych atrybucji dotyczących jakiejś osoby, gdy:
- istnieje niewiele nietożsamych konsekwencji jej zachowania
- zachowanie jest nieoczekiwane
Psychologia społeczna - Aronson 9
• Rola rezultatów nietożsamych. (konsekwencje określonego przebiegu działania, które nie mogłoby wystąpić przy
alternatywnym działaniu.) Porównuje skutki odmiennych rozwiązań. Przy atrybucji wewnętrznej jest więcej rozwiązań
(nietożsamych rezultatów). Więc aby dokonać atrybucji szukamy celów, które osoba mogłaby chcieć osiągnąć,
redukujemy liczbę możliwości badając co mogła by osiągnąć zachowując się inaczej.
• Rola oczekiwań. Więcej dowiadujemy się o ludziach, gdy zachowują się w sposób nieoczekiwany, niż wówczas gdy
działają przewidywalnie(tak, jak postąpił by każdy)
- oczekiwania oparte na kategorii- bazuje na cechach grupy , do której te osoby przynależą
- oczekiwania oparte na obiekcie—bazują na jej wcześniejszych działaniach.
• Model współzmienności: atrybucje wewnętrzne przeciw atrybucjom zewnętrznym (Kelly) - koncepcja wg której
dokonujemy atrybucji przyczynowych dotyczących zachowania osoby na podstawie obserwacji faktów zmieniających się
wraz z jej zach.(np.: jak zmienia się taniec osoby gdy tańczy z tym a nie z innym partnerem
- w jaki sposób ludzie decydują, czy poczynić wewnętrzną czy zewnętrzną atrybucję, (zasada zgodnej, spójnej czy
wybiórczej informacji)
- stosuje się do wielokrotnych przejawów zachowania, które powtarzają się w czasie i w różnych sytuacjach
- zakłada, że zbieramy informacje aby wzbogacić osąd (jak heider)
- dane te dotyczą tego a jaki sposób zachowanie współzmienia się wraz ze zmianami czasu, miejsca, osób, i
różnych obiektów działania, (zasada zgodnej, spójnej czy wybiórczej informacji)
zgodność: informacja w jakim stopniu inni ludzie zachowują się wobec tych samych bodźców tak samo
wybiórczość: informacja mówiąca w jakim stanie ktoś zachowują się tak samo wobec różnych bodźców
spójność: informacja w jakim stanie zachowanie wobec określonego bodźca jest takie samo mimo upływu czasu i
innych okoliczności.
4. Stosowanie skrótów poznawczych podczas dokonywania atrybucji.
a. Stosowanie schematów i teorii = podstawowy błąd atrybucji (Lee Ross) - tendencja do przeceniania czynników
wewnętrznych przynależnych do dyspozycji, a niedoceniania roli sytuacji. Gdy dysponujemy teoria w myśl której dwie
zmienne są powiązane, mamy skłonność do postrzegania ich jako takich właśnie, nawet jeśli tak nie jest.(Chapman,
Chapman). Stosujemy to zarówno do atrybucji przyczyn jak i wnioskowania wyjaśniającego.
b. Podstawowy błąd atrybucji: ludzie jako psychologowie osobowości- czyli ludzie czynią to, co czynią, bo są tacy
właśnie, błąd polega na tym, że nie doceniamy siły wpływu sytuacji społecznej.
• Rola wyrazistości spostrzeżeniowej = informacja, która skupia naszą uwagę: ludzie są skłonni przeceniać
przyczynową rolę informacji, która jest wyrazista spostrzeżeniowo - dlaczego popełniamy ten błąd? Bo
koncentrujemy uwagę na osobie nie na sytuację (bo ludzie są wyraziści spostrzeżeniowo), a atrybucje podążają
śladem uwagi. Dlaczego fakt koncentracji na osobie sprawia, że wyolbrzymiamy wpływ jej cech a nie sytuacji? Bo
myślimy „na skróty” ,używając heurystyki zakotwiczenia/dostosowania
• Rola kultury-ludzie w kulturach zachodu są psychologami osobowości spostrzegającymi zachowanie w kategoriach
dyspozycji, ludzie kultur Wschodu są psychologami społecznymi - odnoszącymi się do zachowania w kategoriach
sytuacyjnych.
c. Różnica między aktorem a obserwatorem-tendencja do spostrzegania zachowań innych jako następstwa ich
dyspozycji, a swoich własnych zachowania jako efektu wpływu sytuacji.. Powodem jest znowu wyrazistość
spostrzeżeniowa, dla nas samych(jako aktorów) bardziej wyrazista jest sytuacja czy druga osoba(obserwatorzy) niż my
sami.
• rola dostępności informacji- tendencja do atrybucji sytuacji w ocenie zachowania nas samych wynika z faktu iż
znamy siebie lepiej niż obserwatorzy nas, wiemy jak zachowujemy się w różnych sytuacjach.
d. Atrybucje w służbie ego. Wyjaśnienia, które przypisują sukcesy czynnikom wewnętrznym zależnym od dyspozycji, za
niepowodzenia obwiniają czynniki zewnętrzne należące do sytuacji. Dlaczego? Bo lubimy mieć wysoką samoocenę i
mamy dostęp do różnych informacji.
e. Atrybucje obronne wyjaśnienia zachowania, które pozwalają tłumić świadomość tego, że się jest śmiertelnym i
podatnym na zranienia.
• forma atrybucji obronnych - nierealistyczny optymizm-polega na przeświadczeniu ludzi, że rzeczy dobre
przydarzą się raczej im, niż ich partnerom, a złe spotkają raczej innych niż ich samych.
• wiara w sprawiedliwy świat-forma obronnej tryb gdzie zakłada się, że zło dotyka złych ludzi, natomiast dobro
dobrych.(ludzie otrzymują to, na co sobie zasłużyli (©-to bardzo niebezpieczne gdyż może powodować
wnioskowanie typu ofiary gwałtu i maltretowania są same sobie winne, bo złe rzeczy zdarzają się tylko złym ludziom)
R.6. ROZUMIENIE SIEBIE: W JAKI SPOSÓB POZNAJEMY SAMYCH SIEBIE
Psychologia społeczna - Aronson 10
William James – dualizm Ja:
1) Ja „poznawane” (książka)¬ współcześnie: pojęcie Ja ( = definicja Ja), czyli zawartość naszego Ja, spostrzegane
przez nas własne myśli, przekonania i cechy osobowości
2) Ja „poznające” (czytelnik, aktywny odbiorca informacji, który je przetwarza) ¬ współcześnie: świadomość
1) + 2) => poczucie tożsamości
James podkreślał znaczenie relacji społecznych dla naszej definicji Ja: „człowiek ma tyle społecznych Ja, ile jest jednostek,
które go rozpoznają i które noszą w swoich umysłach jakiś jego obraz”
Świadomość własnego Ja jest wspólna dla ludzi i małp człekokształtnych; jest nabywana w wieku około 2 lat
 badania Gordona Gallupa ¬ małpy człekokształtne, rezusy, makaki, psy i szczury zamykał w pokoju z wielkim lustrem =>
tylko małpy człekokształtne mają poczucie Ja (rozpoznają siebie w lustrze i wykorzystują swoje odbicie do czyszczenia
zębów, usuwania czerwonego barwnika, jaki na twarzy umieścił im eksperymentator, itp.)
 Lewisa i Brooksa ¬ test czerwonego barwnika na nosie małych dzieci => pomalowanego nosa dotykało 75% dzieci w
wieku 21 – 25 mies., a tylko 25% dzieci w wieku 9 – 12 mies.
Rozwój pojęcia Ja: początkowo ma ono charakter konkretny (łatwo obserwowalne cechy – wiek, płeć, hobby), potem coraz
bardziej abstrakcyjny, złożony i w większym stopniu odnosi się do cech i stanów psychicznych oraz uwzględnia, jak oceniają na
inni ludzie.
Pojęcie Ja kształtowane jest zarówno przez kulturę jak i epokę historyczną:
= Baumeister – dzieje pojęcia Ja na przestrzeni 10 wieków cywilizacji Zachodu:
o późne średniowiecze (XI – XV) – rzadko poddawano się introspekcji, tożsamość ustalona przy narodzinach
(pozycja społeczna, płeć, powiązania rodzinne)
o XVII w. – purytanie i ich przekonanie o predestynacji do dostąpienia zbawienia lub potępienia => poszukiwali
wewnątrz siebie wskazówek, aby rozpoznać swoje przeznaczenie => wzrost samoświadomości + pojawienie
się pojęcia wewnętrznego, ukrytego Ja
= Dorothy Lee – analiza pojęcia Ja w kulturze Indian Wintu z Kalifornii Pn: nie znali poczucia Ja, jako odrębnej istoty; Ja
było osadzone w szerszej grupie społecznej („Ja w społeczności”). Ja nie miało wyraźnych granic, zlewało się z
otoczeniem („jesteś w ładne paski sukni”)
= na pocieszenie: tak więc tylko u nas na Zachodzie i w łuni yłropejskij:) Ja jest miarą wszystkich rzeczy
teraz skupcie się psubraty bo ważniejsze padną tematy:
4 drogi dochodzenia do samowiedzy:
1. introspekcja – spoglądanie w swoje wnętrze i badanie własnych myśli, uczuć i motywów;
Wcale nie tak często myślimy o sobie – Mihaly Csikszenmihalyi (czort jaki) i Thomas Figurski badali treść myśli rozdając
badanym brzęczyki (plumkające 7x na dobę) => tylko 8% zarejestrowanych myśli osób badanych dotyczyło Ja (znacznie
częściej pojawiał się „brak myśli”)
Kiedy koncentrujemy uwagę na sobie?¬ lustro, własny głos z nagrania, kamera, wiedza o byciu obserwowanym..
teoria samoświadomości (Duval, Wicklund) – kiedy człowiek koncentruje uwagę na sobie samym, zaczyna oceniać
własne myśli i zachowanie i porównywać je ze swymi wewnętrznymi normami, oczekiwaniami i wartościami. Jeżeli jest
między nimi rozbieżność – zmieniamy nasze zachowanie, aby było zgodne z normami. Jeżeli zrobić tego niepodobna –
pozostawanie w stanie samoświadomości będzie przykre (dysonans poznawczy), wskutek czego uciekamy czem prędzej.
 Diener i Wallbom ¬ test przeraźliwie trudny i idealne warunki do oszukiwania. Samoświadomi (lustro i odgrywanie ich
własnego głosu) – oszukiwało 7%; gr. kontrolna – 71%.
Pryor ¬ w stanie samoświadomości dokonujemy trafniejszych diagnoz swoich uczuć i cech charakteru.
Znacznie trudniej poznać przyczyny naszych zachowań i uczuć, które mogą pozostawać nieświadome. Oceny ludzi w tym
względzie często są nietrafne.
Nisbett i Wilson – badali zjawisko, że mówimy więcej, niż wiemy – przypisujemy swoim zachowaniom i odczuciom
przyczyny, które w rzeczywistości nie są ich powodem. W badaniach opierali się na schemacie zwanym jak niżej:
teoria przyczynowości – teoria dotycząca przyczyn naszych zachowań i uczuć; ludzie mają różne teorie na własny użytek
tłumaczące, co wpływa na ich uczucia i zachowania; wiele z tych teorii przyswajamy sobie z kultury, w której żyjemy. Owe
schematy i teorie mogą prowadzić do błędnych sądów o przyczynach naszych zachowań.
Bywają czynniki, które nie powinny wywierać wpływu na sądy, a jednak taki wpływ wywierają (i odwrotnie).
 Nisbett i Wilson – piła elektryczna podczas projekcji filmu => okazało się, że badani ocenili film podobnie, jak grupa
kontrolna, hałas nie wpłynął więc na oceny filmu, jednak badani twierdzili, że je obniżył (÷ fałszywa teoria
przyczynowości).
Psychologia społeczna - Aronson 11
 kolejny exp. panów N. i W. – im bardziej na prawo leżała dana rzecz na witrynie wystawowej (tu: rajstopy), tym bardziej
się podobała.
Wilson – analiza przyczyn własnych uczuć niekoniecznie jest najlepszym wyjściem. Ponieważ trudno jest stwierdzić, co jest
powodem danych odczuć, zakładamy zgodność naszych postaw z przyczynami, które brzmią wiarygodnie, są dostępne
naszej pamięci i łatwe do zwerbalizowania. W konsekwencji może nastąpić zmiana postawy spowodowana
wyszukiwaniem przyczyn (jak u osób proszonych o podanie przyczyn związku uczuciowego ze swoim partnerem).
Podawane przyczyny nie zawsze są prawdziwe, lecz przekonujemy siebie do ich słuszności i możemy wmówić sobie
uczucia przeciwstawne do pierwotnych.
głos zza kurtyny: Nie należy zbytnio ufać postawom wyrażanym zaraz po analizowaniu przyczyn, ani poprzestawać jedynie
na tych przyczynach, które łatwo ująć w słowa.
Mimo wszystko nie należy unikać introspekcji, gdyż tłumienie – usilne staranie się, by o czymś nie myśleć – może
prowadzić do obsesyjnego pojawiania się niechcianych myśli.
2. obserwacja własnego zachowania
G. Ryle – zdobywamy samowiedzę przywołując w pamięci swoje typowe zachowanie
D. Bema teoria spostrzegania siebie – gdy nie jesteśmy pewni naszych postaw i uczuć (gdy wskazówki wewnętrzne są
słabe), lub są one niejednoznaczne, wnioskujemy o nich obserwując własne zachowanie i sytuację, w której się ono pojawia
(wskazówki zewnętrzne)
 Fazio, Effrein i Falender – czy treść dostępnych pamięciowo własnych zachowań może wpłynąć na sposób widzenia
siebie? Zadawano ludziom podstępne pytania, które prowokowały przypominanie sobie tylko zachowań intro- lub
ekstrawertywnych. Badani odwoływali się do procesów spostrzegania siebie – to, na jakie odpowiadali pytania, było
przyczyną istotnego zróżnicowania w ich spostrzeganiu samych siebie.
 Stracka – ludzie spostrzegali rysunki jako bardziej zabawne, gdy trzymali pióro w zębach, gdyż zmuszało to ich do
uśmiechania się - na podstawie wyrazu swojej twarzy wyciągnęli wnioski o własnych odczuciach (a może po prostu
załapali głupawę). Ludzie o zaciśniętych ustach dla odmiany się nie śmiali C
hipoteza sprzężenia zwrotnego – własny wyraz mimiczny może determinować emocję, która jest doświadczana
(a więc uśmiechaj się jak najczęściej, a zęby same ci wybieleją)
Na spostrzeganie świata społecznego wpływają 2 główne motywy:
1) potrzeba właściwego rozeznania, tworzenia trafnego obrazu rzeczywistości; skłania do wnioskowania o sobie
samych z własnego zachowania ¬ teoria Bema ¬ wyjaśnia zmianę postawy, gdy zachowanie nie jest zgodne z
wyjściowymi przekonaniami, jednak nie do tego stopnia niezgodne, by uznać je za niewłaściwe lub zagrażające
samoocenie. Wówczas dysonans nie jest wzbudzony, a mimo to ludzie wyprowadzają z własnego zachowania wnioski o
sobie samych, zgodnie z tym, co głosi teoria spostrzegania siebie.
2) pragnienie podtrzymania samooceny ¬ teoria dysonansu ¬ jeżeli ludzie postępują niezgodnie z własnymi
przekonaniami (na tyle, by wywołało to dysonans), to tracą równowagę wewnętrzną i stają się pobudzeni oraz
modyfikują swoje postawy, by się od tych nieprzyjemnych uczuć uwolnić (np. zaczynają wierzyć w wypowiedziane przez
siebie kłamstwa)
Zgodnie z teorią spostrzegania siebie, kiedy ludzie mają świadomość, że ich zachowanie spowodowane jest jakimś
czynnikiem zewnętrznym, nie przyjmują założenia, iż odzwierciedla ono ich wewnętrzne uczucia.
Zatem kiedy zewnętrzne przyczyny naszego zachowania są szczególnie wyraziste i łatwo dostrzegalne, mamy tendencję do
pomniejszania roli czynników wewnętrznych, niedoceniania ich wpływu na dane zachowanie.
Istnieją 2 rodzaje motywacji:
- wewnętrzna – angażowanie się w działanie, gdyż sprawia nam ono przyjemność bądź wzbudza nasze zainteresowanie
- zewnętrzna – angażowanie się w działanie wskutek zewnętrznych nacisków lub dla zewnętrznych korzyści
Csikszentmihalyi ¬ odkrył, że zachowanie motywowane wewnętrznie jest źródłem szczególnie korzystnego
doświadczenia, które nazwał płynięciem (całkowita koncentracja na zadaniu i zablokowany odbiór innych bodźców, stan
braku samoświadomości, poczucie własnej sprawności, działanie samo w sobie jest przyjemnością, nie przejmujemy się
jego jakością)
Niestety bywa, że jeśli dodamy dla danej czynności zewnętrzne uzasadnienie, osłabia ono motywację wewnętrzną – tracimy
początkowe zainteresowanie (jak wtedy, gdy zaczynasz studiować).
Owe smutne skutki nazywamy efektem nadmiernego uzasadnienia ¬ spostrzeganie swojego działania jako wywołanego
przekonującymi czynnikami zewnętrznymi i niedocenianie wagi czynników wewnętrznych
Psychologia społeczna - Aronson 12
 Green, Sternberg, Lepper ¬ nauczyciele klas 4. i 5. podarowali dzieciom nowe gry matematyczne – mierzono czas
używania gier przez dzieci. Po 2 tyg. wprowadzono program nagradzania dzieci za bawienie się grami (motywacja
zewnętrzna) – czas użytkowania gier wydłużył się. Gdy wycofano nagradzanie, użytkowanie gier drastycznie spadło,
poniżej poziomu wyjściowego (efekt nadmiernego uzasadnienia).
Co możemy zrobić by ochronić motywację wewnętrzną przed zagrożeniami płynącymi z systemu nagród?
1) efekt nadmiernego uzasadnienia występuje tylko wtedy, gdy pierwotne zainteresowanie działaniem było faktycznie
duże (jeśli dziecko nigdy nie lubiło czytać książek, nagradzanie go za przeczytanie „Wojny i pokoju” na pewno nie
zaszkodzi)
2) bezpośrednia interwencja lub trening mogą uodpornić dzieci (i przypuszczalnie dorosłych) na destrukcyjny wpływ
nagród ¬ exp: Beth Hennessey i Zbikowski – uczniowie oglądali „uodparniający” film (o dzieciach zmotywowanych
wewnętrznie, które po prostu lubią się uczyć), po czym układały historyjkę do obrazków => dzieci po takim treningu nie
straciły inwencji twórczej i koncentrowały się nadal na zadaniu, zamiast na nagrodzie (a mogły pójść na łatwiznę)
Elliot A. radzi: gdy będziesz czuł, że tracisz zainteresowanie zadaniem, które niegdyś sprawiało ci przyjemność, albo że
wykonujesz je gorzej niż zwykle, spróbuj zapomnieć o nagrodzie, dla której podobno pracujesz i przypomnij sobie, jak
bardzo cieszy samo wykonywanie tego zadania.
A teraz coś z niezupełnie innej beczki:
Schachter – dwuczynnikowa teoria emocji ¬ doznajemy emocji wskutek dwufazowego procesu spostrzegania siebie: 1)
najpierw doświadczamy pobudzenia fizjologicznego, a następnie 2) poszukujemy dla niego odpowiedniego wyjaśnienia; jeśli
przypisujemy to pobudzenie źródłu mającemu naturę emocjonalną – przeżywamy odpowiednią emocję.
By określić przyczynę pobudzenia wykorzystujemy informację zawartą w sytuacji.
jesteśmy w stanie pobudzenia fizjologicznego i jesteśmy tego świadomi + szukamy wyjaśnienia dla pobudzenia i znajdujemy
powód natury emocjonalnej => przeżycie emocji
 Schachter i Singer ¬ sprawdzenie teorii: aranżacja sytuacji, w której pobudzenie i jego wyjaśnienie o naturze
emocjonalnej pojawiały się lub nie. Części badanym wstrzyknięto epinefrynę – środek wywołujący pobudzenie
fizjologiczne; reagowali oni bardziej impulsywnie niż ci, którzy otrzymali placebo – i różnie to interpretowali:
- badani, którzy następnie otrzymali obraźliwy kwestionariusz do wypełnienia – wpadali we wściekłość
- eksperymentatorzy pokazali, że mogą zapobiec powstaniu emocji gniewu u badanych, dostarczając im
„nieemocjonalnego” wyjaśnienia odczuwanego pobudzenia (gdy informowali część z nich, że epinefryna spowoduje u
nich przyspieszenie akcji serca, drżenie rąk, itp.).
- wykazali też, że osoby badane będą przeżywały zupełnie innej emocji, gdy poda się im inne przekonujące wyjaśnienie
(pomocnik eksperymentatora rżnął głupa => osoba badana, nie znając oddziaływania epinefryny, wnioskowała, że
również odczuwa euforię).
Wnioski:
= doświadczane emocje mają do pewnego stopnia charakter arbitralny. Zależą od tego, jakie wyjaśnienie stanu
pobudzenia jest akurat najbardziej wiarygodne
= emocja może być wynikiem spostrzegania siebie
Inne badania:
¬ jeśli ludzie doznają bardzo silnego pobudzenia, zwykle reagują negatywnie, bo związane z nim doznania
cielesne są nieprzyjemne (wskazówki sugerujące wesołość mogą nie zadziałać, bo czują się oni zbyt źle, by taką
interpretację zaakceptować)
¬ wskazówka nasuwana przez sytuację musi pojawić się zanim osoba doświadcza pobudzenia (najpierw
niedźwiedź, potem strach)
Błędne określenie przyczyn pobudzenia może nastąpić, gdy możliwa jest więcej niż jedna interpretacja. Niekiedy też
najbardziej wiarygodne wytłumaczenie nie jest tym właściwym => przeżywanie emocji fałszywych bądź nadmiernie silnych.
 D. Dutton i A. Aron ¬ atrakcyjna ankieterka zaczepia mężczyzn:
a) na wiszącym moście (gdy serducho biło im mocniej) => ponad 60% próbowało się umówić ponownie
b) na spokojnej ławce => ok. 30%
Na ogół zachowanie stanowi dobrą wskazówkę do określenia własnych uczuć; czasem jednak dochodzimy do nietrafnych
wniosków o nas samych, a zwłaszcza, gdy:
1) oddziaływania zewnętrzne, którym podlega nasze zachowanie, są na tyle zamaskowane, że błędnie sądzimy, iż
odzwierciedla ono nasze postawy i uczucia
2) oddziaływania zewnętrzne są tak jaskrawe, że przeceniamy wielkość ich wpływu
3) nie mamy jasności co do przyczyn naszego pobudzenia i w efekcie formujemy fałszywe emocje
3. schematy Ja – oparte na naszych przeszłych doświadczeniach zorganizowane struktury wiedzy o nas samych, które
pomagają nam zrozumieć, wyjaśnić i przewidzieć własne zachowanie
Psychologia społeczna - Aronson 13
McGuire ¬ rozwijamy zwłaszcza schematy tych aspektów siebie, które odróżniają nas od innych (np. rude włosy)
Dużą część naszej samowiedzy stanowią treści pamięciowe dotyczące własnych myśli, postaw, uczuć i zachowań w
przeszłości – określane mianem pamięci autobiograficznej. Pamięć ta ulega z czasem zniekształceniom, zapomnieniu i
innym zmianom. Tak jak schematy Ja pomagają nam organizować nową informację o nas samych, tak pomagają nam
organizować treści pamięciowe o naszych zachowaniach z przeszłości (wpływ schematów na procesy poznawcze).
Ross – teoria stałości naszych myśli i uczuć jako składnik schematów Ja ¬ ludzie mają milcząco przyjmowane teorie
dotyczące tego, w jaki sposób zmieniają się ich myśli i uczucia; teorie te mogą wpływać na pamięć autobiograficzną: gdy
próbujemy sobie przypomnieć swoje wcześniejsze przekonanie, najpierw aktualizujemy w pamięci naszą obecną postawę
na dany temat. Porównujemy oba stany rzeczy, wyciągamy wnioski o zmienności lub stałości danej postawy w czasie i
kategoryzujemy ją jako zmienną lub stałą. Dysponujemy wieloma teoriami na temat stałości postaw i zachowań w czasie.
Od trafności tych teorii zależy trafność przypomnień własnych zachowań (pamięć znów w służbie teorii i schematów). A
teorie nie zawsze są prawdziwe i mogą prowadzić do zniekształceń w pamięci – wówczas np. nie doceniamy wielkości
zmiany jakiejś własnej postawy, bo nasza teoria zakłada jej stałość.
Przykład: ludzie przesadzają w ocenie pozytywnych skutków nieefektywnej w rzeczywistości terapii i przeceniają zmiany,
jakie w nich zaszły, bo mają teorię, że terapia była skuteczna (Ross i Conway). Interpretujemy więc naszą przeszłość
posługując się schematami i teoriami na temat sposobu, w jaki zmieniają się nasze postawy i zachowanie.
4. interakcja społeczna
Ja odzwierciedlone (Cooley - 1902) – spostrzeganie siebie oczami innych ludzi i włączanie ich opinii do własnego pojęcia
Ja
Mead ¬ zdolność przyjmowania perspektywy innych osób ma decydujące znaczenie dla rozwoju poczucia Ja;
przyjmowanie ocen innych = zrozumienie, że mogą oni spostrzegać rzeczywistość inaczej niż ty i że ich spostrzeganie
ciebie jest różne od twojego. Ja odzwierciedlone jest konstruowane w miarę jak przejmujemy opinie innych ludzi o nas.
Gallup – eksperymentując z małpami (znowu) pokazał, że kontakty społeczne są istotne dla rozwoju pojęcia Ja. Szympansy
wychowane w grupie rodzinnej rozpoznawały siebie w lustrze (test czerwonego barwnika), szympansy wychowane w izolacji
– nie reagowały na odbicie (nie rozpoznawały siebie).
teoria porównań społecznych (Festinger) ¬ poznajemy swoje zdolności i postawy poprzez porównywanie się z innymi
ludźmi; (głównie dlatego, że mamy potrzebę poznawania i oceniania siebie, a wielu naszych właściwości
nie da się ocenić za pomocą obiektywnych kryteriów).
Kiedy dokonujemy porównań społecznych?
= gdy brak obiektywnego standardu oceny i nie mamy pewności, jacy jesteśmy pod danym względem
exp: Suls i Fletcher – w naukach przyrodniczych standardy są > obiektywne, niż w społecznych => naukowcy –
przyrodnicy potrzebowali mniej informacji zwrotnych o swoich badaniach i komentarzy od kolegów. Faktycznie: fizycy i
chemicy w swoich artykułach dziękowali przeciętnie 0,5 osobom, psychologowie – 1,2, socjologowie – 2.
Z kim się porównujemy?
¬ porównania społeczne w górę – porównywanie z ludźmi, którzy lokują się wyżej niż my w zakresie jakiejś cechy,
mające na celu określenie standardu doskonałości (jaki jest najwyższy poziom)
¬ porównania społeczne w dół – czyli z ludźmi, którzy lokują się niżej w zakresie danej cechy lub zdolności; celem
jest podniesienie samooceny i poczucia zadowolenia z siebie
¬ porównania z kimś podobnym – cel: samowiedza, zbudowanie trafnego obrazu siebie
Kobiety chore na raka - porównania w dół - bad. Taylor, Wood, Lichtman
Wybór obiektu porównań zależy od celu tych porównań.
* * * * * * * *
* * *
(połącz punkty)
A teraz coś z innej beczki
autoprezentacja – próba zakomunikowania poprzez wypowiedzi, zachowania niewerbalne i działania, kim jesteśmy albo za
kogo chcielibyśmy być uważani przez innych
kierowanie wrażeniem – świadome lub nieświadome aranżowanie starannie skonstruowanej prezentacji Ja, która wytworzy
u innych określone wrażenie, zgodne z naszymi celami czy potrzebami w interakcji społecznej
teoria interakcji społecznej Goffmana ¬ oparta na modelu dramaturgicznym: teatr metaforą życia społecznego, aktorzy
przedstawiają pewne aspekty własnego Ja, „za kulisami” jesteśmy wtedy, gdy nie kierujemy aktywnie swoim wrażeniem itp.
Psychologia społeczna - Aronson 14
Przykładem kierowania wrażeniem jest „sztuka zyskiwania przewagi” S. Pottera – sztuka wywierania wrażenia, że jest
się kimś więcej niż się jest naprawdę. Porter opisał 2 strategie autoprezentacji dla studentów college’u:
1) strategia edynburska – sprawianie wrażenia, że nie robimy nic innego poza pracą
2) strategia harwardzka – sianie lęku wśród kolegów przez sprawianie wrażenia, że nigdy nie pracujemy, a
mimo to otrzymujemy najwyższe oceny
Inny przykład kierowania wrażeniem: David Duke – nazista, antysemita i lider Ku-Klux-Klanu – w 1991 r. wystartował w
wyborach gubernatorskich, poddawszy się operacji plastycznej i głosząc odmienne poglądy. Wybory przegrał.
Jones i Pittman – 4 strategie autoprezentacji, którymi posługujemy się w codziennym życiu:
1) ingracjacja ¬ schlebianie i wychwalanie jakiejś osoby, często o wyższym statusie i próba wzbudzenia w niej sympatii
do siebie (komplementy, przytakiwanie, wyrażanie współczucia…)
2) promowanie siebie ¬ opisywanie własnych talentów i manifestacja swojej wiedzy, w celu wywarcia pozytywnego
wrażenia na innych
3) pławienie się w cudzej chwale ¬ dążenie do poprawienia swojego wizerunku przez wiązanie się z ludźmi, którzy
odnieśli sukces, mają talent lub są sławni (kibice mawiają „wygraliśmy” i „oni przegrali”)
4) kreowanie usprawiedliwień dla możliwej porażki (połączenie atrybucji w służbie Ja i kierowania wrażeniem) ¬
tworzenie utrudnień, które zmniejszają prawdopodobieństwo sukcesu (alkohol, brak wysiłku lub treningu, nieprzespana
noc) lub wymyślanie gotowych usprawiedliwień na wypadek porażki (własna nieśmiałość, zły nastrój, lęk
egzaminacyjny, dolegliwości fizyczne) – kreowanie usprawiedliwień może mieć zły wpływ na nasze działanie,
faktycznie stając się przyczyną porażki.
R.7. KONFORMIZM: WPŁYWANIE NA ZACHOWANIE
1. Konformizm: kiedy i dlaczego
Konformizm: zmiana w zachowaniu na skutek rzeczywistego lub wyobrażonego wpływu innych ludzi.
2. Informacyjny wpływ społeczny. Potrzeba bycia przekonanym o tym, co jest słuszne
W wielu sytuacjach życiowych ludzie nie wiedzą jak reagować albo co myśleć; w zdefiniowaniu sytuacji pomaga pytanie
innych i obserwacja ich zachowania - jest to informacyjny wpływ społeczny.
Informacyjny wpływ społeczny: wpływ innych ludzi, który prowadzi nas do konformizmu, ponieważ spostrzegamy te
osoby jako źródło informacji, dające wskazówki dla naszego zachowania; dostosowujemy się, ponieważ wierzymy, że
cudza interpretacja niejasnej sytuacji jest bardziej [poprawna niż nasza.
 Muzafer Sherigf (1936): sadzano ludzi w ciemnym pokoju i pokazywano świecący punkcik, następnie proszono o
oszacowanie o ile punkt się przesunął ( w rzeczywistości był nieruchomy, a zachodził efekt autokinetyczny); następnie
podzielono badanych na trzyosobowe grupy, w której każdy wypowiadał swoje zdanie, po czym uzgadniali wspólne
zdanie; potem każdy uczestnik, raz jeszcze pytany był indywidualnie o opinię - w większości potwierdzali opinię grupy.
prywatna akceptacja: dostosowanie się do zachowania innych ludzi bez prawdziwego przekonania o tym, że to co oni
robią lub mówią jest słuszne (czyli ludzie zaczynają wierzyć w definicję sytuacji, której nauczyli się od innych)
publiczny konformizm: dostosowanie się publiczne do zachowania innych ludzi, bez konieczności wiary w to, co robimy
lub mówimy
Wykorzystywanie innych osób do definiowania rzeczywistości społecznej może mieć również duży wpływ na emocje.
• przemiany i kryzysy
Zdarza się, że w oparciu o nową wiedzę otrzymaną od grupy człowiek doświadcza przemiany - nagłej zmiany w
pojmowaniu swojego życia; często przed taką zmianą odczuwa on niezdecydowanie, zakłopotanie i niezadowolenie ze
swojego życia; nowe przekonania są postrzegane jako lepsze i bardziej użyteczne.
Dramatyczna forma informacyjnego wpływu społecznego pojawić się może w czasie kryzysów - w niepewnej sytuacji
człowiek chętniej uzyskuje informacje z zachowania innych.
 w 1938 r. Orson Welles przedstawił w radiu słuchowisko „Wojna światów”; była ona tak realistyczna, że kilka
tysięcy Amerykanów uległo panice.
Dlaczego? aktorzy wiarygodnie naśladowali wiadomości radiowe, a wiele osób opuściło początek audycji, ponieważ
na innej stacji kończył się właśnie popularny program; drugim powodem było informacyjny wpływ społeczny: wiele
osób słuchało programu razem ze znajomymi i rodziną, i widząc swoje reakcje, wzajemnie się „nakręcali”, ponadto
interpretowali otaczającą rzeczywistość w kontekście tych wiadomości.
Indukowanie: szybkie rozprzestrzenianie się emocji lub zachowań w tłumie (LeBon); kiedy człowiek znajdzie się w
niejasnej sytuacji, będzie się odwoływał do interpretacji innych ludzi.
• kiedy konformizm informacyjny nie sprawdza się
Wykorzystanie innych jako źródła informacji może być niebezpieczne - zależność od innych może prowadzić do
sformułowania nieadekwatnej definicji sytuacji.
Psychologia społeczna - Aronson 15
Psychoza tłumu: pojawienie się w grupie ludzi podobnych fizycznych symptomów bez znanej fizycznej przyczyny
(forma indukowania):
jedna lub więcej osób informuje innych o pojawieniu się pewnych dolegliwości fizycznych = otoczenie
formułuje wytłumaczenie (nowa definicja sytuacji) = definicja rozprzestrzenia się = coraz więcej osób sądzi, że
odczuwa te same objawy = symptomy i ich wyjaśnienie stają się bardziej wiarygodne = rozprzestrzeniają się
szerzej...
Duże znaczenie w podobnych zjawiskach mają media.
• kiedy ludzie podporządkowują się informacyjnemu wpływowi społecznemu
¬ kiedy sytuacja jest niejasna: brak pewności, wiedzy
¬ kiedy sytuacja jest kryzysowa: brak czasu na zastanowienie, trzeba działać natychmiast
¬ kiedy inni ludzie są ekspertami:
• opieranie się informacyjnemu wpływowi społecznemu
czyli pytania jakie powinniśmy sobie zadać zasięgając informacji od innych:
- czy rzeczywiście wiedzą więcej o tym co się dzieje?
- czy jest w pobliżu ekspert?
- czy działania tych ludzi i ekspertów wydają się sensowne?
- czy zachowanie to jest w zgodzie z moim rozsądkiem i wewnętrznemu rozeznaniu?
3. Normatywny wpływ społeczny: potrzeba bycia zaakceptowanym
Normy społeczne: ukryte lub jasno sprecyzowane reguły grupy dotyczące akceptowanych zachowań, wartości i
przekonań jej członków.
Grupa ma pewne oczekiwania co do zachowania się jej członków; osoby które się do nich nie stosują, są odbierane jako
inne, niedostępne albo nawet dewiacyjne (może być ośmieszany, karany i odrzucany przez grupę). Ludzie jako istoty
społeczne potrzebują wsparcia emocjonalnego od innych i dzielenia się z innymi doświadczeniem. Poczucie społecznej
wspólnoty jest podstawową potrzebą człowieka.
Normatywny wpływ społeczny: wpływ innych ludzi który prowadzi nas do konformizmu, ponieważ chcemy być przez
nich lubiani i akceptowani.
 Ash: eksperyment z trzema liniami [chyba nie ma sensu po raz kolejny opisywać :) ]
W odróżnieniu od informacyjnego wpływu społecznego, presja normatywna zwykle prowadzi do publicznego konformizmu
bez udziału prywatnej akceptacji.
Konformizm ze względów normatywnych pojawia się ze względu na niechęć do narażania się na dezaprobatę innych
(nawet jeśli są duże szanse, że nigdy więcej ich nie spotkamy)
• konsekwencje opierania się normatywnemu wpływowi społecznemu
Etapy reakcji grupy na dewianta:
O monitorowanie: próba „zapędzenia z powrotem do grupy” głównie przez nasilenie komunikowania się
O przekonywanie: komentarze, dyskusje, nakłanianie do podporządkowania się
O odrzucenie: zmniejszenie natężenia komunikowania się
 Schachter: prosił grupy studentów by przeczytały artykuł o nieletnim przestępcy i przedyskutowały go; w każdej
grupie umieścił współpracownika, który konsekwentnie upierał się przy cięższej karze dla nieletniego; wyniki: do
dewianta kierowano najwięcej komentarzy i pytań, aż do momentu (przeważnie pod koniec dyskusji) w którym
natężenie komunikacji z nim znacząco spadało; po dyskusji badani wypełniali ankietę, w której wybierali osobę,
która miałaby być wyeliminowana z dyskusji na dalszych etapach – większość wybierała dewianta; mieli też
wyznaczyć poszczególne osoby do różnych zadań – dewiant otrzymywał zadania mało ważne i nudne (notowanie).
• normatywny wpływ społeczny w codziennym życiu – przykłady:
- moda
- dziwactwa: pewne rodzaje aktywności czy obiekty, które nagle stają się popularne (np. w latach 30-tych studenci
jedli złote rybki, w 70-tych popularny był streaking, czyli bieganie nago wśród tłumu)
- kulturowe definicje atrakcyjności ciała (odchudzanie)
- zmiany społeczne tworzące nowe reguły (np. prawa dla Murzynów w Stanach)
• bezrefleksyjny konformizm normatywny: działanie na zasadzie automatycznego pilota
Często normy są tak zakorzenione i uznane za poprawne formy zachowania, że ludzie są im posłuszni nawet gdy nikt
nie wywiera presji (np. nosimy skarpetki w tym samym kolorze, nie jemy robali – a Japończycy tak, bo zinternalizowali
inne normy).
Bezrefleksyjny konformizm: posłuszne zinternalizowanie norm społecznych, bez zastanowienia się nad ich
działaniem:
+ możemy reagować automatycznie i nie zastanawiać się nad każdą najmniejszą czynnością
Psychologia społeczna - Aronson 16
- normy bywają restrykcyjne i niesprawiedliwe (np. uprzedzenia do mniejszości)
- czasami bez zastanowienia podporządkowujemy się niewłaściwym normom
 Langer (1978): wysłano do 40 sekretarek z uniwersytetu notatkę, prosząc o natychmiastowe odesłanie jej z
powrotem do pokoju 238; jeśli notatka miała charakter podobny do zwykłych notatek, 90% posłusznie ją
odsyłało, jeśli miała niecodzienną formę, sekretarki zastanawiały się nad jej irracjonalnością i odsyłało 60%.
Norma wzajemności: norma społeczna, która stwierdza, że jeżeli otrzymujesz coś dobrego od innej osoby, to jesteś
zobowiązany odpłacić jej tym samym (zachować się podobnie).
 Aby to sprawdzić, jeden z badaczy wysłał kartki świąteczne osobom losowo wybranym z książki telefonicznej,
większość z tych osób również wysłała mu kartki na adres podany na kopercie.
• kiedy ludzie podporządkowują się normatywnemu wpływowi społecznemu
Teoria wpływu społecznego (Latané): dostosowanie się do wpływu społecznego zależy od:
- siły – tego, jak ważna jest dla nas grupa ludzi
- bezpośredniości – odległości czasowej i przestrzennej od grupy
- liczby innych osób w grupie
Wraz ze wzrostem siły i bezpośredniości, wpływ rośnie. Liczba działa w inny sposób: jeśli wielkość grupy rośnie, każda
kolejna osoba w grupie wywiera mniejszy wpływ; jeśli liczba początkowo wynosi trzy osoby i wzrośnie do czterech,
daje to efekt silniejszy niż gdy 50-osobowa grupa wzrasta do 51.
Warunki ulegania wpływowi:
= kiedy grupa liczy trzy albo więcej osób: konformizm znacząco wzrasta tylko do pewnego momentu zwiększania
grupy (tj. do 3 osób), potem jest już prawie stały (patrz: eksperyment Asha)
= kiedy zależy nam na grupie: grupa darząca nas przyjaźnią i szacunkiem wywiera większy wpływ, bo nie chcemy tej
przyjaźni i szacunku utracić; dlatego bardzo zwarte grupy mniej dbają o logikę i słuszność podejmowanych decyzji,
a bardziej o komfort członków
= kiedy grupa jest jednomyślna: opieranie się jednomyślności jest łatwiejsze, gdy ma się sprzymierzeńca
 w jednej z wersji eksperymentu Asha sześciu współpracowników udzielało błędnej odpowiedzi, a jeden
właściwej; ludzie zachowywali się konformistycznie tylko w 6%.
= kiedy wyrastasz w pewnej kulturze
 Milgram: przeprowadził eksperyment Asha w Norwegii i we Francji: Norwegowie zachowywali się bardziej
konformistycznie; Ash prowadził badanie wśród japońskich studentów – byli mniej konformistyczni niż
amerykańscy; konformizm ulega też zmianom w czasie: powtórzenie badań Asha po 30 latach dało mniejszy
procent zachowań konformistycznych
= kiedy jesteś pewnym typem człowieka: z niektórych badań wynika, że typ osobowości wpływa na konformizm –
niska samoocena zwiększa konformizm (strach przed odrzuceniem), choć niektórzy się z tym nie zgadzają,
twierdząc, że to kwestia kontekstu sytuacyjnego; nie ma większej różnicy ze względu na płeć (zależy to od typu
presji – gdy są obserwatorzy, kobiety zachowują się bardziej konformistycznie; także od płci badacza – badacze
częściej niż badaczki wyprowadzali wniosek, że mężczyźni są mniej podatni na wpływy)
• opieranie się normatywnemu wpływowi społecznemu
- uświadomienie sobie obecności normatywnego wpływu społecznego
- podjęcie działania: szukanie sprzymierzeńca
- jeśli zwykle ulegasz wpływowi, bez poważnych konsekwencji możesz się od czasu do czasu zachować
niekonformistycznie
kredyt zaufania: zaufanie, które w ciągu długiego czasu zdobywa człowiek, dostosowując się do norm grupowych;
kiedy zdobędzie już dość zaufania, może – jeżeli jest ku temu sposobność – zachować się niezgodnie z normami, bez
groźby odwetu ze strony grupy
• wpływ mniejszości: kiedy kilku wpływa na wielu
wpływ mniejszości: przypadek, w którym mniejszość członków grupy wpływa na zachowanie albo przekonania
większości.
Warunkiem wywołania takiego wpływu jest zgodność: ludzie, którzy reprezentują poglądy mniejszości, muszą przez
pewien czas wyrażać te same przekonania, a członkowie tej mniejszości powinni się nawzajem ze sobą zgadzać.
Dlaczego mniejszość wpływa na większość? Bo u mniejszości pod wpływem presji normatywnej występuje publiczny
konformizm, a nie społeczna akceptacja – zostali zniechęceni do publicznego wyrażania swojej opinii; jeśli jednak tą
opinię wyrażą, będą wywierać wpływ informacyjny, który łatwiej wywołuje prywatną akceptację większości.
4. Posłuszeństwo autorytetowi
 eksperyment Milgrama z uczeniem za pomocą elektrowstrząsów – różne wersje: 1. standardowa [wszyscy znamy...],
2. dwóch innych nauczycieli odmawia kontynuacji wymierzania wstrząsów, 3. eksperymentator opuszcza pokój i ktoś
inny wydaje polecenie kontynuacji, 4. badani sami wybierają siłę wstrząsu aplikowanego uczniowi; najmniej osób
Psychologia społeczna - Aronson 17
wymierzających najwyższe napięcie było w grupie 4 (2,5%), potem 2 (10%), 3 (20%) i 1 (65%). W innej wersji, kiedy
przy pierwszym krzyku ucznia eksperymentatorzy zaczęli się kłócić o to, czy kontynuować badanie, 100% uczestników
przestało stosować karę.
Wnioski:
= informacyjny wpływ społeczny jest szczególnie silny w sytuacji niejasnej lub kryzysowej
= w tej sytuacji konkurowały ze sobą sprzeczne normy („ekspert każe” i „nie wolno zadawać bólu”) – ludzie raz
podporządkowali się pierwszej, więc trudno było zawrócić i uświadomić sobie, że jest już nieodpowiednia
= eksperyment toczył się szybko i badani nie mieli czasu na zastanowienie
= zwiększanie natężenia bodźców odbywało się stopniowo, różnice między dawkami były niewielkie, więc zgodnie z
teorią dysonansu poznawczego, jak już raz badani zdecydowali się zwiększyć dawkę, potem było to łatwiejsze
R.8. POSTAWY I ZMIANA POSTAW: WPŁYWANIE NA MYŚLI I UCZUCIA
1. Definicja postaw
Postawa – trwała ocena – pozytywna lub negatywna – ludzi, obiektów i idei.
Na postawę skłądają się różne komponenty:
• emocjonalny – reakcje emocjonalne wobec przedmiotu postawy
• poznawczy – myśli i przekonania o przedmiocie postawy
• behawioralny – działania (zachowanie) wobec przedmiotu postawy
2. Zmienianie postaw poprzez zmainę zachowania (jeszcze raz o teorii dysonansu poznawczego)
Dysonans poznawczy – niezgodność między dwoma elementami poznawczymi (dokładniej niezgodność między
działaniem lub elementami poznawczymi a wyobrażeniem samego siebie)
Rodzaje uzasadniania działań niezgodnych z obrazem siebie:
• uzasadnienie zewnętrzne – odwołanie do czynników zewnętrznych
• uzasadnienie wewnętrzne – zmniejszenie rozbieżności między elementami poznawczymi
Zjawisko obrony poglądu sprzecznego z postawą – jeśli osoba wyraża publicznie opinię sprzeczną z osobistą postawą
przy minimalnym zewnętrznym uzasadnieniu, istnieje duże prawdopodobieństwo zmiany postawy osobistej w kierunku
wyrażonej publicznie opinii.
3. Komunikaty perswazyjne i zmiana postaw
Komunikat perswazyjny – komunikat przekonujący do zajęcia określonego stanowiska w danej sprawie.
Porgram Uniwersytetu Yale poświęcony badaniu zmiany postaw: badanie warunków, w jakich ludzie są najbardziej skłonni
zmienić swoje postawy w odpowiedzi na komunikaty perswazyjne; badacze koncentrują się na źródle komunikatu, naturze
komunikatu i naturze odbiorcy. Skuteczna perswazja:
=źródło:
- nadawca kompetentny i wiarygodny [Hovland, Weiss, 1951: eksperyment z komunikatem o możliwości
zbudowania łodzi podwodnej o napędzie nuklearnym; bardziej wierzono fizykowi Oppenheimerowi niż radzieckiej
gazecie „Prawda”]
- nadawca atrakcyjny [Eagly, Chaiken, 1975]
=treść:
- komunikat nie jest spostrzegany jako specjalnie przygotowany w celu wywierania wpływu [Walter,
Festinger, 1962]
- komunikat jednostronny – gdy odbiorcy ogólnie popierają nasze stanowisko; komunikat dwustronny – gdy
audytorium nie zgadza się ze stanowiskiem [Hovland, Lumsdaine, Sheffield, 1949]
- efekt pierwszeństwa – większy wpływ informacji prezentowanej jako pierwszej – gdy argumentacje są
przedstawiane jedna po drugiej, a odbiorcy będą mieli czas na podjęcie decyzji [Miller, Campbell, 1959]
- efekt świeżości – większy wpływ informacji ostatniej – gdy pomiędzy komunikatami jest przerwa, a odbiorcy
podejmują decyzję bezpośrednio po zaprezentowaniu ostatniego stanowiska [Miller, Campbell, 1959]
=odbiorca:
- rozproszony – bardziej podatny niż odbiorca skupiony [Festinger, Maccoby, 1964]
- w okresie między 18 a 25 rokiem życia [Krosnick, Alwin, 1989; Sears, 1981]
Model wypracowania prawdopodobieństw (Petty, Cacioppo) – teoria, w której zakłada się, że istnieją dwa sposoby
zmiany postaw za pośrednictwem komunikatów perswazyjnych:
• strategia centralna – pojawia się gdy ludzie mają motywację i zdolność do skupienia uwagi na argumentach
zawartych w komunikacie
• strategia peryferyczna – pojawia się gdy ludzie nie skupiają uwagi na argumentach, lecz są pod wpływem
charakterystyk powierzchownych
Psychologia społeczna - Aronson 18
Znaczenie osobiste – stopień w jakim dana sprawa ma istotne konsekwencje dla samopoczucia ludzi.
= im większe osobiste znaczenie sprawy, tym większa koncentracja uwagi na argumentach zawartych w komunikacie
(skłonność do wyboru strategii centralnej)
 Petty, Cacioppo, Goldman, 1981: eksperyment ze studentami informowanymi o wprowadzeniu wszechstronnych
egzaminów na zakończenie studiów – studenci których to dotyczyło, byli bardziej skłonni do zgodzenia się z
mocnymi argumentami i nie wpływała na nich osoba prezentująca; studenci których egzamin nie dotyczył ulegali
perswazji osoby o wysokim prestiżu, bez względu na siłę argumentów
Zdolność do skupienia uwagi na argumentach – spada, gdy występują czynniki zakłócające (hałas, komentarze innych,
uczucie zmęczenia itp.) albo gdy trudno jest rozstrzygnąć które z argumentów są najbardziej merytoryczne.
Jak osiągnąć długotrwałą zmianę postawy – stosując strategię centralną [badania Shelly Chaiken] – aby ludzie
rozważyli argumenty, trzeba najpierw skupić ich uwagę; jednym ze sposobów jest wywołanie strachu.
Komunikaty wywołujące strach – skuteczne gdy po wzbudzeniu strachu przekona się odbiorców, że skoncentrowanie
się na treści komunikatu pomoże im ten strach zredukować
 eksperyment Leventhala: podzielono badanych na trzy grupy – pierwszej pokazywano film o niebezpieczeństwach
palenia, drugiej film i broszurę z instrukcjami jak rzucić palenie, trzeciej tylko broszurę – najbardziej ograniczyły
palenie osoby z grupy drugiej
4. Zmienianie postaw o różnej sile i równym pochodzeniu
Źródła postaw:
• postawy oparte na poznaniu – czyli na przekonaniach ludzi na temat właściwości obiektu postawy – klasyfikujemy
obiekty wedle nagród i kar, których nam dostarczają
= skuteczna zmiana: komunikat jasno pokazujący obiektywne zalety przedmiotu, logiczne argumenty (pod
warunkiem że odbiorca ma motywację i zdolność do skupienia uwagi na komunikacie)
• postawy oparte na emocjach – czyli na uczuciach i wartościach ludzi – są zwykle irracjonalne, ich źródła to wartości,
reakcje sensoryczne (smakowanie czekolady), reakcje estetyczne (kolor samochodu) czy warunkowanie (klasyczne
– przykład kojarzenia zapachu naftaliny z ciepłem domu babci, lub instrumentalne – kiedy częstotliwość zachowań
rośnie lub maleje w zależności od tego czy są nagradzane czy karane)
= podstawowe cechy: - nie są wynikiem racjonalnej analizy
- nie kierują się logiką
- są często powiązane z wartościami, więc próby ich zmiany są kwestionowaniem
tych wartości
= skuteczna zmiana: akcentowanie wartości i emocji zamiast faktów i liczb
 eksperyment Shavitta z reklamami produktów użytkowych (np. urządzenie klimatyzacyjne) i produktów
tożsamości społecznej (np. perfumy) najlepsze efekty przynosiła reklama oparta na komponencie
poznawczym dla dóbr użytkowych i na komponencie emocjonalnym dla dóbr tożsamości społecznej
• postawy oparte na komponencie behawioralnym – czyli na obserwacji, jak zachowujemy się wobec obiektu
postawy – zgodnie z teorią spostrzegania samego siebie Daryla Bema są okoliczności, w których ludzie nie wiedzą,
co czują, do czasu, aż nie spostrzegą, jak się zachowują;
= konieczne warunki zaistnienia takiej postawy: - początkowa postawa musi być słaba lub wieloznaczna
- nie ma innych prawdopodobnych wyjaśnień
Siła postawy a jej dostępność
Siła postawy – trudno zdefiniować; wiele stanowisk:
- silna postawa = łatwo pojawiająca się w świadomości
- silna postawa = taka, o której jednostka sądzi, że jest ważna
- silna postawa = oparta na dużej wiedzy o przedmiocie
- silna postawa = trudna do zmiany (i tu się wszyscy zgadzają)
Dostępność postawy – siła związku między obiektem i oceną tego obiektu; dostępność mierzona jest czasem, w jakim
ludzie mogą odpowiedzieć na pytanie, co czują wobec danej sprawy czy obiektu; dostępność decyduje o skłonności do
zachowania się zgodnie ze swoją postawą, ma tez wpływ na odporność wobec komunikatów perswazyjnych;
 Houston, Fazio (1989) – zbadano u cuczestników dostępność postaw względem kary śmierci, nastepnie
przedstawiono im wyniki dwóch badań (w jednym popierano karę śmierci jako środek zapobiegawczy, w drugim ją
negowano) i poprosili o ocenę trafności tych badań; ludzie z trudno dostępnymi postawami mieli bardziej otwarte
podejście, a ci, których postawy były łatwo dostępne, wykazywali dużą tendencyjność
Postawa staje się bardziej dostępna dzięki nabyciu doświadczenia z obiektem tej postawy – im bardziej postawa oparta
jest na zachowaniu, tym bardziej jest dostępna i odporna na zmianę.
5. Jak uodpornić ludzi na zmianę postawy
Wzmacnianie wartości - postawa odporna na rzeczowe i zawierające fakty apele to postawa oparta na emocjach –
trzeba więc wyeksponować wartości i udowodnić że dany system wartości jest systemem właściwym
Psychologia społeczna - Aronson 19
Uodpornienie postawy
Uodpornienie na komunikaty perswazyjne - należy podać argumenty za i przeciw swoim postawom, zanim ktoś je
zaatakuje (im więcej odbiorca będzie myśleć o tych argumentach przed atakiem, tym łatwiej będzie mu je odeprzeć)
 McGuire: prezentował badanym argument przeciwko myciu zębów po każdym posiłku, po czym przedstawił pewne
racje niezgodne z tym stanowiskiem; dwa dni później powrócono do tej kwestii, przedstawiając znacznie
poważniejsze argumenty przeciwko myciu – badani byli dużo mniej skłonni do zmiany swojej opinii, niż grupa
kontrolna, nie uodporniona metodą wstępnego ataku
Uodpornienie na presję ze strony rówieśników – presja ta jest ukierunkowana na wartości i emocje, opiera się na
lęku przed odrzuceniem i potrzebie wolności – oprócz uodporniania małymi dawkami logicznych argumentów możemy
także podawać komunikaty odwołujące się do emocji
 McAlister – program profilaktyczny polegający na odgrywaniu roli przez siódmoklasistów – uczniowie ci byli potem
znacząco mniej podatni na uleganie nałogowi
Efekt bumerangowy – im bardziej surowe zakazy, tym większe zainteresowanie zabronionym działaniem;
Teoria reaktancji (Brehm, 1966) – zagrożenie wolności wyboru określonego zachowania powoduje wzbudzenie
nieprzyjemnego stanu przeciwstawiania się; ludzie mogą zredukować ten stan, angażując się w zagrożone
zachowanie (może też pojawić się złość i agresja wobec osoby, która stosuje zakaz)
 Pennebaker, Sanders: w publicznych toaletach wywieszano surowe zakazy albo łagodne prośby dotyczące pisania
po ścianach; znacznie więcej osób bazgrało po ścianach w toaletach z napisem „zabrania się...” niż „prosimy nie...”
Efekt naduzasadnienia – jeśli motyw zewnętrzny jakiegoś działania jest silny i wyraźny, to wewnętrzny motyw tego
działania może zaniknąć, w rezultacie zainteresowanie tym działaniem spada.
 Finckenauer: dzieci o dużym ryzyku wkroczenia na drogę przestępczą wizytowały więzienia, gdzie miały męczące
spotkania z więźniami – 6 miesięcy później dzieci te miały większą skłonność do popełniania przestępstwa niż inne
6. Kiedy na podstawie postaw można przewidywać zachowania.
Związek między postawami a zachowaniem nie jest prosty – mogą nie być zgodne
 LaPiere (1934): wizytował z Chińczykami hotele, w których ku jego zdumieniu obsługiwali ich bez problemu; kiedy
później napisał do każdego z ośrodków 90% bstanowczo odmówiło przyjęcia Chińczyków
Jeżeli chcemy na podstawie postaw przewidzieć zachowanie, musimy wiedzieć czy jest ono spontaniczne czy
zaplanowane.
Przewidywanie zachowań spontanicznych
= zależy od dostępności postawy – jeśli jest łatwo dostępna, to można na jej podstawie przewidywać zachowania
spontaniczne i nieprzemyślane
Przewidywanie zachowań zamierzonych
= dostępność nie jest istotna
= teoria wyrozumowanego działania (Fishbein, Ajzen) – najlepszą podstawą do przewidywania planowanych
zachowań są konkretne postawy ludzi wobec danego zachowania i ich subiektywne normy, te dwa czynniki składają
się na intencję behawioralną, która w konsekwencji daje zachowanie.
 Davidson, jaccard: badano postawy kobiet wobec tabletek antykoncepcyjnych, zadając im pytania od bardzo
ogólnych (kontrola urodzin) do konkretnych (stosowanie pigułek); dwa lata później sprawdzono, czy zażywały
takie tabletki – ich ogólna postawa wobec kontroli narodzin nie pozwoliła w ogóle przewidywać jej stosowania w
praktyce; przewidywania takie były możliwe tylko na podstawie pytań konkretnych
=normy subiektywne – przekonania na temat tego, jak inni ludzie, z których opinią się liczymy, ocenią określone
zachowanie – znając normy subiektywne ludzi, możemy przewidywać ich zachowanie
7. Reklama – dlaczego jest skuteczna
• bo dostosowuje przekaz do postawy, którą chce zmienić (np. działa na emocje gdy produkty różnych firm nie różnią
się od siebie za bardzo, np. woda mineralna)
• jeśli produkt nie ma zbyt dużego znaczenia osobistego, bazują na strategiach peryferycznych, lub nadają mu takie
znaczenie © (np. na początku XX wieku reklamowano środek antyseptyczny do leczenia gardła jako środek do mycia
jamy ustej, którego wcześniej nikt nie stosował, odwołując się do obaw o związki międzyludzkie i do poczucia wstydu
– jak nie będziesz stosowała odświeżacza ust, nie znajdziesz męża)
• kształtują postawy przez odwoływanie się do emocji – kojarzą przedmiot z pozytywnym bodźcem
R.9. PROCESY GRUPOWE
1. Definicje: czym jest grupa
Psychologia społeczna - Aronson 20
grupa niespołeczna – grupa, w której dwie osoby lub więcej osób znajduje się w tym samym miejscu, w tym samym
czasie, lecz nie współdziała ze sobą
grupa społeczna – grupa, w której dwie osoby lub więcej osób współdziała ze sobą oraz współzależy od siebie w tym
sensie, że w zaspokajaniu potrzeb i osiąganiu celów musi na sobie polegać
2. Grupy niespołeczne: skutki fizycznej obecności innych
• Facylitacja społeczna: kiedy obecność innych mobilizuje nas
facylitacja społeczna: napięcie wynikające z obecności innych osób i możliwości naszego działania, czego rezultatem
jest lepsze wykonanie łatwiejszych zadań, lecz gorsze wykonanie zadań trudniejszych
 Zajonc (1969): badał karaluchy – mierzyli prędkość ich uciekania od światła w obecności innych, obserwujących
karaluchów i bez widowni (w tym pierwszym wypadku były szybsze ©)
wyjątkiem jest sytuacja, w której wykonane ma być zadanie trudne – wtedy obecność obserwatorów wpływa ujemnie na
jakość wykonania
 znowu karaluchy: sytuacja ta sama, tylko drogą ucieczki był labirynt z tylko jedną drogą pozwalającą na ucieczkę od
światła – w obecności innych karaluszków karaluchy badane biegły dłużej
Pobudzenie i dominująca reakcja.
Zajonc w następujący sposób wytłumaczył zjawisko facylitacji społecznej:
O obecność innych podwyższa pobudzenie psychiczne ludzi
O w trakcie takiego pobudzenia można łatwo wykonywać czynności proste, jednak trudno poradzić sobie z zadaniami
nowymi lub skomplikowanymi
 James Michaels: na sali bilardowej - u dobrych zawodników pobudzenie wywołane obecnością innych wpłynęło na
poprawę ich poziomu gry, natomiast nowicjusze w tej sytuacji mieli mniej trafień.
Teorie wyjaśniające rolę pobudzenia w facylitacji społecznej:
I. obecność innych może nas ożywiać; czasami zachowania ludzi są trudne do przewidzenia, dlatego w obecności
innych osób znajdujemy się w stanie wyższej gotowości (musimy być przygotowani na to, że inna osoba uczyni
coś, co będzie wymagało naszej reakcji); teoria ta odnosi się zarówno do wyników badań nad zwierzętami, jak i
ludźmi
II. uwrażliwienie na fakt bycia ocenianym: co myślą o mnie inni? „lęk przed oceną” wywołuje u nas obawy i napięcie
(pobudzenie), gdyż zdajemy sobie sprawę, że inni oceniają nasze postępowanie; (ten czynnik jest tylko jednym z
wielu źródeł pobudzenia i nie tylko on tłumaczy efekty facylitacji społecznej)
III. wzrost pobudzenia w obecności innych łączy się z rozproszeniem naszej uwagi; w związku z zakłóceniami
(obecność innych) w trakcie wykonywanego zadania powstaje w nas konflikt; podobny efekt wywołują także różne
niespołeczne źródła rozproszenia uwagi, np. migoczące światło.
• Próżniactwo społeczne: kiedy obecność innych uspokaja nas
W przypadku facylitacji społecznej obecność innych ludzi sprawia, że czujemy się „wysunięci na pierwszy plan”,
obawiamy się bycia ocenianym, a to wywołuje napięcie. Jednak bycie z innymi może także oznaczać wtopienie się w
grupę, stanie się mniej zauważalnym. Gdy przebywamy w grupie trudniej rozpoznać rezultaty naszego indywidualnego
działania, a to powoduje, że czujemy się spokojniejsi.
Próżniactwo społeczne: uspokojenie wywołane przekonaniem, że przebywanie w grupie utrudnia ocenę
indywidualnego działania; uspokojenie osłabia wykonanie zadań prostych, lecz ułatwia wykonanie zadań trudnych
 Williams, Harkins, Latane (1981): prosili studentów, żeby głośno krzyczeli; w jednej grupie studenci myśleli, że robią
to samodzielnie, w drugiej – ze razem z pięcioma innymi (mieli słuchawki I opaski na oczach); wyniki: kiedy myśleli,
że są sami, starali się bardziej i krzyczeli głośniej
Kiedy zadanie jest trudne, a indywidualnych efektów pracy nie można odróżnić, działanie będzie wykonywane lepiej, gdy
ludzie nie będą zwracać uwagi na oceny innych (staną się wtedy spokojniejsi i zmniejszy się prawdopodobieństwo, że
ulegną naporowi złożonego zadania)
 Jackson, Williams (1985): dwóch badanych na komputerze przechodziło labirynty proste i złożone, 1 grupa została
poinformowana, że oceniana będzie indywidualna praca, 2 – że komputer poda średnią wyników (redukcja lęku
przed oceną); wyniki: przy zadaniach prostych występowało próżniactwo i gorsze wyniki miała grupa 2, a przy
zadaniach trudnych uspokojenie dawało korzystne efekty i grupa 2 uzyskiwała wyniki lepsze
• Facylitacja społeczna czy próżniactwo społeczne: co jest kiedy
=gdy wysiłki mogą zostać ocenione, obecność innych powoduje czujność i pobudzenie; prowadzi to do efektów
społecznej facylitacji, a więc lepszego wykonywania prostych zadań, lecz pogorszenia wykonania zadań złożonych
=gdy wysiłki nie mogą zostać ocenione obecność innych powoduje odprężenie; prowadzi to do efektów próżniactwa
społecznego, a więc lepszego wykonywania trudnych zadań, lecz pogorszenia wykonania zadań łatwych
Psychologia społeczna - Aronson 21
• Deindywiduacja: zagubienie w tłumie
deindywiduacja: utrata poczucia własnego ja, prowadząca do utraty normalnej kontroli nad zachowaniem, co prowadzi
do wzrostu impulsywności i patologicznych czynów
 Brian Mullen (1986): na podstawie analizy sześćdziesięciu samosądów popełnionych w USA w latach 1899-1946,
stwierdził, że im więcej osób liczył tłum, tym większe wykazywał okrucieństwo
 Watson (1973): analiza danych etnograficznych – wojownicy, którzy przed walką zmieniali wygląd (np. malując
twarze), cechowali się większą skłonnością do zabijania
Gdy tłum jest liczny, ludzie znajdujący się w nim czują się bardziej anonimowi, co może powodować deindywiduację.
Prentice-Dunn i Rogers wskazują dwa czynniki związane z tym zjawiskiem:
O zmniejszona odpowiedzialność za własne czyny wywołana obecnością innych (lub będąca wynikiem przebrania)
O obniżona samoświadomość i utrata koncentracji na normach moralnych.
Znaczenie ograniczonej odpowiedzialności
W miarę wzrostu prawdopodobieństwa przyłapania nas na robieniu czegoś nieakceptowanego tracimy na to ochotę.
Poczucie anonimowości powoduje odczucie, że można się rozgrzeszyć ze skutków własnych uczynków - im większy
tłum tym mniejsze poczucie odpowiedzialności. Zawsze, gdy ludzie stają się bardziej anonimowi, wzrasta
prawdopodobieństwo popełnienia przez nich impulsywnych, antyspołecznych czynów.
 Dodd (1985): pytano ludzi, co by zrobili, gdyby stali się niewidzialni i nie byłoby szans wykrycia ich postępowania;
ponad połowa wyznała że popełniłaby czyny nielegalne lub dewiacyjne (studenci tak samo często jak więźniowie ©)
 Zimbardo (1970): badania studentek, które miały aplikować koleżankom impulsy elektryczne; grupa 1 – w fartuchach
i kapturach, przy słabym świetle, grupa 2 – we własnych ubraniach, z identyfikatorami, jasne światło; grupa 1 była
bardziej agresywna, wywołane przez nie bodźce dłuższe i intensywniejsze niż w grupie 2.
 Rehm, Steinleitner, Lillie (1987): 5-osobowe drużyny uczniów rozgrywały mecze piłki ręcznej; zawsze jedna drużyna
ubrana była w jednakowe pomarańczowe stroje, druga grała we własnych ubraniach; dzieci w jednakowych
koszulkach grały agresywniej
Znaczenie ograniczonej samoświadomości.
Samoświadomość: skupienie uwagi na własnych uczuciach, przekonaniach i wartościach.
=w sytuacji skłaniania nas do zachowania dewiacyjnego albo antyspołecznego kontrola naszego zachowania przez
zasady moralne i wartości będzie tym większa, im bardziej będziemy świadomi siebie samych
=gdy mamy ograniczoną samoświadomość, w mniejszym stopniu myślimy o akceptowanych zasadach, a wówczas
wzrasta prawdopodobieństwo niezgodnego z nimi działania
Kiedy można osiągnąć stan ograniczonej świadomości?
- gdy nie odczuwamy, że inni zwracają na nas uwagę
- w warunkach dużej stymulacji ze strony otoczenia, która będzie rozpraszała naszą uwagę, uwaga będzie
skierowana na zewnątrz, a nie na siebie
- pod wpływem alkoholu albo narkotyków
Deindywiduacja sprzyja nietypowym, dewiacyjnym czynom. Jednak nie wszystkie impulsywne czyny muszą mieć
charakter przemocy lub agresji. Innymi przejawami takich zachowań są: nadmierne objadanie się lub zwariowany taniec
w czasie zabawy ©
Czynnikiem determinującym ujawnienie pozytywnych albo negatywnych zachowań w stanie deindywiduacji jest
uzależnienie od kontekstu sytuacyjnego zachęcającego do negatywnego albo pozytywnego postępowania
3. Grupy społeczne: jak podejmowane są decyzje
• grupowe a indywidualne podejmowanie decyzji
w pewnych warunkach na decyzjach grupy nie można polegać; zależy to od:
Psychologia społeczna - Aronson 22
możliwa ocena
indywidualnych
działań
czujność
lęk przed oceną
brak koncentracji
-konflikt
pobudzenie
brak możliwości
oceny działania
brak lęku przed
oceną
uspokojenie
poprawa działania w zadaniach
prostych
pogorszenie działania w zadaniach
trudnych
słabe działanie w zadaniach
prostych
lepsze działanie w zadaniach
prostych
obecność
innych
= typu zadania: grupy mają przewagę nad jednostkami w zadaniach dysjunktywnych
- zadania addytywne: wykonanie jest uzależnione od wysiłku wszystkich osób – są efektywne wtedy, gdy każdy
wnosi odpowiedni wkład pracy; łatwo o próżniactwo społeczne (np. przeciąganie liny)
- zadania koniunktywne: wynik zależy od tego, jak dobrze pracuje najsłabszy jej członek (np. jak szybko zespół
alpinistów połączonych liną dotrze na szczyt)
- zadania dysjunktywne: poziom rozwiązywania zależy od pracy najsprawniejszego członka grupy (np. wspólne
rozwiązywanie zadań matematycznych, turnieje wiedzy itp.); ich efektywność zależy od zdolności
przekonywania najzdolniejszego członka do swoich racji
= strat ponoszonych w toku procesu – strata taka to każdy rodzaj współoddziaływania w grupie, który utrudnia
rozwiązanie problemu; np. gdy członek najbardziej kompetentny ma niski status w grupie, gdy nie jest pewny
siebie, gdy są problemy z porozumiewaniem wewnątrzgrupowym, gdy nie ma jednoznacznego rozwiązania
= niepowodzeń w dzieleniu się unikatową informacją: w grupach występuje tendencja do poświęcania dużej ilości
czasu na dyskusje o informacji, którą wszyscy posiadają, nie poświęca się natomiast dostatecznej uwagi
informacjom posiadanym przez poszczególnych członków
 Stasser, Titus (1985): 4-osobowe zespoły omawiają najlepszą kandydaturę polityczną; w sytuacji 1 każdy
otrzymał zestaw danych, z których wynikało, że kandydat A ma 8 cech pozytywnych i 4 negatywne, co dawało
mu przewagę nad pozostałymi; prawie wszyscy wybrali kandydata A; w sytuacji 2 każdy dostawał inny zestaw
danych, gdzie kandydat A miał 2 cechy pozytywne i 4 negatywne, przy czym pozytywne były inne u każdego
badanego; w rezultacie niewielu wybrało kandydata A.
=skuteczności burzy mózgów: (A.F. Osborn, 1957) technika udoskonalania decyzji grupowych poprzez zachęcanie
do swobodnej wymiany poglądów oraz eliminowanie krytycyzmu; zasady:
- im więcej pomysłów, im są odważniejsze, tym lepiej
- mów o wszystkich pomysłach, nie zastanawiając się jak ocenią je inni i czy są dobre
- nie oceniaj pomysłów innych, dopóki trwa szukanie rozwiązań
- udoskonalaj i rozwijaj pomysły sformułowane wcześniej, ale ich nie krytykuj
pojedyncze osoby uzyskują lepsze wyniki niż te uzyskane podczas burzy mózgów, ze względu na stratę poniesioną
w czasie procesu:
a) w grupie może mówić tylko jedna osoba w danym momencie, podczas gdy inni siedzą, słuchają i zapominają co
chcieliby dodać, a przy tym pod wpływem tego co słyszą zmieniają kierunki własnego myślenia o problemie
b) kiedy jedni mówią, inni czują się poza uwagą - dekoncentrują się i zaczynają myśleć o czymś innym (podobnie
jak w próżniactwie społecznym)
Jak zaradzić:
- wytrenowac w tym zakresie
- dać czas na poszukiwanie pomysłów przed spotkaniem
- umożliwić robienie notatek o własnych i cudzych pomysłach
• myślenie grupowe: wiele głów, jeden umysł
Badania dotyczą zazwyczaj ludzi, którzy się wcześniej nie znali i nie są ze sobą związani; w rzeczywistych sytuacjach,
gdy członkowie grupy się znają, a zadania są ważnymi problemami, mogą zachodzić jeszcze inne zjawiska.
myślenie grupowe (Irving Janis): rodzaj myślenia, w którym bardziej liczy się dążenie do zachowania spójności i
solidarności grupy niż realistyczne uwzględnianie faktów; występuje gdy:
C grupa jest zwarta
C grupa jest oddzielona od poglądów przeciwnych własnym opiniom
C kieruje nią jeden dominujący przywódca usilnie forsujący własne poglądy
Przykłady: doradcy Kennedy’ego w sprawie ataku na Kubę (ekspert wiedział, nie powiedział, bo się grupy bał), decyzja
NASA o wystrzeleniu „Challengera” (mimo ostrzeżeń ekspertów) itp.
Psychologia społeczna - Aronson 23
warunki sprzyjające:
duża spójność grupy: grupa
zapewnia prestiż i jest atrakcyjna –
dlatego ludzie chcą do niej należeć
izolacja grupy: grupa jest
wyizolowana, chroniona przed
alternatywnymi poglądami
autorytarny przywódca: kontroluje
dyskusje w grupie i wyraźnie
przedstawia swoje życzenia
silny stres: członkowie odczuwają
silne zagrożenie dla grupy
słabo wypracowane metody
podejmowania decyzji: brak
standardowych metod
rozpatrywania alternatywnych
poglądów
symptomy myślenia grupowego:
złudzenie odporności na ataki: grupa
odczuwa swoją nieomylność i siłę
przekonanie o moralnych racjach: „Bóg
jest z nami!”
stereotypowe postrzeganie
przeciwników
autocenzura: ludzie dobrowolnie
odrzucają przeciwstawne poglądy, aby
nie „torpedować” samych siebie
ukierunkowany nacisk na decydentów,
aby podporządkowali się większości
złudzenie jednomyślności: złudzenie,
że wszyscy są zgodni, wynikające z
pomijania oponentów
strażnicy jednomyślności: członkowie
grupy chronią przywódcę przed
odmiennymi poglądami
podejmowanie
błędnych decyzji
niepełna analiza
alternatywnych
poglądów
lekceważenie określania
poziomu ryzyka dla
preferowanych
rozwiązań
opieranie się na
niepełnej informacji
brak planu działania na
wypadek
niepowodzenia
Jak uniknąć grupowego myślenia?:
- przywódca powinien być bezstronny
- otwarty na bezstronne opinie spoza grupy
- grupa podzielona na małe zespoły, które najpierw spotkałyby się oddzielnie, a potem dyskutowały na forum
- można zarządzić tajne głosowanie lub zebrać anonimowe opinii na piśmie
• polaryzacja grupy: dążenie do skrajności
polaryzacja grupy: tendencja grup do podejmowania decyzji, które są bardziej skrajne niż początkowe inklinacje
członków (bardziej odważne lub bardziej ostrożne)
 Kogan, Wallach (1964): badani rozwiązywali kwestionariusz rozwiązywania dylematów (seria opowiadań o
dylematach bohatera; nalezy oszacować prawdopodobieństwo sukcesu i dokonać wyboru jednej z alternatyw) –
najpierw samodzielnie, potem rozpatrywali każdy przypadek w grupie; grupy podejmowały decyzje bardziej
ryzykowne niż jednostki ¬ zjawisko przesunięcia ryzyka
Grupy umacniają początkowe skłonności swoich członków na skutek:
C czynników poznawczych: wszyscy członkowie grupy podają własne argumenty przemawiające za ich
stanowiskiem, dochodzi do gromadzenia się informacji
C czynników motywacyjnych: gdy ludzie dyskutują w grupie, określają najpierw stanowisko innych na dany temat;
w celu zdobycia sympatii innych wiele osób przyjmuje stanowisko ogólnie podzielane, lecz bardziej skrajne (dzięki
temu szanuje wartości grupy, a jednocześnie prezentuje się w pozytywnym świetle)
Teoria wartości kształtowanej kulturowo: jedne kultury bardziej cenią ryzyko (np. USA), inne ostrożność (kraje
afrykańskie); gdy dochodzi do grupowych dyskusji, wzmacniają one to wszystko, co jest wzmacniane przez
wartości kulturowe w danym społeczeństwie.
2. Interakcje w grupie: konflikt i współpraca
Nie zawsze członkowie grupy mają wspólny cel; możliwość konfliktu interpersonalnego pojawia się wtedy, gdy dwie lub
więcej osób wchodzi ze sobą w interakcję; cele i potrzeby jednostek są często sprzeczne z celami i potrzebami
współobywateli.
konflikt intrapersonalny: napięcie jednostki wywołane dążeniem do dwóch lub więcej sprzecznych celów
konflikt interpersonalny: napięcie między dwiema lub więcej osobami albo grupami, które mają sprzeczne cele
konflikt o sumie zerowej: konflikt, w którym wygrana jednej strony jest zawsze równa przegranej drugiej strony (jak w
zawodach lekkoatletycznych); w codziennym życiu konflikty o sumie zerowej są stosunkowo rzadkie
konflikt motywów mieszanych: konflikt, w którym obie strony mogą zyskać dzięki współdziałaniu, a jednostka może
zyskać jeszcze więcej dzięki rywalizowaniu ze swoim partnerem (czyli ludzie mogą współpracować, maksymalizując
zyski dla obu stron, lub rywalizować, osiągając zysk dla siebie); tego typu konflikty występują częściej i są ciekawsze
do badań
„Dylemat więźnia”: sytuacja klasycznego konfliktu motywów mieszanych – dwóch więźniów zostało aresztowanych za
napad, jednak policja nie ma dostatecznych dowodów, umieszcza ich w oddzielnych pomieszczeniach i proponują
każdemu zwolnienie za zeznania przeciwko partnerowi – konsekwencje:
WIĘZIEŃ 1 NIE ZEZNAJE WIĘZIEŃ 1 ZEZNAJE
wyrok więźnia 2 wyrok więźnia 1 wyrok więźnia 2 wyrok więźnia 1
WIĘZIEŃ 2 NIE ZEZNAJE 3 lata 3 lata 30 lat zwolniony
WIĘZIEŃ 2 ZEZNAJE zwolniony 30 lat 10 lat 10 lat
Gry na podobnej zasadzie wykorzystywane były w wielu badaniach, np.
STUDENT 1 WYBIERA OPCJĘ X STUDENT 1 WYBIERA OPCJĘ Y
punkty studenta2 punkty studenta1 punkty studenta2 punkty studenta1
STUDENT 2 WYBIERA OPCJĘ X +3 +3 -6 +6
STUDENT 2 WYBIERA OPCJĘ Y +6 -6 -1 -1
Zwykle na początku wszyscy niezależnie wybierają Y – i tracą oboje C; a potem większość decyduje się na X i oboje
zyskują ©.
Od czego to zależy?:
• natura twoja i przeciwnika:
- w pewnych warunkach ludzie są bardziej skłonni do współdziałania (np. grając z przyjacielem); mają tu też
znaczenie czynniki kulturowe (np. w krajach azjatyckich chętniej współdziałają) i zmienność
wewnątrzkulturowa
- nawet gdy jedna osoba jest chętna do współpracy, druga może zmuszać partnera do rywalizacji – jeśli ciągle
wybiera Y, partner musi się bronić i też zaczyna wybierać Y; konsekwencją jest tendencja do przeceniania
Psychologia społeczna - Aronson 24
przez osobę rywalizującą liczby ludzi o podobnym jak ona nastawieniu (dostrzegając rywalizacyjne reakcje na
swoje rywalizacyjne działania dochodzi do wniosku, że świat jest jak dżungla ©)
• strategia coś za coś: oznacza zachęcanie do współdziałania najpierw przez stosowanie zachowań
kooperacyjnych, a potem przez powtarzanie działań przeciwnika, które podjął on bezpośrednio przed nami –
czyli: najpierw wybieramy iXy, żeby upewnić go o współdziałaniu, a potem (coby nie pomyślał że nas może
wykorzystywać) powtarzamy jego zagrania: jak on Y, to my Y, jak on X, to my X ©.
• rywalizujące osoby lub grupy: ludzie chętniej współdziałają grając przeciwko jednostce niż przeciwko grupie –
jesteśmy bardziej skłonni uznać, że możemy zaufać jednostce, i że większość grup jest wrogo nastawiona (co się
może sprawdzać – w wyniku deindywiduacji ludzie w grupie są bardziej agresywni)
Stosowanie gróźb i skutki komunikowania się
W „dylemacie więźnia” brak jest możliwości komunikowania się z przeciwnikiem, co odróżnia tą sytuację od realnego
życia. Wiele osób w przypadku konfliktu ucieka się do stosowania gróźb. W badaniach Deutscha i Kraussa wykazano, że
groźby są skutecznym środkiem zażegnywania konfliktów.
 Deutsch, Krauss (1960, 1962): dwie osoby grają w grę, w której są szefami firma transportowych A i B, mają
dostarczyć towary do miejsca przeznaczenia - otrzymują 60 centów za każdy przewóz, ale odejmuje się po cencie za
każdą sekundę jazdy; najkrótsza droga to jednopasmówka, po której jednorazowo może jechać jedna ciężarówka;
druga droga była dłuższa; wynik: większość badanych wypracowywała rozwiązanie, polegające na tym, że ciężarówki
na zmianę czekały aż druga przejedzie.
W drugiej wersji badania grający mieli do dyspozycji szlabany, którymi mogła zagrodzić drogę drugiej firmie; co
ciekawe, gdy tylko jedna strona dysponowała szlabanem, obie firmy traciły więcej, niż gdy szlabanu nie było (A miała
szlaban, ale B często protestowała, parkując na jednopasmówce, więc obie strony traciły czas).
W kolejnej wersji osoby miały do dyspozycji CB-radio; w jednej grupie mogły rozmawiać kiedy chciały, w drugiej miały
taki obowiązek; w grupie pierwszej nie dało to wielkich efektów (porozumiewali się tylko w pięciu przypadkach na 20
przejazdów); w drugiej grupie wymuszone porozumiewanie również nie doprowadziło do współpracy, jedynie trochę
zmniejszyły się straty w warunkach jednostronnej groźby - problem polegał na tym, że porozumiewanie takie nie było
wiarygodne - badani przekazywali sobie pogróżki i okazywali nieufność.
W ostatnim wariancie gry rozgrywka została poprzedzona informacją o tym, jak należy rozmawiać by osiągnąć
rozwiązanie korzystne dla obu stron - w tych warunkach rozmowa wzbudzała wzajemne zaufanie zamiast rywalizacji.
Negocjacje i przetarg
W powyższych grach ludzie mieli ograniczone możliwości wyboru; w codziennym życiu wygląda to inaczej. Ludzie
rozwiązują konflikty w warunkach dużej swobody, ale szczególnie ważna jest możliwość komunikowania się obu stron.
Negocjacje - forma porozumiewania się przeciwnych stron konfliktu, gdzie zainteresowani składają wzajemne propozycje
i kontrpropozycje, a problem jest rozwiązany pod warunkiem, że obie strony osiągną zgodę.
Strategie negocjacyjne:
• poszukiwanie rozwiązań integrujących: rozwiązanie konfliktu z korzyścią dla obu stron - chcąc je osiągnąć, należy
ustalić, które sprawy są najważniejsze dla każdej ze stron
 Thompson (1991): pary studentów grały role sprzedawców i nabywców, którzy negocjowali cenę, wielkość
odsetek od kredytu, warunki gwarancji i termin dostawy auta; większość wybierała rozwiązanie kompromisowe w
każdym z tych zagadnień, co nie było optymalne (bo dla klienta najważniejszy był okres gwarancji, a dla
sprzedawcy ważniejsze były odsetki od kredytu; kilku uczestników doszło do rozwiązania optymalnego, ale
dopiero po wyraźnej podpowiedzi, że należy się skupić na rozpoznaniu preferencji partnera.
• określanie skali ustępstw: jednym z najlepszych sposobów zachęcenia przeciwnika do współdziałania jest strategia
„coś za coś”; podobną strategią jest odwoływanie się do zasady wzajemności; w oficjalnych negocjacjach stosuje się
specjalną procedurę:
GRIT: stopniowe i odwzajemnione skłanianie do obniżenia napięcia - strategii ograniczania konfliktu w
sytuacjach codziennego życia, w których:
1) informujesz o swojej chęci do współpracy
2) współpracujesz
3) odwzajemniasz każde kooperacyjne działanie, ale
4) jesli twój oponent działa agresywnie, odpowiadasz mu tym samym
• uwzględnianie możliwości mediacji lub arbitrażu: gdy dochodzi do zablokowania porozumienia, warto skorzystać z
udziału trzeciej strony;
mediacja: wyrażanie zgody na udział trzeciej strony przy rozwiązywaniu zaistniałego konfliktu; działanie mediatorów
polega na skłanianiu jednej lub obu stron do ograniczenia żądań oraz na określeniu warunków, w których partnerzy
będą omawiali istniejące nieporozumienia.
arbitraż: sposób rozwiązywania konfliktów polegający na tym, że trzecia strona narzuca rozwiązanie konfliktu
skłóconym partnerom; w kulturach indywidualistycznych jest to preferowany sposób rozwiązywania konfliktów, w
kulturach kolektywistycznych preferowane są np. mediacja i przetarg
Psychologia społeczna - Aronson 25
R.10. ATRAKCYJNOŚĆ INTERPERSONALNA: OD PIERWSZEGO WRAŻENIA DO ZWIĄZKÓW UCZUCIOWYCH
Determinanty Atrakcyjności Interpersonalnej
1) cechy sytuacji (pokrewieństwo, powtarzająca się ekspozycja)
2) cechy indywidualne (fizyczna atrakcyjność, podobieństwo, uzupełnianie się)
3) elementy zachowania (nagradzanie, komunikowanie sympatii)
4) oraz te, co wiążą w/w
[Przypadek Hildy Vogel (spadającej do windy) i Nathana Serlina]
I. GŁÓWNI PROTOPLAŚCI ATRAKCYJNOŚCI
Lubimy tych którzy:
a) wierzenia i zainteresowania mają podobne do naszych
b) mają podobne zdolności, umiejętności, kompetencje
c) posiadają miłe i pożądane cechy (lojalność, rozsądek, uczciwość i uprzejmość
d) też nas lubią
1. Osoba z sąsiedztwa: efekt częstości kontaktów
Determinanty zjawiska wzajemnej atrakcyjności – bliskość
+ Efekt częstości kontaktów: im częściej widzimy i kontaktujemy się z drugą osobą, tym większe
prawdopodobieństwo, że zostanie on naszym przyjacielem.(ujawnia się nawet na najniższym poziomie)
[Eksperyment. Mady Segal – usadzenie w klasie i przyznanie miejsc w akademiku w porządku alfabetycznym
(przypadkowość). Wskazanie kogo się najbardziej lubi ¬ tych najbliżej np. Larson & Lee.
+ Efekt czystej ekspozycji: im częściej jesteśmy wystawieni na ekspozycję bodźca, tym bardziej jesteśmy skłonni
ten bodziec polubić (np. mieszkamy w miejscu, w którym często zjawia się wiele osób).
[Eksperyment Zajonca: im częściej była pokazywana fotografia danej osoby, tym bardziej była lubiana]
[Eksperyment z fotografią nas w lustrze i zwykłym portretem. Podobamy się sobie bardziej na „lustrzanym”
zdjęciu ¬ siebie oglądamy w lustrze. Przyjaciele wybierają zwykły portret ¬ tak nas widzą].
2. Wpływ atrakcyjności fizycznej na to, czy kogoś lubimy
„Tylko powierzchowni ludzie nie oceniają po wyglądzie” – Oscar Wilde.
a) Założenia przyjmowane w stosunku do ludzi atrakcyjnych
Funkcjonowanie stereotypu - „piękne jest dobre” (K. Dion, E. Berscheid – w powszechnej świadomości to co piękne
kojarzone jest z innymi pozytywnymi cechami.
b) Kulturowe standardy piękna.
Dotyczy to głównie dzieci, które są głównymi odbiorcami Disneya i lalek Barbie.
Eksperyment Dion i Berscheid: badania dzieci w przedszkolu (także zdanie studentów na temat atrakcyjności dzieci
w przedszkolu)– są wrażliwe na atrakcyjność fizyczną rówieśników. Atrakcyjność fizyczna ma duży wpływ na
popularność. [Może to wynikać z naśladownictwa dorosłych, kt. też faworyzują pięknych]
c) Samospełniające się proroctwo
(irytująca konsekwencja stereotypu opartego na fizycznej atrakcyjności to możliwość pojawienia się s.p.)
Jak bardzo lubimy innych decyduje o tym, jak bardzo wydają się oni nam atrakcyjni.
Samospełniające się proroctwo ¬ sposób w jaki traktujemy ludzi wpływa na ich zachowanie i na to co myślą o
sobie. I vice versa – to jak bardzo lubimy innych, wpływa na ich pojęcie atrakcyjności u siebie. Im bardziej kogoś
lubimy, tym przyjemniejszy wydaje nam się jego wygląd.
[Eksperyment - nauczyciel „ciepły” traktowany jako bardziej atrakcyjny fizycznie od nauczyciela „zimnego”]
3. Podobieństwo: swój ciągnie do swego
Podobieństwo (postaw, przekonań, wartości, itp.) – jak my sami jesteśmy podobni do drugiej osoby.
Dlaczego podobieństwo jest ważne dla zjawiska atrakcyjności interpersonalnej? ponieważ:
+ ludzie podobni dostarczają społecznego wsparcia dla naszych własnych cech i wierzeń (potwierdzają nasze
przekonania)
+ myślimy negatywnie o tych, którzy nie zgadzają się z nami w ważnych kwestiach (prowadzi do repulsji).
4. Dopełnianie: czyż przeciwieństwa się nie przyciągają?
np. - osoba uległa może być atrakcyjna dla tych, którzy lubią wychowywać innych,
- gaduła atrakcyjna dla osoby małomównej
- nieśmiała dla otwartej [usw...]
[trzeba zrobić rozróżnienie na podobieństwo kogo czego; podobieństwo poglądów, opinii, zainteresowań, ale różnice
charakterów – np. introwertyk, ekstrawertyk ...]
5. Obsypywanie pochwałami
Psychologia społeczna - Aronson 26
+ Ingracjacja - stosowanie strategii (np. udzielanie pochwał, pozytywne wsparcie) w celu manipulowania innymi czy
zdobywania ich sympatii.
+ Obsypywanie pochwałami ¬ skuteczne do momentu wyczucia przez nas ewentualnej podstępnej metody
manipulacyjnej (wg. tłumacza – „maślenia komuś”©)¬ ingracjacji, lub nieszczere, nieuzasadnione.
+ Sądzimy, że osoby wykrywające nasze wady są bardziej inteligentne, od chwalących nas.

6. Lubić i być lubianym
„Śmiej się, a świat będzie się śmiał do ciebie”
+ Konsekwencje zmian w czyjeś sympatii do nas: efekt zysku –straty
Efekt zysku i straty ¬ tym bardziej lubimy daną osobę, im więcej wysiłku musieliśmy włoży w zmianę jej pierwotnej
opinii o nas (anfang – nie lubiani, dann lubiani), natomiast tym mniej lubimy daną osobę, im więcej jej pierwotnej
sympatii straciliśmy (na początku nas lubiła, a teraz nie).
7. Teorie atrakcyjności interpersonalnej: wymiana społeczna i równość (Thibaut & Kelley)
a) teoria wymiany społecznej – to, co ludzie sądzą o swoim związku z inną osobą, zależy od tego, jak spostrzegają
nagrody, które daje im ten związek, koszty, na jakie się narażają, na jaki – ich zdaniem - związek zasługują i jakie
jest –ich zdaniem- prawdopodobieństwo nawiązania lepszych stosunków z kimś innym.
+ Nagrody- pozytywne aspekty związku, czynią go wartościowy i wzmacniającym. Są to cechy indywidualne
partnera, konkretne zachowania, jak i nasze umiejętności osiągania zewnętrznych korzyści dzięki znajomości
zalet partnera (dostęp do pieniędzy, status, działalność, grono przyjaciół)
+ Koszty – konieczność znoszenia drażniących nawyków, wady drugiej osoby
+ Efekt związku – rachunek nagród i kosztów [wynik ujemny – związek w słabej kondycji C]
+ Poziom odniesienia (T. K.) bilans (wyrażony w terminach kosztów i nagród), jakiego oczekujemy od danego
związku. Tzw. Poprzeczka ©
+ Porównawczy poziom odniesienia – bilans (wyrażony w terminach kosztów i nagród), jakiego oczekujemy
od danego związku w porównaniu z innym, możliwym związkiem

b) Teoria równości – przyjmuje się, że ludzie czują się najszczęśliwsi w związkach, w których zarówno koszty jak i
zyski będące udziałem, jednej ze stron są w przybliżeniu takie same jak koszty i zyski przypadające drugiej stronie.
II. ZWIĄZKI UCZUCIOWE
a) miłość braterska – uczucie zaangażowania, bliskości w stosunku do drugiej osoby, któremu nie towarzyszy namiętność
ani pobudzenie fizyczne.
b) Miłość erotyczna – intensywna tęsknota za drugą osobą, której towarzyszy fizjologiczne pobudzenie (bicie serca
usw...). Gdy wszystko przebiega dobrze (II. Strona też nas kocha) – czujemy spełnienie, ekstazę.
Gdy miłość nieodwzajemniona – smutek, rozpacz.
+ Trójczynnikowa koncepcja miłości (Robert Sternberg `86; `88) - zgodnie z nią miłość to stan składający się z trzech
podstawowych elementów:
I uczucie bliskości – to uczucie związku z drugą osobą
II namiętność – najbardziej gorący czynnik, wyraża się stopniem pobudzenia wobec partnera (także pobudzenie
seksualne)
III zaangażowanie – definiowane na poziomie decyzji krótkoterminowej (znaczy, że kochamy partnera) i
długoterminowej (chcemy podtrzymać tę miłość i wierność)
III. PRZYCZYNY MIŁOŚCI
1) Wymiana społeczna w związkach długotrwałych.
Nagrody są zawsze ważne dla wyniku końcowego, koszty zaś odgrywają coraz większą rolę wraz z upływem czasu.
+ Inwestycyjny model związku (Rusbult) – (inwestycja) to co ludzie wnoszą w dany związek, zależy od satysfakcji,
jaką im daje; satysfakcji definiowanej w kategoriach nagród, kosztów, a także poziomu odniesienia i porównawczego
poziomu odniesienia oraz inwestycji, które stracą, gdy się z tego związku wycofają.
-inwestycje – dobra materialne (środki, własność np. dom.), niematerialne ( dobro emocjonalne naszych dzieci,
poczucie integralności)
(im więcej inwestujemy w związek, tym mniej jest prawdopodobne, że go opuścimy, mimo, że nas nie
satysfakcjonuje, a inne związki wydają się być bardziej satysfakcjonujące).
Nagrody - Koszty
Zadowolenie ze związku
- Poziom odniesienia
Psychologia społeczna - Aronson 27
Porównawczy poziom odniesienia Zaangażowanie w związek
Poziom inwestycji wnoszonych
w dany związek
ryc. 1 inwestycyjny model zaangażowania
Związki krótkotrwałe – relacje wymiany, w których ludzie przywiązują dużą wagę do równego rozkładania się zysków i
kosztów:
a) oczekujemy natychmiastowej zapłaty za nasze usługi
b) czujemy się zawstydzeni, jeżeli grzeczność z naszej strony nie spotka się z grzecznością partnera
c) rejestrujemy dokładnie co kto wnosi
d) to, że możemy pomóc drugiej osobie nie ma wpływu na nasz nastrój
Związki długotrwałe – relacje darowizny, koncentracja na pomaganiu partnerowi (tu odwrotnie do krótkotrwałych zw.)
2) Równość: czy zawsze musi być „coś za coś”?
+ Relacje wymiany - relacje interpersonalne oparte na potrzebie równości (tj. na potrzebie wyrównania stosunku
kosztów do zysków), tyczy się związków(osób), które poznały się niedawno.
+ Relacje darowizny - związki, w których ludzie troszczą się przede wszystkim o zaspokojenie potrzeb drugiej osoby.
(np. rodzicielstwo)
Lidzie różnią się pod względem stopnia realizacji zasady równości.
3) Atrakcyjność fizyczna a związki długotrwałe
Liczy się, czy atrakcyjność osoby , z którą się spotykamy, dorównuje naszej atrakcyjności.
4) Style przywiązywania się a związki uczuciowe
Styl przywiązywania się – oczekiwania, jakie ludzie formują co do kontaktów z innymi osobami; oczekiwania te
wynikają z rodzaju więzi między ich pierwszymi opiekunami a nimi jako niemowlętami
Trzy typy relacji pomiędzy niemowlętami i ich matkami (style przywiązywania)
a) oparty jest na poczuciu bezpieczeństwa – jego cechą charakterystyczną jest zaufanie, brak lęku przed
odrzuceniem i świadomość, że jest się wartościową i lubianą osobą.
b) oparty jest na unikaniu – cechą charakterystyczną jest tłumienie potrzeby nawiązania intymnych kontaktów z tą
osobą, ponieważ , ponieważ realizacja tej potrzeby zakończyła się niepowodzeniem; ludzie dla których
charakterystyczny jest ten styl, z trudnością nawiązują bliskie kontakty z innymi. (posiadają opiekunów
niedostępnych, zdystansowanych)
c) Lękowo – ambiwalentny – cechą charakterystyczną jest niepokój wynikający z niepewności, czy druga osoba
odpowie na potrzebę nawiązania intymnego kontaktu; rezultatem jest wyższy niż przeciętnie poziom lęku. (Mają
najczęściej opiekunów niekonsekwentnych i apodyktycznych).
5) Kłopoty w raju
a) Uczucie zazdrości w bliskich związkach uczuciowych
-Związek między zazdrością a samooceną nie jest tak wielki jak przypuszczano,
-stwierdza się, że ludzie skłonni do zazdrości wtedy, gdy czują się zagrożeni w obszarach szczególnie ważnych dla
ich dobrej samooceny, w ważnej dla nas dziedzinie.(np. chcemy bardzo dostać się na psychologię, a dostaje się
nasz kolega)
b) Zerwanie: rozstanie jest zawsze trudne
Cztery etapy odchodzenia od drugiej osoby
1) faza interpersonalna – myślimy, jak bardzo niesatysfakcjonujący jest dla nas ten związek
2) faza diady – dyskutowanie na temat rozstania z partnerem
3) faza społeczna – przekazywanie informacji innym na temat rozstania z partnerem
4) raz jeszcze faza interpersonalna – fakt rozstania zostaje przyjęty do wiadomości i podejmujemy próbę
sformułowania własnej oceny tego, co się stało
Rozróżnienie na osoby: Rozstające się - osoby z wysokim poczuciem odpowiedzialności
Porzucające - udział ich w tej decyzji był znaczący
Porzuconych - osoby z niskim poczuciem odpowiedzialności
R.11. ZACHOWANIA PROSPOŁECZNE: DLACZEGO LUDZIE POMAGAJĄ INNYM
Zach. prospołeczne – każde działanie ukierunkowane na niesienie korzyści innej osobie
Psychologia społeczna - Aronson 28
GENEZA ZACH. PROSPOŁECZNYCH:
♦ socjobiologia: instynkty i geny (E.O.Wilson, R.Dawkins)
socjobiol. – perspektywa, w ramach której zjawiska społ. tłumaczy się stosując prawa t.ewolucji
dobór krewniaczy (Hamilton) – zach. jednostki mające na celu ochronę życia krewnych są
utrwalana poprzez mechanizm naturalnej selekcji
# badanie ¬ Greenberg:
Pszczoły wypuszczone w pobliżu obcego im ula próbowały się do niego dostać => zostały wpuszczone tylko te
bardziej spokrewnione z mieszkankami tegoż ula.
norma wzajemności – założenie, że inni będą nas traktować w ten sam sposób, w jaki my ich
traktujemy (ktoś, komu pomagamy może kiedyś pomóc nam) ¬ norma ta
także została uwarunkowana genetycznie jako ułatwiająca przetrwanie
♦ wymiana społeczna: zyski i koszty związane z pomaganiem
t. wymiany społ. – wyjaśnia relacje społ. zasadą maksymalizacji zysków i minimalizacji kosztów
Zyski to np.:
- świadomość normy wzajemności (pomaganie jako inwestycja w przyszłość)
- złagodzenie dyskomfortu związanego z przyglądania się cudzemu nieszczęściu (=> redukcja napięcia i niepokoju)
- zdobycie uznania i gratyfikacji
- uświadomienie skuteczności własnego działania
Przykładowe koszty:
- strata czasu
- bezpośrednie (lub pośrednie, odroczone) zagrożenie dla własnego zdrowia/ życia
- uzależnienie drugiej osoby od nas
Teoria ta przeczy istnieniu altruizmu (każdy dba tylko o własny interes)
altruizm – każde działanie ukierunkowane na niesienie korzyści drugiej osobie z pominięciem wł.
interesu (często związane z własnymi kosztami)
♦ empatia i altruizm: pomoc bezinteresowna
empatia – zdolność do postawienia siebie na miejscu drugiej osoby i odbierania w podobny
sposób zachodzących wydarzeń oraz odczuwania podobnych emocji
Hipoteza empatii-altruizmu – empatia odczuwana względem drugiej osoby skłania do udzielenia
jej pomocy bez względu na konsekwencje podjętych działań.

C czy odczuwam nie => pomogę, gdy będzie to w mym interesie
os. potrzebu- empatię?
jąca pomocy tak => pomogę mimo wszystko
INDYWIDUALNE PRZESŁANKI ZACH. PROSPOŁECZNYCH:
• osobowość altruistyczna – osobowość, którą charakteryzuje tend. do udzielania pomocy innym
- można ją „wyrobić” u dzieci (zachęty do pomagania, modelowanie, nagrody z umiarem)
- ale: wysokie wyniki na skali altruizmu w testach osobowości nie gwarantują jeszcze, że będziemy zawsze
pomagać! (korel. między zach. altr. w odmiennych sytuacjach = 0,23)
• płeć:
- uwarunk. kulturowe (♂: rycerskość, heroizm, ♀: opieka, wych., tworzenie trwałych zw.)
- faceci częściej pomagają w sytuacjach ekstremalnych, kobitki – długotrwałe pomaganie
• samopoczucie:
- „czujesz się dobrze, czynisz dobrze” – dlaczego?
- widzimy wtedy radosne strony życia (=> tend. do spostrzegania pozyt. cech u innych)
- pomagając innym przedłużamy u siebie dobry nastrój (przypływ pozyt. uczuć)
- dobry nastrój => większa koncentracja na sobie => dążenia, by zachowywać się zgodnie z własnymi
wartościami, ideałami
- „czujesz się źle, czynisz dobrze”:
Psychologia społeczna - Aronson 29
- poczucie winy zwiększa gotowość do pomocy innym (zbadano, że ludzie idący do kościoła częściej
pomagają bezpośrednio przed spowiedzią ©)
- hipoteza redukcji negatywnego stanu emocjonalnego (Cialdini) ¬ ludzie angażują się w pomoc
dla innych, aby pozbyć się uczucia smutku i przygnębienia
(teoria wymiany społ. ¬ przez pomoc innym pomagamy sobie)
wady tej hipotezy – bierze ona pod uwagę tylko natychmiastowe zyski z pomagania
- „pomaganiu towarzyszy altruistyczna aura mająca zdolność rozwiewania wszelkich smutków”
/Aronson/
- smutek prowadzi do zwiększenia pomagania tylko wtedy, gdy nie dostaliśmy wcześniej jakiejś innej
nagrody poprawiającej nastrój
SYTUACYJNE DETERMINANTY PROSPOŁ. ZACHOWANIA:
• miejsce zamieszkania:
- ile osób pomaga krwawiącemu mężczyźnie:
- na wsi/ w małym miasteczku: 50% (ludzie wyrastają tu w przekonaniu, że warto pomagać, atmosfera
przyjaźni, ufności, altruizmu)
- w dużym mieście: tylko 15% (anonimowość, nieufność wobec obcych, zainteresowanie wyłącznie
swoimi sprawami)
- hipot. przeładowania urbanistycznego – ludzie broniąc się przed nadmiarem stymulacji, jakich dostarcza
miejskie życie, zamykają się w sobie i unikają kontaktów z innymi ludźmi
- większy wpływ ma specyfika miasta niż cechy osobowościowe (a więc lepiej zranić się na wsi w obecności
mieszczucha niż w Tokyo przy wieśniaku ©)
• liczba świadków:
- efekt widza – im więcej jest świadków nagłego wypadku, tym mniejsza szansa, że
którykolwiek z nich podejmie interwencję
# badanie ¬ Darley, Latane (1968):
Badani byli świadkami ataku padaczki – mierzono czas udzielenia pomocy choremu przez badanych (którzy byli
przekonani, że są jedynymi świadkami wypadku/ że jest jeszcze inny świadek/ że jest ich jeszcze czterech) => im tych
świadków było w ich przekonaniu więcej, tym mniejsza była ich gotowość do interwencji
Schemat procesów prowadzących do podjęcia interwencji przez przygodnego świadka:
1 2 3 4 5 interwencja
R
o
z
t
a
r
g
n
i
e
n
i
e
,

p
o
ś
p
i
e
c
h
(
z
d
a
r
z
e
n
i
e

n
i
e

d
o
s
t
r
z
e
ż
o
n
e
)
K
u
m
u
l
a
c
j
a

i
g
n
o
r
a
n
c
j
i

(
z
i
n
t
e
r
p
r
e
t
o
w
a
n
i
e

z
d
a
r
z
e
n
i
a

j
a
k
o
R
o
z
p
r
o
s
z
.

o
d
p
o
w
i
e
d
z
i
a
l
n
o
ś
c
i
B
r
a
k

w
i
e
d
z
y
,

k
o
m
p
e
t
e
n
c
j
i
(
n
i
e
m
o
ż
n
o
ś
ć

z
a
o
f
e
r
o
w
a
n
i
a
w
ł
a
ś
c
i
w
e
j

p
o
m
o
c
y
)
Z
a
g
r
o
ż
e
n
i
e

d
l
a

J
a
,

z
o
b
o
w
i
ą
z
a
n
i
a

p
r
a
w
n
e
,

z
a
k
ł
o
p
o
t
a
n
i
e
(
z
b
y
t

w
y
s
o
k
i
e

k
o
s
z
t
y

p
o
m
o
c
y
)
brak interwencji, nieudzielenie pomocy

/ Latane, Darley/
- nieprzekroczenie któregokolwiek z tych stopni => zablokowanie dalszego postępu => brak interwencji
ad.(1):
# badanie ¬ Darley, Batson (1973):
Badanie dotyczyło studentów seminarium duchownego – mieli oni przejść do drugiego budynku, gdzie mieli wygłosić
krótkiego spicza. Niektórych pośpieszano (rzekomo spotkanie już się zaczęło), a innym mówiono, że mają jeszcze
kupę czasu. W przejściu siedział jęczący pomocnik eksperymentatora. Ilu się zatrzymało, żeby mu pomóc?
¬ 63% nieśpieszących się
Psychologia społeczna - Aronson 30
n
a
g
ł
y

w
y
p
a
d
e
k
¬ 10% śpieszących się (wielu nawet go nie dostrzegło)
Co dalej – badani byli mierzeni pod względem stopnia religijności => religijność nie wpłynęła na większą gotowość do
zatrzymania się.
Nawet temat przemówienia nie wpłynął (czy badani mieli gadać o przyszłej pracy, czy o miłosiernym samarytaninie –
nie miało to większego znaczenia)
ad.(2):
- chory czy pijany? – interpretacja zdarzenia wpływa na naszą gotowość do pomagania
- źródło inf. stanowią inne osoby (¬ tzw. nieformalny wpływ społ.)
- kumulacja ignorancji – świadkowie nagłego wypadku wzajemnie obserwując swą obojętność interpretują
zdarzenie jako niegroźne i nie wymagające interwencji
ad. (3):
# badanie ¬ Latany, Darley (1970):
Dym wydobywający się z kratek wentylacyjnych do pomieszczenia, w którym byli badani:
¬ gdy była tam 1 os. => interweniuje 75%
¬ gdy były trzy osoby => interweniuje 38%
=> boimy się wyjścia na idiotów reagujących przesadnie na nieistotny bodziec
- rozproszenie odpowiedzialności – wraz ze wzrostem liczby przygodnych świadków zmniejsza się poczucie
odpowiedzialności za rozwój wypadków
PODSUMOWANIE ¬ Pięć etapów wiodących do zaangażowania się ludzi w pomoc:
♦ dostrzeżenie zdarzenia
♦ interpretacja zdarzenia jako nagłego wypadku
♦ przyjęcie odpowiedzialności za podjęcie działania
♦ wiedza, jak pomóc
♦ decyzja o interwencji
• charakterystyka ofiary:
- łatwiej pomagamy, gdy ofiara jest podobna do nas (T.Emswiller)
- prawo doboru krewniaczego – niezbyt dobre wyjaśnienie
- podobieństwo => sympatia => większa chęć pomocy
Konsekwencje udzielania pomocy:
- w pewnych okolicznościach pomoc może mieć większe znaczenie nagradzające dla osoby udzielającej niż
otrzymującej
- jeśli pomoc oferuje nam osoba podobna do nas, czujemy się bardziej upokorzeni (podkreślenie naszej
niekompetencji)
- ludzie niechętnie niechętnie proszę o pomoc, gdyż wiąże się to z obniżeniem samooceny, poczuciem
nieadekwatności i zależności
- sztuka pomagania polega więc na tym, aby robić to w sposób nie stwarzający zagrożenia dla cudzej samooceny,
zwłaszcza gdy osoba, której udzielamy pomocy, ma słabe poczucie kontroli nad swoimi działaniami.
Jeszcze jedna myśl na koniec: uświadomienie sobie przez nas barier hamujących pomoc zwiększa gotowość do pomagania!
R.12. AGRESJA: DLACZEGO RANIMY INNYCH LUDZI
I. Czym jest agresja?
Działanie agresywne – zachowanie, którego celem jest spowodowanie fizycznej lub psychicznej szkody
agresja
wroga – akt agresji poprzedzony uczuciem gniewu, którego celem jest zadanie bólu lub
zranienie
instrumentalna – akt agresji służący osiągnięciu innego celu poza zadaniem bólu czy
zranieniem
Czy agresja jest wrodzona czy wyuczona?
• T. Hobbes „Lewiatan”(1651) – człowiek z natury jest barbarzyńcą, hamują go tylko represje narzucone przez prawo
• J.J Rousseau (1762) – koncepcja „szlachetnego dzikusa”, ludzie są z natury łagodni, to cywilizacja tłumi tę naturę i
wyzwala agresję
Psychologia społeczna - Aronson 31
• Z. Freud (1930) - instynkt życia (eros) i śmierci (tanatos);
Teoria hydrauliczna – nie ujawnione emocje ulegają kumulacji i wywołują stan napięcia ustępujący w chwili, gdy dojdzie do
ekspresji tłumionych emocji
Agresja – instynkt czy wpływ zachowania?
• J.P. Scott (1958) – jeśli organizm nie otrzymuje z zewnątrz bodźców de walki, nie będzie przejawiał zachowania
agresywnego (czyli potrzeba walki nie ma charakteru wrodzonego, nie istnieje instynkt agresji)
• K. Lorenz (1966) – obserwacja zachowania pielęgnic rycerskich (agresywne rybki) – samce pielęgnic w warunkach
naturalnych atakują tylko samce swojego gatunku, w eksperymencie usunięto z akwarium samce pielęgnic (agresja
skierowana na samce innych gatunków) a później wszystkie samce (agresja skierowana na samice, co w przyrodzie się
nie zdarza)
• R.Lore i L. Schultz (1993) – agresja ze względu na swoje przystosowawcze znaczenie została utrzymana i
doskonalona w toku rozwoju; rozwojowi agresji towarzyszy doskonalenie mechanizmów hamujących jej ekspresję, gdy
jest to korzystne dla organizmu
Na ekspresję agresji mają wpływ:
= wrodzone popędy
= opanowane sposoby kontroli zachowania
= cechy sytuacji społecznej
Wniosek: nie udowodniono jaka jest natura agresji (instynktowna czy wyuczona), ale na pewno nie jest wyłącznie reakcją
wrodzoną, czynniki społeczne i sytuacyjne modyfikują jej nasilenie i sposób przejawiania.
II. Sytuacyjne uwarunkowanie agresji
• procesy neuronalne i chemiczne jako przyczyny agresji
o ciało migdałowate sprawuje kontrolę nad zachowaniami agresywnymi
o testosteron powoduje nasilenie agresji
o alkohol obniża opory przed dokonywaniem czynów naruszających normy społeczne (w tym aktów agresji)
• ból i niewygoda jako przyczyny agresji
 eksperyment Berkowitza (1983, 1988) – studenci, których ręka była zanurzana w b. zimnej wodzie, okazywali nagłe
nasilenie wrogości w stosunku do osób znajdujących się w pobliżu
 „zjawisko długiego, gorącego lata” – wraz ze wzrostem temperatury zwiększa się częstotliwość występowania
rozruchów ulicznych i aktów przemocy (Carlsmith, Andersen, 1979)
• sytuacje społeczne jako przyczyny agresji
o frustracja jako przyczyna agresji
teoria frustracji-agresji – przeszkody występujące na drodze do osiągnięcia celu zwiększają prawdopodobieństwo
wystąpienia reakcji agresywnych
czynniki zwiększające frustrację (a więc sprzyjające agresji):
- dystans dzielący nas od upragnionego celu lub obiektu – im bliżsi jesteśmy realizacji zamierzeń, tym
większa jest nasza frustracja przy napotkaniu przeszkody
- niespodziewane lub (w naszym mniemaniu) niesłuszne pojawienie się czynników frustrujących
kiedy frustracja prowadzi do agresji?
º kiedy wygląd i siła osoby, która ponosi odpowiedzialność za naszą frustrację oraz jej potencjalna zdolność
do rewanżu jest niska
º kiedy przyczyny frustracji są niezrozumiałe, kiedy nie zasłużyliśmy sobie na nią i ktoś celowo się do niej
przyczynił
Frustracja nie jest bezpośrednią konsekwencją deprywacji, lecz jest efektem deprywacji relatywnej.
deprywacja relatywna – poczucie jednostki (albo grupy społecznej), że posiada mniej niż zasługuje lub mniej niż
pozwolono jej oczekiwać, lub też mniej niż posiadają ludzie do niej podobni.
obezpośrednia prowokacja i odwet jako przyczyna agresji – pragnienie odwetu w momencie, gdy spotykamy się z
agresywnym zachowaniem
- tylko prowokacja zamierzona prowadzi do odwetu, prowokacja przypadkowa natomiast do powstrzymania się
przed rewanżem
- odwet nie pojawi się, gdy znamy okoliczności łagodzące, wiemy, dlaczego ktoś nas prowokuje (pod
warunkiem, że posiadamy tę wiedzę przed zaistnieniem krytycznego zdarzenia)
o obecność przedmiotów kojarzonych z agresją jako przyczyna agresji
bodziec wyzwalający agresję – przedmiot kojarzony potocznie z działaniami agresywnymi (np. rewolwer); sama
jego obecność zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia aktów agresji
Psychologia społeczna - Aronson 32
o teoria społecznego uczenia: naśladownictwo i agresja
teoria społecznego uczenia – uczenie się społecznych zachowań następuje poprzez obserwację i naśladownictwo
innych ludzi;
 Seria eksperymentów Bandury (1961, 1963) - agresywna zabawa lalką Bobo - wykazały rolę społecznego
uczenia się w wywoływaniu agresji;
III. Wpływ agresji oglądanej w środkach masowego przekazu
wpływ na dzieci
- oglądanie przemocy rzeczywiście wywołuje agresywne zachowania (Hearold, 1986)
- największy wpływ wywiera na dzieci mające skłonność do okazywania agresji (Josephson, 1987)
- większość dzieci, nawet nie przejawiających tendencji agresywnych, pod wpływem długotrwałego kontaktu z aktami
przemocy w telewizji, zaczyna wykazywać nasilone tendencje agresywne (Leyens i in., 1975; Parke i in., 1977);
wpływ na dorosłych
oglądana w mediach przemoc wywiera wpływ na zachowanie się osób dorosłych:
- liczba morderstw wzrasta w tygodniu następującym po transmisji walk bokserów wagi ciężkiej (Phillips, 1983)
znieczulający efekt oglądania przemocy w środkach masowego przekazu – powtarzający się kontakt z aktami agresji obniża
naszą wrażliwość na tego typu sytuacje
Przyczyny nasilenia tendencji agresywnych w wyniku kontaktu z przemocą poprzez środki masowego przekazu:
1. Jeśli oni mogą to robić, ja też mogę – osłabienie norm nakazujących kontrolę agresywnych impulsów;
2. Ach, więc tak to się robi! – dostarczenie pomysłów, jak ujawnić własną agresję;
3. Myślę, że to, co czuję, to właśnie agresja – lepsze uświadamianie sobie własnej złości i szybsze uruchomienie
działań agresywnych;
4. Przyzwyczajenie się do przemocy, osłabienie przerażenia i wstrętu, zmniejszenie współczucia dla ofiary – łatwiejsza
akceptacja aktów przemocy;
IV. Przemoc, pornografia i akty agresji wobec kobiet
= pornografia nie prowadzi do zachowań agresywnych – ekspozycja materiału o treściach erotycznych nie powoduje
liczby przestępstw seksualnych, aktów przemocy wobec kobiet i innych przejawów antyspołecznych zachowań, ale…
= pornografia + przemoc prowadzi do zachowań agresywnych – prezentacja brutalnej pornografii prowadzi do
zwiększenia akceptacji przemocy seksualnej wobec kobiet i stanowi czynnik odpowiedzialny za agresywne
zachowania w stosunku do nich.
V. Jak zmniejszać agresję
Czy kara sprzyja hamowaniu zachowań agresywnych?
 Eksperyment Aronsona i Carlsmitha przeprowadzony w przedszkolu (1963) – groźba surowej kary za ewentualny odwet
na rywalu nie zmniejszała znacząco pokusy rewanżu. Natomiast groźba mniejszej kary, na tyle jednak przykrej, że
czasowo powstrzymywała agresję, skłaniała dzieci do zweryfikowania własnej umiejętności panowania nad sobą i w
ostateczności zmniejszała atrakcyjność działań odwetowych;
• groźba surowej kary nie zapobiega popełnianiu przestępstw;
• kara o średnim stopniu dolegliwości, wymierzana jednak konsekwentnie, zapobiega dokonywaniu aktów przemocy przez
osoby dorosłe
Katharsis – uwalnianie nagromadzonej energii poprzez wysiłek fizyczny, obserwację zachowań agresywnych innych ludzi
lub dopuszczenie się czynu noszącego znamiona agresji; takie „wypuszczenie pary” ma obniżyć prawdopodobieństwo
wystąpienia podobnych działań w przyszłości (Freud, 1933; Dollard 1939);
Aby pozbyć się agresji można: a) uczestniczyć w fizycznych formach aktywności; b) przyglądać się innym ludziom biorących
udział w grach z elementami rywalizacji; c) podejmować bezpośrednie działania agresywne.
Okazuje się, że:
• zarówno uczestnictwo, jak i kibicowanie rywalizacji sportowej nasila agresywne zachowania
• dokonanie czynu o znamionach agresji zwiększa skłonność do dokonywania podobnych czynów w przyszłości
Ponadto:
- werbalna agresja raz wyrażona zwiększa prawdopodobieństwo podjęcia kolejnych ataków;
- dopuszczenie się aktu otwartej agresji względem jakiejś osoby zmienia nasz stosunek wobec tej osoby (uruchamiają
się procesy poznawcze, których celem jest usprawiedliwienie wyrządzonej tej osobie krzywdy – deprecjonowanie
ofiary, „zasłużył sobie na to”), co dodatkowo zwiększa szanse użycia w stosunku do niej przemocy;
- ekspresja agresji nie hamuje tendencji agresywnych, a nawet sprzyja ich wzrostowi;
VI. Jak radzić sobie z gniewem?
Psychologia społeczna - Aronson 33
+ rozładowanie a samoświadomość
Doświadczanie uczucia gniewu nie musi wiązać się z przemocą. Wystarczy jasne zakomunikowanie otoczeniu, że jesteś
zły i podanie przyczyn twojego złego samopoczucia.
W przypadku doświadczania stresu emocjonalnego pomocne jest podzielnie się własnymi uczuciami z drugą osobą.
Pennebaker – efekty pozytywne, jakie przynosi „zwierzenie się”, związane są nie tylko z wyładowaniem emocjonalnym,
ale także ze zdobywaniem samoświadomości i wglądu we własne procesy psychiczne.
+ przeprosiny jako sposób na rozładowanie gniewu – skutecznym sposobem przeciwdziałania reakcjom agresywnym
drugiej osoby jest podjęcie działań ukierunkowanych na likwidację jej złości i irytacji;
+ modelowanie nieagresywnego zachowania
+ trening umiejętności komunikacyjnych strategii rozwiązywania problemów – kształcenie ludzi w zakresie
konstruktywnego wyrażania gniewu i krytycyzmu, negocjowania i poszukiwania kompromisu w przypadku zaistnienia
konfliktów oraz wrażliwości na potrzeby i pragnienia innych;
+ rozwijanie empatii
Jeśli nie znajdziemy sposobu dehumanizacji potencjalnej ofiary naszego ataku, to celowe zadanie jej bólu będzie sprawiało
nam trudność (Feshbach i Feshbach, 1969, 1971, 1978
Dehumanizacja – proces polegający na pozbawieniu ofiary cech ludzkich i deprecjonowaniu jej wartości. Dehumanizacja
obniża opór przed dokonywaniem aktów agresji i sprawia, że raz podjęta agresja ułatwia następne zachowania tego typu i
znacznie zwiększa prawdopodobieństwo ich wystąpienia
R.13. UPRZEDZENIA: PRZYCZYNY I LEKARSTWA
Wszelka przynależność do jakiejkolwiek kategorii czyni nas ofiarami uprzedzeń.
Są one niebezpieczne, bo mogą prowadzić do nienawiści. Bycie obiektem uprzedzeń zawsze prowadzi do obniżenia
samooceny, która jest zasadniczym składnikiem życia każdego człowieka - kluczowym determinantem tego jak się
zachowujemy i kim się stajemy. A obiekty uprzedzeń już od najmłodszych lat spotykają się z sytuacjami obniżającymi ich
samoocenę. Obecnie uprzedzenia nie zanikają, ale staja się niej jawne, a czasem dają o sobie znać z b. dużą siłą.
1. Zdefiniowanie uprzedzeń, stereotypizacji i dyskryminacji
Uprzedzenie jest postawą; składa się z komponentów:
- afektywnego - reprezentuje zarówno typ emocji powiązany z postawą jak i nasycenie postawy
- poznawczego - przekonania lub myśli tworzące postawę [czyli stereotyp]
- behawioralnego – odnoszącego się do działań [ czyli dyskryminacja]
Uprzedzenie: komponent emocjonalny
Uprzedzenie to wroga lub negatywna postawa dotycząca wyróżniającej się grupy ludzi, oparta wyłącznie na ich
przynależności do tej grupy.
Termin uprzedzenie odnosi się do generalnej struktury potrzeby i jej afektywnego komponentu. Teoretycznie może być
pozytywne i negatywne, ale w psychologii społecznej termin ten oznacza postawę negatywną. Indywidualne cechy są
pomijane lub niezauważane.
Stereotyp: komponent poznawczy
Stereotyp to generalizacja odnosząca się do grupy w ramach której identyczne charakterystyki zostają przypisane
wszystkim bez wyjątku jej członkom, niezależnie od rzeczywistych różnic pomiędzy nimi.
Są odporne na zmianę pod wpływem nowej informacji. Zależne od kultury, duża role w przekazywaniu ich odgrywają środki
masowego przekazu. Nie musi prowadzić do aktów działania - jest to raczej sposób na uroszczenie świata. [Allport i prawo
najmniejszego wysiłku].
Kobiety generalnie spostrzegane jako mniej asertywne i bardziej poddające się socjalizacji niż faceci. Np. uważa się że do
osiągnięcia celu kobiety muszą włożyć więcej wysiłku = są mniej zdolne. Jest to tak silny stereotyp, że wierzy weń sama
grupa naznaczana. Babki też w to wierzą, faceci surowiej karani za niepowodzenia.
Jesteśmy szczególnie czuli na niepowodzenia facetów i wyraźnie powściągliwi gdy powiedzie się kobiecie.
Dyskryminacja: komponent behawioralny
Dyskryminacja to nieusprawiedliwione, negatywne lub krzywdzące działanie skierowane przeciwko członkom danej grupy,
wyłącznie dlatego iż do niej należą.
2. Przyczyny uprzedzeń
Socjobiologowie sugerują, że wszystkie organizmy mają tendencje do preferowania osobników podobnych genetycznie,
oraz wyrażania strachu i nienawiści wobec niepodobnych, nawet gdy te nie uczyniły im nic złego.
Niemniej nie ma pewności czy są one wynikiem biologii czy kultury.
Psychologia społeczna - Aronson 34
3. Sposób w jaki myślimy: poznawanie społeczne
Jedno z wyjaśnień uprzedzeń mówi, że są one efektem ubocznym sposobu w jaki przetwarzamy i organizujemy informacje -
czyli efektem ubocznym poznania społecznego [schematy, heurystyki...]
KATEGORYZACJA SPOŁECZNA: MY A ONI
Pierwszy krok w wykreowaniu uprzedzeń - podział na te dwie grupy - klasyfikując do grup nadajemy naszemu światu sens.
grupa własna – grupa z którą jednostka się identyfikuje i czuje się jej członkiem
grupa cudza – grupa z którą jednostka się nie identyfikuje
Stronniczość wobec grupy własnej – szczególnie pozytywne odczucia i uprzywilejowane traktowanie ludzi, których
określamy jako część naszej własnej grupy, negatywne zaś odczucia i nieuczciwe traktowanie innych tylko dlatego, że
określiliśmy ich jako należących do grupy obcej. Wg Tajfel podstawowym motywem takiego podziału jest samoocena-
jednostki poszukują potwierdzenia swej samooceny przez identyfikowanie się ze specyficznymi grupami społecznymi.
Grupy minimalne – nic nie znaczące grupy utworzone przez zgrupowanie obcych ludzi na podstawie trywialnych kryteriów:
jednak owo minimalne członkostwo nadal przejawia się w stronniczości wobec grupy własnej. Nawet gdy powody
zróżnicowania są minimalne to będąc członkiem grupy własnej, próbujesz pokonać członków grupy cudzej – bo to służy
budowaniu u ciebie samooceny.
Jednorodność grupy obcej – spostrzeganie tych, którzy należą do grupy obcej jako bardziej do siebie podobnych
[jednorodnych] niż w rzeczywistości, a zarazem bardziej do siebie podobnych niż członkowie grupy własnej.
BŁĄD LOGICZNY:
Skąd bierze się tak duża odporność na uprzedzenia?
1. emocjonalny składnik postaw - a logiczne argumenty przeciwstawione emocjom nie są zbyt skuteczne. Stąd biorą się
błędy w logicznym rozumowaniu- zniekształcenia oczywistych faktów obalających uprzedzenia, albo ich ignorowanie ich.
2. poznawczy komponent postawy narzuca sposób w jaki przetwarzamy istotną informacje o obiektach tych postaw - nie
mamy możliwości obiektywnego określania zdarzeń, bo informacjom zgodnym z wyobrażeniami poświęcamy więcej
uwagi, częściej je powtarzamy = dokładniej zapamiętujemy → jest to przetwarzanie schematyczne. Jakiekolwiek
zachowanie zgodne z naszym stereotypem utrwala ten stereotyp i tak staje on się względnie niepodatny na zmiany.
AKTYWIZACJA STEREOTYPÓW:
Stereotypy odzwierciedlają przekonania kulturowe.
 Pyszczyński, Greenberg - debata białego i czarnego człowieka – raz wyraźnie wygrywał jeden, raz drugi; obserwatorzy
mieli oceniać umiejętności przegranego: 1. po rasistowskim komentarzu podstawionego obserwatora 2. po neutralnym
komentarzu obserwatora, 3. bez komentarzy; w pierwszej grupie umiejętności czarnego zostały ocenione dużo gorzej;
wniosek: komentarz aktywizujący stereotyp sprawia że ulegamy stereotypowi.
Devine – badania dot. procesu przetwarzanie informacji – wyróżniła w nim 2 etapy:
1. Automatyczne przetwarzanie informacji
Etap dostarczania informacji = tutaj stereotypu. Jest prostą reakcją na bodziec, automatycznie uruchamia treści
związane ze stereotypem u każdego.
Nie mamy nad nim kontroli, znając jakieś stereotypy, a nie będąc osobą uprzedzoną i tak ulegamy automatycznemu
procesowi stereotypizacji.
2. Kontrolowane przetwarzanie informacji
Etap świadomego popierania lub odrzucania stereotypowych informacji.
Proces kontrolowany - mamy wpływ i możemy stłumić lub pominąć stereotypy. Zwykle etap ten nie pojawia się gdy
jesteśmy zmęczeni, zaabsorbowani, przygnębieni, roztargnieni lub nie przywiązujemy większej wagi do tych informacji.
Wówczas reagujemy automatycznie
KORELACJA POZORNA:
Tendencja do spostrzegania związków lub korelacji pomiędzy zdarzeniami, które nie są powiązane. Mają one tendencje do
pojawiania się gdy zdarzenia lub ludzie wyróżniają się szczególną cechą, a potem odnosimy te współzależność do
wszystkich członków konkretnej grupy a potem bardziej wyraziście spostrzegamy informacje potwierdzające naszą tezę.
ZMIENIANIE STEREOTYPOWYCH PRZEKONAŃ
Webber i Crocker - trzy modele umożliwiające zmianę stereotypowych przekonań:
O Model buchalteryjny – informacja niezgodna ze stereotypem prowadząca do przekształcenia tego stereotypu- każdy
fragment informacji zaprzeczającej zmienia ten stereotyp.
O Model przkształceniowy – informacja niezgodna ze stereotypem, prowadząca do radykalnej zmiany stereotypu.
Radykalna zmiana pod wpływem silnej, wyrazistej informacji.
O Model wykształcenia stereotypu niższego rzędu: informacja niezgodna ze stereotypem prowadzi do stworzenia
stereotypu niższego rzędu, w celu przyswojenia tej informacji, bez konieczności zmieniania początkowego stereotypu.
Z tych trzech typów nie działa model przekształceniowy - bo informacja sprzeczna zostaje spostrzegana jako wyjątek
potwierdzający regułę. Gdy informacja niezgodna dotyczy wielu jednostek, to stereotyp zmienia się buchalteryjnie =
stopniowo, a gdy dotyczy tylko kilku jednostek, to formułujemy stereotyp niższego rzędu.
Wszyscy stereotypizujemy innych, a osoby emocjonalnie podchodzące do uprzedzeń są dużo bardziej odporne na zmiany
swych przekonań niż inne bo mocniej angażują się w to osobiście.
Psychologia społeczna - Aronson 35
3. Sposób w jaki przypisujemy znaczenie: tendencyjność atrybucji
Procesy atrybucji – za ich pomocą wyjaśniamy sens ludzkiego zachowania, tworzymy je też by wyjaśnić sens zachowania
całych grup ludzi.
WYJAŚNIENIA ODWOŁUJĄCE SIĘ DO DYSPOZYCJI I SYTUACJI.
Podstawowy błąd atrybucji- pomniejszanie wagi czynników sytuacyjnych = atrybucja z dyspozycji.
Stereotypy są atrybucjami z dyspozycji.
Krańcowy błąd atrybucji (Pettigrew) – skłonność do czynienia atrybucji z dyspozycji w odniesieniu do całej grupy ludzi.
Te atrybucje łatwo zaobserwować w działaniu.
Gdy ludzi zachowują się w sposób odpowiadający naszym stereotypom, mamy skłonność do pomijania informacji
dostarczającej przesłanek do wnioskowania o przyczynach takiego a nie innego zachowania. [ pomijamy sytuacje lub
okoliczności życiowe.]
OCZEKIWANIE I ZNIEKSZTAŁCENIA.
Gdy osoba zachowuje się przy nas w sposób nieoczekiwany i niestereotypowy dokonujemy atrybucji z sytuacji w
odniesieniu do takiego wyjątku, np. ona zazwyczaj jest inna, ale teraz tego nie widać.
OBWINIANIE OFIARY: (atrybucje z dyspozycji ofiary)
Skłonność do obwiniania ludzi [ dokonywania atrybucji z dyspozycji] za to, że stają się ofiarami, a motywowana głównie
przez pragnienie wiary w to, że świat jest sprawiedliwy.
Większość z nas w konfrontacji z niesprawiedliwą i trudną do wytłumaczenia sytuacją znajduje sposób by obwinić ofiarę.
Silniejsze u ludzi którzy silnie wierzą w sprawiedliwy świat, jest mechanizmem obrony przed strachem, że nas mogłoby
spotkać coś podobnego - my czujemy się bezpiecznie, bo zachowalibyśmy większa ostrożność.
SAMOSPEŁNIAJĄCE SIĘ PROROCTWA:
Nasze zachowanie prowokuje zachowanie innych, które potwierdza uprzedzenia.
4. Sposób, w jaki rozmieszczamy zasoby: teoria rzeczywistego konfliktu.
Jednym z najbardziej oczywistych źródeł uprzedzeń jest rywalizacja o dobra np. władze, status społeczny.
Teoria rzeczywistego konfliktu - ograniczenie zasobów prowadzi do konfliktu między grupami, którego konsekwencja jest
nasilenie uprzedzeń i dyskryminacja.
RYWALIZACJA EKONOMICZNA I POLITYCZNA.
Dollard był jednym z pierwszych, którzy udokumentowali związek pomiędzy dyskryminacją a rywalizacją ekonomiczną.
Kiedy zasoby się kurczą, członkowie grupy własnej czują się zagrożeni przez członków obcej i wykazują większą skłonność
do dyskryminacji, uprzedzeń i stosowania wobec nich przemocy, niż wcześniej.
ROLA KOZŁA OFIARNEGO:
Kiedy nie ma osoby bądź grupy, którą można by bezpośrednio obwinić za złą sytuacje, lub kryzys- tzn. grupy z która się
rywalizuje pojawia się kozioł ofiarny, ktoś na kogo zrzuca się winę i na kim wyładowuje się agresje. Czasem jest tak, że
uprzedzenia spowodowane rywalizacją ekonomiczna i sytuacją kozła ofiarnego występują razem i ciężko jest oddzielić,
które jest faktyczna przyczyną uprzedzeń..
Poszukiwanie kozła ofiarnego: skłonność ludzi, gdy są sfrustrowani lub nieszczęśliwi, do przemieszczania agresji na
grupy, które są nie lubiane lub słabe, i wyróżniają się w widoczny sposób. Forma agresji zależy od tego co jest dozwolone
lub aprobowane w grupie własnej wobec członków grupy obcej.
5. Sposób w jaki się dostosowujemy: reguły normatywne.
Uprzedzenia są podtrzymywane i wywoływane przez wiele sił działających w świecie społecznym.
TEORIA SPOŁECZNEGO UCZENIA SIĘ:
Normy są przekonaniami utrzymywanymi przez społeczeństwo, a służą do określania co jest słuszne, a co nie jest, często
istnieje też zróżnicowanie regionalne norm w obrębie tego samego kraju. Są one przekazywane w procesie szeroko pojętej
socjalizacji od wczesnego dzieciństwa [normatywny bagaż]
Żyjąc w społeczeństwie obfitujemy w stereotypowe informacje, gdzie dyskryminacyjne zachowanie jest normą:
Zinstytucjonalizowany rasizm: Rasistowskie postawy uznawane przez większość z nas, ponieważ żyjemy w
społeczeństwie, gdzie stereotypy i dyskryminacja są normą.
Zinstytucjonalizowany seksizm: Dyskryminujące kobiety postawy uznawane przez większość z nas, ponieważ żyjemy w
społeczeństwie gdzie stereotypy i dyskryminacja są normą.
Konformizm wobec norm: skłonność do niewychylania się z grupy w celu realizacji jej oczekiwań i uzyskania akceptacji.
Uprzedzenia normatywne działają na zasadzie konformizmu [lęku przed odrzuceniem z grupy], choć oczywiście rywalizacja
o zasoby tworzy dla nich tło, to najsilniejszym determinantem ich utrzymywania jest konformizm.
Gdy normy społeczne ulegają zmianie, to zmieniają się też postawy społeczne.
WSPÓŁCZESNY RASIZM:
Psychologia społeczna - Aronson 36
Zmiany normatywne w USA doprowadziły do spadku dyskryminacji w cg.10 lat; ale nie doprowadziły do zaniknięcia
uprzedzeń – stały się one tylko b. subtelne.
Współczesny rasizm: uprzedzenia ujawniane w subtelny i niebezpośredni sposób, ponieważ ludzie nauczyli się ukrywać
swe uprzedzenia, by uniknąć posądzenia o rasizm.
6. Jak można osłabić uprzedzenia?
HIPOTEZA KONTAKTU:
Nie każdy kontakt powoduje zmniejszenie uprzedzeń. Allport – musi to być kontakt między ludźmi posiadającymi jednakowy
status, którzy starają się osiągnąć wspólne cele.
Sześć szczegółowych warunków osłabienia uprzedzeń przez kontakt:
O wzajemna zależność (syt, gdy dwie grupy lub więcej grup potrzebuje siebie nawzajem i musi na sobie polegać, by
osiągnąć cel, który jest ważny dla każdej z nich)
O wspólny cel
O jednakowy status - gdy nie jest jednakowy interakcja jest kształtowana przez ten status
O nieformalny, interpersonalny kontakt - musi przebiegać w nieformalnych, przyjacielskich warunkach, gdzie możliwa
jest interakcja z członkiem każdej grupy.
O kontakty wzajemne interakcje z wieloma członkami różnej grupy [by wykluczyć postrzeganie tego jako wyjątku
potwierdzającego regułę]
O społeczne normy równości najlepiej gdy normy społeczne podtrzymujące i promujące równość obu grup regulują
działanie w danej sytuacji
WSPÓŁPRACA I WZAJEMNA ZALEŻNOŚĆ: KLASA MIESZANA
klasa mieszana – takie zorganizowanie miejsc w klasie, by sprzyjało redukowaniu uprzedzeń i podnosiło samoocenę dzieci,
przez umieszczenie ich w małych, zdesegregowanych grupach i spowodowanie, by każde dziecko w grupie musiało polegać
na pozostałych, chcąc nauczyć się materiału i dobrze funkcjonować w klasie.
R.14. ZDROWIE I ŚRODOWISKO
ROLA STOSOWANEJ PSYCHOLOGII SPOŁECZNEJ
Dla zrozumienia zachowania społecznego ważniejsze jest na czym zasadza się dana sytuacja społeczna niż określenie
właściwości danej osoby, ale: to nie obiektywne, lecz subiektywne sytuacje uruchamiają ludzkie zachowania (badać należy
zatem jednostkowe interpretacje sytuacji społecznej) w celu ich potencjalnej modyfikacji.
PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA A ZDROWIE
spostrzeganie społeczne a zdrowie: interpretowanie negatywnych wydarzeń życiowych
Na zdrowie wpływają psychologiczne reakcje na wydarzenia ze świata zewnętrznego. Owe reakcje zależą w dużym stopniu od
jednostkowego rozumienia i interpretacji świata społecznego. Trzy elementy określające owe rozumienie (a mające wielkie
znaczenie dla zdrowia) to:
a) jak jednostka widzi stresujące wydarzenia – sposób percepcji;
b) jak jednostka ocenia własny stopień kontroli nad środowiskiem;
c) jak jednostka wyjaśnia przyczyny negatywnych zdarzeń;
• związek między stresem a zdrowiem
stres – negatywne uczucia i przekonania, które się pojawiają, gdy ludzie mają poczucie, że nie radzą sobie z
wymogami środowiska; do kłopotów zdrowotnych prowadzi stres subiektywny (a nie obiektywny);
badania nad stresem:
 Hans Selye (1957, 1976) – jeden z pierwszych badaczy stresu; definicja: fizjologiczna reakcja ciała na zagrażające
wydarzenia;
 Holmes i Rahe (1967) – definicja: stres to stopień, w jakim ludzie muszą zmienić i przystosować swoje życie do
wydarzenia zewnętrznego (im większa zmiana, tym większy stres - ta definicja stosuje się także do szczęśliwych
wydarzeń); aby mierzyć poziom tak rozumianego stresu, badacze skonstruowali Skalę powtórnego przystosowania
życiowego (polska adaptacja: Skala Wydarzeń Życiowych), dodatkowo korelującą liczbę „jednostek zmiany życia” z
częstotliwością przewidywanych chorób lub dolegliwości somatycznych; co ważne, tak postawiony problem nie odnosi
się do subiektywnego postrzegania sytuacji stresowej, zakładając zbliżone reakcje u wszystkich;
Psychologia społeczna - Aronson 37
 Lazarus (1966) – to subiektywny, a nie obiektywny stres rodzi problemy, dane wydarzenie jest stresujące jeśli jako takie
jest interpretowane;
 Cohen, Tyrrell, Smith (1991) – dowiedli eksperymentalnie, że ilość wydarzeń subiektywnie interpretowanych jako
stresujące (a poprzedzających sytuację badawczą) podnosi ryzyko zachorowania (w danym eksperymencie – na grypę);
• ważność kontroli spostrzeganej
kontrola spostrzegana – przekonanie, że możemy wywierać wpływ na nasze środowisko w sposób, który decyduje
o tym, czy doświadczamy pozytywnych, czy negatywnych wyników;
 Taylor (1984) – badania kobiet z nowotworem piersi: badane, które wierzyły, że mają kontrolę nad chorobą, były lepiej
psychologicznie przystosowane niż te, którym tego przekonania brakowało (istnieją dowody, że rzeczone
przystosowanie w sytuacji choroby wpływa na wydłużenie życia); co szczególnie istotne, stopień rzeczywistej kontroli nie
jest tutaj najważniejszy – złudzenie kontroli może być równie ważne jak kontrola rzeczywista;
 Seligman et al. (1967) – badania nad zwierzętami: wyodrębniono dwie grupy – w pierwszej naciśnięcie guzika
umożliwiało uniknięcie wstrząsu elektrycznego, w drugiej nie przynosiło żadnych rezultatów. W konsekwencji w kolejnej
sytuacji badawczej, gdzie obie grupy mogły się nauczyć unikania wstrząsów, szczególnie dobrze radziły sobie zwierzęta
z pierwszej grupy, przewyższając nawet takie, które pierwszy raz brały udział w eksperymencie i nie doświadczyły
wcześniej wstrząsów. Zwierzęta z drugiej grupy natomiast nie potrafiły kontrolować także nowej sytuacji, większość z
nich bezradnie ją znosiła, nie próbując nawet znaleźć sposobu na uniknięcie sytuacji. Badania przeprowadzono na
psach, kotach, szczurach i rybach.
 Bandura et al. (1986) – wzmacnianie przekonania jednostki, iż może kontrolować negatywne wydarzenia, ma
pozytywny wpływ na system odpornościowy (kolejne badania reakcji odpornościowych na podstawie próbek krwi
poprzedzały sesje, w trakcie których badani rozwijali poczucie panowania nad strachem przed wężami);
• stopień posiadanej kontroli u ludzi w podeszłym wieku
 Langer i Rodin (1976) – wzrost poczucia kontroli ma szczególnie poważne konsekwencje w przypadku ludzi w
podeszłym wieku znajdujących się w domach opieki społecznej (ubezwłasnowolnienie instytucjonalne) – poprawia stan
zdrowia i zmniejsza umieralność; co szczególnie ważne, wytworzone poczucie kontroli musi mieć charakter trwały;
 Schulz (1976) – swoisty aneks do badań poprzednich – jeśli wytworzone poczucie kontroli będzie miało charakter
czasowy, a następnie zostanie utracone (w wypadku Schulza – zakończenie programu badawczego, w którym studenci
odwiedzali osoby z domów opieki społecznej: w jednej grupie to studenci decydowali o terminie wizyty, w drugiej osoby
wizytowane), może spowodować szybsze pogorszenie stanu zdrowia i większą umieralność w porównaniu z grupą
kontrolną, pozbawioną możliwości decydowania;
ryzyko związane ze strategią wzmacniania poczucia kontroli – w wypadku porażki, jednostka może obwiniać siebie i
mieć poczucie przegranej;
• wyjaśnianie negatywnych wydarzeń: wyuczona bezradność
wyuczona bezradność – stan pesymizmu, który wynika z wyjaśniania negatywnego wydarzenia jako spowodowanego
przez stabilne, wewnętrzne i globalne czynniki (atrybucje); wyuczona bezradność powoduje depresję, zniechęca do
wysiłku i utrudnia uczenie się nowego materiału; nie prowadzi do przystosowania;
atrybucja stabilna – przeświadczenie, że przyczyna zdarzenia jest spowodowana przez czynniki, które nie zmienią się
wraz z upływem czasu (np. inteligencja jednostki), przeciwnie do czynników niestabilnych, które zmieniają się w czasie (np.
wysiłek włożony w wykonanie zadania);
atrybucja wewnętrzna – przeświadczenie, że przyczyna zdarzenia jest spowodowana właściwościami jednostki (np.
zdolnościami lub wysiłkiem), przeciwnymi do czynników, które są wobec jednostki zewnętrzne (np. trudności zadania).
atrybucja globalna – przeświadczenie, że przyczyna zdarzenia zależy od czynników, które występują w wielu różnych
sytuacjach (np. inteligencja, która wpływa na wykonanie zadań w wielu dziedzinach, przeciwstawne do przeświadczenia, że
przyczyna jest specyficzna i dotyczy tylko ograniczonej liczby sytuacji (np. zdolności muzyczne, które wpłyną na wykonanie
zadań w trakcie kursu gry na jakimś instrumencie, ale nie w innych dziedzinach).
pesymistyczny styl atrybucji – przypisywanie negatywnych wydarzeń działaniu stabilnych, wewnętrznych i globalnych
przyczyn;
optymistyczny styl atrybucji – przypisywanie negatywnych wydarzeń działaniu niestabilnych, zewnętrznych i
specyficznych przyczyn;
badania nad wyuczoną bezradnością:
Psychologia społeczna - Aronson 38
 Wilson, Linville (1982) – uświadomienie studentom pierwszego roku, że przyczyny słabych ocen są często tylko
czasowe i wiążą się z powszechnymi problemami adaptacyjnymi spowodowało, że studenci z grupy eksperymentalnej
poprawili swoje oceny jeszcze bardziej w roku następnymi i byli mniej skłonni do rezygnacji ze studiów od osób z grupy
kontrolnej;
 Peterson, Seligman i Vaillant (1968) – mężczyźni, którzy w wieku 25 lat w ankiecie dotyczącej własnych doświadczeń
z II wojny światowej ujawnili styl pesymistyczny, częściej zapadali na zdrowiu w wieku 40, 50 i 60 lat;
wnioski ogólne:
- stopień odczuwanego stresu określają dwa rodzaje spostrzegania społecznego: stopień postrzeganej kontroli nad
zadaniem i sposób wyjaśniania przyczyny zdarzenia;
- poczucie kontroli i optymistyczny styl atrybucji związane są z lepszym przystosowaniem psychicznym i
somatycznym;
- brak poczucia kontroli i pesymistyczny styl atrybucji (czyli wyuczona bezradność) wiąże się ze skłonnością do
częstszego zapadania na zdrowiu i doświadczania kłopotów w życiu akademickim i zawodowym;
wykorzystanie ustaleń psychologii społecznej do doskonalenia nawyków zdrowotnych
sposoby zmiany postaw:
- próba zastraszenia: pokazanie negatywnych skutków niepożądanego zachowania wraz z ubezpieczającą informacją,
jak najlepiej poradzić sobie z danym problemem (często ograniczony efekt);
- wykorzystanie teorii dysonansu poznawczego: zmiana samooceny jednostki w taki sposób, żeby doprowadziła do
zmiany zachowania – aby pożądane zachowanie doprowadziło do podniesienia lub utrzymania samooceny; najbardziej
skuteczne doświadczanie własnej hipokryzji, kiedy poucza się innych o konieczności zachowań nie przejawianych w
przeszłości – wówczas w przyszłości dochodzi do modyfikacji zachowań tak, aby zminimalizować konflikt poznawczy
(studenci przygotowujący prelekcje wideo dla uczniów szkół średnich o każdorazowej konieczności stosowania
prezerwatyw – jeśli przyznawali się do własnych uchybień w tym zakresie, okazywali największą chęć do kupowania i
stosowania prezerwatyw w przyszłości – kupowali ich znacznie więcej niż studenci, u których nie wywołano uczucia
hipokryzji) – Aronson (1991); jednym z najlepszych sposobów rozwiązywania praktycznych problemów jest zmiana
interpretacji danej sytuacji społecznej i samego siebie;
PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA A ŚRODOWISKO
spostrzeganie społeczne a środowisko: interpretowanie stresorów środowiskowych
W pewnym sensie środowisko zawsze było dla człowieka źródłem stresu, o czym dzięki osiągnięciom cywilizacyjnym zdarza mu
się zapominać. Z drugiej strony, rozwój cywilizacyjny stworzył nowe, specyficzne stresory.
hałas
 Glass, Singer (1972) – badanym powierzono identyczne zadanie: złożone dodawanie, wykonanie korekty itp. Cały
eksperyment podzielono na trzy fazy:
- faza pierwsza: podczas pracy badani słyszeli wybuchy hałasu, podobne do odgłosów powielacza lub maszyny do
pisania (natężenie wynosiło 108 decybeli, czyli było porównywalne do hałasu, jaki wydaje pracująca nitownica lub
startujący odrzutowiec) – emisje hałasu miały nieprzewidywalną długość i nie dające się przewidzieć przerwy w
okresie dwudziestopięciominutowej sesji – badani dobrze rozwiązywali zadania nieskomplikowane w trakcie sesji z
hałasem – natomiast, gdy w następnej fazie (kiedy mogli zatrzymać hałas w dowolnym momencie) ilość błędów
znacznie wzrosła (wyuczona bezradność-przedłużające się doświadczenie braku kontroli nie pozwala na skuteczne
działanie w sytuacji, gdy kontrola jest rzeczywiście możliwa) – jedną z konsekwencji wyuczonej bezradności jest
zmniejszenie chęci do wysiłku i trudność w uczeniu się nowego materiału. Mimo pewnej skuteczności w pierwszej
fazie, brak kontroli przyniósł efekty w fazie drugiej, przyczyniając się do gorszego funkcjonowania.
- faza druga: badanym towarzyszyła ta sama sekwencja hałasów, ale otrzymywali możliwość kontroli nad nimi za
pomocą specjalnego przycisku – w dowolnym momencie mogli wyłączyć hałas (eksperymentator: To, czy naciśniesz
ten przycisk, czy nie, zależy tylko od ciebie. Wolelibyśmy, byś tego nie robił, jednak decyzja należy do ciebie.). Nikt z
badanych nie wyłączył hałasu, a wykonywali swoje zadania prawie tak dobrze, jak badani, którzy w ogóle nie słyszeli
hałasu. Zgiełk był znacznie łatwiejszy do tolerowania i nie wpływał na pracę badanych, nawet wówczas, gdy badani
nigdy nie skorzystali z możliwości wyłączenia go.
- faza trzecia: badani rozwiązywali nowe problemy bez udziału hałasu z zewnątrz i popełniali najmniej błędów.
 Cohen et al. (1973, 1980, 1981) – badania dzieci mieszkających przy ruchliwej autostradzie i dzieci uczęszczające do
szkół w obrębie korytarza powietrznego do Los Angeles – w porównaniu z dziećmi, które uczęszczały do „cichych” szkół,
dzieci z hałaśliwych miejsc miały wyższe ciśnienie krwi, łatwiej się dekoncentrowały i łatwiej poddawały przy pracy nad
trudnymi zadaniami. Większość z tych trudności istniało nadal rok później, co sugeruje przewlekłość problemów
spowodowanych przebywaniem w strefie hałasu.
Psychologia społeczna - Aronson 39
zatłoczenie
 Calhoun (1973), Christian (1963) – badania na zwierzętach: gdy zwierzęta zostają nadmiernie stłoczone (niezależnie,
czy w swoim naturalnym środowisku, czy w laboratorium, zmniejsza się ich rozrodczość, niewłaściwie opiekują się
młodymi i stają się bardziej podatne na choroby.
 Paulus et al. (1981) – badania nad wpływem zatłoczenia na ludzi odnotowują podobne skutki – gdy na przykład wzrasta
zatłoczenie w więzieniu, wzrasta również liczba problemów dyscyplinarnych, samobójstw oraz wskaźnik śmiertelności;
 Baum, Valins (1977, 1979) – badania w akademikach: studenci mieszkający w przeludnionych budynkach mniej się
angażują społecznie i częściej ujawniają sygnały wyuczonej bezradności niż ich koledzy z mniej przepełnionych domów
studenckich;
gęstość – neutralny termin, odnoszący się do liczby osób znajdujących się w danej przestrzeni;
zatłoczenie – subiektywne poczucie, że w danej przestrzeni znajduje się za dużo osób;
Gęstość zmienia się w zatłoczenie, kiedy zmienia się subiektywna interpretacja sytuacji. Jeżeli obecność innych obniża
poczucie kontroli jednostki, to bardzo prawdopodobne, że tłum będzie odbierany jako stresujący. Przeświadczenie o
możliwości swobodnego opuszczenia tłumu (poczucie kontroli nad sytuacją) przyczynia się natomiast do obniżenia ryzyka
stresu.
 Scherrod (1974) – badania analogiczne do eksperymentu Glassa i Singera (dotyczącego wpływu hałasu) –
rozwiązywanie zadań w zatłoczonym pokoju: faza pierwsza – możliwość opuszczenia pokoju, faza druga – brak
możliwości opuszczenia pokoju, faza trzecia – pokój nie zatłoczony. Wyniki były odbiciem tego, co uzyskali Glass i
Singer: po pierwsze, uczniowie, którzy byli stłoczeni – niezależnie od tego, czy mieli poczucie kontroli – rozwiązali tyle
samo zadań co ci, którzy nie doznali warunków zatłoczenia. Początkowo potrafili się skoncentrować, ignorując obecność
innych. Jednak w fazie, w której nie mogli wyjść z pokoju, brak kontroli w końcu wziął górę – uczniowie, którzy w trakcie
pierwszej sesji nie mieli kontroli nad warunkami powodującym zatłoczenie, w trakcie drugiej sesji rozwiązywali znacząco
mniej zagadek w porównaniu z uczniami z innych faz. Badani, którzy mieli poczucie, że mogą kontrolować warunki, w
których pojawia się zatłoczenie, rozwiązali prawie tą samą liczbę trudnych zagadek co ci, którzy w ogóle nie doznali
zatłoczenia.
wnioski: przekonanie o kontroli warunków środowiskowych powoduje, że nie przysparzają one większych kłopotów; brak
kontroli, mimo umiejętności początkowej koncentracji, ostatecznie uzyskuje jednak przewagę, osłabiając zdolności
zaradcze;
inne czynniki wpływające na percepcję sytuacji zatłoczenia:
- wzrost pobudzenia, co prowadzi do różnych emocji, w zależności od tego jakie atrybucje są czynione względem ich
źródła (eksperyment Schachtera i Singera) – przypisywanie pobudzenia sytuacji zatłoczenia będzie wzmagało
niezadowolenie, natomiast przypisywanie go innym źródłom będzie osłabiać irytację;
- przeciążenie sensoryczne – sytuacja, gdy bodźce pochodzące ze środowiska przekraczają możliwość poświęcenia im
uwagi lub uniemożliwiają ich przetworzenie (Cohen, 1978, Milgram, 1970). W sytuacji społecznej bodźce pochodzą od
otaczających ludzi – jeśli jest sygnałów jest zbyt dużo, pojawia się dyskomfort i napięcie;
zastosowanie psychologii społecznej do zmieniania szkodliwych dla środowiska zachowań
• dylematy społeczne
dylemat społeczny – sytuacja, w której działania najbardziej korzystne dla jednostki będą miały, jeśli zostaną wybrane
przez większość ludzi, wysoce szkodliwy wpływ na społeczność (co jest dobre dla jednostki, jest złe dla grupy jako całości –
na zasadzie „nic się przecież nie stanie, jeśli zużyję więcej wody” x ilość członków danej społeczności);
 Orbell, van de Kragt i Dawes (1988) – stosowali rodzaj gry laboratoryjnej: eksperymentator wręczał każdemu z
sześcioosobowej grupy po 6 dolarów. Badany mógł zatrzymać pieniądze lub oddać je na rzecz grupy. Gdyby je
ofiarował, suma ta zostałaby podwojona przez eksperymentatora, tak że każdy otrzymałby dwa dolary więcej. Większość
ludzi, którzy grali w tę grę pragnęła zatrzymać pieniądze, by zmaksymalizować własne zyski. Im więcej jest jednak osób,
które zatrzymują swoje pieniądze, tym więcej każdy z nich traci. Co ciekawe – umożliwienie grupie porozumiewania się
zwiększyło liczbę osób, które przekazały do podziału swe pieniądze z 38% do 79% (porozumiewanie jest istotne,
ponieważ pozwala stwierdzić, czy inni zamierzają współpracować czy rywalizować i zarazem wyperswadować tym
drugim chęć działania na swoją korzyść.
techniki modyfikacji zachowania:
- uczynienie zachowania publicznym (egoistyczne pobudki są zwykle skutecznie hamowane przez ryzyko społecznego
ostracyzmu);
- zmiana sposobu, w jaki jednostka spostrzega samą siebie i swoje zachowania społeczne (stymulowanie uczucia
hipokryzji w związku z niepożądanym zachowaniem);
• oszczędzanie wody
Psychologia społeczna - Aronson 40
 Dickerson, Thibodeau, Aronson, Miller (1992) – skuteczne zastosowanie rzeczonej techniki do ograniczenia wody
używanej przez studentki pod natryskiem (dwie fazy: pierwsza, uświadamiająca aktywne marnowanie wody przez
jednostkę polegała na wypełnieniu kwestionariusza dotyczącego zużycia wody; w drugiej studentki podpisywały oficjalną
listę na tablicy, namawiającą do oszczędzania wody. Hasło: „Jeśli ja mogę to zrobić, to i TY zrób to”). Przeciętny czas
korzystania z prysznica został w przypadku studentek poddanych oddziaływaniu skrócony do trzech minut;
• oszczędzanie energii
 Aronson et al. (1990) – uwaga ludzi jest zasadniczo skierowana na te elementy środowiska, które są najbardziej
widoczne i jaskrawe (tzn. elementy szczególnie godne uwagi); oszczędność energii nie jest w domu zbyt wielkim
problemem (rachunki za prąd i gaz przychodzą raz w miesiącu i rozkładają się na różne urządzenia, skutkiem czego
właściciel domu nie ma rozeznania, które z nich jest najbardziej energochłonne) i dlatego nie myśli się o niej zbyt dużo;
 Aronson, Gonzales (1990) – zmiana stylu porad i uwag audytorów energetycznych w Kalifornii na bardziej sugestywny i
obrazowy (np. „te szpary w drzwiach mogą wydawać ci się niewielkie, ale pomyśl, że gdybyś złożył je razem,
stworzyłyby otwór wielkości piłki do koszykówki”). Zmiana stylu pociągnęła za sobą zmianę nastawienia mieszkańców.
• zmniejszanie ilości śmieci
Śmiecenie to jeden z klasycznych dylematów społecznych (z subiektywnej perspektywy jeden papierek więcej nic nie
znaczy).
 Cialdini, Reno, Kallgren (1991) – aby zapobiec śmieceniu, należy przypomnieć normy społeczne, które zakazują
śmiecenia; uznanie którejś z poniższych norm ogranicza śmiecenie:
normy zakazujące – zachowania społeczne uznane – czyli takie, które ludzie spostrzegają jako zachowania zaaprobowane
przez innych;
normy deskryptywne – sposób, w jaki ludzie spostrzegają rzeczywiste zachowanie innych w danej sytuacji, niezależnie od
tego, które zachowania są społecznie aprobowane;
 Reno et al. (1993) – eksperyment w warunkach naturalnych, badający siłę norm zakazujących: w grupie
eksperymentalnej badacz przechodził obok samochodu osoby badanej, podnosił z ziemi kawałek papieru i wrzucał do
kosza. Następnie osoba badana znajdowała za wycieraczką niepotrzebną ulotkę; w grupie kontrolnej badacz tylko
przechodził, nie podejmując żadnej aktywności, a i na ziemi nie leżało nic – w grupie eksperymentalnej jedynie 7% ludzi
strącało ulotkę na ziemię, podczas gdy w grupie kontrolnej odsetek ten wyniósł 37%;
 Cialdini et al. (1990) – widok jednego papierka leżącego na ziemi i psującego widok jest lepszym przypomnieniem
normy deskryptywnej niż całkowicie wysprzątana okolica; eksperyment: skrzynki studentów wypchane przez badaczy
plikami ulotek; trzy sytuacje: pomieszczenie całkowicie wysprzątane, pomieszczenie wysprzątane poza wydrążoną
skórką po melonie na podłodze i pomieszczenie z wydrążoną skórką po melonie oraz dużo pogniecionych ulotek wokół –
najmniej osób śmieciło w drugiej sytuacji. Badacze wysnuli zatem wniosek, że pojedyncze pogwałcenie normy
deskryptywnej – skórka melona – uwydatniło fakt, że większość ludzi nie śmieciła. Kiedy uwaga została skoncentrowana
na normie deskryptywnej skierowanej przeciwko śmieceniu, żaden ze studentów nie śmiecił. Najczęściej rzucano na
ziemię ulotki kiedy podłoga była już zaśmiecona – badanym wydawało się bowiem oczywiste, że istniejąca norma
deskryptywna dopuszcza śmiecenie, zatem wielu z nich zachowało się zgodnie z nią.
Normy deskryptywne funkcjonują tylko wówczas, gdy wszyscy współpracują. Lepiej od nich działają normy zakazujące.
R.15. PRAWO I BIZNES
PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA A PRAWO
zeznania świadków
Systematycznie prowadzone eksperymenty potwierdzają, że sędziowie decydując o winie w dużej mierze opierają się na
zeznaniach świadków. Jedną z przyczyn takiej tendencji jest przyjmowanie założenia, że im bardziej świadek pewny jest
swojego zeznania, tym większa jest jego trafność (Sąd Najwyższy USA, sprawa „Neil przeciwko Biggers” 1972 – „pewność, z
jaką zeznają świadkowie jest dobrym wskaźnikiem trafności ich zeznań”). Tymczasem powtarzanie swoich zeznań na procesie
sądowym już samo w sobie zwiększa pewność – ujawnianie informacji w oficjalnych warunkach – być może działają zasady
autoprezentacji, być może redukcja dysonansu poznawczego.
tendencyjność powtarzania pamięciowego
„Aby trafnie zeznawać jako świadek konieczne jest skuteczne zrealizowanie trzech faz procesu pamięciowego:
zapamiętywania, przechowywania i przypominania.” Sukcesywnie, w każdej z tych faz pierwotna informacja jest redukowana.
Przekłamania możliwe są na każdym z etapów.
Psychologia społeczna - Aronson 41
zapamiętywanie – proces, dzięki któremu ludzie zauważają i kierują swoją uwagę na informację z otoczenia; ponieważ ludzie
nie mogą spostrzegać wszystkiego, co się dzieje dookoła nich, dlatego przyswajają sobie tylko część informacji dostępnej w
środowisku;
przechowywanie – proces, dzięki któremu ludzie przechowują w pamięci informację zaczerpniętą ze środowiska;
przypominanie – proces, dzięki któremu ludzie przywołują informację przechowywaną w pamięci;
• zapamiętywanie
 Muensterberg (1908) – w połowie konferencji naukowej dla psychologów, prawników i lekarzy na salę wtargnął clown, a
zaraz za nim mężczyzna z rewolwerem (asystenci eksperymentatora). Obaj głośno wykrzykując, mocowali się, a
następnie upadli na podłogę w gwałtownej szamotaninie. Jeden wystrzelił z pistoletu. Potem obaj wybiegli z sali.
Następnie wszystkich zgromadzonych poproszono o sporządzenie dokładnej relacji z tego, co widzieli. Opisy okazały się
zaskakująco zróżnicowane, większość przedstawiła błędny opis około połowy działań lub wręcz je przeoczyła. Nie byli
też zbyt dokładni jeśli chodzi o czas trwania incydentu (czas rzeczywisty – ok. 20 sekund; relacje badanych – od kilku
sekund do kilku minut).
 Yuille, Cutshall (1986) – podobne wyniki w przypadku zeznań trzynastu świadków obserwujących prawdziwy rozbój, w
którym złodziej został zabity. Naoczni świadkowie przedstawili 24% nietrafnych opisów osób uczestniczących w zajściu,
nietrafnych było także 18% opisów wydarzenia oraz 11% opisów przedmiotów (np. broni).
Ilość przyswajanej przez ludzi informacji zależy od wielu czynników, np. od tego jak długo obserwują dane zdarzenie lub od
warunków widoczności. Często, jeśli świadkowie są ofiarami przestępstwa, skupiają swoją uwagę na broni, co ogranicza
trafną identyfikację napastnika. Wreszcie informacja, którą ludzie zauważają i na którą kierują swoją uwagę jest rezultatem
ich przewidywań i oczekiwań.
 Cohen (1981) – badanym przedstawiono film z kobietą jedzącą kolację. Pierwszą grupę poinformowano (przed
projekcją), że bohaterka jest bibliotekarką, a drugą – że kelnerką. W efekcie osoby z pierwszej grupy zapamiętały, że
bohaterka nosiła okulary (nie nosiła) i piła wino (piła piwo). Zadziałał stereotypowy wizerunek bibliotekarki.
• przechowywanie
pamięć rekonstrukcyjna – proces powodujący, że pamięć od danym zdarzeniu zostaje zniekształcona przez informację,
która dociera do nas po tym zdarzeniu;
 Loftus, Miller, Burns (1978) – studentom pokazywano serię slajdów dotyczących wypadku drogowego. Na jednej z nich
samochód znajdował się przed znakiem „stop”, na drugiej „pierwszeństwo przejazdu”. Po pokazie zadawano studentom
pytania na temat „wypadku”. W jednej grupie pytano, czy ktoś wymijał oglądany samochód, kiedy ten stał przed znakiem
„stop”, w drugiej – gdy stał przed znakiem „pierwszeństwo przejazdu”. 75% z grupy gdzie pytanie mówiło o znaku „stop” i
znak „stop” był rzeczywiście obecny na slajdach poprawnie wybrało spośród dwóch zdjęć przedstawiających tą samą
sytuację z dwoma rodzajami znaków. Natomiast w grupie, gdzie zasugerowano obecność znaku „pierwszeństwo
przejazdu” przy rzeczywistej obecności znaku „stop – tylko 41% poprawnie wybrało zdjęcie.
Pojawia się kontrowersja – czy pytania sugerujące rzeczywiście zmieniają ślady pamięciowe, czy też wpływają tylko na to,
co świadkowie są skłonni zeznać.
błędne określenia źródła – błędne zidentyfikowanie źródła naszych reprezentacji pamięciowych (jeśli odnosi się do nich
więcej niż jedno doświadczenie – np. przekonanie jednostki, że rozpoznaje mężczyznę, ponieważ widziała go na miejscu
przestępstwa, podczas gdy faktycznie rozpoznaje go, ponieważ widziała jego miejsce w gazecie). „Ludzie często mylą,
gdzie i co słyszeli lub widzieli” – proces ten jest podobny do zjawiska błędnych atrybucji (kiedy ludzie nie są pewni, co
spowodowało u nich napięcie). W praktyce, zeznania mogą być zmieniane zarówno przez pytania sugerujące, jak i
późniejszy kontakt z informacjami na temat sytuacji przestępstwa.
• przypominanie
W przypadku popularnej w amerykańskim systemie śledczym metody konfrontacji często dochodzi do przekłamań –
świadkowie często wybierają osobę, która jest najbardziej podobna do przestępcy, nawet jeśli to podobieństwo nie jest zbyt
silne. Aby uniknąć podobnych sytuacji psychologia społeczna zaleca:
1. Należy zadbać, aby wszystkie osoby biorące udział w konfrontacji były podobne do podejrzanego.
2. Nie należy mówić świadkom, że osoba podejrzewana o przestępstwo stoi w szeregu, ponieważ znacznie zwiększa to
prawdopodobieństwo, że świadek zidentyfikuje kogoś jako sprawcę przestępstwa, nawet jeśli wszyscy są niewinni.
3. W pierwszej konfrontacji nie zawsze powinna brać udział osoba podejrzana. Jeżeli świadek zidentyfikuje kogoś jako
sprawcę w konfrontacji, w której brały udział tylko osoby nie związane z przestępstwem, to będzie wiadomo, że takiemu
świadkowi nie można ufać.
4. Fotografie należy prezentować sekwencyjnie, a nie jednocześnie, ponieważ utrudnia to świadkowi porównywanie
wszystkich zdjęć i wybór osoby najbardziej podobnej do przestępcy, nawet jeśli zdjęcie przestępcy rzeczywiście nie
bierze udziału w konfrontacji.
Psychologia społeczna - Aronson 42
5. Należy prezentować świadkom zarówno zdjęcia, jak i nagrane na taśmie głosy osób. Świadkowie, którzy i widzą, i słyszą
osoby biorące udział w konfrontacji, z większym prawdopodobieństwem zidentyfikują sprawcę przestępstwa niż osoby,
które tylko widzą podobizny lub tylko słyszą głosy.
wykrywanie kłamstw
Oprócz przekłamań w odtwarzaniu wspomnień, świadkowie mogą także dopuszczać się świadomego kłamstwa. Możliwość
wykrycia kłamstwa jest bardzo ograniczona.
 DePaulo, Pfeiffer (1986) – pokazali na filmie wideo ludzi, którzy kłamali lub mówili prawdę, funkcjonariuszom instytucji
stosowania prawa (siły zbrojne, urząd celny, wywiad), zarówno weteranom, jak i nowicjuszom. Okazało się, że bez
względu na doświadczenie funkcjonariusze nie byli bardziej skuteczni w wykrywaniu kłamstw niż studenci college’u.
 Ekman, O’Sullivan (1991) – badania detektywów, sędziów, psychiatrów i urzędników federalnych stosujących testy
wykrywania kłamstwa. Otrzymano podobne wyniki jak w pierwszym eksperymencie.
• test wykrywania kłamstw
poligraf – urządzenie, które mierzy reakcje fizjologiczne (np. tempo bicia serca, oddychania czy intensywność pocenia się);
kiedy poligraf jest stosowany do wykrycia kłamstwa, badający próbuje wówczas stwierdzić, czy ktoś kłamie, obserwując
reakcje fizjologiczne osoby odpowiadającej na pytania.
W optymalnych warunkach ustalenia poligrafu mogą odznaczać się większym stopniem prawdopodobieństwa ni wykrycie
przypadkowe (czyli w wypadku wykrycia „kłamcy” prawdopodobieństwo, że „kłamca jest kłamcą” wynosi więcej niż 50%).
Uśrednione wyniki dla różnych testów informują, że poligraf identyfikuje 15% kłamców jako osoby mówiące prawdę i
15% osób mówiących prawdę jako kłamców.
sędziowie przysięgli: procesy grupowe w działaniu
Problemy mogą pojawić się w każdej z trzech faz procesu sądowego:
1. w sposobie wykorzystania informacji, którą sędziowie uzyskali przed rozpoczęciem procesu;
2. w sposobie przetwarzania informacji w czasie trwania procesu;
3. w sposobie przeprowadzenia debaty w pokoju sędziów, kiedy już wszystkie dowody zostały zaprezentowane;
• konsekwencje rozgłosu przedprocesowego
„Nawet jeśli wiadomości podawane przez media są prawdziwe, to trzeba pamiętać, że są one tendencyjne z prostej
przyczyny – prasa otrzymuje większość informacji od policji i prokuratury okręgowej, które są zainteresowane w
prezentowaniu informacji przemawiającej przeciw podejrzanemu.”
 Kramer, Kerr i Carroll (1990) – dowiedli, że emocjonalny rozgłos, który porusza opinię publiczną ma szczególnie
zniekształcający wpływ. W badaniu uczestniczyli byli członkowie ławy przysięgłych z Michigan – poproszono ich, aby
obejrzeli na wideo przebieg procesu sądowego mężczyzny oskarżonego o obrabowanie supermarketu. Jeszcze przed
obejrzeniem procesu sędziów podzielono na trzy grupy i poddano oddziaływaniu rozgłosu emocjonalnego (samochód
taki sam jak pojazd rabusia przejechał siedmioletnią dziewczynkę), rozgłosu informacji prawdziwej (podejrzany ma
bogatą przeszłość kryminalną) lub nie stosowano żadnego rozgłosu. Okazało się, że rozgłos emocjonalny miał
największy wpływ na sędziów, znacząco zwiększając procent ławników, którzy wydali werdykt o winie – pomimo tego, że
sędziom powiedziano, aby nie brali pod uwagę informacji usłyszanych przed projekcją.
Są dwa sposoby redukcji skutków tego zjawiska:
- procedura voir dire – prawnicy pytają ławników, czy słyszeli coś o sprawie, a jeśli tak – czy będą w stanie wydać
obiektywny wyrok. Jednak sędziowie z omawianego eksperymentu też zostali poddani takiej procedurze i mimo, że
część z nich została wyeliminowana, ci którzy pozostali i tak ulegli wpływowi;
- instrukcja sędziego pod adresem ławy przysięgłych, aby ławnicy nie brali pod uwagę tego, co przekazały media.
Jednakże w kilku badaniach wykazano, że takie instrukcje w małym stopniu niwelują wpływ rozgłosu
przedprocesowego, a mogą nawet zwiększyć prawdopodbieństwo wpływu informacji prezentowanej w mediach (na
zasadzie: „a teraz przerwij czytanie i staraj się nie myśleć o białym niedźwiedziu”).
 Wegner, Wenzlaff, Kerker, Beattie (1981) - media mogą wywierać negatywny wpływ w sposób – już samo zestawienie
dwóch informacji w jednym zdaniu dwóch informacji sprawia, że rzutują na siebie. W badaniach fikcyjny Bob Talbert
oceniany był gorzej, jeśli badanym prezentowano nagłówek „Bob Talbert nie jest powiązany z mafią”, niż kiedy nagłówek
brzmiał neutralnie – „Bob Talbert przybywa do miasta”.
• przetwarzanie informacji w procesie sądowym
Jednostka konstruuje schematy i teorie, aby zinterpretować świat wokół siebie. Tak samo postępują ławnicy – wybierają tę
wersję zdarzeń, która najlepiej wyjaśnia im wszystkie okoliczności. Następnie starają się dopasować tę wersję zdarzeń do
Psychologia społeczna - Aronson 43
potencjalnych werdyktów, które mogą wydać. Jeśli jeden z tych osądów pasuje dobrze preferowanych przez nich wersji
zdarzeń, to prawdopodobnie będą głosować za skazaniem (Pennington i Hastie, 1990, 1992).
najczęstsze sposoby prezentowania danej sprawy przez prawników:
1. uporządkowana wersja zdarzeń – sprawa prezentowana zgodnie z sekwencją pojawiających się zdarzeń, nawiązująca
tak dalece, jak to tylko możliwe, do wersji w którą mają uwierzyć sędziowie;
2. uporządkowana kolejność świadków – świadkowie prezentowani w takiej kolejności, aby jak najbardziej wpłynąć na
sędziów, nawet jeśli oznacza to, że zdarzenia nie zostaną przedstawione we właściwej kolejności (najbardziej
dramatyczne zeznania pozostawione na koniec, zgodnie z efektem świeżości);
Która ze strategii jest bardziej skuteczna?
 Pennington i Hastie (1990, 1992) – osoby odgrywające sędziów wysłuchały symulowanego procesu. Badacze zmieniali
porządek prezentacji danych przez stronę obrony i stronę oskarżenia. W jednej grupie badanych obie strony stosowały
metodę 1, w drugiej obie 2, a w trzeciej i czwartej – jedna strona 1, a druga 2 (i odwrotnie). Wyniki dostarczyły
jednoznacznego poparcia dla strategii uporządkowanych zdarzeń. Jeśli prokurator stosował metodę
uporządkowanych zdarzeń, a obrońca metodę uporządkowanej kolejności świadków, wyroki skazujące wydało 78%
sędziów. Gdy było odwrotnie – tylko 31%.
• debaty w pokoju sędziów przysięgłych
Tendencja sędziów, aby przyjąć stanowisko większości jest powszechna (rzadko zdarza się „Dwunastu gniewnych
ludzi”) – w badaniach 200 zespołów sędziowskich (Kalven, Jr., Zeisel, 1966) wykazano, że w 97% przypadków ostateczna
decyzja sędziów była taka sama, jak prezentowana przez ogół sędziów w głosowaniu początkowym. Jednak, choć mało
prawdopodobne jest, aby mniejszość przekonała większość do zmiany werdyktu z „winny” na „niewinny”, to może przekonać
większość do zmiany stanowiska wobec konkretnego werdyktu (np. z morderstwa pierwszego stopnia na morderstwo
drugiego stopnia).
Generalnie, w debatach sędziów przysięgłych znajdują zastosowania określone rodzaje konformizmu i procesów
grupowych.
PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA A BIZNES
zachowania konsumenckie
„Z punktu widzenia biznesmenów wszyscy każdy z nas jest potencjalnym klientem, który może produkt albo wylansować, albo
go zniszczyć."
• reklama („na ile skutecznie reklama wpływa na zachowania konsumenckie w życiu codziennym?”)
testowanie rynku za pośrednictwem telewizji kablowej – technika stosowana do badania efektywności reklamowania,
kiedy reklamujący, w porozumieniu z ośrodkami telewizji kablowej i sklepami spożywczymi, pokazują reklamy losowo
wybranym grupom ludzi, a następnie badają, czy ci ludzie są bardziej skłonni do kupowania reklamowanych produktów niż
ci, którzy nie oglądają tych reklam (badani mają specjalne karty identyfikacyjne, sprawdzane przy kasie – jest to najlepszy
pomiar skuteczności reklamy);
 Abraham i Lodish (1990) – wnioski z analizy ponad trzystu powyższych testów:
- około 60% reklam poświęconych nowym produktom prowadzi do wzrostu sprzedaży;
- około 46% reklam produktów już wprowadzonych na rynek prowadzi do wzrostu sprzedaży;
- skuteczne reklamy zwiększają sprzedaż średnio o 21%;
Skuteczne reklamy działają szybko, zwiększając sprzedaż już w ciągu pierwszych sześciu miesięcy od momentu emisji.
• komunikaty podprogowe
komunikaty podprogowe – słowa albo obrazy, które nie są świadomie spostrzegane, natomiast mają rzekomo wpływać na
sądy, postawy i zachowania ludzi;
James Vicary – właściciel firmy marketingowych w New Jersey w późnych latach pięćdziesiątych – przekonał właściciela
kina do emitowania na ekranie obrazów zachęcających do jedzenia i picia z taką prędkością, że nie mogły być świadomie
percypowane. Stwierdził, że sprzedaż coca-coli w kinie wzrosła o 18%, a prażynek o 58%. Podniosła się fala społecznego
oburzenia i podobne praktyki zostały prawnie zakazane i oficjalnie zarzucone. Wilson Bryan Key (1973, 1989) twierdzi
jednak, że rutynowi twórcy reklam przemycają komunikaty seksualne w większości kampanii („wprawiają w dobry nastrój i
skłaniają do skupienia uwagi na reklamie”). Obok komunikatów wzrokowych stosuje się opisywane są także komunikaty
słuchowe (w 1990 roku Amerykanie kupili taśmy z „samopomocą” – „rzuć palenie”, „schudnij” za łączną kwotę 50 mln
dolarów). Żadna z przywoływanych powyżej osób nie przeprowadziła jednak badań porównawczych, pozwalających
oszacować rzeczywistą zmianę sprzedaży.
Psychologia społeczna - Aronson 44
„Mówiąc prosto, nie ma dowodu, że ten rodzaj podprogowych komunikatów, jaki jest stosowany w codziennym
życiu ma jakikolwiek wpływ na zachowanie ludzi.” Według badań Greenwalda (1991), żaden rodzaj bodźców
podprogowych na taśmach magnetofonowych nie przyniósł rezultatów. Eksperyment był tak skonstruowany, aby
zdiagnozować efekt placebo, który rzeczywiście wystąpił, co wydaje się tłumaczyć popularność rzeczonych kaset.
Jednakowoż, precyzyjnie kontrolowane badania laboratoryjne dostarczają dowodów na to, że takie efekty występują.
 Bargh, Pietromonaco (1982) – w warunkach laboratoryjnych wyświetlali na ekranie słowa tak szybko, że nie mogły być
one świadomie. Połowa badanych „widziała” słowa nieprzyjazne („niegrzeczny”, „ubliżający”), połowa słowa neutralne
(„ludzie”, „woda”). Następnie każdy z badanych czytał fragment tekstu o mężczyźnie imieniem Donald, zachowującym
się w sposób, który można było interpretować albo jako wrogi, albo jako niezależny. Badani, którzy oglądali słowa o
negatywnym zabarwieniu emocjonalnym, byli bardziej skłonni interpretować działania Donalda jako wrogie, niż ci, którzy
oglądali słowa neutralne.
Nie ma dowodów, że komunikaty podprogowe potrafią skłonić ludzi do działania wbrew ich życzeniom, wartościom
lub osobowościom.
 Neuberg (1988) – pokazywał podprogowo słowa, które albo były neutralne, albo miały związek z rywalizacją. Następnie
każdy z uczestników grał z innym w grę „Dylemat więźnia”. Wcześniej u badanych zmierzono naturalną skłonność do
rywalizacji. Okazało się, że komunikaty podprogowe posłużyły jako dodatkowa zachęta do rywalizacji jedynie dla tych,
którzy wcześniej wykazali tendencję do zachowań rywalizacyjnych. A zatem: komunikaty podprogowe wpływają na
zachowanie tylko wówczas, jeśli ktoś z natury jest predestynowany do danego typu działania.
Procedury zastosowane w laboratorium wymagały specjalnych zabiegów, których odtworzenie w warunkach naturalnych
byłoby niemożliwe. W kontekście szumu wokół oddziaływań podprogowych na ironię zakrawa fakt, że reklamy mają dużo
silniejszy wpływ kiedy mogą być odbierane świadomie: wywierają konkretny wpływ na zachowanie, przekazują za pomocą
słów i obrazów stereotypy kulturowe wiążąc produkt z pożądanym wyobrażeniem, mogą wzmacniać i powtarzać
stereotypowy sposób myślenia o grupach ludzi. Prawdopodobnie najbardziej rozpowszechnionym stereotypami w reklamie
są stereotypy płci. Szczególnym zagrożeniem wydają się reklamy wzmacniające przemoc seksualną i wrogość.
• techniki nakłaniania: skłanianie do kupowania produktu (oprócz reklamy, nakłonić do kupna w dużej mierze mogą
techniki stosowane przez sprzedawców)
technika drzwiami-w-twarz – technika skłaniająca ludzi do ulegania prośbie, polegająca na tym, że ludzie najpierw są
konfrontowani z wygórowaną prośbą, którą będą odrzucać, a następnie z mniejszą, bardziej rozsądną prośbą, co do której
się sądzi, że zostanie zaakceptowana. Badania Cialdiniego (1975) wykazały, że badani z grupy poddanej tej właśnie
technice trzy razy częściej zgadzali się spełnić kłopotliwą prośbę, niż badani którym rzeczoną prośbę przedstawiono od
razu. Technika ta opiera się na zasadzie odwzajemniania, zobowiązaniu do potraktowania innych tak, jak oni potraktowali
nas (np. chęci okazania życzliwości tym, którzy i dla nas byli mili, a w tej sytuacji – złagodzenia własnej postawy wobec
chęci kompromisu wyrażonej przez sprzedawcę). Ograniczenia techniki:
1. osoba formułująca prośbę musi jawić się jako rozsądna i uprawniona (jeśli jawi się jako manipulator, czujemy się mniej
zobowiązani wobec niej;
2. obie propozycje muszą wychodzić od tej samej osoby;
3. oddziaływanie jest w miarę krótkotrwałe – wyraziwszy zgodę na mniejszą prośbę, badani nie chcą zgodzić się na więcej;
technika stopy-w-drzwi – technika skłaniająca do ulegania prośbie, a polegająca na konfrontacji najpierw z małą prośbą,
którą na ogół każdy zgadza się spełnić, a następnie z prośbą większą, co do której się oczekuje, że również zostanie
przyjęta.
 Freedman, Fraser (1966) – proszono badanych o zgodę o umieszczenie na domu dużych, brzydkich tablic
zachęcających do ostrożnej jazdy. Zgodziło się jedynie 17%. Inną grupę badanych poproszono wpierw o podpisanie
petycji apelującej o ostrożną jazdę. Prawie każdy badany to zrobił. Po dwóch tygodniach przedstawiono im tę samą
prośbę, co badanym z grupy pierwszej – badani zgadzali się na spełnienie prośby trzykrotnie częściej.
Technika ta jest skuteczna dzięki procesom samoosądzania – kiedy ludzie zgadzają się spełnić małą prośbę, to
spostrzegają siebie jako osoby, które udzielają pomocy w ważnych dla społeczności sprawach. Jeżeli taka samoocena
zostanie ukształtowana, są bardziej skłonni reagować na drugą, większą prośbę, nawet gdy pojawia się dwa tygodnie
później. Technika umożliwia wywarcie długotrwałej presji.
dobór pracowników: przepustka do świata biznesu
trafność – to, na ile skutecznie test lub technika pomiaru (np. wywiad podczas starań o pracę) wskazuje, czego można
oczekiwać (np. poziomu wykonywania pracy).
Przeciętna korelacja między wrażeniem wyniesionym przez pracodawcę z rozmowy kwalifikacyjnej z kandydatem, a
rzeczywistym poziomem jego sprawności w zawodzie jest bliska zeru. Powody:
Psychologia społeczna - Aronson 45
1. prowadzący wywiad często koncentrują się na niewłaściwej informacji (płeć, rasa, wiek – wszystko może wywierać
zniekształcający wpływ) – może tu także działać zasada samospełniającego się proroctwa w połączeniu z nadmiernym
zaufaniem dla pierwszego wrażnia;
2. dysponując władzą, prowadzący wywiad może zadawać kandydatom dowolne pytania i tym samym wykazywać
tendencyjność;
Jednym ze sposobów uniknięcia tych błędów jest stosowanie jednakowych, wcześniej przygotowanych pytań dla wszystkich
kandydatów – wywiad strukturalizowany.
wywiad strukturalizowany – technika zbierania danych podczas starań o pracę, polegająca na tym, że prowadzący
wywiad zadaje wszystkim kandydatom te same pytania z przygotowanej wcześniej listy; pytania dotyczą wyłącznie
kwalifikacji kandydata do wykonywania danej pracy;
Jednakowoż, nawet przy udoskonalonych technikach zbierania wywiadu, informacja uzyskiwana od kandydatów nie jest
szczególnie dobrym prognostykiem ich przydatności do danej pracy (zbyt mały wycinek życia badanego, zbyt krótki czas
wywiadu, zdenerwowanie kandydatów itd.). Badania wykazały, że najlepszym wskaźnikiem są wyniki kandydata w
standaryzowanych testach badających zdolności do wykonywania danego zajęcia. Pomocna może być także obserwacja
pracownika podczas okresu próbnego. Dlaczego zatem wciąż stosuje się rozmowy kwalifikacyjne?
1. niektóre instytucje wykorzystują rozmowy kwalifikacyjne raczej dla przedstawienia siebie wykwalifikowanym kandydatom
niż jako sposób oceny kandydata;
2. „zdroworozsądkowy” opór kierownictwa przed zaakceptowaniem faktu, że rozmowy są bezwartościowe (podstawowy
błąd atrybucji – założenie, że zachowanie ludzi jest bezpośrednim odzwierciedleniem tego, kim są, czemu towarzyszy
niedocenianie wpływu sytuacji na zachowanie – prowadzący rozmowę zakłada, że zachowanie kandydata w sytuacji
rozmowy świadczy najlepiej o jego osobowości i kwalifikacjach);
przywództwo: osiąganie szczytu w świecie biznesu
• teoria wybitnej jednostki
teoria wybitnej jednostki – teoria zakładająca, że istnieją podstawowe cechy osobowościowe, które czynią daną osobę
dobrym przywódcą, niezależnie od specyfiki sytuacji, w której przychodzi jej działać (przywódcy się rodzą, a nie zostają
wykreowani). Jednak okazuje się, że nie dość, że nie istnieje żaden spójny wzorzec osobowościowy, to wiele pojedynczych
czynników osobowościowych nie koreluje z efektywnością przywództwa, związki zaś, których istnienie stwierdzono, są małe.
Oto niektóre z nich:
- inteligencja - istnieje skromny, lecz pozytywny związek między inteligencją, a efektywnością przywództwa;
- motywacja - przywódcy, którzy charakteryzują się silnym dążeniem do władzy (samoukierunkowanie, fascynacja
prestiżem, energia) są nieco bardziej skuteczni;
- wzrost – istnieje niewielka zależność między wzrostem mężczyzny, a prawdopodobieństwem, że zostanie on przywódcą
grupy (mimo, iż ogromna większość prezydentów USA była wyższa od swoich kontrkandydatów);
- moralność – prześledzenie ustaleń historycznych pokazało, iż w próbce 600 monarchów najbardziej znaczący stali się
ci, którzy byli albo bardzo moralni, albo bardzo niemoralni, co sugeruje, że istnieją dwie drogi do uzyskania znaczenia:
posiadanie wielkiej moralnej prawości lub wielkiej przebiegłości;
- wielkość rodziny – prezydenci USA, którzy pochodzili z małych rodzin częściej stawali się (według kryteriów
historyków) wielkimi przywódcami;
- cechy osobowości – zadziwiające jest, iż tak niewiele jest dowodów, które by potwierdzały, że takie cechy jak dążenie
do dominacji, charyzma i pewność siebie pozwolą przewidzieć, kto stanie się przywódcą;
• analiza czynników osobowościowych i sytuacyjnych
„Aby rozstrzygnąć, kto będzie najlepszym przywódcą, musimy wziąć pod uwagę zarówno jego osobowościowe właściwości,
jak i naturę sytuacji, w której się znajduje.”
zależnościowa teoria przywództwa (Fiedler, 1967, 1968) – teoria, w myśl której efektywność przywództwa zależy zarówno
od tego, czy ktoś jest zorientowany na zadanie bądź zorientowany na stosunki międzyludzkie, jak i od tego, jaka jest
wielkość kontroli i wpływu przywódcy na grupę. Istnieją dwa typy przywódców:
1. przywódca zorientowany na zadanie – przywódca zainteresowany głównie wykonaniem pracy, a mniej uczuciami i
stosunkami między pracownikami;
2. przywódca zorientowany na stosunki międzyludzkie – przywódca skoncentrowany przede wszystkim na emocjach
pracowników i stosunkach między nimi;
LPC – „najmniej preferowany współpracownik” – szefowie, którzy takowego oceniają negatywnie, zwykle są przywódcami
pierwszego typu; natomiast ci, którzy oceniają go pozytywnie – drugiego typu;
Psychologia społeczna - Aronson 46
„Sednem teorii Fiedlera jest to, iż przywódcy zorientowani na zadanie są najbardziej efektywni w sytuacjach, które
charakteryzują się albo bardzo wysoką, albo bardzo niską kontrolą, podczas gdy zorientowani na stosunki
międzyludzkie są najbardziej efektywni w sytuacjach o średnim stopniu kontroli.” Konsekwentnie, największego stresu
przywódcy określonego typu doświadczają w sytuacjach przeciwnych.
• płeć a przywództwo
Krytyczna analiza badań pod kątem stereotypów dotyczących pełnienia ról przywódczych przez mężczyzn i kobiety (Eagly
et al., 1990, 1991, 1992) pozwoliła na sformułowanie następujących wniosków:
1. kobiety kierują bardziej demokratycznie niż mężczyźni – Eagly i Johnson (199) twierdzą, że jest to konsekwencją
większych umiejętności kobiet w nawiązywaniu kontaktów międzyludzkich, co pozwala im poszukiwać wsparcia w
członkach grupy podczas podejmowania decyzji i wdziękiem je pomijać, gdy nie jest to konieczne;
2. zarówno mężczyźni, jak i kobiety jako szefowie nie różnią się stopniem przyswojenia stylu przywództwa zorientowanego
na zadanie bądź zorientowanego na stosunki międzyludzkie - Eagly i Johnson (199) twierdzą, że jest tak dlatego, gdyż
większość organizacji szkoli bądź wybiera dla siebie szefów mających cechy, które najbardziej sprzyjają wykonaniu
danej pracy;
3. istnieje bardzo słaba tendencja (Eagly et al., 1992) do wartościowania kobiet mniej pozytywnie od mężczyzn. Co
ciekawe, jeśli kobieta reprezentuje styl zorientowany na zadanie (a przy okazji jest apodyktyczna i autokratyczna, „działa
w sposób typowo męski”) otrzymuje gorsze oceny, niż mężczyzna reprezentujący ten sam styl (Eagly et al., 1992). Jest
to szczególnie widoczne, gdy rzeczonej oceny dokonuje mężczyzna.
Psychologia społeczna - Aronson 47

2. Moc wpływu społecznego Trudno przekonać ludzi, że na ich zachowanie wpływa otoczenie społeczne, ponieważ istnieje tendencja do wyjaśniania zachowania w terminach osobowościowych. Podstawowy błąd atrybucji – tendencja do przeceniania rozmiaru, w jakim zachowanie ludzi jest wynikiem oddziaływania dyspozycji wewnętrznych, a niedocenianie roli czynników sytuacyjnych. Skłonność ta tworzy niepożądane nastawienie, które może prowadzić do niekorzystnych postaw i zachowań. Tworzy ona poczucie fałszywego bezpieczeństwa (nie doceniając wpływu społecznego, łatwiej mu ulegamy) a także skłania do nadmiernego upraszczania złożonych sytuacji, co obniża nasze zrozumienie przyczyn ludzkiego zachowania  „dylemat więźnia” (Samuel, Ross, 1993): dwuosobowa gra, w której można wybrać strategię rywalizacyjną lub kooperacyjną; poproszono grupę studentów aby oceniła, którzy ze studentów w akademiku wybiorą którą strategię, po czym zaproszono wytypowane osoby do gry; w grupie 1 nazwano ją „Grą na Wall Street”, w 2 – „Grą wspólnych interesów”; wyniki: w grupie 2 częściej wybierano strategię kooperacji, bez względu na to, do jakiej kategorii badany był zakwalifikowany przez innych studentów Moc sytuacji subiektywnych: krótka historia idei • behawioryzm: zakładał, że aby zrozumieć ludzkie zachowanie, wystarczy rozważyć nagradzające właściwości środowiska, to znaczy to, w jaki sposób pozytywne i negatywne wydarzenia w otoczeniu są związane ze specyficznymi zachowaniami • psychologia postaci: podkreślała ważność badania subiektywnego sposobu, w jaki dany obiekt pojawia się w umyśle ludzi, zamiast poddania badaniom wyłącznie obiektywnych, fizycznych cech tego obiektu, co zostało przeniesione na postrzeganie społeczne (Kurt Lewin); istotne jest więc poznanie w jaki sposób ludzie konstruują swój obraz środowiska społecznego 3. Skąd się biorą konstrukty: podstawowe motywy ludzkie Podstawowe motywy ludzkie z punktu widzenia psychologii społecznej:  potrzeba adekwatności  potrzeba takiego usprawiedliwiania swoich myśli i działań, by mieć dobre o sobie mniemanie Festinger: szczególnie wartościowe są obserwacje poczynione w sytuacji, gdy motywy pociągają jednostkę w dwóch przeciwstawnych kierunkach. Podejście związane z samooceną: pragnienie, by czuć, że jest się dobrym Samoocena: dokonywane przez ludzi oszacowania wartości samych siebie, to znaczy rozmiaru, w jakim spostrzegają siebie jako dobrych, kompetentnych i przyzwoitych;  mając wybór pomiędzy zniekształceniem obrazu świata w celu podtrzymania dobrego samopoczucia a odzwierciedleniem świata adekwatnie, ludzie często wybierają tę pierwszą opcję Usprawiedliwienie wcześniejszego doświadczenia: trudno jest przyznać się do swoich braków, nawet gdy prowadzi to do nieadekwatnego obrazu świata; ludzie nie stosują całkowitego zniekształcenia – po prostu wiążą fakty w trochę inny sposób, taki, jaki pokazuje nas w najlepszym świetle Cierpienie a samousprawiedliwianie: im trudniejsze i bardziej bolesne jest wchodzenie do grupy, tym silniejsze więzi z nią łączące (np. rytuały inicjacyjne) Podejście związane z poznawaniem społecznym: potrzeba bycia adekwatnym Poznawanie społeczne: w jaki sposób ludzie myślą o sobie samych i o świecie społecznym, czyli jak selekcjonują, interpretują, zapamiętują i wykorzystują informację społeczną w wydawaniu sądów i podejmowaniu decyzji. Oczekiwania dotyczące świata społecznego: mogą wpływać na to, jak go postrzegamy, a nawet zmienić w naszym obrazie jego istotę (np. w zjawisku samospełniającego się proroctwa)  Rosenthal, Jacobson (1968): przeprowadzono testy w szkole podstawowej, następnie nie uwzględniając ich wyników wylosowano uczniów, których wyniki przedstawiono nauczycielom jako najlepsze; pod koniec roku okazało się, że wylosowane dzieci radzą sobie szczególnie dobrze. 4. Psychologia społeczna a problemy społeczne Przyczyny badania zachowań społecznych: - ciekawość - ułatwianie rozwiązywania problemów społecznych, np.: redukowanie wrogości i uprzedzeń, świadomość ekologiczna, promocja zdrowia, wpływ środków masowego przekazu na postawy i zachowanie, itp.

R.2. METODOLOGIA: PROCES PRZEPROWADZANIA BADAŃ [skrót] 1. Formułowanie hipotez i teorii: • inspiracje płynące z wcześniejszych teorii i badań • hipotezy oparte na osobistych obserwacjach
Psychologia społeczna - Aronson 2

2. Metody obserwacyjne: opisywanie zachowania społecznego metoda obserwacyjna: technika, w której badacz obserwuje ludzi i systematycznie rejestruje pomiary ich zachowanie obserwacja systematyczna: forma metody obserwacyjnej, w której obserwatorem jest wyszkolony badacz społeczny, który przystępuje do odpowiedzi na pytania odnoszące się do określonego zjawiska społecznego, obserwując i kodując je zgodnie z wcześniej przygotowanym zbiorem kryteriów. obserwacja uczestnicząca: forma obserwacji systematycznej, w której obserwator wchodzi w interakcję z obserwowanymi ludźmi, ale stara się w żaden sposób nie wpłynąć na sytuację. analiza archiwalna: forma obserwacji, w której badacz obserwuje zachowanie społeczne przez badanie nagromadzonych w danej kulturze dokumentów albo archiwaliów (pamiętników, powieści, czasopism, dzienników) zgodność sędziów kompetentnych: stopień zgodności między dwiema lub więcej osobami, które niezależnie obserwują i kodują grupę danych; jeśli dwóch lub więcej ekspertów dochodzi do tych samych obserwacji, wówczas badacze upewniają się, że obserwacje te nie są subiektywnymi, zniekształconymi wrażeniami jednostki ograniczenia metody obserwacyjnej: • niektóre zachowania są trudne do obserwacji, są rzadki lub pojawiają się jedynie w samotności – można się wtedy odwoływać do analizy archiwalnej, ale nigdy nie mamy pewności czy dane są kompletne i nie zafałszowane • jest ograniczona do konkretnej grupy ludzi w konkretnej sytuacji 3. Metoda korelacyjna metoda korelacyjna: metoda, w której mierzy się systematycznie dwie zmienne lub ich większą liczbę i oszacowuje się relacje pomiędzy nimi (tj. w jakim stopniu można przewidzieć wartość jednej z nich na podstawie drugiej) korelacja dodatnia – gdy wzrostowi wartości jednej zmienne towarzyszy wzrost wartości drugiej korelacja ujemna – gdy wzrostowi wartości jednej zmienne towarzyszy spadek wartości drugiej dobór losowy – sposób zapewnienia reprezentatywności dla danej populacji wybranej do próby grupy osób gwarantujący, że każda jednostka wchodząca w skład populacji ma taką samą szansę na pojawienie się w próbie korelacja nie jest tożsama z przyczynowością 4. Metoda eksperymentalna metoda eksperymentalna: metoda badania relacji przyczynowo – skutkowych; badacz losowo przydziela uczestników eksperymentu do różnych sytuacji i upewnia się, że sytuacje te są identyczne pod wszystkimi względami z wyjątkiem jednego, zdefiniowanego przez zmienną niezależną (badacz oczekuje, że ten jedyny warunek będzie miał przyczynowy wpływ na reakcje ludzi) zmienna niezależna: zmienna, którą badacz zmienia albo różnicuje, aby stwierdzić, że ma ona wpływ na jakąś inną zmienną; badacz oczekuje, że ta właśnie zmienna będzie powodował zmiany jakiejś innej zmiennej zmienna zależna: zmienna, którą badacz mierzy po to, by stwierdzić, czy na nią wpływa zmienna niezależna; badacz stawia hipotezę, że zmienna zależna zależy od poziomu zmiennej niezależnej plan wieloczynnikowy: plan eksperymentalny, w którym uwzględnia się więcej niż jedną zmienną niezależną; każda zmienna niezależna ma więcej niż jedną wersję lub też poziom; wszystkie możliwe kombinacje tych poziomów pojawiają się w badaniach. Ustalanie trafności wewnętrznej w eksperymentach: trafność wewnętrzna: upewnienie się, że nic więcej poza zmienną niezależna nie może wpływać na zmienną zależną; realizuje się to poprzez: • kontrolowanie wszystkich zmiennych ubocznych • losowe przydzielanie do sytuacji poziom ufności (p): liczba wyliczona za pomocą technik statystycznych, która informuje badacza o tym , jakie jest prawdopodobieństwo, że wyniki jego eksperymentu są dziełem przypadku , a nie są efektem działania zmiennej niezależnej; standardowo za wyniki istotne uważa się p<0,05 Ustalanie trafności zewnętrznej w eksperymentach: trafność zewnętrzna: stopień, w jakim wyniki badań mogą być generalizowane na inne sytuacji i na innych ludzi  generalizacja na inne sytuacje - warunki: - realizm sytuacyjny – podobieństwo syt. eksperymentalnych do syt. życia codziennego - realizm psychologiczny – stopień w jakim procesy psychologiczne w eksperymencie są podobne do procesów pojawiających się w życiu codziennym; może wyć wysoki nawet gdy r. sytuacyjny jest niewielki aby urealnić, często stosuje się instrukcję maskującą – opis celu badań różniący się od prawdziwego, mająca na celu zachowanie realizmu psychologicznego  generalizacja na innych ludzi – warunki - losowy dobór próby
Psychologia społeczna - Aronson 3

-

powtarzalność

eksperymenty w warunkach naturalnych – podstawowy dylemat psychologa społecznego – uczestnicy badań są nieświadomi tego, że biorą udział w eksperymencie – trafność zewnętrzna jest wysoka, ale są trudności: nie zawsze ma się pełną kontrolę nad sytuacją i zmiennymi ubocznymi (więc trafność wewnętrzna może być niska) eksperyment w warunkach laboratoryjnych + eksperyment w warunkach naturalnych = eksperyment doskonały 5. Badania podstawowe a stosowane badania podstawowe – badania projektowane po to, by dać najlepszą odpowiedź na pytanie, dlaczego ludzie zachowują się tak, jak się zachowują, przeprowadzane wyłącznie dla zaspokojenia ciekawości badawczej badania stosowane – badania projektowane specjalnie w celu rozwiązania konkretnego problemu społecznego; tworzenie teorii zachowania jest zwykle wtórne do rozwiązywania specyficznego problemu często wzajemnie na siebie wpływają 6. Problemy etyczne: • nie szkodzić • zasięgać opinii innych (np. Komisji ds. Recenzji) • opisać procedurę badania tak dokładnie jak to tylko możliwe • maskowanie stosować tylko wtedy gdy nie ma innego wyjścia • informować badanych że w każdej chwili mogą zrezygnować z udziału • wszystkie informacje uzyskane w trakcie badań są objęte tajemnicą przyzwolenie: wyjaśnienie uczestnikom natury eksperymentu zanim on się rozpocznie i uzyskanie ich zgody na udział w tym eksperymencie sesja wyjaśniająca: wyjawienie uczestnikom badań po zakończeniu eksperymentu jego celu oraz dokładne objaśnienie tego, co się wydarzyło.

R.3. DYSONANS POZNAWCZY A POTRZEBA PODTRZYMYWANIA SAMOOCENY Dysonans poznawczy Potrzeba wysokiej samooceny jest jednym z najważniejszych motywów. Wiąże się ze zjawiskiem dysonansu poznawczego. DEF - Dysonans poznawczy - popęd spowodowany poczuciem dyskomfortu, pierwotnie definiowany jako konsekwencja utrzymywania dwóch lub więcej elementów poznawczych, następnie określany jako konsekwencja zaangażowania się w działanie, które jest sprzeczne z koncepcją siebie, jako osoby przyzwoitej i rozsądnej. Dysonans – najprościej – niezgodność między el. poznawczymi. Elementy poznawcze – myśli, uczucia, przekonania, lub wiedza. Większe prawdopodobieństwo wystąpienia dysonansu, gdy dowiemy się czegoś, co zagraża naszemu wyobr. siebie. Dysonans  napięcie  redukcja. Sposoby redukowania : 1. Zmiana zachowania 2. Uzasadnienie – ZMIANA jednego z el. pozn, tak, aby był MNIEJ SPRZECZNY z zach 3. Uzasadnienie – dodanie nowego el. pozn., ZGODNEGO z zachowanie, Racjonalność ≠ racjonalizacja. (uzasadnienie często nie jest racjonalne) Eksperyment Jonesa i Kohler: (przeciwnicy i zwolennicy rasizmu poznali materiał zaw. wiarygodne i niewiarygodne argumenty za i przeciw rasizmowi). Dysonans : ja mądry VS głupie uzasadnienie mojego poglądu  nie zap. niewiarygodnych arg. za swoim pogl. oni nie mają racji VS mądre uzasadnienie ich poglądu  nie zap. wiarygodnych arg. za przeciwnym pogl. Najlepiej zapamiętują : wiarygodne za swoim i niewiarygodne za przeciwnym. Dysonans podecyzyjny 1. Przekonywanie innych o słuszności swojej decyzji 2. Zniekształcanie sympatii i antypatii (zwiększanie dystansu między wybranym, a niewybranym) 3. Im ważniejsza decyzja i bardziej nieodwołalna, tym dysonans większy
Psychologia społeczna - Aronson 4

zewnętrzne – wyjaśnienie jakie podaje osoba dla swojego dysonansowego zachowania.Technika niskiej piłki wykorzystuje to. za napisanie pochlebnego eseju o policji. Istnieją 3 ważne czynniki warunkujące pojawienie się dysonansu w związkach międzyosobowych : 1. a formalności już rozpoczete 4. wewn. Zaczynamy również nienawidzić tych. dysonansu. poprzez zmianę w sobie („powiedzieć znaczy uwierzyć”) • U. Często „nie chce mu się” rezygnować. Próby doskonalenia się Jeśli jakieś zadanie ważne to możemy też utrudniać sukcesy przyjaciołom. • U.Zaangażowanie i wrażenie nieodwołalności (dysonans) . tym bardziej zaczynają ją lubić! Niewystarczająca kara Gdy : SŁABA KARA I REZYGNACJA z zachowania karalnego (niedozwolonego)  dysonans  potrzeba zmniejszenia atrakcyjności zabronionej (odrzuconej) czynności. autoperswazja – długotrwała zmiana postawy. a pomagać obcym !!! Teoria autoafirmacji : sugeruje. Decyzja o nieetycznym zachowaniu  zmiana sys.Aronson 5 . dysonansem. on już wszystko podpisuje. będąca konsekwencją prób usprawiedliwienia samego siebie [uzasadnienia wewnętrznego] Następstwa dobrych i złych uczynków Jeśli coś dla kogoś zrobimy. • U. aby coś odtrzymać. Podajesz komuś niską cenę. jak bliskie kontakty z nią utrzymujemy 3. Carlsmith) – im mniej dostają kasy. Pomniejszenie wagi „zadania” 3. a wtedy mówisz mu. Rozluźnienie stosunków w przyjacielem 2. Uzasadnienia : . czyli POSZUKIWANIE UZASADNIENIA WEWNĘTRZNEGO !!! Trwałość przekonywania samego siebie eksperyment z dziećmi i z zabawkami 78% . to zaczynamy go bardziej lubić (uz.). wyobraża sobie jak odjeżdża kupionym samochodem) . tylko o WYSIŁEK : im większy wysiłek. stanowiące zagrożenie dla ich samooceny. 5. Redukcja : -zmiana pojęcia Ja (nie jestem wcale taki rozsądny) -zwiększanie atrakcyjności efektów czynności (ale uwaga ! nie chodzi o przykre doświadczenia. wewnętrzne – zmn. których skrzywdziliśmy ! (gdy to skrzywdzenie jest trudne. Eksperyment ze studentami i z policją (Festinger. Uzasadnienie wysiłku – gry robisz coś. że dysonans jest większy w przypadku (pozornej) „nieodwołalności decyzji”. wew zjawisko obrony stanowiska niezgodnego z własną postawą.Antycypacja podniecającego wydarzenia (np.gdy surowa kara za zabawę – łamie zakaz po 3 tygodniach tylko 33% .Cena nieznacznie wyższa. Redukcja : 1. i gdy nie ma okazji się odegrać) Teoria podtrzymywania poczucia własnej wartości.gdy kara lekka za zabawę łamie zakaz po 3 tygodniach. Psychologia Uzasadnienia • Kłamstwo  uzasadnienie ZEWNĘTRZNE lub WEWNĘTRZNE . wartości. wyw. wskazujące na przyczynę. aby utrzymać samooc. przez potwierdzanie swoich kompetencji w dziedzinach nie związanych z zagrożeniem ! [nieistotnych] Psychologia społeczna . gdy jest np. że ludzie redukują nap. jakie znacznie ma dla definiowania naszego ja dane „zadanie” Jeśli ważne i związek bliski i ktoś lepszy  dysonans. co okazuje się bez sensu : dysonans : ja rozsądny VS robię głupotę. z drugą osobą 2. jak wykonujemy zadania w por. że się pomyliłeś i cena jest dużo wyższa. Wnioski : Tylko dobrowolna terapia pomaga (przykład desensytyzacji). tym bardziej to cenimy). leżącą poza nią samą. bezbronna.

czy negatywne). Nie jesteśmy w stanie wszystkiego zarejestrować.przekonania mogą kreować rzeczywistość!!! 3.schematy bardzo silnie wpływają na to. kt może być łatwo przywołana do świadomości. i nie wiadomo kt schemat zastosować.lub struktury poznawcze. pomocą kt ludzie organizują swoją wiedzę o świecie wg pewnych tematów. kt odsiewają inf. Im bardziej osoba czy syt jest reprezentatywna dla określonego schematu. Gdy już wybierzemy schemat i posłużymy się nim jako punktem wyjścia do zinterpretowania syt.(A inaczej:łatwość uświadamiania sobie myśli i idei. Kt. co jest ważne a. Korzystając z nich możemy zwracać uwagę tylko na część z zawrotnej ilości informacji. utrudniając przywołanie schematów alternatywnych. aby zrobić. . „co to jest?”. podjąć decyzję. sprzeczną lub niespójną z dominującym motywem. . a dokładniej jak selekcjonują.czyli nasze teorie dot. 4. Istnieją jednak niebezpieczeństwa z tym związane -może my pominąć inf. a ściślej „potwierdzania swojego pojęcia Ja” (niezależnie czy jest ono pozytywne. Funkcje schematów . wciąż to je racjonalizując. . Mamy dwa rodzaje uproszczeń myślowych: schematy i heurystyki. Poznanie społeczne-sposób a jaki ludzie myślą o sobie samych i o świecie społecznym. Psychologia społeczna . ale RÓWNIEŻ do zachowania swojej samooceny. Pomiędzy tymi dwoma typami poznawczego przetwarzania istnieje ścisły związek. -często nie wiedząc.wraz z upływem czasu stają się silniejsze i oporne na zmiany . dostarczają odpowiedzi na pytanie. o czym myślimy i co później pamiętamy. ludziach i nasze odczucia. wybrać reakcję itp. Dlatego też stosujemy uproszczone metody myślenia.działają jak filtry. . co zauważamy.jednak. z jaką możemy sobie uświadomić rozmaite myśli i idee: idea dostępna to taka. A teraz po kolei 2. . popadając w zachowania niemoralne. że ludzie uczą się stosować efektywne uproszczenia myślowe i praktyczne reguły zdroworozsądkowe. R.Teoria samopotwierdzania : ludzie dążą nie tylko do pozytywnej samooceny. OSZCZĘDNOŚĆ POZNAWCZA-. .w nich zawiera się nasza podstawowa wiedza o świecie. Tak więc tendencja da wchodzi w konflikt z tendencją do podwyższania pocz. tym b prawd. . lecz działamy zgodnie ze scenariuszem. Schematy są zorganizowanymi fragmentami wiedzy o ludziach i o sytuacjach. które pomagają im zrozumieć rzeczywistość społeczną. W każdej sekundzie jesteśmy zmuszeni do przeglądu wielkiej ilości informacji i musimy rozstrzygać. Więc pobierają tylko tyle informacji ile potrzeba. Schematy i ich oddziaływanie . Im schemat jest bardziej dostępny w pamięci tym b prawd ze tym schematem się posłużymy. gdy fakt bardzo odbiega od tematu. co tłumaczy teoria autoafirmacji – odwołujemy się do swoich innych pozytywnych cech. to kt wybierzemy zależy od: -dostępności –jest to łatwość.dostarczają wskazówek dot. czyli teza mówiąca. Pułapka racjonalizacji – na skutek podnoszenia własnej samooceny i ciągłej potrzeby redukcji dysonansu moglibyśmy wpaść w pułapkę racjonalizacji. kt jest obecnie uświadamiana albo. luki w pamięci uzupełniamy schematem . tych kt znajdują się najbliżej „powierzchni” naszego umysłu).4. co należy. Są ważne -możemy dokonać nietrafnych ocen -spostrzegać i interpretować rzeczywistość w sposób zniekształcony. co można zignorować.schematy dyktują nam treść spostrzeżeń. Nie dzieje się tak.pomagają nam kategoryzować bodźce.przy przypominaniu sobie inf. która do nas dociera. ze go wykorzystamy.Aronson 6 . własnej wart. O tym kt ze schematów jest przywołany decydują heurystyki wydawania sądów. interpretują zapamiętują i wykorzystują informację społeczną w wydawaniu sądów i podejmowaniu decyzji dotyczących świata społecznego. Gdy napotkamy coś nieznanego(jest to sposób na radzenie sobie z wieloznacznością) . Wybór schematu rola: dostępności i zdarzeń poprzedzających Niekiedy sytuacja jest jednoznaczna i nie mamy problemu z wyborem schematu. że się mylimy. przemyśleć i zareagować na to. IM bardziej będzie on reprez tym w większym stopniu będzie on zakotwiczał nasze doznani. naszego działania i dzięki temu nie musimy zastanawiać się nad każdym krokiem. czasami sytuacje są wieloznaczne. Jednym ze sposobów jest tzw. zapamiętujemy go. POZNANIE SPOŁECZNE: W JAKI SPOSÓB MYŚLIMY O ŚWIECIE SPOŁECZNYM 1. ponieważ nie są zdolni przetwarzać całej oddziałującej na nich informacji społecznej. rzeczywistości społ.

Aronson 7 . zrównoważone przekazy mediów jako wrogie sobie. myślimy. niezgodną z nim. że schemat kształtuje ich spostrzeganie rzeczywistości.odkrycie. 6. Kiedy uznajemy nasze schematy za nietrafne lub zmieniamy zdanie? . że od początku mieliśmy rację. 5.wpływa na ich postępowanie względem tej osoby.gdzie po naszej stronie jest dobro. Efekt uporczywości dotyczy także przekonań o innych osobach. że nie można ich ignorować-gdy istnieje silny nacisk innych by przyjąć nowe poglądy. niezgodnej. Stąd wynika zjawisko: Zjawisko wrogich mediów. co było doświadczone bezpośrednio przedtem. ponieważ media nie przedstawiły faktów w jednostronnym ujęciu.p. że przekonania ludzi dotyczące ich samych i świata społecznego utrzymują się schematy. Nie mamy gwarancji. której ludzie wydają sąd. po przeciwnej zło. że każda z antagonistycznych silnie zaangażowanych w coś grup spostrzega neutralne. życzeniami i przekonaniami przynosi naszemu ego satysfakcję.nasze schematy mogą być odporne na zmiany.bo uznanie. unikają w ten sposób samo spełniającego się proroctwa. Ale niekiedy to. o kt antagoniści „wiedzą”. Oraz dlatego. że ludzie poświęcają czas.powoduje. jeśli istnieje dla niego jasna alternatywa. inf. ludzie mogą trwać przy swoich przekonaniach. kt posługują się ludzie. zarówno mogącej potwierdzić jak i podważyć ich hipotezy. jak łatwo mogą coś przywołać do świadomości. . Schemat musi być dostępny i adekwatny by został wykorzystany w budowaniu świata społecznego. by wydawać sady w sposób szybki i efektywny. Dlaczego tak jest? . .są sytuacje. Sprawianie. które .nie zdając sobie sprawy. że jest prawdą. że jej późniejsze zachowanie interpretujemy w sposób zgodny z tym pierwszym wrażeniem. dlaczego mają takie a nie inne poglądy).odkrywać]uproszczone reguły wnioskowania. Powód: utrzymanie samooceny.kiedy jest tyle niezgodnych danych i mają taki ciężar gatunkowy. Pojawiają się w sposób mimowolny i nieświadomy. uzyskana na końcu-. a spostrzeganie rzeczywistości jako zgodnej z naszymi potrzebami. ponieważ widzimy wielką liczbę fałszywych świadectw potwierdzających. lub. ale jest to raczej wyjątek od reguły)..mają określone oczekiwania dotyczące innej osoby. Psychologia społeczna . to bardziej prawdopodobne będzie dostrzeganie inf. Zmienianie schematów: jak łatwo ludzie modyfikują swoje poglądy Większość ludzi nie zmienia łatwo swoich poglądów nawet w obliczu wyraźnie sprzecznych z nimi inf. co się rzeczywiście wydarzyło na dowód.s. że nasze schematy stają się prawdą. (Czasem występuje tez efekt świeżości. gdy są specjalnie proszeni by go podważyć.nieformalna reguła umysłowa. Efekt pierwszeństwa: proces. że ludzie: . nie są wynikiem celowego dążenia do potwierdzenia własnych schematów. . że sami kreujemy wydarzenia. próbując ją wyjaśnić lub pogodzić z uprzednimi przekonaniami. gdy ludzie poszukują inf. by ich przekonania były trafne i dawały się obronić(np. co . Mogą być nieodpowiednie do wykonywanego zadania lub niewłaściwie zastosowane i wtedy prowadzą do błędnych ocen. . trafnie. Bierze się to stąd. że na podstawie inf.kiedy ludzie znajdują się w sytuacji. Zjawisko to polega na tym. że zachowuje się ona w sposób zgodny z ich wyjściowymi oczekiwaniami? . że te wnioski będą poprawne. publiczne wyjaśnianie. . to przypominają sobie tę. . aby były zgodne ze schematami. . jednak w większości przypadków są korzystne i funkcjonalne. 7. że są obiektywnym dowodem potwierdzającym-jest to tzw. Heurystyki wydawania sądów. a lekceważymy inf. żeby nie stracić dobrego zdania o sobie. nawet. heurystyka dostępności.[gr. a nie jej ignorowanie i pomniejszanie jej znaczenia. w kt jest dla nich ważne. a ten wpływa na interpretacje dalszych inf.spostrzegamy nowe dane przez pryzmat schematów-nie tylko zniekształcamy dane. co jest w naszej świadomości jest nietypowe i prowadzi do błędnych ocen.samo spełniające się proroctwo. W większości wypadków jednak są funkcjonalne i dobrze nam służą. jest do tego stopnia niezgodna ze schematem.zwykle łatwiej zauważamy i zapamiętujemy informację odpowiadającą naszym schematom oraz uznajemy ją za ważniejszą. wzbudzanie schematu pod wpływem zdarzeń poprzedzających-czyli zwiększenie się dostępności schematu pod wpływem tego.Dostępność tych czy innych treści może zależeć od czynników przypadkowych(ostatnie doświadczenia mogą zaktywizować schematJest to tzw.jeśli jakaś inf. że nie mamy racji wzbudza dysonans. na mocy. gdy pierwotne dane je wspierające zostały podważone. ale też mamy tendencje do spostrzegania świata w kategoriach czarno-białych. otrzymanej na początku. kierując się tym.największy wpływ ma inf. za sprawą kt nasze pierwsze wrażenie dotyczące innej osoby wpływa na to. tworzą sobie schemat. Efekt uporczywości-odkrycie. panowanie błędu-możemy przywoływać to. Sprzeczne dane są ignorowane.

ewolucyjne. że podstawowe emocje przenoszona za pomocą wyrazu twarzy są uniwersalnewszyscy ludzie wszędzie wyrażają (lub kodują) te emocje w ten sam sposób i wszyscy potrafią zinterpretować (czy zdekodować) je z jednakową dokładnością (bo są gatunkowo specyficzne. jak i innych ludzi. z którym istnieje pomiędzy nimi związek. że coś. że tak. Dokonywanie uogólnień na podstawie prób inf. że dwie zmienne są skorelowane. nawet wiedząc. Zachowania niewerbalne. Czy ludzie rzeczywiście myślą tak źle-Jedni twierdzą. w jakim stopniu dwie zmienne są skorelowane. Funkcje zachowania niewerbalnego wg Michaela Argyle: . Dalej ludzie muszą sobie poradzić z barierą nadmiernej ufności. zdziwieni. strachu.heurystyka dostępności. Jeżeli jest ona sprzeczna z heurystyką reprezentatywności – ludzie kierują się właśnie. gwarantują przetrwanie).Szacowanie współzmienności. B.zbyt dużego zaufania do trafności własnych sadów: zazwyczaj nie są takie trafne jak przyjmujemy. jakie Psychologia społeczna . Posługiwanie się uproszczonymi metodami myślowymi w wydawaniu sądów społecznych. Schematy i heurystyki wydawania sądów istnieją i są w większości przypadków przystosowawcze i funkcjonalne. Co wiemy o innych. niesmaku.-ułatwianie komunikacji werbalnej (wg Ekmana wskazówki niewerbalne uzupełniają lub powtarzają komunikat językowy. SPOSTRZEGANIE SPOŁECZNE: JAK DOCHODZIMY DO ROZUMIENIA INNYCH LUDZI 1.: sarkazm) KANAŁY KOMUNIKACJI NIEWERBALNEJ a) Mimiczne wyrazy emocji Darwin badał tę kwestię i stwierdził. wyraz twarzy • kanał komunikacji niewerbalnej . że te doświadczenia nie są typowe. szczęścia. Zdolność do interpretowania tych emocji jest międzykulturowa.nie mając wiedzy. Inaczej jest z regułami ujawniania. wynika to ze schematu zgodnie.wyrażanie emocji . Wyobrażenia o innych tworzymy szybko i bez wysiłku. co się pojawia. Informacją o proporcji podstawowej-. gesty. gdy wiemy. Czy tak jest rzeczywiście? Wg Ekmana i Freisena TAK. dotyk i spoglądanie.-informowanie o cechach osobowości . h. o kt wiadomo. o częstości występowania w populacji różnych kategorii(przykład Kalifornijczyka w NY). tzn. gdyż nasza kultura wyposaża nas w gotowe schematy i oczekiwania dotyczące wielu z nich. Nie musimy też uczyć się każdej współzmienności. które są kulturowo zdeterminowanymi regułami określającymi. co możemy usłyszeń . A-dokonywanie uogólnień z próby na populację. gdy spotkamy ich po raz pierwszy? • to. co pierwszy raz widzimy. słyszymy jest prawdą zastanawiamy się czy mógł to być fałsz. ludzie często nie modyfikują jej w stopniu wystarczającym. Często nawet celowo dobieramy je tak. Kiedy formujemy sądy o rzeczywistości. pozycje i ruchy ciała. że jest ona nieprawdziwa. Dopiero po przyjęciu. bez słów. a na błędach można się uczyć. kształcenie w zakresie statystyki R. że klasyfikacja czegoś dokonuje się na podstawie stopnia podobieństwa do przypadku typowego. smutku. Inni.cechy fizyczne: atrakcyjność. a nie wytworem międzykulturowego doświadczenia.ocenianie. jak na podstawie jednej zmiennej możemy przewidywać drugą. –Uproszczona metoda wnioskowania. intencjonalnie bądź nieintencjonalnie. nawet. kt polega na posłużeniu się jakąś liczbą czy wartością jako punktem wyjściowym i następnie sformułowaniu odpowiedzi na pytanie przez zmodyfikowanie tej wartości stanowiącej zakotwiczenie. jest cechą człowieka. z jaką trafnością możemy przewidywać jedną zmienną na podstawie drugiej-żylibyśmy w świecie nieprzewidywalnym. Uogólnienia mogą dotyczyć nas samych. A lekarstwem na błędy. Często w tej heurystyce posługujemy się tzw. Bez rozumienia współzmienności. jak twierdzą badacze jest.Aronson 8 . inne przeciwstawiają się mu np. pozwalamy często by nasze osobiste doświadczenia i obserwacje stanowiły zakotwiczenie dla obrazu. tego. jednym ze źródeł informacji są zachowania niewerbalne(mimika i ruchy ciała). że są tendencyjne bądź nietypowe. 8. aby były pod pewnymi względami tendencyjne. w jaki ludzie komunikują.-przenoszenie postawy(okazywanie jej) . Ludzie mają całkiem dobrą zdolność wykrywania współzmienności. podczas gdy w rzeczywistości tak nie jest. czyli inf. który tworzymy. jednak posługiwanie się nimi wiąże się z pewnym ryzykiem-niekiedy prowadzą do wysoce nietrafnych wniosków.czyli sposób. że wnioskujemy całkiem. co możemy zobaczyć . wskaźniki niewerbalne to: mimika. reprezentatywności heurystyka zakotwiczenia/dostosowania: branie za dobrą monetę.. gdzie wszystkie przyszłe zdarzenia byłyby nieoczekiwane i zaskakujące.. jeśli dotyczą 6 głównych emocji: gniewu. Przyswojone schematy mogą zdominować oceny współzmienności prowadząc do korelacji pozornych-. jak podobne jest A do B. ton głosu. W życiu codziennym ludzie nie starają się dobierać prób reprezentatywnych.5. czyli przekonania.uproszczona metoda wnioskowania polegająca na tym. nieźle.kanał komunikacji werbalnej • to.określanie związku pomiędzy zmiennymi tzn.

że od kobietom potrzebne są umiejętności i cechy tj. d) Różnice płciowe w komunikacji niewerbalnej.istnieje niewiele nietożsamych konsekwencji jej zachowania . Nie są one uniwersalne. jeśli ktoś jest pomocny to jest też szczery) . Ponadto ogromne znaczenie ma język. którzy robią to zdecydowanie lepiej niż inni (ekstrawertycy przewyższają introwertyków w tych umiejętnościach). mikroekspresje: bardzo szybko zmieniające się wyrazy twarzy. Są ludzie. podziału pracy pomiędzy płciami. Archer i Akert stworzyli test do badania wielokanałowego dekodowania niewerbalnego tzw zadanie interpretacji społecznej (ZIS. gdy nadawca kłamie. korzystając ze związku z nimi zachowań lub działań. b) Inne kanały komunikacji niewerbalnej.) w społecz.Aronson 9 . temperament. tylko rzeczywiste interakcje). Wnioski: informacje przekazywane są wielokanałowo. jest to tzw. opiekuńczość. gdy ujawniamy mieszankę emocji (u Aronsona możecie sobie pooglądać takie fotografie strona 176). znamy typ artystyczny. Chińczycy takiego nie mają. Istnieją również tzw. komunikatywność. W codziennym życiu najczęściej mamy do czynienia z sytuacjami. Jak rozpoznajemy informacje? Czy robimy to adekwatnie? Robert Rosenthal przeprowanił badanie na ten temat. społ. że ktoś zach się w określony sposób ze względu na właściwość sytuacji. Pani Hall udowodniła to badając kobiety. Test zawiera 20 pokazujących naturalnie przebiegające zachowania niewerbalne(nie inscenizacje.zachowanie jest nieoczekiwane Psychologia społeczna . Badani wykazywali dużą trafność odpowiedzi. wrażliwość. Okazało się że faktycznie w tych krajach kobiety zachowują się zgodnie ze wzorcem uprzejmości (im większe zniewolenie tym większa umiejętność przystosowania się i grzeczność) 2. ale trafnie. charakter czy osobowość(dyspozycje). czyli jak wnioskujemy o powodach różnych zachowań ludzi (Heider) Atrybucja wewnętrzna wnioskowanie. co bohater odczuwa. które są w danej kulturze dobrze zdefiniowane . Jesteśmy biegli w rozumieniu znaczeń różnych specyficznych gestów. Atrybucja zewnętrzna wnioskowanie. każda kultura wypracowuje swoje własne emblematy.schematy które ludzie stosują. prowadzi to różnic w oczekiwaniach wobec ról płciowych umiejętności związanych z płcią. UTO . by pogrupować różne rodzaje cech osobowości. uprzejmość (itd. kosztem zewnętrznej. Rosetnhal i DePaulo twierdzą. Hoffman stwierdził. Teorie te składają się z naszych własnych przekonań o zasadach współwystępowania cech osobowości(np. 3.zachowania niewerbalne nadają się do ujawnienia (co można okazywać.) związane z rolami jakie najczęściej pełnią (matki. że kobiety są uprzejmiejsze niż mężczyźni i choć odczytują te informacje to ignorują je. w której się znalazł (założenie -większość ludzi zachowało by się podobnie w tej syt (szczególny rodzaj atrybucji zewn=sytuacyjna) Heider stwierdził. gesty rąk i ramion. utożsamiamy piękno z dobrem. że te kulturowe ukryte teorie osobowości wpływają na sposób w jaki ludzie postrzegają innych. Duże znaczenie mają: kontakt wzrokowy i spojrzenie. który charakteryzuje się określonym zbiorem cech-niekonwencjonalność. którego my nie znamy). dla każdej scenki widz wybiera między dwoma możliwymi opisami (jeden prawdziwy jeden nie). Kobiety są lepsze w nadawaniu i odkodowywaniu informacji niewerbalnej. tego. Teoria ta mówi. mają za to swoje shi gu. gdy: . Funkcje UTO: ekonomiczna-potrafimy ekstrapolować od małej do wielkiej ilości informacji-na podstawie kilku niekompletnych inf..często nieświadomie. że różnice płciowe pojawiające się w zach. Takie niewerbalne gesty. że wpływa on na sposób w jaki myślimy o świecie. że jakaś osoba zachowała się w okr sposóbże względu na swe właściwości. Tworzymy wyobrażenia szybko i bez wysiłku. które nie są rozumiane przez ludzi z innych kręgów kulturowych. Atrybucja przyczyn: odpowiadanie na pytanie „dlaczego?” • Teoria atrybucji-określenie sposobu. gdzie informacje przekazywane są wieloma kanałami na raz. żony itd. z krajów gdzie są najbardziej zniewolone i uciskane. Sprawa z trafnym odkodowaniem mimiki komplikuje się. ale tracą przewagę w rozszyfrowywaniu. UtO są uwarunkowane kulturowo (np. Opracował Profil Wrażliwości Niewerbalnej PONS (nagrania video z aktorami odgrywającymi różne sceny z życia). UTO są też zależne od indywidualnych doświadczeń tzn. zgodnie z argumentem Whorfa.mają zwykle swoje bezpośrednie słowne odpowiedniki. że mamy tendencje do stosowania atrybucji wewnętrznej. tworzą wyobrażenia. że dokonujemy wewnętrznych atrybucji dotyczących jakiejś osoby. Tworzymy sobie pełny obraz. Ukryte teorie osobowości : wypełnianie luk. Chodzi o to. Podstawa do B: • Teoria wnioskowania z czynników towarzyszących: od działań do dyspozycji (Jones i Davis) czyli jak wnioskujemy o dyspozycjach lub wewnętrznych właściwościach osobowości. które odbieramy i interpretujemy . a to powoduje rozniecę w sferze zachowań społ. (również niewerbalnych). a co nie). a ktoś inny z zarozumiałością. c) Wielokanałowa komunikacja niewerbalna. idiosynkratyczność. twórczość.SIT). Wyniki badań: ludzie potrafią prawidłowo odczytywać sytuacje na poziomie powyżej losowego (więc nie jest to zgadywanie). Interpretacja ta pasuje do teorii roli społecznej Alice Eagly: która mówi. postawy. w jaki ludzie wyjaśniają przyczyny tak swego zachowania jak i zach innych ludzi. wynika ze społ.. które określają różnice w społecznych zachowaniach kobiet i mężczyzn.

bo są tacy właśnie. Dlaczego? Bo lubimy mieć wysoką samoocenę i mamy dostęp do różnych informacji.nierealistyczny optymizm-polega na przeświadczeniu ludzi. a niedoceniania roli sytuacji. która jest wyrazista spostrzeżeniowo . że zbieramy informacje aby wzbogacić osąd (jak heider) . dla nas samych(jako aktorów) bardziej wyrazista jest sytuacja czy druga osoba(obserwatorzy) niż my sami. która skupia naszą uwagę: ludzie są skłonni przeceniać przyczynową rolę informacji.używając heurystyki zakotwiczenia/dostosowania • Rola kultury-ludzie w kulturach zachodu są psychologami osobowości spostrzegającymi zachowanie w kategoriach dyspozycji. które pozwalają tłumić świadomość tego. Więcej dowiadujemy się o ludziach. niż ich partnerom. a złe spotkają raczej innych niż ich samych.: jak zmienia się taniec osoby gdy tańczy z tym a nie z innym partnerem .zakłada.) Porównuje skutki odmiennych rozwiązań. Podstawowy błąd atrybucji: ludzie jako psychologowie osobowości. spójnej czy wybiórczej informacji) zgodność: informacja w jakim stopniu inni ludzie zachowują się wobec tych samych bodźców tak samo wybiórczość: informacja mówiąca w jakim stanie ktoś zachowują się tak samo wobec różnych bodźców spójność: informacja w jakim stanie zachowanie wobec określonego bodźca jest takie samo mimo upływu czasu i innych okoliczności. Gdy dysponujemy teoria w myśl której dwie zmienne są powiązane. czy poczynić wewnętrzną czy zewnętrzną atrybucję. Powodem jest znowu wyrazistość spostrzeżeniowa. do której te osoby przynależą . Stosujemy to zarówno do atrybucji przyczyn jak i wnioskowania wyjaśniającego. nawet jeśli tak nie jest.6. Różnica między aktorem a obserwatorem-tendencja do spostrzegania zachowań innych jako następstwa ich dyspozycji. • wiara w sprawiedliwy świat-forma obronnej tryb gdzie zakłada się. • Rola oczekiwań.odnoszącymi się do zachowania w kategoriach sytuacyjnych. Przy atrybucji wewnętrznej jest więcej rozwiązań (nietożsamych rezultatów). e.czyli ludzie czynią to. (konsekwencje określonego przebiegu działania.Aronson 10 . co czynią. (zasada zgodnej. c.dlaczego popełniamy ten błąd? Bo koncentrujemy uwagę na osobie nie na sytuację (bo ludzie są wyraziści spostrzeżeniowo).(np. wiemy jak zachowujemy się w różnych sytuacjach. że się jest śmiertelnym i podatnym na zranienia. a atrybucje podążają śladem uwagi.oczekiwania oparte na obiekcie—bazują na jej wcześniejszych działaniach. na co sobie zasłużyli (-to bardzo niebezpieczne gdyż może powodować wnioskowanie typu ofiary gwałtu i maltretowania są same sobie winne.bazuje na cechach grupy .dane te dotyczą tego a jaki sposób zachowanie współzmienia się wraz ze zmianami czasu. błąd polega na tym. które osoba mogłaby chcieć osiągnąć. • Rola wyrazistości spostrzeżeniowej = informacja. które przypisują sukcesy czynnikom wewnętrznym zależnym od dyspozycji. • rola dostępności informacji. a swoich własnych zachowania jako efektu wpływu sytuacji. redukujemy liczbę możliwości badając co mogła by osiągnąć zachowując się inaczej. ROZUMIENIE SIEBIE: W JAKI SPOSÓB POZNAJEMY SAMYCH SIEBIE Psychologia społeczna . Stosowanie skrótów poznawczych podczas dokonywania atrybucji.(Chapman. że zło dotyka złych ludzi. i różnych obiektów działania.(ludzie otrzymują to. niż wówczas gdy działają przewidywalnie(tak.• Rola rezultatów nietożsamych. a. Dlaczego fakt koncentracji na osobie sprawia. że rzeczy dobre przydarzą się raczej im. Chapman).tendencja do atrybucji sytuacji w ocenie zachowania nas samych wynika z faktu iż znamy siebie lepiej niż obserwatorzy nas. mamy skłonność do postrzegania ich jako takich właśnie. 4.oczekiwania oparte na kategorii.. Wyjaśnienia. Więc aby dokonać atrybucji szukamy celów. natomiast dobro dobrych. • Model współzmienności: atrybucje wewnętrzne przeciw atrybucjom zewnętrznym (Kelly) . osób. miejsca. ludzie kultur Wschodu są psychologami społecznymi . d. gdy zachowują się w sposób nieoczekiwany. za niepowodzenia obwiniają czynniki zewnętrzne należące do sytuacji. bo złe rzeczy zdarzają się tylko złym ludziom) R. • forma atrybucji obronnych .koncepcja wg której dokonujemy atrybucji przyczynowych dotyczących zachowania osoby na podstawie obserwacji faktów zmieniających się wraz z jej zach. że wyolbrzymiamy wpływ jej cech a nie sytuacji? Bo myślimy „na skróty” . spójnej czy wybiórczej informacji) . jak postąpił by każdy) . Atrybucje w służbie ego. które powtarzają się w czasie i w różnych sytuacjach . b. (zasada zgodnej. Stosowanie schematów i teorii = podstawowy błąd atrybucji (Lee Ross) . które nie mogłoby wystąpić przy alternatywnym działaniu.stosuje się do wielokrotnych przejawów zachowania. że nie doceniamy siły wpływu sytuacji społecznej.tendencja do przeceniania czynników wewnętrznych przynależnych do dyspozycji. Atrybucje obronne wyjaśnienia zachowania.w jaki sposób ludzie decydują.

w której żyjemy. gr. który je przetwarza)  współcześnie: świadomość 1) + 2) => poczucie tożsamości James podkreślał znaczenie relacji społecznych dla naszej definicji Ja: „człowiek ma tyle społecznych Ja. Samoświadomi (lustro i odgrywanie ich własnego głosu) – oszukiwało 7%. jak oceniają na inni ludzie.  Diener i Wallbom  test przeraźliwie trudny i idealne warunki do oszukiwania. kontrolna – 71%. jest nabywana w wieku około 2 lat  badania Gordona Gallupa  małpy człekokształtne. jak grupa kontrolna. że je obniżył ( fałszywa teoria przyczynowości). Wicklund) – kiedy człowiek koncentruje uwagę na sobie samym. które go rozpoznają i które noszą w swoich umysłach jakiś jego obraz” Świadomość własnego Ja jest wspólna dla ludzi i małp człekokształtnych. psy i szczury zamykał w pokoju z wielkim lustrem => tylko małpy człekokształtne mają poczucie Ja (rozpoznają siebie w lustrze i wykorzystują swoje odbicie do czyszczenia zębów. zaczyna oceniać własne myśli i zachowanie i porównywać je ze swymi wewnętrznymi normami. oczekiwaniami i wartościami. jaki na twarzy umieścił im eksperymentator.William James – dualizm Ja: 1) Ja „poznawane” (książka) współcześnie: pojęcie Ja ( = definicja Ja). które nie powinny wywierać wpływu na sądy. aktywny odbiorca informacji. usuwania czerwonego barwnika. powiązania rodzinne) o XVII w. ludzie mają różne teorie na własny użytek tłumaczące. spostrzegane przez nas własne myśli. Znacznie trudniej poznać przyczyny naszych zachowań i uczuć. itp. niż wiemy – przypisujemy swoim zachowaniom i odczuciom przyczyny. kamera. płeć. wiedza o byciu obserwowanym. Bywają czynniki.Aronson 11 . a jednak taki wpływ wywierają (i odwrotnie). czyli zawartość naszego Ja. – purytanie i ich przekonanie o predestynacji do dostąpienia zbawienia lub potępienia => poszukiwali wewnątrz siebie wskazówek. zlewało się z otoczeniem („jesteś w ładne paski sukni”)  na pocieszenie: tak więc tylko u nas na Zachodzie i w łuni yłropejskij:) Ja jest miarą wszystkich rzeczy teraz skupcie się psubraty bo ważniejsze padną tematy: 4 drogi dochodzenia do samowiedzy: 1. Ja nie miało wyraźnych granic. jednak badani twierdzili.  Nisbett i Wilson – piła elektryczna podczas projekcji filmu => okazało się.)  Lewisa i Brooksa  test czerwonego barwnika na nosie małych dzieci => pomalowanego nosa dotykało 75% dzieci w wieku 21 – 25 mies. Owe schematy i teorie mogą prowadzić do błędnych sądów o przyczynach naszych zachowań. tożsamość ustalona przy narodzinach (pozycja społeczna. złożony i w większym stopniu odnosi się do cech i stanów psychicznych oraz uwzględnia. Wcale nie tak często myślimy o sobie – Mihaly Csikszenmihalyi (czort jaki) i Thomas Figurski badali treść myśli rozdając badanym brzęczyki (plumkające 7x na dobę) => tylko 8% zarejestrowanych myśli osób badanych dotyczyło Ja (znacznie częściej pojawiał się „brak myśli”) Kiedy koncentrujemy uwagę na sobie? lustro. hałas nie wpłynął więc na oceny filmu. makaki. Pryor  w stanie samoświadomości dokonujemy trafniejszych diagnoz swoich uczuć i cech charakteru.. rezusy. aby rozpoznać swoje przeznaczenie => wzrost samoświadomości + pojawienie się pojęcia wewnętrznego. ukrytego Ja  Dorothy Lee – analiza pojęcia Ja w kulturze Indian Wintu z Kalifornii Pn: nie znali poczucia Ja. teoria samoświadomości (Duval.. które w rzeczywistości nie są ich powodem. potem coraz bardziej abstrakcyjny. płeć. które mogą pozostawać nieświadome. a tylko 25% dzieci w wieku 9 – 12 mies. Jeżeli jest między nimi rozbieżność – zmieniamy nasze zachowanie. wiele z tych teorii przyswajamy sobie z kultury. uczuć i motywów. Ja było osadzone w szerszej grupie społecznej („Ja w społeczności”). że badani ocenili film podobnie. przekonania i cechy osobowości 2) Ja „poznające” (czytelnik. co wpływa na ich uczucia i zachowania. jako odrębnej istoty. hobby). Jeżeli zrobić tego niepodobna – pozostawanie w stanie samoświadomości będzie przykre (dysonans poznawczy). ile jest jednostek. Nisbett i Wilson – badali zjawisko. Psychologia społeczna . że mówimy więcej. Oceny ludzi w tym względzie często są nietrafne. introspekcja – spoglądanie w swoje wnętrze i badanie własnych myśli. Pojęcie Ja kształtowane jest zarówno przez kulturę jak i epokę historyczną:  Baumeister – dzieje pojęcia Ja na przestrzeni 10 wieków cywilizacji Zachodu: o późne średniowiecze (XI – XV) – rzadko poddawano się introspekcji. aby było zgodne z normami. wskutek czego uciekamy czem prędzej. własny głos z nagrania. W badaniach opierali się na schemacie zwanym jak niżej: teoria przyczynowości – teoria dotycząca przyczyn naszych zachowań i uczuć. Rozwój pojęcia Ja: początkowo ma ono charakter konkretny (łatwo obserwowalne cechy – wiek.

na jakie odpowiadali pytania. tym bardziej się podobała. która jest doświadczana (a więc uśmiechaj się jak najczęściej. to tracą równowagę wewnętrzną i stają się pobudzeni oraz modyfikują swoje postawy.wewnętrzna – angażowanie się w działanie. Bema teoria spostrzegania siebie – gdy nie jesteśmy pewni naszych postaw i uczuć (gdy wskazówki wewnętrzne są słabe). lub są one niejednoznaczne. – im bardziej na prawo leżała dana rzecz na witrynie wystawowej (tu: rajstopy). zakładamy zgodność naszych postaw z przyczynami. a mimo to ludzie wyprowadzają z własnego zachowania wnioski o sobie samych. gdy zachowanie nie jest zgodne z wyjściowymi przekonaniami. głos zza kurtyny: Nie należy zbytnio ufać postawom wyrażanym zaraz po analizowaniu przyczyn. że ich zachowanie spowodowane jest jakimś czynnikiem zewnętrznym. lecz przekonujemy siebie do ich słuszności i możemy wmówić sobie uczucia przeciwstawne do pierwotnych. nie przyjmują założenia.Aronson 12 . Wilson – analiza przyczyn własnych uczuć niekoniecznie jest najlepszym wyjściem. tworzenia trafnego obrazu rzeczywistości. wnioskujemy o nich obserwując własne zachowanie i sytuację. w której się ono pojawia (wskazówki zewnętrzne)  Fazio. 2) pragnienie podtrzymania samooceny  teoria dysonansu  jeżeli ludzie postępują niezgodnie z własnymi przekonaniami (na tyle. nie przejmujemy się jego jakością) Niestety bywa. zgodnie z tym. kolejny exp. które prowokowały przypominanie sobie tylko zachowań intro.zewnętrzna – angażowanie się w działanie wskutek zewnętrznych nacisków lub dla zewnętrznych korzyści Csikszentmihalyi  odkrył.na podstawie wyrazu swojej twarzy wyciągnęli wnioski o własnych odczuciach (a może po prostu załapali głupawę). Badani odwoływali się do procesów spostrzegania siebie – to. co jest powodem danych odczuć. Ponieważ trudno jest stwierdzić. Ludzie o zaciśniętych ustach dla odmiany się nie śmiali  hipoteza sprzężenia zwrotnego – własny wyraz mimiczny może determinować emocję. zaczynają wierzyć w wypowiedziane przez siebie kłamstwa) Zgodnie z teorią spostrzegania siebie. iż odzwierciedla ono ich wewnętrzne uczucia. osłabia ono motywację wewnętrzną – tracimy początkowe zainteresowanie (jak wtedy. Effrein i Falender – czy treść dostępnych pamięciowo własnych zachowań może wpłynąć na sposób widzenia siebie? Zadawano ludziom podstępne pytania. Podawane przyczyny nie zawsze są prawdziwe.lub ekstrawertywnych. mamy tendencję do pomniejszania roli czynników wewnętrznych. a zęby same ci wybieleją) Na spostrzeganie świata społecznego wpływają 2 główne motywy: 1) potrzeba właściwego rozeznania. Mimo wszystko nie należy unikać introspekcji. niedoceniania ich wpływu na dane zachowanie. które łatwo ująć w słowa. co głosi teoria spostrzegania siebie. panów N. Ryle – zdobywamy samowiedzę przywołując w pamięci swoje typowe zachowanie D. obserwacja własnego zachowania G. gdyż zmuszało to ich do uśmiechania się . które brzmią wiarygodnie. gdyż tłumienie – usilne staranie się. gdyż sprawia nam ono przyjemność bądź wzbudza nasze zainteresowanie . działanie samo w sobie jest przyjemnością. że zachowanie motywowane wewnętrznie jest źródłem szczególnie korzystnego doświadczenia. było przyczyną istotnego zróżnicowania w ich spostrzeganiu samych siebie. gdy zaczynasz studiować). poczucie własnej sprawności. które nazwał płynięciem (całkowita koncentracja na zadaniu i zablokowany odbiór innych bodźców. by się od tych nieprzyjemnych uczuć uwolnić (np. gdy trzymali pióro w zębach. 2. kiedy ludzie mają świadomość. W konsekwencji może nastąpić zmiana postawy spowodowana wyszukiwaniem przyczyn (jak u osób proszonych o podanie przyczyn związku uczuciowego ze swoim partnerem). są dostępne naszej pamięci i łatwe do zwerbalizowania. by wywołało to dysonans). jednak nie do tego stopnia niezgodne. i W. Istnieją 2 rodzaje motywacji: . skłania do wnioskowania o sobie samych z własnego zachowania  teoria Bema  wyjaśnia zmianę postawy. Wówczas dysonans nie jest wzbudzony. ani poprzestawać jedynie na tych przyczynach. stan braku samoświadomości.  Stracka – ludzie spostrzegali rysunki jako bardziej zabawne. by uznać je za niewłaściwe lub zagrażające samoocenie. Owe smutne skutki nazywamy efektem nadmiernego uzasadnienia  spostrzeganie swojego działania jako wywołanego przekonującymi czynnikami zewnętrznymi i niedocenianie wagi czynników wewnętrznych Psychologia społeczna . Zatem kiedy zewnętrzne przyczyny naszego zachowania są szczególnie wyraziste i łatwo dostrzegalne. by o czymś nie myśleć – może prowadzić do obsesyjnego pojawiania się niechcianych myśli. że jeśli dodamy dla danej czynności zewnętrzne uzasadnienie.

iż odzwierciedla ono nasze postawy i uczucia 2) oddziaływania zewnętrzne są tak jaskrawe. Sternberg. wyjaśnić i przewidzieć własne zachowanie Psychologia społeczna . wprowadzono program nagradzania dzieci za bawienie się grami (motywacja zewnętrzna) – czas użytkowania gier wydłużył się. Gdy wycofano nagradzanie. użytkowanie gier drastycznie spadło. nagradzanie go za przeczytanie „Wojny i pokoju” na pewno nie zaszkodzi) 2) bezpośrednia interwencja lub trening mogą uodpornić dzieci (i przypuszczalnie dorosłych) na destrukcyjny wpływ nagród  exp: Beth Hennessey i Zbikowski – uczniowie oglądali „uodparniający” film (o dzieciach zmotywowanych wewnętrznie. podarowali dzieciom nowe gry matematyczne – mierzono czas używania gier przez dzieci. jakie wyjaśnienie stanu pobudzenia jest akurat najbardziej wiarygodne  emocja może być wynikiem spostrzegania siebie Inne badania:  jeśli ludzie doznają bardzo silnego pobudzenia. schematy Ja – oparte na naszych przeszłych doświadczeniach zorganizowane struktury wiedzy o nas samych. gdy pierwotne zainteresowanie działaniem było faktycznie duże (jeśli dziecko nigdy nie lubiło czytać książek. reagowali oni bardziej impulsywnie niż ci. którym podlega nasze zachowanie.wykazali też. którzy otrzymali placebo – i różnie to interpretowali: . które pomagają nam zrozumieć. Po 2 tyg. dla której podobno pracujesz i przypomnij sobie. radzi: gdy będziesz czuł. gdy możliwa jest więcej niż jedna interpretacja. że tracisz zainteresowanie zadaniem. że błędnie sądzimy. A teraz coś z niezupełnie innej beczki: Schachter – dwuczynnikowa teoria emocji  doznajemy emocji wskutek dwufazowego procesu spostrzegania siebie: 1) najpierw doświadczamy pobudzenia fizjologicznego. a zwłaszcza. bo czują się oni zbyt źle. Co możemy zrobić by ochronić motywację wewnętrzną przed zagrożeniami płynącymi z systemu nagród? 1) efekt nadmiernego uzasadnienia występuje tylko wtedy. poniżej poziomu wyjściowego (efekt nadmiernego uzasadnienia). jesteśmy w stanie pobudzenia fizjologicznego i jesteśmy tego świadomi + szukamy wyjaśnienia dla pobudzenia i znajdujemy powód natury emocjonalnej => przeżycie emocji  Schachter i Singer  sprawdzenie teorii: aranżacja sytuacji. Wnioski:  doświadczane emocje mają do pewnego stopnia charakter arbitralny. że również odczuwa euforię). Lepper  nauczyciele klas 4. że przeceniamy wielkość ich wpływu 3) nie mamy jasności co do przyczyn naszego pobudzenia i w efekcie formujemy fałszywe emocje 3. potem strach) Błędne określenie przyczyn pobudzenia może nastąpić.  D. gdy: 1) oddziaływania zewnętrzne. że mogą zapobiec powstaniu emocji gniewu u badanych. Części badanym wstrzyknięto epinefrynę – środek wywołujący pobudzenie fizjologiczne. by taką interpretację zaakceptować)  wskazówka nasuwana przez sytuację musi pojawić się zanim osoba doświadcza pobudzenia (najpierw niedźwiedź. są na tyle zamaskowane. albo że wykonujesz je gorzej niż zwykle. By określić przyczynę pobudzenia wykorzystujemy informację zawartą w sytuacji. a następnie 2) poszukujemy dla niego odpowiedniego wyjaśnienia. którzy następnie otrzymali obraźliwy kwestionariusz do wypełnienia – wpadali we wściekłość .). które niegdyś sprawiało ci przyjemność. które po prostu lubią się uczyć). Dutton i A. że epinefryna spowoduje u nich przyspieszenie akcji serca. po czym układały historyjkę do obrazków => dzieci po takim treningu nie straciły inwencji twórczej i koncentrowały się nadal na zadaniu.Aronson 13 . jak bardzo cieszy samo wykonywanie tego zadania.badani.eksperymentatorzy pokazali. Zależą od tego. jeśli przypisujemy to pobudzenie źródłu mającemu naturę emocjonalną – przeżywamy odpowiednią emocję. w której pobudzenie i jego wyjaśnienie o naturze emocjonalnej pojawiały się lub nie. Niekiedy też najbardziej wiarygodne wytłumaczenie nie jest tym właściwym => przeżywanie emocji fałszywych bądź nadmiernie silnych. że osoby badane będą przeżywały zupełnie innej emocji. 30% Na ogół zachowanie stanowi dobrą wskazówkę do określenia własnych uczuć. drżenie rąk. itp. spróbuj zapomnieć o nagrodzie. wnioskowała. Green. zwykle reagują negatywnie. dostarczając im „nieemocjonalnego” wyjaśnienia odczuwanego pobudzenia (gdy informowali część z nich. nie znając oddziaływania epinefryny. gdy poda się im inne przekonujące wyjaśnienie (pomocnik eksperymentatora rżnął głupa => osoba badana. czasem jednak dochodzimy do nietrafnych wniosków o nas samych. . Aron  atrakcyjna ankieterka zaczepia mężczyzn: a) na wiszącym moście (gdy serducho biło im mocniej) => ponad 60% próbowało się umówić ponownie b) na spokojnej ławce => ok. bo związane z nim doznania cielesne są nieprzyjemne (wskazówki sugerujące wesołość mogą nie zadziałać. i 5. zamiast na nagrodzie (a mogły pójść na łatwiznę) Elliot A.

bo nasza teoria zakłada jej stałość. Gallup – eksperymentując z małpami (znowu) pokazał. * * * * * * *  Psychologia społeczna . (głównie dlatego. które odróżniają nas od innych (np. Pamięć ta ulega z czasem zniekształceniom. uczuć i zachowań w przeszłości – określane mianem pamięci autobiograficznej. mające na celu określenie standardu doskonałości (jaki jest najwyższy poziom)  porównania społeczne w dół – czyli z ludźmi. zbudowanie trafnego obrazu siebie Kobiety chore na raka . najpierw aktualizujemy w pamięci naszą obecną postawę na dany temat. socjologowie – 2. że mamy potrzebę poznawania i oceniania siebie. A teorie nie zawsze są prawdziwe i mogą prowadzić do zniekształceń w pamięci – wówczas np. gdy nie kierujemy aktywnie swoim wrażeniem itp. Faktycznie: fizycy i chemicy w swoich artykułach dziękowali przeciętnie 0.bad. tak pomagają nam organizować treści pamięciowe o naszych zachowaniach z przeszłości (wpływ schematów na procesy poznawcze). Wood. Dysponujemy wieloma teoriami na temat stałości postaw i zachowań w czasie. Kiedy dokonujemy porównań społecznych? gdy brak obiektywnego standardu oceny i nie mamy pewności. Z kim się porównujemy?  porównania społeczne w górę – porównywanie z ludźmi.1902) – spostrzeganie siebie oczami innych ludzi i włączanie ich opinii do własnego pojęcia Ja Mead  zdolność przyjmowania perspektywy innych osób ma decydujące znaczenie dla rozwoju poczucia Ja. że mogą oni spostrzegać rzeczywistość inaczej niż ty i że ich spostrzeganie ciebie jest różne od twojego. „za kulisami” jesteśmy wtedy. postaw. jakie w nich zaszły. nie doceniamy wielkości zmiany jakiejś własnej postawy. teorie te mogą wpływać na pamięć autobiograficzną: gdy próbujemy sobie przypomnieć swoje wcześniejsze przekonanie. Lichtman Wybór obiektu porównań zależy od celu tych porównań. aktorzy przedstawiają pewne aspekty własnego Ja. interakcja społeczna Ja odzwierciedlone (Cooley . a wielu naszych właściwości nie da się ocenić za pomocą obiektywnych kryteriów). * * * * (połącz punkty) A teraz coś z innej beczki autoprezentacja – próba zakomunikowania poprzez wypowiedzi. 4. bo mają teorię. którzy lokują się niżej w zakresie danej cechy lub zdolności. celem jest podniesienie samooceny i poczucia zadowolenia z siebie  porównania z kimś podobnym – cel: samowiedza. zapomnieniu i innym zmianom. psychologowie – 1. Tak jak schematy Ja pomagają nam organizować nową informację o nas samych. szympansy wychowane w izolacji – nie reagowały na odbicie (nie rozpoznawały siebie). niż w społecznych => naukowcy – przyrodnicy potrzebowali mniej informacji zwrotnych o swoich badaniach i komentarzy od kolegów.McGuire  rozwijamy zwłaszcza schematy tych aspektów siebie. zgodne z naszymi celami czy potrzebami w interakcji społecznej teoria interakcji społecznej Goffmana  oparta na modelu dramaturgicznym: teatr metaforą życia społecznego. kim jesteśmy albo za kogo chcielibyśmy być uważani przez innych kierowanie wrażeniem – świadome lub nieświadome aranżowanie starannie skonstruowanej prezentacji Ja. Ja odzwierciedlone jest konstruowane w miarę jak przejmujemy opinie innych ludzi o nas.porównania w dół . Interpretujemy więc naszą przeszłość posługując się schematami i teoriami na temat sposobu. że terapia była skuteczna (Ross i Conway). którzy lokują się wyżej niż my w zakresie jakiejś cechy.2. Taylor. Ross – teoria stałości naszych myśli i uczuć jako składnik schematów Ja  ludzie mają milcząco przyjmowane teorie dotyczące tego. Od trafności tych teorii zależy trafność przypomnień własnych zachowań (pamięć znów w służbie teorii i schematów). teoria porównań społecznych (Festinger)  poznajemy swoje zdolności i postawy poprzez porównywanie się z innymi ludźmi. Szympansy wychowane w grupie rodzinnej rozpoznawały siebie w lustrze (test czerwonego barwnika). wyciągamy wnioski o zmienności lub stałości danej postawy w czasie i kategoryzujemy ją jako zmienną lub stałą. zachowania niewerbalne i działania. Porównujemy oba stany rzeczy. jacy jesteśmy pod danym względem exp: Suls i Fletcher – w naukach przyrodniczych standardy są > obiektywne. Przykład: ludzie przesadzają w ocenie pozytywnych skutków nieefektywnej w rzeczywistości terapii i przeceniają zmiany. która wytworzy u innych określone wrażenie. przyjmowanie ocen innych = zrozumienie. rude włosy) Dużą część naszej samowiedzy stanowią treści pamięciowe dotyczące własnych myśli.5 osobom. że kontakty społeczne są istotne dla rozwoju pojęcia Ja. w jaki sposób zmieniają się ich myśli i uczucia.Aronson 14 . w jaki zmieniają się nasze postawy i zachowanie.

i widząc swoje reakcje. potem każdy uczestnik. 2. że w oparciu o nową wiedzę otrzymaną od grupy człowiek doświadcza przemiany . a mimo to otrzymujemy najwyższe oceny Inny przykład kierowania wrażeniem: David Duke – nazista. następnie proszono o oszacowanie o ile punkt się przesunął ( w rzeczywistości był nieruchomy.Aronson 15 . ponieważ spostrzegamy te osoby jako źródło informacji.7.Przykładem kierowania wrażeniem jest „sztuka zyskiwania przewagi” S.nagłej zmiany w pojmowaniu swojego życia. dostosowujemy się. lęk egzaminacyjny. wzajemnie się „nakręcali”. że nie robimy nic innego poza pracą 2) strategia harwardzka – sianie lęku wśród kolegów przez sprawianie wrażenia. prywatna akceptacja: dostosowanie się do zachowania innych ludzi bez prawdziwego przekonania o tym.  Muzafer Sherigf (1936): sadzano ludzi w ciemnym pokoju i pokazywano świecący punkcik. Dramatyczna forma informacyjnego wpływu społecznego pojawić się może w czasie kryzysów . dolegliwości fizyczne) – kreowanie usprawiedliwień może mieć zły wpływ na nasze działanie. antysemita i lider Ku-Klux-Klanu – w 1991 r. który prowadzi nas do konformizmu. często o wyższym statusie i próba wzbudzenia w niej sympatii do siebie (komplementy. które zmniejszają prawdopodobieństwo sukcesu (alkohol. ponadto interpretowali otaczającą rzeczywistość w kontekście tych wiadomości. dające wskazówki dla naszego zachowania. brak wysiłku lub treningu. • przemiany i kryzysy Zdarza się. Indukowanie: szybkie rozprzestrzenianie się emocji lub zachowań w tłumie (LeBon). Psychologia społeczna . że to co oni robią lub mówią jest słuszne (czyli ludzie zaczynają wierzyć w definicję sytuacji. zły nastrój. była ona tak realistyczna. Informacyjny wpływ społeczny. a zachodził efekt autokinetyczny). ponieważ na innej stacji kończył się właśnie popularny program. Konformizm: kiedy i dlaczego Konformizm: zmiana w zachowaniu na skutek rzeczywistego lub wyobrażonego wpływu innych ludzi. Pottera – sztuka wywierania wrażenia. Dlaczego? aktorzy wiarygodnie naśladowali wiadomości radiowe. Orson Welles przedstawił w radiu słuchowisko „Wojna światów”.  w 1938 r. raz jeszcze pytany był indywidualnie o opinię . której nauczyli się od innych) publiczny konformizm: dostosowanie się publiczne do zachowania innych ludzi. poddawszy się operacji plastycznej i głosząc odmienne poglądy. którymi posługujemy się w codziennym życiu: 1) ingracjacja  schlebianie i wychwalanie jakiejś osoby.jest to informacyjny wpływ społeczny. przytakiwanie.zależność od innych może prowadzić do sformułowania nieadekwatnej definicji sytuacji. co jest słuszne W wielu sytuacjach życiowych ludzie nie wiedzą jak reagować albo co myśleć. kiedy człowiek znajdzie się w niejasnej sytuacji. w której każdy wypowiadał swoje zdanie. nieprzespana noc) lub wymyślanie gotowych usprawiedliwień na wypadek porażki (własna nieśmiałość. ponieważ wierzymy. bez konieczności wiary w to. R. że kilka tysięcy Amerykanów uległo panice. w celu wywarcia pozytywnego wrażenia na innych 3) pławienie się w cudzej chwale  dążenie do poprawienia swojego wizerunku przez wiązanie się z ludźmi. • kiedy konformizm informacyjny nie sprawdza się Wykorzystanie innych jako źródła informacji może być niebezpieczne . w zdefiniowaniu sytuacji pomaga pytanie innych i obserwacja ich zachowania . często przed taką zmianą odczuwa on niezdecydowanie. Potrzeba bycia przekonanym o tym. mają talent lub są sławni (kibice mawiają „wygraliśmy” i „oni przegrali”) 4) kreowanie usprawiedliwień dla możliwej porażki (połączenie atrybucji w służbie Ja i kierowania wrażeniem)  tworzenie utrudnień. wystartował w wyborach gubernatorskich. którzy odnieśli sukces. że cudza interpretacja niejasnej sytuacji jest bardziej [poprawna niż nasza. nowe przekonania są postrzegane jako lepsze i bardziej użyteczne. że nigdy nie pracujemy. że jest się kimś więcej niż się jest naprawdę. drugim powodem było informacyjny wpływ społeczny: wiele osób słuchało programu razem ze znajomymi i rodziną.w większości potwierdzali opinię grupy. co robimy lub mówimy Wykorzystywanie innych osób do definiowania rzeczywistości społecznej może mieć również duży wpływ na emocje. będzie się odwoływał do interpretacji innych ludzi. Jones i Pittman – 4 strategie autoprezentacji. po czym uzgadniali wspólne zdanie. zakłopotanie i niezadowolenie ze swojego życia. faktycznie stając się przyczyną porażki. Wybory przegrał. wyrażanie współczucia…) 2) promowanie siebie  opisywanie własnych talentów i manifestacja swojej wiedzy. a wiele osób opuściło początek audycji.w niepewnej sytuacji człowiek chętniej uzyskuje informacje z zachowania innych. Informacyjny wpływ społeczny: wpływ innych ludzi. KONFORMIZM: WPŁYWANIE NA ZACHOWANIE 1. Porter opisał 2 strategie autoprezentacji dla studentów college’u: 1) strategia edynburska – sprawianie wrażenia. następnie podzielono badanych na trzyosobowe grupy.

moda . trzeba działać natychmiast  kiedy inni ludzie są ekspertami: opieranie się informacyjnemu wpływowi społecznemu czyli pytania jakie powinniśmy sobie zadać zasięgając informacji od innych: . Poczucie społecznej wspólnoty jest podstawową potrzebą człowieka. że odczuwa te same objawy  symptomy i ich wyjaśnienie stają się bardziej wiarygodne  rozprzestrzeniają się szerzej. czyli bieganie nago wśród tłumu) .Psychoza tłumu: pojawienie się w grupie ludzi podobnych fizycznych symptomów bez znanej fizycznej przyczyny (forma indukowania): jedna lub więcej osób informuje innych o pojawieniu się pewnych dolegliwości fizycznych  otoczenie formułuje wytłumaczenie (nowa definicja sytuacji)  definicja rozprzestrzenia się  coraz więcej osób sądzi. nie jemy robali – a Japończycy tak. • normatywny wpływ społeczny w codziennym życiu – przykłady: . Ludzie jako istoty społeczne potrzebują wsparcia emocjonalnego od innych i dzielenia się z innymi doświadczeniem. Grupa ma pewne oczekiwania co do zachowania się jej członków. prawa dla Murzynów w Stanach) bezrefleksyjny konformizm normatywny: działanie na zasadzie automatycznego pilota Często normy są tak zakorzenione i uznane za poprawne formy zachowania. mieli też wyznaczyć poszczególne osoby do różnych zadań – dewiant otrzymywał zadania mało ważne i nudne (notowanie). bez zastanowienia się nad ich działaniem: + możemy reagować automatycznie i nie zastanawiać się nad każdą najmniejszą czynnością Psychologia społeczna .dziwactwa: pewne rodzaje aktywności czy obiekty. które nagle stają się popularne (np. nosimy skarpetki w tym samym kolorze.kulturowe definicje atrakcyjności ciała (odchudzanie) . w każdej grupie umieścił współpracownika. po dyskusji badani wypełniali ankietę.czy rzeczywiście wiedzą więcej o tym co się dzieje? . karany i odrzucany przez grupę). presja normatywna zwykle prowadzi do publicznego konformizmu bez udziału prywatnej akceptacji. Normatywny wpływ społeczny: potrzeba bycia zaakceptowanym Normy społeczne: ukryte lub jasno sprecyzowane reguły grupy dotyczące akceptowanych zachowań.czy jest w pobliżu ekspert? . który konsekwentnie upierał się przy cięższej karze dla nieletniego. osoby które się do nich nie stosują. w latach 30-tych studenci jedli złote rybki. Konformizm ze względów normatywnych pojawia się ze względu na niechęć do narażania się na dezaprobatę innych (nawet jeśli są duże szanse. niedostępne albo nawet dewiacyjne (może być ośmieszany. dyskusje. Duże znaczenie w podobnych zjawiskach mają media. nakłanianie do podporządkowania się  odrzucenie: zmniejszenie natężenia komunikowania się  Schachter: prosił grupy studentów by przeczytały artykuł o nieletnim przestępcy i przedyskutowały go. aż do momentu (przeważnie pod koniec dyskusji) w którym natężenie komunikacji z nim znacząco spadało.Aronson 16 • • . która miałaby być wyeliminowana z dyskusji na dalszych etapach – większość wybierała dewianta. wyniki: do dewianta kierowano najwięcej komentarzy i pytań. ponieważ chcemy być przez nich lubiani i akceptowani.. bo zinternalizowali inne normy).. • kiedy ludzie podporządkowują się informacyjnemu wpływowi społecznemu  kiedy sytuacja jest niejasna: brak pewności.czy działania tych ludzi i ekspertów wydają się sensowne? . wiedzy  kiedy sytuacja jest kryzysowa: brak czasu na zastanowienie.  Ash: eksperyment z trzema liniami [chyba nie ma sensu po raz kolejny opisywać :) ] W odróżnieniu od informacyjnego wpływu społecznego. że ludzie są im posłuszni nawet gdy nikt nie wywiera presji (np.czy zachowanie to jest w zgodzie z moim rozsądkiem i wewnętrznemu rozeznaniu? 3.zmiany społeczne tworzące nowe reguły (np. wartości i przekonań jej członków. w 70-tych popularny był streaking. w której wybierali osobę. Normatywny wpływ społeczny: wpływ innych ludzi który prowadzi nas do konformizmu. Bezrefleksyjny konformizm: posłuszne zinternalizowanie norm społecznych. są odbierane jako inne. że nigdy więcej ich nie spotkamy) • konsekwencje opierania się normatywnemu wpływowi społecznemu Etapy reakcji grupy na dewianta:  monitorowanie: próba „zapędzenia z powrotem do grupy” głównie przez nasilenie komunikowania się  przekonywanie: komentarze.

że jeżeli otrzymujesz coś dobrego od innej osoby. Posłuszeństwo autorytetowi  eksperyment Milgrama z uczeniem za pomocą elektrowstrząsów – różne wersje: 1. badani sami wybierają siłę wstrząsu aplikowanego uczniowi. większość z tych osób również wysłała mu kartki na adres podany na kopercie.Aronson 17 . bez poważnych konsekwencji możesz się od czasu do czasu zachować niekonformistycznie kredyt zaufania: zaufanie. muszą przez pewien czas wyrażać te same przekonania. która stwierdza. choć niektórzy się z tym nie zgadzają. Warunki ulegania wpływowi:  kiedy grupa liczy trzy albo więcej osób: konformizm znacząco wzrasta tylko do pewnego momentu zwiększania grupy (tj. może – jeżeli jest ku temu sposobność – zachować się niezgodnie z normami. w którym mniejszość członków grupy wpływa na zachowanie albo przekonania większości.liczby innych osób w grupie Wraz ze wzrostem siły i bezpośredniości. że to kwestia kontekstu sytuacyjnego. dlatego bardzo zwarte grupy mniej dbają o logikę i słuszność podejmowanych decyzji. dostosowując się do norm grupowych. będą wywierać wpływ informacyjny. daje to efekt silniejszy niż gdy 50-osobowa grupa wzrasta do 51. • kiedy ludzie podporządkowują się normatywnemu wpływowi społecznemu Teoria wpływu społecznego (Latané): dostosowanie się do wpływu społecznego zależy od: . 4. jeśli miała niecodzienną formę. 2. konformizm ulega też zmianom w czasie: powtórzenie badań Asha po 30 latach dało mniejszy procent zachowań konformistycznych  kiedy jesteś pewnym typem człowieka: z niektórych badań wynika. a nie społeczna akceptacja – zostali zniechęceni do publicznego wyrażania swojej opinii. że typ osobowości wpływa na konformizm – niska samoocena zwiększa konformizm (strach przed odrzuceniem).. gdy ma się sprzymierzeńca  w jednej z wersji eksperymentu Asha sześciu współpracowników udzielało błędnej odpowiedzi. które w ciągu długiego czasu zdobywa człowiek. nie ma większej różnicy ze względu na płeć (zależy to od typu presji – gdy są obserwatorzy.  Aby to sprawdzić. Norma wzajemności: norma społeczna. uprzedzenia do mniejszości) czasami bez zastanowienia podporządkowujemy się niewłaściwym normom  Langer (1978): wysłano do 40 sekretarek z uniwersytetu notatkę. najmniej osób Psychologia społeczna . także od płci badacza – badacze częściej niż badaczki wyprowadzali wniosek. 90% posłusznie ją odsyłało. jeśli notatka miała charakter podobny do zwykłych notatek. dwóch innych nauczycieli odmawia kontynuacji wymierzania wstrząsów.  kiedy wyrastasz w pewnej kulturze  Milgram: przeprowadził eksperyment Asha w Norwegii i we Francji: Norwegowie zachowywali się bardziej konformistycznie. to jesteś zobowiązany odpłacić jej tym samym (zachować się podobnie). 3. eksperymentator opuszcza pokój i ktoś inny wydaje polecenie kontynuacji. kobiety zachowują się bardziej konformistycznie. Dlaczego mniejszość wpływa na większość? Bo u mniejszości pod wpływem presji normatywnej występuje publiczny konformizm. kiedy zdobędzie już dość zaufania. a członkowie tej mniejszości powinni się nawzajem ze sobą zgadzać. bez groźby odwetu ze strony grupy • wpływ mniejszości: kiedy kilku wpływa na wielu wpływ mniejszości: przypadek. ludzie zachowywali się konformistycznie tylko w 6%. bo nie chcemy tej przyjaźni i szacunku utracić. wpływ rośnie..bezpośredniości – odległości czasowej i przestrzennej od grupy . jeśli jednak tą opinię wyrażą. do 3 osób). standardowa [wszyscy znamy. który łatwiej wywołuje prywatną akceptację większości.siły – tego. jeden z badaczy wysłał kartki świąteczne osobom losowo wybranym z książki telefonicznej. jak ważna jest dla nas grupa ludzi .]. że mężczyźni są mniej podatni na wpływy) • opieranie się normatywnemu wpływowi społecznemu uświadomienie sobie obecności normatywnego wpływu społecznego podjęcie działania: szukanie sprzymierzeńca jeśli zwykle ulegasz wpływowi. Ash prowadził badanie wśród japońskich studentów – byli mniej konformistyczni niż amerykańscy. prosząc o natychmiastowe odesłanie jej z powrotem do pokoju 238. 4. a bardziej o komfort członków  kiedy grupa jest jednomyślna: opieranie się jednomyślności jest łatwiejsze. którzy reprezentują poglądy mniejszości.- normy bywają restrykcyjne i niesprawiedliwe (np. twierdząc. potem jest już prawie stały (patrz: eksperyment Asha)  kiedy zależy nam na grupie: grupa darząca nas przyjaźnią i szacunkiem wywiera większy wpływ. każda kolejna osoba w grupie wywiera mniejszy wpływ. Warunkiem wywołania takiego wpływu jest zgodność: ludzie. a jeden właściwej. sekretarki zastanawiały się nad jej irracjonalnością i odsyłało 60%. jeśli liczba początkowo wynosi trzy osoby i wzrośnie do czterech. Liczba działa w inny sposób: jeśli wielkość grupy rośnie.

wymierzających najwyższe napięcie było w grupie 4 (2. Wnioski:  informacyjny wpływ społeczny jest szczególnie silny w sytuacji niejasnej lub kryzysowej  w tej sytuacji konkurowały ze sobą sprzeczne normy („ekspert każe” i „nie wolno zadawać bólu”) – ludzie raz podporządkowali się pierwszej. Campbell. Cacioppo) – teoria.Aronson 18 . Sears. 100% uczestników przestało stosować karę. 3 (20%) i 1 (65%).komunikat nie jest spostrzegany jako specjalnie przygotowany w celu wywierania wpływu [Walter. różnice między dawkami były niewielkie. więc zgodnie z teorią dysonansu poznawczego.efekt pierwszeństwa – większy wpływ informacji prezentowanej jako pierwszej – gdy argumentacje są przedstawiane jedna po drugiej. że jest już nieodpowiednia  eksperyment toczył się szybko i badani nie mieli czasu na zastanowienie  zwiększanie natężenia bodźców odbywało się stopniowo. Maccoby.nadawca kompetentny i wiarygodny [Hovland. 1981] Model wypracowania prawdopodobieństw (Petty.efekt świeżości – większy wpływ informacji ostatniej – gdy pomiędzy komunikatami jest przerwa.nadawca atrakcyjny [Eagly. 1959] . Alwin. potem było to łatwiejsze R.w okresie między 18 a 25 rokiem życia [Krosnick. Festinger.8. 3. 1951: eksperyment z komunikatem o możliwości zbudowania łodzi podwodnej o napędzie nuklearnym. Chaiken. Campbell. 1949] . Skuteczna perswazja:  źródło: . lecz są pod wpływem charakterystyk powierzchownych Psychologia społeczna . 1959]  odbiorca: . w jakich ludzie są najbardziej skłonni zmienić swoje postawy w odpowiedzi na komunikaty perswazyjne. Zmienianie postaw poprzez zmainę zachowania (jeszcze raz o teorii dysonansu poznawczego) Dysonans poznawczy – niezgodność między dwoma elementami poznawczymi (dokładniej niezgodność między działaniem lub elementami poznawczymi a wyobrażeniem samego siebie) Rodzaje uzasadniania działań niezgodnych z obrazem siebie: • uzasadnienie zewnętrzne – odwołanie do czynników zewnętrznych • uzasadnienie wewnętrzne – zmniejszenie rozbieżności między elementami poznawczymi Zjawisko obrony poglądu sprzecznego z postawą – jeśli osoba wyraża publicznie opinię sprzeczną z osobistą postawą przy minimalnym zewnętrznym uzasadnieniu. Na postawę skłądają się różne komponenty: • emocjonalny – reakcje emocjonalne wobec przedmiotu postawy • poznawczy – myśli i przekonania o przedmiocie postawy • behawioralny – działania (zachowanie) wobec przedmiotu postawy 2. że istnieją dwa sposoby zmiany postaw za pośrednictwem komunikatów perswazyjnych: • strategia centralna – pojawia się gdy ludzie mają motywację i zdolność do skupienia uwagi na argumentach zawartych w komunikacie • strategia peryferyczna – pojawia się gdy ludzie nie skupiają uwagi na argumentach. a odbiorcy podejmują decyzję bezpośrednio po zaprezentowaniu ostatniego stanowiska [Miller. Lumsdaine. badacze koncentrują się na źródle komunikatu. a odbiorcy będą mieli czas na podjęcie decyzji [Miller. Definicja postaw Postawa – trwała ocena – pozytywna lub negatywna – ludzi. 1962] . 1964] . Sheffield. jak już raz badani zdecydowali się zwiększyć dawkę. kiedy przy pierwszym krzyku ucznia eksperymentatorzy zaczęli się kłócić o to. naturze komunikatu i naturze odbiorcy. Weiss. istnieje duże prawdopodobieństwo zmiany postawy osobistej w kierunku wyrażonej publicznie opinii.komunikat jednostronny – gdy odbiorcy ogólnie popierają nasze stanowisko. Komunikaty perswazyjne i zmiana postaw Komunikat perswazyjny – komunikat przekonujący do zajęcia określonego stanowiska w danej sprawie.5%). bardziej wierzono fizykowi Oppenheimerowi niż radzieckiej gazecie „Prawda”] . POSTAWY I ZMIANA POSTAW: WPŁYWANIE NA MYŚLI I UCZUCIA 1. więc trudno było zawrócić i uświadomić sobie.rozproszony – bardziej podatny niż odbiorca skupiony [Festinger. 1975]  treść: . obiektów i idei. 1989. komunikat dwustronny – gdy audytorium nie zgadza się ze stanowiskiem [Hovland. Porgram Uniwersytetu Yale poświęcony badaniu zmiany postaw: badanie warunków. czy kontynuować badanie. potem 2 (10%). W innej wersji. w której zakłada się.

Aronson 19 .są często powiązane z wartościami.  im większe osobiste znaczenie sprawy. 5. dostępność mierzona jest czasem.  konieczne warunki zaistnienia takiej postawy: . Zmienianie postaw o różnej sile i równym pochodzeniu Źródła postaw: • postawy oparte na poznaniu – czyli na przekonaniach ludzi na temat właściwości obiektu postawy – klasyfikujemy obiekty wedle nagród i kar. których postawy były łatwo dostępne. w jakim ludzie mogą odpowiedzieć na pytanie. trzeciej tylko broszurę – najbardziej ograniczyły palenie osoby z grupy drugiej 4. trzeba najpierw skupić ich uwagę.nie są wynikiem racjonalnej analizy . reakcje estetyczne (kolor samochodu) czy warunkowanie (klasyczne – przykład kojarzenia zapachu naftaliny z ciepłem domu babci. co czują wobec danej sprawy czy obiektu.postawa odporna na rzeczowe i zawierające fakty apele to postawa oparta na emocjach – trzeba więc wyeksponować wartości i udowodnić że dany system wartości jest systemem właściwym Psychologia społeczna . ich źródła to wartości.Znaczenie osobiste – stopień w jakim dana sprawa ma istotne konsekwencje dla samopoczucia ludzi. aż nie spostrzegą. że skoncentrowanie się na treści komunikatu pomoże im ten strach zredukować  eksperyment Leventhala: podzielono badanych na trzy grupy – pierwszej pokazywano film o niebezpieczeństwach palenia.nie ma innych prawdopodobnych wyjaśnień • postawy oparte na emocjach – czyli na uczuciach i wartościach ludzi – są zwykle irracjonalne. ma tez wpływ na odporność wobec komunikatów perswazyjnych. nastepnie przedstawiono im wyniki dwóch badań (w jednym popierano karę śmierci jako środek zapobiegawczy. do czasu. jak się zachowują. • postawy oparte na komponencie behawioralnym – czyli na obserwacji. Jak osiągnąć długotrwałą zmianę postawy – stosując strategię centralną [badania Shelly Chaiken] – aby ludzie rozważyli argumenty. Fazio (1989) – zbadano u cuczestników dostępność postaw względem kary śmierci.silna postawa = łatwo pojawiająca się w świadomości . byli bardziej skłonni do zgodzenia się z mocnymi argumentami i nie wpływała na nich osoba prezentująca. Komunikaty wywołujące strach – skuteczne gdy po wzbudzeniu strachu przekona się odbiorców. uczucie zmęczenia itp. wykazywali dużą tendencyjność Postawa staje się bardziej dostępna dzięki nabyciu doświadczenia z obiektem tej postawy – im bardziej postawa oparta jest na zachowaniu. komentarze innych. gdy występują czynniki zakłócające (hałas. 1981: eksperyment ze studentami informowanymi o wprowadzeniu wszechstronnych egzaminów na zakończenie studiów – studenci których to dotyczyło. tym większa koncentracja uwagi na argumentach zawartych w komunikacie (skłonność do wyboru strategii centralnej)  Petty.  Houston. ludzie z trudno dostępnymi postawami mieli bardziej otwarte podejście. lub instrumentalne – kiedy częstotliwość zachowań rośnie lub maleje w zależności od tego czy są nagradzane czy karane)  podstawowe cechy: .nie kierują się logiką . co czują. jednym ze sposobów jest wywołanie strachu. logiczne argumenty (pod warunkiem że odbiorca ma motywację i zdolność do skupienia uwagi na komunikacie) reakcje sensoryczne (smakowanie czekolady). w których ludzie nie wiedzą. że jest ważna . dostępność decyduje o skłonności do zachowania się zgodnie ze swoją postawą.początkowa postawa musi być słaba lub wieloznaczna .silna postawa = oparta na dużej wiedzy o przedmiocie . których nam dostarczają  skuteczna zmiana: komunikat jasno pokazujący obiektywne zalety przedmiotu. perfumy) najlepsze efekty przynosiła reklama oparta na komponencie poznawczym dla dóbr użytkowych i na komponencie emocjonalnym dla dóbr tożsamości społecznej postawy – zgodnie z teorią spostrzegania samego siebie Daryla Bema są okoliczności. tym bardziej jest dostępna i odporna na zmianę. drugiej film i broszurę z instrukcjami jak rzucić palenie. więc próby ich zmiany są kwestionowaniem tych wartości  skuteczna zmiana: akcentowanie wartości i emocji zamiast faktów i liczb  eksperyment Shavitta z reklamami produktów użytkowych (np. Goldman.) albo gdy trudno jest rozstrzygnąć które z argumentów są najbardziej merytoryczne. urządzenie klimatyzacyjne) i produktów tożsamości społecznej (np.silna postawa = trudna do zmiany (i tu się wszyscy zgadzają) Dostępność postawy – siła związku między obiektem i oceną tego obiektu. Jak uodpornić ludzi na zmianę postawy Wzmacnianie wartości . a ci. wiele stanowisk: . jak zachowujemy się wobec obiektu Siła postawy a jej dostępność Siła postawy – trudno zdefiniować. o której jednostka sądzi. bez względu na siłę argumentów Zdolność do skupienia uwagi na argumentach – spada. w drugim ją negowano) i poprosili o ocenę trafności tych badań. Cacioppo.silna postawa = taka. studenci których egzamin nie dotyczył ulegali perswazji osoby o wysokim prestiżu.

” Efekt naduzasadnienia – jeśli motyw zewnętrzny jakiegoś działania jest silny i wyraźny. którą chce zmienić (np. czy zażywały takie tabletki – ich ogólna postawa wobec kontroli narodzin nie pozwoliła w ogóle przewidywać jej stosowania w praktyce. niż grupa kontrolna. ludzie mogą zredukować ten stan. tym większe zainteresowanie zabronionym działaniem. angażując się w zagrożone zachowanie (może też pojawić się złość i agresja wobec osoby. która w konsekwencji daje zachowanie. którego wcześniej nikt nie stosował. opiera się na lęku przed odrzuceniem i potrzebie wolności – oprócz uodporniania małymi dawkami logicznych argumentów możemy także podawać komunikaty odwołujące się do emocji  McAlister – program profilaktyczny polegający na odgrywaniu roli przez siódmoklasistów – uczniowie ci byli potem znacząco mniej podatni na uleganie nałogowi Efekt bumerangowy – im bardziej surowe zakazy. Teoria reaktancji (Brehm.9.. nie znajdziesz męża) • kształtują postawy przez odwoływanie się do emocji – kojarzą przedmiot z pozytywnym bodźcem R. Definicje: czym jest grupa Psychologia społeczna . woda mineralna) • jeśli produkt nie ma zbyt dużego znaczenia osobistego.. PROCESY GRUPOWE 1. np. jaccard: badano postawy kobiet wobec tabletek antykoncepcyjnych. kiedy później napisał do każdego z ośrodków 90% bstanowczo odmówiło przyjęcia Chińczyków Jeżeli chcemy na podstawie postaw przewidzieć zachowanie. zadając im pytania od bardzo ogólnych (kontrola urodzin) do konkretnych (stosowanie pigułek).  Finckenauer: dzieci o dużym ryzyku wkroczenia na drogę przestępczą wizytowały więzienia. nie uodporniona metodą wstępnego ataku Uodpornienie na presję ze strony rówieśników – presja ta jest ukierunkowana na wartości i emocje.należy podać argumenty za i przeciw swoim postawom. przewidywania takie były możliwe tylko na podstawie pytań konkretnych  normy subiektywne – przekonania na temat tego. dwa lata później sprawdzono.Aronson 20 . znacznie więcej osób bazgrało po ścianach w toaletach z napisem „zabrania się.  Davidson.. Związek między postawami a zachowaniem nie jest prosty – mogą nie być zgodne  LaPiere (1934): wizytował z Chińczykami hotele. która stosuje zakaz)  Pennebaker. ocenią określone zachowanie – znając normy subiektywne ludzi. Kiedy na podstawie postaw można przewidywać zachowania. Ajzen) – najlepszą podstawą do przewidywania planowanych zachowań są konkretne postawy ludzi wobec danego zachowania i ich subiektywne normy.Uodpornienie postawy Uodpornienie na komunikaty perswazyjne . to wewnętrzny motyw tego działania może zaniknąć.” niż „prosimy nie. musimy wiedzieć czy jest ono spontaniczne czy zaplanowane. jak inni ludzie. odwołując się do obaw o związki międzyludzkie i do poczucia wstydu – jak nie będziesz stosowała odświeżacza ust. możemy przewidywać ich zachowanie 7. Przewidywanie zachowań spontanicznych  zależy od dostępności postawy – jeśli jest łatwo dostępna. gdzie miały męczące spotkania z więźniami – 6 miesięcy później dzieci te miały większą skłonność do popełniania przestępstwa niż inne 6. zanim ktoś je zaatakuje (im więcej odbiorca będzie myśleć o tych argumentach przed atakiem. w rezultacie zainteresowanie tym działaniem spada. bazują na strategiach peryferycznych. 1966) – zagrożenie wolności wyboru określonego zachowania powoduje wzbudzenie nieprzyjemnego stanu przeciwstawiania się. to można na jej podstawie przewidywać zachowania spontaniczne i nieprzemyślane Przewidywanie zachowań zamierzonych  dostępność nie jest istotna  teoria wyrozumowanego działania (Fishbein. działa na emocje gdy produkty różnych firm nie różnią się od siebie za bardzo. dwa dni później powrócono do tej kwestii.. lub nadają mu takie znaczenie  (np. przedstawiając znacznie poważniejsze argumenty przeciwko myciu – badani byli dużo mniej skłonni do zmiany swojej opinii. Reklama – dlaczego jest skuteczna • bo dostosowuje przekaz do postawy. Sanders: w publicznych toaletach wywieszano surowe zakazy albo łagodne prośby dotyczące pisania po ścianach. z których opinią się liczymy. tym łatwiej będzie mu je odeprzeć)  McGuire: prezentował badanym argument przeciwko myciu zębów po każdym posiłku. po czym przedstawił pewne racje niezgodne z tym stanowiskiem. na początku XX wieku reklamowano środek antyseptyczny do leczenia gardła jako środek do mycia jamy ustej. te dwa czynniki składają się na intencję behawioralną. w których ku jego zdumieniu obsługiwali ich bez problemu.

natomiast nowicjusze w tej sytuacji mieli mniej trafień. dlatego w obecności innych osób znajdujemy się w stanie wyższej gotowości (musimy być przygotowani na to.u dobrych zawodników pobudzenie wywołane obecnością innych wpłynęło na poprawę ich poziomu gry. obawiamy się bycia ocenianym. gdyż zdajemy sobie sprawę. • Próżniactwo społeczne: kiedy obecność innych uspokaja nas W przypadku facylitacji społecznej obecność innych ludzi sprawia. że czujemy się spokojniejsi. że robią to samodzielnie. Grupy niespołeczne: skutki fizycznej obecności innych • Facylitacja społeczna: kiedy obecność innych mobilizuje nas facylitacja społeczna: napięcie wynikające z obecności innych osób i możliwości naszego działania. 1 grupa została poinformowana. w jednej grupie studenci myśleli. np. w drugiej – ze razem z pięcioma innymi (mieli słuchawki I opaski na oczach). w której dwie osoby lub więcej osób współdziała ze sobą oraz współzależy od siebie w tym sensie.Aronson 21 . Zajonc w następujący sposób wytłumaczył zjawisko facylitacji społecznej:  obecność innych podwyższa pobudzenie psychiczne ludzi  w trakcie takiego pobudzenia można łatwo wykonywać czynności proste. podobny efekt wywołują także różne niespołeczne źródła rozproszenia uwagi. Harkins. że ulegną naporowi złożonego zadania)  Jackson. czego rezultatem jest lepsze wykonanie łatwiejszych zadań. że inna osoba uczyni coś. że przebywanie w grupie utrudnia ocenę indywidualnego działania. Williams (1985): dwóch badanych na komputerze przechodziło labirynty proste i złożone.grupa niespołeczna – grupa. Jednak bycie z innymi może także oznaczać wtopienie się w grupę. Teorie wyjaśniające rolę pobudzenia w facylitacji społecznej: I. że inni oceniają nasze postępowanie. a więc lepszego wykonywania trudnych zadań. lecz pogorszenia wykonania zadań złożonych  gdy wysiłki nie mogą zostać ocenione obecność innych powoduje odprężenie. lecz gorsze wykonanie zadań trudniejszych  Zajonc (1969): badał karaluchy – mierzyli prędkość ich uciekania od światła w obecności innych. w tym samym czasie. obecność innych może nas ożywiać. wyniki: przy zadaniach prostych występowało próżniactwo i gorsze wyniki miała grupa 2. prowadzi to do efektów społecznej facylitacji. 2 – że komputer poda średnią wyników (redukcja lęku przed oceną). starali się bardziej i krzyczeli głośniej Kiedy zadanie jest trudne. prowadzi to do efektów próżniactwa społecznego. obserwujących karaluchów i bez widowni (w tym pierwszym wypadku były szybsze ) wyjątkiem jest sytuacja. że w zaspokajaniu potrzeb i osiąganiu celów musi na sobie polegać 2. (ten czynnik jest tylko jednym z wielu źródeł pobudzenia i nie tylko on tłumaczy efekty facylitacji społecznej) III. obecność innych powoduje czujność i pobudzenie. a to powoduje. jak i ludźmi II. tylko drogą ucieczki był labirynt z tylko jedną drogą pozwalającą na ucieczkę od światła – w obecności innych karaluszków karaluchy badane biegły dłużej Pobudzenie i dominująca reakcja. a więc lepszego wykonywania prostych zadań. wzrost pobudzenia w obecności innych łączy się z rozproszeniem naszej uwagi. w związku z zakłóceniami (obecność innych) w trakcie wykonywanego zadania powstaje w nas konflikt. gdy ludzie nie będą zwracać uwagi na oceny innych (staną się wtedy spokojniejsi i zmniejszy się prawdopodobieństwo. uwrażliwienie na fakt bycia ocenianym: co myślą o mnie inni? „lęk przed oceną” wywołuje u nas obawy i napięcie (pobudzenie). w której dwie osoby lub więcej osób znajduje się w tym samym miejscu. wyniki: kiedy myśleli. w której wykonane ma być zadanie trudne – wtedy obecność obserwatorów wpływa ujemnie na jakość wykonania  znowu karaluchy: sytuacja ta sama. jednak trudno poradzić sobie z zadaniami nowymi lub skomplikowanymi  James Michaels: na sali bilardowej . lecz nie współdziała ze sobą grupa społeczna – grupa. że czujemy się „wysunięci na pierwszy plan”. uspokojenie osłabia wykonanie zadań prostych. działanie będzie wykonywane lepiej. Próżniactwo społeczne: uspokojenie wywołane przekonaniem. że są sami. a przy zadaniach trudnych uspokojenie dawało korzystne efekty i grupa 2 uzyskiwała wyniki lepsze • Facylitacja społeczna czy próżniactwo społeczne: co jest kiedy  gdy wysiłki mogą zostać ocenione. czasami zachowania ludzi są trudne do przewidzenia. a to wywołuje napięcie. a indywidualnych efektów pracy nie można odróżnić. Gdy przebywamy w grupie trudniej rozpoznać rezultaty naszego indywidualnego działania. Latane (1981): prosili studentów. że oceniana będzie indywidualna praca. lecz pogorszenia wykonania zadań łatwych Psychologia społeczna . żeby głośno krzyczeli. stanie się mniej zauważalnym. migoczące światło. co będzie wymagało naszej reakcji). teoria ta odnosi się zarówno do wyników badań nad zwierzętami. lecz ułatwia wykonanie zadań trudnych  Williams.

antyspołecznych czynów. grupa 1 – w fartuchach i kapturach. Jednak nie wszystkie impulsywne czyny muszą mieć charakter przemocy lub agresji.Aronson 22 . co by zrobili. uwaga będzie skierowana na zewnątrz.w warunkach dużej stymulacji ze strony otoczenia. które miały aplikować koleżankom impulsy elektryczne. w mniejszym stopniu myślimy o akceptowanych zasadach. Steinleitner. Znaczenie ograniczonej odpowiedzialności W miarę wzrostu prawdopodobieństwa przyłapania nas na robieniu czegoś nieakceptowanego tracimy na to ochotę. tym większe wykazywał okrucieństwo  Watson (1973): analiza danych etnograficznych – wojownicy. Prentice-Dunn i Rogers wskazują dwa czynniki związane z tym zjawiskiem:  zmniejszona odpowiedzialność za własne czyny wywołana obecnością innych (lub będąca wynikiem przebrania)  obniżona samoświadomość i utrata koncentracji na normach moralnych. co może powodować deindywiduację.  w sytuacji skłaniania nas do zachowania dewiacyjnego albo antyspołecznego kontrola naszego zachowania przez zasady moralne i wartości będzie tym większa. grupa 2 – we własnych ubraniach. która będzie rozpraszała naszą uwagę.im większy tłum tym mniejsze poczucie odpowiedzialności. malując twarze). Lillie (1987): 5-osobowe drużyny uczniów rozgrywały mecze piłki ręcznej.  Rehm. którzy przed walką zmieniali wygląd (np. Poczucie anonimowości powoduje odczucie. że im więcej osób liczył tłum. prowadząca do utraty normalnej kontroli nad zachowaniem. grupa 1 była bardziej agresywna. że można się rozgrzeszyć ze skutków własnych uczynków . cechowali się większą skłonnością do zabijania Gdy tłum jest liczny. że inni zwracają na nas uwagę . gdy ludzie stają się bardziej anonimowi. zawsze jedna drużyna ubrana była w jednakowe pomarańczowe stroje. co prowadzi do wzrostu impulsywności i patologicznych czynów  Brian Mullen (1986): na podstawie analizy sześćdziesięciu samosądów popełnionych w USA w latach 1899-1946.obecność innych możliwa ocena indywidualnych działań czujność lęk przed oceną brak koncentracji -konflikt poprawa działania w zadaniach prostych pobudzenie pogorszenie działania w zadaniach trudnych słabe działanie w zadaniach prostych brak możliwości oceny działania brak lęku przed oceną uspokojenie lepsze działanie w zadaniach prostych • Deindywiduacja: zagubienie w tłumie deindywiduacja: utrata poczucia własnego ja. dzieci w jednakowych koszulkach grały agresywniej Znaczenie ograniczonej samoświadomości. gdyby stali się niewidzialni i nie byłoby szans wykrycia ich postępowania.pod wpływem alkoholu albo narkotyków Deindywiduacja sprzyja nietypowym. Innymi przejawami takich zachowań są: nadmierne objadanie się lub zwariowany taniec w czasie zabawy  Czynnikiem determinującym ujawnienie pozytywnych albo negatywnych zachowań w stanie deindywiduacji jest uzależnienie od kontekstu sytuacyjnego zachęcającego do negatywnego albo pozytywnego postępowania 3. Samoświadomość: skupienie uwagi na własnych uczuciach. a nie na siebie . przekonaniach i wartościach. przy słabym świetle. stwierdził. ponad połowa wyznała że popełniłaby czyny nielegalne lub dewiacyjne (studenci tak samo często jak więźniowie )  Zimbardo (1970): badania studentek. im bardziej będziemy świadomi siebie samych  gdy mamy ograniczoną samoświadomość. Grupy społeczne: jak podejmowane są decyzje • grupowe a indywidualne podejmowanie decyzji w pewnych warunkach na decyzjach grupy nie można polegać. zależy to od: Psychologia społeczna .gdy nie odczuwamy. wzrasta prawdopodobieństwo popełnienia przez nich impulsywnych. jasne światło. druga grała we własnych ubraniach. wywołane przez nie bodźce dłuższe i intensywniejsze niż w grupie 2. a wówczas wzrasta prawdopodobieństwo niezgodnego z nimi działania Kiedy można osiągnąć stan ograniczonej świadomości? . ludzie znajdujący się w nim czują się bardziej anonimowi.  Dodd (1985): pytano ludzi. dewiacyjnym czynom. Zawsze. z identyfikatorami.

gdy każdy wnosi odpowiedni wkład pracy.zadania addytywne: wykonanie jest uzależnione od wysiłku wszystkich osób – są efektywne wtedy. gdy są problemy z porozumiewaniem wewnątrzgrupowym. decyzja NASA o wystrzeleniu „Challengera” (mimo ostrzeżeń ekspertów) itp.dać czas na poszukiwanie pomysłów przed spotkaniem . nie poświęca się natomiast dostatecznej uwagi informacjom posiadanym przez poszczególnych członków  Stasser. wynikające z brak planu działania na pomijania oponentów wypadek strażnicy jednomyślności: członkowie niepowodzenia grupy chronią przywódcę przed odmiennymi poglądami Przykłady: doradcy Kennedy’ego w sprawie ataku na Kubę (ekspert wiedział. tym lepiej . w sytuacji 2 każdy dostawał inny zestaw danych. którą wszyscy posiadają. łatwo o próżniactwo społeczne (np.umożliwić robienie notatek o własnych i cudzych pomysłach • myślenie grupowe: wiele głów. nie zastanawiając się jak ocenią je inni i czy są dobre .). Titus (1985): 4-osobowe zespoły omawiają najlepszą kandydaturę polityczną. z których wynikało. słuchają i zapominają co chcieliby dodać. gdzie kandydat A miał 2 cechy pozytywne i 4 negatywne. w rezultacie niewielu wybrało kandydata A. gdy członkowie grupy się znają. typu zadania: grupy mają przewagę nad jednostkami w zadaniach dysjunktywnych . dopóki trwa szukanie rozwiązań . Osborn. w którym bardziej liczy się dążenie do zachowania spójności i solidarności grupy niż realistyczne uwzględnianie faktów. inni czują się poza uwagą . a przy tym pod wpływem tego co słyszą zmieniają kierunki własnego myślenia o problemie b) kiedy jedni mówią. co dawało mu przewagę nad pozostałymi. chroniona przed alternatywnymi poglądami autorytarny przywódca: kontroluje dyskusje w grupie i wyraźnie przedstawia swoje życzenia silny stres: członkowie odczuwają silne zagrożenie dla grupy słabo wypracowane metody podejmowania decyzji: brak standardowych metod rozpatrywania alternatywnych poglądów złudzenie odporności na ataki: grupa podejmowanie odczuwa swoją nieomylność i siłę błędnych decyzji przekonanie o moralnych racjach: „Bóg jest z nami!” niepełna analiza stereotypowe postrzeganie alternatywnych przeciwników poglądów autocenzura: ludzie dobrowolnie lekceważenie określania odrzucają przeciwstawne poglądy. przeciąganie liny) zadania koniunktywne: wynik zależy od tego.F. przy czym pozytywne były inne u każdego badanego. bo się grupy bał). a zadania są ważnymi problemami. w sytuacji 1 każdy otrzymał zestaw danych. w rzeczywistych sytuacjach. jak dobrze pracuje najsłabszy jej członek (np.dekoncentrują się i zaczynają myśleć o czymś innym (podobnie jak w próżniactwie społecznym) Jak zaradzić: . niepełnej informacji że wszyscy są zgodni. 1957) technika udoskonalania decyzji grupowych poprzez zachęcanie do swobodnej wymiany poglądów oraz eliminowanie krytycyzmu. np.udoskonalaj i rozwijaj pomysły sformułowane wcześniej.Aronson 23 . podczas gdy inni siedzą. im są odważniejsze. nie powiedział. Psychologia społeczna . że kandydat A ma 8 cech pozytywnych i 4 negatywne. który utrudnia rozwiązanie problemu. turnieje wiedzy itp. mogą zachodzić jeszcze inne zjawiska. ale ich nie krytykuj pojedyncze osoby uzyskują lepsze wyniki niż te uzyskane podczas burzy mózgów. aby poziomu ryzyka dla nie „torpedować” samych siebie preferowanych ukierunkowany nacisk na decydentów.wytrenowac w tym zakresie . ich efektywność zależy od zdolności przekonywania najzdolniejszego członka do swoich racji  strat ponoszonych w toku procesu – strata taka to każdy rodzaj współoddziaływania w grupie. rozwiązań aby podporządkowali się większości opieranie się na złudzenie jednomyślności: złudzenie. występuje gdy:  grupa jest zwarta  grupa jest oddzielona od poglądów przeciwnych własnym opiniom  kieruje nią jeden dominujący przywódca usilnie forsujący własne poglądy symptomy myślenia grupowego: warunki sprzyjające: duża spójność grupy: grupa zapewnia prestiż i jest atrakcyjna – dlatego ludzie chcą do niej należeć izolacja grupy: grupa jest wyizolowana.mów o wszystkich pomysłach. wspólne rozwiązywanie zadań matematycznych. gdy nie jest pewny siebie. myślenie grupowe (Irving Janis): rodzaj myślenia.im więcej pomysłów. prawie wszyscy wybrali kandydata A. zasady: . jak szybko zespół alpinistów połączonych liną dotrze na szczyt) zadania dysjunktywne: poziom rozwiązywania zależy od pracy najsprawniejszego członka grupy (np.nie oceniaj pomysłów innych. ze względu na stratę poniesioną w czasie procesu: a) w grupie może mówić tylko jedna osoba w danym momencie. jeden umysł Badania dotyczą zazwyczaj ludzi.  skuteczności burzy mózgów: (A. gdy nie ma jednoznacznego rozwiązania  niepowodzeń w dzieleniu się unikatową informacją: w grupach występuje tendencja do poświęcania dużej ilości czasu na dyskusje o informacji. którzy się wcześniej nie znali i nie są ze sobą związani. gdy członek najbardziej kompetentny ma niski status w grupie.

otwarty na bezstronne opinie spoza grupy . partner musi się bronić i też zaczyna wybierać Y. potem rozpatrywali każdy przypadek w grupie. a jednostka może zyskać jeszcze więcej dzięki rywalizowaniu ze swoim partnerem (czyli ludzie mogą współpracować. Wallach (1964): badani rozwiązywali kwestionariusz rozwiązywania dylematów (seria opowiadań o dylematach bohatera. maksymalizując zyski dla obu stron.przywódca powinien być bezstronny .Jak uniknąć grupowego myślenia?: . Od czego to zależy?: • natura twoja i przeciwnika: - - w pewnych warunkach ludzie są bardziej skłonni do współdziałania (np. co jest wzmacniane przez wartości kulturowe w danym społeczeństwie.Aronson 24 . określają najpierw stanowisko innych na dany temat.można zarządzić tajne głosowanie lub zebrać anonimowe opinii na piśmie • polaryzacja grupy: dążenie do skrajności polaryzacja grupy: tendencja grup do podejmowania decyzji. a jednocześnie prezentuje się w pozytywnym świetle) Teoria wartości kształtowanej kulturowo: jedne kultury bardziej cenią ryzyko (np. nalezy oszacować prawdopodobieństwo sukcesu i dokonać wyboru jednej z alternatyw) – najpierw samodzielnie. w celu zdobycia sympatii innych wiele osób przyjmuje stanowisko ogólnie podzielane. które najpierw spotkałyby się oddzielnie. dochodzi do gromadzenia się informacji  czynników motywacyjnych: gdy ludzie dyskutują w grupie. 1 WYBIERA OPCJĘ X punkty studenta2 punkty studenta1 +3 +3 +6 -6 STUDENT STUDENT 2 WYBIERA OPCJĘ X STUDENT 2 WYBIERA OPCJĘ Y 1 WYBIERA OPCJĘ Y punkty studenta2 punkty studenta1 -6 +6 -1 -1 STUDENT Zwykle na początku wszyscy niezależnie wybierają Y – i tracą oboje . Interakcje w grupie: konflikt i współpraca Nie zawsze członkowie grupy mają wspólny cel. w krajach azjatyckich chętniej współdziałają) i zmienność wewnątrzkulturowa nawet gdy jedna osoba jest chętna do współpracy. osiągając zysk dla siebie). jednak policja nie ma dostatecznych dowodów. umieszcza ich w oddzielnych pomieszczeniach i proponują każdemu zwolnienie za zeznania przeciwko partnerowi – konsekwencje: WIĘZIEŃ WIĘZIEŃ WIĘZIEŃ 2 NIE ZEZNAJE 2 ZEZNAJE wyrok więźnia 2 3 lata zwolniony 1 NIE ZEZNAJE wyrok więźnia 1 3 lata 30 lat WIĘZIEŃ wyrok więźnia 2 30 lat 10 lat 1 ZEZNAJE wyrok więźnia 1 zwolniony 10 lat Gry na podobnej zasadzie wykorzystywane były w wielu badaniach. grając z przyjacielem). inne ostrożność (kraje afrykańskie). a potem dyskutowały na forum . wzmacniają one to wszystko. USA). lub rywalizować. 2. mają tu też znaczenie czynniki kulturowe (np. grupy podejmowały decyzje bardziej ryzykowne niż jednostki  zjawisko przesunięcia ryzyka Grupy umacniają początkowe skłonności swoich członków na skutek:  czynników poznawczych: wszyscy członkowie grupy podają własne argumenty przemawiające za ich stanowiskiem. tego typu konflikty występują częściej i są ciekawsze do badań „Dylemat więźnia”: sytuacja klasycznego konfliktu motywów mieszanych – dwóch więźniów zostało aresztowanych za napad.grupa podzielona na małe zespoły. a potem większość decyduje się na X i oboje zyskują . konsekwencją jest tendencja do przeceniania Psychologia społeczna . druga może zmuszać partnera do rywalizacji – jeśli ciągle wybiera Y. możliwość konfliktu interpersonalnego pojawia się wtedy. które są bardziej skrajne niż początkowe inklinacje członków (bardziej odważne lub bardziej ostrożne)  Kogan. w którym wygrana jednej strony jest zawsze równa przegranej drugiej strony (jak w zawodach lekkoatletycznych). gdy dwie lub więcej osób wchodzi ze sobą w interakcję. w codziennym życiu konflikty o sumie zerowej są stosunkowo rzadkie konflikt motywów mieszanych: konflikt. gdy dochodzi do grupowych dyskusji. konflikt intrapersonalny: napięcie jednostki wywołane dążeniem do dwóch lub więcej sprzecznych celów konflikt interpersonalny: napięcie między dwiema lub więcej osobami albo grupami. lecz bardziej skrajne (dzięki temu szanuje wartości grupy. np. które mają sprzeczne cele konflikt o sumie zerowej: konflikt. cele i potrzeby jednostek są często sprzeczne z celami i potrzebami współobywateli. w którym obie strony mogą zyskać dzięki współdziałaniu.

ale odejmuje się po cencie za każdą sekundę jazdy. W kolejnej wersji osoby miały do dyspozycji CB-radio. w których partnerzy będą omawiali istniejące nieporozumienia. Ludzie rozwiązują konflikty w warunkach dużej swobody. że możemy zaufać jednostce. że trzecia strona narzuca rozwiązanie konfliktu skłóconym partnerom. to my Y. którzy negocjowali cenę. wielkość odsetek od kredytu. ale 4) jesli twój oponent działa agresywnie. obie firmy traciły więcej. a potem (coby nie pomyślał że nas może wykorzystywać) powtarzamy jego zagrania: jak on Y. że obie strony osiągną zgodę. to my X . co ciekawe. • określanie skali ustępstw: jednym z najlepszych sposobów zachęcenia przeciwnika do współdziałania jest strategia „coś za coś”. w których: 1) informujesz o swojej chęci do współpracy 2) współpracujesz 3) odwzajemniasz każde kooperacyjne działanie. żeby upewnić go o współdziałaniu. w codziennym życiu wygląda to inaczej. Wiele osób w przypadku konfliktu ucieka się do stosowania gróźb.chcąc je osiągnąć.w tych warunkach rozmowa wzbudzała wzajemne zaufanie zamiast rywalizacji. że należy się skupić na rozpoznaniu preferencji partnera. niż gdy szlabanu nie było (A miała szlaban. które podjął on bezpośrednio przed nami – czyli: najpierw wybieramy iXy. że groźby są skutecznym środkiem zażegnywania konfliktów. gdy tylko jedna strona dysponowała szlabanem. gdzie zainteresowani składają wzajemne propozycje i kontrpropozycje. ale szczególnie ważna jest możliwość komunikowania się obu stron. w której są szefami firma transportowych A i B. W ostatnim wariancie gry rozgrywka została poprzedzona informacją o tym. ale B często protestowała. parkując na jednopasmówce. że świat jest jak dżungla ) • strategia coś za coś: oznacza zachęcanie do współdziałania najpierw przez stosowanie zachowań kooperacyjnych. ale dopiero po wyraźnej podpowiedzi. którymi mogła zagrodzić drogę drugiej firmie. że ciężarówki na zmianę czekały aż druga przejedzie. co odróżnia tą sytuację od realnego życia. warto skorzystać z udziału trzeciej strony. działanie mediatorów polega na skłanianiu jednej lub obu stron do ograniczenia żądań oraz na określeniu warunków. W drugiej wersji badania grający mieli do dyspozycji szlabany. w kulturach kolektywistycznych preferowane są np. mediacja: wyrażanie zgody na udział trzeciej strony przy rozwiązywaniu zaistniałego konfliktu. w drugiej miały taki obowiązek.Aronson 25 .  Deutsch. Negocjacje i przetarg W powyższych grach ludzie mieli ograniczone możliwości wyboru. jak on X.strategii ograniczania konfliktu w sytuacjach codziennego życia. więc obie strony traciły czas). Negocjacje .badani przekazywali sobie pogróżki i okazywali nieufność.problem polegał na tym. co nie było optymalne (bo dla klienta najważniejszy był okres gwarancji. a potem przez powtarzanie działań przeciwnika.otrzymują 60 centów za każdy przewóz. po której jednorazowo może jechać jedna ciężarówka. mediacja i przetarg Psychologia społeczna . i że większość grup jest wrogo nastawiona (co się może sprawdzać – w wyniku deindywiduacji ludzie w grupie są bardziej agresywni) • rywalizujące osoby lub grupy: ludzie chętniej współdziałają grając przeciwko jednostce niż przeciwko grupie – Stosowanie gróźb i skutki komunikowania się W „dylemacie więźnia” brak jest możliwości komunikowania się z przeciwnikiem. druga droga była dłuższa. Strategie negocjacyjne: • poszukiwanie rozwiązań integrujących: rozwiązanie konfliktu z korzyścią dla obu stron . w grupie pierwszej nie dało to wielkich efektów (porozumiewali się tylko w pięciu przypadkach na 20 przejazdów). kilku uczestników doszło do rozwiązania optymalnego.forma porozumiewania się przeciwnych stron konfliktu. odpowiadasz mu tym samym • uwzględnianie możliwości mediacji lub arbitrażu: gdy dochodzi do zablokowania porozumienia. jesteśmy bardziej skłonni uznać. jedynie trochę zmniejszyły się straty w warunkach jednostronnej groźby . w kulturach indywidualistycznych jest to preferowany sposób rozwiązywania konfliktów. należy ustalić. najkrótsza droga to jednopasmówka. polegające na tym. Krauss (1960. w jednej grupie mogły rozmawiać kiedy chciały. 1962): dwie osoby grają w grę. arbitraż: sposób rozwiązywania konfliktów polegający na tym. większość wybierała rozwiązanie kompromisowe w każdym z tych zagadnień. W badaniach Deutscha i Kraussa wykazano. mają dostarczyć towary do miejsca przeznaczenia . że porozumiewanie takie nie było wiarygodne . w drugiej grupie wymuszone porozumiewanie również nie doprowadziło do współpracy. podobną strategią jest odwoływanie się do zasady wzajemności. warunki gwarancji i termin dostawy auta. które sprawy są najważniejsze dla każdej ze stron  Thompson (1991): pary studentów grały role sprzedawców i nabywców. a dla sprzedawcy ważniejsze były odsetki od kredytu. a problem jest rozwiązany pod warunkiem.przez osobę rywalizującą liczby ludzi o podobnym jak ona nastawieniu (dostrzegając rywalizacyjne reakcje na swoje rywalizacyjne działania dochodzi do wniosku. wynik: większość badanych wypracowywała rozwiązanie. w oficjalnych negocjacjach stosuje się specjalną procedurę: GRIT: stopniowe i odwzajemnione skłanianie do obniżenia napięcia . jak należy rozmawiać by osiągnąć rozwiązanie korzystne dla obu stron .

uczciwość i uprzejmość d) też nas lubią 1. ale różnice charakterów – np. co wiążą w/w [Przypadek Hildy Vogel (spadającej do windy) i Nathana Serlina] I. w którym często zjawia się wiele osób)..nieśmiała dla otwartej [usw.p.] [trzeba zrobić rozróżnienie na podobieństwo kogo czego. [Eksperyment Zajonca: im częściej była pokazywana fotografia danej osoby. które są głównymi odbiorcami Disneya i lalek Barbie. Dotyczy to głównie dzieci.gaduła atrakcyjna dla osoby małomównej . I vice versa – to jak bardzo lubimy innych. tym przyjemniejszy wydaje nam się jego wygląd. opinii. a) Założenia przyjmowane w stosunku do ludzi atrakcyjnych Funkcjonowanie stereotypu . ATRAKCYJNOŚĆ INTERPERSONALNA: OD PIERWSZEGO WRAŻENIA DO ZWIĄZKÓW UCZUCIOWYCH Determinanty Atrakcyjności Interpersonalnej 1) cechy sytuacji (pokrewieństwo. kt. Eksperyment Dion i Berscheid: badania dzieci w przedszkolu (także zdanie studentów na temat atrakcyjności dzieci w przedszkolu)– są wrażliwe na atrakcyjność fizyczną rówieśników. Larson & Lee. ekstrawertyk . Osoba z sąsiedztwa: efekt częstości kontaktów Determinanty zjawiska wzajemnej atrakcyjności – bliskość  Efekt częstości kontaktów: im częściej widzimy i kontaktujemy się z drugą osobą. tym bardziej była lubiana] [Eksperyment z fotografią nas w lustrze i zwykłym portretem. przekonań. b) Kulturowe standardy piękna. Dion. itp. [Eksperyment . [Może to wynikać z naśladownictwa dorosłych. czy kogoś lubimy „Tylko powierzchowni ludzie nie oceniają po wyglądzie” – Oscar Wilde. zainteresowań. 2. Berscheid – w powszechnej świadomości to co piękne kojarzone jest z innymi pozytywnymi cechami. którzy nie zgadzają się z nami w ważnych kwestiach (prowadzi do repulsji). GŁÓWNI PROTOPLAŚCI ATRAKCYJNOŚCI Lubimy tych którzy: a) wierzenia i zainteresowania mają podobne do naszych b) mają podobne zdolności. jak bardzo wydają się oni nam atrakcyjni. Atrakcyjność fizyczna ma duży wpływ na popularność. którzy lubią wychowywać innych. Podobamy się sobie bardziej na „lustrzanym” zdjęciu  siebie oglądamy w lustrze.  Efekt czystej ekspozycji: im częściej jesteśmy wystawieni na ekspozycję bodźca. wartości. tym większe prawdopodobieństwo. powtarzająca się ekspozycja) 2) cechy indywidualne (fizyczna atrakcyjność. Dlaczego podobieństwo jest ważne dla zjawiska atrakcyjności interpersonalnej? ponieważ:  ludzie podobni dostarczają społecznego wsparcia dla naszych własnych cech i wierzeń (potwierdzają nasze przekonania)  myślimy negatywnie o tych. komunikowanie sympatii) 4) oraz te. Przyjaciele wybierają zwykły portret  tak nas widzą]..nauczyciel „ciepły” traktowany jako bardziej atrakcyjny fizycznie od nauczyciela „zimnego”] 3. też faworyzują pięknych] c) Samospełniające się proroctwo (irytująca konsekwencja stereotypu opartego na fizycznej atrakcyjności to możliwość pojawienia się s.. umiejętności.Aronson 26 .10. uzupełnianie się) 3) elementy zachowania (nagradzanie. Podobieństwo: swój ciągnie do swego Podobieństwo (postaw. introwertyk.] 5. kompetencje c) posiadają miłe i pożądane cechy (lojalność. Dopełnianie: czyż przeciwieństwa się nie przyciągają? np. mieszkamy w miejscu.(ujawnia się nawet na najniższym poziomie) [Eksperyment. tym bardziej jesteśmy skłonni ten bodziec polubić (np. . Wpływ atrakcyjności fizycznej na to. wpływa na ich pojęcie atrakcyjności u siebie. podobieństwo poglądów. Mady Segal – usadzenie w klasie i przyznanie miejsc w akademiku w porządku alfabetycznym (przypadkowość).) – jak my sami jesteśmy podobni do drugiej osoby. że zostanie on naszym przyjacielem.R. podobieństwo. Im bardziej kogoś lubimy.) Jak bardzo lubimy innych decyduje o tym..„piękne jest dobre” (K. Samospełniające się proroctwo  sposób w jaki traktujemy ludzi wpływa na ich zachowanie i na to co myślą o sobie. 4. . E. Obsypywanie pochwałami Psychologia społeczna .osoba uległa może być atrakcyjna dla tych. Wskazanie kogo się najbardziej lubi  tych najbliżej np. rozsądek.

kosztów. że ludzie czują się najszczęśliwsi w związkach. Lubić i być lubianym „Śmiej się. pozytywne wsparcie) w celu manipulowania innymi czy zdobywania ich sympatii. dom. konkretne zachowania. b) Miłość erotyczna – intensywna tęsknota za drugą osobą. status. natomiast tym mniej lubimy daną osobę. Nagrody są zawsze ważne dla wyniku końcowego. Poprzeczka   Porównawczy poziom odniesienia – bilans (wyrażony w terminach kosztów i nagród). tłumacza – „maślenia komuś”) ingracjacji.pozytywne aspekty związku. zależy od satysfakcji. Są to cechy indywidualne partnera.. 6. Tzw. `88) .  Trójczynnikowa koncepcja miłości (Robert Sternberg `86. jednej ze stron są w przybliżeniu takie same jak koszty i zyski przypadające drugiej stronie. nieuzasadnione. jakiego oczekujemy od danego związku w porównaniu z innym. a inne związki wydają się być bardziej satysfakcjonujące). ekstazę. że go opuścimy. grono przyjaciół)  Koszty – konieczność znoszenia drażniących nawyków..  Nagrody.związek zasługują i jakie jest –ich zdaniem. 7. a świat będzie się śmiał do ciebie”  Konsekwencje zmian w czyjeś sympatii do nas: efekt zysku –straty Efekt zysku i straty  tym bardziej lubimy daną osobę.zgodnie z nią miłość to stan składający się z trzech podstawowych elementów: I uczucie bliskości – to uczucie związku z drugą osobą II namiętność – najbardziej gorący czynnik. zależy od tego. Strona też nas kocha) – czujemy spełnienie. które daje im ten związek. jaką im daje.). w których zarówno koszty jak i zyski będące udziałem. jak spostrzegają nagrody. Ingracjacja . rozpacz.Aronson 27 . -inwestycje – dobra materialne (środki. dann lubiani). K. działalność.) bilans (wyrażony w terminach kosztów i nagród). jak i nasze umiejętności osiągania zewnętrznych korzyści dzięki znajomości zalet partnera (dostęp do pieniędzy. mimo. że nas nie satysfakcjonuje. ZWIĄZKI UCZUCIOWE a) miłość braterska – uczucie zaangażowania. własność np. że osoby wykrywające nasze wady są bardziej inteligentne. gdy się z tego związku wycofają. od chwalących nas. na jakie się narażają. udzielanie pochwał. poczucie integralności) (im więcej inwestujemy w związek. na jaki – ich zdaniem . bliskości w stosunku do drugiej osoby. możliwym związkiem b) Teoria równości – przyjmuje się. a teraz nie). koszty zaś odgrywają coraz większą rolę wraz z upływem czasu.). któremu nie towarzyszy namiętność ani pobudzenie fizyczne.  Obsypywanie pochwałami  skuteczne do momentu wyczucia przez nas ewentualnej podstępnej metody manipulacyjnej (wg. Nagrody Koszty Zadowolenie ze związku Poziom odniesienia Psychologia społeczna . tym mniej jest prawdopodobne. koszty. które stracą.  Inwestycyjny model związku (Rusbult) – (inwestycja) to co ludzie wnoszą w dany związek. Gdy miłość nieodwzajemniona – smutek.prawdopodobieństwo nawiązania lepszych stosunków z kimś innym. wyraża się stopniem pobudzenia wobec partnera (także pobudzenie seksualne) III zaangażowanie – definiowane na poziomie decyzji krótkoterminowej (znaczy. niematerialne ( dobro emocjonalne naszych dzieci. wady drugiej osoby  Efekt związku – rachunek nagród i kosztów [wynik ujemny – związek w słabej kondycji ]  Poziom odniesienia (T. że kochamy partnera) i długoterminowej (chcemy podtrzymać tę miłość i wierność) III. czynią go wartościowy i wzmacniającym. jakiego oczekujemy od danego związku.  Sądzimy. a także poziomu odniesienia i porównawczego poziomu odniesienia oraz inwestycji. im więcej wysiłku musieliśmy włoży w zmianę jej pierwotnej opinii o nas (anfang – nie lubiani. im więcej jej pierwotnej sympatii straciliśmy (na początku nas lubiła. której towarzyszy fizjologiczne pobudzenie (bicie serca usw. Gdy wszystko przebiega dobrze (II. PRZYCZYNY MIŁOŚCI 1) Wymiana społeczna w związkach długotrwałych. Teorie atrakcyjności interpersonalnej: wymiana społeczna i równość (Thibaut & Kelley) a) teoria wymiany społecznej – to.stosowanie strategii (np. satysfakcji definiowanej w kategoriach nagród. lub nieszczere. co ludzie sądzą o swoim związku z inną osobą.

związki. w ważnej dla nas dziedzinie. że ludzie skłonni do zazdrości wtedy. gdy czują się zagrożeni w obszarach szczególnie ważnych dla ich dobrej samooceny.udział ich w tej decyzji był znaczący Porzuconych . 1 inwestycyjny model zaangażowania Zaangażowanie w związek Związki krótkotrwałe – relacje wymiany.Porównawczy poziom odniesienia Poziom inwestycji wnoszonych w dany związek ryc.) 2) Równość: czy zawsze musi być „coś za coś”?  Relacje wymiany . prospołeczne – każde działanie ukierunkowane na niesienie korzyści innej osobie Psychologia społeczna . 5) Kłopoty w raju a) Uczucie zazdrości w bliskich związkach uczuciowych -Związek między zazdrością a samooceną nie jest tak wielki jak przypuszczano. 4) Style przywiązywania się a związki uczuciowe Styl przywiązywania się – oczekiwania.Aronson 28 . brak lęku przed odrzuceniem i świadomość. jakie ludzie formują co do kontaktów z innymi osobami. że jest się wartościową i lubianą osobą. ZACHOWANIA PROSPOŁECZNE: DLACZEGO LUDZIE POMAGAJĄ INNYM Zach. 3) Atrakcyjność fizyczna a związki długotrwałe Liczy się. w których ludzie przywiązują dużą wagę do równego rozkładania się zysków i kosztów: a) oczekujemy natychmiastowej zapłaty za nasze usługi b) czujemy się zawstydzeni. które poznały się niedawno. zdystansowanych) c) Lękowo – ambiwalentny – cechą charakterystyczną jest niepokój wynikający z niepewności. rodzicielstwo) Lidzie różnią się pod względem stopnia realizacji zasady równości. ponieważ . (Mają najczęściej opiekunów niekonsekwentnych i apodyktycznych). rezultatem jest wyższy niż przeciętnie poziom lęku.osoby z wysokim poczuciem odpowiedzialności Porzucające . z którą się spotykamy. jak bardzo niesatysfakcjonujący jest dla nas ten związek 2) faza diady – dyskutowanie na temat rozstania z partnerem 3) faza społeczna – przekazywanie informacji innym na temat rozstania z partnerem 4) raz jeszcze faza interpersonalna – fakt rozstania zostaje przyjęty do wiadomości i podejmujemy próbę sformułowania własnej oceny tego.11. b) oparty jest na unikaniu – cechą charakterystyczną jest tłumienie potrzeby nawiązania intymnych kontaktów z tą osobą. (posiadają opiekunów niedostępnych. ponieważ realizacja tej potrzeby zakończyła się niepowodzeniem. że możemy pomóc drugiej osobie nie ma wpływu na nasz nastrój Związki długotrwałe – relacje darowizny.osoby z niskim poczuciem odpowiedzialności R. -stwierdza się.relacje interpersonalne oparte na potrzebie równości (tj. czy druga osoba odpowie na potrzebę nawiązania intymnego kontaktu. chcemy bardzo dostać się na psychologię. koncentracja na pomaganiu partnerowi (tu odwrotnie do krótkotrwałych zw. na potrzebie wyrównania stosunku kosztów do zysków).  Relacje darowizny . a dostaje się nasz kolega) b) Zerwanie: rozstanie jest zawsze trudne Cztery etapy odchodzenia od drugiej osoby 1) faza interpersonalna – myślimy. czy atrakcyjność osoby . co się stało Rozróżnienie na osoby:Rozstające się . oczekiwania te wynikają z rodzaju więzi między ich pierwszymi opiekunami a nimi jako niemowlętami Trzy typy relacji pomiędzy niemowlętami i ich matkami (style przywiązywania) a) oparty jest na poczuciu bezpieczeństwa – jego cechą charakterystyczną jest zaufanie. w których ludzie troszczą się przede wszystkim o zaspokojenie potrzeb drugiej osoby. tyczy się związków(osób). ludzie dla których charakterystyczny jest ten styl. z trudnością nawiązują bliskie kontakty z innymi. (np.(np. jeżeli grzeczność z naszej strony nie spotka się z grzecznością partnera c) rejestrujemy dokładnie co kto wnosi d) to. dorównuje naszej atrakcyjności.

by zachowywać się zgodnie z własnymi wartościami.Dawkins) socjobiol. komu pomagamy może kiedyś pomóc nam)  norma ta także została uwarunkowana genetycznie jako ułatwiająca przetrwanie ♦ wymiana społeczna: zyski i koszty związane z pomaganiem t. jednostki mające na celu ochronę życia krewnych są utrwalana poprzez mechanizm naturalnej selekcji # badanie  Greenberg: Pszczoły wypuszczone w pobliżu obcego im ula próbowały się do niego dostać => zostały wpuszczone tylko te bardziej spokrewnione z mieszkankami tegoż ula. heroizm. do spostrzegania pozyt. do udzielania pomocy innym można ją „wyrobić” u dzieci (zachęty do pomagania. w jaki my ich traktujemy (ktoś. w ramach której zjawiska społ.Wilson. PROSPOŁECZNYCH: ♦ socjobiologia: instynkty i geny (E. czy odczuwam empatię? nie tak => pomogę. między zach.) faceci częściej pomagają w sytuacjach ekstremalnych. którą charakteryzuje tend. modelowanie. – wyjaśnia relacje społ. tłumaczy się stosując prawa t.Aronson 29 . czynisz dobrze”: Psychologia społeczna . – perspektywa. odroczone) zagrożenie dla własnego zdrowia/ życia uzależnienie drugiej osoby od nas Teoria ta przeczy istnieniu altruizmu (każdy dba tylko o własny interes) altruizm – każde działanie ukierunkowane na niesienie korzyści drugiej osobie z pominięciem wł. kobitki – długotrwałe pomaganie • • samopoczucie: . ♀: opieka. że będziemy zawsze pomagać! (korel. nagrody z umiarem) ale: wysokie wyniki na skali altruizmu w testach osobowości nie gwarantują jeszcze.23) płeć: uwarunk. PROSPOŁECZNYCH: • osobowość altruistyczna – osobowość.„czujesz się dobrze. ideałami „czujesz się źle.ewolucji dobór krewniaczy (Hamilton) – zach.. cech u innych) pomagając innym przedłużamy u siebie dobry nastrój (przypływ pozyt. wych. altr.: świadomość normy wzajemności (pomaganie jako inwestycja w przyszłość) złagodzenie dyskomfortu związanego z przyglądania się cudzemu nieszczęściu (=> redukcja napięcia i niepokoju) zdobycie uznania i gratyfikacji uświadomienie skuteczności własnego działania Przykładowe koszty: strata czasu bezpośrednie (lub pośrednie. uczuć) dobry nastrój => większa koncentracja na sobie => dążenia. gdy będzie to w mym interesie => pomogę mimo wszystko ♦  os. tworzenie trwałych zw. R. wymiany społ.GENEZA ZACH. w odmiennych sytuacjach = 0. że inni będą nas traktować w ten sam sposób. norma wzajemności – założenie.O. zasadą maksymalizacji zysków i minimalizacji kosztów Zyski to np. czynisz dobrze” – dlaczego? widzimy wtedy radosne strony życia (=> tend. potrzebująca pomocy INDYWIDUALNE PRZESŁANKI ZACH. interesu (często związane z własnymi kosztami) empatia i altruizm: pomoc bezinteresowna empatia – zdolność do postawienia siebie na miejscu drugiej osoby i odbierania w podobny sposób zachodzących wydarzeń oraz odczuwania podobnych emocji Hipoteza empatii-altruizmu – empatia odczuwana względem drugiej osoby skłania do udzielenia jej pomocy bez względu na konsekwencje podjętych działań. kulturowe (♂: rycerskość.

aby pozbyć się uczucia smutku i przygnębienia (teoria wymiany społ. że są jedynymi świadkami wypadku/ że jest jeszcze inny świadek/ że jest ich jeszcze czterech) => im tych świadków było w ich przekonaniu więcej. Darley/ Kumulacja ignorancji ad. altruizmu) w dużym mieście: tylko 15% (anonimowość. nieudzielenie pomocy / Latane.większy wpływ ma specyfika miasta niż cechy osobowościowe (a więc lepiej zranić się na wsi w obecności mieszczucha niż w Tokyo przy wieśniaku ) liczba świadków: . gdzie mieli wygłosić krótkiego spicza. ufności. a innym mówiono.Aronson 30 . że ludzie idący do kościoła częściej pomagają bezpośrednio przed spowiedzią ) hipoteza redukcji negatywnego stanu emocjonalnego (Cialdini)  ludzie angażują się w pomoc dla innych. Niektórych pośpieszano (rzekomo spotkanie już się zaczęło). atmosfera przyjaźni. jakich dostarcza miejskie życie. W przejściu siedział jęczący pomocnik eksperymentatora. tym mniejsza szansa.  przez pomoc innym pomagamy sobie) wady tej hipotezy – bierze ona pod uwagę tylko natychmiastowe zyski z pomagania „pomaganiu towarzyszy altruistyczna aura mająca zdolność rozwiewania wszelkich smutków” /Aronson/ smutek prowadzi do zwiększenia pomagania tylko wtedy. zakłopotanie interwencja • - nieprzekroczenie któregokolwiek z tych stopni => zablokowanie dalszego postępu => brak interwencji nagły Roztargnienie. pośpiech wypade k (zdarzenie nie dostrzeżone) Brak wiedzy. zobowiązania prawne.hipot. przeładowania urbanistycznego – ludzie broniąc się przed nadmiarem stymulacji. zainteresowanie wyłącznie swoimi sprawami) .(1): # badanie  Darley. nieufność wobec obcych. że którykolwiek z nich podejmie interwencję # badanie  Darley. odpowiedzialności 4 (zbyt wysokie koszty pomocy) 5 Zagrożenie dla Ja. tym mniejsza była ich gotowość do interwencji Schemat procesów prowadzących do podjęcia interwencji przez przygodnego świadka: 1 2 (zinterpretowanie zdarzenia jako 3 Rozprosz. żeby mu pomóc?  63% nieśpieszących się Psychologia społeczna . Batson (1973): Badanie dotyczyło studentów seminarium duchownego – mieli oni przejść do drugiego budynku. gdy nie dostaliśmy wcześniej jakiejś innej nagrody poprawiającej nastrój - SYTUACYJNE DETERMINANTY PROSPOŁ. kompetencji (niemożność zaoferowania właściwej pomocy) brak interwencji. że mają jeszcze kupę czasu. Latane (1968): Badani byli świadkami ataku padaczki – mierzono czas udzielenia pomocy choremu przez badanych (którzy byli przekonani.poczucie winy zwiększa gotowość do pomocy innym (zbadano.efekt widza – im więcej jest świadków nagłego wypadku. że warto pomagać. Ilu się zatrzymało. zamykają się w sobie i unikają kontaktów z innymi ludźmi . ZACHOWANIA: • miejsce zamieszkania: ile osób pomaga krwawiącemu mężczyźnie: na wsi/ w małym miasteczku: 50% (ludzie wyrastają tu w przekonaniu.

którego celem jest spowodowanie fizycznej lub psychicznej szkody wroga – akt agresji poprzedzony uczuciem gniewu. jak pomóc ♦ decyzja o interwencji • charakterystyka ofiary: łatwiej pomagamy. Czym jest agresja? Działanie agresywne – zachowanie. czujemy się bardziej upokorzeni (podkreślenie naszej niekompetencji) ludzie niechętnie niechętnie proszę o pomoc.źródło inf. ma słabe poczucie kontroli nad swoimi działaniami.(2): chory czy pijany? – interpretacja zdarzenia wpływa na naszą gotowość do pomagania . której udzielamy pomocy. ludzie są z natury łagodni.kumulacja ignorancji – świadkowie nagłego wypadku wzajemnie obserwując swą obojętność interpretują zdarzenie jako niegroźne i nie wymagające interwencji ad. którego celem jest zadanie bólu lub zranienie agresja instrumentalna – akt agresji służący osiągnięciu innego celu poza zadaniem bólu czy zranieniem Czy agresja jest wrodzona czy wyuczona? • • T. => interweniuje 75%  gdy były trzy osoby => interweniuje 38% => boimy się wyjścia na idiotów reagujących przesadnie na nieistotny bodziec - rozproszenie odpowiedzialności – wraz ze wzrostem liczby przygodnych świadków zmniejsza się poczucie odpowiedzialności za rozwój wypadków PODSUMOWANIE  Pięć etapów wiodących do zaangażowania się ludzi w pomoc: ♦ dostrzeżenie zdarzenia ♦ interpretacja zdarzenia jako nagłego wypadku ♦ przyjęcie odpowiedzialności za podjęcie działania ♦ wiedza. gdyż wiąże się to z obniżeniem samooceny. to cywilizacja tłumi tę naturę i wyzwala agresję Psychologia społeczna . hamują go tylko represje narzucone przez prawo J. nieformalny wpływ społ. gdy ofiara jest podobna do nas (T.Aronson 31 . AGRESJA: DLACZEGO RANIMY INNYCH LUDZI I. stanowią inne osoby ( tzw.) .12. Hobbes „Lewiatan”(1651) – człowiek z natury jest barbarzyńcą. Darley (1970): Dym wydobywający się z kratek wentylacyjnych do pomieszczenia. Nawet temat przemówienia nie wpłynął (czy badani mieli gadać o przyszłej pracy. Jeszcze jedna myśl na koniec: uświadomienie sobie przez nas barier hamujących pomoc zwiększa gotowość do pomagania! R. czy o miłosiernym samarytaninie – nie miało to większego znaczenia) ad. aby robić to w sposób nie stwarzający zagrożenia dla cudzej samooceny. zwłaszcza gdy osoba. (3): # badanie  Latany. poczuciem nieadekwatności i zależności sztuka pomagania polega więc na tym. 10% śpieszących się (wielu nawet go nie dostrzegło) Co dalej – badani byli mierzeni pod względem stopnia religijności => religijność nie wpłynęła na większą gotowość do zatrzymania się. w którym byli badani:  gdy była tam 1 os.J Rousseau (1762) – koncepcja „szlachetnego dzikusa”.Emswiller) prawo doboru krewniaczego – niezbyt dobre wyjaśnienie podobieństwo => sympatia => większa chęć pomocy Konsekwencje udzielania pomocy: w pewnych okolicznościach pomoc może mieć większe znaczenie nagradzające dla osoby udzielającej niż otrzymującej jeśli pomoc oferuje nam osoba podobna do nas.

Freud (1930) . gorącego lata” – wraz ze wzrostem temperatury zwiększa się częstotliwość występowania rozruchów ulicznych i aktów przemocy (Carlsmith. gdy jest to korzystne dla organizmu Na ekspresję agresji mają wpływ:  wrodzone popędy  opanowane sposoby kontroli zachowania  cechy sytuacji społecznej Wniosek: nie udowodniono jaka jest natura agresji (instynktowna czy wyuczona). rozwojowi agresji towarzyszy doskonalenie mechanizmów hamujących jej ekspresję. rewolwer). których ręka była zanurzana w b.dystans dzielący nas od upragnionego celu lub obiektu – im bliżsi jesteśmy realizacji zamierzeń. nie istnieje instynkt agresji) • K. kiedy nie zasłużyliśmy sobie na nią i ktoś celowo się do niej przyczynił Frustracja nie jest bezpośrednią konsekwencją deprywacji. okazywali nagłe nasilenie wrogości w stosunku do osób znajdujących się w pobliżu  „zjawisko długiego. prowokacja przypadkowa natomiast do powstrzymania się przed rewanżem odwet nie pojawi się. Lorenz (1966) – obserwacja zachowania pielęgnic rycerskich (agresywne rybki) – samce pielęgnic w warunkach • naturalnych atakują tylko samce swojego gatunku. Andersen. czynniki społeczne i sytuacyjne modyfikują jej nasilenie i sposób przejawiania. że posiada mniej niż zasługuje lub mniej niż pozwolono jej oczekiwać. że posiadamy tę wiedzę przed zaistnieniem krytycznego zdarzenia) o obecność przedmiotów kojarzonych z agresją jako przyczyna agresji bodziec wyzwalający agresję – przedmiot kojarzony potocznie z działaniami agresywnymi (np. dlaczego ktoś nas prowokuje (pod warunkiem. Scott (1958) – jeśli organizm nie otrzymuje z zewnątrz bodźców de walki. wiemy. lecz jest efektem deprywacji relatywnej.P. Schultz (1993) – agresja ze względu na swoje przystosowawcze znaczenie została utrzymana i doskonalona w toku rozwoju.niespodziewane lub (w naszym mniemaniu) niesłuszne pojawienie się czynników frustrujących kiedy frustracja prowadzi do agresji?  kiedy wygląd i siła osoby.Aronson 32 . co w przyrodzie się nie zdarza) R. w eksperymencie usunięto z akwarium samce pielęgnic (agresja skierowana na samce innych gatunków) a później wszystkie samce (agresja skierowana na samice. ale na pewno nie jest wyłącznie reakcją wrodzoną. nie będzie przejawiał zachowania agresywnego (czyli potrzeba walki nie ma charakteru wrodzonego. deprywacja relatywna – poczucie jednostki (albo grupy społecznej).instynkt życia (eros) i śmierci (tanatos). gdy dojdzie do ekspresji tłumionych emocji Agresja – instynkt czy wpływ zachowania? • J. Teoria hydrauliczna – nie ujawnione emocje ulegają kumulacji i wywołują stan napięcia ustępujący w chwili. o bezpośrednia prowokacja i odwet jako przyczyna agresji – pragnienie odwetu w momencie. gdy spotykamy się z agresywnym zachowaniem - tylko prowokacja zamierzona prowadzi do odwetu. zimnej wodzie. 1988) – studenci. lub też mniej niż posiadają ludzie do niej podobni. II.Lore i L. sama jego obecność zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia aktów agresji Psychologia społeczna . która ponosi odpowiedzialność za naszą frustrację oraz jej potencjalna zdolność do rewanżu jest niska  kiedy przyczyny frustracji są niezrozumiałe.• Z. 1979) • sytuacje społeczne jako przyczyny agresji • o frustracja jako przyczyna agresji teoria frustracji-agresji – przeszkody występujące na drodze do osiągnięcia celu zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia reakcji agresywnych czynniki zwiększające frustrację (a więc sprzyjające agresji): . Sytuacyjne uwarunkowanie agresji • procesy neuronalne i chemiczne jako przyczyny agresji o ciało migdałowate sprawuje kontrolę nad zachowaniami agresywnymi o testosteron powoduje nasilenie agresji o alkohol obniża opory przed dokonywaniem czynów naruszających normy społeczne (w tym aktów agresji) ból i niewygoda jako przyczyny agresji  eksperyment Berkowitza (1983. tym większa jest nasza frustracja przy napotkaniu przeszkody . gdy znamy okoliczności łagodzące.

że czasowo powstrzymywała agresję. Parke i in. 1983) znieczulający efekt oglądania przemocy w środkach masowego przekazu – powtarzający się kontakt z aktami agresji obniża naszą wrażliwość na tego typu sytuacje Przyczyny nasilenia tendencji agresywnych w wyniku kontaktu z przemocą poprzez środki masowego przekazu: 1. wpływ na dorosłych oglądana w mediach przemoc wywiera wpływ na zachowanie się osób dorosłych: .Aronson 33 . Jak zmniejszać agresję Czy kara sprzyja hamowaniu zachowań agresywnych?  Eksperyment Aronsona i Carlsmitha przeprowadzony w przedszkolu (1963) – groźba surowej kary za ewentualny odwet na rywalu nie zmniejszała znacząco pokusy rewanżu. aktów przemocy wobec kobiet i innych przejawów antyspołecznych zachowań. na tyle jednak przykrej.dopuszczenie się aktu otwartej agresji względem jakiejś osoby zmienia nasz stosunek wobec tej osoby (uruchamiają się procesy poznawcze. • • groźba surowej kary nie zapobiega popełnianiu przestępstw.liczba morderstw wzrasta w tygodniu następującym po transmisji walk bokserów wagi ciężkiej (Phillips.o teoria społecznego uczenia: naśladownictwo i agresja teoria społecznego uczenia – uczenie się społecznych zachowań następuje poprzez obserwację i naśladownictwo innych ludzi. ale…  pornografia + przemoc prowadzi do zachowań agresywnych – prezentacja brutalnej pornografii prowadzi do zwiększenia akceptacji przemocy seksualnej wobec kobiet i stanowi czynnik odpowiedzialny za agresywne zachowania w stosunku do nich. 1987) . nawet nie przejawiających tendencji agresywnych. Przyzwyczajenie się do przemocy. . 1975. skłaniała dzieci do zweryfikowania własnej umiejętności panowania nad sobą i w ostateczności zmniejszała atrakcyjność działań odwetowych.. b) przyglądać się innym ludziom biorących udział w grach z elementami rywalizacji. 3. zapobiega dokonywaniu aktów przemocy przez osoby dorosłe Katharsis – uwalnianie nagromadzonej energii poprzez wysiłek fizyczny. a nawet sprzyja ich wzrostowi.  Seria eksperymentów Bandury (1961. 2. więc tak to się robi! – dostarczenie pomysłów. pornografia i akty agresji wobec kobiet  pornografia nie prowadzi do zachowań agresywnych – ekspozycja materiału o treściach erotycznych nie powoduje liczby przestępstw seksualnych. 1963) . wymierzana jednak konsekwentnie. Wpływ agresji oglądanej w środkach masowego przekazu wpływ na dzieci . Aby pozbyć się agresji można: a) uczestniczyć w fizycznych formach aktywności. Ach. VI. których celem jest usprawiedliwienie wyrządzonej tej osobie krzywdy – deprecjonowanie ofiary. zaczyna wykazywać nasilone tendencje agresywne (Leyens i in. 1977).ekspresja agresji nie hamuje tendencji agresywnych. „zasłużył sobie na to”).werbalna agresja raz wyrażona zwiększa prawdopodobieństwo podjęcia kolejnych ataków. 1986) . że: zarówno uczestnictwo. V. Natomiast groźba mniejszej kary.. Przemoc. to właśnie agresja – lepsze uświadamianie sobie własnej złości i szybsze uruchomienie działań agresywnych. Dollard 1939). pod wpływem długotrwałego kontaktu z aktami przemocy w telewizji. c) podejmować bezpośrednie działania agresywne.największy wpływ wywiera na dzieci mające skłonność do okazywania agresji (Josephson. . że to.agresywna zabawa lalką Bobo . 4.wykazały rolę społecznego uczenia się w wywoływaniu agresji. Jeśli oni mogą to robić. IV. co czuję. osłabienie przerażenia i wstrętu. zmniejszenie współczucia dla ofiary – łatwiejsza akceptacja aktów przemocy. kara o średnim stopniu dolegliwości. takie „wypuszczenie pary” ma obniżyć prawdopodobieństwo wystąpienia podobnych działań w przyszłości (Freud.oglądanie przemocy rzeczywiście wywołuje agresywne zachowania (Hearold. Jak radzić sobie z gniewem? • • Psychologia społeczna . ja też mogę – osłabienie norm nakazujących kontrolę agresywnych impulsów.większość dzieci. co dodatkowo zwiększa szanse użycia w stosunku do niej przemocy. 1933. jak ujawnić własną agresję. Okazuje się. obserwację zachowań agresywnych innych ludzi lub dopuszczenie się czynu noszącego znamiona agresji. Myślę. jak i kibicowanie rywalizacji sportowej nasila agresywne zachowania dokonanie czynu o znamionach agresji zwiększa skłonność do dokonywania podobnych czynów w przyszłości Ponadto: . III.

a czasem dają o sobie znać z b. Bycie obiektem uprzedzeń zawsze prowadzi do obniżenia samooceny. duża role w przekazywaniu ich odgrywają środki masowego przekazu. Zdefiniowanie uprzedzeń. Niemniej nie ma pewności czy są one wynikiem biologii czy kultury. Nie musi prowadzić do aktów działania . niezależnie od rzeczywistych różnic pomiędzy nimi.  modelowanie nieagresywnego zachowania  trening umiejętności komunikacyjnych strategii rozwiązywania problemów – kształcenie ludzi w zakresie konstruktywnego wyrażania gniewu i krytycyzmu.  rozwijanie empatii Jeśli nie znajdziemy sposobu dehumanizacji potencjalnej ofiary naszego ataku. składa się z komponentów: . ale także ze zdobywaniem samoświadomości i wglądu we własne procesy psychiczne. Przyczyny uprzedzeń Socjobiologowie sugerują.jest to raczej sposób na uroszczenie świata. Są odporne na zmianę pod wpływem nowej informacji. Dyskryminacja: komponent behawioralny Dyskryminacja to nieusprawiedliwione. 2. Zależne od kultury. Np. Termin uprzedzenie odnosi się do generalnej struktury potrzeby i jej afektywnego komponentu. 1969. która jest zasadniczym składnikiem życia każdego człowieka . że raz podjęta agresja ułatwia następne zachowania tego typu i znacznie zwiększa prawdopodobieństwo ich wystąpienia R. 1. [Allport i prawo najmniejszego wysiłku]. Pennebaker – efekty pozytywne. że jesteś zły i podanie przyczyn twojego złego samopoczucia.poznawczego . Kobiety generalnie spostrzegane jako mniej asertywne i bardziej poddające się socjalizacji niż faceci. Wystarczy jasne zakomunikowanie otoczeniu. Są one niebezpieczne. ale staja się niej jawne. Babki też w to wierzą.  przeprosiny jako sposób na rozładowanie gniewu – skutecznym sposobem przeciwdziałania reakcjom agresywnym drugiej osoby jest podjęcie działań ukierunkowanych na likwidację jej złości i irytacji. oraz wyrażania strachu i nienawiści wobec niepodobnych. wyłącznie dlatego iż do niej należą. UPRZEDZENIA: PRZYCZYNY I LEKARSTWA Wszelka przynależność do jakiejkolwiek kategorii czyni nas ofiarami uprzedzeń. związane są nie tylko z wyładowaniem emocjonalnym. ale w psychologii społecznej termin ten oznacza postawę negatywną.Aronson 34 .reprezentuje zarówno typ emocji powiązany z postawą jak i nasycenie postawy . A obiekty uprzedzeń już od najmłodszych lat spotykają się z sytuacjami obniżającymi ich samoocenę. bo mogą prowadzić do nienawiści.afektywnego . 1971. Obecnie uprzedzenia nie zanikają. jakie przynosi „zwierzenie się”. negatywne lub krzywdzące działanie skierowane przeciwko członkom danej grupy. faceci surowiej karani za niepowodzenia. to celowe zadanie jej bólu będzie sprawiało nam trudność (Feshbach i Feshbach. W przypadku doświadczania stresu emocjonalnego pomocne jest podzielnie się własnymi uczuciami z drugą osobą. Indywidualne cechy są pomijane lub niezauważane.13. Teoretycznie może być pozytywne i negatywne. Stereotyp: komponent poznawczy Stereotyp to generalizacja odnosząca się do grupy w ramach której identyczne charakterystyki zostają przypisane wszystkim bez wyjątku jej członkom. że wszystkie organizmy mają tendencje do preferowania osobników podobnych genetycznie. stereotypizacji i dyskryminacji Uprzedzenie jest postawą. dużą siłą. uważa się że do osiągnięcia celu kobiety muszą włożyć więcej wysiłku = są mniej zdolne. nawet gdy te nie uczyniły im nic złego. Psychologia społeczna . 1978 Dehumanizacja – proces polegający na pozbawieniu ofiary cech ludzkich i deprecjonowaniu jej wartości. rozładowanie a samoświadomość Doświadczanie uczucia gniewu nie musi wiązać się z przemocą. że wierzy weń sama grupa naznaczana.kluczowym determinantem tego jak się zachowujemy i kim się stajemy.przekonania lub myśli tworzące postawę [czyli stereotyp] . oparta wyłącznie na ich przynależności do tej grupy. Jesteśmy szczególnie czuli na niepowodzenia facetów i wyraźnie powściągliwi gdy powiedzie się kobiecie.behawioralnego – odnoszącego się do działań [ czyli dyskryminacja] Uprzedzenie: komponent emocjonalny Uprzedzenie to wroga lub negatywna postawa dotycząca wyróżniającej się grupy ludzi. Jest to tak silny stereotyp. negocjowania i poszukiwania kompromisu w przypadku zaistnienia konfliktów oraz wrażliwości na potrzeby i pragnienia innych. Dehumanizacja obniża opór przed dokonywaniem aktów agresji i sprawia.

Greenberg . obserwatorzy mieli oceniać umiejętności przegranego: 1.3. to formułujemy stereotyp niższego rzędu. a gdy dotyczy tylko kilku jednostek. AKTYWIZACJA STEREOTYPÓW: Stereotypy odzwierciedlają przekonania kulturowe.  Pyszczyński. Wszyscy stereotypizujemy innych. Jakiekolwiek zachowanie zgodne z naszym stereotypem utrwala ten stereotyp i tak staje on się względnie niepodatny na zmiany. Devine – badania dot. w pierwszej grupie umiejętności czarnego zostały ocenione dużo gorzej. roztargnieni lub nie przywiązujemy większej wagi do tych informacji.nie mamy możliwości obiektywnego określania zdarzeń. 2. procesu przetwarzanie informacji – wyróżniła w nim 2 etapy: 1. znając jakieś stereotypy. przygnębieni. heurystyki. które nie są powiązane. automatycznie uruchamia treści związane ze stereotypem u każdego. a potem odnosimy te współzależność do wszystkich członków konkretnej grupy a potem bardziej wyraziście spostrzegamy informacje potwierdzające naszą tezę. 2. grupa własna – grupa z którą jednostka się identyfikuje i czuje się jej członkiem grupa cudza – grupa z którą jednostka się nie identyfikuje Stronniczość wobec grupy własnej – szczególnie pozytywne odczucia i uprzywilejowane traktowanie ludzi. Nawet gdy powody zróżnicowania są minimalne to będąc członkiem grupy własnej. negatywne zaś odczucia i nieuczciwe traktowanie innych tylko dlatego. Automatyczne przetwarzanie informacji Etap dostarczania informacji = tutaj stereotypu. prowadząca do radykalnej zmiany stereotypu. poznawczy komponent postawy narzuca sposób w jaki przetwarzamy istotną informacje o obiektach tych postaw .zniekształcenia oczywistych faktów obalających uprzedzenia. których określamy jako część naszej własnej grupy.  Model wykształcenia stereotypu niższego rzędu: informacja niezgodna ze stereotypem prowadzi do stworzenia stereotypu niższego rzędu. Zwykle etap ten nie pojawia się gdy jesteśmy zmęczeni. a nie będąc osobą uprzedzoną i tak ulegamy automatycznemu procesowi stereotypizacji.Aronson 35 .] KATEGORYZACJA SPOŁECZNA: MY A ONI Pierwszy krok w wykreowaniu uprzedzeń . Gdy informacja niezgodna dotyczy wielu jednostek. emocjonalny składnik postaw . Kontrolowane przetwarzanie informacji Etap świadomego popierania lub odrzucania stereotypowych informacji.  Model przkształceniowy – informacja niezgodna ze stereotypem. w celu przyswojenia tej informacji.trzy modele umożliwiające zmianę stereotypowych przekonań:  Model buchalteryjny – informacja niezgodna ze stereotypem prowadząca do przekształcenia tego stereotypu. Wówczas reagujemy automatycznie KORELACJA POZORNA: Tendencja do spostrzegania związków lub korelacji pomiędzy zdarzeniami. bez komentarzy. próbujesz pokonać członków grupy cudzej – bo to służy budowaniu u ciebie samooceny.każdy fragment informacji zaprzeczającej zmienia ten stereotyp.debata białego i czarnego człowieka – raz wyraźnie wygrywał jeden. częściej je powtarzamy = dokładniej zapamiętujemy → jest to przetwarzanie schematyczne. Jest prostą reakcją na bodziec. albo ich ignorowanie ich. że określiliśmy ich jako należących do grupy obcej..mamy wpływ i możemy stłumić lub pominąć stereotypy. że są one efektem ubocznym sposobu w jaki przetwarzamy i organizujemy informacje czyli efektem ubocznym poznania społecznego [schematy. Jednorodność grupy obcej – spostrzeganie tych. Wg Tajfel podstawowym motywem takiego podziału jest samoocenajednostki poszukują potwierdzenia swej samooceny przez identyfikowanie się ze specyficznymi grupami społecznymi. Sposób w jaki myślimy: poznawanie społeczne Jedno z wyjaśnień uprzedzeń mówi. raz drugi. po neutralnym komentarzu obserwatora. Z tych trzech typów nie działa model przekształceniowy . którzy należą do grupy obcej jako bardziej do siebie podobnych [jednorodnych] niż w rzeczywistości. Mają one tendencje do pojawiania się gdy zdarzenia lub ludzie wyróżniają się szczególną cechą. wyrazistej informacji.klasyfikując do grup nadajemy naszemu światu sens. Proces kontrolowany . bo informacjom zgodnym z wyobrażeniami poświęcamy więcej uwagi. Radykalna zmiana pod wpływem silnej. wniosek: komentarz aktywizujący stereotyp sprawia że ulegamy stereotypowi. Grupy minimalne – nic nie znaczące grupy utworzone przez zgrupowanie obcych ludzi na podstawie trywialnych kryteriów: jednak owo minimalne członkostwo nadal przejawia się w stronniczości wobec grupy własnej. zaabsorbowani. 3. po rasistowskim komentarzu podstawionego obserwatora 2. Psychologia społeczna . a osoby emocjonalnie podchodzące do uprzedzeń są dużo bardziej odporne na zmiany swych przekonań niż inne bo mocniej angażują się w to osobiście..podział na te dwie grupy .bo informacja sprzeczna zostaje spostrzegana jako wyjątek potwierdzający regułę. a zarazem bardziej do siebie podobnych niż członkowie grupy własnej. bez konieczności zmieniania początkowego stereotypu. ZMIENIANIE STEREOTYPOWYCH PRZEKONAŃ Webber i Crocker . Nie mamy nad nim kontroli. BŁĄD LOGICZNY: Skąd bierze się tak duża odporność na uprzedzenia? 1.a logiczne argumenty przeciwstawione emocjom nie są zbyt skuteczne. Stąd biorą się błędy w logicznym rozumowaniu. to stereotyp zmienia się buchalteryjnie = stopniowo.

gdzie dyskryminacyjne zachowanie jest normą: Zinstytucjonalizowany rasizm: Rasistowskie postawy uznawane przez większość z nas. [ pomijamy sytuacje lub okoliczności życiowe. Gdy normy społeczne ulegają zmianie. często istnieje też zróżnicowanie regionalne norm w obrębie tego samego kraju. tworzymy je też by wyjaśnić sens zachowania całych grup ludzi. Kiedy zasoby się kurczą. którego konsekwencja jest nasilenie uprzedzeń i dyskryminacja.my czujemy się bezpiecznie. grupy z która się rywalizuje pojawia się kozioł ofiarny. które są nie lubiane lub słabe. że nas mogłoby spotkać coś podobnego . Uprzedzenia są podtrzymywane i wywoływane przez wiele sił działających w świecie społecznym. SAMOSPEŁNIAJĄCE SIĘ PROROCTWA: Nasze zachowanie prowokuje zachowanie innych. którzy udokumentowali związek pomiędzy dyskryminacją a rywalizacją ekonomiczną.] OCZEKIWANIE I ZNIEKSZTAŁCENIA. że uprzedzenia spowodowane rywalizacją ekonomiczna i sytuacją kozła ofiarnego występują razem i ciężko jest oddzielić. ponieważ żyjemy w społeczeństwie gdzie stereotypy i dyskryminacja są normą. Te atrybucje łatwo zaobserwować w działaniu.Aronson 36 . i wyróżniają się w widoczny sposób. uprzedzeń i stosowania wobec nich przemocy. ale teraz tego nie widać. Sposób w jaki przypisujemy znaczenie: tendencyjność atrybucji Procesy atrybucji – za ich pomocą wyjaśniamy sens ludzkiego zachowania. Konformizm wobec norm: skłonność do niewychylania się z grupy w celu realizacji jej oczekiwań i uzyskania akceptacji.pomniejszanie wagi czynników sytuacyjnych = atrybucja z dyspozycji. Teoria rzeczywistego konfliktu . 4. to zmieniają się też postawy społeczne. jest mechanizmem obrony przed strachem. Silniejsze u ludzi którzy silnie wierzą w sprawiedliwy świat. Forma agresji zależy od tego co jest dozwolone lub aprobowane w grupie własnej wobec członków grupy obcej. ponieważ żyjemy w społeczeństwie. ROLA KOZŁA OFIARNEGO: Kiedy nie ma osoby bądź grupy. Większość z nas w konfrontacji z niesprawiedliwą i trudną do wytłumaczenia sytuacją znajduje sposób by obwinić ofiarę. Zinstytucjonalizowany seksizm: Dyskryminujące kobiety postawy uznawane przez większość z nas. Poszukiwanie kozła ofiarnego: skłonność ludzi. a co nie jest. członkowie grupy własnej czują się zagrożeni przez członków obcej i wykazują większą skłonność do dyskryminacji. Gdy ludzi zachowują się w sposób odpowiadający naszym stereotypom. a motywowana głównie przez pragnienie wiary w to.ograniczenie zasobów prowadzi do konfliktu między grupami. Podstawowy błąd atrybucji. lub kryzys. w jaki rozmieszczamy zasoby: teoria rzeczywistego konfliktu. Sposób w jaki się dostosowujemy: reguły normatywne.3. które potwierdza uprzedzenia. bo zachowalibyśmy większa ostrożność. ktoś na kogo zrzuca się winę i na kim wyładowuje się agresje. Krańcowy błąd atrybucji (Pettigrew) – skłonność do czynienia atrybucji z dyspozycji w odniesieniu do całej grupy ludzi. władze. że stają się ofiarami. Uprzedzenia normatywne działają na zasadzie konformizmu [lęku przed odrzuceniem z grupy]. którą można by bezpośrednio obwinić za złą sytuacje..tzn. RYWALIZACJA EKONOMICZNA I POLITYCZNA. np. mamy skłonność do pomijania informacji dostarczającej przesłanek do wnioskowania o przyczynach takiego a nie innego zachowania. TEORIA SPOŁECZNEGO UCZENIA SIĘ: Normy są przekonaniami utrzymywanymi przez społeczeństwo. WSPÓŁCZESNY RASIZM: Psychologia społeczna . OBWINIANIE OFIARY: (atrybucje z dyspozycji ofiary) Skłonność do obwiniania ludzi [ dokonywania atrybucji z dyspozycji] za to. gdzie stereotypy i dyskryminacja są normą. choć oczywiście rywalizacja o zasoby tworzy dla nich tło. niż wcześniej. Dollard był jednym z pierwszych. ona zazwyczaj jest inna. Sposób. 5. to najsilniejszym determinantem ich utrzymywania jest konformizm. a służą do określania co jest słuszne. do przemieszczania agresji na grupy. Są one przekazywane w procesie szeroko pojętej socjalizacji od wczesnego dzieciństwa [normatywny bagaż] Żyjąc w społeczeństwie obfitujemy w stereotypowe informacje. status społeczny. że świat jest sprawiedliwy. które jest faktyczna przyczyną uprzedzeń. Stereotypy są atrybucjami z dyspozycji. Gdy osoba zachowuje się przy nas w sposób nieoczekiwany i niestereotypowy dokonujemy atrybucji z sytuacji w odniesieniu do takiego wyjątku. Jednym z najbardziej oczywistych źródeł uprzedzeń jest rywalizacja o dobra np. WYJAŚNIENIA ODWOŁUJĄCE SIĘ DO DYSPOZYCJI I SYTUACJI. Czasem jest tak. gdy są sfrustrowani lub nieszczęśliwi.

że nie radzą sobie z wymogami środowiska. • związek między stresem a zdrowiem stres – negatywne uczucia i przekonania.gdy nie jest jednakowy interakcja jest kształtowana przez ten status  nieformalny. c) jak jednostka wyjaśnia przyczyny negatywnych zdarzeń. tak postawiony problem nie odnosi się do subiektywnego postrzegania sytuacji stresowej. gdy ludzie mają poczucie. 1976) – jeden z pierwszych badaczy stresu. by uniknąć posądzenia o rasizm. Allport – musi to być kontakt między ludźmi posiadającymi jednakowy status.musi przebiegać w nieformalnych. Psychologia społeczna . zakładając zbliżone reakcje u wszystkich. ponieważ ludzie nauczyli się ukrywać swe uprzedzenia. którzy starają się osiągnąć wspólne cele. przyjacielskich warunkach.ta definicja stosuje się także do szczęśliwych wydarzeń). Sześć szczegółowych warunków osłabienia uprzedzeń przez kontakt:  wzajemna zależność (syt.  Holmes i Rahe (1967) – definicja: stres to stopień. Jak można osłabić uprzedzenia? HIPOTEZA KONTAKTU: Nie każdy kontakt powoduje zmniejszenie uprzedzeń. interpersonalny kontakt . Owe reakcje zależą w dużym stopniu od jednostkowego rozumienia i interpretacji świata społecznego. b) jak jednostka ocenia własny stopień kontroli nad środowiskiem.10 lat. chcąc nauczyć się materiału i dobrze funkcjonować w klasie. aby mierzyć poziom tak rozumianego stresu. ale nie doprowadziły do zaniknięcia uprzedzeń – stały się one tylko b.  kontakty wzajemne interakcje z wieloma członkami różnej grupy [by wykluczyć postrzeganie tego jako wyjątku potwierdzającego regułę]  społeczne normy równości najlepiej gdy normy społeczne podtrzymujące i promujące równość obu grup regulują działanie w danej sytuacji WSPÓŁPRACA I WZAJEMNA ZALEŻNOŚĆ: KLASA MIESZANA klasa mieszana – takie zorganizowanie miejsc w klasie. zdesegregowanych grupach i spowodowanie. subtelne.Aronson 37 . lecz subiektywne sytuacje uruchamiają ludzkie zachowania (badać należy zatem jednostkowe interpretacje sytuacji społecznej) w celu ich potencjalnej modyfikacji. R. co ważne. Trzy elementy określające owe rozumienie (a mające wielkie znaczenie dla zdrowia) to: a) jak jednostka widzi stresujące wydarzenia – sposób percepcji.Zmiany normatywne w USA doprowadziły do spadku dyskryminacji w cg. gdy dwie grupy lub więcej grup potrzebuje siebie nawzajem i musi na sobie polegać. badania nad stresem:  Hans Selye (1957.14. w jakim ludzie muszą zmienić i przystosować swoje życie do wydarzenia zewnętrznego (im większa zmiana. ZDROWIE I ŚRODOWISKO ROLA STOSOWANEJ PSYCHOLOGII SPOŁECZNEJ Dla zrozumienia zachowania społecznego ważniejsze jest na czym zasadza się dana sytuacja społeczna niż określenie właściwości danej osoby. gdzie możliwa jest interakcja z członkiem każdej grupy. Współczesny rasizm: uprzedzenia ujawniane w subtelny i niebezpośredni sposób. 6. dodatkowo korelującą liczbę „jednostek zmiany życia” z częstotliwością przewidywanych chorób lub dolegliwości somatycznych. tym większy stres . definicja: fizjologiczna reakcja ciała na zagrażające wydarzenia. badacze skonstruowali Skalę powtórnego przystosowania życiowego (polska adaptacja: Skala Wydarzeń Życiowych). który jest ważny dla każdej z nich)  wspólny cel  jednakowy status . do kłopotów zdrowotnych prowadzi stres subiektywny (a nie obiektywny). przez umieszczenie ich w małych. ale: to nie obiektywne. które się pojawiają. PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA A ZDROWIE spostrzeganie społeczne a zdrowie: interpretowanie negatywnych wydarzeń życiowych Na zdrowie wpływają psychologiczne reakcje na wydarzenia ze świata zewnętrznego. by sprzyjało redukowaniu uprzedzeń i podnosiło samoocenę dzieci. by osiągnąć cel. by każde dziecko w grupie musiało polegać na pozostałych.

że możemy wywierać wpływ na nasze środowisko w sposób.Aronson 38 . w którym studenci odwiedzali osoby z domów opieki społecznej: w jednej grupie to studenci decydowali o terminie wizyty. • stopień posiadanej kontroli u ludzi w podeszłym wieku  Langer i Rodin (1976) – wzrost poczucia kontroli ma szczególnie poważne konsekwencje w przypadku ludzi w podeszłym wieku znajdujących się w domach opieki społecznej (ubezwłasnowolnienie instytucjonalne) – poprawia stan zdrowia i zmniejsza umieralność. co szczególnie ważne. • ważność kontroli spostrzeganej kontrola spostrzegana – przekonanie. że przyczyna zdarzenia jest spowodowana przez czynniki. wyuczona bezradność powoduje depresję.  Cohen. wewnętrzne i globalne czynniki (atrybucje). które pierwszy raz brały udział w eksperymencie i nie doświadczyły wcześniej wstrząsów. badania nad wyuczoną bezradnością: Psychologia społeczna . Lazarus (1966) – to subiektywny. że przyczyna zdarzenia zależy od czynników. a następnie zostanie utracone (w wypadku Schulza – zakończenie programu badawczego. zdolnościami lub wysiłkiem). Tyrrell. inteligencja jednostki). który wynika z wyjaśniania negatywnego wydarzenia jako spowodowanego przez stabilne. (1986) – wzmacnianie przekonania jednostki. ale nie w innych dziedzinach). którym tego przekonania brakowało (istnieją dowody. Smith (1991) – dowiedli eksperymentalnie. które nie zmienią się wraz z upływem czasu (np. które wierzyły. które wpłyną na wykonanie zadań w trakcie kursu gry na jakimś instrumencie. Badania przeprowadzono na psach. które występują w wielu różnych sytuacjach (np. pesymistyczny styl atrybucji – przypisywanie negatywnych wydarzeń działaniu stabilnych. Zwierzęta z drugiej grupy natomiast nie potrafiły kontrolować także nowej sytuacji. w drugiej osoby wizytowane). dane wydarzenie jest stresujące jeśli jako takie jest interpretowane. trudności zadania). optymistyczny styl atrybucji – przypisywanie negatywnych wydarzeń działaniu niestabilnych.  Seligman et al. jednostka może obwiniać siebie i mieć poczucie przegranej. że mają kontrolę nad chorobą. przeciwnymi do czynników. że rzeczone przystosowanie w sytuacji choroby wpływa na wydłużenie życia). (1967) – badania nad zwierzętami: wyodrębniono dwie grupy – w pierwszej naciśnięcie guzika umożliwiało uniknięcie wstrząsu elektrycznego. wytworzone poczucie kontroli musi mieć charakter trwały. który decyduje o tym.  Taylor (1984) – badania kobiet z nowotworem piersi: badane. zewnętrznych i specyficznych przyczyn. może spowodować szybsze pogorszenie stanu zdrowia i większą umieralność w porównaniu z grupą kontrolną. które zmieniają się w czasie (np. atrybucja globalna – przeświadczenie. a nie obiektywny stres rodzi problemy. wewnętrznych i globalnych przyczyn. ma pozytywny wpływ na system odpornościowy (kolejne badania reakcji odpornościowych na podstawie próbek krwi poprzedzały sesje.  Schulz (1976) – swoisty aneks do badań poprzednich – jeśli wytworzone poczucie kontroli będzie miało charakter czasowy. czy negatywnych wyników. ryzyko związane ze strategią wzmacniania poczucia kontroli – w wypadku porażki. że ilość wydarzeń subiektywnie interpretowanych jako stresujące (a poprzedzających sytuację badawczą) podnosi ryzyko zachorowania (w danym eksperymencie – na grypę). przeciwnie do czynników niestabilnych. większość z nich bezradnie ją znosiła. zniechęca do wysiłku i utrudnia uczenie się nowego materiału. zdolności muzyczne. kotach. atrybucja wewnętrzna – przeświadczenie. W konsekwencji w kolejnej sytuacji badawczej. były lepiej psychologicznie przystosowane niż te. czy doświadczamy pozytywnych. że przyczyna zdarzenia jest spowodowana właściwościami jednostki (np. przewyższając nawet takie. atrybucja stabilna – przeświadczenie. nie prowadzi do przystosowania. które są wobec jednostki zewnętrzne (np. w drugiej nie przynosiło żadnych rezultatów. iż może kontrolować negatywne wydarzenia. gdzie obie grupy mogły się nauczyć unikania wstrząsów. szczególnie dobrze radziły sobie zwierzęta z pierwszej grupy. stopień rzeczywistej kontroli nie jest tutaj najważniejszy – złudzenie kontroli może być równie ważne jak kontrola rzeczywista.  Bandura et al. nie próbując nawet znaleźć sposobu na uniknięcie sytuacji. • wyjaśnianie negatywnych wydarzeń: wyuczona bezradność wyuczona bezradność – stan pesymizmu. wysiłek włożony w wykonanie zadania). że przyczyna jest specyficzna i dotyczy tylko ograniczonej liczby sytuacji (np. szczurach i rybach. która wpływa na wykonanie zadań w wielu dziedzinach. w trakcie których badani rozwijali poczucie panowania nad strachem przed wężami). przeciwstawne do przeświadczenia. pozbawioną możliwości decydowania. co szczególnie istotne. inteligencja.

podobne do odgłosów powielacza lub maszyny do pisania (natężenie wynosiło 108 decybeli.  Peterson. wykonanie korekty itp. którzy w wieku 25 lat w ankiecie dotyczącej własnych doświadczeń z II wojny światowej ujawnili styl pesymistyczny. PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA A ŚRODOWISKO spostrzeganie społeczne a środowisko: interpretowanie stresorów środowiskowych W pewnym sensie środowisko zawsze było dla człowieka źródłem stresu. które uczęszczały do „cichych” szkół. nawet wówczas. . Cały eksperyment podzielono na trzy fazy: - faza pierwsza: podczas pracy badani słyszeli wybuchy hałasu.stopień odczuwanego stresu określają dwa rodzaje spostrzegania społecznego: stopień postrzeganej kontroli nad zadaniem i sposób wyjaśniania przyczyny zdarzenia. wnioski ogólne: . częściej zapadali na zdrowiu w wieku 40. gdy kontrola jest rzeczywiście możliwa) – jedną z konsekwencji wyuczonej bezradności jest zmniejszenie chęci do wysiłku i trudność w uczeniu się nowego materiału. faza trzecia: badani rozwiązywali nowe problemy bez udziału hałasu z zewnątrz i popełniali najmniej błędów.). jak badani. czy nie. jaki wydaje pracująca nitownica lub startujący odrzutowiec) – emisje hałasu miały nieprzewidywalną długość i nie dające się przewidzieć przerwy w okresie dwudziestopięciominutowej sesji – badani dobrze rozwiązywali zadania nieskomplikowane w trakcie sesji z hałasem – natomiast. a wykonywali swoje zadania prawie tak dobrze. jednak decyzja należy do ciebie.Aronson 39 . rozwój cywilizacyjny stworzył nowe. żeby doprowadziła do zmiany zachowania – aby pożądane zachowanie doprowadziło do podniesienia lub utrzymania samooceny. 1981) – badania dzieci mieszkających przy ruchliwej autostradzie i dzieci uczęszczające do szkół w obrębie korytarza powietrznego do Los Angeles – w porównaniu z dziećmi. Wolelibyśmy. kiedy poucza się innych o konieczności zachowań nie przejawianych w przeszłości – wówczas w przyszłości dochodzi do modyfikacji zachowań tak. którzy w ogóle nie słyszeli hałasu. specyficzne stresory.poczucie kontroli i optymistyczny styl atrybucji związane są z lepszym przystosowaniem psychicznym i somatycznym. Zgiełk był znacznie łatwiejszy do tolerowania i nie wpływał na pracę badanych. byś tego nie robił. co sugeruje przewlekłość problemów spowodowanych przebywaniem w strefie hałasu. czy naciśniesz ten przycisk. gdy w następnej fazie (kiedy mogli zatrzymać hałas w dowolnym momencie) ilość błędów znacznie wzrosła (wyuczona bezradność-przedłużające się doświadczenie braku kontroli nie pozwala na skuteczne działanie w sytuacji. Większość z tych trudności istniało nadal rok później. że przyczyny słabych ocen są często tylko czasowe i wiążą się z powszechnymi problemami adaptacyjnymi spowodowało. że studenci z grupy eksperymentalnej poprawili swoje oceny jeszcze bardziej w roku następnymi i byli mniej skłonni do rezygnacji ze studiów od osób z grupy kontrolnej. dzieci z hałaśliwych miejsc miały wyższe ciśnienie krwi. hałas  Glass. Z drugiej strony. . 1980. przyczyniając się do gorszego funkcjonowania. (1973. Linville (1982) – uświadomienie studentom pierwszego roku. Nikt z badanych nie wyłączył hałasu. Singer (1972) – badanym powierzono identyczne zadanie: złożone dodawanie. okazywali największą chęć do kupowania i stosowania prezerwatyw w przyszłości – kupowali ich znacznie więcej niż studenci. zależy tylko od ciebie. u których nie wywołano uczucia hipokryzji) – Aronson (1991). Seligman i Vaillant (1968) – mężczyźni. Psychologia społeczna . brak kontroli przyniósł efekty w fazie drugiej. aby zminimalizować konflikt poznawczy (studenci przygotowujący prelekcje wideo dla uczniów szkół średnich o każdorazowej konieczności stosowania prezerwatyw – jeśli przyznawali się do własnych uchybień w tym zakresie. ale otrzymywali możliwość kontroli nad nimi za pomocą specjalnego przycisku – w dowolnym momencie mogli wyłączyć hałas (eksperymentator: To. wykorzystanie ustaleń psychologii społecznej do doskonalenia nawyków zdrowotnych sposoby zmiany postaw: - próba zastraszenia: pokazanie negatywnych skutków niepożądanego zachowania wraz z ubezpieczającą informacją. łatwiej się dekoncentrowały i łatwiej poddawały przy pracy nad trudnymi zadaniami. najbardziej skuteczne doświadczanie własnej hipokryzji. o czym dzięki osiągnięciom cywilizacyjnym zdarza mu się zapominać. faza druga: badanym towarzyszyła ta sama sekwencja hałasów. - -  Cohen et al. czyli było porównywalne do hałasu. jednym z najlepszych sposobów rozwiązywania praktycznych problemów jest zmiana interpretacji danej sytuacji społecznej i samego siebie. 50 i 60 lat.brak poczucia kontroli i pesymistyczny styl atrybucji (czyli wyuczona bezradność) wiąże się ze skłonnością do częstszego zapadania na zdrowiu i doświadczania kłopotów w życiu akademickim i zawodowym. wykorzystanie teorii dysonansu poznawczego: zmiana samooceny jednostki w taki sposób. jak najlepiej poradzić sobie z danym problemem (często ograniczony efekt). Mimo pewnej skuteczności w pierwszej fazie. Wilson. gdy badani nigdy nie skorzystali z możliwości wyłączenia go.

Gdyby je ofiarował. Milgram. w której nie mogli wyjść z pokoju. osłabiając zdolności zaradcze. co prowadzi do różnych emocji. zastosowanie psychologii społecznej do zmieniania szkodliwych dla środowiska zachowań • dylematy społeczne dylemat społeczny – sytuacja. Badany mógł zatrzymać pieniądze lub oddać je na rzecz grupy. Co ciekawe – umożliwienie grupie porozumiewania się zwiększyło liczbę osób. 1978. natomiast przypisywanie go innym źródłom będzie osłabiać irytację. gdy bodźce pochodzące ze środowiska przekraczają możliwość poświęcenia im uwagi lub uniemożliwiają ich przetworzenie (Cohen. Badani. ignorując obecność innych. którzy mieli poczucie. inne czynniki wpływające na percepcję sytuacji zatłoczenia: .  Paulus et al. 1970). w trakcie drugiej sesji rozwiązywali znacząco mniej zagadek w porównaniu z uczniami z innych faz. czy w laboratorium. odnoszący się do liczby osób znajdujących się w danej przestrzeni. czy w swoim naturalnym środowisku. (1981) – badania nad wpływem zatłoczenia na ludzi odnotowują podobne skutki – gdy na przykład wzrasta zatłoczenie w więzieniu. ponieważ pozwala stwierdzić. van de Kragt i Dawes (1988) – stosowali rodzaj gry laboratoryjnej: eksperymentator wręczał każdemu z sześcioosobowej grupy po 6 dolarów. • oszczędzanie wody Psychologia społeczna . Jednak w fazie. które zatrzymują swoje pieniądze. co uzyskali Glass i Singer: po pierwsze. to bardzo prawdopodobne. tym więcej każdy z nich traci. którzy w ogóle nie doznali zatłoczenia. faza trzecia – pokój nie zatłoczony. które przekazały do podziału swe pieniądze z 38% do 79% (porozumiewanie jest istotne.wzrost pobudzenia. którzy byli stłoczeni – niezależnie od tego. w jaki jednostka spostrzega samą siebie i swoje zachowania społeczne (stymulowanie uczucia hipokryzji w związku z niepożądanym zachowaniem). uczniowie. czy inni zamierzają współpracować czy rywalizować i zarazem wyperswadować tym drugim chęć działania na swoją korzyść. pojawia się dyskomfort i napięcie. suma ta zostałaby podwojona przez eksperymentatora. że nie przysparzają one większych kłopotów.zatłoczenie  Calhoun (1973). czy mieli poczucie kontroli – rozwiązali tyle samo zadań co ci. Valins (1977. w zależności od tego jakie atrybucje są czynione względem ich źródła (eksperyment Schachtera i Singera) – przypisywanie pobudzenia sytuacji zatłoczenia będzie wzmagało niezadowolenie. brak kontroli w końcu wziął górę – uczniowie. samobójstw oraz wskaźnik śmiertelności. że tłum będzie odbierany jako stresujący. Wyniki były odbiciem tego. w których pojawia się zatłoczenie. wzrasta również liczba problemów dyscyplinarnych. jeśli zużyję więcej wody” x ilość członków danej społeczności). Christian (1963) – badania na zwierzętach: gdy zwierzęta zostają nadmiernie stłoczone (niezależnie.uczynienie zachowania publicznym (egoistyczne pobudki są zwykle skutecznie hamowane przez ryzyko społecznego ostracyzmu). by zmaksymalizować własne zyski.przeciążenie sensoryczne – sytuacja. kiedy zmienia się subiektywna interpretacja sytuacji. 1979) – badania w akademikach: studenci mieszkający w przeludnionych budynkach mniej się angażują społecznie i częściej ujawniają sygnały wyuczonej bezradności niż ich koledzy z mniej przepełnionych domów studenckich. zatłoczenie – subiektywne poczucie. że mogą kontrolować warunki. W sytuacji społecznej bodźce pochodzą od otaczających ludzi – jeśli jest sygnałów jest zbyt dużo. którzy w trakcie pierwszej sesji nie mieli kontroli nad warunkami powodującym zatłoczenie. jest złe dla grupy jako całości – na zasadzie „nic się przecież nie stanie.  Scherrod (1974) – badania analogiczne do eksperymentu Glassa i Singera (dotyczącego wpływu hałasu) – rozwiązywanie zadań w zatłoczonym pokoju: faza pierwsza – możliwość opuszczenia pokoju. którzy grali w tę grę pragnęła zatrzymać pieniądze. zmniejsza się ich rozrodczość. Gęstość zmienia się w zatłoczenie. techniki modyfikacji zachowania: . faza druga – brak możliwości opuszczenia pokoju.  Orbell. Im więcej jest jednak osób. Przeświadczenie o możliwości swobodnego opuszczenia tłumu (poczucie kontroli nad sytuacją) przyczynia się natomiast do obniżenia ryzyka stresu. . ostatecznie uzyskuje jednak przewagę. gęstość – neutralny termin.  Baum.Aronson 40 . mimo umiejętności początkowej koncentracji. w której działania najbardziej korzystne dla jednostki będą miały. Jeżeli obecność innych obniża poczucie kontroli jednostki. którzy nie doznali warunków zatłoczenia. rozwiązali prawie tą samą liczbę trudnych zagadek co ci. niewłaściwie opiekują się młodymi i stają się bardziej podatne na choroby. . wnioski: przekonanie o kontroli warunków środowiskowych powoduje. brak kontroli. jeśli zostaną wybrane przez większość ludzi. wysoce szkodliwy wpływ na społeczność (co jest dobre dla jednostki. że w danej przestrzeni znajduje się za dużo osób.zmiana sposobu. tak że każdy otrzymałby dwa dolary więcej. Początkowo potrafili się skoncentrować. Większość ludzi.

Tymczasem powtarzanie swoich zeznań na procesie sądowym już samo w sobie zwiększa pewność – ujawnianie informacji w oficjalnych warunkach – być może działają zasady autoprezentacji. Gonzales (1990) – zmiana stylu porad i uwag audytorów energetycznych w Kalifornii na bardziej sugestywny i obrazowy (np. Następnie osoba badana znajdowała za wycieraczką niepotrzebną ulotkę. Normy deskryptywne funkcjonują tylko wówczas.  Reno et al. pomieszczenie wysprzątane poza wydrążoną skórką po melonie na podłodze i pomieszczenie z wydrążoną skórką po melonie oraz dużo pogniecionych ulotek wokół – najmniej osób śmieciło w drugiej sytuacji. Thibodeau. • oszczędzanie energii  Aronson et al. stworzyłyby otwór wielkości piłki do koszykówki”). Najczęściej rzucano na ziemię ulotki kiedy podłoga była już zaśmiecona – badanym wydawało się bowiem oczywiste. Kiedy uwaga została skoncentrowana na normie deskryptywnej skierowanej przeciwko śmieceniu. w każdej z tych faz pierwotna informacja jest redukowana. uznanie którejś z poniższych norm ogranicza śmiecenie: normy zakazujące – zachowania społeczne uznane – czyli takie. Przekłamania możliwe są na każdym z etapów. które z nich jest najbardziej energochłonne) i dlatego nie myśli się o niej zbyt dużo. zatem wielu z nich zachowało się zgodnie z nią. Przeciętny czas korzystania z prysznica został w przypadku studentek poddanych oddziaływaniu skrócony do trzech minut. Aronson. uświadamiająca aktywne marnowanie wody przez jednostkę polegała na wypełnieniu kwestionariusza dotyczącego zużycia wody. żaden ze studentów nie śmiecił. które ludzie spostrzegają jako zachowania zaaprobowane przez innych.  Cialdini et al. a i na ziemi nie leżało nic – w grupie eksperymentalnej jedynie 7% ludzi strącało ulotkę na ziemię. namawiającą do oszczędzania wody. w grupie kontrolnej badacz tylko przechodził. sprawa „Neil przeciwko Biggers” 1972 – „pewność.” Sukcesywnie. w drugiej studentki podpisywały oficjalną listę na tablicy.Aronson 41 . Zmiana stylu pociągnęła za sobą zmianę nastawienia mieszkańców. elementy szczególnie godne uwagi). skutkiem czego właściciel domu nie ma rozeznania. Psychologia społeczna . Badacze wysnuli zatem wniosek. „te szpary w drzwiach mogą wydawać ci się niewielkie. Dickerson. że sędziowie decydując o winie w dużej mierze opierają się na zeznaniach świadków. (1990) – uwaga ludzi jest zasadniczo skierowana na te elementy środowiska. że im bardziej świadek pewny jest swojego zeznania. Hasło: „Jeśli ja mogę to zrobić. gdy wszyscy współpracują. które zachowania są społecznie aprobowane. podczas gdy w grupie kontrolnej odsetek ten wyniósł 37%. należy przypomnieć normy społeczne. to i TY zrób to”). Reno. z jaką zeznają świadkowie jest dobrym wskaźnikiem trafności ich zeznań”). że pojedyncze pogwałcenie normy deskryptywnej – skórka melona – uwydatniło fakt.  Cialdini. normy deskryptywne – sposób. trzy sytuacje: pomieszczenie całkowicie wysprzątane. przechowywania i przypominania. R. że większość ludzi nie śmieciła. niezależnie od tego. (1990) – widok jednego papierka leżącego na ziemi i psującego widok jest lepszym przypomnieniem normy deskryptywnej niż całkowicie wysprzątana okolica.  Aronson. Lepiej od nich działają normy zakazujące. (1993) – eksperyment w warunkach naturalnych. Miller (1992) – skuteczne zastosowanie rzeczonej techniki do ograniczenia wody używanej przez studentki pod natryskiem (dwie fazy: pierwsza. być może redukcja dysonansu poznawczego.15. że istniejąca norma deskryptywna dopuszcza śmiecenie. eksperyment: skrzynki studentów wypchane przez badaczy plikami ulotek. oszczędność energii nie jest w domu zbyt wielkim problemem (rachunki za prąd i gaz przychodzą raz w miesiącu i rozkładają się na różne urządzenia. PRAWO I BIZNES PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA A PRAWO zeznania świadków Systematycznie prowadzone eksperymenty potwierdzają. w jaki ludzie spostrzegają rzeczywiste zachowanie innych w danej sytuacji. ale pomyśl. • zmniejszanie ilości śmieci Śmiecenie to jeden z klasycznych dylematów społecznych (z subiektywnej perspektywy jeden papierek więcej nic nie znaczy). nie podejmując żadnej aktywności. że gdybyś złożył je razem. które zakazują śmiecenia. tendencyjność powtarzania pamięciowego „Aby trafnie zeznawać jako świadek konieczne jest skuteczne zrealizowanie trzech faz procesu pamięciowego: zapamiętywania. podnosił z ziemi kawałek papieru i wrzucał do kosza. badający siłę norm zakazujących: w grupie eksperymentalnej badacz przechodził obok samochodu osoby badanej. tym większa jest jego trafność (Sąd Najwyższy USA. które są najbardziej widoczne i jaskrawe (tzn. Jedną z przyczyn takiej tendencji jest przyjmowanie założenia. Kallgren (1991) – aby zapobiec śmieceniu.

że bohaterka nosiła okulary (nie nosiła) i piła wino (piła piwo). gdzie i co słyszeli lub widzieli” – proces ten jest podobny do zjawiska błędnych atrybucji (kiedy ludzie nie są pewni. zeznania mogą być zmieniane zarówno przez pytania sugerujące. Aby uniknąć podobnych sytuacji psychologia społeczna zaleca: 1. przekonanie jednostki. Ilość przyswajanej przez ludzi informacji zależy od wielu czynników. W praktyce. Pojawia się kontrowersja – czy pytania sugerujące rzeczywiście zmieniają ślady pamięciowe. np. Nie byli też zbyt dokładni jeśli chodzi o czas trwania incydentu (czas rzeczywisty – ok. że świadek zidentyfikuje kogoś jako sprawcę przestępstwa. Pierwszą grupę poinformowano (przed projekcją). W efekcie osoby z pierwszej grupy zapamiętały. w którym złodziej został zabity. od tego jak długo obserwują dane zdarzenie lub od warunków widoczności. • zapamiętywanie  Muensterberg (1908) – w połowie konferencji naukowej dla psychologów. nietrafnych było także 18% opisów wydarzenia oraz 11% opisów przedmiotów (np. którą ludzie zauważają i na którą kierują swoją uwagę jest rezultatem ich przewidywań i oczekiwań. ponieważ znacznie zwiększa to prawdopodobieństwo.  Cohen (1981) – badanym przedstawiono film z kobietą jedzącą kolację. Następnie wszystkich zgromadzonych poproszono o sporządzenie dokładnej relacji z tego. że osoba podejrzewana o przestępstwo stoi w szeregu. Cutshall (1986) – podobne wyniki w przypadku zeznań trzynastu świadków obserwujących prawdziwy rozbój. ponieważ widziała go na miejscu przestępstwa. kiedy ten stał przed znakiem „stop”. co się dzieje dookoła nich. Naoczni świadkowie przedstawili 24% nietrafnych opisów osób uczestniczących w zajściu. Wreszcie informacja. czy ktoś wymijał oglądany samochód. co widzieli. nawet jeśli to podobieństwo nie jest zbyt silne. Często. że rozpoznaje mężczyznę. czy też wpływają tylko na to. jeśli świadkowie są ofiarami przestępstwa. 75% z grupy gdzie pytanie mówiło o znaku „stop” i znak „stop” był rzeczywiście obecny na slajdach poprawnie wybrało spośród dwóch zdjęć przedstawiających tą samą sytuację z dwoma rodzajami znaków. w której brały udział tylko osoby nie związane z przestępstwem. skupiają swoją uwagę na broni.Aronson 42 . nawet jeśli zdjęcie przestępcy rzeczywiście nie bierze udziału w konfrontacji. która dociera do nas po tym zdarzeniu. ponieważ utrudnia to świadkowi porównywanie wszystkich zdjęć i wybór osoby najbardziej podobnej do przestępcy. Miller. nawet jeśli wszyscy są niewinni. • przechowywanie pamięć rekonstrukcyjna – proces powodujący. Nie należy mówić świadkom. Psychologia społeczna . Burns (1978) – studentom pokazywano serię slajdów dotyczących wypadku drogowego. Należy zadbać. gdzie zasugerowano obecność znaku „pierwszeństwo przejazdu” przy rzeczywistej obecności znaku „stop – tylko 41% poprawnie wybrało zdjęcie. prawników i lekarzy na salę wtargnął clown. Opisy okazały się zaskakująco zróżnicowane. a nie jednocześnie. co spowodowało u nich napięcie). Zadziałał stereotypowy wizerunek bibliotekarki. mocowali się. W pierwszej konfrontacji nie zawsze powinna brać udział osoba podejrzana. Potem obaj wybiegli z sali. że takiemu świadkowi nie można ufać. to będzie wiadomo. 3. 4. błędne określenia źródła – błędne zidentyfikowanie źródła naszych reprezentacji pamięciowych (jeśli odnosi się do nich więcej niż jedno doświadczenie – np. broni). co świadkowie są skłonni zeznać. 20 sekund. na drugiej „pierwszeństwo przejazdu”. Po pokazie zadawano studentom pytania na temat „wypadku”. dlatego przyswajają sobie tylko część informacji dostępnej w środowisku. jak i późniejszy kontakt z informacjami na temat sytuacji przestępstwa. Jeżeli świadek zidentyfikuje kogoś jako sprawcę w konfrontacji. dzięki któremu ludzie przechowują w pamięci informację zaczerpniętą ze środowiska. Natomiast w grupie. przypominanie – proces. że pamięć od danym zdarzeniu zostaje zniekształcona przez informację. podczas gdy faktycznie rozpoznaje go. dzięki któremu ludzie przywołują informację przechowywaną w pamięci. Obaj głośno wykrzykując. ponieważ widziała jego miejsce w gazecie). przechowywanie – proces. większość przedstawiła błędny opis około połowy działań lub wręcz je przeoczyła. że bohaterka jest bibliotekarką. W jednej grupie pytano.  Yuille. relacje badanych – od kilku sekund do kilku minut). a zaraz za nim mężczyzna z rewolwerem (asystenci eksperymentatora). która jest najbardziej podobna do przestępcy. Jeden wystrzelił z pistoletu. w drugiej – gdy stał przed znakiem „pierwszeństwo przejazdu”.  Loftus. Na jednej z nich samochód znajdował się przed znakiem „stop”. • przypominanie W przypadku popularnej w amerykańskim systemie śledczym metody konfrontacji często dochodzi do przekłamań – świadkowie często wybierają osobę.zapamiętywanie – proces. Fotografie należy prezentować sekwencyjnie. aby wszystkie osoby biorące udział w konfrontacji były podobne do podejrzanego. 2. „Ludzie często mylą. a następnie upadli na podłogę w gwałtownej szamotaninie. co ogranicza trafną identyfikację napastnika. a drugą – że kelnerką. ponieważ ludzie nie mogą spostrzegać wszystkiego. dzięki któremu ludzie zauważają i kierują swoją uwagę na informację z otoczenia.

w sposobie przetwarzania informacji w czasie trwania procesu. znacząco zwiększając procent ławników. że emocjonalny rozgłos. Możliwość wykrycia kłamstwa jest bardzo ograniczona. Okazało się. niż kiedy nagłówek brzmiał neutralnie – „Bob Talbert przybywa do miasta”. czy słyszeli coś o sprawie. aby obejrzeli na wideo przebieg procesu sądowego mężczyzny oskarżonego o obrabowanie supermarketu. Kerker. obserwując reakcje fizjologiczne osoby odpowiadającej na pytania. którzy wydali werdykt o winie – pomimo tego. które tylko widzą podobizny lub tylko słyszą głosy. ci którzy pozostali i tak ulegli wpływowi. • test wykrywania kłamstw poligraf – urządzenie. kiedy poligraf jest stosowany do wykrycia kłamstwa. sędziowie przysięgli: procesy grupowe w działaniu Problemy mogą pojawić się w każdej z trzech faz procesu sądowego: 1. jak i nowicjuszom. Jeszcze przed obejrzeniem procesu sędziów podzielono na trzy grupy i poddano oddziaływaniu rozgłosu emocjonalnego (samochód taki sam jak pojazd rabusia przejechał siedmioletnią dziewczynkę). wykrywanie kłamstw Oprócz przekłamań w odtwarzaniu wspomnień. Świadkowie.  Wegner. 2. jak i nagrane na taśmie głosy osób.  DePaulo. Kerr i Carroll (1990) – dowiedli. że sędziom powiedziano. kiedy już wszystkie dowody zostały zaprezentowane. W badaniach fikcyjny Bob Talbert oceniany był gorzej. Jednakże w kilku badaniach wykazano. Pfeiffer (1986) – pokazali na filmie wideo ludzi. że rozgłos emocjonalny miał największy wpływ na sędziów. świadkowie mogą także dopuszczać się świadomego kłamstwa. oddychania czy intensywność pocenia się). że bez względu na doświadczenie funkcjonariusze nie byli bardziej skuteczni w wykrywaniu kłamstw niż studenci college’u. którzy kłamali lub mówili prawdę. aby nie brali pod uwagę informacji usłyszanych przed projekcją. Następnie starają się dopasować tę wersję zdarzeń do Psychologia społeczna . wywiad). a jeśli tak – czy będą w stanie wydać obiektywny wyrok. Uśrednione wyniki dla różnych testów informują. Tak samo postępują ławnicy – wybierają tę wersję zdarzeń. aby zinterpretować świat wokół siebie. zarówno weteranom. w sposobie przeprowadzenia debaty w pokoju sędziów. czy ktoś kłamie. które mierzy reakcje fizjologiczne (np. funkcjonariuszom instytucji stosowania prawa (siły zbrojne. Wenzlaff. 3. W optymalnych warunkach ustalenia poligrafu mogą odznaczać się większym stopniem prawdopodobieństwa ni wykrycie przypadkowe (czyli w wypadku wykrycia „kłamcy” prawdopodobieństwo. Beattie (1981) . psychiatrów i urzędników federalnych stosujących testy wykrywania kłamstwa. Są dwa sposoby redukcji skutków tego zjawiska: - procedura voir dire – prawnicy pytają ławników. które są zainteresowane w prezentowaniu informacji przemawiającej przeciw podejrzanemu. którzy i widzą. instrukcja sędziego pod adresem ławy przysięgłych. Należy prezentować świadkom zarówno zdjęcia. Otrzymano podobne wyniki jak w pierwszym eksperymencie. • konsekwencje rozgłosu przedprocesowego „Nawet jeśli wiadomości podawane przez media są prawdziwe. badający próbuje wówczas stwierdzić. rozgłosu informacji prawdziwej (podejrzany ma bogatą przeszłość kryminalną) lub nie stosowano żadnego rozgłosu. że część z nich została wyeliminowana. W badaniu uczestniczyli byli członkowie ławy przysięgłych z Michigan – poproszono ich. • przetwarzanie informacji w procesie sądowym Jednostka konstruuje schematy i teorie.”  Kramer. sędziów. to trzeba pamiętać. O’Sullivan (1991) – badania detektywów.media mogą wywierać negatywny wpływ w sposób – już samo zestawienie dwóch informacji w jednym zdaniu dwóch informacji sprawia. urząd celny. że rzutują na siebie. z większym prawdopodobieństwem zidentyfikują sprawcę przestępstwa niż osoby. i słyszą osoby biorące udział w konfrontacji. Okazało się. który porusza opinię publiczną ma szczególnie zniekształcający wpływ. jeśli badanym prezentowano nagłówek „Bob Talbert nie jest powiązany z mafią”. że „kłamca jest kłamcą” wynosi więcej niż 50%). że są one tendencyjne z prostej przyczyny – prasa otrzymuje większość informacji od policji i prokuratury okręgowej. co przekazały media. tempo bicia serca.Aronson 43 . Jednak sędziowie z omawianego eksperymentu też zostali poddani takiej procedurze i mimo. a mogą nawet zwiększyć prawdopodbieństwo wpływu informacji prezentowanej w mediach (na zasadzie: „a teraz przerwij czytanie i staraj się nie myśleć o białym niedźwiedziu”). w sposobie wykorzystania informacji.5. że poligraf identyfikuje 15% kłamców jako osoby mówiące prawdę i 15% osób mówiących prawdę jako kłamców. aby ławnicy nie brali pod uwagę tego.  Ekman. która najlepiej wyjaśnia im wszystkie okoliczności. którą sędziowie uzyskali przed rozpoczęciem procesu. że takie instrukcje w małym stopniu niwelują wpływ rozgłosu przedprocesowego.

skuteczne reklamy zwiększają sprzedaż średnio o 21%. że nie mogły być świadomie percypowane. Generalnie. zgodnie z efektem świeżości). że w 97% przypadków ostateczna decyzja sędziów była taka sama. pokazują reklamy losowo wybranym grupom ludzi. „schudnij” za łączną kwotę 50 mln dolarów). aby jak najbardziej wpłynąć na sędziów. a w trzeciej i czwartej – jedna strona 1. 1992). Jeśli prokurator stosował metodę uporządkowanych zdarzeń. Jednak. nawiązująca tak dalece. . 2. że rutynowi twórcy reklam przemycają komunikaty seksualne w większości kampanii („wprawiają w dobry nastrój i skłaniają do skupienia uwagi na reklamie”). Skuteczne reklamy działają szybko. jak prezentowana przez ogół sędziów w głosowaniu początkowym. natomiast mają rzekomo wpływać na sądy. Podniosła się fala społecznego oburzenia i podobne praktyki zostały prawnie zakazane i oficjalnie zarzucone.potencjalnych werdyktów. Gdy było odwrotnie – tylko 31%. w porozumieniu z ośrodkami telewizji kablowej i sklepami spożywczymi. że sprzedaż coca-coli w kinie wzrosła o 18%. które nie są świadomie spostrzegane. że zdarzenia nie zostaną przedstawione we właściwej kolejności (najbardziej dramatyczne zeznania pozostawione na koniec.około 46% reklam produktów już wprowadzonych na rynek prowadzi do wzrostu sprzedaży. . uporządkowana wersja zdarzeń – sprawa prezentowana zgodnie z sekwencją pojawiających się zdarzeń. jak to tylko możliwe. Badacze zmieniali porządek prezentacji danych przez stronę obrony i stronę oskarżenia. to prawdopodobnie będą głosować za skazaniem (Pennington i Hastie. a prażynek o 58%. James Vicary – właściciel firmy marketingowych w New Jersey w późnych latach pięćdziesiątych – przekonał właściciela kina do emitowania na ekranie obrazów zachęcających do jedzenia i picia z taką prędkością. postawy i zachowania ludzi. kiedy reklamujący.około 60% reklam poświęconych nowym produktom prowadzi do wzrostu sprzedaży. z morderstwa pierwszego stopnia na morderstwo drugiego stopnia). wyroki skazujące wydało 78% sędziów. pozwalających oszacować rzeczywistą zmianę sprzedaży.Aronson 44 . aby mniejszość przekonała większość do zmiany werdyktu z „winny” na „niewinny”.. albo go zniszczyć. nawet jeśli oznacza to. Która ze strategii jest bardziej skuteczna?  Pennington i Hastie (1990. PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA A BIZNES zachowania konsumenckie „Z punktu widzenia biznesmenów wszyscy każdy z nas jest potencjalnym klientem. w debatach sędziów przysięgłych znajdują zastosowania określone rodzaje konformizmu i procesów grupowych. W jednej grupie badanych obie strony stosowały metodę 1. uporządkowana kolejność świadków – świadkowie prezentowani w takiej kolejności. a druga 2 (i odwrotnie). Wyniki dostarczyły jednoznacznego poparcia dla strategii uporządkowanych zdarzeń. 1989) twierdzi jednak. a następnie badają. Wilson Bryan Key (1973. Obok komunikatów wzrokowych stosuje się opisywane są także komunikaty słuchowe (w 1990 roku Amerykanie kupili taśmy z „samopomocą” – „rzuć palenie”. a obrońca metodę uporządkowanej kolejności świadków. choć mało prawdopodobne jest. w drugiej obie 2. aby przyjąć stanowisko większości jest powszechna (rzadko zdarza się „Dwunastu gniewnych ludzi”) – w badaniach 200 zespołów sędziowskich (Kalven. Zeisel. • debaty w pokoju sędziów przysięgłych Tendencja sędziów. Jr. to może przekonać większość do zmiany stanowiska wobec konkretnego werdyktu (np. zwiększając sprzedaż już w ciągu pierwszych sześciu miesięcy od momentu emisji.  Abraham i Lodish (1990) – wnioski z analizy ponad trzystu powyższych testów: . Jeśli jeden z tych osądów pasuje dobrze preferowanych przez nich wersji zdarzeń." • reklama („na ile skutecznie reklama wpływa na zachowania konsumenckie w życiu codziennym?”) testowanie rynku za pośrednictwem telewizji kablowej – technika stosowana do badania efektywności reklamowania. który może produkt albo wylansować. Psychologia społeczna . • komunikaty podprogowe komunikaty podprogowe – słowa albo obrazy. którzy nie oglądają tych reklam (badani mają specjalne karty identyfikacyjne. 1992) – osoby odgrywające sędziów wysłuchały symulowanego procesu. najczęstsze sposoby prezentowania danej sprawy przez prawników: 1. 1966) wykazano. Żadna z przywoływanych powyżej osób nie przeprowadziła jednak badań porównawczych. sprawdzane przy kasie – jest to najlepszy pomiar skuteczności reklamy). czy ci ludzie są bardziej skłonni do kupowania reklamowanych produktów niż ci. 1990. Stwierdził. które mogą wydać. do wersji w którą mają uwierzyć sędziowie.

badani nie chcą zgodzić się na więcej. są bardziej skłonni reagować na drugą. Procedury zastosowane w laboratorium wymagały specjalnych zabiegów. Okazało się. Technika ta jest skuteczna dzięki procesom samoosądzania – kiedy ludzie zgadzają się spełnić małą prośbę.” Według badań Greenwalda (1991). przekazują za pomocą słów i obrazów stereotypy kulturowe wiążąc produkt z pożądanym wyobrażeniem. Po dwóch tygodniach przedstawiono im tę samą prośbę. że badani z grupy poddanej tej właśnie technice trzy razy częściej zgadzali się spełnić kłopotliwą prośbę. a w tej sytuacji – złagodzenia własnej postawy wobec chęci kompromisu wyrażonej przez sprzedawcę). Zgodziło się jedynie 17%. których odtworzenie w warunkach naturalnych byłoby niemożliwe. który rzeczywiście wystąpił. co do której się oczekuje. że komunikaty podprogowe potrafią skłonić ludzi do działania wbrew ich życzeniom. Przeciętna korelacja między wrażeniem wyniesionym przez pracodawcę z rozmowy kwalifikacyjnej z kandydatem. Inną grupę badanych poproszono wpierw o podpisanie petycji apelującej o ostrożną jazdę.  Bargh. niż ci. technika stopy-w-drzwi – technika skłaniająca do ulegania prośbie. którzy oglądali słowa neutralne. Badani. Eksperyment był tak skonstruowany. mogą wzmacniać i powtarzać stereotypowy sposób myślenia o grupach ludzi. którzy wcześniej wykazali tendencję do zachowań rywalizacyjnych. które albo były neutralne. to spostrzegają siebie jako osoby. niż badani którym rzeczoną prośbę przedstawiono od razu. Prawdopodobnie najbardziej rozpowszechnionym stereotypami w reklamie są stereotypy płci. bardziej rozsądną prośbą. 3. byli bardziej skłonni interpretować działania Donalda jako wrogie. „ubliżający”). połowa słowa neutralne („ludzie”. a polegająca na konfrontacji najpierw z małą prośbą. co do której się sądzi. „woda”). co badanym z grupy pierwszej – badani zgadzali się na spełnienie prośby trzykrotnie częściej. Połowa badanych „widziała” słowa nieprzyjazne („niegrzeczny”. osoba formułująca prośbę musi jawić się jako rozsądna i uprawniona (jeśli jawi się jako manipulator. nakłonić do kupna w dużej mierze mogą techniki stosowane przez sprzedawców) technika drzwiami-w-twarz – technika skłaniająca ludzi do ulegania prośbie. Technika ta opiera się na zasadzie odwzajemniania. Powody: Psychologia społeczna . chęci okazania życzliwości tym. większą prośbę. że również zostanie przyjęta. Jeżeli taka samoocena zostanie ukształtowana. a następnie z prośbą większą. Wcześniej u badanych zmierzono naturalną skłonność do rywalizacji. • techniki nakłaniania: skłanianie do kupowania produktu (oprócz reklamy. że nie mogły być one świadomie.Aronson 45 . nie ma dowodu. polegająca na tym. Badania Cialdiniego (1975) wykazały. W kontekście szumu wokół oddziaływań podprogowych na ironię zakrawa fakt. Następnie każdy z badanych czytał fragment tekstu o mężczyźnie imieniem Donald. dobór pracowników: przepustka do świata biznesu trafność – to. którą będą odrzucać. poziomu wykonywania pracy). wywiad podczas starań o pracę) wskazuje. czujemy się mniej zobowiązani wobec niej. Nie ma dowodów. Pietromonaco (1982) – w warunkach laboratoryjnych wyświetlali na ekranie słowa tak szybko. Jednakowoż. Prawie każdy badany to zrobił. nawet gdy pojawia się dwa tygodnie później. żaden rodzaj bodźców podprogowych na taśmach magnetofonowych nie przyniósł rezultatów. albo miały związek z rywalizacją. którzy i dla nas byli mili. jeśli ktoś z natury jest predestynowany do danego typu działania. którą na ogół każdy zgadza się spełnić.  Neuberg (1988) – pokazywał podprogowo słowa. a następnie z mniejszą. na ile skutecznie test lub technika pomiaru (np. Ograniczenia techniki: 1. jaki jest stosowany w codziennym życiu ma jakikolwiek wpływ na zachowanie ludzi. Technika umożliwia wywarcie długotrwałej presji. że reklamy mają dużo silniejszy wpływ kiedy mogą być odbierane świadomie: wywierają konkretny wpływ na zachowanie. które udzielają pomocy w ważnych dla społeczności sprawach.  Freedman. oddziaływanie jest w miarę krótkotrwałe – wyraziwszy zgodę na mniejszą prośbę. zachowującym się w sposób. wartościom lub osobowościom. że ludzie najpierw są konfrontowani z wygórowaną prośbą. że ten rodzaj podprogowych komunikatów. aby zdiagnozować efekt placebo. Następnie każdy z uczestników grał z innym w grę „Dylemat więźnia”. obie propozycje muszą wychodzić od tej samej osoby. 2. brzydkich tablic zachęcających do ostrożnej jazdy. który można było interpretować albo jako wrogi. precyzyjnie kontrolowane badania laboratoryjne dostarczają dowodów na to. Szczególnym zagrożeniem wydają się reklamy wzmacniające przemoc seksualną i wrogość. że zostanie zaakceptowana. jak oni potraktowali nas (np. a rzeczywistym poziomem jego sprawności w zawodzie jest bliska zeru. zobowiązaniu do potraktowania innych tak.„Mówiąc prosto. co wydaje się tłumaczyć popularność rzeczonych kaset. Fraser (1966) – proszono badanych o zgodę o umieszczenie na domu dużych. że komunikaty podprogowe posłużyły jako dodatkowa zachęta do rywalizacji jedynie dla tych. czego można oczekiwać (np. A zatem: komunikaty podprogowe wpływają na zachowanie tylko wówczas. którzy oglądali słowa o negatywnym zabarwieniu emocjonalnym. albo jako niezależny. że takie efekty występują.

Aronson 46 . 1967. jak i naturę sytuacji. że nie dość. przywódca zorientowany na zadanie – przywódca zainteresowany głównie wykonaniem pracy. że nie istnieje żaden spójny wzorzec osobowościowy. że rozmowy są bezwartościowe (podstawowy błąd atrybucji – założenie. iż ogromna większość prezydentów USA była wyższa od swoich kontrkandydatów). których istnienie stwierdzono. przywództwo: osiąganie szczytu w świecie biznesu • teoria wybitnej jednostki teoria wybitnej jednostki – teoria zakładająca. • analiza czynników osobowościowych i sytuacyjnych „Aby rozstrzygnąć. kto będzie najlepszym przywódcą. które czynią daną osobę dobrym przywódcą. 2. iż tak niewiele jest dowodów. zdenerwowanie kandydatów itd. którzy oceniają go pozytywnie – drugiego typu. w której się znajduje. lecz pozytywny związek między inteligencją. a mniej uczuciami i stosunkami między pracownikami. jaka jest wielkość kontroli i wpływu przywódcy na grupę. a efektywnością przywództwa. niezależnie od specyfiki sytuacji. w której przychodzi jej działać (przywódcy się rodzą. co sugeruje. fascynacja prestiżem. którzy pochodzili z małych rodzin częściej stawali się (według kryteriów historyków) wielkimi przywódcami. polegająca na tym. 2. są małe. a prawdopodobieństwem. że najlepszym wskaźnikiem są wyniki kandydata w standaryzowanych testach badających zdolności do wykonywania danego zajęcia. motywacja . że prowadzący wywiad zadaje wszystkim kandydatom te same pytania z przygotowanej wcześniej listy. zbyt krótki czas wywiadu. iż w próbce 600 monarchów najbardziej znaczący stali się ci. LPC – „najmniej preferowany współpracownik” – szefowie. 1968) – teoria. 2. informacja uzyskiwana od kandydatów nie jest szczególnie dobrym prognostykiem ich przydatności do danej pracy (zbyt mały wycinek życia badanego.” zależnościowa teoria przywództwa (Fiedler. a nie zostają wykreowani).przywódcy. że istnieją dwie drogi do uzyskania znaczenia: posiadanie wielkiej moralnej prawości lub wielkiej przebiegłości. kto stanie się przywódcą. natomiast ci. czemu towarzyszy niedocenianie wpływu sytuacji na zachowanie – prowadzący rozmowę zakłada. Jednym ze sposobów uniknięcia tych błędów jest stosowanie jednakowych. wcześniej przygotowanych pytań dla wszystkich kandydatów – wywiad strukturalizowany.). to wiele pojedynczych czynników osobowościowych nie koreluje z efektywnością przywództwa. prowadzący wywiad często koncentrują się na niewłaściwej informacji (płeć. że zostanie on przywódcą grupy (mimo. Oto niektóre z nich: - inteligencja . Jednak okazuje się. wywiad strukturalizowany – technika zbierania danych podczas starań o pracę.istnieje skromny. pytania dotyczą wyłącznie kwalifikacji kandydata do wykonywania danej pracy. Badania wykazały. kim są. że takie cechy jak dążenie do dominacji. energia) są nieco bardziej skuteczni. albo bardzo niemoralni. rasa. „zdroworozsądkowy” opór kierownictwa przed zaakceptowaniem faktu. jak i od tego. którzy byli albo bardzo moralni. którzy charakteryzują się silnym dążeniem do władzy (samoukierunkowanie. Psychologia społeczna . wiek – wszystko może wywierać zniekształcający wpływ) – może tu także działać zasada samospełniającego się proroctwa w połączeniu z nadmiernym zaufaniem dla pierwszego wrażnia. cechy osobowości – zadziwiające jest. przywódca zorientowany na stosunki międzyludzkie – przywódca skoncentrowany przede wszystkim na emocjach pracowników i stosunkach między nimi. że zachowanie kandydata w sytuacji rozmowy świadczy najlepiej o jego osobowości i kwalifikacjach). dysponując władzą. zwykle są przywódcami pierwszego typu. że zachowanie ludzi jest bezpośrednim odzwierciedleniem tego. Jednakowoż. którzy takowego oceniają negatywnie. czy ktoś jest zorientowany na zadanie bądź zorientowany na stosunki międzyludzkie. charyzma i pewność siebie pozwolą przewidzieć.1. niektóre instytucje wykorzystują rozmowy kwalifikacyjne raczej dla przedstawienia siebie wykwalifikowanym kandydatom niż jako sposób oceny kandydata. wzrost – istnieje niewielka zależność między wzrostem mężczyzny. nawet przy udoskonalonych technikach zbierania wywiadu. wielkość rodziny – prezydenci USA. Dlaczego zatem wciąż stosuje się rozmowy kwalifikacyjne? 1. Pomocna może być także obserwacja pracownika podczas okresu próbnego. prowadzący wywiad może zadawać kandydatom dowolne pytania i tym samym wykazywać tendencyjność. które by potwierdzały. w myśl której efektywność przywództwa zależy zarówno od tego. że istnieją podstawowe cechy osobowościowe. musimy wziąć pod uwagę zarówno jego osobowościowe właściwości. związki zaś. moralność – prześledzenie ustaleń historycznych pokazało. Istnieją dwa typy przywódców: 1.

„Sednem teorii Fiedlera jest to.Eagly i Johnson (199) twierdzą. 1992) pozwoliła na sformułowanie następujących wniosków: 1. gdy nie jest to konieczne. które najbardziej sprzyjają wykonaniu danej pracy. że jest tak dlatego.” Konsekwentnie.. jeśli kobieta reprezentuje styl zorientowany na zadanie (a przy okazji jest apodyktyczna i autokratyczna. że jest to konsekwencją większych umiejętności kobiet w nawiązywaniu kontaktów międzyludzkich. gdyż większość organizacji szkoli bądź wybiera dla siebie szefów mających cechy. kobiety kierują bardziej demokratycznie niż mężczyźni – Eagly i Johnson (199) twierdzą.. podczas gdy zorientowani na stosunki międzyludzkie są najbardziej efektywni w sytuacjach o średnim stopniu kontroli. Co ciekawe.Aronson 47 . „działa w sposób typowo męski”) otrzymuje gorsze oceny. co pozwala im poszukiwać wsparcia w członkach grupy podczas podejmowania decyzji i wdziękiem je pomijać. 1990. 1991. 1992) do wartościowania kobiet mniej pozytywnie od mężczyzn. iż przywódcy zorientowani na zadanie są najbardziej efektywni w sytuacjach. 3. jak i kobiety jako szefowie nie różnią się stopniem przyswojenia stylu przywództwa zorientowanego na zadanie bądź zorientowanego na stosunki międzyludzkie .. 2. niż mężczyzna reprezentujący ten sam styl (Eagly et al. 1992). gdy rzeczonej oceny dokonuje mężczyzna. Psychologia społeczna . Jest to szczególnie widoczne. zarówno mężczyźni. istnieje bardzo słaba tendencja (Eagly et al. największego stresu przywódcy określonego typu doświadczają w sytuacjach przeciwnych. albo bardzo niską kontrolą. • płeć a przywództwo Krytyczna analiza badań pod kątem stereotypów dotyczących pełnienia ról przywódczych przez mężczyzn i kobiety (Eagly et al. które charakteryzują się albo bardzo wysoką.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful