Własności stali odpornych na korozję

WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ

Euro Inox
Euro Inox jest europejską organizacją promocji rynku stali odpornych na korozję. Do grona członków Euro Inox należą: europejscy producenci stali odpornych na korozję narodowe organizacje promocji rynku stali odpornych na korozję organizacje promocji rynku przemysłu dodatków stopowych. Celem Euro Inox jest popieranie istniejących zastosowań dla stali odpornych na korozję i zachęcenie do nowych kierunków zużycia. Planistom i użytkownikom mają być udostępniane, przydatne do praktycznego wykorzystania, informacje o własnościach stali odpornych na korozję i ich prawidłowym przerobie. W tym celu Euro Inox wydaje publikacje w postaci drukowanej i elektronicznej, organizuje konferencje i seminaria oraz inicjuje i wspiera przedsięwzięcia z zakresu badań techniki zastosowań jak również analizy rynku.

Metryczka wydawnictwa
Własności stali odpornych na korozję Wydanie 2002 © Euro Inox 2002 ISBN 2-87997-083-0 Wydawca: Euro Inox 241, route d'Arlon 1150 Luksemburg Księstwo Luksemburg Tel. +352 26 10 30 50 Fax +352 26 10 30 51 Diamant Building, Bd.A.Reyers 80, 1030 Bruksela Belgia Tel. +32 2 706 82 67 Fax + 32 2 706 82 69 E-mail: info@euro-inox.org www.euro-inox.org Niniejsza dokumentacja opiera się na informatorze 821 ”Edelstahl Rostfrei - Eigenschaften” - Ośrodka Informacji o Stalach Odpornych na Korozję w Düsseldorf, Niemcy.

Adresy poradnictwa
Pełnoprawni członkowie

Acerinox Internet: www. acerinox.es

ThyssenKrupp pec Acciai Specia li Terni Internet: www.acciaiterni.it

Ugine & ALZ Belgium Ugine & ALZ France Groupe Arcelor Internet: www.ugine-alz.com

Outokumpu Stainless Internet: www.outokumpu.com/stainless

ThyssenKrupp Nirosta Internet: www.nirosta.de

org Cedinox Internet: www.bssa.edelstahl-rostfrei.3 5 6 7 8 9 10 Wstęp Podział stali odpornych na korozję Charakterystyczne własności grup stali Stale ferrytyczne Stale martenzytyczne Stale austenityczne Stale austenityczno-ferrytyczne Odporność na korozję Uwagi ogólne Rodzaje korozji Wskazówki odnośnie zastosowań Przydatność do spawania Podatność do przeróbki plastycznej Skrawalność Wykończenia powierzchni Własności fizyczne Normalizacja Strona 2 3 5 5 8 11 12 13 13 13 15 15 17 19 20 22 23 Członkowie stowarzyszenia British Stainless Steel Association (BSSA) Internet: www.info Polska Unia Dystrybutorów Stali (PUDS) Internet: www.ch 1 .es Informationsstelle Edelstahl Rostfrei Internet: www.com Nickel Institute Internet: www. Nie można z tego tytułu zgłaszać żadnych roszczeń o gwarancje i odszkodowanie.4 4 4.imoa.3 3.puds.2 3.chromium-asoc.de International Molybdenum Association (IMOA) Internet: www.swissinox.D.cedinox.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ Treść Informacje zawarte w niniejszym opracowaniu służą tylko jako pomoc. 1 2 3 3.idinox.org.it International Chromium Development Association (ICDA) Internet: www.2 4. Przedruki w postaci wypisów czy streszczeń są dozwolone tylko za zgodą wydawcy.com SWISS INOX Informationsstelle für nichtrostende Stähle Internet: www.1 3.com.pl Institut du Développement de l’Inox (I.uk Centro Inox Internet: www.-Inox) Internet: www.nickelinstitute.1 4.centroinox.

gdy cała produkcja przemysłowa krajów OECD (Organizacji Współpracy i Rozwoju Gospodarczego) w minionych 40 latach zwiększyła się czterokrotnie.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 1 Wstęp Stale odporne na korozję . Ponadto dodanie określonych innych. jak jakościowa stal budowlana. gdy jest to niezbędne dla zrozumienia omawianego tematu. Ma ono objaśnić różnice pomiędzy różnymi gatunkami stali odpornych na korozję i ułatwić ich dobór do odpowiednich zastosowań. . 2 Zna jduje to swoje odzwierciedlenie w znacznej stopie wzrostu jej produkcji. a stale chromowo-niklowe stalami kwasoodpornymi. stal narzędziowa. na przykład: niob. tytan (odporność na korozję międzykrystaliczną).jest to pojęcie zbiorcze dla stali zawierających co najmniej 10. Niniejsze opracowanie omawia stale walcowane i kute. Wyższe zawartości Cr i dalszych składników stopowych jak na przykład nikiel (Ni) oraz molibden (Mo) jeszcze bardziej podwyższają odporność na korozję. wszystkie o bardzo odmiennych własnościach użytkowych. Tym samym konstruktorzy. stal na łożyska toczne. W Polsce powszechnie przyięło się określać stale chromowe mianem stali nierdzewnych. Od chwili wynalezienia stali odpornych na korozję w roku 1912 producenci i przetwórcy stosowali różne nazwy handlowe.5 % chromu (Cr) i wykazujących w przeciwieństwie do stali niestopowych wyraźnie polepszoną odporność na korozję. pierwiastków do stopu może mieć pozytywny wpływ na dalsze własności. azot (wytrzymałość. ponieważ do stali jakościowych należą grupy takie. W swojej wieloletniej historii stal odporna na korozję osiągała rosnące znaczenie w coraz większej liczbie zakresów zastosowań dzięki właściwej dla niej odporności na korozję i jej dobrym własnościom mechanicznym. Również na najbliższe lata oczekiwany jest nieprzerwany wzrost rzędu od 5 do 7 % rocznie. przetwórcy i użytkownicy dysponują dużą ilością gatunków stali dla różnorodnych obszarów zastosowań. to produkcja stali odpornych na korozję w tym samym okresie czasu wzrosła o współczynnik 8. Podczas. odporność na korozję) oraz siarka (skrawalność). Słowo “stal jakościowa” nie wystarcza jako określenie. Stale odporne na korozję produkuje się w postaci stali walcowanej i stali kutej oraz staliwa. stal szybkotnąca. Sprawy przerobu są poruszane tylko wtedy.

4511 o strukturze ferrytycznej stal -materiał Nr 1. Mo (wyższe zawartości chromu i niższe zawartości Ni niź w stalach austenitycznych) 1. W przypadku tych stali osiąga się poważny wzrost wytrzymałości oraz granicy plastyczności poprzez dodatek Mo względnie Cu.43. bez Nb lub Ti Tablica 3: Znaczenie oznaczeń (cyfrowych) numerów dla stali odpornych na korozję stale z Cr.46..WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 2 Podział stali odpornych na korozję Tablica 1 zawiera składy chemiczne najważniejszych znormalizowanych stali walcowanych i kutych.: } } } stale z Cr o zawartości < 2. Nb. które objęte są normą EN 10088 Stale odporne na korozję są podzielone następnie według ich składów chemicznych... Nb.41.5 % Ni stale z Cr o zawartości > 2. lub Ti z Mo. Znaczenie oznaczeń cyfrowych (numerów) dla stali odpornych na korozję wynika z tablicy 3..40. 2: Przykłady typowego ukształtowania struktury w różnych gatunkach stali: stal -materiał Nr 1.4313 o strukturze martenzytycznej stal -materiał Nr 1. C lub Ni Cr. Nb.: 1.4301 o strukturze austenitycznej stal -materiał Nr 1.) 3 . . Z uwagi na jego zwięzłość system cyfrowy okazał się być szczególnie przydatny. bez Nb lub Ti bez Mo.4462 o strukturze austenityczno-ferrytycznej Struktura ferrytyczna martenzytyczna austenityczna austenityczno-ferrytyczna Tablica 2: Grupy stali odpornych na korozję Głowne składniki stopu Cr Cr. odnoszące się do stanu struktury (rys... 2) Ponadto zyskały na znaczeniu stale odporne na korozję umacniane wydzieleniowo.. Ni.: 1.45.: 1..: 1.5 % Ni bez Mo. Nb. Mo Cr. Ti. a) b) c) d) Rys. na cztery grupy wymienione w tablicy 2.44. Ni. CrNi lub CrNiMo z dodatkami specjalnymi (Cu. Al i V wraz ze specjalną obróbką cieplną. Poszczególne gatunki stali oznacza się przy pomocy dwóch systemów: systemu znaków stali i systemu cyfrowego. lub Ti z Mo. Ponadto dla specjalnych zastosowań istnieją dalsze stale odporne na korozję.: 1.

35 P<0.16 11.95 0.4125 1.5 24.10 1.0/25.4401 1.08/0.0/14.4318 1.0/18.0 N0.4589 1.4436 1.4305 <0.4110 1.9/1.02 Ti4x (C+N) +0.0 6.0/17.0 17.50 0.0 19.5/17.5 16.0/12.42 0.3 <1.025 10.0/19.0/26.0 V0.4521 <0.08 <0.5/12.0 16.12/0.10/0.0 13.0/10.95/1.15 Cu0.0 16.43/0.0 2.0/18.4501 <0.5 0.8/2.0 N<0.0 Cu1.5 2.02 <0.0 N0.0/5.8/1.65 N<0.0 16.35 0.0 N<0.70 9.0 0.0 2.025 0.0/23.15/0.0/13.20 <0.50/0.0 16.02 17.0/8.0 3.80 0.12/0.5 10.35 V0.5 Ti5xC do 0.0/12.0 15.0/19.10/0.25 0.0/14.0/18.0 6.0 N<0.11 11.5/19.22 24.15 12.5/18.0/19.48/0.0/26.07/0.12/0.0/14.80 2.5 16.0/19.03 21.08 0.4 0.5 N0.5 N0.5 1.11 6.5 17.03 x x Stale austenityczno-ferrytyczne X2CrNiMoN22-5-3 X2CrNiMoCuWN25-7-4 1.0/26.4034 1.5/14.7 3.5 23.0 2.4520 1.4571 1.5 24.3/0.0 11.15/0.4303 <0.0 Ti5xC do 0.9/1.0/26.0/21.15 <0.0 N<0.0 x x x x Stale austenityczne X5CrNi18-10 X4CrNi18-12 X8CrNiS18-9 X2CrNi19-11 X2CrNi18-9 X2CrNiN18-10 X6CrNiTi18-10 X6CrNiNb18-10 X10CrNi18-8 X2CrNiN18-7 X5CrNiMo17-12-2 X2CrNiMo17-12-2 X6CrNiMoTi17-12-2 X1CrNiMoTi18-13-2 X1CrNiMoN25-25-2 X2CrNiMoN17-13-3 X2CrNiMo18-14-3 X3CrNiMo17-13-3 X2CrNiMnMoNbN25-18-5-4 X2CrNiMoN17-13-5 X1NiCrMoCuN25-20-5 X1NiCrMoCuN25-20-7 1.0 16.5/15.0/18.0 16.0/6.60 <0.60 22.20 V<0.4439 1.0 12.11 8.0/2.02 <0.5 6.10/0.20/1.02 N>0.11 10.0/2.0/21.0 N<0.15 Ti0.08 0.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ Oznaczenie stali Znak Numer C Cr Mo Skład chemiczny w % Ni Inne Znormalizowane w En 10088 Część 2 Część 3 Stale ferrytyczne i martenzytyczne X2CrNi12 X2CrTi12 X2CrTi17 X12Cr13 X20Cr13 X20CrMo13 X30Cr13 X39Cr13 X46Cr13 X50CrMoV15 X55CrMo14 X5CrNiMoTi15-2 X3CrNiMo13-4 X4CrNiMo16-5-1 X6Cr17 X6CrMo17-1 X3CrTi17 X3CrNb17 X14CrMoS17 X6CrMoS17 X17CrNi16-2 X39CrMo17-1 X90CrMoV18 X105CrMo17 X2CrMoTi18-2 1.0 3.4561 1.15 0.20 10.5/18.15-0.5/3.5 17.5/13.5 N<0.33/0.0 4.36/0.35 N<0.5 2.0/5.5 16.08 <0.45/0.5 16.0/20.22 9.4031 1.0/14.0 N0.4120 1.4006 1.5/14.60 <0.0 4.5/13.85/0.5 12.03 1.25 x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x <0.5 2.0/10.5/2.4310 1.55 0.0 13.4122 1.03 <0.20/0.03 <0.9/1.03 <0.11 8.5 12.12/0.17/0.0/5.50 4.0/8.0 N0.0 N<0.00 P<0.0 0.0/12.4313 1.5 N>0.040S0.5/1.5/6.5 19.0/17.03 <0.5/17.5 17.11 10.0 16.5/18.5/18.0/2.5 16.0/18.20/0.60 0.03 <0.30/0.4057 1.22 12.5/18.045 S0.5 N<0.4404 1.4511 1.0/4.0/19.30/1.4104 1.26/0.50/0.040S0.5 17.22 0.4307 1.5/18.0 16.2/2.30/0.5/15.60 0.0/26.5/4.10/0.0/14.5 0.03 <0.0/9.20/0.5/14.5/3.0 18.4306 1.05/0.06 <0.03 Ti6x (C+N) do 0.8 1.4/0.0 16.0 12.0/10.0/13.3 0.03 <0.0 W0.07 1.45 0.08 <0.4550 1.5 <1.15/0.5/3.40/0.5 Ti0.4435 1.08 <0.4016 1.0/19.12 Ti4x (C+N) +0.4465 1.22 0.3/0.0/18.4105 1.0 15.0/7.015Ti0.0 N<0.50 Nb<0.0/13.5/3.22 N0.03 <0.80 Nb 12xC do 1.4112 1.0/15.4113 1.80 N<0.15/0.75 0.0/2.0 N0.4541 1.0 15.0/2.5/13.80 0.0/19.5 2.4539 1.5 17.4003 1.4021 1.5 24.00 N<0.0/18.0 15.4301 <0.5 2.80/1.0 N<0.4512 1.05 0.4510 1.5/1.0 Nb10xC do 1.5/6.0/19.0/15.16/0.5 14.11 10.08 <0.5 17.4429 1.5 Mn3.4418 1.4565 1.05 <0.15-0.4028 1.0 x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x 0.20 1.5/1.0 17.0/2.08/0.07 <0.03 <0.2 <0.5 12.5/11.5/12.05 <0.17 <0.0 16.0 8.0 N0.0/19.03 <0.0/18.11 Cu<1.0/20.4529 <0.0 17.30 Cu0.0 Tablica 1: Znormalizowane stale odporne na korozję (wybór) 4 .06 1.4462 <0.4311 1.05 <0.0 P<0.03 <0.00 10.0 4.11 16.70 11.4116 1.5/18.5/13.3 0.0 12.11 8.0 17.0/19.

obszar zastosowań ferrytycznych stali odpornych na korozję w budowie samochodów 5 . Szczególną zaletą ferrytycznych stali odpornych na korozję jest to. pierwiastki tworzące węgliki. już w niekorzystnych warunkach atmosferycznych lub w mediach wodnych. 1.WŁASNOŚCI STALI OPORNYCH NA KOROZJĘ 3 Charakterystyczne cechy grup stali 3. Własności mechaniczne stali ferrytycznych ( tablica 4) zakładają strukturę drobnokrystaliczną.4512) ich odporność na korozję.1 Stale ferrytyczne Z grubsza rozróżnia się dwie podgrupy ferrytycznych stali odpornych na korozję: z zawartością około 11 do 13 % Cr. Przy 17. 1 % molibdenu jako dodatku stopowego można jeszcze bardziej poprawić odporność na korozję. Niektóre stale zawierają tytan lub niob jako Układy wydechowe .4003. Przez wprowadzenie ok. że w przeciwieństwie do austenitycznych stali CrNi wykazują one wysoką odporność na śródkrystaliczną korozję naprężeniową wywoływaną chlorkami. a więc stabilne wobec korozji międzykrystalicznej. że zalicza się je jedynie do stali o podwyższonej odporności na korozję.procentowych sta lach chromowych pro ntowyc st chromowy hromowyc osiąga się lepszą odporność na korozję dzięki wyższej zawartości chromu. Stale takie po spawaniu są odporne także przy większych grubościach bez dodatkowej obróbki cieplnej. które wiążą węgiel. jest ograniczona tak. Z uwagi na względnie niską zawartość chromu chromowy hromowyc pro nto wyc st 11-12 pro c e nto wych st a l i chromowy ch (1. z zawartością około 17 % Cr. którą osiąga się poprzez odpowiednią obróbkę wyżarzającą tychże stali.

poza tym A5 Tablica 4: Własności mechaniczne niektórych nierdzewnych ferrytycznych stali odpornych na korozję w stanie wyżarzonym w temperaturze pokojowej (według EN 10088.zw. t. = drut.gw. w stanie Znak X2CrNi12 Numer 1. bl. przy zerwaniu3) % min Odporność na korozję międzykrystal. N/mm 2 Wydłuż.4016 tak nie X3CrTi17 1. część 2 i 3) 6 . d. pr. pr. = pręty dla drutów walcowanych obowiązują tylko wartości wytrzymałości na rozciąganie dla taśmy o grub. t. 320 320 280 220 220 280 260 260 240 240 240 280 280 450 450 450 450 / / / / 650 650 650 600 20 20 18 20 25 25 20 18 20 20 23 23 23 18 18 18 dostawy nie spawanym nie X2CrTi12 1.gw. t.4113 t. 1. Rozciąg. t. t.gw.zw. = taśma gorącowalcowana. pr.zw. t. = blacha. t. d. d.gw bl.zw. d. bl. 6 12 25 100 6 12 6 12 25 100 6 12 6 6 12 100 280 280 250 260 210 210 260 240 240 240 230 230 230 260 260 280 N/mm2 min.gw.4512 380 / 560 380 / 560 450 450 430 400 / / / / 600 600 630 630 nie nie X6Cr17 1.zw t.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ Oznaczenie stali Postać wyrobu 1) Grubość lub średnia maks.gw. pr. mm Umowna granica plastyczn 2) wzdłuż poprzeczn Wytrz. < 3 mm A80 mm. Na.zw.zw. = taśma zimnolwalcowana. t.4003 t.4510 420 / 600 420 / 600 420 / 600 450 / 630 450 / 630 440 / 660 tak tak X3CrNb17 X6CrMo17-1 tak tak tak nie 1) 2) 3) t. t.

7 .

że ulegną zahartowaniu. gięcie. wyciąganie wgłębne) przed podjęciem obróbki ulepszającej. Ponadto ulepszalny na wskroś obszar wymiarów zostaje poszerzony na średnice ponad 400 mm.15 0. sztancowanie. im wyższa jest zawartość C (tablica 5). bez występowania szkodliwych skutków z tytułu podwyższonej zawartości węgla (wytrącanie się węglików.4418).10 0.3: Krzywe temperatury pracy udarnościowej różnych stali odpornych na korozję (wg R. Schłodzenie może być przeprowadzone dużo wolniej aniżeli przy porównywalnych stalach niestopowych (np schłodzenie na powietrzu). uzyskują one wówczas strukturę martenzytyczną.20 0. Odporność na korozję zostaje jeszcze podwyższona przez dodatek molibdenu (1. to znaczy. W zależności od kształtu wyrobu stale martenzytyczne są dostarczane w stanie wyżarzonym lub ulepszonym. czny st nik wyc W mar tenzytycznych sta lach ni klowych rolę zytyczn węgla przejmuje nikiel (na przykład 1.4021 (rys.4313).1050 0C. W wyniku obróbki odpuszczającej spada wytrzymałość a wzrasta odporność na obciążenia dynamiczne. Zawartość C w % wagowo 0. Wartości odporności na obciążenia dynamiczne martenzytycznych stali chromowych w zależności od temperatury wynikają z wykresu . Obróbka ulepszająca obejmuje hartowanie i następnie odpuszczanie do temperatur 650 . Wyroby. Na wykresie ulepszania dla stali 1. wytłaczanie.70 1. wysokie utwardzenie).2 Stale martenzytyczne W przypadku stali z 12-18 % Cr i zawartościach C od 0. Oppenheima) temperatura badania w 0C stale austenityzne martenzytyczne stale nikowe ferrytyczne stale z zaw. zahartowanych i odprężonych (Schierhold). który przedstawia się jako przykład dla tej grupy stali. Temperatury austenizacji mieszczą się w zależności od gatunku stali.1%. 4).25 0. Jeśli zostaną one nagle schłodzone z zakresu okolicy 950 . Twardość tych stali jest tym większa.40 0. mogą być przerabiane plastycznie na zimno i na gorąco (np. chodzi o stale. można rozpoznać szeroki zakres rodzajów własności wytrzymałościoŻyletki do golenia z martenzytycznej stali nierdzewnej Praca udarnościowa (próbki DVM) w J Rys. w Tablica 5: Wpływ zawartości wegla na twardość martenzytycznych stali odpornych na korozję. W stanie ulepszonym uzyskuje się wysokie wartości wytrzymałościowe. które w wysokich temperaturach są całkowicie austenityczne. 13% Cr austenitycznego. 3.00 Twardość w HRC 40 46 50 53 56 58 60 8 .750 0C. które dostarcza się w stanie zmiękczająco wyżarzonym ( jak taśmy zimno i gorąco walcowane i z nich przycięte na długość blachy).WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 3. 17% Cr martenzytyczne stale z zaw.Rys. Zdolność do ulepszania zostaje przy tym utrzymana.

odpuszczanie: temperatura odpuszczania 2 h/na powietrzu (wg Schierholda) Umowna granica plastyczności Wydłużenie w % (Lo = 5 do) Przewężenie Wydłużenie Temperatura odpuszczania w 0C Oznaczenie stali Postać wyrobu 1) Grubość lub średnia maks.pr.pr. Ta grupa stali z uwagi na jej wysoką odporność na ścieranie i wytrzymałość na przecinanie znajduje szerokie zastosowanie. t. d.zw.pr. 6 12 75 160 6 160 75 160 6 12 75 160 6 12 75 160 6 12 75 160 6 12 75 160 6 40 230 210 210 190 220 190 190 190 220 200 200 180 290 270 270 270 220 200 200 190 220 200 200 205 250 195 N/mm2 min. t. bl.pr.4310 40 nie nie 9 . bl.zw.4301 t. bl.pr. t.pr. d.zw. jakie można osiągnąć poprzez obróbkę cieplną.gw.4306 1. t. t.4305 1. d.4021. t. t. d. Warunkiem dostatecznej odporności na korozję jest jednak również odpowiednie wykonanie powierzchni.zw.gw. d. bl.4311 40 tak tak X6CrNiTi18-10 1. d. przy zerwaniu3) % min Odporność na korozję międzykrystal. N/mm 2 Wydłuż. hartowanie: 1000 0C/olej. t. t. d. 260 250 250 250 230 250 240 240 320 310 310 250 240 240 250 240 240 280 540/750 520/720 520/720 500/700 500/650 500/750 500/700 500/750 520/670 520/670 500/650 460/680 550/750 550/750 550/750 550/760 520/720 520/720 500/700 500/700 520/720 520/720 500/700 510/740 600/950 500/750 45 dostawy tak spawanym nie X4CrNi18-12 X8CrNiS18-9 X2CrNi19-11 X2CrNi18-9 1. bl. które osiąga się przez następujące zaraz potem trawienie lub dokładne szlifowanie i polerowanie.materiał Nr 1. w stanie Znak X5CrNi18-10 Numer 1.4541 40 tak tak X6CrNiNb 18-10 1.4550 40 tak tak X10CrNi18-8 1.gw. na rozciąg. t. bl.4307 45 35 45 tak nie tak Przewężenie w % nie nie tak X2CrNiN18-10 1.zw.4303 1. mm Umowna granica plastyczn 2) wzdłuż poprzeczn Wytrz.pr. Rys 4: Wykres ulepszania stali.gw.zw.gw. d.pr t. Ze względu na najlepszą odporność na korozję należy przede wszystkim dotrzymywać zadane temperatury obróbki cieplnej.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ Wytrzymałość na rozciąganie Wytrzymałość na rozciąganie oraz umowna granica plastyczności wych.zw.

na rozciąg.zw. 380 370 370 270 260 260 270 260 260 270 260 260 190 260 650/850 650/850 630/830 530/680 530/680 520/670 500/700 530/680 530/680 520/670 500/700 540/690 540/690 520/670 500/700 490/690 540/740 35 35 45 40 45 40 40 40 45 40 40 dostawy tak spawanym tak X5CrNiMo 17-12-2 1. d.zw. t. d. t. bl.p. d. t.4462 40 20 25 25 25 tak tak tak tak 450 1) 2) 3) t. d. bl.pr. t.4429 330 320 320 270 260 260 270 260 260 420 580/780 580/780 580/780 580/800 550/700 550/700 520/670 500/700 550/700 550/700 530/730 500/700 800/950 35 35 40 40 40 40 45 40 40 tak tak X2CrNiMo 18-14-3 1. = drut. bl. t.zw.gw. = taśma gorącowalcowana. mm Umowna granica plastyczn 2) wzdłuż poprzeczn Wytrz.4539 tak tak X1NiCrMoCu N25-20-7 X2CrNiMo N22-5-3 1. d.4465 40 35 tak tak tak tak 1.p. t. d. t. bl.pr. t. bl.gw.4462 w stanie jak dostarczono.pr.gw.p. bl.4571 tak tak X1CrNiMoTi 18-13-2 X1CrNiMoN 25-25-2 X2CrNiMo 17-13-3 1.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ Oznaczenie stali Postać wyrobu 1) Grubość lub średnia maks. t. bl.4565 NbN25-18-5-4 X2CrNiMoN 17-13-5 1.pr.zw.pr.4404 tak tak X6CrNiMoTi 17-12-2 1. t.gw.zw. t. = blacha.gw. d. d.pr. w stanie Znak X2CrNiN18-7 Numer 1. t. d. d. t. 6 12 75 6 12 75 160 6 12 75 160 6 12 75 160 20 30 160 20 6 12 75 160 6 12 75 160 6 12 75 160 30 160 20 6 12 75 160 6 12 75 160 75 160 6 12 75 160 290 270 270 280 240 220 220 230 300 300 300 280 280 280 240 220 220 200 240 220 220 200 350 330 330 240 220 220 200 240 220 220 200 240 220 220 200 N/mm2 min. bl.pr.zw.gw. N/mm 2 Wydłuż. bl.pr.4436 tak nie X2CrNiMnMo 1. pr. = taśma zimnolwalcowana.gw. pr. t. pr.4318 t. poza tym A5 Tablica 6: Własności mechaniczne znormalizowanych stali odpornych na korozję austenitycznych jak również stali austenitycznoferrytycznych 1. t. w. t. t. d.zw.zw.gw. t. przy zerwaniu3) % min Odporność na korozję międzykrystal. t.gw. = pręty dla walcówki obowiązują tylko wartości wytrzymałości na rozciąganie taśmy < 3 mm grubości A80 mm. w. bl.gw.4561 1.4529 1.4439 35 tak tak 320 310 310 270 260 260 340 480 480 480 580/780 580/780 580/780 580/800 530/730 530/730 520/720 530/730 650/850 650/850 660/950 660/950 640/840 650/880 35 35 40 35 35 tak tak X1NiCrMoCu N25-20-5 1. w.pr.4435 tak tak X3CrNiMo 17-13-3 1. d. bl.zw. w temperaturze pokojowej (według EN 10088 część 2 i 3) 10 . d.4401 tak nie X2CrNiMo 17-12-2 1.zw.zw.gw.pr. bl. t.

aby uniknąć tworzenia się wytrąceń. Dla określonych obszarów zastosowań wymagane są stale austenityczne o wyższej wytrzymałości. W porównaniu z węglem dodatek azotu do stopu przynosi tę korzyść.4439. 6: pierwiastki węgiel (C) oraz azot (N) wykazują największą skuteczność. Stale austenityczne w przeciwieństwie do stali martenzytycznych nie są hartowalne. 5: Umacniające zachowanie się niektórych stali odpornych na korozję stopowej. 5. Stalami austenitycznymi z zawartością azotu są na przykład stale 1. Tak samo jak przy stalach ferrytycznych. Zaleca się ich stosowanie w wielu dziedzinach i stanowią one najważniejszą grupę stali odpornych na korozję. Jednakże rezygnuje się z dodawania węgla z przyczyn chemiczno-korozyjnych. Tak więc w zależności od stopnia takiej obróbki można uzyskać różne stopnie umocnienia. że obok poprawy wytrzymałości podwyższona zostaje również odporność na korozję. 400 N/mm2 (1. Poprzez ukierunkowany dobór zawartości składników stopowych możliwe jest podniesienie umownej granicy plastyczności nawet do wartości pow.4406 lub 1.4311. Przy obróbce plastycznej na zimno może dodatkowo dojść do utworzenia się martenzytu odkształceniowego. 1.3 Stale austenityczne Austenityczne stale CrNi o zawartości 8 % Ni oferują szczególnie korzystną kombinację podatności do obróbki.4318. w szczególności chromu i molibdenu. Jako końcowy etap obróbki cieplnej stosuje się wyżarzanie odpuszczające w temperaturach 1000 i 1150 0C z następującym potem schłodzeniem w wodzie lub na powietrzu. która w miarę wzrostu dodatków stopowych. 1. Wysoka zdolność do wydłużenia wartości wydłużenia przy zerwaniu stali 11 . Wpływ ważnych dla stali odpornych na korozję pierwiastków stopowych na umowną granicę plastyczności jest przedstawiony na rys.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 3.4565).2). Wzrost granicy plastyczności można na przykład osiągnąć poprzez obróbkę plastyczną na zimno. Wyższą skłonność do umocnienia na zimno stali austenitycznych w porównaniu ze stalami ferrytycznymi przedstawia rys. własności mechanicznych i odporności na korozję. Inną możliwością jest utwardzanie roztworowe poprzez przedsięwzięcia z zakresu techniki wytrzymałość na rozciąganie i umowna granica plastyczności w N/ mm2 wytrzymałość na rozciąganie umowna granica plastyczności zgniot wzdłużny w % Rys. Najważniejszą własnością tej grupy stali jest wysoka odporność na korozję. również przy stalach austenitycznych dla uzyskania dobrych własności technologicznych (tablica 6) konieczna jest struktura drobnoziarnista. zwiększa się jeszcze bardziej (patrz tablica 1 oraz rozdział 4.

Prowadzi to do wyważonej struktury austenityczno-ferrytycznej (z reguły 50 : 50).w stosunku do stali austenitycznych . J.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ austenitycznych (patrz tablica 6) są prawie dwukrotnie wyższe niż dla stali ferrytycznychprowadzi to do bardzo dobrej zdolności do przeróbki plastycznej na zimno. ok. 7 % Ni. Z uwagi na ich ogólnie dobry profil własności. Z tego wynikają korzystne zdolności do głębokiego tłoczenia i do obciągania jak również do dobrego podwijania krawędzi.4462 zawiera ok. 22 % Cr. Rozważa jąc zachowanie się korozyjne austenityczno-ferrytycznych stali odpornych na korozję należy podkreślić ich .1 %) Rys. Z tablicy 6 wynika. Osiągane są mimo to dobre wskaźniki odporności na obciążenia dynamiczne. mogą być zastosowane w urządzeniach. . T. istnieje szerokie spektrum zastosowań dla tych stali głównie w dziedzinie budowy aparatury chemicznej. Stąd stale odporne na korozję. określane często jako stale podwójne (Duplex) zyskują coraz 12 Ostatnio uzyskano tak zwane stale “Superduplex” o jeszcze bardziej ulepszonej odporności na korozję. 3. Szczególne znaczenie mają również wyższe wartości robocze udarności. Spawalność stali austenityczno-ferrytycznych nie stwarza żadnych problemów. jeśli przestrzegane są reguły spawania. Stal 1. ciągliwe w niskich temperaturach. 3). 25 % Cr.4462). że umowna granica plastyczności leży wyraźnie powyżej tej granicy dla stali austenitycznych. Dotyczy to w szczególności stali X2CrNiMoN 22-5-3 (materiał Nr 1. Llevellyn) 3. zmiana umownej granicy plastyczności w N/ mm2 bardziej na znaczeniu. pracujących w temperaturach do minus 269 0C . Zawierają one ok. z uwagi na ich dwa składniki struktury. 6: Wpływ niektórych pierwiastków stopowych na umowną granicę plastyczności stali austenitycznej (według V. 4 Stale austenityczno-ferrytyczne Stale austenityczno-ferrytyczne. w ochronie środowiska i w technice morskiej.lepszą odporność na wywoływaną przez chlorki korozję naprężeniową. które aż do bardzo niskich temperatur leżą na wysokim poziomie (rys.5 % Mo jak również azot i częściowo dalsze dodatki. zawartość składników stopowych w % ( w przypadku C oraz N w 0. Dalej trzeba podkreślić korzystne parametry wytrzymałości zmęczeniowej tej stali również w mediach korozyjnych. 5 % Ni oraz 3 % Mo jak również azot (patrz tablica 1). Mc Neely i D.

Sumą Działania: W = % Cr + 3. Tą pasywność powoduje dodatek minimum 10. Jeśli występują jony chlorku. 2 Rodzaje korozji Ubytkowa korozja powierzchniowa Ubytkowa korozja powierzchniowa charakteryzuje się równomiernym lub w przybliżeniu równomiernym ubytkiem. Jest ona określana w dużym stopniu przez skład stopu.W Ł A S N O Ś C I S T A L I O D P O R N Y C H N A K O R O Z JĘ 4 Odporność na korozję 4. Dodatkowo w wielu przypadkach można podwyższyć dalej odporność przez wprowadzenie molibdenu do stopu. Korozja naprężeniowa Przy tym rodzaju korozji powstają pęknięcia. Są one odporne na liczne media agresywne i nie wymagają żadnego dalszego zabezpieczenia powierzchni. gdy występują równocześnie trzy następujące warunki: a) powierzchnia elementu konstrukcyjne13 4. Równomierna korozja powierzchniowa na stalach odpornych na korozję może występować tylko w kwasach i silnych ługach. gdy warstwa pasywna zostanie przełamana lokalnie. 17 % Cr są dużo bardziej odporne aniżeli stale z 13% Cr. odporność na korozję wżerową zostaje podwyższona. Korozja naprężeniowa jest możliwa tylko. w szczególności przez dodanie molibdenu i częściowo azotu.1 mm/a. Z tego względu dla odporności na korozję istotnym jest dobór właściwego gatunku stali w odpowiednim stanie obróbki cieplnej i z prawidłowo obrobioną powierzchnią.jak to już wskazuje sama nazwa . Odporność korozyjna stali odpornych na korozję jest przede wszystkim uzależniona od składu stopowego stali. obowiązują tu informacje podane już wyżej łącznie z wpływem dodatków stopowych oraz tzw. stale odporne na korozję. Korozja szczelinowa Korozja szczelinowa . ponadto od jej powierzchni i stanu jej struktury.3 x % Mo Przy bardzo wysoko stopowych stalach austenitycznych i ferrytyczno-austenitycznych do sumy działania włącza się także pierwiastek stopowy azot z zastosowaniem różnych współczynników. . w porównaniu ze stalami niestopowymi i niskostopowymi wykazują wyraźnie podwyższoną odporność korozyjna. “ sumą działania”. Dla określenia stopnia ubytku masy na jednostkę powierzchni obowiązuje w stalach odpornych na korozję stosunek 1 g/h x m2 1. Korozja wżerowa (pitting) Korozja wżerowa może wystąpić.często tylko jakby ukłucia igłą. osady).1 Uwagi ogólne Jak wiadomo. Jeszcze wyższą odporność na korozję powierzchniową wykazują austenityczne stale chromowo-niklowe. W przypadku mechanicznego uszkodzenia powłoki pasywnej. Niebezpieczeństwo korozji wżerowej zwiększa się w wyniku kumulowania się na powierzchni osadów. obcej rdzy. Z reguły stopień ubytku poniżej 0. mogą w tych miejscach powstawać otworki . Wyraża się to tak zw.1 mm/ rocznie uważa się za dostateczną odporność na korozję powierzchniową. Jako że korozja szczelinowa podlega w zasadzie tym samym mechanizmom co korozja wżerowa. resztek żużla i barwnych nalotów. warstwa ta ulega samoczynnemu odtworzeniu.związana jest z występowaniem szczelin czy rys. Tak więc na przykład stale chromowe z zaw. szczególnie w podwyższonych temperaturach. Przez dalsze zwiększenie zawartości chromu. które w stalach odpornych na korozję przebiegają na ogół śródkrystalicznie. Te mogą być uzależnione od konstrukcji lub eksploatacji (np.5 % Cr do żelaza.

Naprężenia rozciągające można rozładować przez śrutowanie. W przypadku naprężeń rozciągających obojętnym jest. chyba że w wyniku dalszej obróbki cieplnej (np.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ b) c) go jest pod naprężeniem rozciągającym. korozji międzykrystalicznej w stalach austenitycznych zapobiega się przez mocne zredukowanie zawartości węgla lub związanie węgla przez dodanie tytanu lub niobu. albo są to naprężenia własne (np. Materiały dostarczane z tego rodzaju obróbką cieplną są odporne na korozję międzykrystaliczną. Jednak można również temu zapobiec przez dodanie niobu lub tytanu. Tego rodzaju korozja praktycznie nie występuje w wielu dziedzinach jak np. na skutek spawania. walcowania na zimno lub głębokiego tłoczenia). spawania) dojdzie do dodatkowego wytrącania się węglików chromu. czyli wytrzymałość zmęczeniowa. gdy w wyniku działania ciepła ( pomiędzy 450 a 850 0C przy stalach austenitycznych i powyżej 900 0C przy stalach ferrytycznych) wytrącają się na granicach ziaren węgliki chromu. w budownictwie i w obszarze dóbr konsumpcyjnych. W przeciwieństwie do tego w przypadku korozji zmęczeniowej brak jest przeważnie wytrzymałości zmęczeniowej i stal może pęknąć także poniżej tej granicy. w bliskości spoiny (strefa wpływu ciepła). w miarę rosnącej wytrzymałości stali. Przy stalach austenitycznych można poprawić w dużym stopniu odporność na korozję naprężeniową przez podwyższenie zawartości niklu. Rozpuszczalność węgla w stalach ferrytycznych jest o wiele mniejsza. Powoduje ono lokalne zubożenie zawartości chromu w okolicy wytrąconych węglików chromu. czy wywierane one są od zewnątrz przez rozciąganie lub naprężenia gnące. Z tego względu przy schłodzeniu z temperatury wyżarzania rozpuszczającego nie da się stłumić w tych stalach wytrącania się węglików chromu. W odróżnieniu od korozji naprężeniowej. 14 . oro międzykr iczna Korozja międzykr ysta liczna Korozja międzykrystaliczna nie stanowi już dzisiaj problemu przy właściwym doborze materiału. działanie jednego specyficznie działającego medium (przeważnie jony chlorków). Dostatecznej odporności na korozję międzykrystaliczną w stalach ferrytycznych nie można osiągnąć przez samo obniżenie zawartości węgla. korozja zmęczeniowa może wystąpić w zasadzie we wszystkich korozyjnie działających mediach w połączeniu z przemiennymi obciążeniami. Standardowe stale austenityczne CrNi oraz CrNiMo są w roztworach chlorków bardziej podatne na korozję naprężeniową aniżeli stale ferrytyczne i austenityczno-ferrytyczne. Można jednak cofnąć zubożenie zawartości chromu na granicach ziaren i skłonność do korozji międzykrystalicznej przez wyżarzenie stabilizujące w temperaturze 750 do 800 0C. Korozja zmęczeniowa Przy czystym obciążeniu zmęczeniowym (bez obciążenia korozją) występuje dolne naprężenie przemienne. skłonność materiału do korozji naprężeniowej. poniżej którego nie obserwuje się żadnego pęknięcia. Odporność na korozję zmęczeniową wzrasta: w miarę rosnącej odporności na korozję materiału w danym medium. W praktyce. Takie działanie ciepła występuje na przykład przy spawaniu. Korozja międzykrystaliczna może wystąpić w kwaśnych mediach. która występuje tylko w specyficznie oddziałujących mediach (patrz wyżej).

Odradza się stosowanie metody spawania autogenicznego. wymaganych własności wytrzymałościowych i odporności na obciążenia dynamiczne połączeń spawanych. Wszystkie stale ferrytyczne wykazują w strefie wpływu ciepła skłonność do mocnego wzrostu ziaren i z tego powodu należy je spawać przy możliwie małym doprowadzaniu ciepła. Przy cieńszych zimnowalcowanych blachach i taśmach ta niedogodność jest mniejsza aniżeli przy większych przekrojach. Sta ferryty ytyczne Sta le ferrytyczne nadają się do spawania. Z uwagi na zmniejszoną ciągliwość w okolicach spoiny.4541 są odporne korozyjnie w normalnej atmosferze zewnętrznej i z tego względu nadają się w równym stopniu do zastosowań wewnętrznych i zewnętrznych. Stale 1. 5 Przydatność do spawania W wielu obszarach zastosowań stali odpornych na korozję jedną z najważniejszych włas- . W praktyce stale odporne na korozję wobec wielu innych materiałów metalicznych.3 Wskazówki odnośnie zastosowania Stale 1. Odporność na korozję stali 1. odporność na korozję samej spoiny jak również strefy oddziaływania ciepła musi odpowiadać odporności materiału podstawowego.4016 jest mniejsza niż wyżej wymienionych stali CrNi (Mo). Obok lność. szczególnie wtedy. Przy wysokich wymaganiach w zakresie odporności na korozję w pierwszym rzędzie stosuje się stale stabilizowane.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 5 Przydatność do spawania oro konta kto (styk tyko Korozja konta ktowa (stykowa) Korozja kontaktowa może powstać. Bezpieczeństwo i trwałość użytkowania całej konstrukcji spawanej zależy bezpośrednio od dobrej jakości spoiny. udarowym lub wywoływanym przez drgania. gdy zróżnicowane materiały metaliczne znajdują się we wzajemnym styku i są zwilżone elektrolitem.4016 jest stosowana przede wszystkim wewnątrz pomieszczeń.4301 oraz 1. Materiał bardziej szlachetny (katoda) nie jest atakowany. Dla spełnienia tych wymogów trzeba zastosować obok odpowiednich dodatków spawalniczych również najlepsze techniki spawalnicze w połączeniu ze staranną obróbką wykańczającą spoiny. Materiał mniej szlachetny (anoda) zostaje zaatakowany w miejscu styku i przechodzi do roztworu. w przypadku grubościennych elementów budowlanych.4401 oraz 1. takich jak stale niestopowe i niskostopowe jak również aluminium są materiałami szlachetniejszymi. stale ferrytyczne nie nadają się na konstrukcje poddawane naprężeniom zmiennym. ności przerobowych jest spawa lność. także stal 1. przy czym jednak trzeba liczyć się ze zmniejszeniem ciągliwości. O odporności na korozję w różnych mediach/ chemikaliach informują: tabele i wykresy odporności wydane przez producentów stali. W przypadku stali 1.4003 zapobiega się w dużym stopniu tworzeniu grubych ziaren przez zastosowanie 15 4. jeśli powierzchnia szlachetniejszego materiału w stosunku do powierzchni materiału mniej szlachetnego jest duża.4571 są do pewnego stopnia również dość odporne w atmosferze zawierającej chlorki względnie dwutlenek siarki i z tego względu przydatne do zastosowania w atmosferze przemysłowej jak i na terenach nadmorskich. gdy przy spawaniu wprowadzi się możliwie mało ciepła w obszar spoiny. Korozja kontaktowa może wystąpić szczególnie wtedy. Przeważnie niemal wszystkie stale odporne na korozję można łączyć wszystkimi w praktyce typowymi metodami spawania i zgrzewania oporowego.

to takich stali z wyższymi zawartościami węgla nie spawa się. z uwagi na wymaganie równie dobrej odporności na korozję materiału podstawowego i stopiwa. że są one także zabezpieczone przed tworzeniem się pęknięć na gorąco podczas spawania. 1.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ innych rozwiązań techniki stopowej.4512. 50 % wyższy. aby zapewnić odporność spoiny na korozję. Ich skład chemiczny jest tak dobrany.4509. 60 % i w wyniku tego ciepło koncentruje się w strefie spawania. Stale austenityczne. nity tyczne Austeni tyczne stale odporne na korozję dają się spawać łatwiej aniżeli stale ferrytyczne. wytrzymałościową i zginania. Gatunki stabilizowane tytanem lub niobem oraz stale z obniżoną zawartością węgla w stanie spawanym bez następczej obróbki cieplnej.4511. Jeśli grubość blachy wynosi ponad 5 mm. Zarówno dla stali ferrytycznych jak i dla stali martenzytycznych zalecane są austenityczne dodatki spawalnicze (DIN 85 56) przy spawaniu połączeniowym. to należy ograniczyć węgiel do wartości poniżej 0. Zabezpieczenie przed korozją międzykrystaliczną w stanie spawanym zapewniają stabilizowane stale ferrytyczne 1.4520. 16 .4589. Z uwagi na odporność na korozję może być celowym pospawanie warstwy wierzchniej tym samym materiałem.2). 1.4510.03 %. Można je skutecznie odprowadzać przy pomocy podkładek miedzianych. przewodność cieplna jest niższa o ok. 1.4521 oraz 1. są spajane dodatkami spawalniczymi tej samej jakości lub wysokostopowymi. 1. lecz trzeba tu również uwzględnić niektóre osobliwości: współczynnik rozszerzalności cieplnej jest o ok. W strefie wpływu ciepła stal wykazuje także dobrą charakterystykę zmęczeniową. Dzięki korzystnym własnościom mechanicznym również większe przekroje są spawalne bez obróbki cieplnej. Do spawania zaleca się materiał dodatkowy z podwyższoną zawartością niklu. są odporne na korozję międzykrystaliczną (patrz rozdział 4. Z tego względu należy zastosować odpowiednią technikę spawania. 1. co sprzyja powstawaniu odkształceń i naprężeń szczątkowych. Zabarwień nalotowych należy albo unikać (formowanie) albo też usuwać je starannie po spawaniu mechanicznie lub chemicznie. Spawalność stali austenityczno-ferrytycznych (Duplex) z materiałem dodatkowym jest wyznaczana głównie przez własności strefy oddziaływania ciepła. Podczas gdy sta le mar tenzytyczne z niema zytyczne wielkimi zawartościami węgla nadają się warunkowo do spawania.

Przykładem tego ostatniego jest profilowanie na zimno i wytwarzanie rur wzdłużnie spawanych. Może ono być przeprowadzane albo na prasie krawędziowej w tłoczniku albo też za pomocą profilowania rolkowego w klatkach walcowniczych. podczas gdy przy obciąganiu wykrój jest trzymany sztywno przez dociskacz i spływanie nie jest możliwe. Ponadto często stosowaną metodą przekształcania plastycznego wyrobów płaskich jest wyginanie. średnica drutu). Przy obciążeniu w procesie obciągania stale te są za to podat-ne na odkształcenia plastyczne tylko w ograniczonym stopniu. Do najważniejszych metod przekształcania wyrobów płaskich zalicza się głębokie tłogłębo tłoczenie. Przy “prawdziwym” głębokim tłoczeniu możliwe jest spływanie wykroju poprzez pierścień ciągadła. wysoki graniczny stosunek średnicy wykroju do średnicy stempla ( âmax > 2. Mimo tego ograniczenia stale ferrytyczne stosuje się w wielu dziedzinach. nity tyczne Austeni tyczne stale odporne na korozję w porównaniu ze stalami niestopowymi i ferrytycznymi stalami odpornymi na korozję 17 Stale odporne na korozję charakteryzują się z reguły dobrą plastycznością. W zależności od występującego stanu naprężenia rozróżnia się “prawdziwe” głębokie tłoczenie (np. W przypadku wyrobów długich ze stali odpornych na korozję stosuje się w pierwszym rzędzie . dzięki czemu znajdują różnorodne zastosowanie. Przy głębokim tłoczeniu miseczkowym ferrytyczne stale odporne na korozję osiągają. jak stale niestopowe. ponieważ w ramach pożądanych własności najwyższy priorytet ma odporność na korozję. Wiele wykonanych plastycznie elementów. głębokie tłoczenie miseczkowe) i obciąganie. listwy ozdobne samochodów. W porównaniu jednak z niestopowymi stalami głęboko tłocznymi są one ograniczone w swojej odkształcalności. Ma ono na celu doprowadzenie wyrobu do pożądanego wymiaru (np. które uzyskują swoją wartość użytkową w wielu przypadkach dopiero w wyniku następnego procesu przekształcenia plastycznego. Odkształcenie w tym przypadku następuje wyłącznie kosztem grubości blachy. wyroby płaskie. dzięki ich dobrym właściwościom płynięcia. a nie podatność na przeróbkę plastyczną.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 6 Podatność na przeróbkę plastyczną 6 Podatność na przeróbkę plastyczną objętościową obróbkę plastyczną na zimno.0 ). Szczególne znaczenie mają wyroby płaskie ze stali odpornych na korozję. Jako dalszą metodę obróbki plastycznej stosuje się przeciąganie. Popularnymi elementami tłoczonymi są na przykład pokrycia i okładziny w architekturze. Typowymi przykładami są przeciąganie drutu sprężynowego jak również przeciąganie rur przy produkcji rur precyzyjnych. rryty ytyczne Ferrytyczne stale odporne na korozję zachowują się względem wymaganych sił odkształcających w przybliżeniu tak. połówki obudów katalizatorów jak również rury wzdłużnie spawane. szczególnie tych o skomplikowanej geometrii stanowi kombinację “prawdziwego” głębokiego tłoczenia i obciągania. Należy do tego wyciskanie na zimno oraz spęczanie na zimno. W wielu przypadkach jest jednak wymagane związane z odkształceniem umocnienie przez zgniot. wytłoczki zlewozmywaków.

Z tego względu skomplikowane części tłoczone wytwarzane są przede wszystkim z austenitycznych stali odpornych na korozję. 18 . Jeśli to konieczne. rury itp. Przy głębokim tłoczeniu miseczkowym auste- nityczne stale odporne na korozję osiągają w przybliżeniu taki sam graniczny stosunek średnicy wykroju do średnicy stempla jak ferrytyczne stale odporne na korozję. zlewozmywaki. Wyraźnie korzystniejszą podatność plastyczną wykazują za to austenity przy naprężeniu w procesie obciągania. Przykładem tego są wewnętrzne drzwiczki i dna zmywarek do naczyń. Typowe materiały austenityczne zmieniają się podczas przeróbki plastycznej częściowo w martenzyt.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ wykazują dużo większe umocnienie przez zgniot. Ta przemiana martenzytyczna ma niekorzystny skutek jednakże tylko przy wielostopniowym odkształcaniu plastycznym. to może być ona znów usunięta przez wyżarzanie międzyoperacyjne. Skutkiem tego jest wyraźnie wyższe zapotrzebowanie siły przy odkształcaniu plastycznym.

ilości i rozmieszczenia siarczków na przekroju materiału.030 % i znajdują się tym samym jeszcze poniżej wartości granicznych określonych normami.4306 1.4305 Stale z ulepszoną skrawalnością1) X5CrNi18-10 X2CrNi19-11 X2CrNi18-9 X6CrNiTi18-10 X5CrNiMo17-12-2 X2CrNiMo17-12-2 X6CrNiMoTi17-12-2 1) w krótkich. jak Oznaczenie stali Znak Numer Stale automatowe X14CrNoS17 X6CrMoS17 X8CrNiS18-9 1. Przy stalach automatowych należy zwrócić uwagę na pewne pogorszenie się odporności na korozję. Ponadto istnieją specjalne stale automatowe do specyficznych zastosowań.15 do 0.7). którego pozytywne oddziaływanie na skrawalność znajduje potwierdzenie Rys. Stale odporne na korozję przewidziane do obróbki skrawaniem można podzielić tak.4301 1.4401 1. Sta utom oma Sta le automa towe zawierają z reguły 0.35 % S.015 do 0.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 7 Skrawalność Przy skrawaniu stali odpornych na korozję szczególnie stale austenityczne uważane są za trudne w obróbce.4404 1.15 do 0. Przez ustawienie określonej wielkości.4307 1. gładszych powierzchniach obrabianych przedmiotów i w mniejszym zużyciu narzędzi (rys. Stale drugiej grupy zawierają dodatek siarki od 0.35 1.4571 0. Najważniejszym pierwiastkiem przyczyniającym się do poprawienia skrawalności jest siarka. Zawartość siarki w % 0.030 wybór typowych stali Tablica 7: podział stali odpornych na korozję na grupy skrawalności to przedstawia tablica 7.4541 1. Siarka tworzy w połączeniu z manganem siarczek manganu. na dwie grupy. łamliwych wiórach. 7: Przykłady ukształtowania wiórów przy różnych zawartościach siarki 19 .015 do 0. niska przewodność cieplna i dobra ciągliwość.4105 1. Na skrawalność tych stali mają niekorzystny wpływ wysoka skłonność do umacniania się przez zgniot.4104 1.

szczotkowanie lub/ i wytrawianie. W ten sposób uzyskane bardzo błyszczące powierzchnie mogą .niebieskie. “ziarno 180” jest czasem nie wystarczające. Bardziej celową jest dostawa po uprzednim uzgodnieniu wzoru. Stan polerowany P wykonywany jest przeważnie poza hutą. Zestawienie i porównanie z poprzednimi określeniami DIN podano w Tablicy 8.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 8 Wykończenia powierzchni osiągane są . 8 Wykończenia powierzchni Metalicznie czysta powierzchnia jest podstawowym warunkiem dobrej odporności na korozję omawianych stali. Barwy te są nieczułe na promieniowanie ultrafioletowe. Przy metodzie po lis pektra lnej w wyniku metodz po pektra lnej. jakie powstają przy lutowaniu lub spawaniu. W porównaniu do klasycznych stali automatowych wartości te są jednak niższe. W EN 10088 część 2 oraz 3 są podane w odnośnych tablicach rodzaje wykonania i stany powierzchni wyrobów ze stali odpornych na korozję. Szlif mokry daje ogólnie powierzchnię błyszczącą 20 . warstwa ta ulega miejscowemu zniszczeniu. i przy tym mniej podatną na zabrudzenia niż szlif suchy. w których powstają dzięki interferencji światła efekty barwne .3 cm. złote.przy zwykle różnorodnych sprawdzonych zastosowaniach . Przy wyższych temperaturach. Powierzchnie pokryte zgorzeliną należy doprowadzić do takiego stanu najpierw przez śrutowanie. szlifowanie. Szczególnie interesującym ukształtowaniem powierzchni stali odpornych na korozję jest wzorków: orków nio walco deseniowanie i wa lcowanie wzorków Taśmy zimno walcowane uzyskują dzięki dodatkowemu przewalcowaniu jedno. czerwone do zielonego. Powierzchnie odbijają światło w mniejszym stopniu i są odporne na zadrapania. Takie wykonanie jest z reguły mniej przydatne dla wyrobów o wielkiej powierzchni (zniekształcenia refleksu). Plamy i odciski palców nie są widoczne optycznie.lub obustronnie wytłoczone wzory. Obok polerowania mechanicznego stosuje się polerowanie elektrolityczne (elektropolerowanie). Przy tych blachach można osiągnąć ciekawe efekty. np.w zależności od grubości warstewki . stan 2B o rozproszonym połysku który z uwagi na subtelną postać powierzchni jest bardziej przydatny do głębokiego tłoczenia aniżeli 2R. Błyszcząco gładką powierzchnię stanu 2R (IIId) wykonuje się przeważnie dla blach i taśm do grubości maksymalnej 3. całkowicie odporne na działanie światła i bardzo wytrzymałe na działanie czynników atmosferycznych.dużo wyższe szybkości skrawania i ponad 100 % dłuższe okresy trwałości narzędzi.5 mm oraz dla wyrobów ciągarni. W przypadku stanu szlifowanego G samo określenie szlifu. odzie obróbki elektrochemicznej tworzą się na powierzchni przeźroczyste warstewki o grubości do 0.w porównaniu ze standardowymi stalami o wyraźnie niższych zawartościach siarki . w następnym etapie u wtórnego przetwórcy. Tu należy preferować j e dwa b iście ma t o wy dwa iście ma połysku.powodować przy wielkich powierzchniach nieznaczne zniekształcenia refleksu (odbicia).

1) Rodzaj wykonania2) Wygląd powierzchni2) F Postać wyrobu3) W St P X X X X X H Gorąco walcowane względnie gorąco formowane 1U 1C 1E 1D 1X Gorąco formowane. z obróbką cieplną trawione Gorąco formowane. z obróbką cieplną. mechan. z obróbką cieplną. H = pólwyroby Tablica 8: Porównanie rodzajów wykonań i jakości stali odpornych na korozję według normy EN 10088 część 2 i 3 oraz DIN 17440/41 21 . trawione. trawione Obrobione cieplnie. wolne od zgorzeliny Szlifowane Szczotkowane lub polerowane na matowo Polerowane na jedwabisty mat Polerowane. 2 = zimno walcowane wzgl. błyszcząca Wolna od zgorzeliny X X X X X X X X X X X X X X X X X Wykonania specjalne względnie szczególne obróbki końcowe 1G lub 2G 1J lub 2J 1K lub 2K 1P lub 2P 2F Matowa X 1M lub 2M 2W 2L 1S lub 2S 1) 2) 3) X X X X pierwsze miejsce 1 = gorąco walcowane wzgl. obrobione (złuszczone). zgorzelina usunięta mechanicznie Gorąco formowane. z obróbką cieplną. gorąco formowane. zahartowane. skrótowe. W = walcówka.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ EN 10088 Oznacz. dodatkowo zimno walcowane Zimno walcowane. tępa Gładka Bardziej gładka niz 2D Bardziej gładka niz 2D Odbijająca światło. z obróbką cieplną. usuwania zgorzeliny bez Gorąco formowane. usunięta zgorzelina Dalej przerobione na zimno. wyżarzone beznalotowo Zimno walcowane. z obróbką cieplną. z obróbką cieplną. bez obróbki cieplnej. dalej przerabiane na zimno dokładna definicja i warunki brzegowe patrz EN 10088 część 2 oraz 3 F = wyroby płaskie. P = profile. wstępnie obrobione (złuszczone lub wstępnie obtozone) Umocnione przez zgniot Zimno walcowane. St = pręty. bez usuwania zgorzeliny Zimno walcowane. usuwania zgorzeliny bez Gorąco formowane. z obróbką cieplną. mechan. wygładzone Zimno walcowane. wtórnie zimno walcowane szorstkimi walcami Pokryte wzorem Pofalowane Zabarwione Z powłoką na powierzchni Zgorzelina walcownicza Zgorzelina walcownicza Wolna od zgorzeliny Wolna od zgorzeliny Metalicznie czyste X X X X X X X X X X X Zimno walcowane względnie dalej przerobione na zimno 2H 2C 2E 2D 2B 2B 2R 2Q Gładka. polerowane na jasno Zimno walcowane. z obróbki cieplnej Szorstka. odpuszczone. jasna Gładka ze zgorzel. z obróbką cieplną.

0 7. Zawartość nik- Oznaczenie stali Gęstość Moduł sprężyst.80 Tablica 9: Orientacyjne dane o własnościach fizycznych niektórych stali według EN 10088 część 1 22 .5 13.Pojemność Opór ność cieplna Elektrycieplna właściwa czny przy 20°C przy 20°C przy 20°C W/(m x K) 25 25 15 15 15 15 15 J/(kg x K) Ω x mm2/m 460 430 500 500 500 500 500 0.9 7. Własności fizyczne niektórych wybranych gatunków stali zestawiono w Tablicy 9.6 17. Zwraca się uwagę na wyższą rozszerzalność cieplną i niższą przewodność cieplną stali austenitycznych.0 10.4 16.4301 1.7 7.001 są również do dyspozycji.5 17. że potem występuje ograniczona magnesowalność.4401 1.0 8.4571 1.75 0.4003 1.4462 kg/dm3 7.0 10.0 16.8 Rozszerzalność cieplna pomiędzy 20°C a: 100° 400° 10-6 x K-1 10. podłużnej przy 20°C kN/mm2 220 220 200 200 200 200 200 Znak X6Cr17 X2CrNi12 X5CrNi18-10 X6CrNiTi18-10 X5CrNiMo17-12-2 X6CrNiMoTi17-12-2 X2CrNiMoN22-5-3 Numer 1.75 0.9 8.60 0.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 9 Własności fizyczne 9 Własności fizyczne lu ma jednak istotny wpływ na magnesowalność austenitycznych stali odpornych na korozję tak.0 16. W przeciwieństwie do magnesowalnych stali chromowych. Ich oporność elektryczna jest wyższa niż w stalach niestopowych z uwagi na zawartość składników stopowych. Wyróżniającą cechą charakterystyczną pomiędzy chromowymi stalami ferrytycznymi/ martenzytycznymi a chromo-niklowymi stalami austenitycznymi jest magnesowalność.4016 1.5 17.0 16.60 0.4541 1. 1.5 18. Przeróbka plastyczna na zimno może prowadzić w przypadku stali austenitycznych do zmian struktury (wytworzenie się martenzytu odkształceniowego) tak. stale austenityczne wykazują w dużej mierze niemagnetyczne zachowanie się w stanie po wyżarzeniu rozpuszczającym.73 0.73 0. że przy wyższych zawartościach niklu można w dużym stopniu zapobiec skłonności do magnetyzacji również w stanie po obróbce plastycznej na zimno.5 11.7 7. Nie magnesowalne stale o wartościach przenikalności maksym.5 - Przewod.

Cześć 3: W części 1 podany jest skład chemiczny obecnych 83 europejskich gatunków stali odpornych na korozję. Dla niektórych rodzajów wy23 Norma EN 10088 “Stale odporne na korozję” zastąpiła w dużej mierze normy dotychczasowe. System alfanumeryczny obowiązuje w równej mierze dla wyrobów płaskich oraz długich. 20 stali martenzytycznych i umacnianych wydzieleniowo.z punktu widzenia rozporządzalności . techniczne warunki dostawy dla blachy i taśmy ogólnego przeznaczenia. po raz pierwszy zróżnicowano najważniejszą własność: umowną granicę plastyczności osobno dla taśmy zimno walcowanej (< 6 mm). a wszystkie wyroby wykonane na zimno: 2 (dwójką). polerowane na jedwabisty mat (K). 37 stali austenitycznych. Nowy system oznakowania wyglądu powierzchni (patrz Tablica 8) obowiązuje również dla wyrobów długich. szczotkowane (J). graniczących już ze stopami niklu. 10. Ujęte są również wykonania specjalne jak: szlifowane (G). taśmy gorąco walcowanej (< 12 mm) oraz blachy gorąco walcowanej (< 75 mm). W normach wyrobów (części 2 i 3 ) wprowadzono zróżnicowanie . prętów. aż do najwyżej stopowych gatunków. Część 1 zawiera ponadto orientacyjne dane o fizycznych własnościach stali jak również .na gatunki standardowe i specjalne. Do tego dochodzą litery rozpoznawcze dla każdego rodzaju wykonania względnie wyglądu powierzchni. Jest to ważne.5 % Cr. Całkowicie nowy jest system oznakowania odza wyko nia względnie wyglądu r odza ju wyko nania. min. W części 3 zostały opisane własności mechaniczno. Wszystkie wyroby wykonane na gorąco są oznakowane 1 (jedynką). walcówki i kształtowników ogólnego przeznaczenia. względnie wyglądu er p o w i e r z c hni (patrz Tablica 8) . Należą do nich: 20 stali ferrytycznych.WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ 10 Normalizacja 10 Norma Norma l i z ac j a wskazówki dla podziału gatunków i ustalenia pojęć. aby zapobiec niepotrzebnej różnorodności gatunków. Celem uniknięcia podawania mylnych danych każdy sprzedający i kupujący winien się zaznajomić z tym nowym systemem. Tym samym została ujęta cała paleta stali odpornych na korozję. Dla lepszego wykorzystania wytrzymałości związanej z danym wyrobem w tej ilościowo najważniejszej grupie wyrobów. techniczne warunki dostawy dla półwyrobów. 6 stali austenityczno-ferrytycznych. rozpoczynając od stali o podwyższonej odporności na korozję o zaw. polerowane na jasno (P). Norma EN 10088 dzieli się na: Część 1: Część 2: stale odporne na korozję gatunki. Odchylenia są dopuszczalne tylko w uzasadnionych przypadkach. w części 2 części przy mechaniczno-technologicznych własnościach wyrobów płaskich. Ustalone w EN 10088 składy chemiczne stali obowiązują także dla wszystkich innych norm EN oraz CEN dla stali odpornych na korozję lub je obejmujących.technologiczne wyrobów długich.

02 1999 . Wyrób Zakres obowiązywania EN (Przewidyw. pręty 2000 .07 Drut Zimno.i gorąco walcowana.1 Rury bez szwu Rury spawane Odkuwki Odkuwiki Walcówka.i gorąco walcowana. Wymagania co do wyglądu powierzchni dla gorąco walcowanej stali prętowej i walcówki należy w danym przypadku uzgadniać według EN 10221 . z wodą pitną Zbiorniki ciśnieniowe Zbiorniki ciśnieniowe Ogólne zastosowania Zbiorniki ciśnieniowe Złączki do spęczanina na zimno i wyciskania na zimno Pprężyny Drut na liny Żaroodporne stale i stopy EN 10272 2000 .WŁASNOŚCI STALI ODPORNYCH NA KOROZJĘ konania podane są wskazówki informujące co do mającej być przypisanej klasy tolerancji IT (częściowo zakresy IT).08 Zbiorniki ciśnieniowe EN 10088-7 2000 -03 Zbiorniki ciśnieniowe Transport wodnistych cieczy. gorąco walcowana blacha półwyroby. walcówka.08 Taśma zimno.10 1999 .i gorąco walcowana taśma.) zakres obowiązywania 1995 .01 Tablica 10: Przegląd nowych norm EN na wyroby ze stali odpornych na korozję 24 .01 Pr EN 1995 .Klasy Jakości Powierzchni. które jednakże stają się wiążące dopiero wtedy. blacha gorąco walcowana Półwyroby.02 2000 . pręty. profile Staliwo nierdzewne Staliwo nierdzewne Ogólne zastosowanie Zbiorniki ciśnieniowe EN 10283 EN 10213-4 1998 . gdy zostaną uzgodnione przy zamawianiu.03 Pr EN 10392 EN 10216-5 EN 10217-7 EN 10250-4 EN 10222-5 EN 10269 EN 10263-5 Pr EN 10270-3 EN 10264-4 EN 10095 pr en 1999 . walcówka. pręty. łączn.11 Pr EN Pr EN 1996 .12 1996 . profile Taśma zimno. blacha gorąco walcowana Pręty Rury i złączki rurowe Ogólne zastosowanie EN 10088-2 Ogólne zastosowanie EN 10088-3 1995 .

LeereSeite .

org .euro-inox.Belgia .org .e-mail info@euro-inox.Fax: -69 .1030 Bruksela . Reyers 80 .Bd A.www.ISBN 2-87997-083-0 Diamant Building .Tel.: +32 2 706 82 67 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful