AKADEMIA EKO OMICZ A IM.

KAROLA ADAMIECKIEGO W KATOWICACH WYDZIAŁ FI A SÓW I UBEZPIECZEŃ FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ

JAKUB DZIEMIDZIK

WPŁYW KRYZYSU FINANSOWEGO PIERWSZEJ DEKADY XXI WIEKU NA GOSPODARKĘ ŚWIATOWĄ

Praca zaliczeniowa na przedmiot Współczesna gospodarka światowa prowadzony przez dr L. Gabryś

KATOWICE (Semestr zimowy 2008/2009)

Spis treści
1. 2. Wstęp.................................................................................................................................. 3 Przyczyny kryzysu ............................................................................................................. 4 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 3. 4. Cykl koniunkturalny i produkt krajowy brutto .......................................................... 4 Model kryzysu finansowego Minsky’ego i skutki kryzysu ....................................... 6 Bańka spekulacyjna na amerykańskim rynku nieruchomości ................................... 7 Rozwój rynków finansowych i rola agencji ratingowych........................................ 11

Przebieg kryzysu w sektorze finansowym ....................................................................... 14 Wpływ kryzysu na gospodarkę światową ........................................................................ 17 4.1. 4.2. Analiza wybranych krajów i USA ........................................................................... 17 Stany Zjednoczone ................................................................................................... 25

5. 6. 7. 8. 9.

Podsumowanie ................................................................................................................. 30 Bibliografia ...................................................................................................................... 31 Spis schematów................................................................................................................ 31 Spis tabel .......................................................................................................................... 31 Spis wykresów ................................................................................................................. 32

2

1. Wstęp
Kryzys finansowy pierwszej dekady XXI wieku spowodował, że słowo „kryzys” jest obecnie na ustach niemal wszystkich ludzi na całym świecie. Serwisy finansowe w każdym kraju podają aktualne informacje o jego przebiegu i poświęciły mu oddzielne działy, których nagłówek zatytułowany jest najczęściej „Globalny kryzys finansowy” (ang. global financial crisis). Bez wątpienia jest on wydarzeniem gospodarczym, które zasługuje na uwagę i dokładną analizę w celu zapobieżenia podobnej sytuacji w przyszłości.

Celem niniejszej pracy jest kompleksowa analiza przyczyn wybuchu globalnego kryzysu finansowego pierwszej dekady XXI wieku oraz wskazanie skutków, jakie pociągnął on za sobą. Autor stara się udowodnić, iż obecna dekoniunktura gospodarcza nie jest efektem wyłącznie rozprzestrzenienia się kryzysu finansowego, który ją niejako tylko wzmacnia, lecz również wpływ na niego miał wcześniejszy standing gospodarki światowej, powiązany z cyklem koniunkturalnym. Analiza została przeprowadzona w oparciu o szereg wskaźników

makroekonomicznych, wspólnych dla gospodarek narodowych, a także indeksów i wskaźników charakterystycznych dla gospodarki Stanów Zjednoczonych – kraju, w którym obecny kryzys miał swój początek i będącego zarazem głównym przedmiotem badań autora. W pracy ujęte zostały rozważania również na temat innych krajów, będących największymi potęgami gospodarczymi na świecie – charakteryzujących się największym udziałem w globalnym PKB i handlu.

3

50-61 4 . s. a wskaźnik obejmuje wszystkie dobra i usługi. 1 2 R. Współcześnie cykl koniunkturalny jest bardzo często utożsamiany z produktem krajowym brutto. Cykl koniunkturalny i produkt krajowy brutto Pojęcie cyklu koniunkturalnego zostało zdefiniowane przez Arthura Burnsa i Wesleya Mitchella w roku 1946 jako „pewien typ fluktuacji. Dane w raportach o PKB reprezentowane są w dwóch kategoriach – nominalnej i realnej. w celu uzyskania wyraźniejszego obrazu gospodarki.1. Przyczyny kryzysu 2. są to jego elementy składowe i4: delatory – przede wszystkim inflacja bazowa (ang. Upraszczając. Wskaźniki …. wszechstronny sposób obrazuje kondycję całej gospodarki narodowej. 22 3 tamze. Wskaźniki ekonomiczne. w którym sporządza się raport. Yamarone.2. s 27 4 Zestawienie własne na podstawie R. wytworzonych w danym kraju w określonym czasie przy wykorzystaniu wszystkich jego zasobów. 19 tamże. Przewodnik dla inwestora. W rzeczywistości cykl koniunkturalny jest wypadkową wielu wskaźników. PKB jest wskaźnikiem. toteż często nazywany jest on barometrem ogólnej sytuacji gospodarczej danego kraju. z pominięciem cen żywności i energii. w którym występujące naprzemiennie fazy wzrostu i spadku PKB odzwierciedlają odpowiednio ekspansję lub depresję. Ujęcie nominalne wyrażone jest w cenach bieżących – z okresu. s. Gliwice 2006. Oprócz PKB. natomiast ujęcie realne wyrażone jest w cenach bazowych – obowiązujących w ustalonym roku bazowym. oraz faza ożywienia. służącym porównaniom gospodarek światowych pomiędzy sobą. który w szeroki. która prowadzi do fazy rozkwitu następnego cyklu”1. s. Yamarone. różnica pomiędzy wartością nominalną i realną wynika z inflacji. core inflation). Helion. obserwowanej w zagregowanej aktywności gospodarczej narodów. nawet jeśli ich właścicielami są podmioty zagraniczne”3. większość konsumpcji przypada na gospodarstwa domowe. następujące po niej fazy spadkowe (regresywne) – recesja i depresja. Ekonomiści korzystają zazwyczaj z szeregu wskaźników. odzwierciedlających różne aspekty gospodarki2. Zgodnie z definicją „PKB to suma wartości rynkowej dóbr i usług finalnych. które organizują pracę głównie w przedsiębiorstwach: na cykl składa się obserwowana mniej więcej równocześnie w wielu sferach działalności gospodarczej faza rozkwitu (ekspansji).

sytuacja odwrotna to deficyt bilansu handlowego. sprzedaż ostateczna – miara wartości dóbr wyprodukowanych i sprzedanych (czyli bez zapasów) na terenie danego kraju w określonym czasie. nadwyżka eksportu nad importem nazywana jest nadwyżką bilansu handlowego i zwiększa PKB. zyski przedsiębiorstw – cykl wzrostu gospodarczego rozpoczyna się od wzrostu zysków przedsiębiorstw. taka kondycja gospodarki”. wydatki rządowe – wartość raczej stabilna w czasie jako procent PKB. Percent Change from Preceding Period in Real Gross Domestic Product of the U. Obecna dekoniunktura na rynkach światowych jest etapem następującym po wzroście.wydatki konsumpcyjne – „jaki poziom życia obywateli. Wykres 1. 5 . porównywanie z PKB pozwala uzyskać częściową odpowiedź na pytanie. czy miarą wzrostu gospodarczego jest produkcja. wydatki inwestycyjne – wszystkie artykułu przemysłowe i technologiczne. wykorzystywane do wytwarzania dóbr i usług przeznaczonych do sprzedaży. eksport netto – to różnica pomiędzy wielkością eksportu i importu. (q/q) 8 6 4 2 [%] 0 mar-00 mar-01 mar-02 mar-03 mar-04 mar-05 mar-06 mar-07 mar-08 lis-00 lis-01 lis-02 lis-03 lis-04 lis-05 lis-06 lis-07 lis-08 lip-00 lip-01 lip-02 lip-03 lip-04 lip-05 lip-06 lip-07 lip-08 -2 -4 -6 GDP Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Bureau of Economic Analysis. rośnie w okresach zapaści gospodarczej (ożywienie gospodarki poprzez wydatki rządowe) lub konfliktu zbrojnego.S. czy konsumpcja zapasów. który jednak został wzmocniony przez pewne wydarzenia w sektorze finansowym. o czym mowa w dalszej części pracy.

inwestycyjnym – koniunktura na rynku papierów wartościowych powiązana jest z poziomem inwestycji dokonywanych przez przedsiębiorstwa. Minsky’ego dowodzą również. Autor podkreślał rolę kredytów. Nawrot. Konsekwencją kryzysu finansowego są zakłócenia w funkcjonowaniu rynków finansowych. iż pierwszym etapem mogącym dać początek kryzysowi finansowemu jest wystąpienie w systemie ekonomicznym pewnego rodzaju zewnętrznego „szoku”. wykorzystywanych w celach spekulacyjnych do sfinansowania inwestycji.2. s. Badania Haymana P. 5 W. które miałyby przynieść stopę zwrotu wyższą od kosztu kredytu. 18-19 6 . a w efekcie do zachwiania płynnością na rynku finansowym. wyczerpania faktycznych mocy produkcyjnych. bańka zapowiadać możliwość jej pęknięcia). które doprowadzić mogą do bankructwa.baniek (mania ma oznaczać irracjonalność inwestorów. s. Rosnące ceny przyciągają nowe firmy. przebieg. Model kryzysu finansowego Minsky’ego i skutki kryzysu Minsky jest autorem tradycyjnego modelu kryzysu finansowego. a w rezultacie również w gospodarce. CeDeWu. że część oszczędności gospodarstw domowych kierowana jest na rynek papierów wartościowych. przez co nadmiernie rośnie zadłużenie. Przyczyny. Warszawa 2009. skutki. 1. Jest to etap fazy ekspansji. Ogólna sytuacja w gospodarce znajduje odzwierciedlenie w indeksach giełdowych przy założeniu. a tym samym na poziom konsumpcji. Globalny kryzys finansowy XXI wieku. który obejmuję fazę szybkiego wzrostu cen określonych aktywów i następującą po tym znaczącą korektę ich wyceny oraz koncentruje się na epizodycznej naturze manii i pojawiających się w ich następstwie kryzysów5 . skłonne zainwestować w nowe moce produkcyjne. Wyd. prognozy. co po pewnym czasie doprowadziłoby do zrównania popytu z podażą. czego skutkiem jest z kolei ponadprzeciętny wzrost gospodarczy. w której banki liberalizują standardy kredytowe. w wyniku czego mówić można o efekcie6: konsumpcyjnym – zmiany cen papierów wartościowych wpływają na zmianę wartości aktywów gospodarstw domowych. w wyniku którego rósłby efektywny popyt na dobra i usługi. a w efekcie dalej rosnącego popytu – do wzrostu cen. w której dłużnicy będą mieli problem z wywiązywaniem się z zaciągniętych zobowiązań. 15 6 tamże. W efekcie kryzysu finansowego dojść może do sytuacji.2.

przebieg. 2.40%). W latach 1970-2007 cena sprzedanych nowych domów jednorodzinnych wzrosła niemal dziesięciokrotnie (959.S.56 46. które wpływają na koszt kredytu hipotecznego. 18-19. Koniunktura na rynku nieruchomości jest bardzo silnie powiązana ze stopami procentowymi ustalanymi przez bank centralny. Average Sales Prices of New One-Family Houses Sold Średniorocznie [%] 1970-2007 10-lat 2000-2007 6. Efekty hossy i bessy giełdowej Źródło: Opracowanie własne na podstawie W.54 Zmiana w okresie [%] 959. CeDeWu. Census Bureau. skutki.3. W roku 2001 Federal Reserve (Fed) zaczęła obniżać stopy procentowe. Zależność ta utrzymywała się również w okresie ostatnich dziesięciu lat i od roku 2000. będącego głównym źródłem finansowania zakupu obiektów mieszkalnych (nie trzeba przy tym dodawać. Tabela 1.44 5. Warszawa 2009. które wynosiły wówczas 6. Wyd.69 Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych U. Tempo obniżek stóp procentowych było wówczas relatywnie 7 . Przyczyny.16 5. iż Amerykanie i bez tego postrzegani są jako naród „żyjący na kredyt”). dając tym samym średnioroczną stopę zwrotu na poziomie 6. Nawrot. która na nim powstała podawane są jako przyczyna kryzysu finansowego pierwszej dekady XXI wieku niemal w każdym opracowaniu. Globalny kryzys finansowy XXI wieku. s. prognozy.50%.16%.40 62. Schemat 1. 1.kredytowym – wycena przedsiębiorstw dokonywana przez rynek papierów wartościowych znajduje odzwierciedlenie w poziomie udzielanych kredytów. co przedstawia Tabela 1. Bańka spekulacyjna na amerykańskim rynku nieruchomości Rynek nieruchomości Stanów Zjednoczonych i bańka spekulacyjna.

często posiadały więcej niż jedną nieruchomość. gdyż kolejne obniżki „zbiły” stopę do poziomu 1% w czerwcu 2003 roku. No Assets 8 .75%. CPI) System Rezerwy Federalnej zaczął podwyższać stopy procentowe – do poziomu 5. tzw. które kupowały domy w celach spekulacyjnych. pracy i odpowiedniego majątku. Wykres 2. GDP) spadło. mających miejsce 11 września 2001 roku. I JA7. Dodatkowo w Stanach Zjednoczonych bardzo aktywnie działały kasy pożyczkowe i brokerzy kredytowi. co oznaczało obniżkę o 4. Niskie stopy procentowe stanowiły wówczas istotny bodziec w kierunku zaciągania nowych kredytów hipotecznych. Oczywiście obniżka stóp procentowych w tamtym czasie była uzasadniona.75 punktu procentowego. a zostało ono dodatkowo przyspieszone w wyniku zamachów terrorystycznych.duże. subprime loan. gdyż tempo wzrostu produktu krajowego brutto (PKB. 7 NINJA – No Income. a przy tym nie był to poziom najniższy. a inflacja bazowa utrzymywała się na niskim poziomie. a także osobom o słabszej historii kredytowej. ang. Wraz ze wzrostem gospodarczym i rosnącym poziomem wskaźnika cen koszyka dóbr konsumpcyjnych (ang. Część kredytobiorców to osoby. tzw. Opisaną sytuację przedstawia Wykres 2.25% w czerwcu 2006 roku. Interest rate. Core inflation and CPI (m/m) 7 6 5 4 3 [%] 2 1 0 wrz-00 wrz-01 wrz-02 wrz-03 wrz-04 wrz-05 wrz-06 wrz-07 maj-00 maj-01 maj-02 maj-03 maj-04 maj-05 maj-06 maj-07 -1 -2 -3 GFC Core inf lation M/M Core inf lation Y /Y CPI M/M CPI Y /Y Interest rate maj-08 sty-00 sty-01 sty-02 sty-03 sty-04 sty-05 sty-06 sty-07 sty-08 wrz-08 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Federal Reserve. a liberalne wymagania kredytowe umożliwiły kupno domu niemalże każdemu – kredyty były przyznawane nawet osobom bez stałych dochodów. OECD i Bureau of Labor Statistics. Już w grudniu tego samego roku stopy procentowe były na poziomie 1. No Job.

51 120.16 158. under constrution). Dynamika zmian ilości domów sprzedawanych i wystawianych na sprzedaż w okresie od stycznia 2001 do czerwca 2006 [%] Ogółem Na sprzedaż Sprzedane 182. Dodatkowym aspektem przemawiającym za udzielaniem kredytów była również malejąca wartość wskaźnika LtV8.33 Zakończone 168.Początkowo stopy procentowe utrzymywały się na niskim poziomie. Efektem opisywanej sytuacji był wzrost ilości domów wystawianych na sprzedaż i sprzedawanych. Cenzus Bureau.Under Construction S .S.75 176.00 Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych U. a koszty kredytu były niskie. Wykres 3. co obrazowo przedstawia wykres Wykres 3. których cena rosła. 8 LtV – Loan to Value For Sale (FS) [ 1000 Units ] 50 Sold (S) [ 1000 Units ] 300 9 . w którym to miesiącu skończyły się podwyżki stóp procentowych.Not Started Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych U.47 246.11 148. Census Bureau.Under Construction FS . Tabela 2 zawiera zestawienie zmian w ilości domów wystawianych na sprzedaż i sprzedawanych w okresie od stycznia 2001 roku do czerwca 2006. która wyraża stosunek zadłużenia do zabezpieczenia kredytu – czyli do wartości domów (aktywów).48 Nie rozpoczęte Wg etapów budowy W fazie budowy 173. przez co stać na nie było coraz więcej osób. przede wszystkim w fazie budowy (ang.Not Started S . Houses Sold during period and Houses For Sale at the end of period (m/m) 60 360 40 240 30 180 20 120 10 60 0 wrz-00 wrz-01 wrz-02 wrz-03 wrz-04 wrz-05 wrz-06 wrz-07 maj-00 maj-01 maj-02 maj-03 maj-04 maj-05 maj-06 maj-07 maj-08 sty-00 sty-01 sty-02 sty-03 sty-04 sty-05 sty-06 sty-07 sty-08 wrz-08 0 GFC FS .Completed FS . Tabela 2.Completed S .S.

Building Permits) oraz ilości rozpoczętych budów (ang.Tak duża dynamika wzrostu ilości domów wystawianych na sprzedaż i sprzedawanych na amerykańskim rynku nieruchomości wpłynęła również na wzrost ich ceny. Census Bureau. Dopiero. 9 Obliczenia własne na podstawie danych U. wartości niemal wszystkich omawianych dotąd wskaźników zaczęły maleć – relatywnie wysokie stopy procentowe (5. New Housing Units Authorized by Building Permits. a także zmniejszenie liczby zaciąganych nowych kredytów hipotecznych. a tym samym sytuację. Wykres 4. rosła natomiast liczba domów wystawianych na sprzedaż. New Housing Units Authorized But Not Started. New Housing Units Started and New Houses’ Sales Price (m/m) 300 360 250 300 Sales Price [ 1000 USD ] [ 1000 Units ] 200 240 150 180 100 120 50 60 0 wrz-00 wrz-01 wrz-02 wrz-03 wrz-04 wrz-05 wrz-06 wrz-07 maj-00 maj-01 maj-02 maj-03 maj-04 maj-05 maj-06 maj-07 maj-08 sty-00 sty-01 sty-02 sty-03 sty-04 sty-05 sty-06 sty-07 sty-08 wrz-08 0 GFC New HU Started New HU Permits New Houses' Sales Price New HU Permits. Średnia cena sprzedawanych domów w okresie od stycznia 2001 do października 2007 roku wzrosła o 43. ew Housing Units Authorized by ew Housing Units Started).25% w porównaniu z 1%) spowodowały podwyższenie kosztów kredytu. w której wielu kredytobiorców nie było stać na spłatę zaciągniętych wcześniej zobowiązań. gdy w roku 2006 stopy procentowe osiągnęły swoje maksimum w badanym okresie. W tym samym okresie wzrosły również wskaźniki ilości nowych zezwoleń wydawanych na budowę obiektów mieszkalnych (ang.S. Podwyżka stóp procentowych znalazła również przełożenie na rynku wtórnym – drastycznie spadła liczba sprzedawanych domów w fazie budowy i przed jej rozpoczęciem. But Not Started Źródło: Opracowanie i obliczenia własne na podstawie danych U. Cenzus Bureau 10 .S. co znalazło swoje odzwierciedlenie w omawianej już ilości domów wystawionych na sprzedaż w fazie przed rozpoczęciem i w trakcie budowy.81%9.

pl/ i http://www. poruszając się w trendzie horyzontalnym. które od tego czasu. kiedy indeksy giełdowe osiągnęły swoje maksima. a wraz z ilością sprzedawanych domów. nawet tych bardziej ryzykownych – subprime loans? 10 DJIA – Dow Jones Industrial Average 11 .com/.4. co przedstawia wykres Wykres 5. stycznia) do 18 października 2007 roku.94%. Jednoczesny wzrost podaży domów (będący wynikiem wcześniej podjętych decyzji inwestycyjnych) i malejący popyt (będący wynikiem podwyższenia stóp procentowych). a tym samym na sytuację gospodarstw domowych. Rosły dochody. indeks DJIA10 wzrósł o 37. konsumpcja i zadłużenie.nyse. podczas gdy 62. Obniżka stóp procentowych dokonywana ustawicznie do roku 2002 wpłynęła na poprawę koniunktury gospodarczej. mające swój początek w roku 2005 spowodowały ustabilizowanie się cen na rynku nieruchomości.88%. Wykres 5. W okresie od pierwszego notowania giełdowego w roku 2002 (2. DJIA. Ogólna poprawa sytuacji gospodarczej znalazła odzwierciedlenie w wycenie spółek giełdowych. również wydatki związane z ich wyposażeniem. 2.będących w fazie budowy. aż do października 2007 roku zmieniały się w niewielkim stopniu. Rozwój rynków finansowych i rola agencji ratingowych Jak w ogóle doszło do tak dynamicznego rozwoju rynku nieruchomości w Stanach Zjednoczonych? Skąd banki posiadały środki na udzielanie kredytów na tak dużą skalę. NYSE Composite and NYSE Financial Indices 15000 YSE Composite 12000 [ Points ] 9000 6000 3000 0 wrz 00 wrz 01 wrz 02 wrz 03 wrz 04 wrz 05 wrz 06 wrz 07 maj 00 maj 01 maj 02 maj 03 maj 04 maj 05 maj 06 maj 07 maj 08 sty 00 sty 01 sty 02 sty 03 sty 04 sty 05 sty 06 sty 07 sty 08 wrz 08 GFC DJIA NY SE Composite NY SE Financial Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych http://stooq.

Udział wybranych instrumentów finansowych w globalnych rynku kredytowych instrumentów pochodnych 2006 Credit Default Swaps (CDS) Colateralized Debt Obligations (CDOs) * Wartość szacowana 2008* 32. banki inwestycyjne. banki uniwersalne. Kreatorami kredytowych instrumentów pochodnych były banki inwestycyjne. Credit Derivatives Report 2006. W Europie natomiast banki tworzyły spółki celowe (ang. a następnie transferowane wraz z ryzykiem jako produkty strukturyzowane. oraz inne derywaty kredytowe sprzedawane były na całym świecie.9% 16. będące najczęściej spółkami córkami banków. stąd problemy nie tylko amerykańskiego systemu bankowego. J.3% 51.0% 16. Tabela 3. To skłoniło je do udzielania kredytów nawet podmiotom o niskiej wiarygodności kredytowej. SPV12). które umożliwiały mu dalszą działalność kredytową bez konieczności podnoszenia kapitału własnego. włączając w to nawet Chiny. polegających między innymi na udzielaniu kredytów. rozwinął się rynek derywatów. Toruń 2008. Globalizacja a dynamika zmian na rynkach finansowych na przykładzie kryzysu subprime. s. s. gdzie w samym tylko 2007 roku sprzedaż papierów wartościowych zabezpieczonych kredytami hipotecznymi wyniosła prawie 600 mld USD11. które ryzyka kredytowe wielu klientów łączyły w jedną pulę. Tak to wyglądało w Stanach Zjednoczonych.0% Źródło: Zestawienie własne na podstawie British Bankers’ Association. fundusze private equity. Bank natomiast dostawał od ich nabywców środki finansowe. 308 11 12 . dzięki któremu kredyty były pakowane w wiązki. Instrumenty przedstawione w Tabela 3. Wśród ich nabywców wyróżnić można fundusze hedgingowe. a następnie dzieliły na mniejsze części (pakiety) i sprzedawały inwestorom. Tom 2. dzięki czemu osiągały one wysokie dochody. a uzyskane w ten sposób pieniądze przeznaczały na zakup wysokooprocentowanych kredytowych instrumentów pochodnych. zakłady ubezpieczeń i bogatych inwestorów indywidualnych. Żabińska.Postępująca globalizacja bardzo silnie dotknęła rynki kredytowe. 312 12 SPV – Special Purpose Vehicle 13 tamże. Miały one za zadanie pozyskiwanie środków poprzez emisje nisko oprocentowanych papierów komercyjnych i ich sprzedaż. poszukującym wysokich stóp zwrotu – wyższych od tradycyjnych produktów finansowych13 (Schemat 2). WSB Toruń. W: Gospodarka i finanse w warunkach globalizacji. Obok podstawowych operacji bankowych.

Warszawa 2009. 186-191. Sposoby transferu ryzyka kredytowego przez banki ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ UBEZPIECZENIE (Transfer ryzyka kredytowego) Wypłata odszkodowań Polisa SEKURYTYZACJA Kredyt Płatności Płatności KREDYTOBIORCY Nabywca CDS Pakiet należności (Transfer ryzyka kredytowego) Raty + Odsetki Koszty polisy BANK POŚREDNIK (BANK INWEST. 13 . skutki. Wyd.) Sprzedaż papierów wartościowych NABYWCY (Transfer ryzyka kredytowego) (Transfer ryzyka kredytowego) Wypłata odszkodowań Płatności okresowe (Zabezpieczenie kredytowe) Przepływy pieniężne: „UBEZPIECZYCIEL” Wystawca CDS SWAP Rzeczywiste Warunkowe Źródło: Opracowanie własne na podstawie W. s. prognozy. Nawrot. 1. Globalny kryzys finansowy XXI wieku. przebieg. Przyczyny. CeDeWu.Schemat 2.

który prowadząc konsekwentną politykę nie tylko nie przyłączył się do akcji pozostałych banków centralnych. iż jego kraj zmierza w kierunku najpoważniejszego od przeszło 70 lat kryzysu bankowego. polegający na „wpompowaniu” wielomiliardowych kwot w celu usprawnienia funkcjonowania systemu bankowego. jako pierwszy. podwyższając im koszt kredytu na rynku międzybankowym. a niemiecki regulator stwierdził. drugiemu natomiast pozwolił upaść. lecz również postanowił karać banki z nadmierną ekspozycją na segment subprime. czy EBC15 zachował się Bank Anglii (ang. s. a zaraz za nim zrobił to również główny kredytodawca w segmencie kredytów zagrożonych w Stanach Zjednoczonych – ew Centaury Financil. gdyż nie były w stanie ocenić ich wartości i związanego z nimi ryzyka. Inaczej. których zabezpieczeniem miały być derywaty kredytowe. które do tej pory postrzegane były jako konserwatywne14. że również banki europejskie. 28 EBC – Europejski Bank Centralny 14 . Nawrot. będący macierzystym bankiem funduszy hedgingowych inwestujących w segmencie zagrożonych kredytów hipotecznych. w wyniku czego musiały one tworzyć wielomiliardowe rezerwy. Okazało się. Efektem decyzji 14 15 W. Przebieg kryzysu w sektorze finansowym Jednym z pierwszych sygnałów nadchodzącej dekoniunktury było wyhamowanie amerykańskiego rynku nieruchomości pod koniec 2005 roku.. Banki posiadające nadwyżki płynności nie chciały udzielać im kredytów na rynku międzybankowym. a przez to spółki te zaczęły mieć problemy z płynnością i wywiązywaniem się z zobowiązań. Wówczas nie można było jeszcze mówić o nadchodzącym kryzysie. cit. Bank of Englaand). gdyż nieznana była skala zaangażowania banków w rynek instrumentów pochodnych związanych z subprime loans. zmalała płynność i pojawiły się pierwsze interwencje banków centralnych. Informacja o coraz większej liczbie nieobsługiwanych kredytów hipotecznych typu subprime obiegła świat. Dopiero w lutym 2007 roku bank HSBC. wskazujący na gwałtowny wzrost zagrożenia kryzysowego amerykańskiego rynku subprime mortgages. w porównaniu z Fed. utrudniając tym samym sprzedaż papierów komercyjnych przez SPV. zaangażowały duże kwoty w rynek subprime. Stopy procentowe na rynku międzybankowym zaczęły rosnąc. ze względu na wzrost udziału kredytów zagrożonych. W kolejnych miesiącach w USA Bear Stearns. Niejako podsumowaniem tych wydarzeń okazał się raport opracowany przez Mortgage Bankers Association w marcu 2007 roku. ogłosił niższe od oczekiwanych wyniki finansowe. zdecydował o udzieleniu jednemu z nich linii kredytowej.3. nawet niemieckie. Globalny … op.

Global Financial Crisis). które stały się właścicielami Fortis Bank. Kalendarium kryzysu finansowego Data Luty 07 Wydarzenie HSBC ogłasza niższe od oczekiwanych wyniki finansowe. dających początek obecnej bessie. Fala nacjonalizacji banków dotarła również do Europy – Islandii i krajów Beneluksu. ujawniając wzrost stopy kredytów zagrożonych w amerykańskim segmencie subprime mortgages Marzec 07 Raport Mortgage Bankers Association. przejęcia dwóch innych banków inwestycyjnych i zmiana statutów dwóch pozostałych – przyjęcie statutów banków uniwersalnych. 30 15 . wystawione w oparciu o subprime mortgages 16 tamże. s. Fed przejął w tym czasie amerykańskie instytucje kredytowe utworzone jeszcze w pierwszej połowie XX wieku – Fannie Mae i Freddie Mac oraz giganta ubezpieczeniowego – AIG. wskazujący na gwałtowny wzrost zagrożenia płynącego z amerykańskiego rynku subprime mortgages Sierpień 07 Złożenie przez Bear Stearns wniosku o ochronę przed wierzycielami dla dwóch swoich funduszy z nadmierną ekspozycją na rynek subprime mortgages Zawieszenie notowań trzech funduszy inwestycyjnych należących do BNP Paribas – brak możliwości ich wyceny Wrzesień 07 Październik 07 Nacjonalizacja Northern Rock Początek tworzenia rezerw w instytucjach finansowych na zagrożone papiery wartościowe. podpisując GFC (ang. Moment ten zaznaczyłem na wykresach pionową pomarańczową linią. Tabela 4.Banku Anglii była późniejsza nacjonalizacja orthern Rock. Ostatnie miesiące 2007 i rok 2008 to ciąg złych informacji płynących z rynków finansowych na całym świecie – upadek banku inwestycyjnego Bear Stearns. co oznaczało koniec ery banków inwestycyjnych. Wyniki banków za trzeci kwartał 2007 roku okazały się znacznie gorsze od przewidywanych – instytucje finansowe musiały dokonać odpisów na łączną kwotę 150 mld dolarów amerykańskich i było to początkiem spadków na giełdach na całym świecie. który uzależniony był od krótkoterminowego finansowania płynącego z rynku międzybankowego16.

Przyczyny. skutki. Globalny kryzys finansowy XXI wieku. częściowa nacjonalizacja sektora finansowego MFW ogłasza plan wsparcia finansowego krajów dotkniętych kryzysem finansowym G7 ustala plan ratunkowy dla globalnego systemu finansowego Początek brytyjskiego bail-out w sektorze finansowym Początek amerykańskiego bail-out w sektorze finansowym Początek niemieckiego bail-out w sektorze finansowym Nadzwyczajny szczyt UE poświecony kryzysowi finansowemu Szczyt G20 poświęcony kryzysowi finansowemu Źródło: W. prognozy. Warszawa 2009. CeDeWu. Nawrot. przekazanie instytucji pod administrację rządową Przejęcie Merrill Lynch przez Bank of America Upadek Lehman Brothers jako początek globalnego kryzysu finansowego Fed przejmuje kontrolę nad AIG poprzez rządowy bail-out Goldman Sachs i Morgan Stanley przyjmują status banków uniwersalnych Upadek Washington Mutual – największego banku uniwersalnego w USA Nacjonalizacja banków w Islandii Początek zwiększania gwarancji dla depozytów bankowych na świecie Październik 08 Przyjęcie przez Kongres planu ratunkowego w USA Szczyt UE w sprawie kryzysu finansowego Zagrożona bankructwem Islandia zwraca się o pomoc międzynarodową Ogłoszenie planu ratunkowego w Wielkiej Brytanii. 16 . Data Marzec 07 Wydarzenie Bear Stearns na progu upadłości Przejęcie Bear Stearns przez JP Morgan Chale Wrzesień 08 Dokapitalizowanie Fannie Mae i Freddie Mac w kwocie 200 mld USD z funduszy rządowych. Wyd. s. 39-40. przebieg. 1.Tabela 4 Cd.

banki nie podejmowały żadnych działań w oczekiwaniu na dane makroekonomiczne. Zaczął on „zbijać” stopy procentowe już we wrześniu 2007 roku. iż kryzys rozpoczął się właśnie w Stanach Zjednoczonych. iż Strefa Euro po raz pierwszy znalazła się w recesji – trzeci kwartał 2008 roku okazał się drugim z rzędu o ujemnej dynamice PKB. Obniżając stopy procentowe do tego poziomu wydawać by się mogło. a rynek nieruchomości był rynkiem konsumenta.1. iż Fed ponownie daje impuls do tworzenia się nowej bańki spekulacyjnej. na którym przeważała podaż nad popytem. Analiza wybranych krajów i USA Wydarzenia na światowym rynku finansowym nie ominęły sfery realnej gospodarki. Kryzys finansowy dotarł do Europy z pewnym opóźnieniem. że również Wielka Brytania znajduje się w fazie recesji. co było efektem bardzo słabych danych makroekonomicznych w trzecim półroczu 2008 roku. Wpływ kryzysu na gospodarkę światową 4. 17 . jednak banki nie były już tak skłonne do udzielania kredytów. Wraz z coraz gorszymi danymi z rynku finansowego w większości krajów zaczęły pojawiać się pierwsze oznaki spowolnienia gospodarczego – negatywne oddziaływanie na PKB poprzez jego komponenty oraz inne wskaźniki służące analizie standingu gospodarki. Europejskie banki centralne obniżki stóp rozpoczęły dopiero w czwartym kwartale 2008 roku. a EBC w lipcu 2008 roku dokonał nawet ich podwyżki o 25 punktów bazowych – Wykres 6. a nie celem inflacyjnym. zmniejszeniem PKB i chęcią uniknięcia recesji.25%. Najszybciej na niekorzystne wydarzania gospodarcze zareagował amerykański Fed. gdyż PKB za czwarty kwartał było drugi raz z rzędu ujemne. co jednak wynika z faktu. co było bardzo często krytykowane. Z kolei Bank Anglii w przeciągu zaledwie trzech miesięcy obniżył stopy procentowe o 3 punkty procentowe. ostatecznie sprowadzając je do przedziału 0-0. a nie wzrost gospodarczy.4. W tym samym czasie stopy procentowe zaczął obniżać także bank centralny w Japonii. kierując się przy tym chęcią zapobieżenia recesji. który jako priorytet traktuje cel inflacyjny. choćby ze względu na to. Dopiero od października 2008 roku zaczęły one obniżać stopy procentowe i to bardzo dynamicznie – nawet EBC. Ostatecznie jednak okazało się.

5 2.0 wrz-07 mar-07 mar-08 maj-07 maj-08 sty-07 sty-08 wrz-08 lis-07 lip-07 lip-08 US -0.5 1.5 GFC FR DE JP UK Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych OECD. Oceniając politykę banków centralnych należy wziąć pod uwagę kształtowanie się innych danych makroekonomicznych. Szczególnie trudne zadanie ma do wykonania EBC. gdyż ustala on stopy procentowe nie dla jednego. Interest rates (m/m) 7 6 5 4 [%] 3 2 1 0 wrz-07 kwi-07 cze-07 cze-08 wrz-08 kwi-08 paź-07 mar-07 mar-08 paź-08 lis-07 lis-08 lis-08 gru-07 maj-07 maj-08 sty-07 sty-08 gru-08 lip-07 lip-08 sie-07 sie-08 lut-07 lut-08 GFC EU JP UK US Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych http://www. Wykres 7.0 0.Wykres 6. CPI all item non-food. non-energy (y/y) 3.5 0.com/.0 1. w tym przede wszystkim – inflacji.0 2.fxstreet. lecz dla szesnastu krajów. 18 .

co należy uznać za korzystne. iż wśród wybranych krajów inflacja bazowa kształtuje się na niskim poziomie. Europejski Bank Centralny bardzo dobrze wywiązuje się ze swojej roli. Tylko Finlandia i Grecja miały w grudniu 2008 roku inflację powyżej stopy procentowej dla Strefy Euro. Wykres 8. Industrial Production (y/y) 10 5 0 wrz-07 maj-07 mar-07 mar-08 maj-08 wrz-08 lis-07 lip-07 Y/Y [ % ] -5 -10 -15 -20 GFC DE EU27 FR JP UK US Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. Wybrane kraje mają duży udział w światowym eksporcie. Analizując Wykres 7 zauważyć można. co oczywiście nie jest dobre. co jest wynikiem zmniejszenia się konsumpcji. lecz rozbieżności pomiędzy stopą procentową ustaloną przez EBC. jednakże gdyby do strefy euro mieli dołączyć nowi członkowie. już od trzeciego kwartału 2007 roku tempo wzrostu gospodarczego na świecie uległo obniżeniu i tendencja ta utrzymywała się do końca 19 sty-07 sty-08 lis-08 lip-08 . a w efekcie prowadzi do wzrostu bezrobocia. wówczas bardzo ciężko byłoby pogodzić politykę inflacyjną wszystkich krajów. W części krajów produkcja w ujęciu rocznym spada już od połowy 2008 roku. a inflacją nie są tak duże. jak wśród krajów ubiegających się o wejście do Strefy Euro.Mimo utrudnionego zadania. Taka sytuacja ma miejsce również teraz. toteż ze względu na zmniejszenie się importu w skali światowej. Wraz ze spadkiem produkcji i konsumpcji. natomiast w innych jest ona zdecydowanie wyższa. w której znajdują się gospodarki narodowe i Unia Europejska. Dane o produkcji przemysłowej wyraźnie wskazują na sytuację. gdyż w części z nich inflacja kształtuje się poniżej stopy procentowej ustalanej przez EBC. będą one odczuwały zmniejszenie konsumpcji ze wzmożoną siłą.

17 tamże.0 DE FR JP UK US Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych OECD. iż jest ona ujemnie skorelowana z jej poziomem.0 0.1 punktu procentowego w porównaniu z początkiem roku 2008. Analizując Wykres 10 zauważyć można. Oczywiście recesja nie jest zjawiskiem korzystnym.2008 roku. poprzez porównanie wykresów dojść można do wniosku.5 [%] 0. iż zmniejsza się chiński import.5 gru-08 -1. GDP (q/q) 2. Część analizowanych krajów znajduje się już w recesji.1% w październiku i tym samym wzrósł o 1.0 wrz-07 cze-07 mar-07 mar-08 cze-08 wrz-08 gru-07 -0. W Strefie Euro osiągnęła ona najwyższy poziom (7. o czym w dalszej części pracy. Wykres 9. podczas gdy w Wielkiej Brytanii wyniósł on 6. a tym samym ze zmniejszeniem bezrobocia i konsumpcji. zmniejszyć dystans różniący te regiony obecnie.3%.0 1. unemployment rate) jest niejako wypadkową produkcji. która jest oddzielnie omawiana w dalszej części pracy. krajowi pretendującemu do pozycji lidera gospodarki światowej. s. inne dopiero to czeka. osiągając najwyższy poziom we Francji – 8. 115 20 . gdyż zmniejszenie się gospodarki narodowej powiązane jest z mniejszą skalą produkcji.5 1. a dodatkowym czynnikiem wpływającym na potwierdzenie tej tezy jest fakt.0 -1. Dlatego też zmniejszający się poziom produkcji w analizowanych krajach skutkuje wzrostem stóp bezrobocia. Stopa bezrobocia (ang.5 -2. iż bezrobocie rośnie we wszystkich krajach europejskich. na którym bazował eksport wielu krajów. Być może zmniejszenie PKB w UE i Stanach Zjednoczonych pozwoli Chinom.7%) od 15 lat17. Najbardziej dynamiczne zmiany w poziomie bezrobocia widać jednak w gospodarce amerykańskiej.

3%. Wykres 11 przedstawia dynamikę handlu detalicznego (ang. iż konsumpcja stanowi dużą część produktu krajowego brutto. Wartości poniżej poziomu zera oznaczają zmniejszenie sprzedaży w odniesieniu do tego samego okresu roku poprzedniego. a w 2008 roku było to 70. retail trade). 18 19 http://www. gdyby nie jej zmniejszenie w czwartym kwartale 2008 roku (-8. w związku z czym zmniejszają swoje wydatki. toteż jej ujemna dynamika istotnie wpływa na wartość PKB. Malejąca sprzedaż detaliczna będzie skutkować rosnącymi stanami zapasów. często utożsamianego ze wskaźnikiem zaufania konsumentów18.Wykres 10.4%19 i poziom ten byłby z pewnością większy. Unemployment rate (m/m) 10 8 6 [%] 4 2 0 wrz-07 cze-07 cze-08 paź-07 wrz-08 maj-07 mar-07 mar-08 maj-08 paź-08 kwi-07 kwi-08 sie-07 sie-08 lut-07 lut-08 lis-07 gru-07 sty-07 sty-08 lis-08 lip-07 lip-08 GFC DE EU27 FR JP UK US Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. a tym samym zmniejszającym się poziomem produkcji.html Obliczenia własne na podstawie danych Bureau of Economic Analysis 21 .03% w listopadzie 2008). na przykład w Stanach Zjednoczonych konsumpcja stanowiła w 2007 roku 70.com/5768/retail_sales_index. Dodać należy.investorwords. Pogarszająca się sytuacja na rynku pracy i brak perspektyw jej poprawy w najbliższym czasie są przyczyną zmniejszających się wydatków gospodarstw domowych – pracownicy obawiają się utraty pracy.

Gdyby jednak kraje Unii Europejskiej rozliczać oddzielnie.1%. plasując się na drugim miejscu i wyprzedzając tym samym Stany Zjednoczone. iż tamtejsza waluta w tym okresie bardzo się umocniła. a więc poziom importu krajowego. będącą największym eksporterem na świecie – jej udział w światowym eksporcie w roku 2007 wynosił 38.7%. Retail trade (m/m) 10 8 6 4 2 0 wrz-07 mar-07 mar-08 wrz-08 lis-07 lip-07 maj-07 maj-08 lis-08 lip-08 -2 -4 -6 -8 -10 GFC DE FR JP UK US Y/Y [ % ] Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych OECD. co wartościowo najbardziej przełoży się na Unię Europejską. co wynika jednak z faktu. lecz także zagranicznych. sty-07 sty-08 22 . Wykres 12 udowadnia wcześniej postawioną tezę spadku importu w krajach będących przedmiotem analizy. to drugie miejsce przypadłoby Niemcom z dziewięcioprocentowym udziałem w eksporcie światowym.Wykres 11. iż kryzys światowy okazał się najbardziej szkodliwy dla krajów uzależnionych w znacznym stopniu od eksportu. a kolejne miejsce już wewnątrz samej Unii zajęłyby ex aequo Francja i Holandia z czteroprocentowym udziałem. Gospodarstwa domowe nie tylko zmniejszają poziom konsumpcji dóbr krajowych. Omówione dotąd wskaźniki i ich „zachowanie” wpływają na poziom eksportu i importu. których różnica wyrażona jest jako eksport netto – Wykres 13. z wyłączeniem Japonii. podczas gdy chiński eksport osiągnął poziom 8. Można więc wysunąć wnioski. przez co import dóbr z zagranicy jest obecnie dla Japończyków bardzo korzystny. W ten właśnie sposób Japonia w sierpniu 2008 roku miała ujemne saldo eksportu netto. co oznacza przewagę importu nad eksportem i zmniejsza produkt krajowy brutto. Wpływa to ujemnie na poziom eksportu zagranicy.

Net Exports in goods (m/m) 45 0 15 -40 0 wrz-07 mar-07 mar-08 maj-07 maj-08 sty-07 sty-08 wrz-08 lis-07 lip-07 lip-08 -60 -15 GFC CH Net JP Net EU27 Net US Net -80 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych OECD. Exports and Imports in goods (m/m) 200 700 JP. których gospodarka w znacznej mierze oparta jest na eksporcie. CH [ Billions of USD ] 30 -20 EU27 [ Billions of USD ] 160 560 23 . Podczas. EU27 [ Billions of USD ] JP.Wykres 12. będącej największym eksporterem świata. gdy średnioroczna dynamika eksportu Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej. US. CH [ Billions of USD ] 120 420 80 280 40 140 0 wrz-07 cze-07 paź-07 cze-08 kwi-07 maj-07 maj-08 mar-07 mar-08 gru-07 sty-07 sty-08 wrz-08 kwi-08 lis-07 sie-07 sie-08 lip-07 lut-07 lut-08 lip-08 0 GFC CH Exp US Exp CH Imp US Imp JP Exp EU27 Exp JP Imp EU27 Imp Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych OECD. a jej udział w handlu światowym z roku na rok rośnie bardzo dynamicznie. Nie należy zapominać o Chinach. w okresie od 2002 do 2007 roku wyniosła US. Wykres 13.

która osiągnęła rekordowy poziom 150 USD za baryłkę. i wyniosła 28. przede wszystkim niemieckie. należy spodziewać się zmian w eksporcie produktów motoryzacyjnych (ang. gdyż to właśnie w Niemczech. a następnie przez spadek eksportu i importu. Z prośbą do Unii Europejskiej zwróciły się wcześniej również europejskie koncerny motoryzacyjne. produkowanych jest najwięcej aut przeznaczonych na eksport spośród krajów UE.dostawcy_czesci_samochodowych_chca_10_miliardow_dolarow.odpowiednio 8.20378.85%20.64%. automotive products). a następnie (styczeń 2009) z podobną prośbą do rządu USA zwróciły się przedsiębiorstwa powiązane z tą branżą – dostawcy części samochodowych21. w której trzy wielkie kompanie motoryzacyjne najpierw domagały się subsydiów od rządu. co miało również zapobiec fali zwolnień. a następnie spadła do nieco ponad 40 USD. iż kryzys uderzy w kraje oparte na eksporcie. Najbardziej widoczne zmiany dotyczyć będą gospodarki amerykańskiej. najpierw poprzez wzrost cen ropy. w celu ratowania branży motoryzacyjnej. Kryzys silnie uderzył w branżę motoryzacyjną. W związku z wcześniej postawioną tezą.html 24 . 20 21 Obliczenia własne na podstawie danych WTO http://ft.artykul. Wykres 14. Exports in Automotive Products (y/y) 250 200 [ Billions of USD ] 150 100 50 0 2005 CH DE 2006 FR JP UK US 2007 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych WTO.pl/11.09% i 13. zgodnie z danymi reprezentowanymi przez Wykres 14. o tyle dynamika chińskiego eksportu była ponad dwukrotnie wyższa od średniej unijnej.onet.

2 9.9 18.2 -9.1 1.9 24.3 -3.3 100.5 1.8 8.9 5.7 9.4 10.3 1.9 4.5 18. EU27 – European Union (27).1 58.7 100.2 13. w tej części natomiast zostaną one zinterpretowane według stanu obecnego wraz z innymi.3 10.4 6.2 8. Chosen countries.1 2.3 1.1 100.2 2.7 38. wcześniej nie podejmowanymi danymi.0 19.1 11.1 3.7 13.0 5.7 18. Exp – Exports.4 52.1 10.8 5.6 1.5 18.3 5.0 42.0 15.0 Y/Y 44.8 28.2 7.8 6.4 22.4 37.3 12.7 19.2 8.9 6.6 9.9 37.1 1.8 20.3 12.1 5. 4. Imp – Imports.4 1.6 41.5 100.2 2.Iron and steel.7 45.2 12. F – Fuels. 25 .3 13.6 10.0 26. Volume.4 12.4 21.1 18. AmP – Automotive products.4 100.4 38.1 -1.2 24.6 9.7 0.Tabela 5.3 29.0 18.9 34.2 34.8 45.2 10.6 15.2 14.1 8. Stany Zjednoczone Część wskaźników ekonomicznych dla Stanów Zjednoczonych została już zaprezentowana w pracy.2 100.3 45. structure and yearly changes Reporter CH EU27 FR DE JP UK US CH EU27 JP US World CH EU27 JP US World CH EU27 JP US World CH EU27 JP US World Flow Exp Exp Exp Exp Exp Exp Exp Imp Imp Imp Imp Exp Imp Imp Imp Imp Exp Imp Imp Imp Imp Exp Exp Exp Exp Exp Exp Indicator AmP AmP AmP AmP AmP AmP AmP AmP AmP AmP AmP AmP F F F F F I&S I&S I&S I&S I&S Total Total Total Total Total mln USD 9957 493393 63368 171683 122903 37982 85993 13545 418041 13169 205445 919566 63947 499767 133069 298037 1461010 26341 130335 7229 30480 316046 761953 4065910 594905 904289 10485000 2005 [%] Y/Y mln USD 14411 538352 62630 185957 139161 38912 95344 18580 458969 13897 220221 1018619 89001 621858 161691 345059 1799441 21618 161841 6519 39611 374030 968935 4590870 647006 1036635 2006 [%] 1.0 100.3 7.0 29.0 4. DE – Germany.7 18.3 28.2.9 8.9 5.9 17.9 18. US – United States.5 7.9 4.5 15.8 39.4 100.7 25.7 10.8 8. I&S .6 100.2 100.0 -6.3 8.3 13.4 14.4 4.0 8.1 3.1 15.1 5.6 100.4 33.2 9.9 7.3 27.4 21.3 6.8 9.9 32. FR – France.0 37. JP – Japan.6 100.2 -17.5 1. w rozdziale drugim i trzecim.8 14.0 16.7 3.8 53. flows and indicators of global trade.2 9. UK – United Kingdom.5 mln USD 23029 635537 68091 221577 158762 45744 108805 24029 543100 15358 220770 1182867 104930 661780 172785 372251 2038447 24144 217906 8352 38247 474228 1217776 5319660 712769 1162479 13950000 2007 [%] Y/Y 1.1 2.2 47.2 8. Źródło: Zestawienie własne na podstawie danych WTO.0 13.7 12113000 CH – China.8 23.2 11.0 17.8 43.6 2.7 6.0 7.7 8.1 -3.3 1.8 8.1 5.5 8.8 5.8 30.1 33.0 13.9 34.5 45.8 53.9 59.1 17.8 9.6 8.

onet. że liczba osób tracących pracę (ang. bez wgłębiania się w rynki pracy krajów europejskich.20 USD w ostatnim dniu grudnia 2008. Ogólny standing gospodarki Stanów Zjednoczonych ilustrują wykresy z indeksami giełdowymi. a tamtejsze instytucje finansowe poniosły największe straty. maleje sprzedaż domów we wszystkich stadiach budowy. nie tylko w odniesieniu do miejsc zamieszkania.artykul. przede wszystkim w branży finansowej i motoryzacyjnej.pl/11. Fed zdecydował się na obniżkę stóp procentowych do tego poziomu w celu ratowania gospodarki – jak najszybszego odbicia PKB. ale ceny pozostają mniej więcej na tym samym poziomie. Wszystkie wskaźniki rynku nieruchomości wykazują tendencją malejącą. poruszając się w trendzie horyzontalnym.50%22! W związku.00 punktów procentowych.kryzys_sie_poglebia_redukcja_70_tysiecy_miejsc_pracy. Tylko w grudniu w USA w sektorze pozarolniczym pracę straciło 533 tysiące Amerykanów23. 22 23 Obliczenia własne na podstawie danych http://stooq.Analizując pierwsze wykresy zauważyć można. którą przedstawia Wykres 15. podobnie jak uczyniła to Wielka Brytania. Należy jednak pamiętać. na których widoczne są potężne spadki. Wraz za spadającymi przychodami. warto poświęcić chwilę jego analizie.html 24 http://ft.onet. kiedy to polskie przedsiębiorstwa stać na przejęcie amerykańskich gigantów motoryzacyjnych. job losers). Nie dziwi więc fakt. które za wyjątkiem brytyjskiego. coraz to gorsze dane o zapowiedziach zwolnień. W przeciągu ostatnich dwóch miesięcy praktycznie co tydzień podawane są nowe. że amerykański rynek pracy charakteryzuje się dużą elastycznością.75-2.19441. nie wykazując tendencji rosnącej. o czym wcześniej nikt nawet nie myślał.com/ http://ft. a na przykład w czwartym tygodniu stycznia kolejne przedsiębiorstwa zapowiedziały redukcję 70 tysięcy miejsc pracy24 i nie były to jedyne styczniowe redukcje. zresztą jak na całym świecie. iż inflacja bazowa w USA jest na niskim poziomie. zważając na fakt.html 26 .artykul. są dużo mniej elastyczne. firmy starają się ciąć w ten sposób koszty. co jest efektem braku popytu i rosnącego bezrobocia. Fala zwolnień jest efektem między innymi malejącej konsumpcji i eksportu oraz przejęć przedsiębiorstw. iż to właśnie w USA kryzys finansowy ma swój początek. Cena rynkowa akcji General Motors spadła z poziomu 42. rośnie tak szybko.64 USD w szczycie hossy do 3. co być może niejako wpływa na elastyczność rynku pracy. Maleje również liczba pozwoleń wydawanych na budowę nowych domów. Spadające ceny akcji przedsiębiorstw amerykańskich skutkują wieloma przejęciami i prowadzą do pewnych absurdów.20408. co jest bardzo korzystne. co oznacza spadek o 92. lecz również miejsc pracy.pl/11. iż stopy procentowe są dużo mniejsze – różnica pomiędzy nimi wynosi 1.na_recesji_traca_przede_wszystkim_ludzie. Amerykanie cechują się dużą mobilnością.

org/economics/ConsumerConfidence. toteż na tej podstawie (włączając do analizy omówione wcześniej wskaźniki) można pokusić się o prognozę. będącą efektem zmniejszenia konsumpcji. gdyż składa się on z subindeksów określających ocenę obecnej kondycji gospodarstw domowych oraz ich oczekiwania względem przyszłości. Ma on niesłychanie duże znaczenie. consumer confidence) osiągnął w grudniu swoje historyczne dno na poziomie 38. Wzrastające bezrobocie. sprzedaży. która w ujęciu rocznym maleje. co bezpośrednio można przełożyć na poziom konsumpcji. a tym samym na ilość nowych zamówień w przemyśle.Wykres 15.cfm Job Losers [ 1000 ] 27 .5% uważało w grudniu. new order sof manufacturing) jest wskaźnikiem wyprzedzającym.7% uczestników ankiety. na podstawie którego przewidywać można sytuację w gospodarce w przyszłości.5%. Malejąca liczba zamówień oznacza mniejszą produkcję w przyszłości. nie wpływa korzystnie na poziom konsumpcji. Równie pesymistyczne są oczekiwania względem rynku pracy. Liczba nowych zamówień w przemyśle (ang. przez co jest on wykorzystywany przez analityków w celu tworzenia prognoz. że ciężko jest znaleźć pracę. Ponadto. iż tempo wzrostu 25 http://www. natomiast przeciwne zdanie wyraziło zaledwie 7.6%25. w grudniowym badaniu 45.conference-board. Publikowany w USA indeks zaufania konsumentów (ang. Job Losers (m/m) 1200 7200 1000 Job Leavers [ 1000 ] 6000 800 4800 600 3600 400 2400 200 1200 0 wrz-07 cze-07 cze-08 paź-07 wrz-08 maj-07 mar-07 mar-08 maj-08 paź-08 kwi-07 kwi-08 sie-07 sie-08 lut-07 lut-08 lis-07 gru-07 lis-08 sty-07 sty-08 gru-08 lip-07 lip-08 0 GFC Job Leav ers Job Losers Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Bureau of Labor Statistics. Unemployment Level – Job Leavers. gdyż wśród ankietowanych aż 41. które w grudniu 2008 roku wyniosło 6.8% spośród pięciu tysięcy gospodarstw domowych stwierdziło. iż warunki do prowadzenia biznesu są złe.

gospodarczego Stanów Zjednoczonych w pierwszym kwartale 2009 roku osiągnie ponownie ujemną wartość. Government social benefit payments to persons and Subsidies (q/q) 25 Subsidies [ Billions of USD ] 20 15 10 5 0 GFC Subsidies Gov ernment social benef it pay ments to persons Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Bureau of Economic Analysis.S.imf. 26 http://www. Wykres 17. Personal Consumption Expenditures and Total New Orders of Manufacturing (m/m) 4 2 0 wrz-07 cze-07 paź-07 cze-08 wrz-08 mar-07 mar-08 paź-08 kwi-07 kwi-08 lut-07 lut-08 lis-07 gru-07 lis-08 485 460 435 410 385 360 wrz-06 wrz-07 cze-06 cze-07 mar-06 mar-07 mar-08 cze-08 wrz-08 gru-06 gru-07 maj-07 maj-08 sty-07 sty-08 gru-08 Social benefits [ Billions of USD ] lip-07 sie-07 lip-08 [%] -2 -4 -6 -8 GFC Personal Consumption Expenditures Total New Orders of Manuf acturing Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych U. Co więcej. Census Bureau i Bureau of Economic Analysis. Wykres 16. Międzynarodowy Fundusz Walutowy przewiduje skurczenie się gospodarki amerykańskiej w 2009 roku o 1. będąc tym samym trzecim kwartałem z rzędu.org/external/pubs/ft/weo/2009/update/01/index.6%26.htm sie-08 28 .

Ponadto. subsidies) i wydatków rządu na rzecz obywateli. o czym mowa we wcześniejszej części pracy. 29 . czyli zbyt dużą by upaść. gdyż nieustannie zwiększa się liczba bezrobotnych. Czasami jest to korzystne rozwiązanie. a kolejną przyczyną są „prośby” amerykańskich przedsiębiorstw o wsparcie finansowe ze strony rządu. jeszcze w 2008 roku Kongres zaakceptował plan wpompowania w gospodarkę 700 miliardów dolarów amerykańskich – na walkę z kryzysem. to główne przyczyny wzrostu subsydiów (ang.Rosnące bezrobocie i pogarszająca się sytuacja przedsiębiorstw amerykańskich. Wydatki te będą w dalszym ciągu rosły. gdyż konsekwencje bankructwa mogłyby okazać się kosztowniejsze niż sama pomoc. jak to miało miejsce na przykład z AIG. jeżeli mamy do czynienia z firmą „to big to fall”.

W krótkim okresie doprowadziło to do załamania się rynku finansowego i upadłości wielu instytucji działających na nim. można było na nich bardzo dobrze zarobić. który przełożył się na sferę realną gospodarki.. Chęć osiągnięcia wyższej stopy zwrotu od tej. czyniąc to samo z innymi. Globalizacja … op. rosła wartość derywatów znajdujących się w obrocie i powstawały coraz to nowsze rozwiązania. Sieć połączeń kapitałowych na całym świecie spowodowała. 27 J. Załamanie amerykańskiego rynku nieruchomości i problemy tamtejszych instytucji finansowych były początkowo traktowane jako kryzys lokalny. nikt nie był w stanie oszacować rzeczywistej wartości tych papierów. Dopóki ceny domów w Stanach Zjednoczonych rosły. cit. Należy zaznaczyć. jednak z chwilą załamania się rynku nieruchomości. szybko jednak okazało się. 315 30 . Kryzys finansowy i wydarzenia z nim związane okazały się natomiast bodźcem. s. że przywiązują dużą wagę do jakości dokonywanych ratingów. gdyż wiarygodność jest ich największym kapitałem27. iż lokalny kryzys bankowy przerodził się w światowy kryzys finansowy. które w rzeczywistości były ich zleceniodawcami i płaciły im wynagrodzenie – konflikt interesów. Zastój na amerykańskim rynku nieruchomości przełożyłby się w wyniku efektu mnożnikowego na pozostałe gałęzie gospodarki i byłoby to powodem zmniejszenia dynamiki wzrostu gospodarczego. W odpowiedzi na te zarzuty agencje wydały oświadczenia. Wychodzenie z kryzysu będzie trwało dłużej niż się tego początkowo spodziewano. w których stwierdzają. Ponadto zarzuca się im. który pchnął gospodarkę amerykańską w recesję. Żabińska. iż wielu spośród inwestorów nie dysponowało wiedzą niezbędną do prawidłowej oceny ryzyka związanego z derywatami kredytowymi. których aktualizacja nastąpiła bardzo późno – organizacje je tworzące nie zareagowały na dane o rosnącej liczbie nieobsługiwanych kredytów na rynkach nieruchomości. efekt domina. przez tzw. Podsumowanie W przeciągu ostatnich lat instrumenty pochodne rozwijały się bardzo dynamicznie. które dawały tradycyjne instrumenty finansowe przysłoniła aspekty związane z ryzykiem w inwestowanie w nie. omawianymi gospodarkami krajów rozwiniętych. że wystawiały wysokie oceny ratingowe firmom.5. iż tak nie jest. przez co swoje oceny opierali na ratingach.

... prognozy..6.. Dynamika zmian ilości domów sprzedawanych i wystawianych na sprzedaż w okresie od stycznia 2001 do czerwca 2006 .20378...........artykul... Nawrot W..com/ 16........bea........oecd......artykul................. skutki............. Przyczyny....... 9 Tabela 3................ W: Gospodarka i finanse w warunkach globalizacji....... Bibliografia Pozycje zwarte 1. Volume........ structure and yearly changes ...ec..eurostat.......gov/index............ 4.. przebieg.......bls.............uk/content/1/c4/76/71/Credit_derivative_report_2006_exec_summary.........com/ 13.... Przewodnik dla inwestora............... Spis tabel Tabela 1.. WSB Toruń..nyse. http://www... Tom 2.....htm http://www.na_recesji_traca_przede_wszystkim_ludzie.... http://www..... CeDeWu...........org/index...onet........ http://www........ Kalendarium kryzysu finansowego ...pl/11.. Chosen countries..onet...............19441.html http://ft... Warszawa 2009 2.............. 7.......3305...fxstreet.. Toruń 2008 Źródła internetowe 1.... Average Sales Prices of New One-Family Houses Sold ................... Wyd..com/5768/retail_sales_index.....html 15..........................pl/ http://www...investorwords.wto....... 12 Tabela 4........imf...........................html 17.html http://stooq........... Globalizacja a dynamika zmian na rynkach finansowych na przykładzie kryzysu subprime....... 15 Tabela 5......... Sposoby transferu ryzyka kredytowego przez banki ...... 8..... http://www...html http://ft.. 6.... http://epp...org/external/pubs/ft/weo/2009/update/01/index.bba............ Gliwice 2006 Żabińska J.pl/11......... 25 31 ...org.. 13 8.....00.............. 7 Schemat 2... Globalny kryzys finansowy XXI wieku....... 9. Efekty hossy i bessy giełdowej...conference-board..org/economics/ConsumerConfidence....en_2649_201185_1_1_1_1_1. http://ft...... Udział wybranych instrumentów finansowych w globalnych rynku kredytowych instrumentów pochodnych..onet....htm 7..htm 14..20408...federalreserve.......kryzys_sie_poglebia_redukcja_70_tysiecy_miejsc_pracy.......... Spis schematów Schemat 1...........1090_33076576&_dad=portal&_ schema=PORTAL 2. http://www..30070682..... Yamarone R..........org/home/0.........gov/ 12. 5.gov/ http://www....................... Wskaźniki ekonomiczne............. 1..... flows and indicators of global trade.........artykul...... 3............. Helion.dostawcy_czesci_samochodowych_chca_10_miliardow_dolarow...... 7 Tabela 2....eu/portal/page?_pageid=1090.........gov/ 10.. http://www.............pl/11..........pdf http://www........europa........ http://www..............cfm 11...........census... http://www... 3..........

....... 23 Wykres 14...................... GDP (q/q)............... Interest rates (m/m) ....... DJIA........... 18 Wykres 7................................................................... Unemployment Level – Job Leavers.. Exports and Imports in goods (m/m) ................... 21 Wykres 11.. Exports in Automotive Products (y/y) ............. Interest rate.......................................................................................... non-energy (y/y)........................................................................ Job Losers (m/m)....................................................... 18 Wykres 8............................................................................................... CPI all item non-food................................................ (q/q) .................................. 24 Wykres 15.........S.................................... Net Exports in goods (m/m)................................. 27 Wykres 16....... New Housing Units Authorized by Building Permits..... Retail trade (m/m) ........................ 10 Wykres 5................................ Spis wykresów Wykres 1...................................... 5 Wykres 2........... 8 Wykres 3... NYSE Composite and NYSE Financial Indices....................................................................... Houses Sold during period and Houses For Sale at the end of period (m/m) ..... 11 Wykres 6.. 20 Wykres 10.... Unemployment rate (m/m).......................................... 28 32 ................................................ Government social benefit payments to persons and Subsidies (q/q) ........ New Housing Units Started and New Houses’ Sales Price (m/m).......................................................................................................... 28 Wykres 17................................ 9 Wykres 4.................................................9.................. New Housing Units Authorized But Not Started...... Industrial Production (y/y) .............................................................................................................................. Percent Change from Preceding Period in Real Gross Domestic Product of the U.... Core inflation and CPI (m/m) ...................................................................... Personal Consumption Expenditures and Total New Orders of Manufacturing (m/m) ......................... 22 Wykres 12..................... 19 Wykres 9............................................................... 23 Wykres 13.........

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful