Instytut Budownictwa Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa w Warszawie

Aleksander Muzalewski

Zasady doboru maszyn rolniczych

Kryteria oceny racjonalności doboru oraz wykorzystania wybranych maszyn i urządzeń rolniczych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW 2007-2013) pod kątem działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”

Warszawa 2008

Dyrektor Instytutu
prof. dr hab. in . Andrzej Myczko

Autor p. 7.1 w rozdziale IV
mgr in . Tadeusz Domasiewicz – kierownik Zakładu Mechanizacji Chowu Zwierząt IBMER

Recenzenci wydania I
doc. dr hab. in . Edmund Lorencowicz – AR Lublin prof. dr hab. in . Jan Pawlak – IBMER, UW-M Olsztyn

ISBN 978-83-89806-21-5
Wydanie II poprawione

Opracowanie redakcyjne
mgr in . El bieta Bień

Druk
Zakład Promocji IBMER 02-532 Warszawa, ul.Rakowiecka 32 tel. 0-25 542 11 70
Copyright by Instytut Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa

2

Treść WPROWADZENIE .............................................................................................................5 I. ZASADY RACJONALNEJ MECHANIZACJI GOSPODARSTW ROLNYCH .....7 1. Racjonalna mechanizacja gospodarstw rolnych ...........................................................7 2. Czynniki doboru maszyn.............................................................................................8 3. Czynniki wpływające na wydajność prac maszynowych .............................................9 4. Podział maszyn ze względu na zastosowanie w gospodarstwie..................................11 II. METODA OCENY RACJONALNOŚCI WYPOSA ANIA GOSPODARSTW W ŚRODKI MECHANIZACJI .....................................................................................13 1. Zało enia oceny........................................................................................................13 2. Algorytmy oceny ......................................................................................................14 3. Dobór maszyn a terminowość zabiegów agrotechnicznych .......................................17 3.1. Terminowość zabiegów agrotechnicznych ........................................................17 3.2. Kryterium agrotechniczne ................................................................................18 3.3. Zasady doboru kombajnów zbo owych – kryterium agrotechniczne..................19 III. METODY I WSKAŹNIKI OCENY DOBORU WYBRANYCH ŚRODKÓW TRANSPORTOWYCH .............................................................................................23 1. Ciągniki rolnicze.......................................................................................................23 1.1. Technologiczna metoda doboru ciągników do gospodarstwa rolnego...............23 1.2. Wskaźnikowa metoda oceny doboru ciągników do gospodarstwa rolnego ........24 1.3. Kryteria oceny doboru ciągników rolniczych....................................................25 1.4. Ciągniki sadownicze ........................................................................................27 1.5. Ciągniki na tereny górskie................................................................................28 2. Przyczepy rolnicze....................................................................................................29 2.1. U ytkowanie przyczep w gospodarstwach rolnych............................................29 2.2. Zasady doboru przyczep rolniczych oraz metoda i kryteria oceny.....................30 3. Ładowacze i ładowarki rolnicze ................................................................................34 3.1. Ładowacze ciągnikowe.....................................................................................34 3.2. Ładowarki samobie ne.....................................................................................35 4. Podnośniki widłowe..................................................................................................38 4.1. Podnośniki widłowe ciągnikowe.......................................................................38 4.2. Wózki widłowe podnośnikowe ..........................................................................38 IV. WSKAŹNIKI OCENY DOBORU I WYKORZYSTANIA WYBRANYCH MASZYN, NARZĘDZI I URZĄDZEŃ ROLNICZYCH.........................................40 1. Maszyny, narzędzia i urządzenia stosowane w uprawach polowych ..........................40 1.1. Uwagi do metody oceny racjonalności zakupu maszyn .....................................40 1.2. Pługi ................................................................................................................42 1.3. Brony talerzowe ...............................................................................................43 1.4. Agregaty podorywkowe ....................................................................................43 1.5. Aktywne maszyny uprawowe ............................................................................44 1.6. Agregaty do uprawy przedsiewnej....................................................................45 1.7. Rozsiewacze nawozów mineralnych .................................................................46 1.8. Rozrzutniki obornika ........................................................................................46

3

...............52 1................... Kosiarki rotacyjne oraz przetrząsarki i zgrabiarki karuzelowe ....................................... Sieczkarnie polowe........................................... Maszyny i urządzenia stosowane w produkcji zwierzęcej.......................................................89 4 ...............1..........................74 7......69 7.18........59 4.......15.......................................................2...................................17...... Przyczepy zbierające silosowe...1..76 ZAKOŃCZENIE .......................................16...................................................................................78 ZAŁĄCZNIKI .....rolnictwo precyzyjne .......................................................................................................................................................................................... Suszarnie ziarna...................................................................2......................... Siewniki zbo owe ...................50 1..............77 LITERATURA .......................... Maszyny i urządzenia stosowane w sadownictwie..........................11.........13........................ Stacje paszowe ....................................................................80 Wybrane wyniki badań IBMER .........................47 1..................................................50 1..............63 6................................... Opryskiwacze polowe................................. Maszyny i urządzenia do przygotowania i zadawania pasz ........................55 1............................................54 1............ przyczepy i ładowacze..... Maszyny i urządzenia do uprawy i zbioru roślin energetycznych................................51 1.61 5............................................................................ Wozy paszowe ...3.............................................53 1........4.................................................................56 1...............9..........10.................................84 Nakłady pracy ciągników w technologiach produkcji roślinnej ......................................73 7..................................................19......65 6.......12.... Przyczepy zbierające (zbieracze) do siana i słomy......................20..................... Maszyny do zbioru ziemniaków .....65 6................ Maszyny do zbioru i obróbki owoców....................................................57 3.87 Tolerancja oceny doboru kombajnów zbo owych ......79 Wyposa enie rolnictwa w ciągniki...............................................................54 1.............49 1....................................................... Wozy asenizacyjne .....................................1.............................................................................................14............................................................................. Siewniki punktowe....66 7.......................... Kombajny zbo owe........................................ Maszyny stosowane w warzywnictwie ............ Maszyny do zbioru buraków cukrowych ..............................................................56 2..................... Zasady doboru opryskiwaczy sadowniczych . Prasy zbierające...................85 Tolerancja oceny doboru maszyn do gospodarstw rolnych ..................69 7............................................. System GPS .....82 Zwięzłość gleby..................................................... Ocena racjonalności doboru dojarek i schładzarek mleka .........................................................................

w tym do doju i schładzania mleka oraz do przygotowania i zadawania pasz. Powy sze zało enia były podstawą opracowania zasad doboru sprzętu do gospodarstw rolnych. uruchomiono działanie „Modernizacja gospodarstw rolnych” w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) 2007-2013. Projekty modernizacyjne będą tak e obejmowały zakup ciągników. poprawę warunków utrzymania zwierząt. w tym pod względem ich kosztów. e zakup maszyny jest racjonalny. Tę racjonalność nale y pojmować jako efektywne u ytkowanie technicznych środków pracy generujące określone korzyści dla gospodarstwa. w tym algorytmy i kryteria oceny racjonalności doboru oraz wykorzystania wybranych maszyn i urządzeń rolniczych pod kątem działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”. narzędzi i urządzeń stosowanych w typowych pracach polowych. 5 . Mo emy wtedy stwierdzić. Składane przez rolników do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) wnioski o dofinansowanie inwestycji w ramach działania „Modernizacja gospodarstw rolnych” podlegają weryfikacji. W pierwszym przypadku weryfikowana jest przydatność maszyny do wymagań stosowanych w gospodarstwie technologii produkcji rolniczej. obsady zwierząt lub wielkości produkcji rolniczej. dostosowanie profilu. Powy sze wskaźniki opracowano dla ciągników i innych środków transportowych oraz dla maszyn. skali i jakości produkcji do potrzeb rynku. jakości wykonania prac maszynowych. jak równie do polepszenia warunków i bezpieczeństwa pracy rolników. Spełnienie obu tych wymagań mo e świadczyć o racjonalności doboru sprzętu rolniczego do gospodarstwa i jest jedną z podstawowych przesłanek pozytywnej oceny projektu. W przypadku kryterium ekonomicznego sprawdzane jest dostosowanie wydajności maszyny lub mocy ciągnika do skali i intensywności prowadzonej działalności produkcyjnej. ochrony środowiska lub bezpieczeństwa pracy. terminowości realizacji zabiegów polowych. Celem tego działania jest wsparcie finansowe inwestycji mających na celu poprawę konkurencyjności gospodarstw rolnych poprzez modernizację technicznej infrastruktury produkcyjnej. poprawę bezpieczeństwa ywności.Wprowadzenie W listopadzie 2007 r. Publikacja zawiera wskaźniki eksploatacyjne i/lub wskaźniki racjonalnego wykorzystania. Realizacja projektu w gospodarstwie powinna przyczynić się do poprawy ogólnych wyników gospodarstwa. w tym między innymi do wzrostu wartości dodanej brutto. W niniejszej publikacji przedstawiono wytyczne dotyczące wyposa ania gospodarstw w sprzęt rolniczy. a tak e do zmniejszenia niekorzystnego oddziaływania techniki rolniczej na środowisko. Wprowadzenie do gospodarstwa nowej maszyny. oraz zapewniające osiągnięcie i zachowanie powy szych celów. w produkcji roślin „energetycznych”. w warzywnictwie i sadownictwie. Suma powy szych wymiernych i bezpośrednio niewymiernych efektów nowoczesnej mechanizacji powinna przewa ać nad kosztami jej stosowania. ciągnika bądź urządzenia powinno przyczynić się na przykład do poprawy: organizacji produkcji. Pomoc przyznaje się na przedsięwzięcia modernizacyjne uzasadnione ekonomicznie. a tak e w produkcji zwierzęcej. w tym od areału poszczególnych upraw. maszyn i urządzeń rolniczych. między innymi pod względem zakresu rzeczowego i kryterium ekonomicznego. względnie wskaźniki doboru sprzętu do gospodarstw w zale ności od skali produkcji.

Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa (IBMER). obejmującej tak e wybrane środki stosowane w transporcie rolniczym. Niniejsze opracowanie adresowane jest do potencjalnych beneficjentów działania „Modernizacja gospodarstw rolnych” oraz do pracowników ARiMR oceniających wnioski o przyznanie pomocy w tym działaniu. a tak e grono pozostałych zainteresowanych. 6 . ocenie mo liwości skorzystania z funduszy unijnych oraz na etapie przygotowywania wniosków. Niniejsze publikacja została opracowana na bazie materiału zawartego w ekspertyzie wykonanej w IBMER. której wyciąg jest dostępny między innymi na stronach internetowych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) oraz ARiMR [Muzalewski 2007a].Zaproponowane wartości wskaźników doboru poszczególnych rodzajów oraz typów sprzętu rolniczego ustalono na podstawie specjalistycznej literatury krajowej i zagranicznej. wyników badań własnych Instytutu Budownictwa. Przy określaniu wartości wskaźników racjonalnego doboru maszyn do gospodarstw rolnych uwzględniono zarówno mo liwość zapewnienia dostępu w miarę szerokiej grupy rolników do zmechanizowanych. Mamy nadzieję. W przygotowaniu materiału wykorzystano tak e merytoryczne sugestie i pytania kierowane do IBMER przez rolników. parametry i zalecenia będą przydatne przy ocenie prawidłowości doboru maszyn. nowoczesnych technologii produkcji rolniczej. W porównaniu z wersją internetową w obecnej publikacji zamieszczono wskaźniki racjonalnego wyposa enia gospodarstw dla szerszej grupy maszyn i urządzeń. Opracowanie mo e być tak e przydatne w praktyce rolniczej jako narzędzie ułatwiające wprowadzanie racjonalnego postępu technicznego w polskim rolnictwie. pracowników ARiMR. e zawarte w publikacji praktyczne wskaźniki. Zaproponowano równie zmodyfikowaną i uszczegółowioną metodykę oceny doboru ciągników do gospodarstw rolnych. przedstawicieli handlowych i u ytkowników sprzętu rolniczego. a tak e na podstawie doświadczeń ekspertów z innych placówek naukowych oraz producentów. jak równie wzięto pod uwagę brak praktycznej mo liwości intensywnego u ytkowania większości rodzajów środków mechanizacji w warunkach znacznego rozdrobnienia polskiego rolnictwa.

e przy doborze maszyn do gospodarstwa nale y przede wszystkim pamiętać o zasadzie dostosowania inwestycji do skali produkcji – maszyny i ciągniki powinny z jednej strony umo liwić wykonanie prac polowych w optymalnych terminach agrotechnicznych. a z drugiej strony liczba i wydajność posiadanych zestawów ciągnikowo-maszynowych nie mo e być zbyt du a. ale kosztowny sprzęt rolniczy. zarówno w celu odtwarzania zu ytych zasobów. W przeliczeniu na jednostkę pracy (godz. Obecnie te mo liwości znacznie się poprawiły wskutek dopłat bezpośrednich oraz wsparcia modernizacji rolnictwa z programów unijnych. a z drugiej powinien umo liwić inwestowanie w nowy sprzęt rolniczy i inne środki trwałe. a równocześnie tak mało. dostosowanego do skali produkcji. aby koszty związane z utrzymaniem posiadanego sprzętu rolniczego. a kończąc na transporcie i odpowiednim przechowywaniu płodów rolnych. z uwagi na ryzyko przeinwestowania gospodarstwa ponad jego mo liwości akumulacji i odtwarzania posiadanych zasobów. jak to jest niezbędne z uwagi na wymagania agrotechniki roślin i organizacji produkcji. Powy sze uwagi wskazują na to. Jakość wykonania zabiegów – dla plonowania roślin i zapewnienia odpowiedniej jakości zebranych płodów rolnych konieczne jest wykonanie wszystkich prac z jak najwy szą starannością. Wyrazem tego przeinwestowania jest tak e brak mo liwości racjonalnego wykorzystania maszyny.I.. jak i rozwoju gospodarstwa. poprzez siew. Racjonalna mechanizacja gospodarstw rolnych Racjonalnie dobrany i u ytkowany park ciągnikowo-maszynowy usprawnia realizację zabiegów produkcyjnych zgodnie z wymaganiami agrotechnicznymi . w mo liwie krótkim okresie czasu. Zasady racjonalnej mechanizacji gospodarstw rolnych 1. Wypracowany w gospodarstwie dochód powinien z jednej strony zapewnić byt rodzinie.) koszty utrzymania maszyn są tym mniejsze. Ograniczone mo liwości inwestycyjne oraz konieczność obni ania kosztów produkcji wskazują na potrzebę zachowania umiaru przy planowaniu wyposa ania gospodarstwa w zbyt liczny i wydajny.okresy agrotechniczne i jakość wykonania zabiegów. niezmiernie wa ne jest dostosowanie terminu i czasu wykonania poszczególnych prac maszynowych do wymagań roślin. a więc im bardziej intensywnie są one w ciągu roku u ytkowane. w tym kolejnymi fazami rozwoju roślin. na które nale y zwrócić uwagę przy wyposa aniu gospodarstw w środki mechanizacji. W produkcji roślinnej charakteryzującej się naturalnym procesem wegetacji. ale te innych zabiegów agrotechnicznych. co przekłada się na wzrost kosztów mechanizacji i spadek opłacalności produkcji. e inwestować w maszyny nale y tak du o. poczynając od uprawy gleby przed siewem. a jego koszty nie obcią ają gospodarstwa ponad mo liwości bie ącego odtwarzania posiadanego sprzętu. którego przekroczenie powoduje obni kę plonu lub jakości. im bardziej jest wykorzystany potencjał eksploatacyjny poszczególnych maszyn. nawo enie. w tym 7 . Okresy agrotechniczne. pielęgnację i zbiór. Mo liwość odtwarzania posiadanego przez gospodarstwo parku ciągnikowo-maszynowego zale y od relacji pomiędzy wartością produkcji a ponoszonymi na tę działalność nakładami. a tak e mo e być powodem innych strat lub nadzwyczajnych kosztów (np. Koszty wykonania prac maszynowych są pochodną ilości i wartości znajdującego się na wyposa eniu gospodarstwa sprzętu rolniczego oraz bie ących kosztów jego u ytkowania. Dotyczy to głównie zbiorów i siewów. Z powy szego wynika. Realizacja tego celu zale y między innymi od właściwego doboru maszyn. ha. Powy sze stwierdzenie zawiera kilka istotnych elementów. szt. konieczność dosuszania wilgotnego ziarna). Ka dą z uprawianych roślin cechuje optymalny termin wykonania kolejnych zabiegów. t.

zgłasza dzisiaj popyt na wydajne maszyny nowej generacji. Gospodarstwo korzystające z usług mechanizacyjnych nie musi posiadać kompletnego zestawu maszyn. Obserwowane w ramach poszczególnych grup obszarowych gospodarstw zró nicowanie wyposa enia technicznego jest natomiast pochodną struktury produkcji. Rolnicy dą ą jednak do samowystarczalności pod względem wyposa enia w sprzęt rolniczy i korzystają z usług najczęściej tylko przy zbiorze plonów. które stosunkowo wcześnie osiągnęły etap zaawansowanej mechanizacji. Ta pierwsza grupa. a więc tańszy. usługowa lub zespołowa). Jeśli ju decydują się na zakup maszyn specjalistycznych. chocia i one w wielu przypadkach wybierają tańszą usługę zamiast inwestować w drogą specjalistyczną maszynę. wartość i wydajności maszyn oraz liczba i moc stosowanych ciągników są bardzo zró nicowane pomiędzy poszczególnymi gospodarstwami. Z powy szych względów mniejsze gospodarstwa. rodzaje. Swoboda dysponowania własną maszyną jest gwarancją szybkiego jej zastosowania. niedostępność usług. zdecydowanie większych i rozwiniętych gospodarstw. podczas gdy mniejsze i słabsze ekonomicznie gospodarstwa znajdują się na etapie wyposa ania w sprzęt podstawowy. czego wyrazem są nadmiernie wysokie koszty ich eksploatacji oraz niska opłacalność prowadzonej działalności. dochodowe. a tak e jej specjalizacji. 8 . Konieczny jest zatem kompromis pomiędzy potrzebą spełnienia wymagań agrotechnicznych poszczególnych zabiegów produkcyjnych a wydajnością i kosztami eksploatacji zastosowanych maszyn. nie obcią ały nadmiernie gospodarstwa i nie podwa ały ekonomicznej sensowności prowadzonej działalności. Na „luksus” dysponowania pełnym i wydajnym zestawem maszyn mogą sobie pozwolić jedynie bardzo du e. Gospodarstwo o niewielkiej skali produkcji zwykle nie jest w stanie wypracować dochodów umo liwiających sfinansowanie bogatego zestawu maszyn. Czynniki doboru maszyn Jak wykazują liczne badania. rezultat dysproporcji w rozwoju i w sile ekonomicznej poszczególnych jednostek. Gospodarstwa o utrwalonej pozycji na rynku. to jest to najczęściej sprzęt u ywany. czyli jest niezbędna dla efektywnej realizacji produkcji. gdy maszyna ma zapewniony odpowiedni front pracy (skala produkcji i świadczonych usług) w działalności przynoszącej dochód. Innym czynnikiem. Zakup maszyn jest wtedy uzasadniony. ale stosunkowo tanie maszyny. a w konsekwencji do utraty płynności finansowej i zdolności finansowania bie ących wydatków produkcyjnych. a takie dominują w polskim rolnictwie.wynikające ze spłaty kredytów i odsetek. w tym liczba. mniej wydajne. w odpowiednim momencie. okopowe). wyró niają się dzisiaj bogatym zestawem sprzętu rolniczego. który oddziałuje na poziom umaszynowienia gospodarstw jest forma mechanizacji wa niejszych prac polowych (indywidualna. względnie ich wysoki koszt lub zawodność. nawet o podobnym profilu produkcji. co jest istotne w niesprzyjających warunkach pogodowych oraz w krótkich okresach agrotechnicznych. a mo e przede wszystkim. Ró nice w poziomie wyposa enia w ciągniki i maszyny rolnicze to tak e. wyposa enie gospodarstw w sprzęt rolniczy. Czynnikiem najbardziej ró nicującym gospodarstwa pod względem wyposa enia w środki mechanizacji jest niewątpliwie wielkość (areał) gospodarstwa. wybierają prostsze. 2. zwłaszcza w odniesieniu do producentów rolnych z regionów o rozdrobnionej strukturze agrarnej. kilkusethektarowe jednostki. w tym udziałem upraw pracochłonnych (np. Jest on głównym wyró nikiem skali produkcji. Mała skala produkcji ogranicza tak e mo liwości racjonalnego wykorzystania maszyn. która nie ma zapewnionego dostatecznego frontu pracy w gospodarstwie. Argumentem uzasadniającym posiadanie własnych maszyn mo e być np. Pochopne inwestowanie w sprzęt rolniczy mo e doprowadzić do nadmiernego zadłu enia gospodarstwa.

rzeźba terenu. wielkość i kształt pól. specyficzne potrzeby gospodarstw. gdy dodatkowo zale y między innymi od: wielkości i kształtu pól (straty czasu na uwrociach). Z tego powodu np. największy wpływ wywiera: rodzaj i wilgotność gleby oraz jej zakamienienie. sadzeniaki). woda. a kombajnowy zbiór zbo a o plonie 6 t/ha zajmuje więcej czasu ni zbiór zbo a o plonie 3 t/ha. chemikalia. a szczególnie orki. e podstawowe znaczenie z punktu widzenia racjonalnego doboru i wykorzystania sprzętu rolniczego. wydajności eksploatacyjnej (praktycznej) poszczególnych maszyn. dawki stosowanych środków (nawozy. Są one charakteryzowane między innymi przez: Czynniki przyrodnicze. w tym na wydajność agregatów ciągnikowo-maszynowych niezbędną do sprawnej realizacji prac. - - Ogół tych czynników. Rzeźba – ukształtowanie terenu. 3. ma skala produkcji. orka gleby zwięzłej trwa dłu ej ni gleby piaszczystej. materiał siewny). w tym minimalizacji kosztów prac maszynowych. przerw w pracy (awarie i usterki. względnie transportu na pole środków produkcji (nawozy. czyli osiąganą podczas nieprzerwanej pracy maszyny na polu. czynniki losowe). Jednak przy określaniu potrzeb w zakresie umaszynowienia gospodarstwa celowe jest uwzględnienie tzw. wpływa na racjonalność doboru środków mechanizacji do poszczególnych gospodarstw rolnych. Trzeba przy tym podkreślić. przeszkody terenowe. w warunkach konkretnego gospodarstwa. Oznacza ona zdolność do wykonania określonej ilości pracy w ciągu dnia roboczego. sprawnej organizacji odbioru płodów rolnych. Czynniki topograficzne: ukształtowanie (rzeźba) terenu. wydajność efektywną. w tym: typ gleb – głównie ze względu na ich zwięzłość wpływającą na opór stawiany narzędziom uprawowym i wymaganą klasę uciągu współpracujących z tymi narzędziami ciągników oraz warunki klimatyczne. a zwłaszcza poziom i częstotliwość opadów deszczu w okresach prac polowych. np. liczba działek wchodzących w skład gospodarstwa oraz ich odległość od siedliska (rozłóg). stan i masa zbieranego plonu. związana z powierzchnią gospodarstwa (areałem u ytków rolniczych (UR)) oraz strukturą i intensywnością produkcji (udział upraw pracochłonnych oraz poziom nakładów czynników produkcji). a mo na by wymienić jeszcze inne. stan dróg dojazdowych. a tak e odpowiednia regulacja i stan techniczny maszyny. opłacalność wprowadzania postępu technicznego zale na między innymi od relacji kosztu mechanizacji do zasobów i kosztu robocizny. trzeba się liczyć z nieuniknionym spadkiem wydajności o 11-38% w stosunku do warunków pracy agregatów ciągnikowo-uprawowych na terenie płaskim. Czynniki wpływające na wydajność prac maszynowych Poszczególne rodzaje i typy maszyn charakteryzują się określoną wydajnością pracy zale ną między innymi od szerokości i prędkości roboczej. Czynniki ekonomiczne: stan dotychczasowego wyposa enia gospodarstwa w środki mechanizacji oraz mo liwość realizacji inwestycji maszynowych. czasu niezbędnego do przygotowania maszyny do pracy oraz na obsługę po zakończeniu dnia roboczego.Szczególne. Na tzw. od kombajnu. rozłogu gospodarstwa. ze względu na liczbę i wydajność maszyn oraz moc ciągników determinowane są indywidualnymi warunkami gospodarowania. Jest ona zdecydowanie ni sza od wydajności efektywnej (czasami nawet o połowę). 9 . spodziewane wymierne i niewymierne efekty modernizacji. Podczas zabiegów uprawowych na zboczach o pochyleniu do 8o. w tym liczby działek oraz ich odległości od siedliska (czas przejazdów jałowych).

Nale y w tym miejscu zauwa yć. szczególnie gdy obrys pola jest nieregularny. w tym powierzchnia i topografia pól.17 ha.33 ha/godz.Odległość pola od gospodarstwa.5% w odległości 10 km i więcej.3%..6% gospodarstw w Polsce ma przynajmniej jedną działkę poło oną w odległości co najmniej 5 km od gospodarstwa. a razem z liczbą dni dyspozycyjnych w okresie agrotechnicznym . ta powierzchnia zmniejsza się a o 1. e podstawowy ciągnik w gospodarstwie powinien zapewnić mo liwość pracy w najtrudniejszych warunkach glebowych z dostatecznie du ymi narzędziami uprawowymi dostosowanymi do skali produkcji. Równie w przypadku nakładania się terminów wykonania zabiegów agrotechnicznych (w okresie spiętrzenia prac polowych) moce wykonawcze posiadanych środków mechanizacji powinny być odpowiednio wy sze. Wydajność maszyn istotnie maleje na powierzchniach mniejszych ni 1. Z uwagi na sprawną realizację prac nale y przyjąć. powinno dysponować zestawem maszyn i ciągników o około 10-15% wydajniejszym w stosunku do gospodarstwa o zwartej strukturze obszarowej. orka pola o powierzchni 20 ha jest o 25 do 40% wydajniejsza ni pola 1 ha. wydłu a czas pracy maszyn o ok. e gospodarstwo o rozproszonej strukturze. im mniejsza jest powierzchnia poszczególnych pól (działek) oraz im bardziej są one oddalone od gospodarstwa. który w największym stopniu wpływa na wydajność maszyn do uprawy gleby oraz klasę uciągu współpracującego z maszyną ciągnika. co obrazuje tabela 1. ale ju w przypadku pracy kombajnu zbo owego o wydajności roboczej 2 ha/godz. Podczas doboru ciągników do gospodarstwa nale y zwrócić uwagę na to. z uwagi na wydajność prac maszynowych. wpływają z jednej strony na wydajność. Agregaty ciągnikowo-maszynowe i samobie ne kombajny osiągają mniejszą wydajność na polach małych z uwagi na większy udział czasu nawrotów i innych przejazdów jałowych w czasie roboczym maszyny. Wielkość pola. zaorana w ciągu dnia powierzchnia jest mniejsza tylko o 0. Wpływ rozproszenia działek na obni enie dziennej i sezonowej wydajności agregatów maszynowych jest tym większy. Przy 10godzinnym dniu pracy oznacza to spadek wydajności eksploatacyjnej o około 5. „łatwe” bądź „trudne” warunki gospodarstwa. w zale ności od zwięzłości gleby i szerokości roboczej pługa. względnie nale y skorzystać z dodatkowego najmu usług.5 do 5 km. Układ tych czynników determinuje tzw. Podobnie zbiór zbo a kombajnem z pola o powierzchni 20 ha jest o około 15-45% wydajniejszy ni z pola 1 ha. lekkie) mogą wynosić nawet 50%. W przypadku orki z wydajnością 0. Dlatego np.na zdolność maszyny do wykonania określonej pracy w tym okresie. e 8.07 ha/dzień. 10 . a z drugiej na koszty. aby zagwarantować wykonanie wszystkich prac w zalecanym terminie. Warunki naturalne gospodarstwa. Zwiększenie odległości dojazdu do pola z 0. Ogół tych czynników rzutuje na ilość pracy mo liwej do wykonania w ciągu dnia roboczego. Ró nice w wydajności orki ró nych rodzajów gleb (cię kie. W gospodarstwie o niekorzystnym układzie tych czynników wydajność zestawów maszynowych powinna być odpowiednio wy sza. Zwięzłość gleby. z działkami (polami) poło onymi w znacznej odległości od siedliska. na których pracują maszyny. a 3. 32 minuty (przejazdy tam i z powrotem).0 ha. Zwięzłość gleby jest tym czynnikiem.

gdy mogą być wykorzystywane na całym areale gruntów ornych. np. trudne) z uwagi na wydajność prac zmechanizowanych Czynniki doboru maszyn Rodzaj gleby Wilgotność gleby w trakcie wykonywania zabiegów Zakamienianie pola Rzeźba terenu Stan zachwaszczenia upraw Plony płodów rolnych Dawki środków produkcji. Są to więc maszyny o potencjalnie du ej rocznej wydajności. w tym równie maszyny o nietypowej konstrukcji (np. nawo enie mineralne i organiczne. Zdaniem autora sprzętem specjalistycznym są tak e opryskiwacze. zielonek i siana).Tabela 1. których głównym zadaniem jest odtworzenie zdolności produkcyjnych gleby i zapewnienie warunków do rozwoju roślin. ziemniaków. a ich u ycie jest niezbędne w większości rodzajów upraw. głębosze. zgarniacze i zbieracze kamieni). sadzarki). Są to więc maszyny o wąskiej specjalizacji i najczęściej o stosunkowo niewielkim wykorzystaniu w ciągu roku. Zastosowanie maszyn specjalistycznych jest zwykle ograniczone do uprawy jednej lub wąskiej grupy roślin. z uwagi na specyfikę wykonywanych nimi zabiegów chemicznej ochrony roślin. Ich zastosowanie ogranicza się zwykle do zbioru jednego rodzaju roślin. kombajny do zbioru zbó . buraków. zielonek. względnie u ytków rolnych gospodarstwa. okopowych) i z tego powodu 11 . względnie rzadkim zastosowaniu. nawozów Wielkość pól Kształt pól Liczba działek Odległość dojazdu do pól Stan dróg dojazdowych do pól Opady deszczu w okresach prac polowych Stan techniczny maszyny Źródło: Opracowanie własne Łatwe Lekkie Optymalna Brak Płaska Mały Niskie Niskie ponad 2 ha Prostokątny do 3 Mała Dobry Brak Dobry Trudne Cię kie Za du a/mała Du e Pofałdowana Du y Wysokie Wysokie do 1 ha Nieregularny powy ej 3 Du a Zły Częste Zły 4. Najwa niejszą grupę wśród maszyn specjalistycznych stanowią maszyny do zbioru roślin (zbó i roślin technologicznie podobnych. a tak e wybrane maszyny związane z uprawą pewnych grup roślin (np. Zalicza się do nich przede wszystkim większość maszyn do zbioru płodów rolnych. W tej grupie nale y tak e wymienić maszyny o bardzo specyficznym. siewniki punktowe. Nazwa tej grupy maszyn wywodzi się równie stąd. Podział maszyn ze względu na zastosowanie w gospodarstwie Do maszyn podstawowych lub ogólnouprawowych zaliczamy te. Wybrane czynniki określające warunki gospodarstwa (łatwe. siewy zbó i roślin technologicznie podobnych siewnikami uniwersalnymi. Maszyny te są zazwyczaj najdro sze (np. Znajdują one zastosowanie w następujących rodzajach prac polowych: podstawowa uprawa roli (orka oraz zabiegi po niwnej i przedsiewnej uprawy roli). e zwykle stanowią one podstawę wyposa enia ogółu gospodarstw rolnych. bądź chowu określonego gatunku zwierząt. Charakteryzują się one du ym zró nicowaniem funkcjonalnym i konstrukcyjnym.

jak równie rozwiązania nowoczesne i wydajne. uzupełniające) znaleźć mo na relatywnie tanie. Od mo liwości finansowych i warunków gospodarstwa oraz wymogów prowadzonej działalności zale y wybór określonego typu maszyny. w tym tak e w usługach lub w ramach zespołowego u ytkowania maszyn. W prawie ka dej z tych grup maszyn (podstawowe. 12 . Nieracjonalne wykorzystanie tych maszyn powoduje zwiększenie kosztów produkcji. specjalistyczne. ale proste lub małowydajne konstrukcje.najbardziej obcią ają gospodarstwo kosztami stałymi. Maszyny uzupełniające słu ą głównie do transportu oraz przeładunków środków produkcji i płodów rolnych oraz ró nego rodzaju obróbki uzyskanych płodów rolnych. narzędzi i urządzeń przeznaczonych do mechanizacji prac w warzywnictwie i sadownictwie. Odrębną i bardzo zró nicowaną grupę sprzętu rolniczego stanowią maszyny mające zastosowanie w produkcji zwierzęcej oraz cała gama maszyn. Decyzja o ich zakupie powinna być poprzedzona szczególnie wnikliwą analizą mo liwości efektywnego wykorzystania. ale kosztowne.

potrzebę wykonania wybranych prac w bardzo krótkim czasie. z punktu widzenia ekonomiki gospodarowania. z określonymi dla podobnej grupy gospodarstw wskaźnikami stanowiącymi kryterium tej oceny. W przypadku wybranych grup środków mechanizacji bardziej u ytecznym sposobem oceny racjonalności ich doboru do gospodarstw jest zastosowanie metody wskaźnikowej. wzięto pod uwagę: liczbę dni dyspozycyjnych w sezonie wyznaczających nieprzekraczalny. z uwagi na minimalizację kosztów mechanizacji. a z drugiej strony. Polega ona między innymi na porównaniu poziomu wyposa enia gospodarstwa w powy sze środki mechanizacji. jak spełnienie podstawowych wymagań agrotechnicznych. 13 . W wyniku powy szych zało eń określono normatywne (minimalne) wykorzystanie większości rodzajów środków mechanizacji na stosunkowo niskim poziomie. e przyjęte do porównań wskaźniki opracowano z nale ytą dokładnością oraz e zachowano warunek porównywalności gospodarstw. czasami w ciągu jednego dnia. są tak e inne aspekty procesu produkcyjnego. - Ponadto dla większości rodzajów maszyn i urządzeń rolniczych przyjęto stosunkowo długi okres ich eksploatacji wynoszący 20-25 lat. Zało enia oceny Zasadniczym sposobem oceny racjonalności zakupu maszyn i ciągników rolniczych w ramach projektów realizowanych w działaniu „Modernizacja gospodarstw rolnych” (PROW 2007-2013) jest porównanie intensywności u ytkowania tych środków mechanizacji z przyjętą wartością kryterialną. np. gdy nie przewidują tego warunki przyznawania pomocy w ramach tego działania./rok względnie ha/rok itp. nie uwzględnia się mo liwości dodatkowego ich wykorzystania w usługach sąsiedzkich. Miarą tego kryterium jest roczne wykorzystanie (w godz.II. nowoczesnych technologii produkcji rolniczej. e potencjał ten mo e być wykorzystany tylko w 50-75% wartości normatywnych. w tym zwłaszcza dotyczących terminowości prac i ich jakości. Uzasadnieniem dla takiego podejścia jest potwierdzony między innymi wynikami badań IBMER brak praktycznej mo liwości pełnego wykorzystania 1 W ocenie doboru maszyn i ciągników rolniczych do gospodarstw rolnych. Takie podejście pozwala na pośrednią ocenę intensywności u ytkowania maszyn przy zało eniu. takie np. celem zwiększenia dostępności rolników do techniki rolniczej i nowoczesnych rozwiązań w tym zakresie zało ono. okres czasu na wykonanie poszczególnych prac polowych. a w szczególnych przypadkach nawet mniej. Przy określaniu wskaźników racjonalnego doboru maszyn rolniczych do gospodarstw. z uwagi na uniknięcie ryzyka zara enia upraw polowych lub sadowniczych chorobami grzybowymi. Metoda oceny racjonalności wyposa ania gospodarstw w środki mechanizacji 1. w tym minimalnego (normatywnego) wykorzystania maszyn. w porównaniu do dotychczas zalecanego. Nale y zauwa yć. Natomiast z punktu widzenia zało onych celów programu rozwoju i modernizacji rolnictwa wa ne jest tak e umo liwienie dostępu szerszej grupy rolników (beneficjentów programów pomocowych UE) do zmechanizowanych. zapewnienie. w działaniu „Modernizacja …”. ze względów agrotechnicznych. e w ocenie racjonalności wyposa ania gospodarstw w sprzęt rolniczy i jego u ytkowania równie istotne.) sprzętu rolniczego przy zało onym okresie jego eksploatacji. mo liwie wysokiego wykorzystania potencjału eksploatacyjnego maszyn i urządzeń w gospodarstwie rolnym1.

pojemność lub wydajność. z uwagi na poziom kosztów maszynowych. W drugim. 2. [Kogler i in. Zadaniem oceniającego jest oszacowanie potencjalnego wykorzystania maszyny WR w gospodarstwie. [Ammann 2005].potencjału eksploatacyjnego większości rodzajów środków mechanizacji w warunkach znacznego rozdrobnienia polskiego rolnictwa [Muzalewski 2007a]. Do oceny racjonalności zakupu i u ytkowania tej grupy maszyn zaproponowano kryteria podstawowe. jak równie oszacowanie potencjalnej ilości wykonanej maszyną pracy. II). Do obliczenia wartości kryterialnej (granicznej) wykorzystuje się typowe wskaźniki eksploatacyjne maszyn zawarte np. a tak e producentów. dla konkretnych rodzajów oraz typów maszyn i urządzeń. 2006] badań własnych IBMER doświadczenia ekspertów z instytutów naukowych. w opracowaniach IBMER [Muzalewski 2007b] i Lorencowicza [2007]. a typ przez podstawowe parametry robocze. Istotą tego algorytmu jest zastosowanie do powy szej oceny wskaźników minimalnego wykorzystania. a w części przypadków tak e typów maszyn i urządzeń rolniczych. liczby i mocy ciągników u ytkowanych w gospodarstwie. I). 2005]. [Lorencowicz 2007]. gdy pozostałe nie będą mogły zagwarantować odpowiedniego wykorzystania maszyn. wa niejszych grup środków mechanizacji i urządzeń stosowanych w produkcji roślinnej. Algorytmy oceny Do oceny racjonalności zakupu i u ytkowania maszyn w gospodarstwach rolnych zaproponowano dwa algorytmy. a następnie porównanie tych wielkości z wartością kryterialną. moc. obejmującej tak e warzywnictwo i sadownictwo. intensywnością u ytkowania sprzętu. Zaproponowane wartości wskaźników racjonalnego (minimalnego) wykorzystania poszczególnych rodzajów. bądź wyposa enia gospodarstwa w sprzęt rolniczy. dealerów i u ytkowników sprzętu rolniczego. oraz w produkcji zwierzęcej. [Banasiak 1999] i zagranicznych [KTBL 1994. Ustalone wartości wykorzystania rocznego lub wykorzystania w okresie eksploatacji maszyn są najczęściej kompromisem pomiędzy terminowością wykonania prac a po ądaną. 14 .: szerokość robocza. WRN). W niniejszej publikacji takie wskaźniki opracowano dla 380 rodzajów i typów ciągników. np. Algorytm I Algorytm I opracowano dla wybranych. a w części przypadków tak e kryteria dodatkowe (uzupełniające). obsady zwierząt lub np. uniwersalnym algorytmie (Algorytm II) oceny racjonalności zakupu sprzętu rolniczego konieczne jest zarówno obliczenie wartości wskaźnika będącego kryterium oceny (np. względnie ustalenie np. W innym przypadku pomoc oferowana w ramach programu PROW 2007-2013 trafi wyłącznie do gospodarstw największych. maszyn i urządzeń rolniczych. zostały ustalone na podstawie: danych literaturowych krajowych [Muzalewski 2007b]. Rodzaj maszyny jest określony przez jej nazwę. W podstawowym algorytmie (Algorytm I) do oceny racjonalności zakupu maszyny/urządzenia wykorzystuje się opracowane dla konkretnych rodzajów oraz typów środków mechanizacji wartości wskaźników stanowiących kryterium oceny.

. W tym algorytmie w celu oceny racjonalności zakupu i u ytkowania maszyn nale y: określić potencjalną ilość pracy A (np. zale ną nie tylko od parametrów roboczych (typu) maszyny. 15 . ale tak e np./rok). od warunków pracy. wskaźniki: wyposa enia w ciągniki.wydajność eksploatacyjna maszyny. Tak obliczone wykorzystanie maszyny WR nale y następnie porównać z wartością graniczną WRN. a z ilorazu tych dwóch wielkości nale y obliczyć potencjalne roczne wykorzystanie maszyny WR (np.). względnie minimalna liczba zwierząt (obsada. stanowiącą eksploatacyjne kryterium oceny racjonalności zakupu i u ytkowania maszyny.. stan średnioroczny) przypadająca na 1 maszynę lub urządzenie. t/godz. Do oceny racjonalności doboru do gospodarstwa środków transportu rolniczego zastosowano metodę wskaźnikową.. „Metody i wskaźniki oceny doboru wybranych środków transportowych”. Kryteriami oceny doboru tej grupy środków mechanizacji są np. a w części przypadków w godz. itp. Kryterium dodatkowe: Dla kilku specyficznych grup maszyn i urządzeń zamieszczono oddzielny komentarz dotyczący zasad doboru tego sprzętu. odpowiednio w ha/godz./rok lub t/rok. nasycenia gospodarstwa mocą ciągników.. w tym zawierający uzasadnienie dla przyjętych wskaźników wykorzystania lub wyposa enia. a w określonych przypadkach w t/rok. minimalna powierzchnia odpowiednich upraw lub u ytków zielonych (w ha)./rok). . szt. w ha). ustalić wydajność eksploatacyjną maszyny W07 (np. szt.. w ha/godz. w godz.Kryteria podstawowe: minimalne wykorzystanie maszyny WRN wyra ane najczęściej w ha/rok. WR = gdzie: A W07 (godz. Szersze omówienie wskaźnikowej metody doboru sprzętu do gospodarstw rolnych oraz stosowanych kryteriów oceny tego doboru zawiera rozdział II pt./rok itp. Algorytm II Algorytm II stosuje się do oceny doboru pozostałych środków mechanizacji (innych ni wymienione w tej publikacji 380 rodzajów i typów maszyn i urządzeń rolniczych). liczby przyczep do liczby ciągników. A W07 ./godz. jaką mo na wykonać w gospodarstwie danym rodzajem maszyny.ilość pracy w gospodarstwie – najczęściej wyra ana w ha/rok. plonu itp. przyczepy lub ładowacze w zale ności od powierzchni gospodarstwa.

a nie jako „sztywne” kryteria opiniowania wniosków.zalecany (nie dłu szy ni ) okres eksploatacji maszyny. W związku z tym podstawą do pozytywnej oceny racjonalności wyposa enia gospodarstwa w określony rodzaj sprzętu rolniczego powinno być spełnienie warunku: WR ≥ 0. minimalnego wykorzystania maszyn w roku WRN (ha/rok).minimalne wykorzystanie maszyny w roku. Zgodnie z powy szą uwagą podane w opracowaniu wartości wskaźników minimalnego wykorzystania maszyn WRN są wielkościami przeciętnymi dla ogółu gospodarstw i typowych warunków pracy oraz dla standardowych rozwiązań konstrukcyjnych i właściwości eksploatacyjnych maszyn./rok.. Nale y je więc traktować z 20% marginesem tolerancji. Uwa amy. e zarówno wartości przyjętych lub obliczonych kryteriów. których wykorzystanie w gospodarstwie WR nie ró ni się od wykorzystania kryterialnego (minimalnego) WRN bardziej jak o 20%.Godzinowe wykorzystanie kryterialne (minimalne wykorzystanie w roku) WRN oblicza się według poni szego wzoru: N WR = k ⋅ TH (godz. godz. Dlatego uwa amy./rok) T gdzie: WRN TH T k . wykorzystanie maszyny – to szacunek potencjalnego wykorzystania maszyny w gospodarstwie WR (w ha/rok). godz. wykorzystania maszyny są ustalone z pewnym przybli eniem dla przeciętnych warunków gospodarowania. . Z praktycznego punktu widzenia oznacza to. . e w działaniu „Modernizacja gospodarstw rolnych” nale y uznawać za zasadne dofinansowanie zakupów tych środków mechanizacji. lata. wartości obliczonych kryteriów – to obliczane (wg algorytmu II) wartości wskaźników minimalnego wykorzystania maszyn. Wyjaśnienia terminów: - wartości przyjętych kryteriów – to podane w niniejszym opracowaniu wartości wskaźników np.potencjał eksploatacyjny maszyny w okresie trwania.20%”. e ten 20% margines tolerancji obejmuje typową zmienność szeregu czynników wpływających na racjonalności doboru sprzętu rolniczego do gospodarstw rolnych oraz na ocenę tego doboru2. e nale y akceptować zakupy tych maszyn. e margines błędu oszacowania tych wielkości zawiera się w granicach +/. Procedura oceny W przypadku obu algorytmów warunkiem pozytywnej oceny wniosku o dofinansowanie maszyny jest zagwarantowanie wykorzystania maszyny w gospodarstwie na poziomie nie ni szym od podanego jako kryterium oceny. Nale y jednak zauwa yć. .współczynnik korekcyjny. jak równie szacunek np. Mo na zało yć.8 ⋅ WR N 2 Szersze uzasadnienie tego stanowiska zamieszczono w załączniku 5 16 . których potencjalne wykorzystanie WR jest nawet o 20% ni sze od wykorzystania kryterialnego (minimalnego) WRN.

gdy dofinansowanie zakupu maszyny nie mo e być udzielone ze względu na zbyt niskie jej wykorzystanie.współczynnik korekcyjny.potencjał eksploatacyjny maszyny w okresie trwania. a zarazem tańszej maszyny. dla pszen yta 0. Ryzyko obni ki plonu mo e powstać na skutek opóźnienia siewu.ilość pracy w gospodarstwie – najczęściej wyra ana w ha/rok. w stosunku do zalecanego (WRN). Decyzja o podjęciu szczegółowej analizy wniosku jest tym bardziej uzasadniona im mniejsza jest ró nica pomiędzy potencjalnym wykorzystaniem WR maszyny w gospodarstwie.5%./rok itp. 11). czy sadzenia w okresie przekraczającym termin agrotechniczny. Terminowość zabiegów agrotechnicznych Park maszynowy gospodarstwa powinien zapewnić terminowe i zgodne z wymaganiami agrotechnicznymi wykonanie prac. 0. [Dreszer i in. dla ziemniaków – ok. dla rzepaku nawet do 2%. z gwarancją mo liwie wysokiej ich jakości i niskich strat.dla yta – ok. Według ró nych autorów [Karwowski 1998]. wpływających na wydajność pracy maszyny lub na moc ciągnika. Opóźnienie wykonania poszczególnych zabiegów w stosunku do ich optymalnego terminu powoduje obni kę plonu roślin uprawnych lub jest przyczyną jego strat. mo liwe są kolejne dwa rozwiązania: a) Szczegółowa analiza danych zawartych we wniosku z uwzględnieniem specyficznych warunków gospodarstwa.W przypadku. Do roślin szczególnie wra liwych na niewłaściwe warunki i termin siewu zalicza się kukurydzę i buraki cukrowe. a w określonych przypadkach w t/rok.7%. czy wydajność tak dobranej maszyny jest wystarczająca z uwagi na długość okresu agrotechnicznego (liczbę dni/godzin dyspozycyjnych) na wykonanie określonych zabiegów (kryterium agrotechniczne). 0. W tym przypadku nale y jednak sprawdzić. W tym przypadku podstawą oceny mogą być zarówno dane zawarte we wniosku. .3-05%. której wydajność i potencjał eksploatacyjny bardziej będą odpowiadały potrzebom gospodarstwa. Dobór maszyn a terminowość zabiegów agrotechnicznych 3..6-1.1998]. zabiegów chemicznej ochrony roślin. a dla buraków cukrowych – ok. [Budzyński 2006] straty te mogą wynosić od 0.1%.) TH gdzie: A T TH k . jak równie dodatkowe wyjaśnienia rolnika. 0. Opóźnienie ich siewu o 10-14 dni.zalecany (nie dłu szy ni ) okres eksploatacji maszyny.. 3. w tym np. a tak e zbioru płodów rolnych. lata. a ostatecznie o opłacalności prowadzonej działalności produkcyjnej.5-0. Powy sze czynniki współdecydują o racjonalności zakupu maszyn. 0. dla pszenicy – ok. w stosunku do optymalnego 17 .1. szt. b) Propozycja zakupu mniejszej. takich czynników jak wymienione w tabeli 1 (s. . godz. a wykorzystaniem minimalnym WRN. Wydajność eksploatacyjną W07 tej maszyny wyznaczamy ze wzoru: W07 = k ⋅A⋅T (ha/godz.5% do nawet 2% na ka dy dzień opóźnienia: . . Dotyczy to zwłaszcza przedsiewnej uprawy gleby i siewu.8%.

ilość pracy dla określonego rodzaju maszyny. rzepak oraz zbo a ozime wykształcają słabszy system korzeniowy i są mniej rozkrzewione./dzień. Przekroczenie optymalnego okresu zbioru zbó . godz. warunków glebowych i przebiegu pogody opóźnienie terminu siewu o 10-14 dni powoduje obni kę plonu o 6-15%. co wydatnie obni a dochodowość uprawy. 18 . W skrajnie niekorzystnych warunkach pogodowych. czasami przez kilka dni. buraków i kukurydzy uniemo liwiają wjazd cię kich maszyn na pole.liczba dni dyspozycyjnych w sezonie. . aby mo na było zdą yć z wykonaniem określonej ilości prac w nieprzekraczalnym okresie: W07 ≥ A A = (ha/godz. mogą powstać podczas zbioru zbó [Sørensen 2003].liczba godzin pracy maszyny w ciągu dnia roboczego. zmniejsza plon o 7-16% w wyniku mniej korzystnych warunków wilgotnościowych gleby i skrócenia okresu wegetacyjnego. tj. ha/godz. Kryterium agrotechniczne W przypadku określonych rodzajów prac i stosowanych w nich maszyn.wydajność eksploatacyjna maszyny. W wyniku źle doprawionej gleby i opóźnionego siewu. Z powy szych względów minimalna wydajność maszyny powinna być na tyle wysoka. Szacuje się. e w zale ności od rodzaju uprawianych roślin.. a mokra gleba utrudnia prawidłowe odsiewanie ziemniaków lub oczyszczenie korzeni buraków. W deszczowe niwa 2006 r. a tak e opryskiwaczy polowych i sadowniczych.maksymalna liczba godzin pracy maszyny w okresie agrotechnicznym. w wyniku np. e nieterminowy zbiór zbó skraca tak e czas niezbędny na uprawę po niwną i na prawidłowe przygotowanie pola do siewu ozimin. Du e straty. ale trzeba te pamiętać o wspomnianych powy ej produkcyjnych konsekwencjach wyboru maszyny. Mniejsze ryzyko strat z uwagi na nieterminowość występuje przy zbiorze buraków. siewników i maszyn do przedsiewnej uprawy gleby. wzajemną zale nością pomiędzy wydajnością a wykorzystaniem maszyny i kosztami jej eksploatacji. Z powy szych względów decydując się na zakup maszyny nie nale y kierować się wyłącznie ekonomiką jej u ytkowania. w ciągu których poszczególne zabiegi w produkcji roślinnej powinny zostać wykonane bez ryzyka obni enia plonu roślin lub jego start w trakcie zbioru. Jednak opady deszczu w okresie jesiennych zbiorów ziemniaków. Określa ono liczbę dni w sezonie agrotechnicznym. co wpływa negatywnie na ich przezimowanie i plon ziarna. ze względu na nieterminowość zabiegu. 3. zastosowania kombajnu o zbyt małej wydajności lub zbyt długiego oczekiwania na usługę. do oceny racjonalności zakupu i u ytkowania sprzętu rolniczego zaleca się tak e zastosować kryterium agrotechniczne. dni/sezon lub dni/rok. . ha/sezon lub ha/rok. Opóźnienie niw w latach o niekorzystnym przebiegu warunków atmosferycznych wpływa na pogorszenie parametrów jakościowych ziarna. Do tej długości okresu agrotechnicznego nale y dostosować liczbę i wydajność stosowanych maszyn. . godz. zwiększa straty plonu na skutek osypywania się dojrzałego ziarna. Warto zauwa yć. . niezebrane wystarczająco szybko zbo e wylega i przerasta chwastami. w tym na wzrost jego wilgotności i pora enie grzybami.2./rok. L Z L D ⋅ LG gdzie: W07 A LZ LG LD .). a czasami więcej. Tę metodę mo na polecić przy ocenie racjonalności u ytkowania zwłaszcza kombajnów zbo owych. a wilgotne i kiepskiej jakości ziarno nadaje się co najwy ej na paszę. na niektórych polach w ogóle zrezygnowano ze zbioru.terminu.

Przykładem podejścia do oceny racjonalności zakupu i u ytkowania sprzętu rolniczego z wykorzystaniem kryterium agrotechnicznego jest analiza doboru kombajnu zbo owego. gdy liczy się jego czas i zysk. porastanie w kłosach itp. Niemieccy specjaliści na podstawie wieloletnich statystyk doszli do wniosku. 9-1000. wówczas skróci się czas zbioru zbo a z powierzchni A. ale równocześnie kombajn będzie mniej wykorzystany.. dą y do jak najszybszego zebrania zbo a z poszczególnych pól. pogorszenia jakości na skutek pora enia grzybami. w ciągu których zebrane ziarno nie wymaga dosuszania. wilgotnym roku z du ą ilością opadów. e wydajność kombajnu powinna być tak dobrana. Unika się wtedy ryzyka strat ziarna i pogorszenia jego jakości z powodu opadów deszczu. Do tej długości okresu agrotechnicznego powinna być dostosowana wydajność i liczba kombajnów w gospodarstwie – na najtrudniejszy okres niwny. Nie zebrane na czas ziarno traci na wartości. godz./sezon. Podobne zalecenia stosowane są tak e w polskich warunkach. w których ziarno mo e być zebrane bez większego ryzyka strat ziarna z tytułu opadu deszczu . A – powierzchnia zasiewów zbo a i rzepaku.). Natomiast usługodawca. czyli około godz.LD = 11 (10÷12) dni. Raczej nie mo na w tym okresie liczyć na terminową i pewną usługę. Zbo e mo na zacząć kosić dopiero po obeschnięciu porannej rosy. aby mo na było zdą yć ze zbiorem zbó z areału A w sezonie agrotechnicznym liczącym 10-12 dni: W07 ≥ A (ha/godz. 19 . Jeśli przyjmiemy wy szą wydajność kombajnu. Łączna liczba godzin pracy kombajnu w sezonie agrotechnicznym (11 dni) wynosi więc: LZ = LD × LG = 11 × 9 = ok. Zasady doboru kombajnów zbo owych – kryterium agrotechniczne Kombajn zbo owy powinien być kupiony na najtrudniejszy sezon niwny. W czasie tych 100 godzin zbo e powinno być zebrane. Z powy szych względów minimalna wydajność kombajnu powinna być na tyle wysoka. Liczba godzin pracy kombajnu w ciągu dnia roboczego . ha/sezon. LZ – maksymalna liczba godzin pracy kombajnu w okresie agrotechnicznym. 100 godzin/sezon. co nie gwarantuje opłacalności uprawy. zwykle około 10-12 dni jest korzystnych do sprawnego zbioru podstawowych zbó . aby uniknąć nadzwyczajnych strat ziarna lub dodatkowych kosztów spowodowanych opadami deszczu (konieczność dosuszania ziarna. chcąc zaspokoić potrzeby zleceniodawców. gdy przy du ej liczbie klientów ka dy z nich chce w tych warunkach mieć jak najszybciej zebrane zbo e. Nawet w trudnym. nie zawsze czyniąc to z nale ytą starannością i jakością. ha/godz.). 3.3./rok) w okresie LD okresu agrotechnicznego. W rezultacie jest to około 8-10 (9) godzin pracy kombajnu w ciągu dnia roboczego. Przy czym LZ określa tak e wykorzystanie kombajnu WR (godz. aby podstawowe zbo a zostały zebrane w ciągu 10-12 dni.LG = 9 (8÷10) godzin. a nale y je zakończyć przed rosą wieczorną około 18-1900. LZ gdzie: W07 – wydajność eksploatacyjna kombajnu. Sposób doboru kombajnu zbo owego Liczba dni dyspozycyjnych w sezonie.

która zapewnia opłacalność zbioru zbo a wyniesie: WR[HA] = A = LZ × W07 = 100 godz. Aby przy powy szej intensywności u ytkowania zapewnić pełne wykorzystanie zdolności przerobowej kombajn powinien być u ytkowany przez okres: T= TH 3000 = = 30 (lat). gdzie: WR[HA] – powierzchnia wykorzystania kombajnu. Oznacza to wykorzystanie kombajnu przez około 100 godz. W firmach usługowych przyjmuje się nawet szybsze tempo amortyzowania (8-10 lat). = 90 ha/rok. Racjonalnie. wskaźniki) i przeprowadzonej analizy (metoda oceny). przy wykorzystaniu 300-375 godz.9 ha/godz. WR 100 gdzie: TH – potencjał eksploatacyjny. np. nie zawsze pokrywa się z racjonalnością procesu produkcyjnego. 10-15 lat. W świetle powy szej analizy mo emy stwierdzić. e przy zakupie kombajnu do gospodarstwa nale y tak dobrać wydajność tej maszyny. będzie racjonalnie u ytkowana. Z drugiej strony. dla którego roczne wykorzystanie maszyny powinno wynosić 200-300 godz. × 0./rok. oznacza z jednej strony intensywne wykorzystanie maszyny. aby jego zdolność przerobowa została wykorzystana w mo liwie krótkim okresie.). które jest gwarantem jej u ytkowania przy mo liwie niskich kosztach eksploatacji. Z drugiej strony nale y pamiętać. Dą ąc do mo liwie pełnego wykorzystania zdolności przerobowej maszyny. chocia w ich przypadku ewentualne konsekwencje przekroczenia terminu wykonania prac nie są a tak znaczące jak dla kombajnów zbo owych. normatywy. z uwagi na tempo postępu technicznego. a często nawet więcej. aby czas zbioru zbó i rzepaku nie przekroczył 1012 dni.Przykład nr 1 Wyznaczenie racjonalnego wykorzystania eksploatacyjnej W07 (ha/godz. kombajnu o określonej wydajności Wydajność godzinowa kombajnu wynosi 0. który dla kombajnów zbo owych wynosi 3000 godzin.0 ha/godz. Agrotechnicznym kryterium doboru kombajnu jest więc graniczny. e istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność zakupu maszyny o określonej 20 . nie mo na zapomnieć.9 ha/godz. (średnio 0./rok. Tak więc minimalna powierzchnia wykorzystania kombajnu zbo owego. ha/rok. za racjonalne uznaje się takie u ytkowanie kombajnu./rok.). o której dofinansowanie występuje beneficjent programu. który powinien zamknąć się w 10-12 dniach. w którym ta maszyna ma zastosowanie. e eksploatacyjna racjonalność u ytkowania maszyny. czy maszyna. na podstawie dostępnych danych (wniosek.8-1. Jedyne straty z jakimi mo na się wówczas liczyć to straty ziarna spowodowane osypywaniem się dojrzałego ziarna przy zbytnim przedłu aniu niw. nieprzekraczalny okres niw. Jak ocenić racjonalność ? Jak podejść do oceny racjonalność zakupu kombajnów i innych maszyn w programie PROW 2007-2013? Zadaniem pracownika ARiMR jest ocena. Podobne kryteria zostały przyjęte tak e dla pozostałych wa niejszych rodzajów prac polowych w uprawie innych roślin. w zale ności od plonu ziarna (6-7 t/ha).

kombajn zbo owy o wydajności W07 = 0. Obliczenia: T 3000 WR N = H = = 150 godz. Dane do oceny Typ maszyny i jej podstawowe parametry eksploatacyjne (moc. .THA (ha). T 20 WR[HA]N = WRN⋅W07 = 150 ⋅ 0. Tok postępowania 1) Ocena potencjalnego wykorzystania kombajnu w gospodarstwie na podstawie danych zawartych we wniosku: . wyczerpania potencjału (technicznego zasobu pracy) .. Jego wartość jest tak e zale na od jakości wykonania. co wynika z zasady stosowania płodozmianu i ró nej wielkości pól w obrębie gospodarstwa.powierzchnia wykorzystania kombajnu w sezonie (roku) równa powierzchni zasiewów zbó . a więc marki. a do obliczeń przyjąć wartość średnią lub maksymalną z podanych. rzepak) w gospodarstwie beneficjenta programu.9 2) Obliczenie wykorzystania normatywnego WRN Dane do obliczeń: . 21 . producenta.9 ha/godz. wyra ony w godzinach – TH (godz. Potencjał eksploatacyjny kombajnów zbo owych wynosi TH = 3000 godz.około 20-25 lat. A.wydajności i potencjale eksploatacyjnym są tak e wymagania (długość okresów agrotechnicznych) poszczególnych technologii produkcji roślinnej.wykorzystanie (ilość pracy) kombajnu w godz./rok. z uwzględnieniem pewnej zmienności +/-10% areału uprawy w kolejnych latach (w stosunku do podanej we wniosku)./rok W07 0.potencjał eksploatacyjny nowej maszyny. Jest to parametr charakterystyczny dla danego rodzaju maszyn. szerokość robocza. Nale y wziąć pod uwagę aktualną i docelową powierzchnię uprawy. O racjonalności zakupu i u ytkowania maszyny przesądza więc bilans kosztów zastosowanej maszyny oraz jej wpływu na efekt produkcyjny. plonu i rodzaju zbieranej kombajnem rośliny. Powierzchnia upraw zbó i roślin technologicznie podobnych (np.) lub w hektarach pracy . np. tzn.9 = 135 ha/rok. Wydajność kombajnu nale y przyjąć w miarę mo liwości odpowiednio do wielkości pola. wydajność).: WR = A 80 = = 89 godz.zalecany (nie dłu szy ni ) okres eksploatacji maszyny T od momentu zakupu a do pełnego jej zu ycia. - B. rzepaku i roślin o podobnej technice zbioru: WR[HA] = A = 80 ha/rok .

./rok = 80 ha/rok W07 = 80⋅25/3000 = 0.67 ha/godz. WR = 100 godz. W tym przypadku mo na zaproponować wnioskodawcy (rolnikowi) rozwiązanie alternatywne – zakup mniej wydajnego kombajnu.53..67 lub 0. o 41%.80 ha/godz. 0. 25 lub 30 lat) wydajność kombajnu powinna wynosić odpowiednio 0. tj. mo liwość spełnienia warunku WR ≥ WRN./rok z wykorzystaniem normatywnym WRN = 150 godz../rok = 80 ha/rok Z powy szych obliczeń wynika. e kombajn nie będzie dostatecznie intensywnie wykorzystany (WR mniejsze od WRN o 41%).80 ha/godz. w związku z czym nale y negatywnie zaopiniować wniosek o dofinansowanie jego zakupu./rok = 80 ha/rok W07 = 80⋅30/3000 = 0. miałby wówczas. WR = 150 godz.53 ha/godz. W tym celu nale y wyznaczyć tę wydajność według poni szego wzoru: W07 = A⋅T TH dla T = 20 lat ⇒ dla T = 25 lat ⇒ dla T = 30 lat ⇒ W07 = 80⋅20/3000 = 0. 22 ./rok. WR = 120 godz.Sprawdzenie warunku intensywności u ytkowania: WR ≥ WRN. czyli porównanie potencjalnego wykorzystania kombajnu WR = 89 godz. Wniosek – ocena Z porównania potencjalnego wykorzystania WR kombajnu z zalecanym dla tego rodzaju maszyn wykorzystaniem normatywnym WRN wynika./rok. Z powy szych przykładowych danych wynika. e w zale ności od przyjętego okresu eksploatacji T (20. 3) Dobór kombajnu zbo owego o wydajności dostosowanej do skali produkcji Je eli wnioskodawca zdecydowałby się na zakup kombajnu o mniejszej wydajności. e wykorzystanie kombajnu w gospodarstwie WR jest mniejsze od wykorzystania normatywnego WRN a o 61 godz.

III. Istotny wpływ na racjonalność doboru ciągników do gospodarstwa ma równie wspomniany wy ej najem usług maszynowych oraz zakres usług świadczonych przez gospodarstwo własnymi środkami mechanizacji. Na podstawie tak szczegółowych danych określa się nakłady pracy osób. powy sza metoda nie wydaje się jednak właściwa do zastosowania przez pracowników ARiMR przy ocenie wniosków o dofinansowanie zakupu ciągników i maszyn w ramach działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”. powodującego wystąpienie nadmiernego zapotrzebowania na ciągniki oraz siłę roboczą w krótkich przedziałach czasu. Taki sposób doboru środków mechanizacji jest przydatny zwłaszcza przy urządzaniu nowych gospodarstw (od podstaw). Z zestawienia nakładów pracy z ka dej działalności ustala się zapotrzebowanie na łączną liczbę ciągników według kategorii mocy (lub klas siły uciągu) oraz liczbę poszczególnych maszyn i narzędzi. Jest to metoda polegająca na opracowaniu szczegółowych kart technologicznych dla ka dej z działalności. wymaga szczegółowej analizy prowadzonych w gospodarstwie działalności produkcyjnych. Pomimo swej dokładności. o określonym areale u ytków rolnych oraz kierunku i strukturze produkcji. w tym równie mocy i liczby ciągników. corocznej zmienności zapotrzebowania gospodarstwa na pracę środków mechanizacji.1. Polega ona na zamianie wybranych maszyn na bardziej wydajne oraz na zastosowaniu ciągników o większej mocy lub w większej ich liczbie. karty takie nale y tak e sporządzić dla działalności związanej z obsługą produkcji zwierzęcej. Oprócz produkcji roślinnej. po to. a dodatkowo wymaga du ego doświadczenia z zakresu organizacji gospodarstw i technologii produkcji rolniczej oraz dobrej znajomości miejscowych warunków. aby zapewnić terminową realizację prac polowych w przypadku wystąpienia niekorzystnych warunków atmosferycznych. obejmujących między innymi zaopatrzenie w środki produkcji i zbyt płodów rolnych oraz prace podwórzowe. ciągników i maszyn w kolejnych dekadach. Ciągniki rolnicze 1. ale tak e oszacowania przybli onego ich wykorzystania w warunkach konkretnego gospodarstwa. ich wydajność itp. z uwzględnieniem wszystkich realizowanych czynności [Pawlak 1997]. Jest ono powodowane pewnym zró nicowaniem struktury upraw w poszczególnych latach. Jest ona zbyt pracochłonna. względnie jest powodowane czynnikami koniunkturalnymi W końcowym etapie planowania wyposa enia gospodarstwa w środki mechanizacji celowe jest tak e przyjęcie 5-10% ich nadwy ki. w tym związanej ze zmianą profilu lub skali produkcji. Metody i wskaźniki oceny doboru wybranych środków transportowych 1. Zastosowanie powy szej. konieczna jest dodatkowa korekta projektu. To zró nicowanie najczęściej wynika z zasady stosowania płodozmianu i związanej z nią rotacją upraw poszczególnych roślin pomiędzy polami o niejednakowej wielkości. Nale y ponadto pamiętać o cyklicznej. liczbę i rodzaj zastosowanych agregatów ciągnikowo-maszynowych. Technologiczna metoda doboru ciągników do gospodarstwa rolnego Dokładne zaplanowanie liczby i mocy ciągników do gospodarstwa rolnego. liczbę dni i godzin dyspozycyjnych zale ną od wymagań poszczególnych roślin uprawnych. Pozostaje tak e mo liwość usługowego wykonania wybranych prac maszynowych. Bywa on równie stosowany przy planowaniu modernizacji gospodarstw. technologicznej metody doboru ciągników do gospodarstwa daje mo liwość precyzyjnego określenia nie tylko potrzebnej ich liczby i mocy. W przypadku spiętrzenia prac. W karcie podaje się między innymi sposoby wykonania poszczególnych czynności. 23 . Konieczne jest tak e uwzględnienie zaanga owania ciągników w pracach ogólnogospodarczych.

Przyjęte do porównań i oceny kryterialne wskaźniki wyposa enia gospodarstw w ciągniki rolnicze opracowano na podstawie analizy danych Powszechnego Spisu Rolnego (PSR) 2002. Mo na więc stwierdzić. Polega ona na porównaniu osiągniętego w ramach modernizacji gospodarstwa poziomu wyposa enia w ciągniki. Z analizy statystycznych danych PSR 2002 oraz badań IBMER wynika. kW/ha UR. 3 Badania działalności mechanizacyjnej grupy 43-80 gospodarstw w latach 1992-2002 24 . e są to wielkości przeciętne. [Szeptycki i in. z określonymi dla danej grupy obszarowej gospodarstw wskaźnikami stanowiącymi kryterium tej oceny.1. jak i na 100 ha u ytków rolnych. Jest to spowodowane między innymi ró ną siłą ekonomiczną poszczególnych gospodarstw. kW/gospodarstwo. nasycenie gospodarstwa mocą ciągników. [Kruczkowski 2005]. Potwierdzają to między innymi badania IBMER. Wskaźnikowa metoda oceny doboru ciągników do gospodarstwa rolnego Z powy szych względów do oceny racjonalności zakupu i u ytkowania ciągników rolniczych proponuje się metodę wskaźnikową. e w polskim rolnictwie istnieje du e zró nicowanie w wyposa eniu w ciągniki i to zarówno w przeliczeniu na 100 gospodarstw. preferowaną formą mechanizacji. w ramach grup obszarowych gospodarstw posiadających ten rodzaj środka energetycznego. zaproponowana wy ej grupa wskaźników wydaje się najbardziej u yteczna. oraz dodatkowo .maksymalna moc pojedynczego ciągnika w gospodarstwie. w tym poziomem mechanizacji prac rolnych. prezentuje tabela I (załącznik). poziomem rozwoju. które nie odzwierciedlają rzeczywistego rozrzutu wartości tych wskaźników w poszczególnych grupach gospodarstw. Natomiast wyra one w kW/ha nasycenie mocą ciągników wyraźnie maleje w miarę wzrostu powierzchni poszczególnych gospodarstw. 2005]. a gospodarstw objętych badaniami IBMER – tabela III i IV (załącznik). kierunkiem produkcji itp. [Muzalewski 2003. [Pawlak 2005]. 2004]. Równie wyra one w kilowatogodzinach (kWh) nakłady pracy ciągników są dodatnio skorelowane z areałem gospodarstw. Nale y jednak podkreślić. Ta zmienność ma wyraźny związek z terytorialnym rozkładem gospodarstw według ich średniego areału. Wartości wskaźników wyposa enia rolnictwa krajowego w ciągniki rolnicze. łączna moc ciągników w gospodarstwie.2. do oceny racjonalności doboru ciągników do gospodarstw rolniczych proponuje się następujący zestaw wskaźników: liczba ciągników. Spośród wy ej wymienionych. które znacząco odstają od przeciętnych w danej grupie obszarowej gospodarstw. Poziom tych nakładów jest wypadkową liczby ciągników oraz ich mocy i stopnia zaanga owania w działalności rolniczej. sztuk/gospodarstwo. Przyjęcie tego rodzaju wskaźników do oceny wyposa enia gospodarstw w ciągniki powinno umo liwić pracownikom ARiRM identyfikację tych przypadków. czy te w danym regionie. z których wynika. jak równie ich mocy. a zarazem prosta w zastosowaniu do oceny racjonalności projektów obejmujących zakup ciągników. e w gospodarstwach o podobnym areale u ytków rolnych występuje dość du e zró nicowanie zarówno liczby posiadanych ciągników. e liczba ciągników znajdujących się na wyposa eniu poszczególnych gospodarstw zale y przede wszystkim od areału posiadanych przez te gospodarstwa u ytków rolnych. kW/gospodarstwo. Pomimo tych zastrze eń. Zaznacza się tak e logiczna tendencja wzrostu średniej mocy ciągników (kW/ciągnik) oraz łącznej ich mocy (kW/gospodarstwo) wraz ze zwiększeniem areału gospodarstw. z uwzględnieniem wyników badań IBMER3 oraz ocen ekspertów [PSR 2003a].

8-3.5 0. Tabela 2.1-1.9 3. Zamieszczone w niej wartości wskaźników powinny stanowić punkt odniesienia do oceny racjonalności zakupu ciągników w projektach realizowanych w określonym regionie kraju. nie będzie najczęściej mo liwa bez posiadania odpowiednio licznego i wydajnego parku ciągnikowego. Wynika to między 25 . Wskaźniki wyposa enia gospodarstw w ciągniki w zale ności od areału u ytków rolnych (UR) Grupy gospodarstw ha UR 5-10 10-20 20-35 35-50 50-75 75-100 100-150 150-300 300-500 500-750 750-1000 Źródło: Obliczenia własne Liczba ciągników szt.9 1. Jest to więc inwestycja perspektywiczna. W gospodarstwach o powierzchni powy ej 300 (500) ha wartości wskaźników wyposa enia w ciągniki rolnicze nale y traktować z du ym marginesem tolerancji.8 1.1 W ocenie doboru ciągników do gospodarstw o powierzchni do 100 ha nie nale y uwzględniać pojazdów w wieku 20 i więcej lat. Z powy szych względów proponuje się. powy ej 1000 ha .1-2. którą trudno będzie powtórzyć za kilka lat.5-3./gospod.1-4.8-1.7-2.4-1. kW/ha 30-45 45-70 80-120 112-168 144-216 172-258 210-310 286-430 400-600 510-765 660-990 4.8 2. W gospodarstwach do 300 ha. a dokładniej .4-4. liczba ciągników nie powinna w większości przypadków przekraczać wartości podanych w tabeli 2. która musi uwzględniać plany przyszłego rozwoju gospodarstwa. Przewidywana modernizacja gospodarstwa. powy szą granicę proponujemy obni yć do 15 lat. aby do podstawowej oceny wniosków o dofinansowanie zakupu ciągników stosować zamieszczony w tabeli 2 zestaw wskaźników racjonalnego wyposa enia gospodarstw w ciągniki rolnicze. W przypadku gospodarstw bardzo du ych.3 1.3 2. a w przypadku gospodarstw wielkoobszarowych. nale y mieć tak e na uwadze mo liwości jego dalszego rozwoju.9-1. które w du ej części są gospodarstwami rodzinnymi. 1.2 0. do 500 ha.do 12 lat.3.2 2. względnie zmianę profilu produkcji lub zwiększenie jej intensywności. Kryteria oceny doboru ciągników rolniczych Na podstawie przeprowadzonej analizy i wyników badań proponujemy. korzystającymi z pomocy pracowników najemnych w ograniczonym zakresie.ciągników o du ym stopniu zu ycia. Dla większości producentów rolnych zakup ciągnika to inwestycja. 1 1-2 2-3 3-4 3-4 4-5 4-5 5-6 6-7 7-8 9-10 Maksymalna moc ciągnika kW 30-45 34-51 38-58 44-66 52-78 63-94 78-117 90-135 104-156 126-190 140-210 Wskaźniki nasycenia gospodarstwa mocą ciągników kW/gosp. z uwagi na kwotę anga owanych w to przedsięwzięcie środków finansowych.3-5. aby przy ocenie doboru ciągników w działaniu „Modernizacja gospodarstw rolnych” uwzględnić około 20% nadwy kę mocy ciągników w stosunku do aktualnych potrzeb gospodarstwa.Dokonując doboru ciągników do gospodarstwa i oceniając ten dobór w ramach działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”.6 3. obejmująca na przykład: powiększenie obszaru gospodarstwa.

gdy w większości typowych przypadków nie wymaga ono maszyn o tak znacznym zapotrzebowaniu na siłę uciągu. Podczas doboru ciągników do gospodarstwa i oceny tego doboru nale y zwrócić uwagę. w tym dotyczące zapotrzebowania na moc ciągników w wa niejszych pracach uprawowych w zale ności od zwięzłości gleby (załącznik . o wydajności dostosowanej do skali produkcji. aby zdą yć na czas z po niwnym przygotowaniem roli do siewu i siewem ozimin.innymi z istotnego związku pomiędzy kierunkiem i stosowanymi technologiami produkcji. z uwagi na liczbę i wydajności maszyn oraz moc współpracujących z nimi ciągników. z uwagi na zakres wykonywanych czynności produkcyjnych. będą często wymagały ciągników o wy szej mocy. Dlatego w przypadkach dyskusyjnych konieczne jest przeprowadzenie bardziej wnikliwej analizy wniosku o dofinansowanie zakupu ciągnika. Gospodarstwa hodowlane. rzeźbą terenu.tabela VII i VIII). W ramach tej analizy nale y uwzględnić specyficzne potrzeby gospodarstw. Na tym etapie szczegółowej analizy i oceny doboru ciągników do gospodarstw pomocne mogą być informacje zawarte w załączniku do niniejszego opracowania. Gospodarstwa o typowo zbo owym kierunku produkcji. ale te mniej dokładna. stosujące uproszczone technologie uprawy i siewu. liczba ciągników jest odpowiednio większa. W wielokierunkowych przedsiębiorstwach rolnych. Natomiast du y udział okopowych w strukturze gruntów ornych oznacza. do 30 ha). ale o du ej mocy. zwłaszcza ozimych. w tym przede wszystkim: zwięzłością gleby. a zwłaszcza prowadzące chów bydła mlecznego. Równie gospodarstwa z dominującym udziałem zbó . wymagają najczęściej dodatkowego ciągnika o małej lub średniej mocy do prac związanych z codzienną obsługą stada – zbiór i transport zielonki. potrzeby te determinowane są indywidualnymi warunkami gospodarowania i specyfiką prowadzonej działalności. zwykle są wyposa one w mniejszą liczbę ciągników. warunkami agroklimatycznymi. które w konsekwencji mogą powodować konieczność zastosowania 26 .2 i I. I. o wysokich wymaganiach na przykład co do czasu zbioru. Dotyczy to zwłaszcza produkcji nietypowej. W trakcie oceny doboru ciągników do gospodarstwa nale y między innymi zwrócić uwagę na strukturę u ytków rolnych gospodarstwa oraz na strukturę zasiewów. usuwanie i pryzmowanie obornika itp.3). Jak wcześniej stwierdzono (patrz pkt. przygotowanie i zadawanie pasz objętościowych oraz słomy. Zaproponowana metoda wskaźnikowej oceny doboru ciągników do gospodarstw jest znacznie łatwiejsza w zastosowaniu. o średniej lub du ej skali produkcji. Oczywiście. ni metoda z wykorzystaniem kart technologicznych. e zawsze mogą być przypadki szczególne i odstępstwa od reguły. organizacją gospodarstw i formą ich własności. w tym z liczbą i mocą u ytkowanych ciągników. Przy tym nie znajdzie uzasadnienia dofinansowanie zakupu bardzo du ego ciągnika (np.tabela VI) oraz nakładów pracy ciągników w uprawie poszczególnych rodzajów roślin (załącznik . a wynik tak przeprowadzonej oceny nale y traktować z pewnym marginesem błędu (około 20%). e podstawowy ciągnik w gospodarstwie powinien zapewnić mo liwość pracy w najtrudniejszych warunkach glebowych z dostatecznie du ymi narzędziami uprawowymi. a poziomem zmechanizowania. o mocy 100 kW) przez gospodarstwo o małym lub średnim areale (np. Gospodarowanie na trwałych u ytkach zielonych (łąki i pastwiska) zwykle nie wymaga znacznego nakładu pracy i mocy posiadanych ciągników. do współpracy z wydajnymi maszynami uprawowymi i agregatami uprawowo-siewnymi. ale powinny one być uzasadnione specyficznymi wymaganiami realizowanej produkcji. rozłogiem gospodarstwa oraz strukturą upraw i specjalizacją produkcji. w tym z produkcją zwierzęcą. po to. Ró nice w klasie uciągu podstawowego ciągnika pomiędzy gospodarstwami dysponującymi skrajnie ró nymi glebami mogą być nawet dwukrotne. e w okresie jesiennych zbiorów gospodarstwo potrzebuje znacznego potencjału ciągników. niszowej.

27 . Zapotrzebowanie na moc do przetaczania agregatów na terenach pochyłych jest znacznie zwiększone podczas jazdy pod górę.4. więc to one determinują dobór mocy ciągnika [Wawrzyńczak 2000]. W tych przypadkach racjonalność zakupu ciągnika powinna być uzasadniona wysokością potencjalnych strat z tytułu nieterminowego wykonania prac maszynowych lub potencjalną dochodowością uprawy danej rośliny. szybki zbiór i dostawa du ej partii ziemniaków jadalnych. bez trawiastej okrywy ście ek przejazdowych. Opryskiwacze zaczepiane (1000-2000 l) wymagają relatywnie mniejszych ciągników (35-45 kW). nawo enie. Najbardziej energochłonne maszyny w sadownictwie to opryskiwacze i kosiarko-rozdrabniacze. Do pracy w młodych sadach. na których planowany jest kombajnowy zbiór owoców. W takim gospodarstwie drugi ciągnik jest zwykle niezbędny do szybkiej zwózki zebranych owoców w warunkach ryzyka wystąpienia przymrozków. zbiory i transport owoców. liczbę niezbędnych zestawów (ciągnik+opryskiwacz) dobiera się do powierzchni sadu i wydajności oprysku. powinny mieć do dyspozycji ciągnik wyposa ony w przekładnię z biegami pełzającymi. warzyw lub innych produktów do odbiorcy hurtowego). szczególnie z bardzo obcią onymi przyczepami. Do podstawowych zabiegów w produkcji owoców.6-3. bez konieczności pracochłonnego podłączania maszyny do ciągnika. niezbędny jest ciągnik z przednim napędem.2 -1. nale y pielęgnacja roślin i gleby.5 m z małym promieniem skrętu. Do współpracy z opryskiwaczami zwieszanymi o pojemności 300-400 l konieczny jest ciągnik o mocy 35-45 kW. a tak e w sadach poło onych na wzniesieniach.agregatów ciągnikowo-maszynowych o du ej wydajności (np. Ście ki przejazdowe w sadach intensywnych i na plantacjach towarowych krzewów jagodowych narzucają konieczność u ycia wąskich ciągników sadowniczych o szerokości 1. Nale y o tym pamiętać przy doborze ciągnika do sadów poło onych na zboczach. umo liwiającą mu ruch z prędkością około l km/godz.5-1. przy których niezbędny jest ciągnik. Takie podejście do oceny projektów inwestycyjnych będzie wymagało od pracowników ARiMR bardzo wnikliwej analizy danych zawartych w „Planie rozwoju gospodarstwa” stanowiącym załącznik do wniosku o udzielenie dofinansowania projektu w ramach działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”. a do maszyn o pojemności 600-800 l . zabiegi ochrony przed chorobami i szkodnikami. a do sadowniczych rozdrabniaczy gałęzi o szerokości 1. 1.0 m niezbędny jest ciągnik o mocy 20-40 kW. Nale y równie pamiętać. e ciągniki zwę one są mniej stabilne i nie nadają się do celów transportowych na drogach publicznych. Ponadto konieczność wykonywania częstych zabiegów opryskiwania skłania sadowników do zakupu ciągników z klimatyzowaną. Dotyczy to zwłaszcza zabiegu chemicznej ochrony. Liczbę potrzebnych ciągników mo e tak e determinować znaczna odległość (4-5 km) sadu lub kilku odrębnych sadów. Z uwagi na konieczność wykonania oprysku jednego gatunku w ciągu jednego dnia. szczelną kabiną z filtrami powietrza.ciągnik o mocy 60-75 kW. moc i typ ciągników nale y dobrać do wykonywanych w tych gospodarstwach specyficznych prac i wysokich wymagań co do terminowości zabiegów agrotechnicznych. Gospodarstwa z plantacjami krzewów i wiśni. Ciągniki sadownicze W przypadku gospodarstw sadowniczych lub warzywniczych liczbę.8 m – ciągnik o mocy 30-45 kW. Do kosiarko-rozdrabniaczy sadowniczych o szerokości roboczej 1. Najczęściej 1 zestaw wystarcza na 10-12 ha jednego gatunku drzew lub krzewów. Zwykle w sezonie agrotechnicznym opryskiwacze są na stałe zagregowane z ciągnikami. aby w razie wystąpienia zagro enia natychmiast wykonać opryskiwanie drzew.

4. zwane samojezdnymi nośnikami górskimi lub wielozadaniowymi transporterami rolniczymi.. podczas gdy w całym rolnictwie o połowę mniej (12. Na tych terenach gospodarstwa posiadające grunty na 6 i więcej działkach stanowią blisko 1/4 ogółu (24. na obszarach górskich znajdowało się ponad 188 tys. Radykalnie skraca się te droga jego hamowania (nawet o 50%) i zwiększa manewrowość agregatów dzięki mniejszej średnicy zawracania. Powy sze czynniki ograniczają mo liwości efektywnego i wydajnego u ytkowania sprzętu rolniczego. Agregaty z napędem na dwie osie poruszają się po stokach trawiastych ze zmniejszonym poślizgiem kół.7%). mo na osiągnąć na polach le ących na zboczach o pochyleniu do 8o. Umo liwiają one pracę na u ytkach rolnych usytuowanych na zboczach o nachyleniu do 25-30°. Podyktowane jest to koniecznością posiadania nadwy ki mocy z tytułu pracy w pochyłym terenie. stawianym ciągnikom i samobie nym środkom energetycznym pracującym w terenach górzystych. Podstawowym wymogiem trakcyjnym. a zwłaszcza orki. niezawodnym sprzęgłem i układem hamulcowym oraz odpowiednio dobranym zapasem energii napędu. e na terenach górskich rolnicy coraz częściej rezygnują z typowej uprawy gleby i roślin polowych na rzecz u ytkowania łąk i pastwisk oraz hodowli zwierząt. Włączenie napędu przedniej osi zwiększa sprawność uciągu ciągników nawet powy ej 20%. W 2002 r. zwłaszcza podczas jazdy z przyczepą w dół stoku.1. tj. Powierzchnia przeciętnego gospodarstwa górskiego wynosi zaledwie 2. dzięki czemu zwiększa się przyczepność ciągnika do podło a i zmniejsza ryzyko utraty przyczepności. jest napęd na dwie osie.5% gospodarstw poło onych na terenach górskich. z których blisko 54 tys. (29%) posiadało ciągniki [PSR 2003b]. Przedni napęd wpływa te znacząco na poprawę bezpieczeństwa pracy. 28 .4%).0%). Na ucią liwość gospodarowania na terenach górskich wpływa tak e strukturalne rozdrobnienie i rozproszenie działek oraz utrudniona dostępność do nich. stawiających większy opór podczas wykonywania prac uprawowych. W tym miejscu nale y podkreślić. Zadowalającą jakość zabiegów uprawowych. a tak e ze wzrostem zu ycia paliwa.5. Do zrealizowania pełnego zakresu prac wymaganych w typowym gospodarstwie górskim o areale do 50 ha wystarczają ciągniki o mocy silnika w zakresie 35-50 kW (48-68 KM) [Szeptycki i in.5%) i podkarpackim (19. a równie ze względu na częstsze. gospodarstw. Eksploatowane w warunkach górskich ciągniki powinny charakteryzować się obni onym środkiem cię kości. Na polskim rynku dostępne są tak e nieliczne modele ciągników o obni onym środku cię kości i o większym od standardowego rozstawie kół. Tradycyjny ciągnik powinien zachować stateczność na stoku o nachyleniu do 12°. ni w pozostałych regionach kraju.74 ha UR. Ciągnik przeznaczony do pracy w terenach górskich powinien dysponować mocą o 30-35% większą ni ciągnik w analogicznym gospodarstwie poło onym na terenach nizinnych. Podczas tych prac trzeba się liczyć ze spadkiem wydajności o 11-38% w porównaniu z warunkami pracy agregatów ciągnikowo-uprawowych w terenie płaskim. Ciągniki na tereny górskie Największe obszary na terenach górzystych zajmowane są przez gospodarstwa rolnicze w województwach: małopolskim (53% powierzchni u ytków rolnych). Stateczność tradycyjnych ciągników mo na poprawić. Nadrzędnym kryterium wyboru maszynowego wyposa enia górskich technologii jest jednak bezpieczeństwo operatorów u ytkowanego sprzętu. występowanie gleb zwięzłych i zakamienionych. dolnośląskim (19. zmniejszając ryzyko wywrotki ciągnika.5 tys. 2005]. Gospodarstw o powierzchni powy ej 10 ha jest tylko 8. mocując dodatkowe obcią niki i zwiększając rozstaw kół. Do pracy na bardziej stromych zboczach nale y wybrać specjalistyczne ciągniki górskie.

Wskaźnik liczby przyczep przypadających na ka de gospodarstwo posiadające ten rodzaj środka transportowego wynosi przeciętnie 1. Przyczepy rolnicze 2. Pewne uzupełnienie niedoboru przyczep transportowych w Polsce stanowią rozrzutniki obornika.1. U ytkowanie przyczep w gospodarstwach rolnych Do sprawnego funkcjonowania rozwojowego gospodarstwa rolnego niezbędny jest nie tylko nowoczesny i wydajny park ciągnikowo-maszynowy. Z tego względu mo liwość intensywnego ich wykorzystania w typowym gospodarstwie jest znacznie ograniczona. Pewnym rozwiązaniem jest powszechna współpraca sąsiedzka. Znajdują one zastosowanie zwłaszcza w mniejszych gospodarstwach do transportu np. kiedy liczy się ka da przyczepa do przewozu płodów rolnych z pola do gospodarstwa. W małych gospodarstwach (do 5 ha) wartość powy szego wskaźnika wynosi 0. a w grupie gospodarstw powy ej 100 ha średnio 6.12. przy czym w gospodarstwach z grupy 15-20 ha . mleka. przyczep ciągnikowych i 50 tys. w tym zwłaszcza o większym areale u ytków rolnych. Liczba ta zale y między innymi od wydajności maszyny do zbioru. Przyczepy posiadało w 2002 r.90. gospodarstw w liczbie 676 tys.53.2. ziarna. ale tak e odpowiednio dobrany zestaw środków przewozowych. W przypadku gospodarstw małoobszarowych zapewnienie we własnym zakresie odpowiedniej liczby przyczep transportowych jest z reguły niemo liwe. dobrze zmechanizowanych gospodarstwach prawie na ka dy u ytkowany w nich ciągnik przypada 1 przyczepa rolnicza . samojezdne sieczkarnie polowe . 29 .2. a łącznie z przyczepami samochodowymi wskaźnik ten osiąga wartość 1. zielonek. rodzaju zbieranego i transportowanego ładunku. ale tylko uzupełniającymi środkami produkcji. wydłu ają czas zbioru i zwiększają jego koszty. by droga maszyna do zbioru pracowała bez przestojów. powodowane brakiem odpowiedniej liczby środków przewozowych do odbioru zebranego materiału. Konieczne jest zatem zapewnienie takiej liczby środków przewozowych. a koszty ich eksploatacji stosunkowo wysokie. 37. Jest to szczególnie istotne np. jak kombajny. Przestoje tych maszyn. w których wskaźnik liczby przyczep do liczby ciągników wynosi przeciętnie 0. ich liczba jest w dalszym ciągu niewystarczająca. W rozwiniętych. warzyw i owoców przejmują firmy zajmujące się handlem lub przetwórstwem produktów rolnych.06 przyczepy na 1 ciągnik. Z danych GUS [PSR 2003c] wynika. ładowności środków przewozowych. bel słomy i siana. Stosowane do tych prac maszyny.92. a tak e zbioru okopowych i zielonek na kiszonkę.uniwersalna lub wywrotka. obejmująca wzajemne wypo yczanie przyczep lub nawet zestawów transportowych (ciągnik z przyczepą) w okresach spiętrzenia prac przewozowych. Mimo zauwa alnego na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat postępu w zakresie wyposa enia gospodarstw w środki przewozowe. sadzeniaków.9 przyczep na gospodarstwo – tabela II (załącznik). okopowych. wydajności urządzeń przeładunkowych w miejscu składowania oraz od odległości przejazdów [Pawlak 2006].to środki bardzo drogie. a razem z przyczepami rolniczymi . tylko 465 tys. W gospodarstwach większych (powy ej 50 ha) na ka dy ciągnik przypada 1 przyczepa rolnicza. Współcześnie coraz większy zakres prac przewozowych związanych z zaopatrzeniem gospodarstwa w środki produkcji oraz z odbiorem zwierząt. samochodowych. Liczba tych środków w przeliczeniu na 100 ciągników wyniosła w 2002 r.30 przyczepy/ciągnik. e są to przewa nie gospodarstwa o powierzchni ponad 20 ha. w okresie niw. Te gospodarstwa nale ą do grupy gospodarstw silniejszych ekonomicznie. Natomiast dla gospodarstw rolnych przyczepy ciągnikowe są wa nymi. W tych jednostkach przyczepy są wykorzystywane nawet powy ej tysiąca godzin rocznie.

jedno. Przyjmuje się. równie przy ocenie doboru przyczep do gospodarstw rolnych uznajemy za zasadne zastosowanie metody wskaźnikowej. Dotyczy to zwłaszcza tych jednostek. Grześ 2006]. Konieczność zastosowania do tego celu szczegółowych kart technologicznych wyklucza praktyczną mo liwość tego sposobu weryfikacji wniosków przez pracowników ARiMR. Badane gospodarstwa posiadały średnio po 2. głównymi czynnikami determinującymi dobór rodzaju i wielkości przyczepy są: masa i rodzaj przewo onych ziemiopłodów oraz innych materiałów.93 przyczepy na ka dy u ytkowany ciągnik (od 0. a w grupie powy ej 1000 ha . względnie uniwersalna przyczepa skrzyniowa. Tak zdefiniowane graniczne (minimalne) wykorzystanie przyczep rolniczych mogłoby stanowić punkt odniesienia do oceny racjonalności ich doboru i u ytkowania. a więc o typowych zadaniach przewozowych.lub dwuosiowa. na ka dy u ytkowany w nich ciągnik powinna przypadać co najmniej 1 przyczepa rolnicza – tabela 3. podobnie jak w przypadku ciągników.4 przyczepy (od 1 do 6) o przeciętnej ładowności 4. e w modernizujących się gospodarstwach rolnych o przeciętnych warunkach oraz strukturze i poziomie produkcji. z uwzględnieniem indywidualnych uwarunkowań rolniczo-produkcyjnych i topograficznych. Zasady doboru przyczep rolniczych oraz metoda i kryteria oceny W typowym rodzinnym gospodarstwie rolnym zakup pierwszej lub kolejnej przyczepy dokonywany jest na podstawie praktycznej wiedzy i doświadczenia rolnika.660 (580-800) godz./rok i tylko w nielicznych przypadkach przekracza 250 godz. krotność zadań przewozowych. Przy powy szej ocenie proponujemy kierować się trzema zasadami weryfikującymi dostosowanie: liczby przyczep do liczby u ytkowanych w gospodarstwie ciągników.2./rok. W większych gospodarstwach przyczepy są u ytkowane znacznie intensywniej. ładowności przyczepy do siły uciągu. a) Zakładamy.33 do 2 przyczep/ciągnik). Obecnie na rynku dostępna jest równie szeroka oferta 30 . Celem oceny jest weryfikacja dostosowania wielkości przyczepy do potrzeb przewozowych gospodarstwa./rok [Kowalik. w tym równie w ramach działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”. Trudność pojawia się jednak przy próbie oszacowania tego wykorzystania w warunkach konkretnego gospodarstwa. e w 41 gospodarstwach rodzinnych o areale od 8 do 150 ha przeciętne wykorzystanie przyczep rolniczych kształtuje się na poziomie 125 godz. co przy zało eniu jej eksploatacji przez okres 20 lat oznacza normatywne wykorzystanie przez 300 godzin w roku. odległość przewozów. ładowności przyczepy do powierzchni gospodarstwa. a pośrednio do mocy u ytkowanych ciągników./rok. w liczbie 0.Wyniki badań IBMER wskazują. z uwzględnieniem indywidualnych warunków rolniczo-produkcyjnych oraz mo liwości finansowych. wydajność maszyn zbierających. Najczęściej będzie to wywrotka (najlepiej trójstronna).7 t. W grupie gospodarstw o powierzchni 200-1000 ha średnie wykorzystanie tych środków przewozowych wynosi 490 (150-640) godz. Jak wcześniej wspomniano. Natomiast czynnikami ograniczającymi ten dobór jest liczba i siła uciągu (a pośrednio moc) posiadanych ciągników oraz mo liwości finansowe gospodarstwa. 2. które samodzielnie zajmują się dostawą buraków cukrowych lub ziemniaków do punktu skupu. e w warunkach rolnictwa polskiego potencjał pracy typowej przyczepy rolniczej wynosi około 6000 godzin. a dla 25 lat – 240 godzin. Dlatego.

W tym 31 . względnie powinny to być przyczepy o większej ładowności. o wy szych od przeciętnych odległościach transportowych. W zale ności od indywidualnych uwarunkowań rolniczo-produkcyjnych i topograficznych. Znajdują one zastosowanie głównie w firmach transportowych i w bardzo du ych gospodarstwach rolnych do przewozu roślin okopowych oraz zbó i kukurydzy.specjalistycznych przyczep skorupowych o ładowności 7-24 ton i pojemności 6-31 m3. Tabela 3.0 1.3 W uzasadnionych przypadkach wskaźnik liczby przyczep do liczby ciągników mo e mieć wartości wy sze od 1.5-2./gospod. do sprawnego odbioru ziarna od kombajnu niezbędne są 2 lub 3 przyczepy. o powierzchni do 20-30 ha.3 1.0-1.0-1. Przy zbiorze zbo a z dalej poło onych pól liczba niezbędnych zestawów transportowych wzrasta do 3-4.5 1. podczas gdy np. Największe z podanych w tabeli 3 wartości wskaźnika liczby przyczep dotyczą gospodarstw: wysokotowarowych. o ładowności dostosowanej do wydajności kombajnu.0-1. 1 1-2 1-3 2-4 3-5 4-6 4-6 5-6 6-8 8-9 10-12 Wskaźnik liczby przyczep do liczby ciągników 1. 1 1-2 2-3 3-4 3-4 4-5 4-5 5-6 6-7 7-8 9-10 Liczba przyczep szt. Wskaźniki doboru przyczep rolniczych (cz.0-1.0-1. relacja liczby posiadanych przez te gospodarstwa przyczep do liczby ciągników nie powinna być wy sza jak 1.0-2. Dotyczy to przede wszystkim mniejszych gospodarstw. u ytkujących tylko 1 lub 2 ciągniki. W tych przypadkach wartość powy szego wskaźnika wyniesie odpowiednio 2/1 = 2 lub 3/2 = 1. najczęściej wystarczą 2 lub 3 przyczepy.0-1. o rozproszonej strukturze – z du ą liczbą odrębnych działek. W du ych gospodarstwach rolnych. rzepaku i kukurydzy z pól oddalonych od gospodarstwa o 2 do 3 km. z du ym udziałem okopowych. w tym gospodarstw specjalistycznych (np. plonu roślin i sposobu rozładunku. sadowniczych. Warto zwrócić uwagę. a najczęściej i przyczep. e w sprzyjających warunkach zbioru i przy du ych plonach ziarna.3 1. warzywniczych). jak i zewnętrznym (gospodarstwo-rynek). łatwiej jest zapewnić niezbędną liczbę zestawów transportowych.5.3 1.0 1.0-1.3 1. zarówno w transporcie wewnętrznym (polegospodarstwo-pole).I) Grupy gospodarstw ha UR 5-10 10-20 20-35 35-50 50-75 75-100 100-150 150-300 300-500 500-750 750-1000 Źródło: Obliczenia własne Liczba ciągników szt. z du ą liczbą zadań przewozowych i masy przewozowej.3 1.1 do 1. dysponujących większą liczbą ciągników.33.3 1./gospod. Do sprawnego odbioru od kombajnu ziarna zbó . nowoczesne kombajny osiągają wydajność wynoszącą nawet 30 i więcej ton ziarna w ciągu 1 godziny.3 1.0-1.0-1.

32 . Zwykle cukrownia uzgadnia z plantatorem określony termin oraz tona dostawy buraków. gdy odległość pomiędzy polem a gospodarstwem przekracza 4 do 5 kilometrów. a nawet o 100 kilometrów. Podmioty świadczące usługi tymi wydajnymi maszynami najczęściej oferują równoczesny odbiór od sieczkarni i przewóz zebranego materiału do gospodarstwa (na pryzmę) własnymi przyczepami technologicznymi.przypadku gwarancją efektywnej pracy kombajnu jest organizacja sprawnego odbioru i transportu ziarna. przy u yciu sieczkarni samobie nych. e wraz ze wzrostem powierzchni gospodarstwa zwiększa się ilość masy (ton) i pracy przewozowej (tonokilometry). co praktycznie jest mo liwe tylko z wykorzystaniem samochodów cię arowych. Moc ciągnika jest w du ym stopniu skorelowana z jego siłą uciągu. niektóre cukrownie zapewniają odpłatny odbiór buraków. np. nale y dostosować wydajność (w tonokilometrach na dzień) zestawów transportowych oraz wydajność maszyn do załadunku. b) Dostosowanie ładowności przyczepy do siły uciągu. Ładowność przyczepy i wynikające z niej zapotrzebowanie na siłę uciągu (klasę) współpracującego ciągnika nie powinny być większe ni siła uciągu największego z u ytkowanych w gospodarstwie ciągników. obejmujący ich załadunek wraz z oczyszczeniem korzeni oraz transport. a tak e stopnia jej obcią enia. W praktyce ciągniki o podanych w tabeli 4 zakresach mocy silnika charakteryzują się siłą uciągu niezbędną do pokonania oporów przetaczania w pełni obcią onej przyczepy. a pośrednio do mocy u ytkowanych ciągników Ładowność oraz objętość skrzyni ładunkowej to podstawowe cechy. Do prac wymagających wyjątkowo licznych i wydajnych zestawów transportowych zalicza się tak e zbiór zielonek. z uwagi na fakt niepełnego wykorzystywania jej ładowności przy przewo eniu płodów rolnych – tabela 4. z uwzględnieniem odległości przejazdów. Przy niedostatku środków transportowych w poszczególnych gospodarstwach. Kluczowe znaczenie ma tak e odpowiedni dobór zestawów przewozowych oraz organizacja ich pracy przy dostawie buraków do cukrowni. przystosowanymi do przewozu materiałów objętościowych. rodzaju ogumienia przyczepy. w związku z likwidacją poszczególnych cukrowni. 7 dni po 75 t/dzień. a w konsekwencji zwiększa tak e się zapotrzebowanie gospodarstwa na bardziej liczne i o wy szej ładowności zestawy transportowe. Zwykle do współpracy z samobie ną sieczkarnią potrzeba od 2 do 3 zestawów transportowych (ciągnik z przyczepą technologiczną) a nawet więcej. Dla sporej grupy plantatorów oznacza to konieczność przewozu buraków do cukrowni oddalonej o kilkadziesiąt. w tym punktów odbioru buraków. c) Dostosowanie ładowności przyczepy do powierzchni u ytków rolnych gospodarstwa Pomocniczym kryterium oceny zasadności doboru przyczepy do konkretnego gospodarstwa rolnego jest powierzchnia u ytkowanych gruntów rolnych – tabela 4. Podany w tabeli szeroki zakres mocy ciągników do współpracy z przyczepami o określonej ładowności wynika z ró nych warunków pracy zestawów transportowych (pochylenie terenu. według których dokonuje się doboru środków przewozowych do transportu ró nych materiałów. Naturalne jest. Do takiego planu dostaw. Kwestia sprostania tym wymaganiom urasta obecnie do rangi problemu. rodzaj podło a). w tym kukurydzy na kiszonkę. z zastosowaniem przyczep o du ej ładowności. Dopuszcza się około 30% nadwy kę wielkości przyczepy w stosunku do mocy posiadanych ciągników.

Nadrzędną miarą oceny racjonalności doboru i organizacji u ytkowania przyczep rolniczych jest sprawność realizacji zadań przewozowych gospodarstwa rolnego. 33 . Trzeba jednak podkreślić.7-4.9 (9.0) 1.5) 14-16 (22) 15 (21) 18 (25) 20 (28) 22 (31) Moc ciągnika kW 16-22 24-32 35-45 45-60 55-75 65-85 73-95 80-110 90-120 95-130 105-140 110-150 Areał gospodarstwa ha ka de gospodarstwo posiadające ciągnik powy ej 35 powy ej 100 powy ej 200 powy ej 500 powy ej 1000 ** w nawiasach podano objętość przyczepy z nadstawkami Źródło: Obliczenia własne Zamieszczone w tabeli zakresy ładowności przyczep i areału gospodarstw powinny ułatwić rolnikom wstępny dobór tych środków przewozowych do gospodarstwa.2) 8-12.9-5.1) 2. o czym nale y pamiętać przy doborze zestawów transportowych gospodarstwa. Tabela 4.5 (17.2 (5.9) 5.5 (3.0) 3. aby przyczepa o ładowności np. ale nie przesądzające kryterium oceny tego doboru. Zadania te obejmują zarówno transport wewnętrzny (pole-gospodarstwo-pole). Mamy więc tutaj na uwadze efektywność całego procesu produkcyjnego. z uwagi np. Wskaźniki doboru przyczep rolniczych (cz.Kryterium dostosowania wielkości przyczepy do areału gospodarstwa wskazuje te grupy obszarowe gospodarstw. jak równie mogą stanowić pomocnicze.2 (8. na wielkość zadań przewozowych oraz moc posiadanych ciągników. Niemniej raczej nie nale y się spodziewać.1-12 (18.II) Ładowność t do 2 2-4 4-6 6-8 8-10 10-12 12-14 14-16 16-18 18-20 20-22 22-24 Objętość ** m3 1. które wynikają z wymagań procesów technologicznych oraz powiązań gospodarstwa z rynkiem. 14-16 ton znalazła racjonalne zastosowanie w gospodarstwie o powierzchni 20 lub 50 ha.0) 10-14.0-2. e uniwersalnym kryterium oceny racjonalności doboru zestawów transportowych do gospodarstwa i poszczególnych technologii jest wzajemna relacja pomiędzy korzyściami wynikającymi z faktu zastosowania wydajnych zestawów transportowych a kosztami ich posiadania i bie ącego u ytkowania. w których u ytkowanie poszczególnych typów przyczep jest najbardziej powszechne i uzasadnione. związany z zaopatrzeniem gospodarstwa w środki produkcji oraz ze zbytem płodów rolnych.6-3.5 (18. jak i transport zewnętrzny.

3. w pracach remontowo-budowlanych. W 34 .i rozładunkowych. do formowania pryzmy na gnojowni i załadunku obornika na rozrzutnik. Ładowacze ciągnikowe mogą pracować jako przyczepiane lub zawieszane. Ładowacze ciągnikowe Ładowacz ciągnikowy to niezastąpione urządzenie dla prawie ka dego gospodarstwa rolnego.1. Ponadto są one stosowane do załadunku rozsiewaczy wapna i nawozów. Warunek jest jeden – gospodarstwo musi posiadać ciągnik. Stosunkowo du a wydajność tych urządzeń wynika z mo liwości swobodnego operowania chwytakiem zamontowanym na końcu obrotowego wysięgnika. a w wielu przypadkach nie jest nawet mo liwy wjazd do tych budynków. Uwa a się. Nieporównywalnie zwiększa się tak e wydajność tych prac. Zakres zastosowań tych urządzeń jest bardzo szeroki. korzeni buraków z pryzmy na przyczepy. Ładowacze i ładowarki rolnicze 3. Ładowacze zaczepiane oraz zawieszane na trójpunktowym układzie zawieszenia ciągnika predysponowane są głównie do prac stacjonarnych. dostosowana do większości typów ciągników stosowanych w polskim rolnictwie. W przypadku prac załadunkowych wymagających równoczesnego manewrowania ciągnikiem. do załadunku obornika na rozrzutniki. w ły ki do materiałów sypkich. a ich oferta jest bardzo szeroka. W większości rozwiązań ładowacz czołowy jest na stałe zamontowany na ciągniku. Ładowacz uwalnia rolnika od większości cię kich prac za. w wyniku częstej zmiany kierunku jazdy podczas prac załadunkowych. W zale ności od typu ładowacza i wielkości ciągnika mogą one operować ładunkami o masie od 300 do 2500 kg – tabela 5. Intensywna eksploatacja ładowaczy czołowych mo e powodować przyspieszone zu ycie przedniej osi (du e obcią enia w trakcie pracy z ładowaczem). czy te do przegarniania ziarna w magazynach płaskich. do zbioru kamieni z pola.i rozładunkowych w gospodarstwie. w tym np. jak i do okresowego usuwanie obornika z obory lub chlewni z głęboką ściółką. a tak e z tłumikiem drgań wysięgnika. bez konieczności manewrowania samym ciągnikiem. Do najwa niejszych zalet ładowaczy czołowych nale y zaliczyć ich niewygórowaną cenę. e gospodarstwa utrzymujące powy ej 10-15 SD zwierząt powinny być wyposa one w jeden z prostszych i tańszych typów ładowaczy. Słu ą one do codziennego usuwania odchodów zwierzęcych z korytarzy gnojowych. pobranie beli słomy i jej transport do obory. Największą popularnością w Polsce cieszą się ładowacze czołowe. wykonywanych wcześniej ręcznie przy u yciu wideł. załadunku buraków z pryzmy na przyczepy. du y wybór oraz uniwersalność zastosowań . w tym np. do ró nych prac związanych z przemieszczaniem słomy. mając na względzie ucią liwość i pracochłonność wykonywanych prac. Ładowacze ciągnikowe wyposa a się w ró nego rodzaju osprzęt. Ze względu na wymiary ładowacza z ciągnikiem. łopaty lub szufli. kiszonki i siana. lepszym rozwiązaniem jest ładowacz czołowy. Zasadność zakupu ładowacza ciągnikowego determinowana jest ilością prac za. jak i na polu. zwłaszcza w gospodarstwie prowadzącym chów zwierząt. wybieraki kiszonki. widły do obornika i do palet. manewrowanie tym zestawem jest mocno ograniczone wewnątrz budynków gospodarczych. przynajmniej w najprostszych rozwiązaniach tych urządzeń. dzięki czemu zmniejszone zostają dynamiczne obcią enia przedniej osi. widły i chwytaki do bel słomy i sianokiszonki. Istnieją tak e ładowacze z ramą wsporczą i mechanizmem pozwalającym na łatwy demonta ładowacza.mo liwość wykorzystania zarówno w obejściu. a tak e sprzęgła ciągnika. np. Trudno w związku z tym odmówić rolnikowi zasadności zakupu ładowacza.

z uwagi na mo liwość odłączenia od ciągnika. Jest on najczęściej montowany na drugim. wysokość podnoszenia. o ró norodnych zastosowaniach. ha 10-15 SD 20-50 ha 40-100 ha 75-150 ha 100-250 ha 200 ha czołowy * Wartości orientacyjne.0-3. W gospodarstwach z dwoma lub większą liczbą ciągników mo e to być bardziej uniwersalny ładowacz czołowy./rok.9-4. a z drugiej – od typu posiadanego ciągnika.9 4. W grupie 200-1000 ha wykorzystanie tych urządzeń wynosiło 400-1000 godz. z reguły mniejszym ciągniku. przestrzeń w miejscu dokonywania prac przeładunkowych wymiary wjazdów i korytarzy w budynkach inwentarskich.9 3.0-3./rok (załącznik. urządzenia o du ym udźwigu i wysokości podnoszenia wymagają ciągników o większej mocy.3 Rodzaj zawieszany zaczepiany Moc ciągnika kW 22-35 45 20-37 28-55 35-50 44-60 (90) 70-120(180) 60-125 Minimalna obsada zwierząt lub areał gospodarstwa * SD. a więc cię szych i stabilniejszych.0 2. W większych gospodarstwach ładowacze u ytkowane są znacznie intensywniej./rok [Kowalik. Grześ 2006]. mocach silników i parametrach roboczych. magazynach. SD – sztuki du e Źródło: Szacunki własne Wybór typu i modelu ładowacza. w tym udźwig. V).3-3. Z uwagi na stateczność układu ciągnik – ładowacz czołowy. 35 . Tabela 5. charakteryzowanego maksymalnym udźwigiem i wysokością podnoszenia ładunków. parametry maszyny.2. Wskaźniki doboru ładowaczy ciągnikowych Udźwig kg 350 500 350-400 500-550 500-850 1000-1400 1500-1650 2200-2400 Wysokość podnoszenia m 2.przypadku gospodarstwa z jednym ciągnikiem będzie to ładowacz zawieszany. zasięg ramienia roboczego.5 3. tab. W badanych w latach 1992-2002 przez IBMER 41 gospodarstwach o areale 8-150 ha UR przeciętne wykorzystanie ładowaczy ciągnikowych wynosiło 65 godz.i rozładunkowych. z odpowiednio wydajnym układem hydrauliki zewnętrznej. Ładowarki samobie ne Samobie ne ładowarki rolnicze stanowią bardzo urozmaiconą gamę maszyn.5-3. przeznaczonym do pomocniczych prac w gospodarstwie. wykorzystanie roczne. Mniejsze ciągniki wyposa a się w dodatkowy przeciwcię ar. 3. Z eksploatacyjnego punktu widzenia kryteriami wyboru ładowarek samobie nych są: zakres zastosowań.5-3.0 2. a w grupie powy ej 1000 ha 400-800 godz. zale y z jednej strony od dominującego w gospodarstwie rodzaju prac za.0 3. uniwersalne ładowarki kołowe oraz ładowarki teleskopowe. Nale ą do nich niewielkie ładowarki podwórzowe.5 3.

a nawet mogą wje d ać do poszczególnych boksów. Większe modele wyposa one są w silniki o mocy do 35-45 kW i podnoszą ładunki o masie 1500-2100 kg na wysokość do ok. ganków w pomieszczeniach gospodarskich. Mogą unosić ładunki o masie do 500-900 kg na wysokość ok. Potencjał pracy tych maszyn wynosi około 9000 godzin. Ich podstawowym zastosowaniem jest usuwanie obornika z korytarzy gnojowych. Podstawowe kryteria doboru ładowarki podwórzowej do gospodarstwa. to przede wszystkim przestrzeń w miejscu dokonywania prac przeładunkowych. Wysięgnik ładowarki mo na wyposa yć w kilkanaście łatwo wymienialnych przystawek do ró nego rodzaju prac w gospodarstwie rolnym. w roku przez 365 godzin. Dzięki tym cechom. wpływająca na jej stabilność. w tym dowo enia i rozwijania bel słomy i siana. łamanej pod du ym kątem. Z ekonomicznego punktu widzenia powinny być u ytkowane równie intensywnie jak ciągniki. a tak e do prac remontowo-budowlanych oraz porządkowych na terenie gospodarstwa. magazynach oraz rodzaj i ilość wykonywanej pracy. Wa nym parametrem jest szerokość maszyny. przyczepy). Hydrauliczny napęd wszystkich kół pozwala na bezstopniową regulacje prędkości jazdy oraz na błyskawiczną zmianę jej kierunku. wymiary bram i korytarzy w budynkach inwentarskich. Natomiast masa podnoszonych ładunków i rodzaj pracy determinują rodzaj napędu (stosowane są trzy rozwiązania z zakresu hydrauliki jazdy) i moc maszyny [Klukowski 2007]. Przy obsłudze takiego stada zwierząt ładowarka będzie codziennie wykorzystywana przez około 1 godzinę.Ładowarki podwórzowe Ładowarki podwórzowe to niewielkie czterokołowe maszyny zwane „Hoftrakami” (z niem.9 m.z uwagi na wymiary bram i wjazdów do budynków oraz wysokość podnoszenia (załadunek wozu paszowego. ale tak e z przegubowej ramy. przy codziennej obsłudze stada zwierząt. Du a zwrotność tych maszyn wynika nie tylko z małych rozmiarów.7-1. Ma tu znaczenie zarówno szerokość maszyny . Najmniejsze modele tych maszyn mają szerokość zaledwie 0. a przez to mo liwość prowadzenia prac na wąskim obszarze. a w okresie 20 lat przez 7300 godzin. a kończąc na pracach porządkowych. rozrzutnika. Istotnym kryterium doboru ładowarki do gospodarstwa jest jej budowa i parametry techniczne. jej wysokość . wyró niające się kompaktowymi wymiarami i zwrotnością. Równie często są one wykorzystywane do dostarczania pokarmu zwierzętom. Stabilność tych maszyn zmienia się wraz ze stopniem skrętu i wysokością unoszonego cię aru. 3. poczynając od usuwania obornika i dowo enia paszy. Ładowarka samobie na zastępuje w tym przypadku ciągnik przy wszelkich pracach w obejściu. Maksymalna szerokość typowych ładowarek podwórzowych przeznaczonych do prac wewnątrz budynków inwentarskich nie przekracza 1. Są to narzędzia pracy do szybkiego wykonywania najcię szych prac w obejściu. Jest to mo liwe np.15 m. Są to maszyny drogie. Najmniejsze modele ładowarek podwórzowych (15-25 kW) mogą być efektywnie u ytkowane w gospodarstwach z obsadą 25-30 SD.8-0. ciągniki podwórzowe).z uwagi na szerokość przejazdów. 1. Cena najmniejszych ładowarek samobie nych jest porównywalna z ceną ciągników.9 m. Podstawowe zalety ładowarek podwórzowych to du a zwrotność.2 m. gdzie ze względu na swe gabaryty nie mo e pracować ciągnik z ładowaczem. Te czynniki wpływają na wielkość maszyny. oborach. 36 .8 m. maszyny tego typu mogą swobodnie poruszać się w ciasnych chlewniach. stajniach. Wykorzystywane są głównie w budynkach inwentarskich. a wysokość 1. Napędzane są silnikami o mocy 15-20 kW. wycinania i przewo enia bloków kiszonki.

6 m. Dobór tych parametrów zale y od charakteru wykonywanych prac.0-3. W zale ności od modelu maszyny maksymalny poziomy zasięg teleskopowego ramienia wynosi 5-13 m.0-8. załadunek i magazynowanie płodów rolnych oraz np. Według badań Kowalika i Grzesia [2006] w gospodarstwach powy ej 1000 ha ta grupa maszyn jest wykorzystywana przez 800-1330 godzin w roku.4-1. Typowy zakres zastosowań tej grupy maszyn obejmuje: stertowanie oraz transport. pasz. Ładowarki teleskopowe Są to maszyny o mocy silnika najczęściej 70-110 kW.Ładowarki kołowe Grupę ładowarek o większych wymiarach.2 m.8-5. Z uwagi na rozmiary.0 2.2 3. mocy i wydajności pracy stanowią typowe ładowarki kołowe. w magazynach zbo owych.8 2.0 5. ziarna itp. załadunek i rozładunek du ych bel słomy.0 6. W polskim rolnictwie stosowane są najczęściej w gospodarstwach wielkoobszarowych o powierzchni powy ej 800-1000 ha.6 3. a tak e przy przeładunku materiałów w bardzo du ych gospodarstwach i firmach usługowych. a masa wywrotu 2100-3200 kg.. Wskaźniki doboru ładowarek samobie nych Rodzaj ładowarki Moc silnika kW 15-25 25-35 30-40 35-45 45-55 55-75 55-75 75-95 95-115 Maksymalny udźwig kg 500-900 700-1000 1500-2100 2000-2400 2400-2600 2600-3200 2000-3000 3600-4100 3000-4000 Wysokość podnoszenia m 1. Dobierając tę maszynę do gospodarstwa zwraca się uwagę głównie na udźwig wysięgnika teleskopowego i jego zasięg oraz moc silnika. Mogą być tak e wyposa one w wysięgnik teleskopowy.8 m i wy sze 2.0-7. ze sztywnym podwoziem i kierowanymi wszystkimi kołami.0-2. ta grupa ładowarek wykonuje prace głównie poza budynkami gospodarczymi. nawozów. na wysokość 4-8 m.4 3.4-3.0 Minimalna obsada zwierząt * lub areał gospodarstwa SD ha 25-30 50-75 150-200 75 200 500 500 1000 1000 podwórzowe kołowe teleskopowe * Wartości orientacyjne. prace remontowo-budowlane w gospodarstwie rolnym. przy wysokości podnoszenia (wysypu) do 3.4-3. te wysokowydajne maszyny są przeznaczone do wykonywania regularnie przeprowadzanych i powtarzających się prac. Są to maszyny szersze 1. W ograniczonym zakresie mogą być tak e stosowane do prac przeładunkowych na polu.2-3. W wersjach rolniczych mogą one unosić ładunki najczęściej o masie 2-4 ton.7-1. załadunek obornika oraz formowanie pryzmy kiszonki. Z uwagi na wysoką cenę i potencjał pracy. Tabela 6. Moc ich silników zawiera się zwykle w przedziale 35-75 kW. przy zaopatrywaniu du ych instalacji do produkcji biogazu. o du ym udźwigu i zasięgu teleskopowego ramienia. Znajdują zastosowanie przede wszystkim w przedsiębiorstwach rolnych zajmujących się obrotem towarowym. SD – sztuki du e Źródło: Szacunki własne 37 .9-3.9 1.

u ytkowanie podnośników widłowych jest uzasadnione w mniejszych gospodarstwach sadowniczych. na paletach i w pojemnikach. Podnośniki widłowe 4. b) technologia zbioru owoców lub warzyw. które u ytkuje ciągnik rolniczy oraz stosuje technologię zbioru owoców lub warzyw do skrzyniopalet lub do innych pojemników przystosowanych do przemieszczania na zębach podnośnika. Podnośniki czołowe są podwieszane na wsporniku osi przedniej ciągnika. Zwykle są one montowane na ciągnikach małej i średniej mocy (od 22 kW do 45 kW). przemieszczanie ich na niewielkie odległości. względnie innych płodów rolnych do skrzyniopalet lub do innych pojemników przystosowanych do transportu na podnośniku widłowym. budynków produkcyjnych i w bezpośrednim ich otoczeniu. Podnośniki widłowe ciągnikowe Ciągnikowe podnośniki (ładowacze) widłowe przeznaczone są do prac załadunkoworozładunkowych przede wszystkim w sadownictwie i warzywnictwie. Często w celu zwiększenia ładowności zestawu transportowego na ciągnikach o większej masie i mocy montowane są jednocześnie oba te urządzenia.i rozładunku oraz przemieszczaniu zebranych owoców i warzyw.5 do kilkunastu metrów). a tak e wiśni lub malin na soki i wywo enia ich z uliczek przejazdowych oraz do ich załadunku na przyczepy [Rabacewicz 2000].1. a następnie składowanie tych ładunków na niskich przyczepach sadowniczych lub na typowych przyczepach rolniczych.4.8 m do 2.od 1. a w ograniczonym zakresie tak e w klasycznych gospodarstwach rolnych. a tak e do załadunku i rozładunku przyczep oraz samochodów cię arowych. a podnośniki tylne – na trójpunktowym układzie zawieszenia ciągnika. Ciągnikowe podnośniki widłowe są powszechnie wykorzystywanym środkiem transportu do podwo enia skrzyniopalet w czasie zbioru jabłek. Cechą wózków widłowych podnośnikowych jest ich zdolność do przemieszczania „standaryzowanych” ładunków w pionie. Wózki widłowe podnośnikowe Wózki widłowe podnośnikowe to urządzenia przeznaczone do podnoszenia ładunków na znaczną wysokość (od 2. Urządzenia te znacząco zmniejszają ucią liwość pracy ludzkiej i zwiększają jej wydajność przy za. względnie ustawiania ich na półkach kilkukondygnacyjnych regałów. prowadzący działalność związaną z posiadaniem sporego magazynu. powszechnie u ytkowanych w gospodarstwach sadowniczych i warzywniczych. Kryteria oceny racjonalności doboru: a) u ytkowanie ciągnika. Z uwagi na ograniczoną wydajność. Na zakup wózka widłowego powinni decydować się wyłącznie u ytkownicy gospodarstw specjalistycznych. Znajdują one zastosowanie w 38 . Ciągnikowe podnośniki widłowe mogą być racjonalnie wykorzystywane w ka dym gospodarstwie sadowniczym (głównie sady jabłoniowe) i warzywniczym. w skrzyniopaletach lub kontenerach. 4. zwłaszcza w porównaniu z ceną ładowarek samobie nych i terenowych wózków podnośnikowych oraz mo liwość wykorzystania posiadanego ciągnika do specjalistycznych prac za.i rozładunkowych. Zasadniczą zaletą tych urządzeń jest relatywnie niska cena. a tak e do ich przemieszczania na niedu e odległości w obrębie magazynów. a wysokości podnoszenia . w tym zestawiania ich jeden na drugim w stosy. w którym produkty są składowane na paletach.2. Udźwig tych urządzeń zawiera się w przedziale od 600 kg do nawet 1400 kg. Umo liwiają podnoszenie ładunków umieszczonych w skrzyniopaletach.7 m.

W dobrze przewietrzanych magazynach mo na tak e stosować wózki spalinowe zasilane gazem propan-butan.5 tony. przewo enie ustawionych na paletach skrzynek pomidorów i innych warzyw pomiędzy szklarniami a sortownią. Wózki elektryczne to maszyny o bardzo zwartej konstrukcji. a następnie układanie palet w przechowalni lub ich załadunek na środki transportowe. „widlaki”. a wózki specjalizowane nawet wy ej. a nawet do obsługi gospodarstw drobiarskich. transport i ustawianie palet skrzyniowych jedna na drugiej w przechowalni ziemniaków (jadalnych lub sadzeniaków). odbiór palet ze skrzynkami kalafiorów z linii sortującej i załadunek na samochody cię arowe. mieszalniach pasz. Kompaktowe rozmiary oraz ogromna zwrotność tych wózków (mogą zawracać prawie w miejscu) predysponują je do pracy w wąskich korytarzach i ciasnych magazynach. Do pracy w pomieszczeniach zamkniętych przeznaczone są przede wszystkim wózki z napędem elektrycznym. np. warzyw. Natomiast z uwagi na niewielki prześwit oraz małą średnicę kół jezdnych wózki elektryczne powinny się poruszać prawie wyłącznie po równym i utwardzonym podło u. lepiej nadają się nieco większe wózki spalinowe (na gaz lub olej napędowy) wyposa one w ogumienie terenowe. 39 . Z uwagi na wysoki koszt zakupu oraz znaczny potencjał eksploatacyjny (około 9000 godzin). Pewną niedogodnością związaną z u ytkowaniem wózków elektrycznych jest konieczność zakupu wydajnego prostownika do ładowania baterii akumulatorów oraz stała ich konserwacja. po betonowej posadzce magazynu.sortowniach i przechowalniach owoców. samojezdne czołowe wózki podnośnikowe.0-1. Do pracy na zewnątrz pomieszczeń produkcyjnych. Przykładowe zastosowania: dowo enie i odbieranie skrzyniopalet z linii sortującej jabłka oraz składowanie jabłek w chłodniach.5-6 m. tzw. Typowe wózki podnośnikowe podnoszą ładunki na wysokość 2. czyli tzw. wózki akumulatorowe. ziemniaków. przeznaczone są prawie wyłącznie do gospodarstw wysokoprodukcyjnych. na nierównym podło u. W zastosowaniach rolniczych najczęściej stosuje się wózki o udźwigu 1.

Potencjalne wykorzystanie maszyny . e wartość THA została określona dla przeciętnych warunków pracy. technicznym zasobem pracy. lub ha. a więc marki producenta.IV. ha/godz. W przypadku maszyn i narzędzi stosowanych do uprawy gleb cię kich lub zakamienionych wartość potencjału pracy THA będzie mniejsza od wartości przeciętnej o około 25%. Potencjał eksploatacyjny maszyny nazywany jest w ró nych publikacjach: zdolnością przerobową. itp.14 maszyn i narzędzi stosowanych w produkcji roślinnej podstawową wartością kryterialną jest minimalne wykorzystanie w roku WRN. Jest to całkowity zasób pracy. Podstawowe kryterium oceny Dla wymienionych w punktach 1.. ale jego wartość jest tak e zale na od jakości wykonania. godz. Trzeba jednak zwrócić uwagę. ha. rzadziej liczbą hektarów wykonanej pracy. t.TH . T gdzie: TH – potencjał eksploatacyjny maszyny wyra any najczęściej liczbą godzin pracy. To wykorzystanie zostało określone dla poszczególnych rodzajów i typów maszyn według poni szej formuły: WR = N k ⋅ TH ⋅ W07 (ha/rok). T – zalecany okres eksploatacji. z uwzględnieniem krotności wykonywania zabiegów agrotechnicznych. THA Potencjał eksploatacyjny maszyny to miara jej zdolności do wykonania określonej ilości pracy (godz. Potencjał eksploatacyjny . Jest to parametr charakterystyczny dla danego rodzaju maszyn. W07 – wydajność eksploatacyjna. Normatywne potencjały eksploatacyjny poszczególnych rodzajów i typów maszyn oraz urządzeń rolniczych są publikowane w specjalistycznych wydawnictwach krajowych i zagranicznych. Uwagi do metody oceny racjonalności zakupu maszyn Ocenę racjonalności zakupu i u ytkowania maszyny dokonuje się przez porównanie potencjalnego wykorzystania maszyny w gospodarstwie WR z ustaloną dla danego rodzaju i typu maszyny wartością wskaźnika stanowiącego kryterium oceny – kryterium podstawowe lub dodatkowe. Maszyny. k – współczynnik korekcyjny. narzędzia i urządzenia stosowane w uprawach polowych 1.WR Potencjalne wykorzystanie maszyny WR (ha/rok) szacuje się na podstawie struktury i powierzchni poszczególnych upraw w gospodarstwie. Wskaźniki oceny doboru i wykorzystania wybranych maszyn. W tym przypadku wykorzystanie minimalne tych maszyn WRN zale y tylko od zało onego okresu eksploatacji maszyny T oraz od przyjętej wartości współczynnika korekcyjnego k.1. Dla wybranych maszyn ich potencjał pracy został podany w jednostkach powierzchni wykonanej pracy – THA (ha). z uwagi na szybsze tempo zu ywania się elementów roboczych. szt.2-1. wyra one w hektarach wykonanej w ciągu roku pracy. narzędzi i urządzeń rolniczych 1.) w typowych warunkach oraz przy prawidłowej obsłudze i przeprowadzaniu bie ących napraw. lata. jaki ma fabrycznie nowa maszyna do momentu jej pełnego eksploatacyjnego zu ycia (kasacji). potencjałem u ytkowym. resursem lub normatywnym wykorzystaniem w okresie trwania. 40 ..

Nale y zauwa yć. obsługę codzienną i przygotowanie maszyny do pracy. zaproponowano tak e kryterium dodatkowe (uzupełniające).Wydajność eksploatacyjna . Z powy szych względów wartość tego kryterium nale y traktować jako „orientacyjną”. Najni sze wartości tego współczynnika przyjęto dla modeli maszyn o wydajności najmniejszej w danej grupie. w tym oceny stopnia jej wykorzystania. co w wielu przypadkach stwarza mo liwość uznania za zasadny zakup tych maszyn nawet przez stosunkowo niewielkie gospodarstwa rolne. W rezultacie wydajność eksploatacyjna większości rodzajów maszyn rolniczych wynosi 60-70% wydajności efektywnej i jest zale na m. względnie krotności wykonywanych nimi zabiegów agrotechnicznych. Nale y zauwa yć. Miarą tego kryterium jest odpowiadający wartości kryterium podstawowego np. względnie areał uprawy odpowiednich do rodzaju maszyny roślin lub powierzchnia łąk itp. nawroty i przejazdy jałowe na polu. w podanym zakresie zmienności. mających zastosowanie w niezbyt du ych gospodarstwach rolnych. przejazdy transportowe z gospodarstwa na pole i z pola na pole oraz czas niezbędnych przerw pracy operatora maszyny.75) obni enie progu minimalnego wykorzystania maszyny WRN w stosunku do wymagań normatywnych. W związku z tym podstawą pozytywnej oceny racjonalności wyposa enia gospodarstwa w określony rodzaj sprzętu rolniczego powinno być spełnienie warunku: WR ≥ 0.8 ⋅ WR N Uwagi dodatkowe W ocenie wyposa enia gospodarstwa w środki mechanizacji nie nale y uwzględniać maszyn i urządzeń starszych ni 20 lat. Z reguły dłu sze okresy trwania. e w warunkach rozdrobnionego rolnictwa polskiego większość środków mechanizacji jest u ytkowana nawet powy ej 30 lat.in. Dodatkowe kryterium oceny W celu uproszczenia procesu oceny zasadności zakupu maszyn. zakresu zastosowania poszczególnych rodzajów maszyn. W nielicznych przypadkach.k Uwzględnienie w obliczeniach współczynnika korekcyjnego powoduje adekwatne do jego wartości (0. Tolerancja oceny Zgodnie z wcześniejszymi uwagami oraz wyjaśnieniami zawartymi w załączniku 5 w ocenie doboru maszyn do gospodarstw rolnych nale y uwzględnić 20% tolerancję oceny. usuwanie usterek technologicznych i technicznych na polu. regulacje maszyny. wskazującą tylko z pewnym przybli eniem na powierzchniowe (w ha) wykorzystanie maszyny w gospodarstwach. przewidziano dla maszyn o mniejszej wydajności. 41 . okres ten ograniczono do 15 lat. dotyczących wybranych rodzajów i typów maszyn. Zalecany okres eksploatacji . Wprowadzenie tego współczynnika ma na celu zwiększenie dostępności maszyn dla szerszej grupy potencjalnych beneficjentów programu PROW 20072013. areał gruntów ornych. ani eli tylko dla u ytkowników gospodarstw o bardzo du ej skali produkcji. od właściwej organizacji pracy maszyny oraz od rozmiarów pól i ich odległości od gospodarstwa. Współczynnik korekcyjny .W07 Wydajność eksploatacyjna określa ilość wykonanej pracy w czasie obejmującym: pracę efektywną.T Do obliczeń minimalnego wykorzystania większości rodzajów maszyn przyjęto okres eksploatacji wynoszący od 20 do 25 lat. e w celu oszacowania wartości kryterium dodatkowego przyjęto określone zało enia dotyczące np.5÷0.

83 cię kie Źródło: Obliczenia własne na podstawie [KTBL 2004] 42 . 4-skib. rodzaju gleby i mocy ciągnika .8 0. w zale ności od wielkości pola i mocy współpracującego ciągnika Rodzaj gleb średnie Ciągnik kW 83 105 120 160 175 200 1 ha 0. Wydajność orki 5-skibowym pługiem zagonowym zawieszanym gleb średnich i cię kich. Obracalne półzawieszane 6-skib. Zagonowe 3-skib. od wielkości pola.66 0.80 0.Dodatkowe – minimalny areał gruntów ornych.75 0. Tabela 8. 2-skib.79 0.68 0. 7-skib.5-krotnie w ciągu roku. gdzie rozdrobnienie gospodarstw jest szczególnie du e. e orkę łącznie z podorywką i orką przykrywająca obornik wykonuje się przeciętnie 1. Wskaźniki wykorzystania pługów Moc ciągnika Minimalne Minimalwykorzys.79 0.71 0.72 0.59 0.80 0.76 0. 22-30 33-45 44-60 60-81 37-52 59-66 66-81 103-125 125-140 155-200 ha/rok 8 21 39 56 16 45 80 133 160 187 ha 5 14 26 37 10 30 53 88 107 125 lata 25 25 25 25 25 20 20 15 15 15 ha 700 1050 1400 1750 1000 1500 2000 2500 3000 3500 0.Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN.4 0.ny areał tanie w gruntów roku WRN ornych* Okres eksploatacji Potencjał Współeksploaczynnik tacyjny korekcyjny Typy pługów T THA k kW 2-skib. Nale y ponadto zwrócić uwagę na zró nicowanie wydajności orki w zale ności np.5 0.77 0. Takie tereny występują w Polsce południowej (tereny faliste).76 0. ha Dla dwu.8 0.8 0.61 Wydajność eksploatacyjna W07 (ha/godz.79 0.61 0.76 0. 5-skib.74 0.2.) na polu: 2 ha 5 ha 10 ha 20 ha 0.6 0.1.59 0.76 0.8 * Minimalna powierzchnia gruntów ornych przy zało eniu.tabela 8.3 0.in.79 0.68 0.4 i 0. Potencjał eksploatacyjny pługów i pozostałych narzędzi stosowanych do uprawy gleb cię kich i zakamienionych jest o około 25% ni szy.57 0.73 0. Kryteria oceny: .76 0.6.57 0.7 0.77 0.8 0. ha/rok . Pługi Tabela 7.66 0. Tego rodzaju pługi są zalecane m. 5-skib. Obracalne 3-skib. 4-skib.70 0. do stosowania na terenach zagro onych erozją wodną.i trzyskibowego pługa obracalnego wartość współczynnika k obni ono odpowiednio do 0. co tak e nale y uwzględnić przy ocenie ich wykorzystania. W tych warunkach mo liwości odpowiednio wysokiego wykorzystania środków mechanizacji rolnictwa są ograniczone.

Średnie zapotrzebowanie na moc współpracującego ciągnika wynosi od 20-25 kW do 32-37 kW na 1 m szerokości roboczej.9 4.8 2.6 0.9 0.3. a więc roślin po zbiorze których wymagana jest uprawa ścierniska.7 4.8 0. 1.5 0. Właściwe efekty pracy kultywatorów podorywkowych uzyskuje się przy pracy z prędkością 10-12 km/godz.9 * Powierzchnia zasiewów zbó . 5 6 7 9 11 13 13 Moc ciągnika kW 48-75 59-88 75-110 105-135 105-162 118-191 118-191 Minimalne Minimalna wykorzyspowierztanie w chnia zaroku siewów* WRN ha/rok ha 21 14 33 22 45 30 99 66 135 90 162 108 180 120 Okres eksploatacji T lata 20 20 20 15 15 15 15 Potencjał eksploatacyjny THA ha 1050 1300 1500 1850 2250 2700 3000 Współczynnik korekcyjny k 0. Brony talerzowe Tabela 9. „V” Moc ciągnika kW 26 44-60 52-74 62-81 81-105 105-115 Minimalne Minimalna wykorzyspowierztanie w chnia roku zasiewów* N WR ha/rok ha 15 10 21 14 34 22 64 43 98 65 135 90 Okres eksploatacji T lata 30 27 25 25 20 20 Potencjał eksploatacyjny THA ha 1800 2300 2800 3200 3900 4500 Współczynnik korekcyjny k 0. co wraz ze znaczną szerokością roboczą (nawet 6 m i więcej) daje bardzo du ą wydajność powierzchniową.0 3.5-krotnym zabiegu.5 5. Uzyskanie tak du ych wydajności wymaga zastosowania ciągnika o odpowiednio wysokiej sile uciągu i mocy. w zale ności od warunków pracy (zwięzłość gleby. zakłada się 1-2-krotne (średnio 1. rzepaku i kukurydzy. Na glebach zwięzłych bardziej odpowiednie do uprawy ścierniska są cię kie brony talerzowe.3 2. W zale ności od rodzaju borny talerzowe są najczęściej wykorzystywane do uprawy ściernisk. na których bardzo dobrze mieszają resztki po niwne z glebą i spulchniają jej wierzchnią warstwę.3 0. Wskaźniki wykorzystania bron talerzowych Szerokość robocza m 1.6 4-sekc.5 0.9 0.5 Typ brony 2-sekc. „X” * Areał gruntów ornych przy 1.4 6. Agregaty podorywkowe Tabela 10..1 2.4 0.25 0.25 0. głębokość pracy).5-krotne) wykonanie zabiegu w ciągu roku.1. zwłaszcza po zbiorze rzepaku i kukurydzy oraz do doprawiania roli po orce. Wskaźniki wykorzystania agregatów podorywkowych Szerokość robocza m 2.5 0.0 Liczba zębów szt. Agregaty podorywkowe są szczególnie polecane do uprawy ściernisk na glebach lekkich i średniozwięzłych.8 3.6 3.2 3.4. 43 .

W07 ha/godz. k 0. typu Crosskill i inne).75 0.7 0. Wskaźniki wykorzystania bron rotacyjnych Szerokość robocza m 1.5 4.5 4.4 0. rototilery – tabela 12.70 0.1.55 1.47 Podstawowym obszarem zastosowania bron aktywnych jest przedsiewna uprawa gleby./rok 36 51 40 53 45 54 63 68 90 84 163 129 187 127 Okres eksploatacji T lata 20 20 20 20 20 15 15 Potencjał eksploatacyjny THA ha 1800 2000 2250 2500 3000 3500 4000 Współczynnik korekc. czyli tzw. obrotowe elementy robocze bron zapewniają dobre kruszenie i mieszanie gleby. k 0. Brony aktywne nie są natomiast zalecane do pracy na glebach lekkich z uwagi na ryzyko zniszczenia jej struktury. W warunkach.6 0.5 0.4 0.0 4.5 3. Maszyny te wyposa one są tak e w wały (strunowe.0 3.25 2.0 2.5.0 Moc ciągnika kW 60-95 65-100 65-105 70-110 100-120 115-125 115-130 Minimalne wykorzystanie w roku WRN ha/rok godz.7 0. Najpopularniejszą grupę wśród aktywnych maszyn uprawowych stanowią brony wirnikowe – tabela 11. nazywa się równie kultywatorami wirnikowymi. W07 ha/godz.7 Wydajność eksploat. jak równie w zestawie z nabudowanym siewnikiem.7 0. stopki) zamontowane na poziomo obracającym się wale. w których praca narzędziami biernymi jest niemo liwa lub utrudniona.5 0. Tabela 11. rzadziej średnich.92 1. rurowe. Ich elementami roboczymi są no e zamontowane na wirnikach obracających się wokół osi pionowej. których zadaniem jest przede wszystkim wyrównanie i zagęszczenie spulchnionej wirnikami gleby przed 44 .45 Tabela 12. jako agregaty uprawowo-siewne.4 0.0 2.5 6.4 0.0 Moc ciągnika kW 60-80 70-95 80-110 90-125 100-140 120-170 140-200 Minimalne wykorzystanie w roku WRN ha/rok godz.0 3.7 Wydajność eksploat. Elementami roboczymi tych maszyn są zęby (no e. Aktywne maszyny uprawowe Brony z aktywnymi elementami roboczymi są przeznaczone głównie do uprawy gleb cię kich.07 1.5 3. dłuta.8 2.10 1.27 1.84 0.30 1. 0. Wskaźniki wykorzystania bron i kultywatorów wirnikowych Szerokość robocza m 2.75 2.7 0. W tym zabiegu są one równie często stosowane jako maszyny pracujące samodzielnie. 0. Rzadziej stosowaną grupą aktywnych maszyn uprawowych są brony rotacyjne.92 1.72 0. z zębami zagiętymi do przodu.6 0. Cię sze odmiany tych maszyn./rok 40 56 63 68 90 82 123 94 140 90 210 120 280 114 Okres eksploatacji T lata 20 20 20 20 20 15 15 Potencjał eksploatacyjny THA ha 2000 2500 3000 3500 4000 4500 6000 Współczynnik korekc.

4 0. z podnośnikiem o udźwigu od ok.2 4. a rototilerów ok. najlepiej z napędem na obie osie.5 metrowa maszyna potrafi w sezonie wykonać pracę na kilkuset hektarach.6 Zestaw narzędzi kultywator +2 wały wał +kultywator +2 wały Moc ciągnika kW 25-33 30-35 35-45 40-59 60-63 60-74 70-88 88-103 100-118 Minimalne Minimalny wykorzysareał tanie w gruntów roku WRN ornych* ha/rok ha 12 8 18 12 21 14 28 19 46 31 63 42 74 49 131 87 149 100 Okres eksploatacji T lata 30 30 30 25 25 20 20 15 15 Potencjał eksploatacyjny THA ha 900 1050 1250 1400 1650 1800 2100 2450 2800 Współczynnik korekcyjny k 0.5 2. W celu zapewnienia terminowego siewu. W zale ności od typu maszyny. w tym równie wyrównanie niestarannie wykonanej orki. głębokości pracy i warunków glebowych współpracujący ciągnik powinien dysponować mocą od 25 do nawet 45 kW na ka dy metr szerokości roboczej maszyny.5 0. Do napędu tych maszyn po ądany jest zatem ciągnik o mocy od co najmniej 60-200 kW.7 0. Alternatywnym rozwiązaniem mo e być zespołowy zakup i u ytkowanie maszyny. W gospodarstwach wielkoobszarowych jedna 4 lub 4.8 2. W porównaniu z biernymi agregatami uprawowymi. Z uwagi na wymaganą moc współpracującego ciągnika i poziom cen aktywnych maszyn uprawowych są one przeznaczone głównie dla du ych gospodarstw rolnych.5-krotnym przedsiewnym zastosowaniu agregatu 45 . z uwagi na krótki czas między zbiorem przedplonu i siewem rośliny następczej. 2000 kG do ponad 3000 kG.wiosenną uprawę przesuszonych cię kich gleb. Zakup najmniejszych około 2-metrowych modeli aktywnych maszyn uprawowych przez średnie i małe gospodarstwa limitowany jest przede wszystkim mocą posiadanych ciągników (nie mniej ni 60 kW).8 3. maszyny te pracują nawet po 20 godzin na dobę (w systemie zmianowym).7 0. Agregaty do uprawy przedsiewnej Tabela 13. a w ograniczonym zakresie . 1.1 2.5 0.8 0.6 4.8 * Powierzchnia gruntów ornych przy przeciętnie 1. gwarantujących sezonowe wykorzystanie na obszarze co najmniej 100 ha. Obecnie są one coraz częściej stosowane w gospodarstwach posiadających du e areały zbó i rzepaku. 400 (340-640) kg na metr szerokości. Dodatkowo mo na tak e wziąć pod uwagę zastosowanie rototilerów w uprawie po niwnej.siewem oraz utrzymywanie zadanej głębokości pracy brony.6.5 0. 520 (440-650) kg/m w zale ności od rodzaju zastosowanego wału ugniatającego.3 3. Średnia masa bron wirnikowych wynosi ok. Aktywne brony uprawowe ułatwiają i przyspieszają przygotowanie pola do siewu.7 0.9 5. Wskaźniki wykorzystania agregatów do uprawy przedsiewnej Szerokość robocza m 1. których nie da się odpowiednio doprawić narzędziami biernymi. W ocenie potencjalnego wykorzystania aktywnych bron uprawowych nale y przede wszystkim uwzględnić areał zasiewów rzepaku i zbó ozimych. zwłaszcza na glebach cię szych. napędzane od WOM maszyny aktywne wymagają mocniejszych i większych (cię szych i stabilniejszych) ciągników.

1.7. Rozsiewacze nawozów mineralnych

Tabela 14. Wskaźniki wykorzystania rozsiewaczy nawozów mineralnych
Pojemność zbiornika l 300 400 400 600 800 1000 1200 1500 2000 2500 3000 Okres Potencjał Współ- WydajMinimalne Licz- SzeroMinimalny Moc wykorzyseksploa- eksploa- czynnik ność areał ba kość ciągnika tanie w tacji tacyjny korek- eksplou ytków tarcz robocyjny atacyjna roku rolnych* cza N T k W07 WR TH szt. m kW ha/rok ha lata godz. ha/godz. 1 8-12 18-22 24 25 0,50 1,2 8 1 8-12 18-22 29 25 0,50 1,5 10 2 10-15 33-37 37 20 0,60 1,2 12 2 10-15 37-48 70 15 0,70 1,5 23 2 12-18 51-59 91 15 0,70 1,9 30 1000 2 12-18 55-63 124 12 0,70 2,1 41 2 12-18 59-66 158 12 0,80 2,4 53 2 15-21 74-103 196 10 0,80 2,4 65 2 15-21 96-103 227 10 0,80 2,8 76 2 18-24 118-132 296 10 0,90 3,3 99 2 18-24 132-147 324 10 0,90 3,6 108

* Powierzchnia u ytków rolnych w gospodarstwie nawo onych nawozami mineralnymi przeciętnie 3krotnie w ciągu roku

Wydajność pracy rozsiewaczy określono dla jednorazowego wysiewu nawozów mineralnych w ilości 200-300 kg/ha masy nawozu, tj. w dawce ok. 60-120 kg NPK/ha w czystym składniku. Łączny poziom nawo enia mineralnego w gospodarstwach prowadzących intensywną produkcję roślinną mo e wynosić nawet 350-450 kg NPK/ha w czystym składniku, tj. około 700-900 kg/ha wysianego nawozu. Tę ilość nawozu rozsiewa się przeciętnie 3-4 krotnie w ciągu sezonu. Nale y jednak zauwa yć, e w statystycznym polskim gospodarstwie rolnym poziom nawo enia mineralnego jest zdecydowanie ni szy, gdy według danych GUS w 2006 r. wynosił tylko 122 kg NPK/ha w czystym składniku, w tym w poszczególnych województwach od 71 do 171 kg NPK/ha.
1.8. Rozrzutniki obornika

W przypadku rozrzutników obornika warto zwrócić uwagę na to, e zwłaszcza w mniejszych gospodarstwach są one stosowane - poza głównym przeznaczeniem - jak uniwersalny środek transportu (zwózka bel słomy, okopowych, zielonek itp.). Daje to mo liwość zwiększenia ich rocznego wykorzystania. Przy sprawnym, zmechanizowanym załadunku obornika na rozrzutnik głównym czynnikiem limitującym wydajność pracy tej maszyny jest odległość pola od gospodarstwa (pryzmy obornika). Dojazd z gospodarstwa na pole i z powrotem zajmuje od kilku do kilkudziesięciu minut, podczas gdy załadunek maszyny i rozrzucanie obornika na polu – około 20-30 minut. Z tego względu eksploatacyjna wydajność rozrzutnika podczas nawo enia pola oddalonego o 4-5 km mo e być nawet 2.krotnie ni sza, ani eli pola oddalonego tylko o 1 km. Na ten aspekt u ytkowania rozrzutnika nale y tak e zwrócić uwagę podczas doboru maszyny do gospodarstwa i oceny wniosku.

46

Tabela 15. Wskaźniki wykorzystania rozrzutników obornika
ŁadowMoc ność ciągnika Minimalne wykorzystanie w roku WRN ha/rok 3,3 4,9 7,4 10,3 14,1 t/rok 68 110 166 267 356 Okres eksploatacji T lata 25 25 20 20 20 Potencjał eksploatacyjny TH godz. Współczynnik korekcyjny k 0,60 0,70 0,70 0,75 0,75 Wydajność eksploatacyjna W07 ha/godz. 0,11 0,14 0,17 0,22 0,30

Typ

1-osiowy 1-osiowy 2-osiowy Tandem Tandem, 4bębnowy

t 2,5 3,5 4,0 6,0 8,0

kW 22 35 37 40 74

1250

Najprostszą metodą oceny racjonalności wykorzystania rozrzutników obornika jest porównanie ilości wyprodukowanego w gospodarstwie obornika ze wskaźnikiem WRN wykorzystania minimalnego wyra onego w t/rok. Kryteria oceny: - Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN, ha/rok - Dodatkowe – produkcja obornika, t/rok
1.9. Wozy asenizacyjne

Potencjał eksploatacyjny (TH) wozów asenizacyjnych wyra a się liczbą wozów wywiezionej na pola gnojowicy lub gnojówki. W warunkach rolnictwa polskiego potencjał ten szacuje się na 8000 wozów. Minimalne wykorzystanie tych maszyn w roku (WRN) mo na więc określić zarówno liczbą wozów wywiezionej w roku gnojowicy/gnojówki (wozów/rok), jak równie jej ilością (m3/rok). Przy ocenie racjonalności zakupu wozu asenizacyjnego o określonej pojemności nale y oszacować ilość wyprodukowanych w gospodarstwie w ciągu roku ciekłych nawozów naturalnych, a następnie porównać z ustaloną dla danego typu wozu wartością kryterialną WRN ( m3/rok). Mo na te posłu yć się wskaźnikami pomocniczymi. Jednym z tych wskaźników jest liczba krów mlecznych (według stanu średniorocznego) w stadzie bydła chowanego w cyklu zamkniętym4. W tym przypadku danej liczbie krów i strukturze całego stada odpowiada określona liczebność poszczególnych grup wiekowych zwierząt w stadzie oraz łączna produkcja gnojówki lub gnojowicy przez to stado zwierząt. Przy zastosowaniu tego podejścia na jedną krowę mleczną (według stanu średniorocznego) przypada około 48,5 m3 gnojowicy wyprodukowanej przez całe stado w cyklu zamkniętym (chów bezściółkowy), względnie 9,4 m3 gnojówki (chów na płytkiej ściółce). Analogiczne wskaźniki dla stada trzody chlewnej w zamkniętym cyklu produkcyjnym5 wynoszą: - chów bezściółkowy - 7,4 m3 gnojowicy na 1 tucznika według stanu średniorocznego, - chów na płytkiej ściółce - 5,6 m3 gnojówki na 1 tucznika według stanu średniorocznego.
4

Przeciętna struktura stada bydła mlecznego w cyklu zamkniętym: krowy mleczne 45%, jałówki w wieku od 1 do 2 lat 22%, jałówki w wieku od 0,5 do 1 roku 22%, cielęta w wieku do 0,5 roku 10% 5 Przeciętna struktura stada trzody chlewnej w cyklu zamkniętym: knury – 0,6%, maciory – 8,4 %, tuczniki od 5 do 6 m-ca ycia – 28,1%, warchlaki od 2 do 4 miesięcy ycia – 29,8%, prosięta do 2 miesięcy ycia – 33,1%

47

Tabela 16. Wskaźniki wykorzystania wozów asenizacyjnych
Objętość zbiornika Moc ciągnika Okres Poten- Współeksplocjał czynnik atacji eksplo- korek- Liczba Ilość atacyj- cyjny wozów gnojowi gnojowi ny T k -cy/gno-cy/gnojówki jówki

Minimalne wykorzystanie N w roku WR

Liczba krów w Liczba tuczników stadzie bydła w stadzie trzody mlecznego* chlewnej* System utrzymania zwierząt bezściółkowy szt. 14 20 39 49 78 89 133 160 213 płytka ściółka szt. 71 102 199 248 397 454 681 817 1089 bezściółkowy szt. 90 130 252 315 505 577 865 1038 1384 płytka ściółka szt. 119 171 333 417 667 762 1143 1371 1829

m3 2,5 3 4 5 7 8 10 12 16

kW 22 25 32 38 52 59 73 87 114

lat 15 15 12 12 12 12 10 10 10

szt.

0,5 0,6 0,7 0,7 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8

szt./rok m3/rok 267 320 467 467 533 533 640 640 640 667 960 1867 2333 3733 4267 6400 7680 10240

8000

* Struktura stada według cyklu zamkniętego

Wywóz gnojowicy, podobnie jak obornika, jest czynnością bardzo czasochłonną, z uwagi na stosowane dawki (15-30 m3/ha) i konieczną do wywiezienia na pole znaczną ilość ciekłego nawozu. Dla określonej dawki (w m3/ha) wydajność nawo enia gnojowicą limitowana jest przede wszystkim pojemnością wozu i odległością pola od gospodarstwa (tabela 17). W przypadku wozu o pojemności 2,5 m3 wzrost odległości gospodarstwo-pole z 1 km do 4 km ogranicza wydajność tego zabiegu ponad dwukrotnie (z 7,9 m3/godz. do 3,49 m3/godz., tj. z 0,39 ha/godz. do 0,17 ha/godz.), a dla wozu o pojemności 5 m3 blisko dwukrotnie. Zastosowanie wozu o pojemności 5 m3, zamiast 2,5 m3, zapewnia skrócenie czasu pracy o 3443%, a więc wzrost wydajności o 57-66%, w zale ności od odległości pola względem gospodarstwa. Tabela. 17. Wpływ odległości transportowej i pojemności wozu asenizacyjnego na wydajność nawo enia gnojowicą pola o powierzchni 2 ha w dawce 20 m3/ha
Pojemność wozu m3 2,5 5,0 5,0 m3 2,5 m3 Odległość gospodarstwo - pole 1 km 4 km Czas pracy godz. 2,53 1,67 Skrócenie o 34 % Wydajność m3/godz. 7,9 12,0 ha/godz. 0,39 0,60 Czas pracy godz. 5,73 3,27 Skrócenie o 43 % Wydajność m3/godz. 3,5 6,1 ha/godz. 0,17 0,31 4 km 1 km Wzrost czasu pracy % 226 196 × Spadek wydajności % 56 49 ×

Zwiększenie o 66%

Zwiększenie o 57%

Źródło: Obliczenia własne
48

25 1. rzepaku i roślin o podobnej technice siewu. rzepaku i motylkowych.7 3.70 1. W szacunku potencjalnego wykorzystaniu siewników zbo owych nale y tak e uwzględnić mo liwość zastosowania tych maszyn do siewu poplonów.70 0. e zasiewy poplonów mogą stanowić około 33% łącznej powierzchni gruntów ornych gospodarstwa.5 6.40 0. wypełnionego wozu w pofałdowanym terenie i rozlewanie gnojowicy na pochyłych polach. 0.0 4. ni to wynika ze wskaźników zawartych w tabeli 16.0 kW 28 28-35 35-44 55-60 55-60 75-90 1400 * Minimalna powierzchnia zasiewów bez uwzględnienia powierzchni zasiewów poplonów W przypadku siewników zbo owych dodatkowym kryterium oceny racjonalności zakupu i u ytkowania sprzętu jest ustalona arbitralnie. Przy doborze wozu asenizacyjnego do gospodarstwa nale y tak e wziąć pod uwagę warunki terenowe (nachylenie terenu) oraz siłę uciągu i moc przeznaczonego do współpracy ciągnika. Współczynnik korekcyjny k 0. na podstawie obserwacji i wyników badań własnych oraz opinii ekspertów.5 2.Z powy szych względów gospodarstwo z działkami znacznie oddalonymi od siedliska (zbiornika gnojowicy) powinno dysponować wozem asenizacyjnym o większej pojemności. Transport cię kiego. Kryteria oceny: . ha 49 .Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN. 1.0 4. wymaga zastosowania odpowiednio du ego ciągnika.60 0. Siewniki zbo owe Tabela 18. ha/rok .50 0.Dodatkowe – powierzchnia zasiewów zbó .10.75 Wydajność eksploatacyjna W07 ha/godz. Wskaźniki wykorzystania siewników zbo owych Minimalne Minimalna wykorzyspowierztanie w chnia zaroku siewów* WRN ha/rok 13 16 20 39 49 80 ha 10 14 20 45 60 100 Okres eksploatacji T lata 25 25 25 25 25 20 Potencjał eksploatacyjny TH godz.45 0. Przyjmuje się.60 0.55 Szerokość robocza Moc ciągnika m 2.65 0.15 1. minimalna powierzchnia zasiewów zbó .

0.5 – graniczny czas oprysku jednego gatunku roślin uprawnych..11.33 – zało ony udział największej plantacji w strukturze zasiewów. 50 . ha/godz. minimalna powierzchnia zasiewów AZ (ha) będzie odpowiednio ni sza od podanej w tabeli. Dla innej od zało onej struktury zasiewów wydajność opryskiwacza nale y dobrać pod kątem największej z upraw. 7. W związku z powy szym minimalna wydajność opryskiwacza dla gospodarstwa powinna wynosić co najmniej: W07 = 0.4 25.2 6 6 8 * Siewnik mechaniczny 800 800 Kryteria oceny: . ha/rok .60 0.30 1.4 49. Siewniki do buraków 3* 6 3 6 6 12 Siewniki do kukurydzy 3 4 4. a ogółu pól w ciągu 3-4 dni. ha.Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN.5 gdzie: W07 – wydajność eksploatacyjna opryskiwacza. 0.33 ⋅ AZ (ha/godz. 1. z uwzględnieniem ocen ekspertów. ha Wartości kryterium dodatkowego . Intensywna uprawa roślin polowych często wymaga większej od wy ej przyjętej liczby zabiegów chemicznej ochrony.0 7 20 40 8 30 45 Okres eksploatacji T lata 25 20 20 25 20 20 WspółPotencjał Wydajność czynnik eksploaeksploatakorektacyjny cyjna cyjny TH W07 k godz. Opryskiwacze polowe Zwykle wydajność (pojemność i szerokość robocza) opryskiwacza powinna umo liwić wykonanie zabiegu chemicznej ochrony roślin największej z upraw w ciągu 1 dnia (ok.). co wią e się zwykle z koniecznością stosowania większej ni przeciętna liczba oprysków. 7.70 0.12.Dodatkowe – areał zasiewów buraków cukrowych lub kukurydzy.75 0.70 0.2 18. np.).2 46. 7. ciągnika roku kukurydzy WRN kW ha/rok ha 35 35 55 33 45 60 14.90 1.1. Siewniki punktowe Tabela 19.95 1. AZ – powierzchnia zasiewów.5 godz. godz. Wskaźniki wykorzystania siewników punktowych Szerokość robocza Liczba sekcji Minimalne Minimalny wykorzysareał Moc tanie w buraków.65 0.70 0.areał zasiewów buraków cukrowych lub kukurydzy przyjęto arbitralnie.2 36.70 0.60 0.75 m szt. ha/godz. Przy zało eniu wy szych od przeciętnych plonów. 4-5.

Wskaźniki wykorzystania opryskiwaczy polowych Pojemność zbiornika l 300 400 600 800 1000 1500 2000 3000 4000 Minimalne Minimalna wykorzys.75 2.50 5.1 45 39 13 2.50 0. zakamienionych.65 37 22 7.20 1000 * Zało enie: Zabieg chemicznej ochrony ka dej z roślin uprawnych jest wykonywany przeciętnie 3.70 Wydajność eksploatacyjna W07 ha/godz.15 0.Dodatkowe – powierzchnia zasiewów AZ (ha) 1.90 0.5 83 96 33 8.krotnie w ciągu sezonu agrotechnicznego. 1.70 1.70 0.13.70 0.80 2. Wskaźniki wykorzystania kosiarek rotacyjnych Minimalne PowierzwykorzysMoc chnia łąk ciągnika tanie w roku 3-kośnych WRN ha m kW ha/rok 1.7 1.60 4.3 1.5 30 17 5. Cechuje je du a odporność na zapychanie ciętym materiałem nawet w trudnych warunkach zbioru.65 0.Wydajność czynnik eksploatakorekcyjny cyjna k W07 ha/godz. Współczynnik korekcyjny k 0.57 0.60 0.70 0. Kryteria oceny: .70 0.70 0. Współ. Kosiarki rotacyjne oraz przetrząsarki i zgrabiarki karuzelowe Tabela 21.15 0.60 0.Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN (ha/rok) .6 1.35 25 11 3.22 3. Są one przeznaczone do pracy głównie w mniejszych gospodarstwach.9 45 36 12 2.5 (3-sekc. Największa jednorodna uprawa zajmuje do 33% powierzchni zasiewów (gruntów ornych) gospodarstwa.20 1.Tabela 20.powierzSzerokość chnia zatanie w robocza roku siewów * AZ WRN m ha/rok ha 10 27 9 12 33 11 15 51 17 15 69 23 18 90 30 18 142 47 21 168 56 24 210 70 24 243 81 Okres eksploatacji T lata 20 20 18 17 16 15 15 15 15 Potencjał eksploatacyjny TH godz.75 3.10 1.75 1. 51 .50 0.05 3.4 50 48 16 3 54 63 21 4.55 0. Są one wyraźnie tańsze od kosiarek dyskowych (dolnonapędowych) i bardziej trwałe.60 0.00 0. 0.54 1.45 0.70 1. z du ą liczbą kretowisk.) 140 180 60 Szerokość robocza Okres eksploatacji T lata 25 24 23 22 21 20 20 20 20 Potencjał eksploatacyjny TH godz.90 1200 Rotacyjne kosiarki bębnowe (górnonapędowe) zaleca się stosować na łąkach o niskiej kulturze.40 0.65 0.

45×0.70 0.5×1.36×1.33 4.6 0.2 1. ha/rok .7 ha/godz.8 Potencjał eksploatacyjny THA ha 1500 2000 2500 3000 3500 4000 5000 Współczynnik korekcyjny k 0.15 1.95 1.5 m.6 2.0 1.7×1.2 1300 1300 1500 1500 Wielkogabarytowe Na potencjalne wykorzystanie pras zbierających składa się zarówno zbiór siana z 2-3 pokosów oraz zbiór słomy pokombajnowej. Prasy zbierające Tabela 23.8×0.22 2. 0.2 Minimalne wykorzystanie w roku WRN ha/rok 20 31 39 44 68 116 168 Okres u ytkowania T lata 25 25 25 25 20 20 20 Potencjał eksploatacyjny TH godz. ha 1. Dlatego ich podstawową zaletą jest mo liwość uzyskiwania wy szych wydajności pracy ni kosiarek bębnowych.2 × 1.Natomiast kosiarki dyskowe wyró nia mniejsza masa (w odniesieniu do 1 m szerokości roboczej) oraz mniejsze zapotrzebowanie na moc współpracującego ciągnika. a szerokość robocza dochodzi do 3.6 20 188 20. Tabela 22.65 1 1.2 0.25 0.6 20 140 15.3 1.8 × 1. w tym 3-krotne przetrząsanie i zgrabianie siana podczas ka dego zbioru Kryteria oceny: .2×0. W przypadku pras zwijających i wielkogabarytowych mo na tak e uwzględnić wykorzystanie tych maszyn do zbioru miskantusa uprawianego na cele energetyczne.65 0. zwłaszcza na równych i dobrze utrzymanych łąkach.Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN.60 0.65 0.35 * Zało ono 3-krotny zbiór siana w ciągu roku.6 0. Prędkość pracy tych maszyn mo e osiągać nawet 15-20 km/h.14.7 0.50 0.5 × 1.7 25 78 8.55 0.63 3.9 25 60 6. 1300 WspółWydajność czynnik eksploatakorekcyjny cyjna k W07 0.Dodatkowe – powierzchnia łąk 3-kośnych.65 0. 52 .67 2.5 1.2 3.7 20 123 13. 0.2 1.65 0.8×0.70 0. Wskaźniki wykorzystania przetrząsarek i zgrabiarek karuzelowych Szerokość robocza m 3 4 5 6 7 8 10 Minimalne Powierzchnia Okres wykorzystanie łąk 3eksploatacji w roku kośnych* T WRN ha/rok ha lata 25 30 3.7×2. Wskaźniki wykorzystania pras zbierających Rodzaj prasy Wymiary beli m Wysokiego stopnia zgniotu Zwijające 0.75 Wydajność eksploatacyjna W07 ha/godz.3 25 44 4.33 1.

53 .70 Wydajność eksploatacyjna * W07 ha/godz.40 Moc ciagnika kW 22 25 30 38 45 52 70 * Średni plon siana z trzech pokosów 2.8 7.85 1.03 1. Coraz rzadziej maszyny te wykorzystuje się tak e do zbioru słomy po zbiorze zbó . ha/rok .45 0. powierzchni zbioru miscantusa 1. z których słoma jest zbierana przyczepą zbierającą. ha Najczęściej przyczepy zbierające są wykorzystywane do zbioru siana z 2-3 pokosów. powierzchni uprawy zbó oraz np.krotność zbioru siana w ciągu roku.12 1. ha. Wskaźniki wykorzystania przyczep zbierających Objętość skrzyni ładunkowej m3 10 12 15 20 25 28 40 Minimalne Powierzchnia łąk przy wykorzyszbiorze siana tanie w z 3 pokosów roku Ł WRN ha/rok 17 21 26 38 46 50 63 ha 5. W tym gospodarstwie zasadne jest stosowanie przyczepy zbierającej o pojemności 12-15 m3. 3 – liczba pokosów .55 0. ha/rok .68 0.Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN.64 t/ha Kryteria oceny: .60 25 1600 0.Kryteria oceny: . gdzie: Ł – powierzchnia łąk. AZB – powierzchnia zbó . Obliczenie powierzchni potencjalnego wykorzystania przyczepy zbierającej: WR = Ł×3 + AZB (ha).Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN.15. Przyczepy zbierające (zbieracze) do siana i słomy Tabela 24. Współczynnik korekcyjny k 0. Przykład nr 2 W gospodarstwie posiadającym 5 ha łąk koszonych 3-krotnie w ciągu roku oraz 10 ha zbó .Dodatkowe – powierzchnia łąk 3-kośnych Ł (ha) oraz areał zbioru słomy pokombajnowej. 0. Przy zastosowaniu przyczepy wyłącznie do zbioru siana kryterium racjonalności jej zakupu będzie powierzchnia łąk koszonych 3-krotnie.Dodatkowe – suma powierzchni łąk 2 lub 3-kośnych. łączna powierzchnia jej wykorzystania w ciągu roku wynosi: WR = 3×5 ha + 10 ha = 15 + 10 = 25 ha. ha.7 13 15 17 21 Okres u ytkowania T lata Potencjał eksploatacyjny TH godz.0 8.

2 4.35% Okres eksploatacji T lata Potencjał Współcz.1 99.4 51.7 25 25 25 25 25 24 23 22 21 20 3000 0.0 7.6 6.0 199.60 0.ność ekstacyjny cyjny ploatac.5 43.5 129.65 1.5 149.3 50.4 88.65 0.1.0 64.5 37.6 66.70 0.praca w terenie pofałdowanym lub podgórskim.7 73.5 127.6 122.7 42. TH k W07 h ha/h 75 80 90 100 125 150 175 220 250 300 3.7 1.6 84.0 46. Wydajeksploa.6 41.7 35.Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN. ha/rok .standardowa.5 5.0 7. ** Wydajności podano dla plonów zbó 4-4.kombajn z szarpaczem słomy. 1. korekcyjny k 0. Wskaźniki wykorzystania kombajnów zbo owych Moc silnika kW Zespół niwny (heder) m Minimalne wykorzystanie w roku.2 78.7 71.65 0.2 105.70 0.6 1. Przyczepy zbierające silosowe Tabela 25. 54 .9 * Szerokość zespołu niwnego podano jako wielkość orientacyjną. WRN podstawowe .35 1. do 3-4.5 t/ha podwiędnietej zielonki Kryteria oceny: .5 48.5 t/ha Kryterium oceny .20% .5 86.69 0.6 45. z uwzględnieniem 20-35% tolerancji oceny – wyjaśnienia wg załącznika 6.1 70.30% . ha W ocenie wykorzystania przyczep (zbieraczy) silosowych nale y tak e uwzględnić mo liwość ich zastosowania do zbioru innych zielonek. 1.85 1.7 57.ciągnika tanie w roku WRN z 3 pokosów kowej m3 21 25 28 35 40 kW 70 75 90 130 150 ha/rok 54 64 74 85 92 ha 18 21 25 28 31 Okres u ytkowania T lata Potencjał eksploatacyjny TH godz.06 25 1600 * Przyczepy z rotorem ładującym i no ami docinającymi do zbioru podwiędniętych zielonek na sianokiszonkę. Wskaźniki wykorzystania przyczep zbierających silosowych* Objętość Minimalne Powierzchnia skrzyni wykorzysłąk przy Moc zbiorze siana ładun.6 58.3 110.2 1. 30-35% .3 80.17.2 40.7 170.70 Wydajność eksploatacyjna ** W07 ha/godz.4 57.05 1.0 5.5 54.5 53.0 4.0 61.90 2.7 46. 25% .0 43.krotnego zbioru lucerny.5 4.).0 139.16.4 114.6 38.3 152.0 123. ** wydajności dla plonu jednego pokosu 5.0 98.55 1.3 106.25% ha/rok .2 136. np.8 92. Tolerancja oceny: 20% . kukurydza na ziarno itp.77 0.korek.3 68.4 3. Współcz.0 159.Dodatkowe – powierzchnia łąk przy zało eniu zbioru zielonki z 3 pokosów.minimalne wykorzystanie w roku WRN (ha/rok) równe powierzchni zbioru zbó i roślin technologicznie podobnych (rzepak.40 1. a tak e jako wydajne przyczepy objętościowe podczas zbioru kukurydzy na kiszonkę.9 119.70 0. Kombajny zbo owe Tabela 26.

w godzinach.25 m ** Samobie ne* 4-rz. e przy wzroście plonów zbó z 4-4.4 6.potencjał eksploatacyjny podany w ha. ha AK – powierzchnia kukurydzy na kiszonkę.06 1.5 t/ha. kukurydza na ziarno 6-7 t/ha). Nale y przyjąć. 94). 0. TH ha 150 250 375 300 godz.77 1. 6-rz. 3-rz. 0. 8-rz. Współczynnik korekcyjny k 0. w zale ności od rodzaju zbieranych roślin.65 0. 1.12 1. s. Minimalne Moc wykorzysciągnika tanie w roku (silnika) WRN kW 50 70 90 90 kW 150 200 250 300 350 ha/rok 2.Wydajności kombajnu zbo owego podano jako średnią dla stosunkowo dobrych plonów zbó i roślin technologicznie podobnych (zbo a 4-4.65 ha/godz. Kombajny do zbioru zbó .18. rzepaku i kukurydzy na ziarno o około 5% ni sze. 4-rz. ha 2 – liczba pokosów .8 ha/rok 63 87 119 126 151 Okres eksploatacji T lata 25 25 25 25 lata 25 20 20 20 20 Potencjał eksploatacyjny THA. 2. Łączne potencjalne wykorzystanie sieczkarni wynosi: WR = 2ף + AK (ha). Szczegółowe zestawienie wydajności eksploatacyjnych kombajnów o ró nej mocy.75 * Sieczkarnie ciągnikowe . z uwagi na ograniczoną przepustowość zespołu młócąco-separującego oraz konieczność częstszego opró niania zbiornika maszyny na środki transportowe. uwzględniając krajową strukturę zasiewów tych roślin. Wydajności dla większych od wymienionych plonów roślin są wyraźnie ni sze.5 t/ha do 6 t/ha wydajność pracy kombajnu zmniejszy się o około 5-7%. a grochu i łubinu o około 40% ni sze. Sieczkarnie polowe Tabela 27.9 5.70 0. 2-rz. rzepak 3-3.25 0.34 3000 0.58 0. ** Sieczkarnia z hederem bezrzędowym W ocenie wykorzystania sieczkarni nale y uwzględnić areał uprawy kukurydzy na kiszonkę oraz mo liwość najczęściej 2-krotnego zbioru traw łąkowych na sianokiszonkę (w tym przypadku sieczkarnia musi być dodatkowo wyposa ona w podbieracz).75 0.75 Wydajność eksploatacyjna W07 ha/godz.3 8. W przypadku kombajnów o du ej szerokości roboczej spadki wydajności podczas pracy na małych polach mogą być znacznie większe. Przy zbiorze zbó wydajności eksploatacyjne są o około 5% wy sze.50 0. 55 .krotność zbioru trwa łąkowych na kiszonkę. ich plonu i wielkości pół zamieszczono w publikacji „Ekspertyza – racjonalność zakupu maszyn” (Załącznik 4. Wydajności uzyskiwane na polach 10-20 ha i większych są o około 5-10% wy sze ni na polach o powierzchni 4-5 ha. gdzie: Ł – powierzchnia łąk. Wskaźniki wykorzystania sieczkarni polowych Rodzaj sieczkarni Ciągnikowe* 1-rz. samobie ne . 6-rz.70 0.5 t/ha. od podanych w tabeli. Na małych 1-2 ha polach wydajność zbioru zbó jest o około 10-20% ni sza od podanych w tabeli.

. ha/godz. 16 m 205 0.9 0.7 25 50 Okres eksploatacji T lata 20 25 20 Potencjał eksploatacyjny TH godz.65 36 Kopaczka ładująca 3-rz.17 0. 4-rz.5 t 2-rz.7 0.6 0..eksploa.25 t Kombajn do 1-rz.17 0.12 0..20 14. 15 t 20 1800 0..eksploatacyjny cyjna k W07 ha/godz. Wydajność korek.55 103 Kombajn do buraków 15 4000 6-rz.32 18 Ogławiacz 6-rz...45 2-rz. Wskaźniki wykorzystania maszyn do zbioru buraków cukrowych Minimalne Okres Potencjał Współcz.19.67 38 20 1600 Wyorywacz 3-rz.45 0.4 0.1 6. 70 0. Minimalne Moc wykorzystaciągnika nie w roku (silnika) WRN kW ha/rok 45 4. 3-3. 1.70 131 3 samobie ny 6-rz.1. 0.3 buraków 2-rz.2 0..0 Ogławiacz 3-rz. je eli maszyna jest wyposa ona w przystawki do zbioru wymienionych warzyw. 70 0.30 17 Wyorywacz 6-rz. 35 0.13 0. 1-rz.7 0.20. 32 m 350 0.7 1.5 0.00 187 Parametry robocze (liczba rzędów.2 10.3 7.3 Kombajn do 2000 1-rz. 2.5-3 t 35-40 25 0.7 0. 2-rz.7 0.1 0.6 22. Maszyny do zbioru buraków cukrowych Tabela 29.5 0. 90-100 0..eksploa..eksploataciagnika Rodzaje i typy tanie w tacji tacyjny cyjny cyjna (silnika) maszyn roku WRN T TH k W07 kW ha/rok lata godz..7 0.2 t ziemniaków 1-rz.20 11 3 6-rz..7 15 2000 0.5 70 12. 6 t Kombajn do 2-rz. 7 t 55-65 20 0. 1. a w szczególnych przypadkach dodatkowo powierzchnia uprawy cebuli lub warzyw korzeniowych.22 0.7 0.13 7.6 22 40-45 60 110 30-35 45-50 60 90 180-200 330 2. 3.8 Kryterium oceny: powierzchnia uprawy ziemniaków.5 t 40-50 25 0.7 0. zbiornik) 56 . 25 0.7 0. Wydajność Moc wykorzys.7 0.2 4. Wskaźniki wykorzystania maszyn do zbioru ziemniaków Rodzaje i typy maszyn Rozdrabniacz łęcin Kopaczka przenośnikowa Kopaczka ładująca Parametry robocze (liczba rzędów. 6 t ziemniaków samobie ny 4-rz. 1-rz.7 0. 400 800 1800 Współcz.25 0. 1-rz.11 5.korek. 24 m3 300 0.7 0. zbiornik) 2-rz. Maszyny do zbioru ziemniaków Tabela 28.35 0. 4-rz..6 8. 2.0 12.

7 6000 Suszarnia ziarna porcjowa 20 0. Suszarnie ziarna Przy zakupie suszarni do gospodarstwa nale y uwzględniać konieczność szybkiego wysuszenia.oszacować ilość ziarna wyprodukowanego w gospodarstwie./rok). które potencjalnie mo e wymagać dosuszenia Z (t/rok). czyli wykorzystanie suszarni w roku: WR = Z (godz. zwłaszcza przy podwy szonej temperaturze otoczenia. mocy cieplnej układu wymaganego obni enia wilgotności od wartości początkowej do końcowej. Dlatego przepustowość suszarni musi być dostosowana do wydajności zbioru i stopnia jego zawilgocenia. Suszarnia ziarna przepływowa 20 0. Mokre ziarno łatwo się zagrzewa.0 Minimalne wykorzystanie w roku WRN godz. Wskaźniki eksploatacyjne suszarni ziarna Typ suszarni ziarna Przepustowość suszarni Ps t/godz.0 4. Tabela 30. 0. kukurydzy mo e wynosić nawet 30-35%. .0 6. Tymczasem wilgotność zebranej z pola np. Ps 57 .7 3300 Źródło: Obliczenia własne na podstawie [KTBL 1994] Ocena racjonalności zakupu suszarni Metoda 1 (szczegółowa . porcjowa). pojemności jej komory suszącej.2./rok t/rok 105 210 210 420 840 1260 58 115 173 115 230 460 690 Okres eksploatacji T lata Współczynnik korekcyjny k Potencjał eksploatacyjny TH godz.0 0. .5 2. zwiezionej z pola partii wilgotnego ziarna. e ziarno będzie miało stosunkowo wysoką wilgotność początkową (w pewnym przybli eniu przepustowość suszarni jest wprost proporcjonalna do jej pojemności).5 1.0 6.0 4.5 1. ładowność. a w rezultacie psuje i traci na wartości. przepustowość) nale y: . Przechowywane w silosach ziarno zbó i kukurydzy nie mo e mieć większej wilgotności jak 14%. Dobowa wydajność procesu suszenia ziarna i nasion zale y między innymi od: typu suszarni (przepływowa.0 1. rodzaju suszonego materiału (wielkości ziaren) i in.obliczyć czas suszenia ziarna.przyjąć mo liwie niską przepustowość Ps (t/godz.obliczenie czasu suszenia poszczególnych rodzajów ziarna) W celu oceny racjonalności zakupu suszarni o określonych parametrach technicznych i roboczych (objętość.0 2. czasami z dnia na dzień. a nasiona rzepaku 6%.) suszarni (najlepiej według specyfikacji technicznej lub według tabel 31 i 32) zakładając.

.) (wg specyfikacji technicznej.6 Objętość komory suszarniczej (m3) 9.7 0. niezale nie od wilgotności początkowej i końcowej oraz od rodzaju suszonego ziarna i nasion.8 2.9 3.4 1.) Rodzaj ziarna Pszenica Rzepak Kukurydza Obni enie wilgotności z 19% do 15% z 13% do 7% z 30% do 15% 5 2.0 4.z uwagi na kilkakrotną ró nicę przepustowości (t/godz. danych podanych przez beneficjenta lub w oparciu o przykładowe dane zawarte w tabelach 31 i 32). Przepustowości suszarni porcjowych (producent A).8 Źródło: Materiały firmowe Tabela 32.7 1. Ps (t/godz. Przepustowości przykładowych suszarni porcjowych dwóch producentów (A i B) dla ró nych rodzajów suszonego ziarna i jego wilgotności. Ps (t/godz.) w zale ności od rodzaju suszonego ziarna i jego wilgotności początkowej oraz wymaganej wilgotności końcowej.9 2. Tabela 31./rok).6 2.5 6.5 11 3. Przepustowości suszarni porcjowych (producent B).8 1.) Rodzaj ziarna Pszenica Rzepak Kukurydza Kukurydza Obni enie wilgotności z 18% do 14% z 12% do 6% z 28% do 14% z 35% do 14% Objętość komory suszarniczej (m3) 7 2.przyjęcie przeciętnej dla danego typu suszarni przepustowości W (t/godz.4 Źródło: Materiały firmowe Metoda 2 (szacunkowa .8 3.2 4.7 17./rok lub 210 godz.1 4.3 5.oszacowanie łącznego poziomu produkcji ziarna zbó i kukurydzy oraz nasion rzepaku niezale nie od struktury zasiewów tych roślin – razem Z (ton/rok).7 1.3 17 5.3 2.0 2.7 12 4.8 4.1 1. 58 . łączne wykorzystanie suszarni nale y obliczyć jako sumę czasów suszenia poszczególnych rodzajów ziarna.0 2.5 1.9 23 7.0 0. PS i porównanie z wykorzystaniem normatywnym WRN według tabeli 30./rok zale nie od typu suszarni).5 1.3 1.porównać obliczoną sumę WR (t/rok) z wartością normatywną (kryterium oceny) WRN według tabeli 30 (115 godz.obliczenie rzeczywistego wykorzystania suszarni: WR = Z (godz.8 2.3 29 8. . w zale ności od pojemności suszarni przedstawiono w poni szych tabelach. Warunkiem zakwalifikowania zakupu suszarni do dofinansowania z programu PROW jest spełnienie warunku: WR ≥ WRN. .obliczenie przeciętnego czasu suszenia ziarna) .

rolnictwo precyzyjne W praktycznym rolniczym zastosowaniu system GPS (satelitarny system geograficznego pozycjonowania) jest obecnie wykorzystywany głównie do precyzyjnego nawo enia mineralnego (w tym na uwrociach pól) i wapnowania oraz do równoległego prowadzenia maszyn podczas prac polowych. w fosfor (P) lub potas (K). e systemy satelitarnego sterowania maszyn rolniczych mogą być racjonalnie stosowane w gospodarstwach o powierzchni minimum 100 ha. Zwiększenie precyzji pracy podczas nawo enia mineralnego. Ta zmienność objawia się zró nicowaniem zawartości gleby np. mo na pobierać większą liczbę próbek. w których stosuje się wysokie dawki nawozów mineralnych. posiadających pola o wyraźnej zmienności glebowej. gdy rośliny otrzymują tylko tyle nawozu ile są w stanie pobrać z gleby. a tak e niejednakowym jej odczynem (pH) lub wilgotnością. System GPS . Zwiększenie precyzji pracy maszyn rolniczych daje największe efekty w uprawach intensywnych. Wynika to z kosztu sytemu i oprzyrządowania oraz konieczności stosowania maszyn przystosowanych do zmiennego dozowania nawozów w trakcie pracy maszyny. umo liwia efektywniejsze wykorzystanie nawozu. w związku z czym jego nadmiar nie przedostaje się do wód gruntowych i powierzchniowych. Progi wykorzystania WRN (w ha) systemu GPS do nawo enia precyzyjnego w uprawie wybranych roślin wynoszą: - Buraki cukrowe (P 140 kg/ha. Inne obszary zastosowań GPS w rolnictwie mają jak dotychczas ograniczony zasięg. System precyzyjnego nawo enia jest zalecany głównie dla bardzo du ych gospodarstw. Na podstawie wyników tych badań sporządzana jest cyfrowa mapa pola z zaznaczoną zmiennością właściwości gleby.3. Najpierw nale y określić kształt i wielkość pola przy u yciu systemu GPS oraz wyznaczyć za pomocą tego systemu miejsca pobrania próbek gleby. Taka technika aplikacji nawozów ogranicza tak e szkodliwe oddziaływanie jego nadmiaru na środowisko. Jednak sama powierzchnia nie mo e być wyłącznym kryterium zasadności stosowania systemu GPS. Te dane zostają następnie przetworzone do postaci mapy aplikacyjnej z zalecanymi dawkami nawozu lub wapna na poszczególnych fragmentach pola.75 = 114–125 ha 59 . Oszczędności z tego tytułu szacuje się nawet na 15-25% przy równoczesnym wyrównaniu plonu roślin. Na polach bardzo du ych. poprzez dostosowanie jego ilości do zasobności gleby i potrzeb roślin. Nawo enie precyzyjne GPS Zasadą nawo enia precyzyjnego jest dostosowanie ilości rozsiewanych nawozów do rozpoznanej lokalnej zmienności glebowej (lub roślinnej) w obrębie pola. Uwa a się.75 = 60–76 ha Ziemniaki (100 kg/ha P i 180 kg/ha K) → (152-167 ha)×0. K a tak e pod kątem odczynu pH. K 200 kg/ha) → (80-102 ha)×0. Ponadto system GPS z odpowiednim oprogramowaniem wykorzystuje się powszechnie do tworzenia dokładnych map pól. zwykle pobiera się po jednej próbce z ka dego hektara. Na polach mniejszych. o mniejszej zmienności warunków glebowych. przez zastosowanie nowoczesnych rozsiewaczy współpracujących z systemem GPS. względnie znajdują się na etapie badań. a tak e o większym zró nicowaniu gleby. Glebę z poszczególnych fragmentów pola nale y zbadać na zawartość P.

Te ostatnie rozwiązania muszą współpracować z odpowiednio nowoczesnymi ciągnikami lub kombajnami. K 180 kg/ha) → (128-134 ha)×0.2-3 cm. rzepaku i kukurydzy oraz w warzywnictwie i szkółkarstwie. Według doniesień literaturowych i materiałów firmowych. Dokładność prowadzenia wynosi od +/-15-20 cm (dla systemu podstawowego) do +/-5-10 cm. Jest to szczególnie istotne podczas pracy maszyn o du ych szerokościach roboczych. w odległości równej wprowadzonej do sterownika szerokości roboczej maszyny. a nowocześniejsze systemy automatycznie utrzymują tor jazdy (sterowanie automatyczne). rozlewania gnojowicy i rozrzucania obornika.- Rzepak (P 115 kg/ha. Ponadto. Podstawową zaletą systemu jazdy równoległej jest unikanie nakładania się szerokości roboczych kolejnych przejazdów. 35-45 ha u ytków zielonych nawo onych 2-3 krotnie gnojowicą. najprostsza wersja systemu (wspomaganie prowadzenia) mo e być z powodzeniem stosowana w intensywnych gospodarstwach gwarantujących jego wykorzystanie w ilości 70-90 ha/rok. poruszających się po polu przy braku ście ek technologicznych. Prowadzenie równoległe z wykorzystaniem GPS System oparty na GPS umo liwia równoległe prowadzenie ciągnika z maszyną. względnie dla bardziej zaawansowanych technicznie i dro szych systemów nawet +/.75 = 96–100 ha Kukurydza na ziarno (P 120 kg/ha.75 = 108–112 ha Warzywa w uprawie polowej → (80-120 ha)×0. oszczędności z tytułu dokładnego prowadzenia agregatu ciągnikowo-maszynowego podczas powy szych zabiegów wynoszą około 5-7% wartości nakładów. Przeciętny. 60 . w tym poziomu nawo enia mineralnego).75 – współczynnik korekcyjny uwzględniający między innymi korzystne efekty środowiskowe. wykorzystanie szerokości roboczej maszyny. Jest to ju mo liwe w jednostkach produkcyjnych posiadających np.75 = 50-67 ha. Podstawowa. K 160 kg/ha) → (144-149 ha)×0. względnie pozostawiania „omijaków”. zwiększenie prędkości przejazdów. Minimalny próg rocznego wykorzystania (WRN) systemu prowadzenia równoległego GPS wynosi około: (70-90 ha)×0. w stosunku do optymalnej linii jazdy.75 = 60–90 ha gdzie: 0. Prostsze rozwiązania jedynie informują traktorzystę o wielkości odchylenia względem optymalnego toru jazdy (wspomaganie prowadzenia). System ma zwłaszcza zastosowanie podczas rozsiewania nawozów mineralnych (szerokość robocza wynosi nawet 40 m). agregatami ścierniskowymi. np. a tak e podczas pracy szerokimi narzędziami uprawowymi. Korzyścią jest tak e bardziej wyrównane plonowanie roślin. Precyzyjne systemy automatycznego prowadzenia są wykorzystywane dodatkowo podczas siewu zbó . automatyczne sterowanie ruchem pozwala operatorowi ciągnika lub kombajnu na większe skupienie się na kontroli jakości pracy maszyny. minimalny próg wykorzystania systemu nawo enia precyzyjnego GPS wynosi około 90 ha (60-125 ha w zale ności od rodzaju uprawy. a w rezultacie wzrost wydajności pracy. względem poprzedniego przejazdu agregatu.

35-0.75 ha/godz. Sieczkarnie do kukurydzy ciągnikowe 2-rzęd. 5 cm). 3-4 cm) lub co 3 lata (5-7 m. Chwytakowe sadzarki do wierzby 2 i 4-rzędowe były do niedawna produkowane w Polsce. co 2 lata (5-6 m. wydajność) Moc ciągnika/ silnika kW Wierzba 2-rzęd. Wykaszarki spalinowe. zbioru i obróbki roślin energetycznych 20-25 35-45 45-50 40-50 75-90 40-50 90 150 250 300 W ocenie powierzchni wykorzystania powy szych maszyn nale y tak e uwzględnić mo liwość ich u ycia w uprawie typowych roślin polowych. względnie specjalnych sadzarek.60 ha/godz. 2-rzęd. Specjalistyczne sadzarki do wierzby 4-rzęd. W Polsce brakuje natomiast specjalistycznych maszyn do zbioru wierzby. 2 cm). Zbiór mo na przeprowadzać corocznie (wysokość pędów 2-3 m. Przystawki do cięcia wierzby montowane do 0. grubość ok.1-0. Specjalistyczne ciągnikowe maszyny do zbioru wierzby w postaci zrębków lub całych łodyg Przyczepy objętościowe do zwózki zrębków Miskantus 2-rzęd.4. Sadzarki półautomatyczne 4-rzęd. za pomocą sadzarek chwytakowych. sieczkarni samobie nych 0. Minimalna powierzchnia wykorzystania maszyn i narzędzi do uprawy oraz zbioru roślin energetycznych Parametry robocze (liczba rzędów. łańcuchowe piły spalinowe Kosiarki do wierzby z tarczą tnącą 0. Kosiarki rotacyjne ze spulchniaczem pokosu Prasy zwijające Prasy do du ych bel prostopadłościennych 1-rzęd. Maszyny i urządzenia do uprawy i zbioru roślin energetycznych Tabela 33. Sieczkarnie do kukurydzy ciągnikowe 2-rzęd. Prace uprawowo-pielęgnacyjne wykonuje się typowym sprzętem do prac polowych. Sieczkarnie samobie ne Przyczepy objętościowe Źródło: Szacunki własne 20-25 35-45 45-60 50-90 2-3 25-40 40-50 90 250 350 90 120 Minimalna powierzchnia wykorzystania WRN ha/rok 4 10 40 80 1 1 3 5 70 100 35 50 5 4 10 2 20 40 5 10 50 90 100 5 Maszyny i urządzenia do uprawy. Maszyny i narzędzia do uprawy i zbioru wierzby energetycznej Sadzenie najczęściej wykonuje się ręcznie (nawet na bardzo du ych plantacjach) lub mechanicznie.45-0.15 ha/h 1-rzęd. które tną 2-3 m pędy wierzby na 20 cm odcinki (zrzezy) bezpośrednio przed ich wysadzeniem. Sadzarki chwytakowe 4-rzęd. W ciągu pierwszych dwóch lat zbiór powinien 61 .

Pędy jednoroczne zbiera się tak e w celu pozyskania materiału rozmno eniowego do nowych nasadzeń.6 (0. a rozsady ślazowca sadzarką chwytakową tarczową. w tym kosy plecakowe.Obecnie na rynku pojawiły się proste konstrukcje kosiarek do wierzby z tarczowym zespołem tnącym. Narzędzia ręczne .3 do 0. Dostęp do innych stosowanych w Europie specjalistycznych maszyn do zbioru 2-3 letniej wierzby (w postaci zrębków lub całych łodyg) jest ograniczony. spalinowe lub elektryczne) o wydajności > 4-5 do 20 m3/h. której zbiór wykonywany jest najczęściej przy u yciu wykaszarek lub pilarek spalinowych. Zbiór miskantusa najczęściej przeprowadza się dwuetapowo z wykorzystaniem kosiarki oraz prasy zbierającej. Zbiór miskantusa i ślazowca mo na tak e wykonać jednoetapowo. 62 . wykorzystuje się najczęściej narzędzia ręczne lub maszyny ciągnikowe (sieczkarnie i kosiarki). Ta maszyna jest w zasadzie przeznaczona tylko do u ytkowania usługowego. aby uzyskać rozkrzewienie się wierzby. względnie pilarki spalinowe. Do zbioru wierzby 2-3 letniej (średnica pędów 6-7 cm) zwykle wykorzystuje się w Polsce proste narzędzia ręczne. Do załadunku bel sprasowanego miskantusa na środki transportowe stosuje się ładowacze ciągnikowe lub samojezdne (teleskopowe). Maszyny ciągnikowe .7 ha/godz. względnie bardzo wysoką cenę. Do zbioru miskantusa wykorzystuje się typowe prasy zwijające lub formujące du e bele prostopadłościenne. Do załadunku gałęzi wierzby na środki transportowe u ywane są typowe ładowacze chwytakowe. Osiąga ona wydajność zbioru od 0. Zbiór maszynowy – Najbardziej znaną maszyną do zmechanizowanego zbioru wierzby jest przystawka (heder) HS-2 montowana do sieczkarni samobie nej firmy Claas. Ścięte pędy zbiera się lub wią e się w wiązki. z wykorzystaniem ciągnikowej lub samojezdnej sieczkarni do kukurydzy (0. coraz częściej ww. a później rozdrabnia za pomocą rozdrabniarki (rębarki) do gałęzi. kosiarki tarczowe oraz w formie usługowej ciągnikowe ścinarki zrębkujące lub sieczkarnie samobie ne ze specjalistycznymi przystawkami ścinającymi. który łamiąc sztywne łodygi trawy ułatwia jej zbiór i prasowanie. Wadą tego sposobu zbioru jest du a objętość rozdrobnionej na sieczkę masy roślinnej. W ograniczonym zakresie wierzbę 1-2 roczną mo na tak e zbierać sieczkarniami do kukurydzy (ciągnikowe lub samojezdne).Kosy spalinowe (wykaszarki) wyposa one w tarcze tnące. Sporadycznie wykorzystuje się tak e stare modele zmodernizowanych kosiarek listwowych (no ycowych).5-0. Maszyny i urządzenia do uprawy i zbioru miskantusa oraz ślazowca pensylwańskiego Sadzenie rizomów miscantusa przeprowadza się półautomatyczną sadzarką do ziemniaków lub ręcznie. Ścięte pędy wierzby (o długości 5-7 m) są układane ręcznie oraz ładowaczami ciągnikowymi w stertach. Według przybli onych szacunków roczne wykorzystanie tej sieczkarni powinno wynosić co najmniej 200-300 ha.być wykonywany co roku. które ścinają i rozdrabniają (zrębkują) pędy wierzby oraz wyrzucają zrębki na przyczepę objętościową. a po przeschnięciu są zwo one do gospodarstwa lub odbiorcy zewnętrznego.). Do zbioru wierzby jednorocznej. Kosiarka powinna być wyposa ona w spulchniacz pokosu (kondycjoner). Do rozdrabniania pędów na zrębki stosuje się rębarki (rozdrabniacze gałęzi ciągnikowe.75) ha/godz. a w związku z tym konieczność zastosowania wielu przyczep objętościowych do transportu zebranego materiału z pola do gospodarstwa (kotłowni). głównie z uwagi na ich jednostkową (na zamówienie) lub prototypową produkcję. Zbiór ręczny – W Polsce dominują niedu e plantacje wierzby. o średnicy pędów do 2 cm.

8-12 2-rzęd. b) jw.80 0. 2-sekc.30-0.50-0. du o dni pracy zbiór na dłu sze przechowywanie 15 15 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 15 15 0. a) jw.I Minimalne Parame.5 t/h 7-10 10-14 2. 3.wykorzystatry nie w roku robocze WRN ha/rok 3-7. rozsada rwana Sadzarka chwytakowa/ tarczowa.5-2. rozsada z tac wielokomórkowych (multiplatów) Sadzarka karuzelowa do rozsady (multiplaty) Sadzarka chwytakowa/ tarczowa. b) jw.5-3. b) jw.5 t/h 5.60 0.10 (1. 1-rzęd.45 0.5-10 4-sekc.5 kW 0. Maszyny stosowane w warzywnictwie Tabela 34. 15 0.20 2. rozsada rwana Agregat do formowania redlin i zagonów Kombajn do zbioru marchwi Niszczarka naci Ogławiarka marchwi Niszczarko-ogławiarka naci Kombajn do zbioru kapusty Sortownik do marchwi Myjka szczotkowa do warzyw Wywrotnica skrzyniopalet 2-sekc. a) jw.5 kW 4-8 4-8 4-8 10-15 5 25 3-4 10-15 15 50 t 100 t 100 t 5-8 8-11 12-16 5-10 10-20 4-8 b) jw.40 0.5 Siewnik pneumatyczny Siewnik pneumatyczny Siewnik mechaniczny Siewnik mechaniczny Sadzarka karuzelowa do rozsady. a) jw.00 0. mniejsze ilości jednorazowo.0 t/h 7.60 0. 6-sekc.10 0.5. 4-sekc.5 ha/dzień) 0.5 kW 1. 1-rzęd. a) uprawy gęsto nasadzane b) uprawy rosnące w du ych rozstawach a) jw. 2-rzęd.17-0. Wskaźniki wykorzystania maszyn stosowanych w warzywnictwie.75 kW 1. 5-7 4-rzęd.50 Rodzaj maszyny 15 15 15 15 15 1. 2-rzęd.35-0.15-0.30-0. 7.33 0. 4-rzęd. 2-rzęd. b) jw.5 6-13 13-20 3-5 5-7 7-10 10-14 3-5 Uwagi a) jeden lub dwa główne gatunki wysiewu b) więcej gatunków do wysiewu w ró nych terminach a) jw.50 0.66 0.45-0. 0.60 0.33 0.90 0.5-5 4-sekc. 15 0. b) jw.1 kW 1. korzenie sadzonek bez ziemi (rozsada rwana) Sadzarka chwytakowa/ tarczowa.08-0. wykorzystanie zale ne od stanu gleby zbiór na świe y rynek. a) jw.55-1. 2-sekc.30 Okres Wydajność eksplo eksploatacyjna -atacji W07 T lata ha/godz.5 kW 1.10 63 . cz. 3-rzęd. 2-rzęd. 2-rzęd.

zb.35 * 2 0. cz.6 0. korekcyjny k 0.Wydajność ekstanie w roku WRN ploatacyjna W07 ha/rok ha/godz.8 m 1.8 m 0. Rodzaj maszyny Platforma jezdna do zbioru kalafiorów z przenośnikiem Kombajn do zb.6 t 2-rzęd. Wskaźniki wykorzystania maszyn stosowanych w warzywnictwie. 1-rzęd.5 2 0.5 0.eksploatatry tcyjny tanie w roku robocze TH WRN ha/rok ha 12-rzęd.28-0.5-1.2 m 1.6 Wsp. 2..6 0.5 20 20 20 Tabela 36.17-0. ze zbiornikiem lub przenośni Maszyna do cięcia i układania kapusty w wałach Kopaczka marchwi ze 1-rzęd.6 0.19 Wydajność eksploatacyjna ha/godz. 1. brukselki Kosiarko-ładowacz do warzyw liściastych z przenośnikiem rozładunkowym Maszyna do układania folii pod sadzonki Maszyna do układania folii 2-rzęd.5 (4.5 Pakowaczka do marchwi i 5 kg Wyorywacz porów Maszyna do obrywania 1-rzęd. i sadzenia Maszyna do układania folii 4-rzęd.85 m 8-wałkowy 12-wałkowy Minimalne wykorzys.2) t/h 64 .6 0.5 m 1.7 5 0. Wskaźniki wykorzystania maszyn stosowanych w produkcji cebuli Maszyny do cebuli Sadzarka dymki automatyczna (+ 1 osoba) Obcinacz szczypioru ciągnikowy Kopaczka cebuli ciągnikowa Zbieracz cebuli z przenośnik.5 3 0.8 20 2-3 30 60 500 1200 2400 0. kalafiorów Kombajn do zbioru fasoli Kombajn do zbioru fasoli Kombajn do zbioru kapusty 1-rzęd. 6.9 5 0.2 t 18 18 12 24 14 14 7 6-7 (320 t) 2 12 600 600 500 1000 600 600 300 5000 h 200 400 0. i sadzenia 24 600 0.6 0.2 t/h 0.09 0. 7 rzęd. ładującym Stół selekcyjny z obcinarką szczypioru.8 Okres eksploatacji T lata 20 20 25 25 25 25 25 15 25 20 1.5) t/h 4 4 (5. 1-rzęd. 1. zbiornikiem 1.6 0. stacjonarny * w zale ności od średnicy dymki Parametry robocze 5. zb.Tabela 35.3 1-2 3.6 0. 2-3 0.5 0.II Minimalne Potencjał Paramewykorzys. 0..07-0.

1.3 km/godz. Okres eksploatacji T lata 15 Wydajność eksploatacyjna W07 ha/dzień 1-1. 1 ha/godz.5-9.) Wywrotnica skrzyniopalet Zbieracz opadłych jabłek.5-2 o wydajności od 2 (t/godz. Maszyny i urządzenia stosowane w sadownictwie 6. 6.2 1000 t powy ej 30 ha sadu 100 t 100 -200 t ** Zbiór wielokrotny. 2 t/godz.do agrestu Kombajn samobie ny do: . zwłaszcza przy bardzo wysokich plonach cebuli.0 0.do agrestu Kombajn do wiśni zaczepiany Kombajn do wiśni samobie ny Kombajn do malin Kosiarka 1. 2.1.porzeczek i aroni .45 ha/godz.5 0. Tego typu rozwiązania są oferowane przez producentów sprzętu do zbioru ziemniaków. typ maszyny ha/rok Kombajn zaczepiany do: . 65 .Uzasadnieniem zakupu stołu selekcyjnego z obcinarką szczypioru jest du a pracochłonność tego zabiegu.porzeczek i aroni . Maszyny do zbioru i obróbki owoców Tabela 37. 6 kW 8-10 10-12 6.8 ha/godz. 20 20 2-5 t/godz. 0.25-0.5 30-40 40-50 25-40 6.5 t/godz.2-0. wynoszących na nawadnianych plantacjach nawet 60 t/ha. wielkość plantacji w ha w zale ności od uprawianych gatunków ** zabieg wykonywany 5-6 krotnie w ciągu roku w międzyrzędziach do owoców du ych do wiśni.5-2 t/godz.0 m szerokość rob. Niemniej na większych plantacjach cebuli (ju od 2-3 ha) zaleca się stosowanie maszyn specjalistycznych. 3 do 15 ha sadu od ok. Otrząsarka linowa Otrząsarka hydrauliczna Sortownik 1-1. 1. a) jw.8-1. Do zbioru cebuli mo na tak e wykorzystać kopaczki i kombajny do ziemniaków po odpowiedniej modyfikacji zespołu kopiącego. b) jw. 15 do 30 ha sadu 20 15 2.6 m sadownicza. Wskaźniki wykorzystania maszyn do zbioru i obróbki owoców Nazwa.5 jabłek 1.5-4 2-3 15 15 15 15 25 25 1-1. 0. nawet do kilkunastu razy w czasie jednego sezonu. b) jw.5-11 11-16 25-32 32-40 4-8 5-15 7-20 1 2 100 t 500 t Minimalne wykorzystanie w roku WRN uwagi a) terminy dojrzewania odmian zbli one b) terminy dojrzewania odmian dalekie a) jw. śliwek od ok. a) jw. b) jw.

oprysku w czasie cyjna W07 8 godzin ha/godz. który utrudnia przeprowadzenie skutecznego zabiegu. Terminowość i czas oprysku Sadownik musi mieć mo liwość opryskania jednego gatunku drzew w ciągu dnia (ok.45 11.15 9. na pojawienia się wiatru. 8-9 godzin pracy. W07 – wydajność eksploatacyjna opryskiwacza. co wynika z agrotechniki zapobiegania określonych chorób (np. tO – czas oprysku w ciągu dnia (do 8-9 godzin).2. AS – powierzchnia jednorodnego gatunku drzew. Zasady doboru opryskiwaczy sadowniczych W sadownictwie stosuje się opryskiwacze zawieszane o pojemności zbiornika 300-400 l oraz opryskiwacze zaczepiane o pojemności 1000. Te gospodarstwa dysponują często zapasowym zestawem do oprysku na wypadek awarii posiadanego sprzętu. regulacji maszyny itp.. 1500 i 2000 l. przejazdów pomiędzy gospodarstwem a sadem. Obecnie w u yciu dominują opryskiwacze 1000 l. na który składają się czasy: efektywnego oprysku sadu. nawrotów.50 12. Tabela 38.35 10. ha/godz. Opryskiwacze zwieszane (300-400 l) są przeznaczone do niewielkich sadów o powierzchni do 2-3 ha. krzewów. specjalistycznym gospodarstwie sadowniczym wielkość i liczbę opryskiwaczy dobiera się pod kątem gatunku zajmującego największą powierzchnię. ha 0. a opryskiwacze 1500 i 2000 l od około 10 ha jednego gatunku (tab.6 1. ha.4 0.6 1. W uproszczeniu tę liczbę opryskiwaczy mo na wyznaczyć ze wzoru: LO = AS .85 6. t O ⋅ W07 gdzie: LO – liczba opryskiwaczy o określonej pojemności (wydajności).0 Dawka oprysku 1000 l/ha Wydajność Powierzchnia eksploata. gruszy).2 * Powierzchnia gatunku drzew wymagających oprysku w ciągu jednego dnia Źródło: Obliczenia własne Wydajność eksploatacyjna zabiegu opryskiwania = ilość pracy (w ha) wykonana w czasie eksploatacyjnym (np. W du ym.38). Wydajność eksploatacyjna opryskiwaczy sadowniczych i zalecana minimalna powierzchnia sadu Pojemność opryskiwacza dm3 300-400 1000 1500 2000 Zalecana powierzchnia sadu* ha do 3 od 3 od 8 od 10 Dawka oprysku 500 l/ha Powierzchnia Wydajność oprysku w eksploataczasie 8 godzin cyjna W07 ha/godz.4 1.6.8 1. 66 .55 4. parch jabłoni. pojemne opryskiwacze (1000 l) zaleca się stosować w gospodarstwach posiadających co najmniej 4 ha sadu. ha 0.05 8. Ta liczba godzin pracy opryskiwacza mo e jeszcze ulec ograniczeniu z uwagi np. Liczba opryskiwaczy niezbędnych do terminowego oprysku sadu zale y od jego powierzchni i struktury gatunkowej oraz stosowanych dawek oprysku.95 7. godz. Większe. 8 godzin w ciągu dnia). do południa i wieczorem). napełniania zbiornika i przygotowania środka chemicznego.8 1.

Do gatunków wymagających du ych dawek oprysku nale ą między innymi: jabłonie.Przykład nr 3 Powierzchnia sadu jabłoniowego 20 ha. Wzrost odległości pomiędzy sadem a miejscem napełniania zbiornika wodą wydłu a czas przejazdów transportowych. Wysokie i rozgałęzione drzewa wymagają wy szych dawek. a w konsekwencji dzienne wydajności oprysku zale ą między innymi od gatunku i wielkości drzew. pojemność zbiornika opryskiwacza. wśród których do najwa niejszych zalicza się: stosowana dawka oprysku.5 m oraz wiśnie. wydajność eksploatacyjna oprysku 1. kW. jaką w ciągu dnia mo na opryskać przy u yciu jednego opryskiwacza. Czas oprysku zale y te od mocy współpracującego ciągnika. Przy doborze opryskiwacza nale y tak e mieć na uwadze mo liwości rozwojowe gospodarstwa. U ycie zbyt słabego ciągnika ogranicza wydajność opryskiwania. im wy sza jest dawka oprysku oraz mniejsza pojemność zbiornika maszyny. Powierzchnia sadu. Dawka oprysku Dawniej stosowano du e dawki cieczy. 8 ⋅ 1.35 ha/godz.. grusze. Na wydajność eksploatacyjną opryskiwacza wpływa szereg czynników.35 W du ych sadach (kilkadziesiąt hektarów) wyznaczona niezbędna liczba opryskiwaczy powinna być zwiększona o 1.85 ⇒ 2 opryskiwacze. gęsta leszczyna. W młodszych jabłoniach 1-3 letnich. w celu zapewnienia przeprowadzenia terminowego zabiegu w przypadku awarii jednej z maszyn. czereśnie lub np. czas zabiegu do 8 godzin. dawka 500 l/ha. l. do których zaliczamy miedzy innymi skarlałe odmiany jabłoni o wysokości do 2. l/ha. co jednak wiązało się z koniecznością częstego napełniania zbiornika i ograniczało wydajność powierzchniową oprysku (ha/godz.). o słabo rozwiniętej koronie. moc współpracującego ciągnika. W jabłoniach 4 letnich i starszych zwykle stosuje się dawkę 500 l/ha. km. ni pozostałe gatunki. Stosowane dawki. opryskiwacz 1000 l. a w konsekwencji zmniejsza dzienną (eksploatacyjną) wydajność oprysku. jest tym mniejsza. Mniejsze dawki cieczy roboczej stosuje się do oprysku niskich drzew. odległość sadu od źródła wody. nawet 1500 i 2000 l/ha. stąd opryskiwanie tych drzew zajmuje więcej czasu i wymaga zastosowania wydajnych opryskiwaczy o pojemności 1000-2000 l. Obecnie zaleca się dawki kilkusetlitrowe (250-750 i sporadycznie 1000 l/ha). o mniejszym rozkrzewieniu potrzeba mniejszych dawek. wydatek pompy. co zwłaszcza w bardzo du ych sadach wymaga zastosowania większej liczby lub bardziej wydajnych opryskiwaczy. l/min. 67 . gdy du o mocy wymaga napęd przystawki wentylatorowej. Niezbędna liczba opryskiwaczy wynosi: LO = 20 = 1.

razem do 20 i więcej zabiegów. jak równie fakt. W jabłoniach znaczną część zabiegów wykonuje się prewencyjnie: na parcha 12-15 oprysków i dodatkowo na szkodniki. Obecnie sadownicy stosują przede wszystkim ciągniki o mocy do 60-65 kW. Tabela 39. Do wąskich sadów zaleca się ciągniki o mocy do 45 kW i z konieczności nieco mniejsze. Przemawia za tym zarówno rachunek ekonomiczny u ytkowania tych maszyn. Z informacji uzyskanych od producentów i dealerów opryskiwaczy oraz od sadowników wynika. Pojemność i wydajność eksploatacyjną opryskiwacza ogranicza moc i gabaryty współpracującego ciągnika oraz mo liwość poruszania się agregatu w wąskich międzyrzędziach. 39). 10 zabiegów chemicznej ochrony drzew i krzewów (tab. e obecnie ten typ sprzętu wychodzi praktycznie z u ycia. W rezultacie w 20-hektarowym sadzie jabłoniowym roczne nakłady pracy opryskiwaczy 1000 l mogą wynosić od 300 do 500 godzin pracy czasu eksploatacyjnego.Pojemność opryskiwacza W sadach nie mo na zastosować du ego ciągnika. o pojemności 300-400 l. w zale ności od dawki oprysku. Przeciętna liczba oprysków i nakładów pracy ciągników w uprawach sadowniczych Gatunek Jabłka Grusza Śliwa Wiśnia Czereśnia Brzoskwinia Malina Agrest Porzeczka Borówka Truskawka Leszczyna Plon (t/ha) t/ha 30-35 15-20 15-20 10-20 10-25 10-20 6-10 5-9 6-15 4-10 do 10 1-4 Liczba oprysków 20 10 8 10 10 10 10 6 5-7 5 10 5 Nakłady pracy ciągników godzin 41-58 35-46 26-33 70-72 100 36 42 51 28-38 38 40 10 Źródło: Opracowania własne na podstawie [Stachura 2006] 68 . e mają one wystarczającą pojemność i wydajność do terminowego oprysku drzew. który mógłby współpracować z pojemnym i wydajnym opryskiwaczem. W pozostałych gatunkach wykonuje się od 5-6 do ok. a ogół sadowników wybiera opryskiwacze zaczepiane. a nawet więcej przy znacznym rozproszeniu i odległości sadu od siedliska gospodarstwa. z uwagi na ucią liwość zawieszania maszyny na ciągniku i konieczność zaanga owania do tej czynności 2 osób. mniej wydajne opryskiwacze. Do terminowego oprysku 20 ha sadu zaleca się zastosowanie 2 opryskiwaczy. Ale te opryskiwacze są mało popularne wśród rolników. Wykorzystanie opryskiwaczy sadowniczych Towarowa produkcja sadownicza wymaga du ej liczby zabiegów chemicznej ochrony drzew. tak jak to ma miejsce w uprawach polowych. W małych sadach 2-3 ha powinno się stosować opryskiwacze zawieszane.

7. równoległa oraz karuzelowa. Jednak nie zapewniają one pełnej higieny mleka (zasysanie brudnego powietrza z obory) i pracując przy najwy szym dopuszczalnym podciśnieniu wywołują największe jego wahania pod strzykami. Do doju krów w oborze uwięziowej stosuje się dojarki bańkowe lub dojarki rurociągowe (przewodowe). Ocena racjonalności doboru dojarek i schładzarek mleka Przy doborze urządzeń do doju i przechowywania mleka nale y uwzględnić przede wszystkim: system utrzymania. Ze względu na usytuowanie stanowisk udojowych rozró niamy następujące podstawowe typy dojarni: rybia ość. Zwięzłą charakterystykę ró nych typów dojarni przedstawiono w tabeli 40. wielkość stada. Ich instalacja wymaga niewielkich przeróbek w oborze. monta u i eksploatacji. Dój krów w oborze wolnostanowiskowej odbywa się w dojarniach. Dój krów odbywa się w wydzielonych pomieszczeniach. zwanych dojarnią. a wypoczywają albo w wydzielonych boksach. pije wodę a tak e wypoczywa. Maszyny i urządzenia stosowane w produkcji zwierzęcej 7. częstotliwość i system odbioru mleka.1. 69 . na którym pobiera paszę. W systemie stanowiskowym ka da krowa ma wydzielone stanowisko. zwanym obszarem paszowym. Zaletą dojarek bańkowych jest ich niski koszt zakupu. Rozró niamy dwa główne systemy utrzymania krów mlecznych: stanowiskowy (uwięziowy) i wolnostanowiskowy. Z powy szych względów dojarki bańkowe zalecane są tylko dla gospodarstw o liczbie krów mlecznych nie większej ni 30 sztuk. Dojarnie ró nią się ilością i usytuowaniem stanowisk udojowych. W systemie wolnostanowiskowym krowy pobierają paszę przebywając na korytarzu. wyposa onych w urządzenia do doju. wydajność mleczną krów. a następnie z bańki jest przelewane do schładzarki. Dój krów odbywa się równie na stanowisku. Dojarki rurociągowe umo liwiają znaczne ograniczanie robocizny podczas pozyskiwania mleka. W dojarkach bańkowych udojone mleko gromadzone jest w bańce. Ich wadą jest konieczność transportu baniek do schładzarki oraz trudne warunki higienicznego pozyskiwania mleka. słu ących wyłącznie do wypoczynku albo w kojcach grupowych wypełnionych ściółką. Jest to jedna z przyczyn mastitis. W dojarkach rurociągowych udojone mleko transportowane jest do schładzarki rurociągami. tandem. Tego typu dojarki są powszechnie stosowane w oborach o obsadzie od 20 do 100 krów mlecznych.

100 du y min.49 2. Poni ej przedstawiono dobór urządzeń udojowych w zale ności od wielkości stada dla stanowiskowego (uwięziowego) i wolnostanowiskowego systemu utrzymania krów.19 2 lub 3 bańkowa Liczba krów 20 .29 30 . in. liczbą stanowisk udojowych oraz wyposa eniem. 120 du y min. Dobór urządzeń udojowych w zale ności od wielkości stada w systemie stanowiskowym Rodzaj dojarki Dojarka bańkowa Dojarka rurociągowa 1–9 1 lub 2 bańkowa 10 . 3 lub 4 niezalecana bańkowa 2–3 3–6 aparaty aparatów udojowe udojowych 50 .70 niezalecana 4–6 aparatów udojowych 70 – 100 niezalecana 6–8 aparatów udojowych niezalecana niezalecana 70 . monta u i eksploatacji jednego stanowiska udojowego Zalecana wielkość stada Rybia ość Równoległa Tandem Karuzelowa – dojarz wewnątrz średnia lub du a z boku dojarz stoi w miejscu a platforma z krowami się przesuwa pojedyncze pojedyncze Karuzelowa – dojarz zewnątrz mała między zadnimi nogami dojarz stoi w miejscu a platforma z krowami się przesuwa pojedyncze pojedyncze średnia z boku mała między zadnimi nogami du a z boku średnia mała du a grupowe grupowe pojedyncze grupowe lub grupowe lub pojedyncze grupowe grupowe jednoczesne jednoczesne tak tak nie nie nie tak tak tak nie tak mały dowolna mały dowolna średni maks. 180 Ka dy z typów dojarni mo e się ró nić między sobą m.Tabela 40. Charakterystyka ró nych typów dojarni Typ dojarni → Opis ↓ Mo liwość obserwacji krów na stanowiskach udojowych Zakładanie aparatu udojowego Odległość jaką pokonuje dojarz przy zakładaniu aparatu udojowego Wchodzenie krów na stanowisko udojowe Wychodzenie krów ze stanowisk udojowych Czas przebywania grupy krów na stanowiskach udojowych zale y od krowy najdłu ej dojącej się Mo liwość obserwacji krów wchodzących na stanowiska udojowe i wychodzących z nich Koszt zakupu. Tabela 41.

Tabela 42. Dobór dojarni w zale ności od wielkości stada w systemie wolnostanowiskowym
Rodzaj dojarni Rybia ość tradycyjna Rybia ość z wyjściem jednoczesnym Równoległa Tandem Liczba krów 1 – 19 20 - 39 40 - 59 60 - 79 80 - 99 100 – 119 Liczba stanowisk udojowych * 1×3 niezalecana niezalecana 1×3 2×3 niezalecana niezalecana 2×3 2×4 2×4 1×8 2×4 2×6 2×5 1 × 10 2×5 2×8 2×6 2×6 2×5 2 × 10 2×8 2×8 niezalecana

* Liczby w kratkach oznaczają liczbę stanowisk udojowych np.: dojarnia tandem 2 × 4 to dojarnia z 8 stanowiskami udojowymi usytuowanymi po 4 stanowiska z dwóch stron kanału dojarza a dojarnia równoległa 1 x 8 to dojarnia z 8 stanowiskami udojowymi usytuowanymi tylko po jednej stronie kanału dojarza.

Tabela 43. Dobór dojarni w zale ności od wielkości stada w systemie wolnostanowiskowym
Rodzaj dojarni Rybia ość tradycyjna Rybia ość z wyjściem jednoczesnym Równoległa Karuzelowa dojarz wewnątrz Karuzelowa dojarz zewnątrz Liczba krów 120 -139 140 - 159 160 - 179 180 -199 200 - 249 250 -300 Liczba stanowisk udojowych * 2 × 12** 2 × 10 2 × 10 16 niezalecana 2 × 12 2 × 12 18 niezalecana 2 × 16** 2 × 16** 20 niezalecana 2 × 20** 2 × 20** 24** niezalecana 2 × 24** 2 × 24** 32** niezalecana nie zalecana 2 × 30*** 40**

niezalecana

niezalecana

niezalecana

24**

32**

40**

* Objaśnienie jak pod tabelą 42. ** Dojarnię obsługują 2 osoby. *** Dojarnię obsługują 3 osoby.

Dobierając dojarki i dojarnie zgodnie z wytycznymi zawartymi w tabelach powodujemy, e czas doju wszystkich krów w stadzie nie będzie dłu szy ni półtorej godziny. Jest to o tyle wa ne, e czas przebywania krów w poczekalni w oczekiwaniu na dój nie powinien być dłu szy ni jedną godzinę. Tam gdzie stado mo na podzielić na grupy i organizacja pracy na to pozwala mo na dobrać mniejszą dojarnię.

71

Schładzarki mleka

Dobierając schładzarkę nale y uwzględnić częstotliwość odbioru mleka z gospodarstwa. Aktualnie najpowszechniejszy jest odbiór co drugi dzień a więc przy dwukrotnym doju w ciągu doby schładzarka powinna pomieścić mleko z czterech dojów. Nadal wiele mleczarni odbiera mleko raz dziennie, a tylko w niewielu przypadkach mleko odbierane jest po ka dym doju lub co trzy dni. Schładzarek o takiej samej pojemności, ale przeznaczonych do chłodzenia mleka z większej liczby dojów, np. czterech, nie mo na stosować do chłodzenia mleka z mniejszej liczby dojów, np. dwóch, gdy wyposa one są w agregat chłodniczy o mniejszej wydajności, niezapewniający schłodzenia mleka w wymaganym czasie. Pojemność schładzarki dobieramy odpowiednio do maksymalnego jedno- lub dwudobowego udoju w ciągu roku, dodając ok. 10% rezerwy. Tak postępujemy w przypadku posiadania pełnej obsady i ustabilizowanej wydajności krów. Najczęściej jednak zakupu schładzarki dokonujemy nie mając pełnej obsady, a ponadto zamierzamy podnieść średnią wydajność mleczną krów. Je eli planujemy, e nastąpi to nie później ni w ciągu roku, wówczas mo emy posłu yć się następującym wzorem
VS = 1,1 ⋅ n⋅q ⋅ D ⋅ Ws , 365

gdzie:
VS n q D Ws

– pojemność nominalna schładzarki, l, – liczba krów przy pełnej obsadzie, - średnia roczna wydajność krowy w stadzie, l/szt., – liczba dni przechowywania mleka, dni, – wskaźnik sezonowości udojów (dla stad powy ej 50 krów mo na przyjąć 1,2 a dla mniejszych odpowiednio większy).

Obecnie zaleca się schładzarki zbiornikowe o chłodzeniu bezpośrednim otwarte lub zamknięte. Schładzarki zamknięte nie mają pokrywy, a tylko otwór kontrolny i wyposa one są obowiązkowo w myjnię. Zaleca się schładzarki wyposa one w instalacje do odzysku ciepła. Zaleca się równie stosowanie dodatkowo płytowych wymienników ciepła do wstępnego chłodzenia mleka. Zaletą wymienników jest to, e po pierwsze bardzo szybko obni ają temperaturę mleka i po drugie tak ochłodzone mleko, wpływając do zbiornika magazynującego, nie podwy sza temperatury mleka w nim znajdującego się, a ponadto, je eli jako czynnik chłodzący stosowana jest zimna woda z wodociągu, to odzyskane ciepło od mleka mo emy wykorzystać w gospodarstwie. Tabela 44. Dobór pojemności schładzarki mleka w zale ności od mleczności i wielkości stada krów oraz liczby dni przechowywania mleka
Średnia mleczność krów l/rok 7000 6000 Liczba dni przechowywania mleka dni 2 1 2 1 Obsada krów mlecznych 20 1010 510 870 440 40 60 80 100 5060 2530 4340 2170

Pojemność schładzarki (l) 2030 3040 4050 1010 1520 2030 1740 2610 3470 870 1300 1740

72

7.2. Maszyny i urządzenia do przygotowania i zadawania pasz

Tabela 45. Wskaźniki minimalnej obsady zwierząt dla maszyn i urządzeń do przygotowania i zadawania pasz
Rodzaj maszyny, urządzenia Pojemność m3 1,5 2,0 2,5 3,0 4,0 2,0 2,5 3,0 4,0 5,0 1,2 1,6 2,3 3,0 2,0 4,0 6,0 3,0 5,5 Minimalna wielkość stada krów przy zadaniu paszy w ciągu dnia: 2 krotnym 3 krotnym 20 55 50 70 60 90 70 110 100 150 20 65 50 80 65 95 85 125 105 160 28 42 38 57 55 81 72 108 32 48 64 96 100 150 50 75 80 120 Okres eksploatacji T lata 15 15 12 10 10 15 15 12 10 10 15 15 15 15 15 15 15 15 15

Wycinak kiszonki no owy

Wybierak kiszonki szczękowy

Wybierak kiszonki ze skrzynią ładunkową i podajnikiem do zadawania paszy Wóz do załadunku i rozdrabniania bel oraz zadawania paszy Wóz do rozdrabniania bel i zadawania siana lub słomy

Tabela 46. Wskaźniki minimalnej obsady zwierząt dla maszyn i urządzeń do przygotowania i zadawania pasz
Rodzaj maszyny, urządzenia Elektryczny przecinak bel Stacjonarny rozdrabniacz bel Ciągnikowy rozcinacz bel słomy, siana Rozwijacz i rozrzutnik słomy ciągnik Rozdrab. bel słomy z rzutnikiem, elektr. 0,6-0,9 Śrutownik tłoczący 0,8-1,2 bijakowy ssąco-tłoczący 1,0-1,6 o wydajności (t/h) 1,5-2,0 500 750 Mieszalnik pionowy 1000 o ładowności (kg) 1500 2000 Moc kW 1,5 5 40 40 5 7,5 11 15 18 2,2 2,2 2,2 2,2 3 Minimalna obsada zwierząt SD 25 25 25 45 25 25
80 100 300

WykorzysOkres Potencjał tanie roczne eksploat. eksploat. 0,7×TH WRN T godz./rok lata godz. 50 15 700 60 20 1200 60 20 1200 60 20 1200 50 14 700 Minimalną obsadę zwierząt przypadających na 1 śrutownik lub mieszalnik wyra ono liczbą tuczników w wieku od 5-6 m-cy, według stanu średniorocznego, w stadzie trzody chlewnej chowanej w cyklu zamkniętym.

25 60 100 150 200

73

85. Gdy stosowany jest system dwukrotnego zadawania TMR w ciągu dnia. sianokiszonka z traw. 74 . Przykładowo. w zale ności od wydajności mlecznej krów i składu mieszanki. w tym mo liwy wzrost liczebności stada krów.8-13.współczynnik uwzględniający 20-30% naddatek nominalnej pojemności wozu. Przy tym zało eniu pojemność wozu mieszającego do zadawania TMR powinna wynosić od 0.7. która wynosi średnio 0. gdy oddzielne zadawanie paszy dla dwóch mniejszych grup. Wariant B (tab. Objętość wozu mo e tak e uwzględniać potrzeby pokarmowe krów zasuszonych oraz w okresie przejściowym. a . a⋅k gdzie: VWP . słoma). sucha sianokiszonka.85 uwzględnia zdolności rozwojowe gospodarstwa. zale nie od ilości skarmianej paszy i systemu mieszającego. bez wyró niania oddzielnych grup ywieniowych. Pojemność wozu paszowego obliczamy według wzoru: VWP = L KG ⋅ dP (m3). składająca się przykładowo z następujących komponentów: kiszonka z kukurydzy.8.7. Wozy paszowe Wozy paszowe stosuje się w ywieniu bydła w systemie TMR. e większość wozów napełnia się tylko częściowo (nie wykorzystując w pełni ich pojemności nominalnej). Jest to zwłaszcza istotne podczas sporządzania mieszanek o du ym udziale suchej masy (siano. słoma.85 pojemność tego wozu mo e wynosić 8.W mniejszych i średnich stadach o obsadzie do 50-70 krów wóz paszowy dobiera się zwykle pod kątem jednokrotnego przygotowania i zadania paszy dla całego stada krów. Natomiast po uwzględnieniu współczynnika k = 0. Ponadto jest to szczególnie istotne w gospodarstwach. Ten 20-30% naddatek spowodowany jest tym. 47) .4 m3. Zadawanie paszy tym krowom wykonuje się tym samym wozem – końcówką pozostałej w zbiorniku mieszanki. Taka organizacja ywienia usprawnia obsługę zwierząt i oszczędza czas pracy rolnika. Jest to pełnoporcjowa mieszana dawka ywieniowa. W rezultacie do obsługi mniejszych i średnich stad krów konieczny jest wóz paszowy o objętości dostosowanej do jednokrotnego przygotowania i zadania paszy całemu stadu krów. dP .16 m3 na krowę w grupie ywieniowej. LKG .12 m3 do 0. wywołuje niepotrzebny stres u zwierząt oczekujących na przygotowanie i zadanie drugiej porcji mieszanki. Wariant A (tab. k . k = 0.02 m3/krowę.liczba krów w grupie ywieniowej.objętość pełnoporcjowej dawki paszy (TMR). w których stado krów zgrupowane jest w jednej oborze. pasza treściwa i dodatki paszowe. co odpowiada około 40 do 55 kg TMR na 1 krowę wysokomleczną.14 +/-0. dla wozów ze ślimakowym systemem mieszającym a = 0. 47) . Współczynnik korekcyjny k = 0. m3. po jej uzupełnieniu o odpowiednie komponenty. aby mo liwe było skuteczne rozdrobnienie i wymieszanie paszy. w łącznej ilości od około 40 do ponad 50 kg/krowę wysokomleczną. wówczas wystarczy wóz o połowę mniejszy.współczynnik korekcyjny PROW.Najczęściej wóz paszowy nale y dobrać pod kątem jednokrotnego zadania całodniowej dawki paszy TMR dla największej grupy ywieniowej (grupa krów ywionych taką samą ilością i rodzajem paszy).3. dla grupy 50 krów wysokomlecznych ywionych taką samą ilością i rodzajem paszy zasadne jest zastosowanie wozu paszowego o pojemności 7.pojemność wozu paszowego mieszającego.5÷11.4 m3. dla wozów łopatowych a = 0.

0. e pomiędzy gospodarstwami o zbli onej liczbie krów mlecznych. Trzeba jednak zauwa yć. Mieszanka TMR dla obu grup jest przygotowywana i zadawana oddzielnie. W ocenie wniosków o dofinansowanie zakupu wozów paszowych nale y przyjąć upraszczające zało enie.Mieszanka dla pozostałego bydła (jałówki.krowy zasuszone i w okresie przejściowym.15%) Wyszczególnienie Liczba krów mlecznych w grupie ywieniowej Minimalna obsada krów. Wariant C (tab. Ogół powy szych czynników wpływa na dobór wozu paszowego do określonego stada krów z punktu widzenia efektywnej organizacja pracy podczas przygotowania i zadawania paszy.W du ych stadach krów jeden wóz paszowy wykorzystuje się do obsługi kilku grup ywieniowych. przy czym dla ka dej grupy nale y sporządzić oddzielną mieszankę. C . 0. młodzie . według stanu średniorocznego* A B C Pojemność wozu (m3) 3 15 16 5 25 27 7 35 37 74 8 40 43 86 9 45 48 96 10 50 54 108 12 60 64 128 14 70 150 16 80 172 20 100 214 * struktura stada: 85% . B . Pojemność wozu powinna być dostosowana do grupy zwierząt o największych wymaganiach ywieniowych. W tym przypadku do obsługi całego stada wystarczy wóz o mniejszej pojemności ni by to wynikało z liczebności całego stada. Powodowane jest to między innymi takimi czynnikami jak: potrzeby pokarmowe (wydajność mleczna) i struktura stada krów. W tym przypadku ogół krów otrzymuje mniejszą.jednokrotne zadanie paszy w stadach o obsadzie do 65 krów. wielkość wrót i ganków przejazdowych.08-0.09 m3/krowę). e w du ych stadach krów mlecznych znajdują się co najmniej 2 grupy ywieniowe. stanowiące ok. rodzaj i postać komponentów mieszanki paszowej. 2 (4) grupy krów w laktacji. 75 . 25-30 kg/sztukę lub mniej. Na du ych fermach bydła mlecznego najbardziej efektywnym systemem ywienia krów jest podzielenie ich na 4 (6) grup ywieniowych: - okres zasuszenia właściwego i okres przejściowy (razem około 15% krów w stadzie). Tabela 47. zwłaszcza treściwej (ręcznie lub z komputerowych stacji paszowych). a krowy o wy szych wymaganiach otrzymują indywidualnie brakującą ilość paszy. w przypadku wozów paszowych o poziomym mieszadle łopatowym minimalna liczba krów przypadająca na 1 wóz paszowy powinna być o około 13% mniejsza.krowy mleczne. 15% . +/-15% zale nie od wielkości i objętości dawki (0. podstawową dawkę paszy (np. 47) . Dobór wozu paszowego (mieszającego lub mieszająco-rozdrabniającego) do grup ywieniowych i stada krów (liczby krów +/. odległość silosu. wymiary obory. 85% średniorocznej obsady krów.02 m3/krowę). mogą występować spore ró nice w doborze optymalnej wielkości i rodzaju wozu paszowego.14 +/. bydło opasowe) powinna być przygotowana i zadana oddzielnie.jednokrotne zadanie paszy w średnich i du ych stadach krów – dla dwóch oddzielnych grup ywieniowych. W przypadku stada krów o zró nicowanych wymaganiach pokarmowych (kilka mniejszych grup ywieniowych) mo na tak e zastosować ywienie w systemie PMR (dawka częściowa). sposób załadunku wozu itp. A – grupa ywieniowa krów mlecznych.

LL – liczba loch według stanu średniorocznego. . sK – liczba krów na 1 stację. Stacje paszowe dla loch są stosowane w Polsce sporadycznie i to wyłącznie na du ych fermach. a tak e cielaków i loch paszą treściwą. • Stacje paszowe dla loch: PL = LL . dzięki którym są one identyfikowane przez czytnik stacji paszowej. czy cała zadana dawka paszy została spo yta.7. co oznacza. sK gdzie: PK – liczba komputerowych stacji paszowych dla krów.25 cieląt (stacja pojenia cieląt i zadawania paszy).4. Dobór komputerowych stacji paszowych do grup zwierząt Gatunek zwierząt Liczba zwierząt przypadająca na 1 stację paszową ⇒ Krowy 30 (+/-5) Cielęta 25 Lochy 50* (+/-10) * Liczba loch w boksie. sK = 30 (+/-5). ale praktycznie zaleca się 25-30 krów na 1 stację (krowy są utrzymywane w systemie wolnostanowiskowym). sL = 50 (+/-10). Dostępne na rynku stacje paszowe są przystosowane do obsługi: .25-50 krów. Zwierzęta muszą być wyposa one w transpondery (elektroniczne czipy). Istotą tego sposobu ywienia jest dostosowanie ilości skarmianej paszy treściwej do wydajności (potrzeb) poszczególnych zwierząt. U ytkowanie stacji pozwala na zmniejszenie czasochłonności pracy podczas zadawania paszy. wydajności mlecznej krowa otrzymuje dokładnie odmierzoną ilość paszy (w kilku porcjach w ciągu dnia). Stosując stacje paszowe rolnik ma mo liwość kontroli. e cyklu zamkniętym na 1 stację przypada około 100 loch. za pośrednictwem komputerowego programu. W zale ności od np. Zwierzę nie dostanie więcej paszy ni to wynika z jego indywidualnych potrzeb. a to mo e oznaczać 100-120 loch stanu średniorocznego (w cyklu zamkniętym). sL – liczba loch na 1 stację. Pracą systemu zarządza program zainstalowany w przenośnym lub stacjonarnym komputerze. Stacje paszowe Komputerowe stacje paszowe stosuje się do automatycznego ywienia krów. . 2 ⋅ sL gdzie: PL – liczba komputerowych stacji paszowych dla loch. 76 .40-50 (60) loch w boksie. • Stacje paszowe dla krów mlecznych: PK = LK . LK – liczba krów mlecznych według stanu średniorocznego utrzymywanych w systemie wolnostanowiskowym. zwykle 1 program zarządzający steruje pracą 4 stacji. co uniemo liwia racjonalne stosowanie stacji paszowych. Tabela 48. W większości krajowych gospodarstw zajmujących się chowem trzody chlewnej lochy są utrzymywane w niewielkich kojcach (na 6-10 sztuk).

Uwa amy. e dobór maszyn do gospodarstw będzie dokonywany w sposób przemyślany. względnie wskazano na czynniki wpływające na racjonalność doboru i u ytkowania maszyn. wartości tych wskaźników i kryteriów nale y traktować z pewnym marginesem tolerancji. Z opracowania skorzystać mogą nie tylko rolnicy starający się o dofinansowanie projektów modernizacyjnych w ramach PROW 2007-2013. maszyny. Powinna ona natomiast polegać na przyjęciu tych wskaźników jako wielkości orientacyjnych. W trakcie tej oceny zawsze trzeba dodatkowo zwrócić uwagę na uwarunkowania lokalne i specyfikę poszczególnych gospodarstw. ale tak e pozostali producenci rolni planujący inwestycje mechanizacyjne. gdzie to było mo liwe. Uzyskany w ramach działania „Modernizacja gospodarstw rolnych” zwrot części kosztów zakupu środków mechanizacji ułatwi producentom rolnym dostęp do najnowszych osiągnięć z zakresu techniki rolniczej i umo liwi wprowadzanie nowoczesnych technologii. z uwzględnieniem zarówno wymagań procesu technologicznego. jak równie kryteria i wskaźniki oceny tego doboru. jak równie kryterium eksploatacyjnego. Zgodnie z zało eniem. racjonalny. Zawarte w pracy wskaźniki i parametry doboru środków mechanizacji do gospodarstw rolnych oraz kryteria oceny tego doboru zostały ustalone dla przeciętnych warunków gospodarowania i dla typowego przebiegu poszczególnych procesów produkcyjnych. wartości wskaźników zostały podane dla przypadków szczególnych. 77 . w przekonaniu autora około 20%. Powy sze cele będą mogły być zrealizowane pod warunkiem.Zakończenie PROW 2007-2013 stwarza szansę na rozwój gospodarstw rolnych przez dofinansowanie projektów obejmujących między innymi modernizację parku ciągnikowo-maszynowego. W tym ostatnim przypadku nale y mieć na uwadze przede wszystkim dostosowanie wyposa enia gospodarstw w techniczne środki pracy do skali produkcji. Opracowanie stanowić mo e materiał pomocniczy zwłaszcza przy ocenie wniosków budzących kontrowersje co do zasadności planowanych zakupów środków mechanizacji w warunkach konkretnego gospodarstwa rolnego. stanowiących punkt wyjścia do właściwej oceny zasadności zakupu maszyn. Celem podejmowanych przedsięwzięć modernizacyjnych jest poprawa opłacalności działalności rolniczej oraz zwiększenie dochodowości poszczególnych gospodarstw. a w szerszej skali . Podane w opracowaniu praktyczne wytyczne i wskaźniki doboru stanowią bowiem uniwersalne narzędzie do racjonalnego. ekonomicznie uzasadnionego wyposa ania gospodarstw rolnych w ciągniki. maszyn. Jest ono kierowane do rolników przygotowujących wnioski o dofinansowanie projektów w działaniu „Modernizacja gospodarstw rolnych” oraz do pracowników ARiMR weryfikujących te wnioski pod kątem dostosowania planowanych inwestycji maszynowych do profilu i skali produkcji. narzędzia i urządzenia rolnicze. narzędzi oraz urządzeń do gospodarstw rolnych. e kompetentna i umiejętna ocena wniosków w zakresie racjonalności doboru sprzętu rolniczego do gospodarstw nie mo e ograniczać się do mechanicznego stosowania zawartych w tej publikacji wskaźników. Opracowanie zawiera zarówno wytyczne i zasady racjonalnego doboru ciągników.wzrost konkurencyjności polskiego rolnictwa. Tam.

2005.. 2006. Katalog norm i normatywów. I/787) KTBL 1994. Problemy In ynierii Rolniczej nr 4(50) Pawlak J.Rzepak. 1999. APRA. Warszawa Sørensen C. Przygotowanie sposobów oceny racjonalności zakupu maszyn. Warszawa PSR 2003c. Österreichisches Kuratorium für Landtechnik und Landetwicklung ÖKL Kowalik I. KTBL. Agrotechnologia. Ekonomika mechanizacji i energetyzacji rolnictwa. Brwinów Szeptycki A. Analiza rynku i parku ciągnikowego krajowego rolnictwa . PWN. Systematyka i charakterystyka gospodarstw rolnych 2002. Darmstadt KTBL 2004. Stan i kierunki rozwoju techniki oraz infrastruktury rolniczej w Polsce. Warszawa Wawrzyńczak P. FAT-Berichte nr 643 Banasiak J. SGGW. Koszty eksploatacji maszyn (nr 22). Hasło Ogrodnicze nr 8 78 . 2006. SGGW. Katalog norm i normatywów. Warszawa Klukowski J. Atr express nr 23 Kogler F. Analiza i ocena wyposa enia gospodarstw w ciągniki oraz ich u ytkowania. Grześ Z. Wykorzystanie ciągników i maszyn samojezdnych w rolnictwie polskim. Hasło Ogrodnicze nr 9 SGGW Praca zbiorowa 1999. wyd. IBMER. II. Środki transportowe w rolnictwie polskim. Środki techniczne do zbioru i transportu jabłek. Warszawa Rabacewicz J. Technika Rolnicza nr 6 Muzalewski A. Poradnik u ytkowania techniki rolniczej w tabelach. 1998. 2006. urządzeń i ciągników rolniczych w ramach oceny ekonomiczno-technicznej dokonywanej w Działaniu „Inwestycje w gospodarstwach rolnych” Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora ywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004-2006” oraz „Modernizacja gospodarstw rolnych" Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. CODR. Biznes-Press Dreszer K. 2000. Rośliny sadownicze [w] Pruszek P. GUS. Ekspertyza.Literatura Ammann H. 2005. ÖKL . 1998.G. Wybór ciągnika dla gospodarstwa sadowniczego. Efektywność wybranych czynników produkcji nasion rzepaku ozimego. GUS. 2004.2004. Warszawa PSR 2003a. Wyposa enie w ciągniki według PSR 2002. V Stachura W. Wpływ wykorzystania maszyn rolniczych na koszty mechanizacji w gospodarstwach rolniczych o ró nej powierzchni.dok. IBMER. Wrocław Budzyński W. Podstawy zespołowego u ytkowania maszyn. Darmstadt Lorencowicz E. Muzalewski A. 1997. i in. Atr express nr 16 Praca zbiorowa. Ciągniki. KTBL. 2000. 2007. 2007b.. IBMER. Poradnik PROW. KTBL-Taschenbuch Landwirtschaft. 2006. IBMER. Maschinenkosten 2006. Poradnik dla producentów . 1999. 2005. Gieroba J. 2006. In ynieria Rolnicza nr 4(59) Muzalewski 2007a. Warszawa Pawlak J. IBMER. 2003.. Warszawa PSR 2003b. Warszawa Muzalewski A. Betriebsplanung Landwirtschaft 2004/2005.Richtwerte für die Maschinenselbstkosten 2006. Roszkowski A. Rolnictwo na terenach górskich i terenach o słabszych warunkach glebowych 2002. Kombajnowy zbiór zbó . maszyny i inne środki transportu w gospodarstwach rolnych. 2003.Warszawa Pawlak J. Warszawa (s. Bydgoszcz. Warszawa Karwowski T. GUS. i zespół 2005. IBMER. 2007. IBMER. Samobie ne ładowarki rolnicze. Vol. In ynieria Rolnicza nr 13 Kruczkowski M. Workability and machinery sizing for combine harvesting. Agricultural Engineering International: The CIGR Journal of Scientific Research and Development.

Załączniki 79 .

0 1258.2 Nasycenie mocą ciągników ** kW/ha UR 3.0 0.38 0.68 17.6 198.1 158.86 2.1 56.6 68.6 29.5 1.7 29.27 1.9 87.01 2.6 97.Załącznik 1 Wyposa enie rolnictwa w ciągniki.3 58.41 21.7 28.8 336.07 1.9 78.2 70.71 9.14 1.1 113.0 169.3 12.6 27.47 5. Wyposa enie rolnictwa polskiego w ciągniki rolnicze w 2002 r.46 Nasycenie mocą ciągników** kW/gosp 41.26 10.0 42.27 2.4 28.9 137.7 38.3 26.2 54.03 1.31 1.4 92.1000 1000 ha i > Liczba ciągników tys.5 Liczba Liczba gospodarstw ciągników posiadają.7 61.0 34.77 3.9 50.96 1.2 42. 2003c] 80 .4 10.2 30.3 10.73 3.12 Średnia moc ciągnika kW/ciągn 32.1 123.3 25.85 2.2 30.1 194.7 216.99 0.4 27.9 2.84 4.0 180.2 26.7 146.na 1 gospocych ciągniki darstwo** szt.5 59.02 1.0 59.3 91.56 1.9 34.6 ** w gospodarstwach posiadających ciągniki Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS [PSR 2003a.04 1.4 86.2 49.5 31.9 170.1 1.32 6.4 26.16 3.6 53.4 2.73 3.1 561.6 163.8 32. przyczepy i ładowacze Tabela I. Grupy obszarowe gospodarstw ha UR Ogółem do 1 1-2 2-3 3-5 5–7 7 – 10 10 – 15 15 – 20 20 – 30 30 – 50 50 – 100 100 – 200 200 – 500 500 .05 1. szt 1364.15 63.50 1. 1062./gosp.2 9.0 11.77 0.

szt.01 0.44 137 96 1.20 0.53 108 94 1.3 1.3 1.7 17.01 0. Liczba gospodarstw posiadających ładowacze.30 155 125 1. Przyczepy i ładowacze w polskim rolnictwie w 2002 r.6 40.0 5.0 32.42 0.30 21.07 9. szt. Liczba gospodarstw posiadających przyczepy.9 1.4 1.03 40.28 Liczba przyczep.Tabela II. Liczba ładowaczy na 1 gospodarstwo ** Wskaźnik liczby ładowaczy do liczby ciagników 209 200 1.12 0.80 0.74 94 49 1.03 0. tys. tys.13 1.56 0.91 Liczba ładowaczy.9 8.36 1. Liczba przyczep na 1 gospodarstwo * Wskaźnik liczby przyczep do liczby ciągników 726 465 1.05 8.4 43.9 1. w tym w grupach gospodarstw według ha UR Ogółem 10–15 15-20 20-30 30-50 > 100 45 6 7.63 0.21 5-10 1-5 Wyszczególnienie 50-100 33 11 3.01 0.07 0.31 * wskaźnik liczby przyczep na ka de gospodarstwo posiadające przyczepy ** wskaźnik liczby ładowaczy na ka de gospodarstwo posiadające ładowacz Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS [PSR 2003a.23 0.0 1.5 1.27 34.3 19.90 0.82 63 26 2.6 33.02 0.04 0.36 0.15 17.0 1. tys.63 92 56 1. tys.11 44.21 33. 2003c] 81 .

gdy są te potencjalnym źródłem części wymiennych dla nowszych jednostek podobnego typu.1 91 3.6 2002 46.3 26. szt. w celu usprawnienia zbioru i transport płodów rolnych z pola do gospodarstwa.40 39.dalszy okres eksploatacji dywany łączny okres eksploat.9 109 2.37 41.8 31.2 30.2 16. Z powy szych względów w analizie i ocenie wyposa enia gospodarstwa w ciągniki rolnicze i ocenie racjonalności zakupu nowego ciągnika. Pomimo znacznego zu ycia stare ciągniki nie są złomowane.5 10.0 1999 40. e stosunkowo du a.34 8.1 lata Wykorzystanie zdolności przerobowej w okresie T Źródło: Badania własne z lat 1992-2002 a) b) c) 86. a mogłoby się wydawać nawet nadmierna w stosunku skali produkcji.75 45. W badanych gospodarstwach niektóre ciągniki miały nawet po 35-40 lat.5 92 3. d) Nale y zwrócić uwagę.4 429 1.66/gospodarstwo) jest po części rezultatem u ytkowania starych i mocno wyeksploatowanych jednostek. a tak e w okresach spiętrzenia prac polowych./gosp.7 27.09 39./rok % 1992 27. w którym przy określonym wykorzystaniu rocznym maszyny zostanie wykorzystana jej pełna zdolność przerobowa (potencjał eksploatacyjny) Wykorzystanie zdolności przerobowej w okresie T = określa przewidywane zu ycie potencjału eksploatacyjnego maszyny w przewidywanym okresie jej u ytkowania. Kupując nowy ciągnik rolnik nie pozbywa się starego i mocno wysłu onego.4 121 2.7 366 2.9 96 2. gdy zwykle ma on zastosowanie do ró nych prac pomocniczych w gospodarstwie. średnio 2. Przewi. kW/ha UR godz. liczba ciągników w poszczególnych gospodarstwach (w 2002 r.0 366 1. 20 letnich 82 ./100 ha kW kW/gosp.6 21. W okresie niw lub zbioru okopowych liczy się ka dy ciągnik z przyczepą. względnie przy obsłudze produkcji zwierzęcej. w tym w usługach Wiek w 2002 r.Załącznik 2 Wybrane wyniki badań IBMER Tabela III.3 % Przewidywany dalszy okres eksploatacji = deklarowany przez rolnika dalszy okres u ytkownika Łączny okres eksploatacji (T) = wiek maszyny + przewidywany dalszy okres eksploatacji Teoretyczny okres eksploatacji = okres czasu.9 382 3.59 6.2 109 2.34 8. np. T b) Teoretyczny okres eksploatacji c) d) a) ha UR szt.9 96 2. Charakterystyka wyposa enia oraz u ytkowania ciągników w 41 gospodarstwach rolnych – wyniki badań IBMER z lat 1992-2002 Wyszczególnienie Średnia powierzchnia gospodarstw Liczba ciągników Średnia moc ciągnika Nasycenie mocą Nasycenie mocą Nakłady pracy ciągników Średnie wykorzystanie. szt.6 1993 28.3 30. nie nale y uwzględniać starych.66 5.6 106 2./ha UR godz.

0 14. Ciągniki w gospodarstwach rolnych .6 18.9 14. gdy wykonując pomocnicze zadania w gospodarstwie.7 .0 16.50 50 . 26 19 24 43 37 19 94 37 Wiek (w 2002 r.Wykorzys.6 15.75 75 .ny okres tanie ności prze.20 20 .0 20.eksploaroczne robowej tacji WR lata godz./rok % 38 319 72 36 335 84 31 388 93 28 428 92 35 344 82 33 362 71 21 566 119 25 473 97 31 387 86 ha UR 7.3 14. nie konkurują one o podstawowe prace z nowymi. 18 65 98 72 52 55 18 29 403 Średnia moc Wiek Łączny okres eksploatacji T lata 27 30 29 26 29 24 25 25 27 Wykorzys.30 30 .6 14.6 17.1 9.5 Źródło: Obliczenia własne Tabela V. Charakterystyka wyposa enia oraz u ytkowania wybranych maszyn w gospodarstwach rolnych Wyszczególnienie kombajny zbo owe kombajny do zbioru ziemniaków i buraków prasy zbierające siewniki zbo owe opryskiwacze ciągnikowe rozrzutniki obornika przyczepy rolnicze ładowacze ciągnikowe Średnia liczba maszyn szt.157 Razem/średnio kW 30 34 39 44 43 45 54 56 42 lata 17.0 11.40 40 .10 10 .6 Przewidywany okres eksploatacji lata 26 22 23 26 20 25 26 25 Średnie wykorzystanie godz.Teoretycztanie zdol.i starszych jednostek.7 18.wyniki badań IBMER z lat 1992-2002 Grupy gospodarstw Liczba ciągników szt.100 100 . Tabela IV./rok 63 39 31 26 39 35 122 65 Źródło: Badania własne z lat 1992-2002 83 .8 16.4 12.) lata 18.2 14.

Załącznik 3 Zwięzłość gleby Zwięzłość gleby jest tym czynnikiem. Tabela VI.9-2. zu ycie paliwa. klasa uciągu (masa i moc) współpracującego z maszyną ciągnika. o wydajności dostosowanej do skali produkcji. 5-9 5-7 7-9 7-9 7-11 6-10 5-7 5-7 4.5-1.2 1. e podstawowy ciągnik w gospodarstwie powinien zapewnić mo liwość pracy w najtrudniejszych warunkach glebowych z dostatecznie du ymi narzędziami uprawowymi.7-2. nale y zwrócić uwagę. w zale ności od typu gleby prezentuje tabela VI. a tak e tempo zu ywania się elementów roboczych maszyn.2-1.75-1. Zapotrzebowanie na moc współpracującego z maszyną (narzędziem) ciągnika w poszczególnych rodzajach prac polowych.7 2. W zale ności od wymaganej wydajności prac uprawowych ró nice w klasie uciągu i mocy podstawowego ciągnika pomiędzy gospodarstwami dysponującymi skrajnie ró nymi glebami mogą być nawet dwukrotne. Podczas doboru ciągników do gospodarstwa.5 7-11 7-11 7-11 2-7 2-7 3-7 2-5 2-5 Rodzaj gleby lekka średnia cię ka kW/m 18-30 27-55 50-110 10-23 18-42 32-73 12-25 20-38 40-75 4-9 8-18 17-37 7-12 10-20 19-36 2-4 4-6 5-10 14-21 19-33 32-50 10-17 15-27 26-44 8-15 12-25 23-43 7-8 8-10 10-11 10-11 11-13 13-16 5-13 9-26 13-39 kW/rząd 0.9 1. Zapotrzebowanie mocy ciągnika przy pracach uprawowych i siewie (w kW na 1 metr szerokości roboczej lub na 1 rząd) Rodzaj pracy/maszyna/narzędzie Pług Kultywator Podorywka Brona talerzowa Brona łopatkowa Brona zębowa Glebogryzarka Brona aktywna wirnikowa Brona aktywna rotacyjna Siewnik rzędowy Siewnik rzędowy pneumatyczny Siew bezpośredni Siewnik punktowy mechaniczny Siewnik punktowy pneumatyczny Źródło: [KTBL 2004] Prędkość robocza km/godz.5-7 4-8 5-10 9-15 5-10 5-10 Głębokość pracy cm 20-30 15-25 10-15 7-10 7-9 2.2 84 .7-3.2 1. i oceny tego doboru.5-3. od którego zale y wydajność prac uprawowych.7 1.

Do upraw. peluszka.) Buraki cukrowe (zbiór ogławiaczem i wyorywaczem) Buraki cukrowe (zbiór kombajnem 10-rzęd. których pochodną jest plon roślin uprawnych. zwłaszcza w okresach spiętrzenia prac polowych. co niezmiernie wa ne.Załącznik 4 Nakłady pracy ciągników w technologiach produkcji roślinnej Nakłady pracy ludzi. Tabela VII.tabela VIII./ha 12-14 12-14 11-13 13-15 12-16 43-52 52-58 55-70 32-38 14-15 21-26 25-47 15-30 Wyniki badań prowadzonych przez IBMER w latach 1992 -2002 wskazują. W gospodarstwie. organizację prac polowych i wzajemny dobór ciągnika i maszyny. które dysponuje jednym lub dwoma ciągnikami. Produkcja okopowych wymaga 2-3. Typowe czasy pracy ciągników na realizację czynności maszynowych w poszczególnych technologiach produkcji roślinnej przedstawia tabela VII. które charakteryzują się stosunkowo niskim zaanga owaniem pracy ciągników zaliczają się zwłaszcza zbo a i rośliny technologicznie podobne.krotnie większego nakładu pracy ciągników i maszyn.) Buraki cukrowe (zbiór kombajnem 6-rzęd. ich odległość względem siedziby gospodarstwa.) Kukurydza na kiszonkę (zbiór sieczkarnią samobie ną) Sianokiszonka z traw (zbiór zbieraczem pokosów) Siano (zbiór zbieraczem pokosów) Źródło: [Lorencowicz 2007]. sposób zmechanizowania zabiegów oraz. a tak e od poziomu nakładów środków plonotwórczych (nawozy. W części przypadków 85 . a taka produkcja siana łąkowego. zwięzłość gleby. Normatywne nakłady czasu pracy ciągników w uprawie poszczególnych rodzajów roślin Rodzaj uprawy Pszenica ozima yto i pszen yto Zbo a jare Rzepak Groch. maszyn i ciągników w produkcji roślinnej są zró nicowane w zale ności od rodzaju uprawianej rośliny. Do czynników wpływających na poziom tych nakładów nale y zaliczyć tak e wielkości poszczególnych pól. bobik Ziemniaki (zbiór kopaczką) Ziemniaki (zbiór kombajnem 1-rzęd. ukształtowanie terenu. środki chemicznej ochrony roślin). [SGGW 1999] Plon t/ha 3-6 3-6 3-6 2-4 2-4 20-35 20-35 30-45 30-45 30-45 40-70 20-50 5-8 Nakłady pracy ciągników godz. e rzeczywisty poziom nakładów czasu (h) i pracy (kWh) ciągników w poszczególnych technologiach produkcji polowej często znacznie odbiega od wielkości normatywnych . nie zawsze jest mo liwe optymalne zestawienie ciągnika i maszyny.

Tabela VIII. Nakłady pracy ciągników w uprawie poszczególnych rodzajów roślin w wybranych gospodarstwach o areale 30-55 ha UR Rodzaj uprawy Buraki (kombajn 1-rzęd./ha 53 46 44 41 35 32 29 24 21 19 17 16 14 10 kWh/ha 2870 1876 2013 1692 954 864 722 1203 1042 767 841 636 669 320 86 .8 14.) Ziemniaki (kombajn 1-rzęd.ciągnik o du ej mocy współpracuje z maszyną lub przyczepą o znacznie mniejszym zapotrzebowaniu na siłę uciągu.7 6.3 10 13.5 Średnia moc u ytych ciągników kW 48 39 47 41 27 26 23 50 48 38 51 38 47 36 Nakłady pracy ciągników godz.5 7 7.0 3.2 17 9 9 8.5 5.) Ziemniaki (kombajn 1-rzęd.)) Kukurydza na kiszonkę (sieczkarnia ciągnikowa) Sianokiszonka (sieczkarnia samobie na) Kukurydza na kiszonkę (sieczkarnia samobie na) Mieszanka jara Pszenica jara Pszenica ozima Zbo a jare Kukurydza ziarno Zbo a ozime Pszen yto ozime Siano (kosiarka+zbieracz pokosów) Źródło: Wyniki badań IBMER z lat 1992-2002 Powierzchnia pola ha 3.5 1.

To zró nicowanie najczęściej wynika z zasady stosowania płodozmianu i związanej z nią rotacją upraw poszczególnych roślin pomiędzy polami o niejednakowej wielkości. Te warunki wpływają na racjonalność doboru środków mechanizacji do poszczególnych gospodarstw. e oszacowana wartość potencjalnego wykorzystania maszyny WR jest wielkością przybli oną. c).75 wartości normatywnych). w tym poziomu zmechanizowania oraz krotności wykonywania zabiegów itp. Zró nicowanie właściwości eksploatacyjnych podobnych typów maszyn i urządzeń rolniczych. Trudność w precyzyjnym oszacowaniu potencjalnego wykorzystania maszyny w gospodarstwie wyłącznie na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie pomocy. b). 87 . minimalnego wykorzystania maszyny. a). W07 – wydajność eksploatacyjna. w tym na wartość wskaźników tzw. T – okres eksploatacji. w ocenie racjonalności doboru maszyn do gospodarstw. lata. Wykorzystanie minimalne maszyny WRN obliczamy wg wzoru: WR N = k ⋅ TH ⋅ W07 (ha/rok) T gdzie: TH – potencjał eksploatacyjny maszyny wyra any najczęściej liczbą godzin pracy.5-0. Potencjalne wykorzystanie maszyny w gospodarstwie Sposób oszacowania potencjalnego wykorzystania maszyny w gospodarstwie omówiono w publikacji „Ekspertyza – racjonalność zakupu maszyn” (str. k – współczynnik korekcyjny (przyjęty dla PROW 2007-2013 na poziomie 0. wynika z kilku podstawowych przyczyn: a). ze względu na liczbę i wydajności maszyn oraz moce ciągników determinowane są indywidualnymi warunkami gospodarowania. 39-40). a dalej na ocenę tego doboru. b). h. Jest ono powodowane pewnym zró nicowaniem struktury zasiewów w poszczególnych latach. ha/h. W rezultacie gospodarstwo zwykle dysponuje pewną nadwy ką potencjału maszyn (ich liczby lub wydajności) w stosunku do potrzeb wynikających z przeciętnej struktury i powierzchni upraw. Zró nicowanie warunków pracy maszyn w poszczególnych gospodarstwach. względnie jest powodowane czynnikami koniunkturalnymi.Załącznik 5 Tolerancja oceny doboru maszyn do gospodarstw rolnych Konieczność uwzględnienia 20% marginesu tolerancji. Trzeba w tym miejscu podkreślić. która przy określonej strukturze zasiewów zale y między innymi od stosowanej technologii produkcji. corocznej zmienności zapotrzebowania gospodarstwa na pracę środków mechanizacji. Zró nicowanie warunków pracy maszyn w poszczególnych gospodarstwach Specyficzne potrzeby gospodarstw. Nale y ponadto pamiętać o cyklicznej.

zale na nie tylko od jej parametrów technicznych (np. kombajnów. Ponadto. c). Powy sze ró nice ograniczają mo liwość precyzyjnego określenia zarówno wydajności środków mechanizacji. mogą ró nić się np. a pośrednio na zmienną wartość wskaźników minimalnego wykorzystania określonego typu maszyny. Nale y jednak zauwa yć. e wyra ony w godzinach pracy potencjał pracy maszyny TH ma wartość stałą. produkcyjnymi (plony płodów rolnych. szerokość robocza. jak i wskaźników ich racjonalnego doboru do gospodarstw rolnych. podstawowych parametrów technicznych. moc silnika itp. szerokość robocza. Ogół tych czynników rzutuje na ilość pracy mo liwą do wykonania w ciągu dnia roboczego. Wielkością zmienną jest natomiast wydajność maszyny. moc współpracującego ciągnika itp. stan i zachwaszczenie upraw) organizacyjnymi (np. znamionowa). a tak e z braku szczegółowych informacji o zastosowanej normie pomiaru lub kategorii mocy. W rezultacie ró nice mocy u ytecznej poszczególnych pojazdów rolniczych mogą wynosić nawet kilkanaście procent pomimo deklarowanej w ich specyfikacji technicznej identycznej mocy silników. określania ró nych kategorii mocy (maksymalna. opady deszczu w okresie prac polowych. wyposa enie opcjonalne. dawki środków produkcji. Zró nicowanie powy szych warunków pomiędzy poszczególnymi gospodarstwami wpływa więc na wydajność prac maszynowych. z uwagi na specyficzne rozwiązania konstrukcyjne. nie zawsze jest jednoznacznym wyró nikiem właściwości eksploatacyjnych danego sprzętu. maszyn i urządzeń rolniczych. wilgotność roślin w czasie zbioru).na zdolność maszyny do wykonania określonej pracy w tym okresie. w tym ciągników. moc silnika).) oraz eksploatacyjnych. umo liwiająca określenie parametrów technicznych (np. pojemność zbiornika. taki parametr jak moc silnika ciągnika lub kombajnu zbo owego. liczba i odległość działek). kształt i wielkość pól. w tym zwłaszcza wydajności maszyny. Zasadę uwzględnienia 20% marginesu tolerancji nale y stosować przy ocenie racjonalności doboru wszystkich rodzajów środków mechanizacji. dostępność środków transportowych do odbioru płodów rolnych od kombajnów). Zró nicowanie właściwości eksploatacyjnych podobnych typów maszyn rolniczych Jednym z pierwszych kroków podczas weryfikacji wniosku i oceny racjonalności zakupu maszyny jest identyfikacja jej rodzaju i typu (modelu). a razem z liczbą dni dyspozycyjnych w okresie agrotechnicznym . Te warunki pracy maszyn rolniczych charakteryzowane są między innymi następującymi czynnikami: przyrodniczymi (rodzaj/zwięzłość gleby. Ta niejednoznaczność wynika ze stosowania przez poszczególnych producentów niejednakowych norm pomiaru mocy silników. 88 . ale równie od warunków pracy. topograficznymi (rzeźba/pofałdowanie terenu. głębokość prac uprawowych. jej wilgotność i zakamienienie. e maszyny o podobnej specyfikacji ww.Przyjmujemy. wydajnością pracy. liczba elementów roboczych.

zale na od rozwiązań konstrukcyjnych i parametrów technicznoeksploatacyjnych zespołów: młócącego. Ponadto oferowane obecnie kombajny wyposa one są w standardzie w klimatyzację. wzrost mocy silników) uzasadnia stosowanie 20% tolerancji w ocenie racjonalności doboru kombajnu do gospodarstwa i do określonego areału zbó . w zale ności od rodzaju zbieranych roślin. wilgotności w trakcie zbioru. która równie ma określone zapotrzebowanie na moc silnika. separującego i czyszczącego. będące pochodną mocy silnika i wydajności eksploatacyjnej W07 (ha/h). uszkodzeń i zanieczyszczeń ziarna. Głównym parametrem determinującym wydajność efektywną kombajnu zbo owego jest jego przepustowość. Szczegółowe zestawienie wydajności eksploatacyjnych dla kombajnów o ró nej mocy. oraz zale y ona tak e od warunków terenowych. Przepustowość kombajnu wyra ana jest w kg/s. od rodzaju zbieranego zbo a (łatwość wymłacania oraz stosunek masy ziarna do słomy). e z początkiem 2008 roku wprowadzono w Polsce obowiązek stosowania silników zgodnych z wymaganiami normy Tier IIIa. celem zapewnienia określonej wydajności zbioru. z potencjalną powierzchnią wykorzystania maszyny w gospodarstwie. celem ograniczenia emisji szkodliwych składników spalin do atmosfery. a zwłaszcza od poprzecznego nachylenia terenu. Poza tym większość nowoczesnych kombajnów jest sprzedawana z napędem hydrostatycznym. ni jeszcze kilka lat temu. głównie na podstawie mocy silnika. ale podnoszą o kilka procent opory przetaczania kombajnu po polu. zachwaszczenia łanu zbo a. Wią e się to jednak z obni eniem mocy u ytecznej silnika. na konieczność zastosowania wydajnego wentylatora chłodzącego. Określa ona zdolność kombajnu do wymłócenia określonej masy zbo a (słomy i ziarna) w jednostce czasu przy dopuszczalnym (minimalnym) poziomie strat. z pewnym przybli eniem. a tym samym zwiększają tak e zapotrzebowanie na moc silnika. współczesny kombajn musi obecnie dysponować wyraźnie mocniejszym silnikiem. Trzeba jednak zauwa yć. Wymogi tej normy mogą być dotrzymane między innymi przez intensywne schładzanie powietrza doładowującego. 94). ich plonu i wielkości pół zamieszczono w publikacji „Ekspertyza – racjonalność zakupu maszyn” (Załącznik 4. Jednak producenci najczęściej nie podają wartości tego parametru w specyfikacji technicznej kombajnów6. W rezultacie. Kombajny do zbioru zbó . Ogół powy szych czynników (zró nicowanie warunków zbioru. s. z uwagi np.Załącznik 6 Tolerancja oceny doboru kombajnów zbo owych Oceniając dobór do gospodarstwa kombajnu zbo owego porównuje się jego minimalne wykorzystanie w roku WRN (ha/rok). 89 . Zmniejszają one co prawda jednostkowe naciski na glebę. W tej sytuacji o przepustowości i wydajności kombajnu wnioskujemy pośrednio. który pobiera więcej mocy ni maszyny z napędem mechanicznym. czasami na podstawie szerokości roboczej zespołu niwnego. 6 Jest to zresztą wielkość zmienna zale na np. Dodatkowym czynnikiem obni ającym moc przekazywaną na zespoły młócąco-separujące jest powszechne stosowanie opon radialnych.

konieczność cięcia zbo a niepełną szerokością hedera. W przeciwnym przypadku efektywna wydajność zbioru zbó zmniejsza się o 15-20%. jest mo liwe przy mniejszej szerokości zespołu niwnego. a przez czołowych producentów rolnych gospodarujących na lepszych glebach i/lub stosujących zaawansowane. niwnych są wielkościami orientacyjnymi. a więc stosunkowo niskie plony zbó . aby minimalizować straty ziarna na wytrząsaczach oraz sitach czyszczących. Przy tak wysokich plonach zbiór zbó wykonywany jest z mniejszą wydajnością powierzchniową. e kombajn o określonej mocy silnika i przepustowości mo e być wyposa ony w hedery o ró nej szerokości. przy danej prędkości roboczej. Nale y zwrócić uwagę. intensywne technologie uprawy zbó o plonie rzędu 5-8 t/ha. a wydajność eksploatacyjna o 10-15%. Szerokość zespołu niwnego dobiera się głównie w zale ności od wysokości osiąganych plonów zbó . W tym przypadku zapewnienie optymalnej przepustowości kombajnu. Rozdrabniacz (szarpacz) słomy Obecnie większość kombajnów jest standardowo wyposa ona w rozdrabniacz słomy. powodowane przesuwaniem się masy słomy i ziarna w kierunku pochylenia kombajnu. powinna się zawierać w standardowym 20% marginesie tolerancji oceny. e jego prędkość robocza nie powinna przekraczać 6-8 km/h. . a zwłaszcza na zboczach o pochyleniu powy ej 10-15% jakość pracy kombajnów zbo owych ulega znacznemu pogorszeniu. wyznaczoną według mocy silnika lub według szerokości roboczej zespołu niwnego. A trzeba przy tym dodać. e nowe kombajny są kupowane nie przez rolników uzyskujących przeciętne.ograniczoną mocą silnika prędkość jazdy podczas ruchu pod górę. z uwagi na ograniczoną przepustowość kombajnu. Zasadniczym ograniczeniem jest w tym przypadku określona przepustowość (i moc) kombajnu oraz fakt. Taką nadwy ką mocy powinien dysponować silnik kombajnu. Z powy szych względów mniejsza od typowej (jak w tabeli 26) szerokość zespołu niwnego mo e być jedynym z argumentów uzasadniających zastosowanie obni onych kryteriów w ocenie racjonalności doboru kombajnu do gospodarstwa. zwiększa natomiast zapotrzebowanie na moc. a opcjonalnie w dodatkowy rozrzutnik słomy i plew. aby utrzymać zało oną wydajność zbioru. Obni a się równie stabilność oraz przepustowość i wydajność kombajnów. 90 . względnie zbiór z mniejszą prędkością.Szerokość zespołu niwnego (hedera) Podane w tabeli 26 szerokości zespołów przeciętnymi dla danej mocy kombajnu. Napęd tego urządzenia pochłania w du ych kombajnach 7-10%. zamiast standardowego 20% marginesu tolerancji oceny wykorzystania w roku. Dlatego wę sze z oferowanych do danego modelu kombajnu hedery stosowane są przez rolników uzyskujących wy sze od przeciętnych plony zbó . Zapotrzebowanie mocy na rozdrabnianie słomy wynosi 10-16 (20) kW w zale ności od typu kombajnu i rozdrabniacza. Biorąc pod uwagę powy sze argumenty nale y obni yć kryterium oceny doboru kombajnów zbo owych wyposa onych w rozdrabniacz słomy łącznie o 25%. Kombajn zbo owy osiąga ni sze wydajności pracy w terenie pochyłym z uwagi na: . Trzeba jednak dodać. Zbiór zbó w terenie pofałdowanym W terenie pofałdowanym. a w mniejszych około 10-13% mocy generowanej przez silnik. e w większości przypadków ró nica pomiędzy minimalną powierzchnią wykorzystania. Wzrastają straty i zanieczyszczenia ziarna wynikające z nierównomiernego obcią enia zespołów wydzielających i czyszczących.

N(1) – moc silnika kombajnu o mocy bezpośrednio ni szej od N. rozdrobnienie pól. . ha/rok.3 ] = 139.. warunki i odległość dojazdu). w celu zapewnienia zbioru zbó w stosunkowo krótkim okresie agrotechnicznym.3 + [200 − 175 ] ⋅ [152 . z uwagi na wolniejsze i ostro niejsze wykonywanie nawrotów na krańcach pola w celu zachowania stabilności kombajnu.małą powierzchnią pól. ha/rok. Według tabeli 29 kombajn o mocy bezpośrednio ni szej od N = 200 kW ma moc N(1) = 175 kW. N(2) – moc silnika kombajnu o mocy bezpośrednio wy szej od N. Wyznaczenie minimalnego wykorzystania kombajnu o określonej mocy silnika Wartość wskaźnika minimalnego wykorzystania WRN kombajnu o niewymienionej w tabeli 29 mocy silnika mo na interpolować graficznie (rys. ha/rok. a kombajnu (2) WRN(2) = 152. WRN(1) – minimalne wykorzystanie kombajnu o mocy bezpośrednio ni szej od N. kW.stratami czasu. Dodatkowo w warunkach rolnictwa podgórskiego i górskiego zmniejszenie wydajności eksploatacyjnej kombajnów zbo owych powodowane jest ponadto: . dla którego wyznaczane jest WRN. Proponujemy. Ogół powy szych czynników przemawia za tym. w zale ności od lokalnych warunków pracy (np.6 ha/rok 220 − 175 Minimalne wykorzystanie kombajnu o mocy silnika 200 kW wynosi w przybli eniu 140 ha/rok.7 − 123 . Tereny podgórskie charakteryzują się równie większą częstotliwością i poziomem opadów deszczu.7 ha/rok.3 ha/rok. 1) na podstawie zawartych w tabeli danych lub mo na obliczyć na podstawie tych danych według wzoru: W R N = W R N (1 ) + [N − N(1) ]⋅ [WR N (2 ) − WR N (1) ] N (2 ) − N (1) gdzie: WRN – minimalne wykorzystanie kombajnu o mocy N. WRN(2) – minimalne wykorzystanie kombajnu o mocy bezpośrednio wy szej od N. W R N = 123 . kW. aby zmniejszyć obcią enie silnika i mechanizmów napędowych. 91 . N – moc silnika kombajnu. co zmniejsza liczbę dni dyspozycyjnych w okresie niw. aby dla kombajnów u ytkowanych w terenach pofałdowanych i podgórskich stosować specjalne kryteria oceny ich doboru. Minimalne wykorzystanie kombajnu (1) wynosi WRN(1) = 123. a w związku z tym większą liczbą nawrotów oraz trudniejszymi warunkami dojazdu do pól. W tych trudnych warunkach potrzebne są maszyny o wy szej od typowej mocy i wydajności. kW. Przykład: Wyznaczyć minimalne wykorzystanie WRN kombajnu o mocy silnika N = 200 kW. stopień nachylenia zboczy.konieczność częstszego zatrzymywania maszyny i rozładunku nie do końca wypełnionego ziarnem zbiornika. a o mocy bezpośrednio wy szej N(2) = 220 kW. aby w tym przypadku stosować 30-35% tolerancję oceny wykorzystania kombajnów.

20% (tolerancja standardowa) .7 ha/rok WRN(-25%) = 139.65 = 90. 1.7 ha/rok .35% (praca kombajnu w terenie podgórskim) WRN(-20%) = 139.6×0.25% (dla kombajnów z szarpaczem słomy) .80 = 111.7 ha/rok WRN(-35%) = 139.6×0.6×0.30% (praca kombajnu w terenie pofałdowanym) WRN(-30%) = 139. WrN (ha/rok) WRN = 140 ha/rok N = 200 kW 100 120 140 160 180 200 220 240 260 280 300 Moc silnika kombajnu.75 = 104.70 = 97.7 ha/rok 220 210 200 190 180 170 160 150 140 130 120 110 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 60 80 Wykorzystanie minimalne.Minimalne wykorzystanie kombajnu o mocy silnika 200 kW z uwzględnieniem tolerancji oceny: .6×0. kW Rys. Graficzne wyznaczenie minimalnego wykorzystania WRN kombajnu w zale ności od mocy silnika 92 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful