You are on page 1of 12

Rafał MRÓWKA

Przywództwo
w organizacjach
Analiza najlepszych praktyk
Wykorzystaj swoje mocne strony do maksimum

Kliknij, aby kupić książkę w: profinfo.pl

Warszawa 2010

Przywództwo w organizacjach.indd3 3

2010-05-31 22:39:12

........................................................................... Pytania problemowe ........................ Struktura organizacji międzynarodowej ..................................................................... Najważniejsze wnioski ..................................... Słownik najważniejszych pojęć ......................................... 52 52 53 59 66 67 Przywództwo w organizacjach.................................................... Wyłanianie się przywódców ..................... Sprawdź się............................................................................. Słownik najważniejszych pojęć ............................. Koncepcje wyłaniania się przywódców ............................................................................................. Ewolucja teorii przywódczych ............................................................... Wprowadzenie .......................... 15 15 16 22 24 29 30 31 32 2................ Sprawdź się. Najważniejsze wnioski ......................................................... 9 Wstęp ................................................................ Znaczenie wizji przywódcy – podsumowanie ......................... Słownik najważniejszych pojęć ................................................................................................. Poziomy przywództwa w organizacji międzynarodowej ................................................................................................................................................................................................................................................. Wprowadzenie ................................................................. Potrzeba przywództwa......................................................indd5 5 2010-05-31 22:39:12 ............................ Model przywództwa w organizacji międzynarodowej ........................................................................................................ Charyzma – atrybut pożądany czy przeszkoda?...............................Spis treści O autorze ........................................ 11 1........ Efektywność przywództwa .................................................. Pytania problemowe ..................................................................... 34 34 35 36 38 42 46 47 49 49 3................................................................................................................................................................................................. Najważniejsze wnioski ........................................................................................................ Pojęcie przywództwa i jego ewolucja . Definicje przywództwa ......................... Wprowadzenie ..................................................................................

................................................................................................... 113 Słownik najważniejszych pojęć ....... 154 Sprawdź się............................................................... 120 Konsekwencje doboru typu przywódcy do sytuacji danej organizacji ................................................................. Model przywództwa w otoczeniu burzliwym ....................................................................................................... 172 Przyczyny oporów wobec zmian ........ Najważniejsze wnioski ................ 69 4............................. 152 Pytania problemowe ............................... Przywództwo w organizacji w burzliwym otoczeniu .................. 124 Dominujące typy przywództwa w otoczeniu burzliwym – podsumowanie modelu .............. 71 71 72 78 83 88 89 90 91 5............................... 68 Sprawdź się........................................................................................................ 172 Przywództwo w organizacjach..................................................................................................................................... 119 Modelowe sytuacje organizacji działających w otoczeniu burzliwym ................................................ Zadania przywódcy z zakresu budowania motywacji wewnętrznej pracowników ................ Przewodzenie zmianie ....................................................... Zadania przywódców lokalnych – rozproszenie przywództwa ................................................................. 150 Słownik najważniejszych pojęć .................. Pytania problemowe ..... Wprowadzenie ...... 119 Wprowadzenie ..............indd6 6 2010-05-31 22:39:13 ............................................................................................................................................... 94 Wprowadzenie ..................................................................................... 95 Typy przywódców w otoczeniu burzliwym ......... 114 Pytania problemowe .................................................................. 158 Zadania przywódcy..... Słownik najważniejszych pojęć ............................................................................................. 101 Najważniejsze wnioski ........................................................... 158 Wprowadzenie ............................................................................................................................................. 160 Zapobieganie oporom wobec zmian i ich łagodzenie ................................................................................................................................................................................................................................................ 146 Najważniejsze wnioski ............................................................................................................................................................................ 116 6....................................................... Sprawdź się........................................................................ 116 Sprawdź się..................................................................................................... 154 7............................................................................................. 94 Otoczenie współczesnej organizacji ..................................................... Centralizacja i rozproszenie przywództwa ......................................................................................... Zadania globalnego lidera zarządzającego – centralizacja przywództwa ........................6 Przywództwo w organizacjach Pytania problemowe .................

........................ 217 Wprowadzenie ............................................. 213 Sprawdź się... 188 Zarządzanie kulturą organizacyjną ... 200 Ciągła zmiana – budowanie kultury zmiany...................... 237 Bibliografia...................................................................................................................................................................................................indd7 7 2010-05-31 22:39:13 ......................................................................................................................................................................................................... 217 Strategia pobudzania innowacyjności ................................................Spis treści 7 Zwalczanie oporów wobec zmian – kompetencje lidera............................................................................................................................................................... 249 Indeks ...................... 189 Przywództwo w organizacji wielokulturowej ........................................................................................ 232 Słownik najważniejszych pojęć ........................................ 243 Klucz do pytań testowych „Sprawdź się” ........................... 210 Słownik najważniejszych pojęć ..................... 212 Pytania problemowe ......................................................................... Kultura organizacyjna a przywództwo ......................................................................................................................................... 185 8......................................... 234 Podsumowanie ......................................... 234 Sprawdź się............................ 207 Najważniejsze wnioski .................................... 233 Pytania problemowe ... 213 9........... 226 Najważniejsze wnioski .................. 184 Pytania problemowe ......................................................................................................................................................................................................................... 172 Najważniejsze wnioski ................ Przywództwo a innowacyjność organizacji ............................... 183 Słownik najważniejszych pojęć ................................................................................. 185 Sprawdź się............................................................................. 251 Przywództwo w organizacjach......................................................................................................................................................................... 219 Operacyjne pobudzanie innowacyjności......................... 188 Wprowadzenie .................

z Umbrella Project (program UNDP – agendy ONZ w Polsce). Carlsberg. PKN Orlen. Leroy Merlin. Hochtief. Był liderem kilkudziesięciu projektów doradczych w zakresie badania oraz pobudzania satysfakcji i zaangażowania pracowników.in. Jest autorem wielu artykułów naukowych na temat przywództwa. a także public relations. Allianz. Współtworzył firmę doradczo-szkoleniową IMMOQEE. Grupy Hotelowej Orbis. dla Totalizatora Sportowego. Schneider Electric. Auchan. a także zajęcia e-learningowe w ramach wspólnego projektu econet. Rockwool. Topex. Colgate Palmolive. Electrolux. Poza pracą naukową od ponad dziesięciu lat zajmuje się doradztwem oraz prowadzeniem szkoleń w zakresie rozwoju kompetencji menedżerskich i przywódczych.indd9 9 2010-05-31 22:39:13 . Prowadzi zajęcia na temat przywództwa w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Tetra Pak. Cersanit. Współpracował m. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na zagadnieniach przywództwa gospodarczego. realizowanego na pięciu czołowych uniwersytetach ekonomicznych w Polsce.in. Przywództwo w organizacjach. Raiffeisen Leasing. BIGRAM Personnel Consulting. m. zarządzaniu kompetencjami pracowników. ITO – United Change Company. badaniach oraz rozwoju satysfakcji i zaangażowania pracowników. Vectra.O autorze Dr Rafał Mrówka jest adiunktem w Katedrze Teorii Zarządzania Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Wabco.

in. przekazywaniem informacji o zmianie. podczas gdy pozostałe (związane na przykład z budową strategii i podstawowych założeń kultury organizacji. 2.Wstęp Przywództwo w organizacjach jest jednym z najważniejszych zagadnień poruszanych we współczesnej literaturze z zakresu nauki o organizacji i zarządzaniu. łagodzeniem oporów wobec zmian. jak i praktyki gospodarczej. pobudzaniem do uczenia się w ramach organizacji. w jakich funkcjonują ich organizacje. Brak przywództwa w określonych sytuacjach lub też nieodpowiednie przywództwo mogą nawet w krótkim okresie doprowadzić dobrze funkcjonujące organizacje do kryzysu. nadal można tworzyć dodatkowe interpretacje. reaktywować lub tworzyć zupełnie nowe podmioty. Zrozumienie. Jednocześnie zaś przywództwo bywa jednym z istotniejszych elementów prowadzących do sukcesu organizacji. wykorzystaniem władzy eksperckiej. w tym sieci organizacyjnych) poddaje się dodatkowej centralizacji. budowaniem subkultur organizacyjnych.indd11 11 2010-05-31 22:39:14 . którego skutki niezwykle trudno jest przezwyciężyć. związanych z zarządzaniem ludźmi. a jednocześnie potrafi Przywództwo w organizacjach. Wielu dobrych liderów organizacji nie posługuje się stale jednym typem przywództwa. lecz dynamicznie dostosowuje swój styl kierowania do zmiennych warunków. zarządzaniem częścią innowacji) ulega rozproszeniu w organizacjach. ożywiać je. budować nowe teorie i modele. Efektywni przywódcy często potrafią przygotowywać organizacje na kolejne wyzwania otoczenia. W książce tej przedstawione zostaną dwie zasadnicze tezy dotyczące przywództwa w organizacjach: 1. Pojęcie przywództwa oraz fenomen tego zjawiska wciąż wydają się niewystarczająco opisane. Część funkcji przywódczych (m. na czym polega przywództwo. jest więc niezwykle istotne zarówno dla współczesnej nauki.

Pokazano zmiany w rozumieniu przywództwa związane ze zmianami otoczenia organizacji. Przywództwo w organizacjach. W książce dokonano także przeglądu współczesnej literatury przedmiotu dotyczącej pojęcia przywództwa i jego ewolucji. prac naukowych współczesnych międzynarodowych wybitnych teoretyków i badaczy zagadnień przywódczych oraz analiza licznych przykładów i studiów przypadków przywódców. Celem tych analiz był jak najpełniejszy opis przywództwa i zjawisk mu towarzyszących. Większość z nich pochodzi z koncernów międzynarodowych.12 Przywództwo w organizacjach wykorzystywać zachowania specyficzne dla kilku typów przywódczych. istnienie rozbudowanych struktur organizacyjnych z wieloma jednostkami lokalnymi. opisano zadania przywódców organizacji i scharakteryzowano typy przywódców występujące w organizacjach oraz konsekwencje pojawienia się określonych typów przywódców w poszczególnych typach organizacji. że w organizacjach tych występuje jednocześnie większość zjawisk opisywanych w niniejszej książce. dzięki analizie struktur jednostek lokalnych (regionalnych) tych organizacji i realizowanych tam zadań. wieloma szczeblami hierarchii pozwala na analizowanie problematyki przywództwa zarówno na poziomie globalnym (całej organizacji). Przeanalizowano w nim także znaczenie charyzmy i wizji przywódców. Wielkość tych organizacji oraz ich wielowymiarowość. W pierwszym rozdziale „Pojęcie przywództwa i jego ewolucja” dokonano przeglądu współczesnej literatury przedmiotu traktującej o pojęciu przywództwa i jego ewolucji. Przywódcy − w zależności od potrzeb − wykorzystują jedynie zmienne proporcje różnych typów przywódczych. Trzeci rozdział opisuje różne poziomy przywództwa w organizacji. Rozdział drugi poświęcono zagadnieniom związanym z wyłanianiem się przywódców. które mają szansę upowszechnić się dopiero po dłuższym czasie. zarysowano również konsekwencje współczesnego rozumienia pojęcia przywództwa w organizacji. Omówiono w nim różnorakie definicje przywództwa i ewolucję teorii przywódczych. regionalnymi. Za przykłady posłużyły w nim głównie koncerny międzynarodowe. Wybór koncernów międzynarodowych jako źródła przykładów do omawianych zagadnień wiąże się z tym. Książka składa się z dziewięciu rozdziałów. U podstaw tych tez leży analiza współczesnego dorobku naukowego dotyczącego pojęcia przywództwa. co pozwala na analizę zjawisk. jak i lokalnym. Organizacje te często są również pionierami we wdrażaniu nowych koncepcji związanych z zarządzaniem.indd12 12 2010-05-31 22:39:14 . a to ze względu na wielowymiarowość występujących w nich zjawisk.

Rozdział piąty pokazuje zmiany w rozumieniu przywództwa związane z transformacją otoczenia organizacji. Na końcu rozdziału prześledzono najważniejsze wyzwania dla przywódców związane z procesem planowania i wdrażania zmian w organizacji. dzieląc je pomiędzy osoby znajdujące się na różnych szczeblach przywództwa.indd13 13 2010-05-31 22:39:14 . Pokazano także. w tym kształtowanie i zmienianie kultury organizacyjnej. Model ten stworzono. w którym działa. Prześledzono problem zapobiegania oporom wobec zmian i ich łagodzenia. W rozdziale szóstym zaprezentowano model przywództwa w organizacji w otoczeniu burzliwym. W wyniku analizy wyciągnięto wniosek. W ostatnim rozdziale szczegółowej analizie poddano rolę przywódcy w procesie pobudzania innowacyjności organizacji. W rozdziale siódmym szczegółowej analizie poddano rolę przywódcy w procesie planowania i wdrażania zmian. Drugie zagadnienie dotyczy operacyjnego pobudzania innowacyjności przez przywódcę w ramach swojej Przywództwo w organizacjach. jak przywódca może świadomie budować kulturę organizacyjną oraz jaki wpływ na jego działania miewa kultura narodowa kraju. W rozdziale ósmym przeanalizowano zarządzanie przeobrażeniem kultury organizacyjnej jako niezwykle trudnym i specyficznym rodzajem zmiany. że konieczna jest dynamiczna zmiana typu przywództwa w organizacji związana ze zmianami w otoczeniu organizacji. oraz kreowanie i pobudzanie innowacyjności organizacji. opierając się na analizie możliwości pojawienia się czterech typowych stylów przywództwa w określonych sytuacjach charakterystycznych dla danego rodzaju organizacji. Oddzielnie omówiono rolę przywódców na poziomie globalnym i lokalnym. które trzeba rozproszyć. Kwestię tę podzielono na dwa zagadnienia. Są nimi planowanie i zarządzanie zmianami organizacyjnymi. z którymi wiąże się właśnie wyłonienie różnych poziomów przywództwa. które omówiono. W trzech ostatnich rozdziałach omówiono najważniejsze zadania stojące przed współczesnymi przywódcami.Wstęp 13 W rozdziale czwartym omówiono zadania warte skupienia w rękach globalnego przywódcy organizacji oraz te. Szczególnie dokładnie przeanalizowano wpływ umiędzynarodowienia i globalizacji gospodarki na zmianę struktur organizacji. Pierwszym jest strategia pobudzania innowacyjności wiążąca się z podjęciem przez przywódcę decyzji. a także konieczność pojawienia się różnych typów przywódców. a w jakich w ramach sieci współpracujących organizacji. w jakich okolicznościach innowację należy rozwijać w ramach wewnętrznych zasobów organizacji.

indd14 14 2010-05-31 22:39:15 .14 Przywództwo w organizacjach organizacji i sieci współpracujących organizacji. Po każdym rozdziale umieszczono test sprawdzający przyswojenie przez czytelnika zaprezentowanych w nim zagadnień. a także zaproponowano zagadnienia do samodzielnego studiowania. Rozdział kończą wnioski płynące z zamieszczonych w nim analiz. Na końcu każdego rozdziału znalazły się wnioski mające stanowić podsumowanie. Dołączono także słownik najważniejszych użytych w nim pojęć. Przywództwo w organizacjach. które pozwalają na pogłębienie lub weryfikację wniosków.

Opiszemy mocne i słabe strony poszczególnych teorii i modeli przywództwa. Po przeczytaniu tego rozdziału czytelnik powinien umieć: • wymienić i poprawnie zinterpretować kilka definicji przywództwa związanych ze sprawowaniem przez przywódcę różnych rodzajów władzy i jego wpływem na grupę. Celem pierwszego rozdziału jest znalezienie przyczyn tej sytuacji. na czym opierało się ich przywództwo. • określić czynniki zwiększające i różnicujące zapotrzebowanie na przywództwo. • podać przykłady przywódców biznesowych i społecznych oraz wyjaśnić. Jest wprawdzie bardzo wiele definicji. W rozdziale tym prześledzimy także ewolucję postrzegania przywództwa. • rozróżnić przywódcę nastawionego na zadania od zorientowanego na stosunki międzyludzkie. docierając do współczesnego rozumienia tego pojęcia.1 Pojęcie przywództwa i jego ewolucja Wprowadzenie Zdefiniowanie przywództwa nie jest proste. którą powszechnie uznaje się za przywódcę.indd15 15 2010-05-31 22:39:15 . w tym także podejście sytuacyjne. które jest źródłem wielu trudności pojawiających się podczas prób wdrożenia tego podejścia wraz ze wszystkimi jego teoretycznymi aspektami. • zaproponować i obronić własną definicję przywództwa. Przywództwo w organizacjach. jednak często są one ze sobą sprzeczne lub nie nadają się do opisania każdej osoby.

nawet pomimo oporu i niezależnie od tego. Przywództwo to „zdolność do wpływania lub sprawowania władzy we wspólnotach społecznych” (Abercrombie i in. między innymi w pracach socjologicznych i politologicznych. 3) władzę legalną. wynikającą z wiary szerokich kręgów społecznych w niezwykłe zdolności i umiejętności przywódcy. Przywództwo a władza Definicji przywództwa jest bardzo wiele.16 Przywództwo w organizacjach • zreferować ewolucję podejścia do przywództwa w nauce o organizacji i zarządzaniu. Weber wyodrębnił trzy typy władzy prawomocnej: 1) władzę tradycyjną. „Władza oznacza każdą szansę. Zmiany te wymusiła niekompletność wcześniejszych opisów i teorii. którą dysponuje przywódca. Warto jednak zastanowić się nad władzą. że wewnątrz jakiegoś związku społecznego zostanie przeforsowana czyjaś wola. Definicje przywództwa Rozumienie przywództwa i zadań przywódcy ewoluowało wraz z rozwojem socjologii. nauki o organizacji i zarządzaniu oraz innych dziedzin. której podstawą są przepisy prawne. jak również przeobrażenia otoczenia i coraz to nowe wyzwania pojawiające się przed organizacjami i ich liderami. traktując jako jeden z aspektów władzy (Burns 1994). opartą na tradycji i obyczaju. psychologii społecznej. • określić wyzwania dla przywódców współczesnych organizacji. politologii. „Przywództwo to zdolność jednej lub kilku osób do wpływania na grupę i wdrażania własnej polityki” (Bogdanor 1993). 2) władzę charyzmatyczną. tak jak w dwóch poniższych definicjach. W układzie organizacyjnym władza (i odpowiadający jej autorytet) przybiera zazwyczaj jedną z pięciu form (French i Raven 1959): Przywództwo w organizacjach. czego ta szansa dotyczy” (Weber 1972). Te dziedziny nauki łączą je głównie z władzą.indd16 16 2010-05-31 22:39:15 . 1988).

a grupa (organizacja. Przywódca ma zatem kontrolę nad ludźmi. określana przez organizację i przyznana ludziom zajmującym określone stanowiska. że występowanie nieświadomego przywództwa jest rzadkie. Pojęcie przywództwa i jego ewolucja 17 1) władza formalna. 2) władza nagradzania. że przywództwo również nie zawsze musi być świadome. Przywódca musi mieć jednak wizję zmiany. społeczeństwo) jawi się w tym momencie jako system wzajemnie oddziałujących na siebie podmiotów (Pacholski i Sławoń 1997). tzn. Takie pojmowanie władzy mogłoby sugerować. że przywódca nie w każdej sytuacji musi ujawniać swoją rolę. którymi przewodzi. Istotną cechą władzy jako kryterium wykorzystywanego do zdefiniowania przywództwa jest także wskazywana przez część teoretyków zdolność do wprowadzania zmian (transformacji). Pogląd ten wskazuje na konieczność ujawnienia się Przywództwo w organizacjach. jądro każdego działania zespołowego. czyli udzielania lub wstrzymywania nagród. że „Władza stanowi podstawowy i nieunikniony element wszystkich stosunków społecznych.indd17 17 2010-05-31 22:39:15 . polegającą na tym. organizacji czy społeczeństwa. Zauważyć trzeba. Tradycyjny podział na rządzonych i rządzących zaciera się w tym wypadku. Rozumienie władzy jedynie jako możliwości wywierania wpływu na zachowania drugiej strony zakłada. to jeżeli przywództwo definiowane jest przy użyciu kategorii władzy. wokół którego rozwijają się jednocześnie procesy rywalizacji i integracji”. umiejętność takiego ingerowania w dany bieg zdarzeń. zagwarantowana przez hierarchię organizacyjną. że sprawujący władzę ma większą kontrolę nad zachowaniami podwładnych niż oni nad jego postępowaniem. emocjonalnego lub fizycznego. co oznacza. 5) władza ekspercka. Crozier i Friedberg (1982) twierdzą. sytuacja taka jest możliwa. Zazwyczaj jednak władza zakłada asymetrię relacji pomiędzy członkami grupy. Chociaż wydaje się. aby dokonać ich przekształcenia. 4) władza dzielenia. 3) władza wymuszania. oparta na unikatowej wiedzy pewnych członków organizacji. jak i nieświadomy. opierająca się na możliwości rozdysponowywania ograniczonych zasobów w ramach organizacji. że dzierżenie władzy nie zawsze musi wiązać się z jej użyciem. umożliwiająca wymuszenie na innych stosowania się do określonych wymagań środkami zastraszania psychicznego. że stosunek władczy może być zarówno świadomy.1.