MINISTERSTWO EDUKACJI i NAUKI

Mirosław Żurek

Projektowanie instalacji budowlanych 311[04].Z1.05

Poradnik dla ucznia

Wydawca
Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy Radom 2005

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci: mgr inż. Wojciech Kiejda mgr inż. Krzysztof Kazimierz Wojewoda

Opracowanie redakcyjne: mgr inż. Katarzyna Maćkowska

Konsultacja: dr inż. Janusz Figurski

Korekta: mgr inż. Mirosław Żurek

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 311[04].Z1.05 „Projektowanie instalacji budowlanych” zawartego w modułowym programie nauczania dla zawodu technik budownictwa.

Wydawca
Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy,Radom 2005

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1

SPIS TREŚCI
1. Wprowadzenie 4 2. Wymagania wstępne 5 3. Cele kształcenia 6 4. Materiał nauczania 7 4.1. Rodzaje instalacji, materiały i połączenia stosowane w instalacjach budowlanych 7 4.1.1. Materiał nauczania 7 4.1.2. Pytania sprawdzające 11 4.1.3. Ćwiczenia 12 4.1.4. Sprawdzian postępów 14 4.2. Oznaczenia graficzne stosowane w dokumentacji instalacji budowlanych 15 4.2.1. Materiał nauczania 15 4.2.2. Pytania sprawdzające 17 4.2.3. Ćwiczenia 18 4.2.4. Sprawdzian postępów 18 4.3. Sieci i instalacje wodociągowe – zadania, budowa, wyposażenie, projektowanie 19 4.3.1. Materiał nauczania 19 4.3.2. Pytania sprawdzające 22 4.3.3. Ćwiczenia 22 4.3.4. Sprawdzian postępów 25 4.4. Sieci i instalacje kanalizacyjne oraz oczyszczalnie ścieków – zadania, rodzaje, uzbrojenie, zasady montażu, warunki techniczne odbioru 26 4.4.1. Materiał nauczania 26 4.4.2. Pytania sprawdzające 29 4.4.3. Ćwiczenia 30 4.4.4. Sprawdzian postępów 32 4.5. Sieci i instalacje gazowe – zadania, budowa, wyposażenie, projektowanie, odbiór techniczny 33 4.5.1. Materiał nauczania 33 4.5.2. Pytania sprawdzające 36 4.5.3. Ćwiczenia 36 4.5.4. Sprawdzian postępów 38 4.6. Instalacje centralnego ogrzewania – systemy i rodzaje ogrzewania, projektowanie, zasady prowadzenia przewodów pionowych i poziomych, rodzaje i połączenia grzejników, odbiór techniczny 39 4.6.1. Materiał nauczania 39 4.6.2. Pytania sprawdzające 42 4.6.3. Ćwiczenia 42 4.6.4. Sprawdzian postępów 43 4.7. Instalacje ciepłej wody użytkowej 44 4.7.1. Materiał nauczania 44 4.7.2. Pytania sprawdzające 46 4.7.3. Ćwiczenia 46 4.7.4. Sprawdzian postępów 47 4.8. Instalacje wentylacyjne i klimatyzacyjne – zadania, budowa, osprzęt, projektowanie 48 4.8.1. Materiał nauczania 48 4.8.2. Pytania sprawdzające 49

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2

Sprawdzian postępów 4. Sprawdzian osiągnięć 6.10. Pytania sprawdzające 4. Literatura 49 50 51 51 54 54 55 56 56 59 59 59 60 65 „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 3 . Materiał nauczania 4.10. Komputerowe projektowanie prostych instalacji budowlanych 4. Pytania sprawdzające 4.10.3.8.4. Materiał nauczania 4.9. Ćwiczenia 4.4.3.3.9.10.9.4.2.4.1. Sprawdzian postępów 5. Sprawdzian postępów 4. Instalacje elektryczne – zasady wykonywania w budynkach 4. Ćwiczenia 4.8. Ćwiczenia 4.1.9.10.2.9.

„pigułkę” wiadomości teoretycznych niezbędnych do opanowania treści jednostki modułowej. − wykaz literatury uzupełniającej. abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika.1. WPROWADZENIE Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o instalacjach budowlanych. − cele kształcenia. Wynik negatywny będzie wskazaniem. − sprawdzian osiągnięć. sposobach łączenia przewodów oraz projektowaniu prostych instalacji. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 4 . − materiał nauczania. jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem. przykładowy zestaw pytań testowych. − sprawdzian postępów. które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować umiejętności praktyczne. który pozwoli Ci sprawdzić. jakie powinieneś mieć już ukształtowane. − ćwiczenia. czy już opanowałeś podane treści. Pozytywny wynik sprawdzianu potwierdzi Twoją wiedzę i umiejętności z tej jednostki modułowej. który pozwoli Ci określić zakres poznanej wiedzy. − zestaw pytań przydatnych do sprawdzenia. wykaz umiejętności. wykorzystywanych do ich budowy materiałach. czy opanowałeś materiał w stopniu umożliwiającym zaliczenie całej jednostki modułowej. wykaz umiejętności. W poradniku zamieszczono: − wymagania wstępne. że powinieneś powtórzyć wiadomości i poprawić umiejętności z pomocą nauczyciela.

− przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska.2. − rozróżniać materiały budowlane. − posługiwać się dokumentacją techniczną. − stosować różne metody i środki porozumiewania się na temat zagadnień technicznych. − obsługiwać podstawowe aplikacje komputerowe. − posługiwać się przyborami pomiarowymi i popularnymi narzędziami. WYMAGANIA WSTĘPNE Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej „Projektowanie instalacji budowlanych” powinieneś umieć: − posługiwać się podstawowymi pojęciami i terminami z zakresu budownictwa. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 5 . − korzystać z różnych źródeł informacji. − współpracować w grupie. − uczestniczyć w dyskusji i prezentacji. − rozróżniać elementy konstrukcyjne i niekonstrukcyjne budynku.

przybory. − scharakteryzować urządzenia. − rozróżnić rodzaje sieci sanitarnych. − posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi projektowania instalacji budowlanych. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. − zaplanować wykonanie prac budowlano-instalacyjnych zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. − scharakteryzować sposoby połączeń przewodów instalacji budowlanych w różnych technologiach. − zaprojektować pomieszczenia przeznaczone na urządzenia i instalacje budowlane.3. uzbrojenie. − zastosować oznaczenia graficzne instalacji na rysunkach budowlanych. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 6 . − scharakteryzować rodzaje i właściwości materiałów stosowanych w instalacjach budowlanych. CELE KSZTAŁCENIA W wyniku realizacji programu jednostki modułowej „Projektowanie instalacji budowlanych” powinieneś umieć: − określić rodzaje instalacji wykonywanych w budynkach. − dobrać materiały. przybory i urządzenia do wykonania instalacji sanitarnych. − określić zasady wykonywania instalacji elektrycznych w budynkach. − zaprojektować miejsca montażu przyborów i urządzeń sanitarnych. − zaprojektować proste instalacje budowlane i sieci wykorzystując programy komputerowe. − posłużyć się dokumentacją techniczną sieci oraz instalacji sanitarnych i elektrycznych. − wykonać rysunki odręczne i szkice instalacji w budynku. grzewczych i gazowych. odbiorniki oraz uzbrojenie instalacji budowlanych. − zaprojektować trasę prowadzenia przewodów instalacji w budynku.

s. odprowadzania zużytego powietrza i spalin gazowych. większa niż w tradycyjnych materiałach izolacyjność termiczna. MATERIAŁ NAUCZANIA 4. z którego wykonane są rury. materiały i połączenia stosowane w instalacjach budowlanych 4.4. łatwość i bezpieczeństwo montażu.1. odporność na osadzanie się kamienia i zanieczyszczeń. Materiał. s.1. 2.i chemoutwardzalne. 1. odporność na korozję. mała szorstkość wewnętrzna. musi spełniać wymogi bezpieczeństwa i jakości [10.9] Tworzywa sztuczne dzielimy na termoplastyczne oraz termo. niepalność. Cechy wspólne tworzyw termoplastycznych: trwałość (przez wielu producentów określana na 50 lat). 4. izolacyjność elektryczna (brak korozji galwanicznej i elektrochemicznej). 9] Rys. 3. Przykłady rozszyfrowania oznaczeń materiałów [10. możliwość łączenia z dowolnymi materiałami. Istotne kryteria wyboru materiału [10. Materiał nauczania Zadaniem instalacji budowlanych jest zapewnienie użytkownikom dopływu wody odpowiedniej ilości i jakości. s. Rodzaje instalacji. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 7 . 6] Rys. Rys. świeżego powietrza. doprowadzania ciepła. topliwość w stosunkowo niskich temperaturach (będąca wadą). bezpiecznego odprowadzania ścieków (wód zużytych). rozszerzalność liniowa (będąca wadą) [7.1. s. Rozpoznawanie rodzaju materiałów na podstawie ich numerów [10. lekkość. 17]. s. 6] Rys. gazu i elektryczności.

7. 9. 17]. W produkcji znajdują się trzy typy przewodów: miękkie (małe średnice pozwalają na transport w zwojach). 5. polichlorek winylu chlorowany (PVCC. PB – 15 mm. TWS – tworzywo sztuczne wzmocnione włóknem szklanym. PE – 20 mm. włóknina. ołówek. ciepłej. duroplasty. pilnik zdzierak.o. Do uchwycenia rur o większych rozmiarach służy przycinak ukośny [10. Tak sprawdza się konsystencję kleju [10. to przewody te mogą łamać się lub ścinać. pędzel. s. terpolimer i żywica epoksydowa). Rys. polietylen sieciowy (PE-X). 8. CPVC). Termoplasty. nazwy [10. na które działa rozpuszczalnik: PCW. PA – 10 mm. Jeśli nie zostaną one uwzględnione podczas instalowania przewodów. PCW – 10 mm. przycinak skośny. PP – 15 mm. 18] Rys. zastosowanie.1 mm. poliuretan. s. Zmiany długości pod wpływem zmian temperatury o 10°K dla rury długości 10 m: stal – 1. żywice poliestrowe i epoksydowe [7. elastomery – właściwości. s. polietylen wysokiej gęstości (PE-HD). 18] . 6.1 mm. Niezbędne narzędzia oraz materiały do klejenia tworzyw sztucznych: obcinak do rur. s. i gazu. Właściwe uchwycenie elementów zapobiega wypchnięciu kleju do wnętrza złączki [10. c. s. beton – 1. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 8 . 16] Klejenie tworzyw sztucznych (sklejamy tylko tworzywa. Rys.Najczęściej stosowanymi materiałami są: polipropylen (PP). polichlorek winylu (PVC. s. inny skrót PCW). środek czyszczący i klej [10. polibutylen (PB). Rys. 19] Z miedzi wykonuje się instalacje wody zimnej. skrobak. polietylen małej gęstości (PE-LD). 18] Rys.

s.0–2%. 21]. Kielichowe złącze kapilarne rur miedzianych / Rys. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 9 . Z miedzi nie wolno wykonywać instalacji c. mosiężnych i brązowych elementów gwintowanych z końcówką do lutowania kapilarnego. czarne i białe (ocynkowane) oraz stal kwasoodporną. mosiężnych połączeń zaciskowych. 8] Ze stali wykonuje się przewody sieci i instalacji. 22]. 21] Zalety miedzi: odporność na korozję. 22]. koszt porównywalny z tworzywami sztucznymi. Ogólnie podzielimy stal na: stale niestopowe (węglowe) różnią się ilością węgla i stopowe zawartością różnych domieszek [7. szlachetnych cech – staje się materiałem kwasoodporny lub odporny na korozję wodną. 23]. możliwość stosowania małych średnic. Rury białe pokryte są warstwą cynku zabezpieczającą przed niszczeniem materiału i gwarantującą stosunkowo dobrą jakość wody. Miedź łączymy ze: stalą kwasoodporną. łatwość montażu. 11. Nie jest wskazane łączenie miedzi ze stalą i aluminium. 40 lat [7. Kształtka przystosowana do Rys. Wady miedzi: mała odporność na działanie wody o odczynie kwaśnym i silnie zasadowym. gdyż występuje wtedy gwałtowne niszczenie materiałów [7. zaworów i zasuw [7. 22]. s. wrażliwość na tarcie cieczy o ścianki naczynia (korozja erozyjna). s. Rys. Ze stali niestopowej z powłoką antykorozyjną wykonuje się np. s. Urządzanie zaciskające [7. systemu otwartego.o. konstruuje urządzenia. 12. tzw. s. niszczenie warstwy tlenku (korozja wżerowa) [7. trwałość ok. Stal: zawartość węgla pierwiastkowego 0. s.o. Rury miedziane łączy się za pomocą: lutowania kapilarnego. 10. mosiądzem. s. 21] połączenia zaciskowego [7. Możliwe sposoby łączenia stali to: gwintowanie. s. brązem. Używane są w instalacjach wody [7. gdyż natlenianie wody negatywnie wpływa na trwałość wyrobów.5% [10. żeliwo zawartość węgla pierwiastkowego 2. kielichowe. 24]. Najczęściej wykorzystuje się rury stalowe. wszechstronność zastosowania. 22]. kołnierzowe. tworzywami sztucznymi. odporność na zmiany temperatury. 13. Stal dzięki różnym domieszkom nabiera nowych. s. Stal jest to stop żelaza z węglem (w ilości nie przekraczającej 2% C). ciśnieniowych z odtlenioną wodą [7.0–3. s. Zaleca się natomiast projektowanie instalacji c. 24]. Rury czarne są mało odporne na działanie wody. spawanie (z wyjątkiem rur białych ocynkowanych). możliwość powtórnego wykorzystania materiału. s. 22] szczelina kapilarna [7. s. możliwość gięcia. złącza elastyczne. twarde (dostarczane są w odcinkach prostych). kadłuby kurków. spawania [7.półtwarde (dostarczane są w odcinkach prostych). Rys. odporność na działanie promieni ultrafioletowych.

Z uwagi na możliwość przesiąkania. 25]: 1 – kołnierz. to znaczy fabrycznie zabezpieczane antykorozyjnie i termicznie. s. stopowe – stosowane do wyrobu odlewów odpornych na czynniki chemiczne. zwiększa zapotrzebowanie na powierzchnię wysypisk śmieci. Odpady to surowce. Materiały szkodliwe dla zdrowia wyrzucać należy do specjalnych pojemników. 16. ulegają zniszczeniu już po pięciu latach [7. 20] Rys. Rozróżniamy żeliwo: szare – dobre na odlewy. s. krzem. ciągliwe – najbardziej elastyczne i stosowane do wyrobu łączników [7. Zabieg ten daje kamionce odporność na działanie silnych związków chemicznych. Rys. Niszczy to środowisko naturalne [10. owijanie taśmą jutową nasączoną asfaltem. 25]. 14. mangan. 5 – izolacja bitumiczna Rys. Najczęściej stosuje się je przy budowie sieci kanalizacyjnych o dużej średnicy i łączy kielichowych. 25]. 15.Wadą rur stalowych jest uleganie korozji. 20] Rury kamionkowe produkuje się z gliny krzemionkowej zawierającej domieszki tlenku glinu. Obecnie produkowane są rury preizolowane. choć źle zmontowane i złej jakości. 3 – otwory na śruby. Wymiary rur żeliwnych są znormalizowane (od 3 do 5 m). s. odporność na korozję. Schemat połączenia kołnierzowego rur żeliwnych ciśnieniowych [7. 25]: 1 – kielich. Wykonuje się z niej rury kanalizacyjne kielichowe. Zabezpiecza się je powłokami ochronnymi poprzez: ocynkowanie. s. s. Mogą być kielichowe i kołnierzowe (kanalizacyjne – tylko kielichowe). 25]. Produkowane są o przekroju kołowym i jajowym. 4 – uszczelnienie trwale elastyczne. Rys. które nie znajdują ponownego zastosowania. Dodatkami mogą być: siarka. Usuwanie materiałów. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 10 . s. Rury betonowe mogą być zagęszczane lub zbrojone. 2 – bosy koniec. do wad: duży ciężar. fosfor. Schemat połączenia kielichowego rur żeliwnych ciśnieniowych [7. miniowanie. kotły. 3 – sznur konopny. Uformowaną masę wypala się w piecach w temperaturze 1300°C. 4 – śruby Do niewątpliwych zalet żeliwa należy jego trwałość (szacowana na 100–150 lat). uzbrojenie. s. 17. Żeliwo – stop żelaza z węglem (o zawartości 2-3. kruchość i trudność w montażu [7. Średni czas użytkowania rur stalowych wynosi do 30 lat. a następnie powleka specjalną szklistą polewą. Odpady pozostałe po pracach instalacyjnych są cennymi surowcami [10. wytrzymałość na obciążenia i ścieranie. 2 – uszczelka gumowa. wyroby maluje się specjalnymi masami uszczelniającymi. asfaltowanie. wyrabia się z niego rury.6% C) i innymi domieszkami.

− do wykonywania poszczególnych operacji wolno używać tylko narzędzi nieuszkodzonych.1. chroniące jego włosy (szczególnie długie) przed ich wkręceniem w obracający się przedmiot lub element urządzenia. 4. Jakie rodzaje połączeń zastosujesz w przypadku łączenia rur żeliwnych ciśnieniowych? 12. Po co wykonuje się stopy metali? 6. Podaj kryteria wyboru materiału dla instalacji wodociągowej. kanalizacyjnej. Wymień zalety i wady rur żeliwnych? 11. spiętą przy dłoniach i stopach. s. co chroni przed skaleczeniem ręki o krawędzie obrabianego przedmiotu. co chroni przytrzymującą dłoń przed stłuczeniem. − podczas cięcia piłką ręczną brzeszczot powinien być dobrze naciągnięty. − obrabiany przedmiot musi być dobrze zamocowany. co zabezpiecza go przed pęknięciem w czasie cięcia. Wymień zalety i wady tworzyw sztucznych? 5. − podczas przecinania rur żeliwnych przecinakiem powinno się korzystać z okularów ochronnych (zabezpieczenie oczu przed odpryskami) i przecinaka z nałożonym ochraniaczem. Wymień zalety i wady miedzi? 8. − na stanowisku pracy powinien panować ład i porządek. − podczas piłowania należy zwracać uwagę.Ogólne zasady z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy przy obróbce ręcznej [1. 54]: − na stanowisku roboczym powinny się znajdować tylko narzędzia niezbędne do zaplanowanej pracy. Podaj nazwy substancji szkodliwych dla zdrowia? „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 11 . s. aby palce lewej ręki (u leworęcznego – rzecz jasna – prawej) nie zachodziły poza dolne krawędzie pilnika. Czy różni się żeliwo od stali? 7. Zasady bhp w zakresie obróbki mechanicznej [1. − odpadów powstałych w czasie obróbki (opiłków.2. − podczas trasowania należy zachować dużą ostrożność ze względu na ostre końce rysików. 55]: − obsługujący urządzenie powinien być ubrany w odzież ochronną. kanalizacyjnej i gazowej? 3. − mechanizmy napędowe powinny mieć osłony. − przed uruchomieniem urządzenia o napędzie elektrycznym należy zawsze sprawdzić uziemienie. Musi mieć nakrycie głowy. Wymień zalety i wady rur stalowych? 10. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1. Jakie rodzaje połączeń miedzi mogą być wykorzystane przy budowie instalacji gazu? 9. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania. − odpadów powstałych w czasie obróbki (opiłków. − obrabiane przedmioty i narzędzia powinny być właściwie zamocowane. wiórów) nie wolno usuwać z powierzchni obrabianej urządzenia służącego do mocowania (imadła) i blatu stołu gołą dłonią lub palcami bądź przez wydmuchiwanie. centralnego ogrzewania oraz gazu? 4. W jakie instalacje budowlane jest wyposażony budynek mieszkalny? 2. Jakie materiały mogą być stosowane w instalacji zimnej i ciepłej wody. ułożone w odpowiednim porządku. sprawdzisz. wiórów) nie wolno usuwać gołą dłonią ani przez wydmuchiwanie ustami lub sprężonym powietrzem.

3) wyniki swoich prac zapisać w zeszycie. Ćwiczenie 3 Na postawie katalogu materiałowego rozszyfruj rodzaj materiału. kanalizacyjna i gazowa. katalogi materiałów. kamionki. − − Wyposażenie stanowiska pracy: modele – eksponaty instalacji sanitarnych wykonane z różnych materiałów: tworzyw sztucznych. kamionki. kanalizacyjna lub gazowa.1. rozpoznać rodzaj materiału na podstawie danego numeru.4. Sposób wykonania ćwiczenia. 4) wyniki zapisać w zeszycie. jakiego rodzaju instalacje budowlane znajdują się w budynku Twojej szkoły i w budynku. 0. jaki się kryje pod numerami: 0. Aby wykonać ćwiczenie. Aby wykonać ćwiczenie.6015. stali. centralnego ogrzewania. 1.0035.4301. z których wykonywane są instalacje: wodociągowa. stali. jakie muszą spełniać rury. 2) określić. − − − Wyposażenie stanowiska pracy: modele – eksponaty instalacji sanitarnych wykonane z różnych materiałów: z tworzyw sztucznych.3.8045 oraz podaj przykłady ich zastosowania w instalacjach budowlanych. jakie kryteria wyboru zastosuje w przypadku rur. Sposób wykonania ćwiczenia. 1) 2) 3) 4) Aby wykonać ćwiczenie. powinieneś: 1) zidentyfikować kryteria wyboru materiałów. polskie normy. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 12 . 3) rozróżniać rodzaje materiałów stosowanych do budowy instalacji budowlanych. 1. Sposób wykonania ćwiczenia. w którym mieszkasz oraz z jakich materiałów są one wykonane. miedzi. zapisać wynik pracy w zeszycie. żeliwa. 1. powinieneś: 1) zapoznać się z rodzajami instalacji budowlanych. Ćwiczenie 2 Określ wymogi materiałowe.4401. betonu. podać przykłady zastosowania rozpoznanego materiału. miedzi. centralnego ogrzewania. powinieneś: odszukać niezbędny do wykonania ćwiczenia katalog materiałowy. 2) obejrzeć i zidentyfikować dostępne na terenie szkoły oraz domu. betonu. katalogi materiałów. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Określ. z których będzie wykonana instalacja: wodociągowa. w którym mieszkasz instalacje budowlane. żeliwa.

Sposób wykonania ćwiczenia. kamionki. dobrać narzędzia potrzebne do łączenia. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 13 . − stali. stali. Sposób wykonania ćwiczenia. w tym z: tworzyw sztucznych. zapisać wynik pracy w zeszycie. instrukcje wykonania połączeń.− − Wyposażenie stanowiska pracy: polskie normy. powinieneś: obejrzeć przygotowane próbki materiałów. 1) 2) 3) 4) − − Aby wykonać ćwiczenie. żeliwa. − żeliwa. rozpoznać rodzaj materiałów. Ćwiczenie 5 Opisz procedury łączenia tworzyw sztucznych wykorzystywanych do wykonania sieci wodociągowych. wskazać na co musi zwrócić uwagę podczas łączenia. betonu. opisać czynności wstępne przed wykonaniem połączenia. katalogi materiałowe. − miedzi. Wyposażenie stanowiska pracy: narzędzia stosowane do łączenia instalacji budowlanych. Ćwiczenie 4 Wymień zalety i wady następujących materiałów wykorzystywanych w instalacjach budowlanych: − tworzyw sztucznych. 1) 2) 3) 4) 5) − − − Aby wykonać ćwiczenie. polskie normy. miedzi. powinieneś: uzasadnić wybór sposobu wykonania połączenia tworzyw sztucznych. Wyposażenie stanowiska pracy: modele – eksponaty instalacji budowlanych wykonane z różnych materiałów. zapisać wynik pracy w zeszycie. katalogi materiałowe. scharakteryzować zalety i wady poszczególnych materiałów stosowanych w produkcji rur różnych instalacji budowlanych.

1.4. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak 1) określić rodzaje instalacji budowlanych wykonywanych w budynkach? 2) określić wymogi materiałowe jakie muszą spełniać rury. z których wykonywane są instalacje? 3) scharakteryzować rodzaje i właściwości materiałów stosowanych w instalacjach budowlanych? 4) rozszyfrowywać numery katalogowe materiałów i na tej podstawie określić ich rodzaj.4. skład? 5) scharakteryzować sposoby połączeń przewodów instalacji budowlanych w różnych technologiach? 6) stosować w praktyce zasady ochrony środowiska? Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 14 .

Tabela 1. przypominamy podstawowe oznaczenia stosowane w rysunku technicznym.2. 26-27]. Materiał nauczania W celu łatwiejszego zrozumienia schematów i rysunków umieszczonych w przewodniku. cd. Graficzne oznaczenia wybranych urządzeń wewnętrznych do ciepłej wody [7.1. Oznaczenia graficzne stosowane w dokumentacji instalacji budowlanych 4. Tabela 1. s.2. [ „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 15 .4.

Tabela 2. symbole i jednostki miary PN-85/B-01700 – Urządzenia i sieci zewnętrzne. Oznaczenia na rysunkach PN-84/B-01400 – Centralne ogrzewanie. 30] Polskie Normy PN-84/B-01440 – Instalacje sanitarne.Tabela 1. cd. Graficzne oznaczenia uzbrojenia przewodów i osprzętu w instalacjach kanalizacyjnych [7. Oznaczenia na rysunkach PN-89/B-0141 – Wentylacja i klimatyzacja. s. Nazwy. Oznaczenia graficzne PN-84/B-01706 – Instalacje wewnętrzne wodociągowe i kanalizacyjne. Zasady wykonania i oznaczenia „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 16 . Rysunek techniczny.

s. 4. Podaj kilka przykładowych oznaczeń graficznych kotłów.Tabela 3. Podaj kilka przykładowych oznaczeń graficznych dla wybranych urządzeń wewnętrznych do ciepłej i zimnej wody. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania. s. Graficzne oznaczenia urządzeń do podgrzewania wody [7. 32] 4. Podaj kilka przykładowych oznaczeń graficznych urządzeń do podgrzewaczy wody. Podaj kilka przykładowych oznaczeń graficznych uzbrojenia przewodów i osprzętu w instalacjach kanalizacyjnych. 3. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 17 . czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1. 5.2. Jakie normy wykorzystasz dla rozszyfrowania oznaczeń graficznych na rysunkach z instalacjami budowlanymi? 2.2. Graficzne oznaczenia kotłów [7. 31] Tabela 4. sprawdzisz.

3.4. polskie normy. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: 1) rozszyfrować z wykorzystaniem katalogów podstawowe oznaczenia stosowane w rysunku technicznym dla instalacji budowlanej? 2) zastosować oznaczenia graficzne instalacji na rysunkach budowlanych? Tak Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 18 . − − − Wyposażenie stanowiska pracy: przybory do rysowania. 3) zapisać wynik pracy w zeszycie. tabele z symbolami graficznymi urządzeń wewnętrznych do ciepłej i zimnej wody. 2) narysować szkic instalacji. poradniki budowlane. powinieneś: 1) odszukać niezbędne. powinieneś: 1) zidentyfikować poszczególne urządzenia wewnętrzne do ciepłej i zimnej wody. − − − − Wyposażenie stanowiska pracy: modele – osprzęt wykorzystywany w wewnętrznych instalacjach zimnej i ciepłej wody. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Rozszyfruj dostarczone przez nauczyciela oznaczenia znaków graficznych stosowane na schematach instalacji sanitarnych. Sposób wykonania ćwiczenia. kotłów. polskie normy. przewodów i osprzętu w instalacjach kanalizacyjnych.4. Ćwiczenie 2 Wykorzystując poznane graficzne oznaczenia narysuj uproszczony szkic instalacji ciepłej i zimnej wody znajdujących się w Twoim domu. 2) odszyfrować oznaczenia stosowane na schematach instalacji sanitarnych. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie.2. Aby wykonać ćwiczenie. 4. przewodów i osprzętu w instalacjach kanalizacyjnych. wiarygodne źródła informacji dla rozszyfrowania podanych oznaczeń. urządzeń służących do podgrzewania wody. urządzeń służących do podgrzewania wody. katalogi urządzeń wewnętrznych do ciepłej i zimnej wody.2. kotłów.

6 – pompownia. 33]: a) sieć pierścieniowa (obwodowa.3. Przewody przechodzące przez ściany zewnętrzne budynku należy układać w rurze ochronnej [7. zamknięta). Przyłącze domowe do nowego budynku wykonuje przedsiębiorstwo wodociągowe lub upoważniona przez nie firma. Sieci i instalacje wodociągowe – zadania.5-1. 4 – zbiornik wody czystej.1. 18. s. warunki techniczne odbioru 4. Podłączenie wodociągowe jest to odcinek przewodu łączący sieć wodociągową lub lokalne źródło wody z instalacją w budynku. s. Schematy układów sieci wodociągowych [7. uzbrojenie. b) sieć promienista (rozgałęziona) 1 – przewody tranzytowe. Duże litery na tabliczce informacyjnej oznaczają rodzaj uzbrojenia [10. 59] Wodomierz jest przyrządem do samoczynnego pomiaru i rejestracji objętości przepływającej przez niego wody. 3 – przewody rozdzielcze. rodzaje. 20. Materiał nauczania Sieć wodociągowa to zespół przewodów i urządzeń. 9 – obszar zasilany w wodę Rys. 19. s. obwódką oraz poprzez dane umieszczone wzdłuż ramion litery T dokładne położenie uzbrojenia rur [10. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 19 .4. s. 5 – ujęcie wody. zasady montażu. s.3. których zadaniem jest rozprowadzenie wody po obszarze miasta. Tabliczki informacyjne wskazują kolorem. Rys. 2 – przewody magistralne. 33]. 7 – zbiornik wyrównawczy początkowy. osiedla lub zakładu przemysłowego [7.7 m). 36]. 8 – zbiornik końcowy.59] Rys. Podłączenie wodociągowe powinno być ułożone ze spadkiem 3% w kierunku przewodu wodociągowego i zagłębione poniżej głębokości przemarzania gruntu (1.

23.Rys. 36] l – przewód uliczny. 11 – punkty czerpania Rys. 39] Rys. aby nie naruszyć statyki budynku. − z jak najmniejszą ilością załamań. 21. s. s. 7 – obejście przeciwporażeniowe z płaskownika. 2 – opaska z siodełkiem. 5 – podejście wodomierzowe. Tarcza wodomierza [7. 42]: − zgodnie z projektem instalacji. Schemat połączenia wodociągowego z instalacją domową [7. 2 – wskaźnik zużycia wody Instalacją wodociągową nazywamy zespół urządzeń wodociągowych oraz przewodów z uzbrojeniem dostarczający użytkownikom nieruchomości wodę zgodnie z jej przeznaczeniem i wymaganiami sanitarnymi. 22. − po najkrótszych trasach. 10 – odgałęzienie. s. 6 – wodomierz. 3 – kurek nawiertny. s. Zasady prowadzenie przewodów wodociągowych [7. Schemat instalacji wodociągowej [7. 8 – przewód rozdzielczy (poziom). 48] „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 20 . 24. 9 – przewody pionowe (piony). − tak. 4 – zasuwa domowa. Rys. 36] 1 – podłączenie do przewodu. − równolegle lub prostopadle do ścian budynku. Dzienne zapotrzebowanie na wodę jednej osoby w gospodarstwie domowym [10. s. − po wewnętrznych ścianach budynku.

atesty prób armatury i prefabrykatów instalacyjnobudowlanych [7. protokoły prób szczelności przewodów i armatury [7. 25. 7 – piony. s. 2 – uchwyt. Rys. s. 9 – odgałęzienie. 42]. b) z rozdziałem dolnym 1 – dopływ wody z sieci wodociągowej. 14 – pion wznośny Przewody układa się na powierzchni ścian lub w bruzdach. protokoły robót zanikających. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 21 . Ze względu na odkształcenia niedopuszczalne jest zamurowywanie przewodów w bruzdach. pozostawiając izolację powietrzną wokół rur. 3 – wodomierz. Podczas odbioru instalacji wodociągowej sprawdza się zgodność jej wykonania z dokumentacją techniczną oraz szczelność przewodów (woda o ciśnieniu o 0. a instalacja i armatura nie wykazują przecieków). Prowadzenie przewodów wody zimnej [7. 44]. 11 – zbiornik. 5 – mankiet z materiału tłumiącego dźwięki Odbiór techniczny może być: częściowy (odbiór odcinków przewodu) i końcowy (odbiór instalacji po całkowitym zakończeniu montażu). 4 – siatka. Bruzdy pokrywa się siatką i tynkuje dopiero po przeprowadzeniu próby szczelności [7. 44]. 42]: a) na tynku. protokoły odbiorów częściowych. 10 – punkty czerpalne. 4 – główny zawór spustowy. 26. s. c) w bruździe muru. 13 – zawory zwrotne. 39]: a) z rozdziałem górnym.2 MPa wyższe od ciśnienia w sieci wodociągowej wynik pozytywny – w ciągu 20 minut ciśnienie nie opadnie więcej niż 5% ciśnienia próbnego. 6 – przewody rozdzielcze.Rys. Przy odbiorze technicznym częściowym konieczne są dokumenty: dziennik budowy. d) uchwyty do umocowania przewodów na ścianach (przekrój i widok) 1 – tynk. 2 – zawory przelotowe. s. Schematy instalacji jednostrefowej [7. Podczas odbioru końcowego należy przedstawić: projekt techniczny. 5 – obejście przeciwporażeniowe z płaskownika. 3 – przewód zimnej wody. Po próbie ciśnieniowej można przykryć bruzdy. s. protokoły prób szczelności odcinków przewodu. b) w bruździe wykutej. 12 – pływakowy zawór przelotowy. 8 – przelotowe zawory spustowe.

powinny być prawidłowo wykonane i dostosowane do prowadzonych robót. 7. Jakie dokumenty budowy konieczne są przy odbiorze częściowym? 11. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 22 .3.3. Aby wykonać ćwiczenie. W jaki sposób będziesz prowadzić przewody instalacji wodociągowej? 8. W jaki sposób marnowana jest woda pitna? 6. należy je natomiast opuszczać w odpowiednich pojemnikach. − schodzenie i wychodzenie z wykopu może odbywać się jedynie po odpowiedniej drabince. Wymień elementy uzbrojenia instalacji wodociągowej. w której mieszkasz? Sposób wykonania ćwiczenia. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1. Pomosty drewniane. posługiwania się narzędziami technicznie sprawnymi oraz transportu materiałów i urządzeń. Czy przed wykonaniem próby ciśnieniowej możesz „przykryć” przewody? 10. o zmierzchu zaś i w nocy oświetlone światłami ostrzegawczymi. nie wolno wrzucać do wykopu żadnych przedmiotów ani narzędzi. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania. − opuszczanie lub podnoszenie rur o masie ponad 250 kg może się odbywać wyłącznie za pomocą odpowiednich urządzeń mechanicznych (nie ręcznie) i tylko pod nadzorem brygadzisty lub majstra. drabiny itp. Jakie znasz schematy rozprowadzania wody w budynku? 4. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Jakie zadania spełnia sieć wodociągowa oraz jaki system sieci wodociągowej znajduje się w miejscowości. Co nazywamy instalacją wodociągową? 2. sprawdzisz. − po skończonej pracy stanowiska powinny być uprzątnięte. Jakie dokumenty budowy konieczne są przy odbiorze końcowym? 4. W czasie transportu urządzeń wodociągowych nie wolno pod nimi przechodzić ani przebywać. powinieneś: 1) określić zadania jakie spełnia sieć wodociągowa.Podczas robót związanych z montażem sieci wodociągowej należy przestrzegać następujących przepisów bhp [1.2. narzędzia i materiały schowane w odpowiednich pomieszczeniach.3. s. Przepisy bhp w zakresie montażu instalacji wodociągowych dotyczą właściwej organizacji stanowisk roboczych. W jakich miejscach i dlaczego stosuje się tuleje ochronne? 9. Po zakończeniu pracy narzędzia powinno się przechowywać w specjalnych torbach lub skrzynkach monterskich. − usuwanie bali z wykopów może się odbywać jedynie z równoczesnym zasypywaniem i ubijaniem ziemi. Pod żadnym pozorem nie wolno używać narzędzi zużytych ani uszkodzonych. Z jakich przewodów składa się instalacja wodociągowa? 3. 2) odczytać informacje przedstawione na mapach geodezyjnych. Do jakiego celu zużywa się w gospodarstwie domowym najwięcej wody pitnej? 5. a same wykopy pokryte balami lub zabezpieczone ogrodzeniem. − codziennie przed wejściem do wykopu należy sprawdzić stan jego obudowy. 4. 145]: − na stanowiskach pracy należy zachować ład i porządek.

3) scharakteryzować systemy sieci wodociągowej: magistrale i systemy obwodowe, 4) zidentyfikować system sieci zastosowany w jego miejscowości, 5) zapisać wnioski.
− − − −

Wyposażenie stanowiska pracy: mapy geodezyjne z naniesioną siecią wodociągową, schematy systemów sieci wodociągowej, poradniki budowlane, polskie normy.

Ćwiczenie 2 Rozszyfruj informacje zawarte na tabliczkach informacyjnych dostarczonych przez nauczyciela a oznaczających położenie uzbrojenia rur. Efekty swojej pracy przedstaw w formie rysunku. Sposób wykonania ćwiczenia 1) 2) 3) 4)
− − − −

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: zapoznać się z przedstawionymi tabliczkami informacyjnymi, odszukać w „Poradniku majstra budowanego” lub „Poradniku kierownika budowy” niezbędne informacje, narysować schemat wskazując położenie uzbrojenia sieci, zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. Wyposażenie stanowiska pracy: szablony tabliczek informacyjnych, tabela z kluczem do interpretacji oznaczeń rodzaju uzbrojenia, poradniki budowlane, polskie normy.

Ćwiczenie 3 Rozszyfruj schemat połączenia sieci wodociągowej z instalacją domową. W tym celu podaj nazwy wyróżnionych na schemacie elementów oraz podaj podstawowe informacje dotyczące wykonania podłączenia wodociągowego. Sposób wykonania ćwiczenia. Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z przedstawionym schematem, 2) zidentyfikować i opisać poszczególne elementy sieci, 3) opisać w punktach podstawowe zasady podłączenia wodociągowego oraz umiejscowienia wodomierza, 4) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

23

− − −

Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane, polskie normy, schemat połączenia wodociągowego.

Ćwiczenie 4 Na przekazanym przez nauczyciela projekcie budynku mieszkalnego zaproponuj przebieg instalacji wodociągowej. Sposób wykonania ćwiczenia. Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z zasadami oznaczania przewodów, uzbrojenia oraz zasadami montażu przewodów instalacji wodociągowych, 2) odczytać przekazany przez nauczyciela projekt budowlany, 3) zaznaczyć na projekcie przebieg instalacji wodociągowej, 4) dorysować uzbrojenie instalacji wodociągowej; 5) uzasadnić wybór przebiegu instalacji, 6) zapoznać się z warunkami technicznymi odbioru instalacji wodociągowej, 7) zapoznać się z obowiązującymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas wykonywania instalacji wodociągowych, 8) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie.
− −

Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane, projekty budowlane bez schematów instalacji wodociągowych.

Ćwiczenie 5 Uzasadnij, dlaczego zabiegi oszczędnościowe wody pitnej są niezbędne we wszystkich punktach poboru? Następnie podaj, dla jakich celów zużywa się w gospodarstwie domowym najwięcej wody pitnej oraz wymień stosowane przez Ciebie sposoby oszczędności wody. Sposób wykonania ćwiczenia. 1) 2) 3) 4) 5)
− − −

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: wskazać korzyści dla ludzi i środowiska wynikające z oszczędności wody pitnej, sporządzić dzienny grafik ilości zużywanej przez Twoją rodzinę wody, wskazać stosowane przez siebie sposoby oszczędności wody, wyszukać informacji na stronach www producentów armatury nt. stosowanych przez nich rozwiązań technicznych ograniczających zużycie wody w gospodarstwach domowych, zapisać wnioski. Wyposażenie stanowiska pracy: grafik dziennego zużycia wody, katalogi urządzeń sanitarnych, Internet.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

24

4.3.4. Sprawdzian postępów
Czy potrafisz: Tak 1) rozróżnić rodzaje sieci i instalacji wodociągowych? 2) scharakteryzować urządzenia, przybory, odbiorniki oraz uzbrojenie sieci i instalacji wodociągowej? 3) zastosować oznaczenia graficzne dla sieci i instalacji wodociągowych na rysunku budowlanym? 4) dobrać uzbrojenie, przybory i urządzenia do wykonania sieci i instalacji wodociągowych? 5) posłużyć się dokumentacją techniczną sieci wodociągowej? 6) wykonać rysunki odręczne i szkice instalacji w budynku? 7) zaprojektować trasę prowadzenia przewodów instalacji wodociągowej w budynku? 8) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi projektowania instalacji budowlanych? 9) zaplanować wykonanie prac budowlano-instalacyjnych zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska? 10) dokonać odbioru technicznego instalacji wodociągowych? Nie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

25

s. pisuary. 132] Ze względu na przeznaczenie przybory sanitarne dzielimy na: zlewy. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 26 . porcelany sanitarnej.4. wanny kąpielowe.4. umywalki. Sieci i instalacje kanalizacyjne oraz oczyszczalnie ścieków – zadania.1. 9 – rura wywiewna. nazywamy przyborami sanitarnymi. s. zasady montażu. rodzaje. brodziki. zlewozmywaki. Urządzenia służące do odbierania i odprowadzania zanieczyszczeń płynnych. Materiał nauczania Instalacją kanalizacyjną nazywamy zespół powiązanych ze sobą elementów służących do odprowadzania ścieków z obiektu budowlanego i jego otoczenia do sieci. Rys. Zwyczajowe rozmiary wanny kąpielowej Rys. Są one początkowymi elementami instalacji kanalizacyjnej. uzbrojenie. miski ustępowe. s. 8 – pion. bidety. 5 – podejście pod wannę.4. 7 – podejście pod umywalkę. warunki techniczne odbioru 4. 28. kamienia sztucznego (silnie zagęszczonego betonu powlekanego tworzywem sztucznym) [7. 29. 4 – czyszczak. 132] i prysznicowej [10. 46]: 1 – przewód odpływowy. 2 – główny czyszczak domowy. powstałych w wyniku czynności higieniczno-sanitarnych i gospodarczych człowieka. 10 – rura deszczowa Rys. Przybory sanitarne mogą być wykonane z: tworzyw sztucznych (akrylu. nierdzewnej blachy stalowej. s. Zwyczajowe rozmiary umywalki i WC [10. 47]. 6 – podejście pod zlewozmywak. 27. 3 – wpust podwórzowy. Schemat domowej instalacji kanalizacyjnej [7. silikonu).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 27 . s. 32. prostymi odcinkami.8%. Niedopuszczalne jest układanie przewodów poziomych bezpośrednio pod twardą podłogą na podłożu betonowym. s. do których odprowadzane są oczyszczone ścieki i woda deszczowa. z odsadzkami (zmniejszają energię spływających ścieków) w budynkach powyżej pięciu kondygnacji. s. s. Strefy ochronne wokół wanny [10. Przewód ten jest zakończony wychodzącą na dach rurą wywiewną (wywiewką) i ma na celu wentylowanie instalacji oraz wyrównywanie w niej ciśnienia. Przewody pionowe należy montować: w pionie z ewentualnym odchyleniem nie większym od 10 mm na 10 m przewodu. umywalka. z rur o jednakowej średnicy. Każdy pion należy zakończyć rurą wentylacyjną. Przy przejściach przez ściany fundamentowe należy przebicie wykonywać tak. 52–53]: Poziome przewody odpływowe układa się: równolegle do ścian. Ścieki – zanieczyszczona woda odprowadzana jest do kanalizacji. 132] Rys. 31. ze spadkiem zapewniającym grawitacyjny odpływ ścieków. W zakładach przemysłowych i gospodarstwach rolnych woda używana jest do płukania i czyszczenia. 133] Zasady montażu przewodów instalacji kanalizacyjnej [7. Istnieją dwa rodzaje ścieków: bytowo-gospodarcze i opadowe (woda deszczowa i wody roztopowe). Do kanałów odpływają także ścieki opadowe. Nie wolno prowadzić przewodów przez ławy fundamentowe. Rury układa się kielichami w kierunku przeciwnym do kierunku przepływu ścieków. W dolnej części pionów umieszcza się czyszczaki. średnicy 200 mm – 1%. średnicy 150 mm – 1. Odbiornik ścieków to rzeki i jeziora. Rurociąg przechodzący przez ścianę nośną musi być prowadzony w tulei z rury o większej średnicy. Przejścia przewodów przez strop wykonuje się w tulejach ochronnych.Rys. 30. Pion kanalizacyjny w górnej części przechodzi w przewód wentylacyjny. Minimalne odległości umożliwiające swobodne poruszanie się [mm] [10. W granicach nieruchomości minimalne spadki przewodów wynoszą dla: średnicy 100 mm – 2%. Zwyczajowe rozmiary bidetu i WC (modele zawieszone na ścianie) [10. Wprowadzanie do kanalizacji ścieków trujących i łatwo palnych jest zabronione. wanna i WC. W małych oczyszczalniach przydomowych odbiornikiem może być również grunt.5%. Główne miejsca powstawania ścieków w gospodarstwie domowym: zlewozmywak. 133] Rys. Przestrzeń pomiędzy powierzchnią przewodu a tuleją wypełnia się materiałem elastycznym. średnicy 250 mm – 0. aby jak najmniej uszkodzić mury.

15 m. 168] Rys. certyfikaty materiałów instalacyjnych. System ogólnospławny: woda ściekowa i woda deszczowa płyną jednym kanałem jako woda zmieszana [10. Minimalna średnica przykanalika to 0. 8 – odbiornik ścieków W skład uzbrojenia sieci kanalizacyjnej wchodzą. następnie do oczyszczalni ścieków i odbiornika. s.Rys. 34. 4 – kolektor. 168] Sieć kanalizacyjna jest to zespół przewodów i urządzeń służących do odprowadzania ścieków do oczyszczalni lub odbiornika. Odbiór końcowy instalacji przeprowadzany jest komisyjnie i zwykle poprzedzają go. Przewód zbierający ścieki z przewodów odpływowych i odprowadzający je do sieci kanalizacyjnej nazywamy przykanalikiem. przelewy burzowe. odnowę wody.in. 2 – instalacja kanalizacyjna. ale nie może być mniejsza od średnicy przewodu odpływowego. wykonywane w czasie trwania budowy. s. 35. biologiczne. 57]: 1 – miasto. chemiczne. Do przeprowadzenia odbioru niezbędne są podstawowe dokumenty: projekt techniczny fragmentu instalacji z naniesionymi zmianami. 7 – wylot ścieków oczyszczonych do odbiornika. separatory. Ścieki z przykanalika trafiają do sieci kanalizacyjnej. 33. System rozdzielczy: tylko kanał z wodą ściekową prowadzi do oczyszczalni ścieków [10. przewietrzniki. odbiory częściowe. Rys.: wpusty uliczne. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 28 . Przykanalik układa się z minimalnym spadkiem 2%. W zależności od ilości i rodzaju zanieczyszczeń zawartych w ściekach można stosować następujące metody oczyszczania: mechaniczne. płuczki kanałowe. 6 – oczyszczalnia ścieków. 3 – miejska sieć kanalizacyjna. m. studzienki rewizyjne. Podczas odbioru końcowego sprawdza się: zgodność wykonanych instalacji z dokumentacją techniczną. dziennik budowy. biologiczne z usuwaniem związków azotu i fosforu. s. Schemat ideowy układu kanalizacji [7. 5 – pompownia ścieków.

7 – wywiewka wentylacyjna. Ponadto w pomieszczeniach. powinien być wyłączony prąd elektryczny. Jakie zadanie spełnia rura wywiewna? 5. 4 – zbiornik oczyszczania biologicznego „Epurbloc”. 2 – tłuszczownik (jako element dodatkowy). Jakich ścieków nie można odprowadzać do kanalizacji? 8. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1. Dokumenty wymagane przy odbiorze końcowym: projekt instalacji kanalizacyjnej z naniesionymi zmianami. 7. protokoły próby szczelności instalacji wewnętrznych pionów deszczowych [7. dziennik budowy. s. protokoły odbiorów częściowych. gdzie montuje się urządzenia sanitarne. Jakie elementy wchodzą w skład uzbrojenia sieci kanalizacyjnej? 10. 3 – ścieki fekalne. s. 4. 36. 54–55]. Domowa bezobsługowa oczyszczalnia ścieków z polietylenu firmy Sotralentz-Polska [1. Wymień metody oczyszczania ścieków. Z jakich elementów składa się instalacja kanalizacyjna? 3. Rys. szczelność wewnętrznych pionów deszczowych.2. Wymień wady i zalety systemu rozdzielczego i ogólnospławnego. zamocowania). 301] 1 – ścieki gospodarcze. 5 – studzienka rozprowadzająca. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania.ułożenie przewodów (spadki.4. Wymień rodzaje przyborów sanitarnych. 8 – studzienka wód opadowych Montaż instalacji kanalizacyjnych odbywa się zwykle równocześnie z montażem instalacji wodociągowych. Co nazywamy instalacją kanalizacyjną? 2. Co rozumiemy przez pojęcie odbiornika ścieków? 6. 4. sprawdzisz. w związku z tym wszystkie przepisy bhp dotyczące montażu instalacji wodociągowych odnoszą się również do montażu instalacji kanalizacyjnych. Co nazywamy przykanalikiem? 9. a dotykanie kabli oraz rur nie należących do montowanej instalacji jest zabronione. 11. 6 – studzienka zamykającowentylacyjna. Jakie musisz mieć dokumenty podczas końcowego odbioru instalacji kanalizacyjnej? „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 29 . Dlaczego należy oczyszczać ścieki? 12. W jaki sposób możesz oczyszczać ścieki w domu jednorodzinnym? 13.

5) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. 4) zapoznać się z zasadami montażu przewodów instalacji kanalizacyjnych zgodnie z obowiązującymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. W tym celu podaj nazwy wyróżnionych na schemacie elementów oraz podstawowe informacje dotyczące uzbrojenia i przyborów instalacji kanalizacyjnych zastosowanych na przekazanym schemacie. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Odczytaj schemat domowej instalacji sanitarnej przekazany przez nauczyciela. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. polskie normy.4. 3) opisać w punktach podstawowe informacje dotyczące uzbrojenia i przyborów instalacji kanalizacyjnych. 4) dobrać ze względu na wielkość powierzchni łazienki jej wyposażenie (od minimalnego do optymalnego). 2) zapoznać się z wymiarami urządzeń sanitarnych. schemat instalacji kanalizacyjnych. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 30 . 3) zapoznać się ze zwyczajowymi rozmiarami przyborów sanitarnych oraz zalecanymi (minimalnymi) odległościami umożliwiającymi swobodne poruszanie się wewnątrz łazienki.3. Aby wykonać ćwiczenie. Sposób wykonania ćwiczenia. filmy instruktażowe. 2) zidentyfikować i opisać poszczególne elementy instalacji sanitarnej. powinieneś: 1) odczytać dostarczoną mu dokumentację budowlaną i odnaleźć na niej łazienkę. Sposób wykonania ćwiczenia. − − − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. katalogi firm produkujących urządzenia sanitarne i zasady ich montażu. powinieneś: 1) zapoznać się z przedstawionym schematem. Aby wykonać ćwiczenie. Ćwiczenie 2 Na przekazanym przez nauczyciela projekcie budynku mieszkalnego odnajdź łazienkę i rozmieść w niej urządzenia sanitarne.4.

5) zaznaczyć na dostarczonej dokumentacji budowlanej rozmieszczenie sanitarnych wraz z ukazaniem stref ochronnych. Ćwiczenie 3 Zapoznaj się z przedstawionym przez nauczyciela schematem domowej bezobsługowej oczyszczalni ścieków. projekty budowlane z pomieszczeniem przeznaczonym na łazienkę. − − − − urządzeń Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. katalogi firm produkujących przydomowe oczyszczalnie ścieków. zapoznać się z zasadami montażu przykanalików i instalacji oczyszczalni ścieków. projekty instalacji budowlanych z naniesionymi instalacjami ścieków. opisać w punktach podstawowe informacje nt. poszczególnych elementów składowych. zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. 6) uzasadnić swoją koncepcję. 8) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. Internet. Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. katalogi urządzeń sanitarnych. Sposób wykonania ćwiczenia. zidentyfikować i opisać poszczególne elementy oczyszczalni ścieków. 1) 2) 3) 4) 5) − − − − − Aby wykonać ćwiczenie. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 31 . 7) zapoznać się z warunkami odbioru technicznego instalacji kanalizacyjnych. polskie normy. powinieneś: zapoznać się z przedstawionym schematem. filmy instruktażowe. Podaj nazwy wyróżnionych na schemacie elementów oraz podstawowe informacje na ich temat.

4.4.4. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: 1) rozróżnić elementy składowe instalacji kanalizacyjnych? 2) scharakteryzować uzbrojenie i przybory instalacji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków? 3) zastosować oznaczenia graficzne dla naniesienia na projekcie wyposażenia instalacji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków? 4) dobrać uzbrojenie. przybory i urządzenia do wykonania instalacji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków? 5) posłużyć się dokumentacją techniczną instalacji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków? 6) wykonać szkice instalacji kanalizacyjnych? 7) zaprojektować trasę prowadzenia przewodów instalacji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków? 8) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi projektowania instalacji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków? 9) zamontować urządzenia sanitarne? 10) zaplanować wykonanie prac budowlano-instalacyjnych zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska? 11) dokonać odbioru technicznego instalacji kanalizacyjnych? Tak Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 32 .

Ich zagłębienie uzależnione jest od składu gazu oraz od miejsca prowadzenia. 69] Przewody sieci gazowej układamy w gruncie.0 m. których zadaniem jest dostarczenie tego paliwa do poszczególnych odbiorców. Zakłada się. s. wynoszącym najwyżej 0. wysokim ciśnieniu. Zasady prowadzenia sieci gazowych [7. przewody kanalizacyjne.5 m.0 m. podwyższonego średniego ciśnienia (od 0.6 MPa). kanały do kabli i inne kanały nie mające połączenia z pomieszczeniami dla ludzi i zwierząt – 1. Sieci i instalacje gazowe – zadania.5 m. są stosunkowo tanie [7.005 MPa. mieszany. drzewa – 1. słupy linii elektroenergetycznych o napięciu do 1 kV. stacje transformatorów elektroenergetycznych o napięciu: do 15 kV zasilane liniami napowietrznymi – 4. kable ziemne elektroenergetyczne o napięciu: do 5 kV – 0.6 do 10 MPa).0 m. powodują niewielkie zanieczyszczenie środowiska. tory tramwajowe – 1. s. Przewody różnych sieci układa się wzdłuż ulic i pod nimi. Ze względu na panujące w przewodach ciśnienie możemy gazociągi podzielić na: wysokiego ciśnienia (od 1. 37.5 m.0 m. 63]. powyżej 110 kV – 15.5 MPa).5.1. Przykładowe odległości gazociągów układanych w ziemi (o ciśnieniu nie większym niż 0.0 m. Rodzaje gazów Siecią gazową nazywamy zespół przewodów i urządzeń. budowa. do 15 kV zasilane kablami – 5.0 m. że minimalne zagłębienie powinno wynosić 0. telekomunikacyjnych i trakcyjnych tramwajowych oraz inne podpory – 0. wodociągi. powyżej 30 do 110 kV – 8. kanały do kabli i inne kanały mające połączenie z pomieszczeniami dla ludzi i zwierząt – 1. powyżej 15 kV – 1. umożliwiają szybkie uruchamianie i zamykanie palników. W budynkach może występować gaz tylko o ciśnieniu niskim. wyposażenie. tory kolejowe magistralne pierwszo.5 m. kanały sieci ciepłowniczej. kanały sieci ciepłowniczej. średniego ciśnienia (10 kPa do 0. niskiego ciśnienia (poniżej 10 kPa). odbiór techniczny 4. Odległości przewodów od różnych obiektów określone są przepisami.80 m.5. Rys.5 m.5 m. czyli 5 kPa [7. Na dalekie odległości gaz transportowany jest siecią przesyłową o tzw. powyżej l do 30 kV – 4.4.0 m. s. wodociągi. powyżej 15 kV – 5. W obrębie miast musi być ono zredukowane do średniego bądź niskiego. obwodowy. Układ przewodów sieci gazowej może być: rozgałęziony.i drugorzędne – 5. pozwalają na dokładną regulację i automatyzację urządzeń. przewody kanalizacyjne. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 33 . napowietrzne linie elektroenergetyczne o napięciu: do l kV – 0. Za ich wykorzystaniem przemawiają następujące argumenty: są łatwe w transporcie i magazynowaniu. 67].0 m. Materiał nauczania Do jednych z powszechnie i chętnie stosowanych paliw należą gazy.5 MPa): budynki – 1.0 m.0 m.5 do 1. projektowanie.

można spawać gazowo. natomiast pozostałe tylko elektrycznie. 17 – chodnik. 15 – fundament. 8 – tuleja. 3 – uszczelnienie elastyczne Rys. 2 – szafka metalowa.8–1. wykonane ze stali. Rys. 18 – ogrodzenie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 34 . Tworzywa sztuczne łączy się przez zgrzewanie elektrooporowe. 6 – wkręty kotwiące rurę.Przyłączem gazowym nazywamy odcinek przewodu łączący sieć uliczną z instalacją znajdującą się w budynku. 40. rur stalowych walcowanych ze szwem. Powinien być on tak położony. 10. s. polietylenu o odpowiednich parametrach. 76] Rys. ze spadkiem 4% w kierunku sieci i na głębokości 0. Przewody gazociągów nisko.0 m. Jego zakończeniem jest główny kurek gazowy. 13 – żółta. 38. które w punkcie redukcyjnym przechodzą w stalowe lub miedziane. Przejście przewodów przez ścianę budynku [7. aby w sytuacji nagłego zagrożenia można było szybko odciąć dopływ gazu do obiektu. 5 – kurek główny. 76]. 3 – rura osłonowa ze stali ocynkowanej izolowanej taśmą antykorozyjną. Obecnie sieć gazową można wykonać z następujących materiałów: rur stalowych walcowanych bez szwu. Obecnie powszechnie stosuje się przewody polietylenowe. Oznaczenie kurka głównego (w budynku jest sześć kurków głównych. s. s. 77]: 1 – przyłącze PE. 11 – miedziany drut identyfikacyjny. Doprowadzenie przyłącza gazowego do budynku [7. s. 9 – sieć gazowa. 39. Każde przejście przewodu przez ścianę budynku musi być wykonane w specjalnej tulei ochronnej [7. 7 – wkręty kotwiące szafkę. a zlokalizowany jest trzeci) [7. 40 mm. Odcinek przyłącza należy prowadzić przewodami o średnicy min. 14 – ściana budynku. 2 – stalowa rura osłonowa. 77]: 1 – ściana. 16 – jezdnia. 12 – trwałe połączenie drutu z rurą osłonową.i średnioprężnych o średnicy do 150 mm. foliowa taśma ostrzegawcza. 4 – kształtka adaptacyjna PE/stal.trójnik przyłączowy.

Przyborami gazowymi (odbiornikami gazu) nazywamy poszczególne urządzenia wykorzystujące spalający się gaz. Instalacją gazową nazywamy zespół przewodów i urządzeń położonych za kurkiem głównym. 6 – przewód spalinowy. 2 – kurki odcinające. 82–83]. spełniającą określone wymagania szczelności. ciśnienie powinno być zwiększone do 100 kPa. Instalację uznaje się za szczelną i nadającą do uruchomienia.: kotły centralnego ogrzewania. W jej skład. Rys. 81]: 1 – kurek główny. Przed każdym gazomierzem należy zamontować kurek odcinający. szczelności wszystkich elementów instalacji. Instalacja może być prowadzona na zewnątrz lub wewnątrz budynku. 4 – kuchenka gazowa. natomiast gazomierz należy do Zakładu Gazowniczego. s. 87] Przeprowadzany jest on przez wykonawcę w obecności właściciela lub inwestora obiektu oraz przedstawiciela dostawcy gazu. W przypadku przeprowadzania przewodów przez pomieszczenia o zaostrzonym rygorze. Próby nie można przeprowadzać z użyciem gazów palnych. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 35 . należy do dostawcy gazu. mierząc w rozwinięciu długość przewodu.3 do 1. armatura i przybory gazowe. a także przewody spalinowe połączone z kanałami spalinowymi. kuchenki. s. s. zakończone kurkiem głównym. wchodzą urządzenia do pomiaru zużycia gazu.5 m od poziomu terenu. łazienkach i innych miejscach narażonych na wilgoć. Instalacja gazowa w budynku [7. oprócz przewodów i przyłącza gazowego. 5 – gazowy podgrzewacz wody użytkowej. Odbiór techniczny instalacji gazowych [7. utrzymywanego przez 30 min. Instalacja gazowa jest własnością właściciela budynku lub jego administratora.in. we wnękach z licznikiem elektrycznym. jeśli gaz jest cięższy od powietrza – to powyżej. jakości wykonania instalacji. np. Próbę przeprowadza się za pomocą sprężonego powietrza lub gazu obojętnego pod ciśnieniem 50 kPa. Gazomierzy nie wolno instalować: w pomieszczeniach mieszkalnych. Do jego obowiązków należy utrzymanie prawidłowego działania tych urządzeń.Sieć gazowa oraz przyłącze. 7 – pion gazowy. 3 – gazomierz. jeżeli podczas próby szczelności nie został stwierdzony przez urządzenia pomiarowe spadek ciśnienia. 8 – przejścia przez ściany i stropy Gazomierze montujemy na wysokości od 0. w odległości mniejszej niż 3 m od urządzenia gazowego. mieszkalne. Do najważniejszych czynności składających się na odbiór należy sprawdzenie: zgodności wykonania instalacji z projektem technicznym i z ewentualnymi zapisami w dzienniku budowy dotyczącymi zmian i odstępstw od dokumentacji technicznej. 41. Zaliczamy do nich m. Rozwiązania techniczne połączeń powinny umożliwiać wymianę licznika bez konieczności demontażu instalacji [7. w odległości mniejszej od l m (w rzucie poziomym) od palnika lub paleniska gazowego. Jej zadaniem jest doprowadzenie gazu do poszczególnych odbiorników. Kontrola szczelności przewodów gazowych odbywa się na odcinku od kurka głównego do przyborów gazowych. Jeżeli gaz jest lżejszy od powietrza. to licznik energii elektrycznej musi być umieszczony poniżej gazomierza.8 m licząc od poziomu podłogi do spodu urządzenia i co najmniej 0. piece do wytwarzania ciepłej wody.

Sposób wykonania ćwiczenia. m. • stacje transformatorów elektroenergetycznych o napięciu: do 15 kV zasilane kablami – .. • drzewa – ... Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Zgodnie w wymaganiami norm uzupełnij poniższe dane poprzez dopisanie odległości gazociągów układanych w ziemi (o ciśnieniu gazu nie większym niż 0. m.. • napowietrzne linie elektroenergetyczne o napięciu: powyżej l do 30 kV – . Aby wykonać ćwiczenie. Wymień elementy uzbrojenia instalacji gazu.. • kanały sieci ciepłowniczej – . polskie normy.. powinieneś: 1) zapoznać się z rodzajami i właściwościami gazów.. m.. m. plansza poglądowa pokazująca rozmieszczenie przewodów podziemnych w przekroju ulicy.. Co to jest kurek główny i jaką pełni rolę? 5. Z jakich materiałów może być wykonana sieć gazowa? 6. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska.. m.. 3) zapoznać się z zasadami prowadzenia sieci gazowych.3. Jakie ciśnienie występuje w przewodach gazowych sieci miejskiej? 4. • kable ziemne elektroenergetyczne o napięciu: powyżej 15 kV – . sprawdzisz. 9... przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. W jakich miejscach nie wolno montować gazomierzy? 12..5. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania. Jakie znasz rodzaje przewodów sieci gazociągowej? 3.... Jakim kolorem oznacza się przewody gazowe? 11.. 5) uzasadnić wybór odpowiedzi. 4) uzupełnić dane poprzez dobranie odległości zgodnych z wymaganiami norm. 2) zapoznać się z wymaganiami polskich norm odnośnie sieci i instalacji gazowych.. Jakie dokumenty są sprawdzane przy odbiorze technicznym instalacji gazu? 4... przykładowe projekty sieci i instalacji gazowych.. filmy instruktażowe.2.5.....4.. • wodociągi – . Kto odpowiada za eksploatację i konserwację sieci gazowej? 7..5 MPa) od wskazanych obiektów terenowych: • budynki – ... Z jakich materiałów i przy zastosowaniu jakich połączeń możemy wykonać instalację gazu? 10. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 36 . − − − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane.. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: l. Jakie zasady obowiązują przy montażu gazomierzy? 11. m. 6) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. m. Jakie znasz rodzaje gazów? 2.. • tory tramwajowe – . m. Jakie jest maksymalne dopuszczalne ciśnienie gazu w budynku? 8.

uzbrojenia i zasad prowadzenia przyłącza oraz odbioru technicznego sieci gazowej. schemat doprowadzenia przyłącza gazowego do budynku. 2) zidentyfikować i opisać poszczególne elementy doprowadzenia przyłącza gazowego do budynku. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 37 . 4) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. W tym celu podaj nazwy wyróżnionych na schemacie elementów oraz podstawowe informacje nt. przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. przykładowe projekty sieci gazowych. Aby wykonać ćwiczenie. narysować szkic. Sposób wykonania ćwiczenia. na którym wskażesz rozmieszczenie głównego kurka gazowego. 3) opisać w punktach podstawowe informacje dotyczące uzbrojenia i zasad prowadzenia przyłącza oraz odbioru technicznego sieci gazowej i zaworu głównego w budynku zgodnie z wymaganiami norm. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. 1) 2) 3) 4) 5) 6) − − − Aby wykonać ćwiczenie. polskie normy. Ćwiczenie 3 Odczytaj schemat doprowadzenia przyłącza gazowego przekazany przez nauczyciela. Efekty swojej pracy przedstaw w postaci szkicu. zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie.Ćwiczenie 2 Z informacji przedstawionych na tabliczce zaprezentowanej przez nauczyciela odczytaj zawarte na niej dane i zlokalizuj położenie głównego kurka gazowego. Sposób wykonania ćwiczenia. odszukać informacje niezbędne dla ich rozszyfrowania. zidentyfikować położenie głównego kurka gazowego. powinieneś: 1) zapoznać się z przedstawionym schematem. powinieneś: zapoznać się z danymi zawartymi na tabliczce. uzasadnić wybór odpowiedzi. polskie normy. Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane.

zidentyfikować i opisać poszczególne elementy instalacji gazowej w budynku. Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska.: wyposażenia i prowadzenia przewodów gazowych. 1) 2) 3) − − Aby wykonać ćwiczenie.4. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas wykonywania sieci i instalacji gazowych? 7) dokonać odbioru technicznego sieci i instalacji gazowych? Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 38 . powinieneś: zapoznać się z przedstawionym schematem. dokumentacja budowlana zawierająca schemat instalacji gazowej w budynku. − warunków montażu i lokalizacji licznika gazowego. opisać w punktach podstawowe informacje nt.Ćwiczenie 4 Odczytaj przedstawiony przez nauczyciela schemat instalacji gazowej w budynku. W tym celu podaj nazwy wyróżnionych na schemacie elementów oraz podstawowe informacje dotyczące: − wyposażenia i prowadzenia przewodów gazowych. warunków montażu i lokalizacji licznika gazowego zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. Sposób wykonania ćwiczenia. − czynności odbioru technicznego instalacji gazowej. − − − 4.5. 4) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak 1) rozróżnić elementy składowe sieci i instalacji gazowych? 2) scharakteryzować uzbrojenie oraz przybory sieci i instalacji gazowych? 3) posłużyć się dokumentacją techniczną sieci i instalacji gazowych? 4) wykonać rysunki odręczne oraz szkice sieci i instalacji gazowych? 5) posłużyć się normami oraz przepisami dotyczącymi projektowania sieci i instalacji gazowych? 6) przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. polskie normy. − czynności odbioru technicznego instalacji gazowej.

Odległość kotła od najdalej wysuniętego pionu nie powinna przekraczać 25 m. zasilane są wodą o temperaturze powyżej 70°C. W ogrzewaniu wodnym grawitacyjnym woda zimna ma większą gęstość od wody ogrzanej i dlatego opada na dół. Coraz większą popularność zdobywa ogrzewanie podłogowe. zasady prowadzenia przewodów pionowych i poziomych. s. W porównaniu z ogrzewaniem grawitacyjnym ogrzewanie pompowe ma następujące zalety: − brak ograniczeń w kubaturze obiektu. jak i elektryczne [7. olej napędowy [7.1. Wymagane jest stosowanie przewodów o większych średnicach i odpowiednich grzejników. odpowiednim parkietem lub panelami drewnianymi). rodzaje i połączenia grzejników. Przy ogrzewaniu podłogowym.o. które ją rozprowadzają wzdłuż budynku noszą nazwę poziomów.4. 12% paliwa. pod przewodami należy stosować bardzo dobrą izolację cieplną. s. taśmie brzegowej. Przewody. Ciepło może być wytwarzane miejscowo – w kotłach lub z dala – w ciepłowniach.). Kotły mogą być: jednofunkcyjne (przeznaczone tylko do instalacji c. s. Grawitacyjne ogrzewanie wodne może być stosowane tylko w małych budynkach.) – zespół przewodów i urządzeń.w.o. W zależności od sposobu krążenia w niej wody. projektowanie. wykładzinami dywanowymi. sposobem ogrzewana pomieszczeń jest ogrzewanie elektryczne [7. a do wykańczania podłóg używać materiałów łatwo oddających ciepło (płytkami ceramicznymi. Materiał nauczania Instalacja centralnego ogrzewania (c. Czynnikiem rozprowadzającym ciepło bywa woda oraz powietrze. trociny. Od nich odchodzą piony dostarczające ciepło na poszczególne kondygnacje. których zadaniem jest rozprowadzenie ciepła w obrębie budynku. Do wad układu pompowego należą stosunkowo wysokie koszty eksploatacji. W budownictwie mieszkaniowym najczęściej stosuje się instalację centralnego ogrzewania typu wodnego.in. Kotłami nazywamy urządzenia. odbiór techniczny 4. w których uzyskujemy ciepło poprzez spalanie paliw lub wykorzystanie energii elektrycznej. 96]. głównie spowodowane zużyciem energii elektrycznej. Przy wylewaniu należy pamiętać o odpowiednich przerwach dylatacyjnych – tzw. do góry wypychana jest natomiast woda ciepła. koks.6. olej opałowy.: węgiel.o. płytkami kamiennymi.6. coraz częściej stosowanym.o.u. Instalacje centralnego ogrzewania – systemy i rodzaje ogrzewania. jak i c. Tradycyjne instalacje c. a wysokość między jego środkiem i najniżej położonym grzejnikiem musi wynosić 2–3 m. W kotłach można spalać m. wykładzinami z tworzyw sztucznych. − mała bezwładność (szybsze uruchamianie) instalacji. gaz ziemny. 98]. 96]. − możliwość montażu grzejników na dowolnej wysokości (również poniżej kotła). Ogrzewanie to może być zarówno wodne. że w ten sposób można zaoszczędzić ok. Oblicza się. propan. − stosowanie mniejszych średnic przewodów. Innym. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 39 . Odbiornikami energii są grzejniki.). głównie żeliwnych. wyróżniamy ogrzewanie grawitacyjne lub pompowe. dwufunkcyjne (zasilające zarówno instalację c.

s. 9 – rura odpowietrzająca „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 40 .Rys. s. dwururowa grawitacyjna z rozdziałem: a) dolnym. 6 – rura wielowarstwowa. 3 – wykończeniowa warstwa podłogi. 4 – rura przelewowa. 42. 3 – rura sygnalizacyjna. 4 – wylewka betonowa. 5 – izolacja brzegowa. Instalacja ogrzewania grawitacyjnego c. a następnie przepływa do kolejnego) oraz dwururowym (ogrzana woda dopływa do odbiorników ciepła jednym przewodem. 5 – rura bezpieczeństwa. 5 – rura bezpieczeństwa. 9 – izolacja termiczna. 4 – rura przelewowa. 8 – rura cyrkulacyjna. 102]:1 – naczynie wzbiorcze. Instalacja c. 7 – zbiornik odpowietrzający. 8 – izolacja przeciwwilgociowa (folia polietylenowa). Rys. 44. 43. b) poziomego [7. a po schłodzeniu odpływa innym). jednorurowego: a) pionowego. 6 – hydrometr Rys. 99]:1 – ściana. 2 – rura wzbiorcza. 2 – rura wzbiorcza.o. 101]: 1 – naczynie wzbiorcze. 3 – rura sygnalizacyjna. 10 – strop Przewody możemy prowadzić w systemie jednorurowym (gorąca woda wpływa do pierwszego grzejnika i oddaje część ciepła. s. 2 – tynk. 6 – hydrometr. Konstrukcja podłogi w ogrzewaniu podłogowym [7. 7 – uchwyt do rury.o. b) górnym [7.

o. Grzejniki oddające ciepło przez konwekcję. W zależności od sposobu oddawania ciepła grzejniki dzielimy na oddające ciepło przez konwekcję lub przez promieniowanie. stalowe płytowe. można łączyć: bocznie jednostronnie. stalowe z rur gładkich i ożebrowanych. miedziano-aluminiowe. odpodłogowo. stalowe łazienkowe. Po ochłodzeniu nie może być na rurach żadnych uszkodzeń i odkształceń. 6 – automatyczne odpowietrzenie Wymiana ciepła między instalacją a pomieszczeniem odbywa się za pomocą grzejników. Za pozytywny wynik uznaje się brak przecieków i roszenia. Po uzyskaniu pozytywnego wyniku może nastąpić tzw. Odbiór techniczny instalacji Próby szczelności na zimno przeprowadza się przed zamurowaniem bruzd. 45. 3 – pompy obiegowe. Układy pompowe mają mniejsze średnice przewodów. s. siodłowo. aluminiowe płytowe. Rys.Zalety układów pompowych systemu zamkniętego: mniejsze zużycie energii. 2 – odpowiednio dobrane źródło ciepła. 5 . [7. mogą być: żeliwne członowe. Schemat zmodernizowanej tradycyjnej instalacji c. płyty promieniujące. 4 – zawory z głowicami termostatycznymi. hermetyczne pompy obiegowe o płynnej regulacji obrotów. 104]:1 – przeponowe naczynie wzbiorcze. Z tego też powodu układ ten nie może być zastosowany przy kotłach opalanych węglem. dokładniejsza regulacja. odpowiednio dobrane źródło ciepła. szybsze nagrzewanie się instalacji. Należy jednak pamiętać. bezdławicowe dwustawne zawory wyposażone w termostatyczne głowice. krzyżowo. Dopiero po tej czynności następuje odbiór końcowy – badanie zgodności wykonania instalacji z wymaganiami technicznymi i dokumentacją. miedziane łazienkowe. Próba szczelności wykonywana na gorąco przeprowadzana jest po pozytywnym wyniku próby na zimno. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 41 . Następstwem uruchomienia instalacji jest konieczność jej regulacji. Grzejniki oddające ciepło przez promieniowanie to przede wszystkim tzw. stalowe konwekcyjne. automatyczne odpowietrzanie pionów.przewody o odpowiednich średnicach. że w takim rozwiązaniu musimy zastosować naczynia wzbiorcze przeponowe gromadzące wodę o temperaturze niższej od 100°C. czyli unoszenie. Grzejniki z przewodami. zaizolowaniem termicznym i malowaniem. częściowy odbiór techniczny. aluminiowe członowe. pośrednio.

katalogi firm produkujących kotły grzewcze. Gdzie i dlaczego zaleca się stosowanie ogrzewania elektrycznego podłogowego? 5. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. z uwzględnieniem wymagań norm. sprawdzisz. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: l. powinieneś 1) zapoznać się z rodzajami kotłów do ogrzewania centralnego budynków mieszkalnych. polskie normy. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 42 . powinieneś: zapoznać się z przedstawionym ćwiczeniem zidentyfikować i opisać poszczególne elementy konstrukcji podłogi w ogrzewaniu podłogowym. Czym różni się grawitacyjny system ogrzewania od pompowego? 6. Co nazywamy instalacją centralnego ogrzewania? 2. Przy pomocy. opisać w punktach podstawowe informacje dotyczące zasad montażu. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania. Sposób wykonania ćwiczenia.? 3.6. − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. W tym celu podaj nazwy wyróżnionych na schemacie elementów oraz podstawowe zasady montażu. 4. Aby wykonać ćwiczenie.o. Sposób wykonania ćwiczenia.2. zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. jakich czynników jest rozprowadzane ciepłe w instalacjach c.3. 5) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. Jaki rodzaj paliwa zalecałbyś zastosować w kotle w swoim domu? 4.o. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Dobierz i uzasadnij wybór rodzaju kotła do ogrzewania budynku mieszkalnego o powierzchni użytkowej równej 120 m2. Ćwiczenie 2 Odczytaj z przedstawionego przez nauczyciela schematu elementy konstrukcji podłogi z ogrzewaniem podłogowym. 1) 2) 3) 4) Aby wykonać ćwiczenie. przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. W jaki sposób dokonałbyś modernizacji grawitacyjnej instalacji centralnego ogrzewania? 7. 4) uzasadnić swój wybór. Wymień elementy uzbrojenia i przybory instalacji c.4.6. 2) przedstawić zalety i wady poszczególnych typów kotłów. 3) dobrać moc kotła do powierzchni ogrzewanej.

.? 2) scharakteryzować uzbrojenie i przybory instalacji c. dobrać typ i moc grzewczą grzejnika.? Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 43 .− − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. uzasadnić wybór.o. Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: zapoznać się z zasadami oznaczania przewodów. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska? 7) dokonać odbioru technicznego instalacji c. oraz z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. 9) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie.? 5) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi wyboru mocy grzewczej grzejników? 6) przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) − − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. zaznaczyć na projekcie przebieg instalacji c.o..o. katalogi firm z instrukcjami montażu ogrzewania podłogowego. polskie normy. polskie normy.o. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska.o. oraz zaproponuj typ i dobierz moc grzewczą grzejników. projekty budowlane bez schematów instalacji c.o..? 4) wykonać rysunki odręczne i szkice instalacji c. Ćwiczenie 3 Na przekazanym przez nauczyciela projekcie budynku mieszkalnego zaznacz przebieg c. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak 1) rozróżnić elementy składowe różnych typów instalacji c. katalogi firm produkujących różnego typu grzejniki wraz z zasadami doboru mocy grzewczej. Sposób wykonania ćwiczenia. 4.o. zapoznać się z typami i zasadami doboru mocy grzewczej grzejników. dorysować uzbrojenie instalacji c.o. uzbrojenia oraz montażu instalacji c.. odczytać przekazany przez nauczyciela projekt budowlany.4. zapoznać się z warunkami technicznymi odbioru instalacji c.6.o.? 3) zastosować oznaczenia graficzne dla naniesienia na projekcie wyposażenia instalacji c.o.o.

Temperatura wody płynącej w instalacji c. stałe i prąd elektryczny. Wady: natężenie przepływu jest niewielkie. Instalacje ciepłej wody użytkowej 4. podgrzewacz wody. „odstana” woda nie nadaje się do celów spożywczych.u.7.) – układ przewodów i urządzeń. Ciepłą wodę możemy wytwarzać miejscowo lub centralnie. ciepłą wodę można pobierać przez dowolnie długi czas. Do ogrzewania bezpośredniego podgrzewaczy wody pitnej stosuje się paliwa płynne. nie powinna być wyższa niż 55°C. Bojlery – podgrzaną wodę należy zaraz zużyć. Przepływowe podgrzewacze wody – woda przepływa przez urządzenie. gazowe. W pośrednio ogrzewanych podgrzewaczach wody pitnej jako nośnik ciepła stosuje się najczęściej wodę. s. pobierając przy tym ciepło pochodzące ze spalania gazu ziemnego lub wytwarzane przez prąd elektryczny.7.w. Wyróżniamy następujące źródła do przygotowywania c. gdyż przebywa w urządzeniu jedynie przez krótki czas. pompy cieplne. Materiał nauczania Instalacja ciepłej wody użytkowej (c. 47.u. można dokładnie ustawić temperaturę. Wady: znaczne straty przy długich okresach przestoju. stałe. prąd elektryczny. Odpowiedni regulator pozwala na podgrzanie wody do pożądanej temperatury oraz na utrzymywanie tej temperatury na stałym poziomie. koszty zakupu są niższe od kosztów podgrzewaczy pojemnościowych. Zamknięte (ciśnieniowe) podgrzewacze wody zaopatrują kilka punktów poboru. których zadaniem jest rozprowadzenie ciepłej wody w obrębie budynku. ciepło odpadowe. ponieważ urządzenia te nie mają izolacji cieplnej.108]. gazowe. 46. 120] „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 44 . urządzenie ma niewielkie rozmiary. energię słoneczną. Zalety podgrzewaczy przepływowych: straty ciepła są nieznaczne.w. Ich zalety: duża ilość ciepłej wody. zwłaszcza wanny i prysznice.w. zlewozmywak kuchenny. urządzenie może zaopatrywać każdorazowo tylko jeden punkt poboru. s. Pojemnościowe podgrzewacze wody – są to zbiorniki (od 5 do nawet kilkuset litrów) stale wypełnione wodą. Zamknięty podgrzewacz pojemnościowy zasilany prądem [10. natomiast moc przyłączowa jest wysoka. Uzyskana w ten sposób ciepła woda nadaje się do spożycia. ciepło przesyłane na odległość.1. 119] Rys.u. Mogą być one zasilane prądem lub gazem. wysoki koszt zakupu ze względu na ich dobrą izolację. np. kocioł dwufunkcyjny [7. podczas poboru spada średnia temperatura ciepłej wody. Zaopatrują one tylko jeden punkt poboru. Osprzęt zamkniętego podgrzewacza wody o pojemności powyżej 10 l [10. ogrzewaną przez paliwa płynne.4. łatwość regulowania temperatury. niewielka moc przyłączowa.: czynnik grzejny dopływający z ciepłowni. s. Rys.

49. Czynności takie przeprowadza się dwukrotnie: dla instalacji wypełnionej wodą zimną i wodą ciepłą. Ciepło słoneczne gromadzone jest w zbiorniku. 123] Rys. Zakłada się przy tym dzienne zapotrzebowanie na ciepłą wodę na poziomie 50 litrów na osobę przy temperaturze wody 50°C. Rys. należy przeprowadzić próby szczelności. Sieć przewodów rurowych instalacji na energię słoneczną. czy ułożeniem izolacji termicznej. Część instalacji w domu wielorodzinnym [10. przed zakryciem bruzd oraz robotami malarskimi.5 do 2.u. s. s. 48. użytkownika i dostawcy ciepła. 129] Podczas odbioru technicznego c. 50. Próba jest pozytywna. 124] Promieniowanie słoneczne można też racjonalnie wykorzystać do przygotowywania ciepłej wody. Polega on na sprawdzeniu zgodności wykonanych robót z projektem i dokumentacją.w. gdy w ciągu 20 minut nie ma oznak spadku ciśnienia. Sprawdzona w praktyce pojemność zbiornika to od 1. Kolejność wykonywanych czynności jest następująca: zakorkowanie instalacji.5 do 2. Dla tych celów wykorzystuje się kolektory słoneczne płaskie i próżniowe. Odbiór końcowy dokonywany jest komisyjnie w obecności wykonawcy. s. Dozwolone jest przeprowadzenie prób częściowych w przypadku układania przewodów w bruzdach ściennych i podłogowych.5 wartości roboczego. Przygotowanie ciepłej wody za pomocą kotła wykorzystującego wartość opałową zbiornika warstwowego [10. inwestora. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 45 .System centralnego podgrzewania wody pitnej Rys. służącą do przygotowywania ciepłej wody [10. Wykonuje się je przy dodatniej temperaturze otoczenia.0 m2 powierzchni kolektora na osobę.0-krotność dziennego zapotrzebowania na ciepłą wodę. odpowietrzenie. napełnienie jej wodą wodociągową. podniesienie ciśnienia do 1. sprawdzenie szczelności połączeń i armatury. Jako wartość orientacyjną przy podgrzewaniu wody użytkowej przyjmuje się następujący przelicznik: 1.

w. katalogi firm – producentów pojemnościowych podgrzewaczy wody. Sposób wykonania ćwiczenia: 1) 2) 3) 4) − − − − pojemnościowych podgrzewaczy wody. powinieneś: zapoznać się ze sposobami podgrzewania wody pitnej. Jaki rodzaj energii wskazany jest do przygotowania ciepłej wody użytkowej. Jakie zalety i wady mają pojemnościowe podgrzewacze wody? 5. bojlerów i podgrzewaczy przepływowych. służącą do przygotowania ciepłej wody dla domu-bliźniaka z trzema osobami w każdym gospodarstwie domowym. ustalić powierzchnie kolektora dla przedstawionego przypadku. charakterystyki różnego rodzaju urządzeń grzewczych pitnej wody. określić dzienne zapotrzebowanie na ciepłą wodę (temperatura 50˚C) przypadające na jedną osobę. polskie normy. zapoznać się z podstawowym wyposażeniem instalacji na energię słoneczną. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 46 . Ćwiczenie 2 Zaplanuj jedną wspólną instalację na energię słoneczną. Narysuj szkic takiej instalacji. a jaką zawór bezpieczeństwa? 6. Sposób wykonania ćwiczenia. Jakie wady mają urządzenia grupowe w porównaniu z centralnymi? 4. Jaką funkcję pełni w technice instalacyjnej zawór zabezpieczający przed przepływem zwrotnym. bojlerów i podgrzewaczy przepływowych. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania.2. powinieneś zapoznać się z zasadami działania kolektora słonecznego. bojlerów Aby wykonać ćwiczenie.4. Jak wykorzystasz promieniowanie słoneczne do przygotowywania ciepłej wody? 7. zidentyfikować wady i zalety pojemnościowych podgrzewaczy wody. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1. 1) 2) 3) 4) Aby wykonać ćwiczenie. Skorzystaj przy tym z dokumentacji producentów materiałów i urządzeń. Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. dokonać analizy porównawczej danych urządzeń.? 4. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Porównaj wady i zalety i podgrzewaczy przepływowych. jeżeli chcemy ograniczyć ilość szkodliwych gazów spalinowych? 3. sprawdzisz. Jakie urządzenia służą do wytwarzania ciepłej wody użytkowej? 2.u.7. Jak dokonasz odbioru technicznego instalacji c. zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie.3.7.

6) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. przybory i urządzenia do wykonania instalacji ciepłej wody pitnej? 5) wykonać rysunki odręczne i szkice instalacji ciepłej wody pitnej? 6) zaprojektować trasę prowadzenia przewodów instalacji ciepłej wody pitnej? 7) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi projektowania instalacji ciepłej wody pitnej? 8) dokonać odbioru technicznego instalacji ciepłej wody pitnej? Tak Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 47 .4. 4.5) naszkicować projekt sieci przewodów rurowych instalacji na energię słoneczną. − − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: 1) rozróżnić elementy składowe instalacji ciepłej wody pitnej? 2) scharakteryzować uzbrojenie i przybory instalacji ciepłej wody pitnej? 3) zastosować oznaczenia graficzne dla naniesienia na projekcie wyposażenia instalacji ciepłej wody pitnej? 4) dobrać uzbrojenie. 5) uzasadnić swój wybór. służący do przygotowania ciepłej wody. katalogi firm – producentów materiałów i urządzeń instalacji na energię słoneczną. polskie normy. charakterystyki różnego rodzaju urządzeń grzewczych wody pitnej.7.

Instalacja klimatyzacyjna jedno–przewodowa scentralizowana [7. budowa. Materiał nauczania Wentylację tworzy zespół przewodów i urządzeń. 3 – nagrzewnica wstępna. Rys. Może być ona naturalna lub sztuczna. osprzęt. gdy temperatura wewnątrz jest wyższa niż na zewnątrz. kratki nawiewne i wywiewne. Instalacje wentylacyjne i klimatyzacyjne – zadania. Kanały wentylacyjne. wyrzutni powietrza (usuwają do atmosfery zużyte powietrze). 4 – komora mieszania. przepustnic (regulują strumień powietrza). s. 7 – nagrzewnica powietrza. 51.1. Wentylacja nawiewno-wywiewna składa się z: czerpni powietrza (pobierają powietrze z zewnątrz). różnica ciśnień. W sytuacji odwrotnej powietrze będzie wnikać do pomieszczenia przewodem wentylacyjnym. Grawitacyjny wywiew powietrza z pomieszczenia powstaje. filtrów (oczyszczają powietrze przed wprowadzeniem go lub przed usunięciem). 2 – przepustnice. nagrzewnic (ogrzewają powietrze).4. 13 – przewód powietrza recyrkulacyjnego „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 48 . podstawy dachowe. których zadaniem jest usuwanie z pomieszczeń zamkniętych zanieczyszczonego powietrza i wymiana go na świeże. 12 – wyrzutnia powietrza. przewód główny łączący wentylator z wylotem powietrza. różnica temperatur. gdy ruch powietrza jest wymuszony przez wentylator.8. Zadaniem klimatyzacji jest usunięcie z pomieszczenia szkodliwych składników powietrza oraz dostarczenie oczyszczonego powietrza o odpowiedniej temperaturze i wilgotności. przewody rozprowadzające. 5 – filtr powietrza. 8 – wentylator nawiewny. 11 – wentylator wywiewny. projektowanie 4. Wentylacja naturalna może się odbywać na skutek infiltracji lub przewietrzania. Wentylacja sztuczna (mechaniczna) powstaje wówczas. 10 – wywiewniki.8. 120]:1 – czerpnia powietrza. takich jak wiatr. odgałęzienia zasilające poszczególne pomieszczenia. wentylatorów (wytwarzają różnicę ciśnień). przewodów wentylacyjnych (służą do przemieszczania powietrza). nawiewników i wywiewników (kratki wentylacyjne). W jej skład wchodzą: wentylator. 9 – nawiewniki. Wentylacja naturalna polega na wymianie powietrza między pomieszczeniem a otoczeniem pod wpływem zjawisk fizycznych. wywietrzaki to elementy wentylacji grawitacyjnej. 6 – komora zraszania.

Aby wykonać ćwiczenie.8. przygotowany wspornik pod urządzenia. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 49 . otwory w przegrodach budowlanych powinny być o 50 mm większe niż wymiary montowanego w nich urządzenia. fundamenty pod wentylatory i sprężarki muszą być oddzielone od konstrukcji budynku.2. odległość wyrzutni wentylacji mechanicznej od budynku przeznaczonego dla ludzi nie powinna być mniejsza niż 3 m. Podaj podstawowe zasady montażu takiej instalacji. przewody wentylacyjne. 2.3. 3. Z jakich elementów składa się wentylacja nawiewno-wywiewna i jakie jest ich przeznaczenie? Jakie elementy wchodzą w skład instalacji klimatyzacyjnej i jakie mają zadania do spełnienia? Podaj kilka zasad stosowanych podczas montażu instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej? 4. izolacja cieplna przewodu – jeśli pomiędzy powietrzem w przewodzie a powietrzem otoczenia jest różnica temperatury 15°C. wentylatory. 2) zidentyfikować osprzęt instalacji oraz określić jego zadania. 3) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. odległość między punktami zamocowania przewodów poziomych zależy od ich średnicy i wynosi 3-4 m. 4. − Wyposażenie stanowiska pracy: Katalogi osprzętu instalacji wentylacyjnych i klimatyzacji. sieć przewodów oraz odpylacze i wentylatory powinny być uziemione. w którym będą montowane urządzenia: otynkowane i zabiałkowane. Ćwiczenie 2 Nazwij poszczególne elementy pokazane na przedstawionym przez nauczyciela schemacie instalacji klimatyzacyjnej jednoprzewodowej scentralizowanej. Pytania sprawdzające 1. sprawdzisz. filtry. Sposób wykonania ćwiczenia. powinieneś: 1) zapoznać się zadaniami instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej.− − − − − − − Wybrane zasady montaż przewodów instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej: pomieszczenie. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: Jakie zadania spełnia wentylacja i klimatyzacja? Omów zasadę działania wentylacji grawitacyjnej.8. jakie zadania spełnia instalacja wentylacyjna i klimatyzacyjna oraz zastosowany dla ich budowy osprzęt: czerpnie. 4. Odpowiadając na pytania. 5. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Uzasadnij. nagrzewnice.

zapoznać się z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. zidentyfikować i opisać poszczególne elementy instalacji klimatyzacyjnej jednoprzewodowej scentralizowanej. opisać w punktach podstawowe informacje dotyczące zasad montażu. przybory i urządzenia do wykonania instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej? 4) posłużyć się dokumentacją techniczną instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej? 5) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej? 6) wykonać montaż instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. 4. 1) 2) 3) 4) Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: zapoznać się z przedstawionym schematem.8.4. − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska? Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 50 . ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. polskie normy. katalogi osprzętu instalacji wentylacyjnych i klimatyzacji. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak 1) rozróżnić elementy składowe instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej? 2) scharakteryzować uzbrojenie i przybory instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej? 3) dobrać uzbrojenie. 5) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie.Sposób wykonania ćwiczenia.

52.9. Obejmuje ona współpracujące ze sobą obwody rozdzielcze i odbiorcze. hałasu oraz oddziaływaniem pola elektromagnetycznego.9. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 51 . powstawaniem pożaru.4. 63] − − − − Instalacje elektryczne powinny zapewniać [4. spełnienie wymagań przepisów dotyczących projektowania i budowy instalacji. 61]. ochronę środowiska przed skażeniem i emitowaniem niedopuszczalnego poziomu drgań. s. s. stosownie do potrzeb użytkownika. Instalacje elektryczne – zasady wykonywania w budynkach 4. a także łączące je rozdzielnice. 61]: ciągłą dostawę energii elektrycznej o odpowiednich parametrach technicznych. bezpieczeństwo użytkowania. rozdzielnicy głównej i wewnętrznej linii zasilającej.1. przepięciami łączeniowymi i atmosferycznymi. a przede wszystkim ochronę przed porażeniem elektrycznym. Instalacje wykonywane na zewnątrz pomieszczeń są eksploatowane w gorszych warunkach i muszą spełniać ostrzejsze wymagania niż instalacje elektryczne budynków [4. s. Większość instalacji elektrycznych jest wykonywana w budynkach. b) schemat elektryczny [4. Materiał nauczania Instalacja elektryczna służy do doprowadzania energii elektrycznej z sieci rozdzielczej niskiego napięcia do odbiorników elektrycznych. wybuchem i innymi szkodami. Zasilanie instalacji elektrycznych odbiorczych w budynku wielokondygnacyjnym: a) lokalizacja złącza. Rys.

2 – kanał piętrowy [4. Wymaga się.Napięcie instalacji elektrycznej stwarza zagrożenie porażeniowe w wyniku. s. aby każda nowa instalacja odbiorcza: − była wyposażona w licznik pobieranej energii elektrycznej umieszczony poza lokalem mieszkalnym. Dlatego wymaga się. aby nowe i modernizowane lub remontowane instalacje elektryczne budynków: − były wykonane w układzie TN-S. − były wykonane przewodami prowadzonymi równolegle do krawędzi ścian i stropów. poważne zagrożenie środowiska. − były wykonane z przewodów z żyłami miedzianymi. połączenia wyrównawcze główne i dodatkowe. − miały zainstalowane wyłączniki różnicowoprądowe co najmniej w obwodach wskazanych przez normy. Każdy zelektryfikowany budynek powinien mieć: główną szynę uziemiającą. 70] Szczególnie ważne jest wykonanie instalacji odbiorczej w mieszkaniu. którego człowiek może stracić zdrowie. Plan instalacji elektrycznej w mieszkaniu: 1 – rozdzielnica mieszkaniowa. Rys. gdyż z nią najczęściej styka się człowiek. tj. Zagrożenie życia lub zdrowia ludzi. a także poważne straty materialne może też wywołać zanik napięcia w instalacji. a nawet życie. 61–62]. 53. spowodowany jej niesprawnością lub awarią zasilania instalacji [4. − miały obwody odbiorcze zabezpieczone wyłącznikami wyposażonymi w wyzwalacze zwarciowe i przeciążeniowe. s. z oddzielnymi przewodami neutralnymi N i ochronnymi PE. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 52 . Ciepło wydzielające się przy przepływie prądu w instalacji i przy wyładowaniach elektrycznych niezupełnych (iskrzeniach) i zupełnych (łukowych) może spowodować pożar oraz wybuch gazów (oparów) wybuchowych. łączące przewody ochronne PE z częściami przewodzącymi innych instalacji i konstrukcji budynku oraz uziom. gdy ich przekrój nie przekracza 10 mm.

s. Rys. jeżeli nie zachodzi taka potrzeba. 8 – gwóźdź. 71] Najważniejsze zasady bezpiecznej obsługi urządzeń elektrycznych można sformułować następująco [4. w tynku lub po wierzchu. modernizacyjne lub konserwacyjne instalacji elektrycznych i odbiorników mogą być wykonywane jedynie przez wykwalifikowane. 10 – klej [4. s. była podzielona co najmniej na obwody: oświetlenia górnego (sufitowego). 9 – podkładka. aby oświetlenie spełniało wymagania norm.− − − była wyposażona w rozdzielnicę mieszkaniową. 5 – element budowlany. wymianą bezpieczników lub elektrycznych źródeł światła należy sprawdzić przez oględziny stan urządzeń. a szczególnie stan ich obudów i widocznych części izolacyjnych. gniazda wtyczkowego pralki. c) sposób zginania przewodu wtynkowego płaskiego na płaszczyźnie podłoża: l – mur z cegły. b) w tynku. − przed wykonaniem czynności łączeniowych. − przed wymianą wkładek bezpiecznikowych i elektrycznych źródeł światła należy. 102]: − nie należy zbliżać się i dotykać urządzeń elektrycznych. 4 – puszka. uprawnione osoby. o ile jest to możliwe. gniazd wtyczkowych do urządzeń odbiorczych w kuchni oraz obwody do odbiorników zainstalowanych na stałe (np. 2 – bruzda w murze. 54. 6 – tynk. Układanie przewodów: a) pod tynkiem w rurkach. 7 – uchwyt. gniazd wtyczkowych ogólnego przeznaczenia. Liczba punktów oświetleniowych powinna być dobrana tak. 3 – rurka winidurowa. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 53 . Przewody obwodów instalacji elektrycznych w budynkach układa się pod tynkiem. wyłączyć obwód tak. wynikająca z konieczności posługiwania się urządzeniami przenośnymi lub załączania i wyłączania obwodów i odbiorników elektrycznych. − wszelkie prace remontowe. a liczba gniazd wtyczkowych – aby nie trzeba było stosować tzw. W razie zauważenia jakiegokolwiek uszkodzenia. ogrzewania elektrycznego). które mają być dotknięte. należy zaniechać uprzednio przewidzianych czynności. rozdzielaczy. aby na odkrytych częściach czynnych nie było napięcia. miała obwody prowadzone wewnątrz mieszkania (w budynku wielorodzinnym).

czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1. uziemionych przedmiotów. instalacji wodociągowej. 7) zapoznać się z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. Jakie zagrożenia stwarza instalacja elektryczna? 3. powinieneś: 1) zapoznać się z zasadami oznaczania przewodów. 5. Opisz znane Ci sposoby układania przewodów elektrycznych. Scharakteryzuj najważniejsze zasady bezpiecznej obsługi urządzeń elektrycznych. 8) zapisać spostrzeżenia i wnioski w zeszycie. po zauważeniu jakiejkolwiek nieprawidłowości w pracy urządzeń elektrycznych lub ich uszkodzenia. sprawdzisz. − − − Wyposażenie stanowiska pracy: poradniki budowlane. nie należy dotykać jakichkolwiek części urządzeń elektrycznych mokrymi lub skaleczonymi rękoma. katalogi firm produkujących różnego typu przewody.9. gniazdka). 4. projekty budowlane (bez schematów instalacji elektrycznej). „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 54 . 4.3. 6. instalacji centralnego ogrzewania. 6) zapoznać się z warunkami technicznymi odbioru instalacji elektrycznej. a nie jej przewód. używanie podczas kąpieli elektrycznych grzałek lub suszarek do włosów można uznać za krok samobójczy (świadczą o tym statystyki porażeń śmiertelnych).− − − − w celu połączenia lub rozłączenia wtyczki i gniazda wtyczkowego należy chwytać za obudowę wtyczki. należy w pierwszej kolejności odłączyć je od instalacji zasilającej. 3) zaznaczyć na projekcie przebieg instalacji elektrycznej. Jeżeli wykonanie takich czynności jest niebezpieczne. wyłączniki. uzbrojenia oraz montażu instalacji elektrycznej. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania. Sposób wykonania ćwiczenia. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Na przekazanym przez nauczyciela projekcie budynku mieszkalnego naszkicuj plan instalacji elektrycznej.2. np. 5) uzasadnić wybór. Aby wykonać ćwiczenie. Jakie wymagania stawia się nowym. modernizowanym lub remontowanym instalacją elektrycznym budynków? 4. to należy ich zaniechać i zwrócić się o pomoc do pogotowia elektrycznego lub innych upoważnionych służb. 4) dorysować uzbrojenie instalacji (oświetlenie górne. Odczytaj przedstawiony w materiałach plan instalacji elektrycznej. dotykając urządzeń elektrycznych nie należy równocześnie chwytać innych. uzbrojenie niezbędne dla wykonania instalacji elektrycznych. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska obowiązującymi podczas montażu. 2) odczytać przekazany przez nauczyciela projekt budowlany. Do czego służy instalacja elektryczna w budynku mieszkalnym? 2.9.

Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak 1) rozróżnić elementy instalacji elektrycznej? 2) zastosować oznaczenia graficzne dla naniesienia na projekcie wyposażenia instalacji elektrycznej? 3) wykonać szkice instalacji elektrycznej? 4) zaprojektować trasę prowadzenia przewodów instalacji elektrycznej? 5) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi projektowania instalacji elektrycznej? 6) określić zasady wykonywania instalacji elektrycznych w budynkach? 7) dokonać odbioru technicznego instalacji elektrycznej? Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 55 .4.4.9.

W „pit-cup” istnieje możliwość definiowania grup obejmujących różne kategorie obiektów np. Funkcjami przyspieszającymi i ułatwiającymi projektowanie są m. klimatyzacji i elektrycznej w środowisku AutoCADa. Dzięki temu możliwe jest wymienianie danych. Możliwe jest np. np. wentylacji.1. Istnieje także „pit-LT” przeznaczony do AutoCADa LT. drzwi. całe fragmenty budynków.pl/info.com.autor.in. „Pit-cup” może współpracować z programami przeznaczonymi do obróbki dokumentacji wskanowanych. Posiada bogatą bibliotekę ponad 6 000 symboli opisujących urządzenia. Poszczególne moduły programu „pit-cup” mogą być zamawiane w zależności od potrzeb danej pracowni projektowej. zaimplementowanym w „pit-cup” jest konwerter warstw oraz funkcje rozpoznawania takich elementów. armaturę i wyposażenie instalacji poszczególnych branż.10. sanitarnej. Posiada wbudowane funkcje przeznaczone do przekazywania danych do różnorodnych programów obliczeniowych. dzięki czemu nie ma potrzeby przerysowywania istniejących dokumentacji. biura architektoniczne i inżynierskie. Program ten jest pogrupowany w moduły (ogrzewanie. renowacji i przebudowie obiektów istniejących. wymiennikowni itp. „Pit-cup” może być wykorzystywany przez firmy i instytucje projektowania lub wykonawstwa budowlanego i wszelkich instalacji budowlanych. AutoCAD jest przodującym pakietem CAD. tworząc jednolitą multiaplikację wspomagającą projektowanie instalacji wszystkich branż. regulacja).4. Umożliwia definiowanie dowolnej ilości własnych symboli. – Instalacje elektryczne. gdy niezbędna dokumentacja istnieje tylko na papierze. Materiał nauczania Przykładowy opis aplikacji „pit-cup” (Źródło: http://www. – Wentylacja/klimatyzacja. Komputerowe projektowanie prostych instalacji budowlanych 4. firmy wykonawcze i remontowe.10. przy projektowaniu nowych budynków. podczas planowania. – Instalacje sanitarne.: automatyczne podłączanie wszystkich lub tylko wybranych grzejników do przewodów zasilających lub do „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 56 . między architektem. fragmenty instalacji. instalacje elektryczne. instalacje sanitarne. Dostępne moduły: – Menu (zawiera moduł Architektura). W przypadku rysunków opracowanych w innych systemach CAD bardzo przydatnym narzędziem. co jest bardzo istotne w przypadku. wyłączników przy drzwiach czy projektowanie otworów technologicznych przy przejściu kanałów przez ściany. Dzięki temu znacznie poprawiona jest szybkość i poprawność opracowania dokumentacji. Programy „pit-cup” działają w środowisku AutoCADa i nie jest to przypadek. Zdefiniowane grupy można dowolnie wykorzystywać w następnych projektach. wentylacja. otwory czy okna. automatyczne umieszczenie grzejników pod oknami. instalatorem i konstruktorem. typowe pomieszczenia. szeroko rozpowszechnionym wśród projektantów.php?fid=pitcup) Aplikacja „pit-cup” przeznaczona jest do wspomagania projektowania instalacji branży grzewczej. Program umożliwia tworzenie projektów hybrydowych (rastrowowektorowych). – Instalacje grzewcze. jak ściany. które mogą być wykorzystywane oddzielnie lub łącznie. typowe układy kotłowni. Aplikacje „pit-cup” dostępne są w polskich wersjach do AutoCAD R14/2000/2002. kalkulacji i przygotowywania produkcji.

które umożliwiają automatyczne tworzenie specyfikacji. obliczenie ilości kratek nawiewnych lub wywiewnych. – automatyczne tworzenie przekrojów. wykonywania obliczeń hydraulicznych instalacji. „Pit-cup” umożliwia wykonywanie niektórych obliczeń. automatyczne podłączanie przewodów do urządzeń. kabli) i złączek. urządzenia sanitarne. „Pit-cup” ma bardzo bogatą bibliotekę symboli. – Graficzne zarządzanie warstwami. opisanych jest wiele typów znormalizowanych przewodów (rur. Pit-architektura jest idealnym narzędziem do tworzenia podkładów dla branż. a dzięki możliwości pracy w środowisku sieciowym zapewnia zgodność dokumentacji na każdym etapie powstawania projektu. wentylatory itd. drzwi. Ogólne cechy programu: – przestrzenne projektowanie budynków. – Zarządzanie blokami. rozszerzenie biblioteki o własne symbole. Jest to istotne przy wykonywaniu nietypowych projektów. ramki i tabelki rysunkowe. – bogate biblioteki symboli i elementów wyposażenia (meble. pozwala na definiowanie nowych urządzeń. nowe urządzenia. „Pit-Architektura” (konstrukcje budowlane) – jest to moduł przeznaczony do tworzenia dokumentacji budowlanej. wstawianie okien. – Specjalne dodatkowe punkty lokalizacyjne. Ponadto „pit-cup” umożliwia przekazywanie danych do zewnętrznych programów obliczeniowych przeznaczonych do obliczania strat ciepła budynków. – automatyczne obliczanie powierzchni pomieszczeń. np. Umożliwia konstruowanie ścian. typów przewodów i urządzeń. wstawianie urządzeń w istniejące przewody itp. Moduł ten posiada następujące funkcje: – Ogólne funkcje dodatkowe AutoCAD-a. Ponadto „pit-cup” jest programem bardzo elastycznym. niezbędny do pracy z innymi aplikacjami branżowymi. „pit-cup” współpracuje także z programami służącymi między innymi do: – zarządzania budynkami (facility management). – Wymiarowanie. automatyczne wymiarowanie. Do programu dołączone są szablony programu Excel. „Pit-cup” zawsze oferuje praktyczne i sprawdzone rozwiązania dla usprawnienia warsztatu projektanta.: wprowadzenie mebli określonego producenta. drzwi oraz projektowanie schodów. sparametryzowane biblioteki grzejników znanych producentów. oznaczanie i opisywanie elementów instalacji. – łatwa rozbudowa biblioteki symboli np. podsumowań. biblioteki innych urządzeń i obiektów o typowych rozmiarach (urządzenia sanitarne. – konwersji rysunków w różnych formatach DXF.). stropów i dachów. – Automatyczne legendy. – skanowania. Moduły „pit-cup” „Pit – Menu” jest to moduł podstawowy. elektryczne).: dobór przekrojów kanałów wentylacyjnych. Dostępne są np. – zarządzania dokumentacją. okna. obliczanie ilości opraw oświetleniowych i inne. a nawet obliczenia kosztów materiałów niezbędnych do wykonania projektowanych instalacji. obliczania powierzchni kanałów. – Tworzenie przekrojów.pionów. Możliwe jest także przekazywanie danych do programów kosztorysujących lub do arkuszy kalkulacyjnych. symbolami i atrybutami obiektów. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 57 . specyfikacje. – Wspomaganie drukowania.

– tworzenie specyfikacji. – projektowanie instalacji c. jak: wentylatory. a nawet często powtarzanych w różnych rysunkach fragmentów instalacji. Program posiada zaawansowane funkcje rysunkowe wspomagające prowadzenie instalacji rurowych.. instalacji medycznych. – wstawianie opisów i wymiarowanie grzejników. Program umożliwia między innymi: – tworzenie schematów. – automatyczne wstawianie symboli armatur i urządzeń pojedynczo lub całymi grupami. Program umożliwia projektowanie instalacji z wykorzystaniem sparametryzowanych bibliotek symboli urządzeń grzewczych. sprężonego powietrza. „Pit – Instalacje elektryczne” – moduł przeznaczony do projektowania wewnętrznych instalacji elektrycznych. – prowadzenie instalacji w kanałach instalacyjnych. – przekazywanie danych do programów obliczeniowych i automatów wykonujących elementy kanałów. – automatyczne wymiarowanie i numerowanie elementów instalacji. Program umożliwia między innymi: – tworzenie schematów technologicznych. odgałęzień i oprzyrządowania. rozwinięć instalacji. gazowych. rzutów. tłumiki akustyczne. przekrojów. – prowadzenie przewodów instalacyjnych pojedynczo lub zdefiniowanymi wiązkami. prowadzenie wielu przewodów jednocześnie. kanałów i wyposażenia. Możliwe jest projektowanie układów przeznaczonych do regulacji instalacji grzewczych. rzutów. kotłowni. oświetleniowych. rzutów. ppoż. rzutów.. automatyczne wstawianie złączek. wyłączników i gniazdek. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 58 ..„Pit-Ogrzewanie” – moduł przeznaczony do projektowania wszelkiego rodzaju instalacji grzewczych. telekomunikacyjnych i innych. bruzdach. – automatyczne generowanie przekrojów i perspektyw. laboratoryjnych. – automatyczne tworzenie i wstawianie złączek. Program udostępnia bibliotekę symboli urządzeń instalacyjnych. wymienniki ciepła. – automatyczne wstawienie i podłączanie armatury i urządzeń. – projektowanie instalacji wod.-kan. przekrojów i rysunków perspektywicznych. nagrzewnice. antenowych. sanitarnych i wentylacyjnych. funkcje automatycznego wstawiania armatury oraz możliwość definiowania grup urządzeń. – automatyczne tworzenie rozwinięć instalacji wod-kan i izometrii na podstawie narysowanych rzutów. – projektowanie instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych. – rozmieszczanie opraw oświetleniowych. przeciwpożarowych. podłogach. alarmowych. „Pit – Wentylacja” – moduł przeznaczony do projektowania instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych. „Pit – Regulacja” moduł dodatkowy umożliwiający tworzenie schematów regulacyjnych. przekrojów i rysunków perspektywicznych. „Pit – Instalacje sanitarne” – moduł przeznaczony do projektowania instalacji sanitarnych wyposażony w bogaty zestaw funkcji automatyzujących projektowanie i edycję dokumentacji instalacji sanitarnych. – automatyczne podłączenia grzejników w różnych układach zasilania. klapy i inne. grzejników i armatury. Program umożliwia między innymi: – tworzenie schematów technologicznych. Program umożliwia między innymi: – tworzenie schematów. wymiennikowi. rozwinięć instalacji. przekrojów i rysunków perspektywicznych.o. rysunków perspektywicznych i izometrii. Program zawiera narzędzia do rysowanie przewodów okrągłych i prostokątnych.

2. sprawdzisz.4. komputer. Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Wykonaj za pomocą dostępnego w szkole programu komputerowego dwa projekty dowolnej instalacji budowlanej. Sposób wykonania ćwiczenia. Aby wykonać ćwiczenie. ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska podczas wykonywania prac projektowych na komputerze? Tak Nie „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 59 . drukarka. Opisz poszczególne moduły aplikacji „pit-cup”. Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania.4. powinieneś: 1) zapoznać się z zasadami obsługi aplikacji komputerowej wykorzystywanej do projektowania instalacji budowlanych.10. czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń: 1. 2. 5) przestrzegać podczas pracy z komputerem zasad bhp.10.10. 4) wydrukować projekty.3. specjalistyczne oprogramowanie do projektowania instalacji budowlanych. 2) wybrać dwa projekty wykonane w trakcie ćwiczeń. – – – – Wyposażenie stanowiska pracy: dokumentacja techniczna. Jakie zasady bhp obowiązują podczas pracy z komputerem? 4. 3) wprowadzić dane z projektów do komputera. 4. Podstawą do wykonania projektu mogą być szkice instalacji będące przedmiotem poprzednich ćwiczeń i wykonane samodzielnie przez Ciebie. Sprawdzian postępów Czy potrafisz: 1) zastosować oznaczenia graficzne dla celów projektowych? 2) posłużyć się normami i przepisami dotyczącymi projektowania instalacji budowlanych? 3) zaprojektować proste instalacje budowlane i sieci wykorzystując programy komputerowe? 4) przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Pracuj samodzielnie.5%. d) 0. ZESTAW PYTAŃ TESTOWYCH 1. który jest ogniotrwały. c) tworzyw sztucznych. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 3. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 60 . SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ INSTRUKCJA DLA UCZNIA Przeczytaj uważnie instrukcję. 4. Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.05–2%. b) 0.05–3. bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 3. c) spalin. 5. Materiał.i chemoutwardzalne dzielimy: a) masy bitumiczne. odporny na korozję.5–2%. d) tworzywa bimetaliczne. Do każdego pytania dołączone są 4 możliwości odpowiedzi. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi stawiając w odpowiedniej rubryce znak X.5%. Na termoplastyczne oraz termo. d) żeliwa. wtedy odłóż jego rozwiązanie na później i wróć do niego. d) wody pitnej ciepłej. 7. Test zawiera 20 pytań. kwasoodporny jest przeznaczony do transportu: a) gazu palnego. Natlenianie wody negatywnie wpływa na trwałość instalacji c. 2.0–3. b) ścieków.5. 2.. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność. c) tworzywa sztuczne. w którym zawartość węgla pierwiastkowego mieści się w przedziale: a) 2. gdy zostanie Ci wolny czas. Tylko jedna jest prawidłowa. Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. Stal jest materiałem żelaznym.o.. b) stopy metali. b) ze stali. systemu otwartego wykonanej: a) z miedzi. Na rozwiązanie testu masz 40 minut. 6. c) 0. 4. 8. Powodzenia! 1.

c) z tworzyw sztucznych. 9. miniowanie: a) stalowe. d) aluminium. aby nie mógł się przesuwać w trakcie wykonywanych operacji. d) kocioł na paliwo gazowe. spawania łączy się rury: a) stalowe. b) zespół przewodów i urządzeń. urządzenia służącego do mocowania (imadła) i blatu stołu gołą dłonią lub palcami bądź przez wydmuchiwanie. c) kocioł na paliwo płynne. Za pomocą: lutowania kapilarnego. 7. asfaltowanie. Które z poniższych tworzyw sztucznych jest zgrzewalne? a) duroplasty. b) farby. b) miedziane.5. b) kocioł na paliwo stałe. c) z tworzyw sztucznych. c) azbestocement. c) odpady powstałe w czasie obróbki (opiłki. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 61 . c) termoplasty. 10. d) żeliwne. co zabezpiecza go przed pęknięciem w czasie cięcia (szczególnie rur). d) podczas cięcia piłką ręczną brzeszczot powinien być dobrze naciągnięty. osiedla lub zakładu przemysłowego. mosiężnych i brązowych elementów gwintowanych z końcówką do lutowania kapilarnego. wióry) wolno usuwać z powierzchni obrabianej. Odpadem nieszkodliwym dla naszego zdrowia jest: a) olej mineralny. Która z poniższych zasad dotyczących bhp jest fałszywa: a) do wykonywania poszczególnych operacji wolno używać tylko narzędzi nieuszkodzonych. 8. Sieć wodociągowa to: a) odcinek przewodu łączący sieć wodociągową lub lokalne źródło wody z instalacją w budynku. b) elastomery. których zadaniem jest rozprowadzenie wody po obszarze miasta. b) obrabiany przedmiot musi być dobrze zamocowany. owijanie taśmą jutową nasączoną asfaltem. Za pomocą danego symbolu a) kocioł elektryczny. d) tworzywo sztuczne. b) miedziane. oznaczamy: 11. d) poliuretany. połączeń zaciskowych. Które z poniższych rur zabezpieczysz powłokami ochronnymi poprzez: ocynkowanie. 6.

b) równolegle do ścian.c) zespół urządzeń wodociągowych oraz przewodów z uzbrojeniem dostarczający użytkownikom nieruchomości wodę zgodnie z jej przeznaczeniem i wymaganiami sanitarnymi. 15. c) studzienka rozprowadzająca. d) ze spadkiem zapewniającym grawitacyjny odpływ ścieków. d) fale dźwiękowe powstające przy przepływie wody przenoszą się na bryłę budynku. d) w bruździe wykutej. c) osłona zapewnia ochronę przed instalacją elektryczną. b) wywiewkę wentylacyjną. nie zmieniają swojej długości pod wpływem temperatury. d) tłuszczownik. b) 1. 16. Przejście przewodów przez ścianę pojedynczą lub podwójną wykonuje się w rurze ochronnej. c) w bruździe z instalacją elektryczną. Poziome przewody odpływowe instalacji kanalizacyjnej nie należy układać: a) bezpośrednio pod twardą podłoga na podłożu betonowym. 14. c) prostymi odcinkami.5%. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 62 .o. W granicach nieruchomości minimalne spadki przewodów instalacji kanalizacyjnej wynoszą dla średnicy 150 mm: a) 2%. d) odcinek przewodu łączący sieć wodociągową lub lokalne źródło wody z instalacją w budynku. 13. 12. b) w bruździe muru. Przewodów wody zimnej nie możemy prowadzić: a) na tynku. d) 2. Na schemacie domowej bezobsługowej oczyszczalni ścieków pozycją nr 6 oznaczono: a) studzienkę zamykająco-wentylacyjną. ponieważ: a) osłona betonu i zaprawy nie powoduje korozji przewodów.5%. których zadaniem jest rozprowadzenie wody domu. b) przewody wody ciepłej i c. c) 1%.

c) sieć gazowa.0 m2. c) W celu połączenia lub rozłączenia wtyczki i gniazda wtyczkowego należy chwytać za obudowę wtyczki. uziemionych przedmiotów. b) nawiewniki.0 do 7. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 63 . Dla tych celów wykorzystuje się kolektory słoneczne płaskie i próżniowe. c) wentylator nawiewny. Na schemacie doprowadzenia przyłącza gazowego do budynku pozycją nr 5 oznaczono: a) trójnik przyłączowy. 19. a nie jej przewód.5 do 2. d) wentylator wywiewny. o ile jest to możliwe. b) od 6. Na schemacie instalacji klimatyzacyjnej jednoprzewodowej scentralizowanej pozycją 8 oznaczono: a) czerpnia powietrza. modernizacyjne lub konserwacyjne instalacji elektrycznych i odbiorników mogą być wykonywane jedynie przez wykwalifikowane.0 do 8.17. b) Wszelkie prace remontowe. aby na odkrytych częściach czynnych nie było napięcia. 20. d) Przed wymianą wkładek bezpiecznikowych i elektrycznych źródeł światła należy. d) od 3.0 do 4. instalacji centralnego ogrzewania. wyłączyć obwód tak. c) od 3. Promieniowanie słoneczne można wykorzystać do przygotowywania ciepłej wody.0 m2. b) przyłącze PE. 18. d) kurek główny. Dla rodziny 4 osobowej powierzchnia takiego kolektora powinna być: a) od 1. instalacji wodociągowej.0 m2.0 m2. Która z poniżej przedstawionych zasad bezpiecznej obsługi urządzeń elektrycznych jest fałszywa: a) Dotykając urządzeń elektrycznych należy równocześnie chwytać innych. uprawnione osoby. np.

Nr zadania 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a b b b b b b b b b b b b b b b b b b b b Odpowiedź c c c c c c c c c c c c c c c c c c c c d d d d d d d d d d d d d d d d d d d d Razem: Punkty „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 64 ............................................................. Projektowanie instalacji budowlanych Zakreśl poprawną odpowiedź..............................KARTA ODPOWIEDZI Imię i nazwisko.

LITERATURA Cieślowski S. Cztery kąty. 9. Arkady. Wymagania i badania przy odbiorze PN-88/B-9192-07 – Wodomierze. 10. Warpińska B.6. Terminologia Katalogi wyrobów różnych firm 1. 17. Praca zbiorowa.2. WSiP. Zasady wykonania i oznaczenia PN-82/B-02402 – Ogrzewnictwo. cz. Karpiński M.. Polskie Normy PN-84/B-01440 – Instalacje sanitarne. 1 i 2. Warszawa 2000. Wymagania w projektowaniu PN-92/B-01707 – Instalacje kanalizacyjne.. Warszawa 2002. 2. Dom & Wnętrze. cz. KOWEZ. 1. 11. Kotłownie wbudowane na paliwo stałe.: Posługiwanie się podstawowymi pojęciami i terminami z zakresu budownictwa. Warszawa 1999. symbole i jednostki miary PN-85/B-01700 – Urządzenia i sieci zewnętrzne. Nowy Poradnik majstra budowlanego. 1997. Horsztyńska B. Warszawa 2003.: Instalacje elektryczne w budownictwie. 4.: Instalacje gazu. 3. 8. Warszawa 2002. Materiały budowlane 14.: Poradnik majstra budowlanego. Arkady. „Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 65 . Gąsiorowska D. Wymagania PN-74/B-01405 – Grzejniki. Poradnik kierownika budowy.: Zawodowy rysunek budowlany. Rea s. Warszawa 2000. Rynek instalacyjny 15. Oznaczenia graficzne PN-84/B-01706 – Instalacje wewnętrzne wodociągowe i kanalizacyjne. Oznaczenia na rysunkach PN-92/B-01706 – Instalacje wodociągowe. WSiP. 6.: O instalacjach sanitarnych najkrócej. Wymagania w projektowaniu PN-84/B-01400 – Centralne ogrzewanie. Przewody kanalizacyjne. Arkady. Wymagania i badania przy odbiorze PN-84/B-10735 – Kanalizacja. Prażmo J. KOWEZ. Podręcznik do nauki zawodu. WSiP. Technologia instalacji wodociągowych i gazowych. Zasady montażu i badań PN-87/B-02411 – Ogrzewnictwo. Instalacje centralnego ogrzewania. Popek M. Oznaczenia na rysunkach PN-89/B-01410 – Wentylacja i klimatyzacja. Frankiewicz D. Temperatury ogrzewanych pomieszczeń w budynkach PN-81/B-10700/00 – Instalacje wewnętrzne wodociągowe i kanalizacyjne. Praca zbiorowa. PZITB. 5.j.. Krygier K. 7. Instalator 16. Warszawa 1997. Wojciechowski L. Warszawa. Warszawa 2001. Warszawa 1989. Praca zbiorowa. Murator 13. WSiP.: Instalacje sanitarne. Technologia. Czasopisma: 12.. (tłumaczenie z języka niemieckiego). Rysunek techniczny. Nazwy i określenia PN-90/B-01430 – Ogrzewnictwo. Warszawa 2000.: Rozpoznawanie podstawowych materiałów budowlanych. Jabłoński W. Nazwy. WSiP.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful