Lech Gardocki Prawo karne Spis treści Wykaz skrótów. Rozdział I. Zagadnienia wstępne. § 1.

Prawo karne na tle innych gałęzi prawa i dyscyplin naukowych. I. Pojęcie prawa karnego. II. Nauka prawa karnego i nauki pokrewne. § 2. Funkcje prawa karnego. § 3. Zasady prawa karnego. I. Zasada odpowiedzialności karnej za czyn. II. Zasada winy. III. Zasada odpowiedzialności indywidualnej i osobistej. IV. Zasada humanitaryzmu. V. Zasada nullum crimen sine lege. 1. Uwagi ogólne. 2. Nullum crimen sine lege scripta. 3. Nullum crimen sine lege certa. 4. Zakaz analogii. 5. Nullum crimen sine lege praevia (lex retro non agit). 6. Nulla poena sine lege. § 4. Szkoły i kierunki w nauce prawa karnego. I. Kierunek racjonalistyczno-humanitarny wieku Oświecenia.

II. Szkoła klasyczna. III. Szkoła antropologiczna (szkoła pozytywna). IV. Szkoła socjologiczna. V. Inne kierunki w prawie karnym. 1. Obrona społeczna. 2. Nowa obrona społeczna. 3. Neoklasycyzm. 4. Abolicjonizm. § 5. Zagadnienia kryminalizacji. I. Kryminalizacja i nauka o kryminalizacji. II. Opisowa nauka o kryminalizacji. III. Normatywna nauka o kryminalizacji. § 6. Ustawa karna i jej stosowanie. I. Źródła polskiego prawa karnego. 1. Kodeks karny. 2. Przepisy innych dziedzin prawa. 3. Konstytucja i umowy międzynarodowe. 4. Judykatura i doktryna. II. Wykładnia przepisów prawa karnego. III. Obowiązywanie ustawy karnej pod względem czasu. 1. Wejście w życie 2. Czas popełnienia przestępstwa. 3. Obowiązywanie ustawy karnej pod względem czasu. 4. Ustawy epizodyczne. IV. Obowiązywanie

ustawy pod względem miejsca i osób. 1. Uwagi ogólne. 2. Zasada terytorialności. 3. Zasada narodowości podmiotowej. 4. Zasada narodowości przedmiotowej (ochronna) ograniczona. 5. Zasada narodowości przedmiotowej (ochronna) nieograniczona. 6. Zasada odpowiedzialności zastępczej. 7. Zasada represji wszechświatowej. 8. Moc prawna orzeczeń zagranicznych. V. Immunitety. Rozdział II. Nauka o przestępstwie. § 7. Ogólne pojęcie przestępstwa. I. Definicja przestępstwa. II. Przestępstwo jako czyn człowieka. III. Czyn zabroniony. Ustawowe znamiona przestępstwa. IV. Bezprawność czynu. V. Wina. VI. Społeczna szkodliwość. VII. Klasyfikacja przestępstw. 1. Waga przestępstwa 2. Forma winy 3. Forma czynu 4. Znamię skutku 5. Typy przestępstw 6. Tryb ścigania § 8. Struktura przestępstwa. I. Uwagi ogólne.

II. Podmiot przestępstwa. 1. Wiek sprawcy 2. Nieletni 3. Młodociany 4. Przestępstwa indywidualne i przestępstwa powszechne III. Strona przedmiotowa przestępstwa. IV. Formy czynu. I. Przestępstwa trwałe 2. Przestępstwa wieloosobowe 3. Przestępstwa wieloczynowe V. Przestępstwa z zaniechania. 1. Uwagi ogólne 2. Przestępstwa materialne z zaniechania VI. Skutek czynu. Związek przyczynowy. 1. Teoria ekwiwalencji 2. Teoria adekwatnego związku przyczynowego 3. Teoria relewancji 4. Przyczynowość zaniechania VII. Strona podmiotowa przestępstwa. VIII. Formy winy umyślnej. 1. Zamiar bezpośredni 2. Zamiar ewentualny IX. Dodatkowe cechy umyślności. Przestępstwa kierunkowe. X. Formy winy nieumyślnej. 1. Uwagi ogólne 2. Lekkomyślność 3. Niedbalstwo

XI. Wina mieszana (kombinowana). XII. Przedmiot przestępstwa. 1. Uwagi ogólne 2. Podział przestępstw ze względu na przedmiot ochrony 3. Indywidualny, rodzajowy i ogólny przedmiot ochrony 4. Znaczenie przedmiotu ochrony przy interpretacji przepisu 5. Podobieństwo przestępstw § 9. Formy popełnienia przestępstwa. I. Uwagi ogólne. II. Sprawstwo. Współsprawstwo. Sprawstwo kierownicze. 1. Sprawstwo 2. Współsprawstwo 3. Sprawstwo kierownicze 4. Indywidualizacja winy III. Podżeganie i pomocnictwo. 1. Uwagi ogólne 2. Podżeganie 3. Pomocnictwo 4. Uczestnictwo konieczne IV. Odpowiedzialność podżegacza i pomocnika. 1. Zakres 2. Wyłączenia odpowiedzialności 3. Prowokator V. Formy stadialne przestępstwa. VI. Przygotowanie. 1. Przygotowanie w sensie ścisłym 2. Wejście w porozumienie 3. Karalność

przygotowania 4. Czynny żal VII. Usiłowanie. 1. Definicja 2. Zagrożenie karą 3. Usiłowanie nieudolne 4. Czynny żal § 10. Wyłączenie odpowiedzialności karnej. I. Uwagi ogólne. § 11. Kontratypy. I. Obrona konieczna. 1. Definicja 2. Warunki 3. Dysproporcja dóbr 4. Prowokacja 5. Problem bójki 6. Przekroczenie granic II. Stan wyższej konieczności. 1. Definicja 2. S.W.K a obrona konieczna 3. Rozwój instytucji 4. Bezpośrednie niebezpieczeństwo 5. Proporcja dóbr 6. Subsydiarność 7. Celowość działania 8. Konsekwencje 9. Kolizja obowiązków 10. Zawiniony s.w.k. 11. Wyłączenie s.w.k. 12. Przekroczenie granic III. Działanie w ramach uprawnień lub obowiązków.

Zgoda pokrzywdzonego (zgoda dysponenta dobrem). VI.IV. Definicja 2. Zwyczaj. 1. I. X. Niepoczytalność. Wprawienie się w stan odurzenia. III. VII. 1. V. VI. Wyłączenie winy. Przestępstwo urojone VII. Karcenie małoletnich. Poczytalność ograniczona. II. Warunek drugi 4. Stan nietrzeźwości. Definicja 2. Rozkaz przełożonego. Ryzyko nowatorstwa. VIII. . Zakres odpowiedzialności 3. Warunek pierwszy 3. IX. Błąd co do kontratypu lub okoliczności wyłączającej winę. IV. Ostateczna potrzeba. Nieświadomość bezprawności czynu (błąd co do prawa). Czynności lecznicze. Błąd co do faktu. VIII. Ryzyko sportowe. § 12. Warunek trzeci V.

§ 13. Znikoma społeczna szkodliwość czynu. § 14. Zbieg przestępstw i przepisów ustawy. I. Zbieg przestępstw. Kara łączna. 1. Przesłanki zbiegu przestępstw 2. Wymiar kary łącznej 3. Ciąg przestępstw 4. Zbieg kar 5. Pozorny zbieg przestępstw 6.Przestępstwo ciągłe 7.Czynności współukarane II. Zbieg przepisów ustawy 1. Definicja 2. Kumulatywna kwalifikacja czynu 3. Pozorny zbieg przepisów Rozdział III. Nauka o karu, środkach karnych i środkach zabezpieczających. § 15. Zagadnienia wstępne. I. Pojęcie kary. II. Teorie kary. § 16. System kar. I. Katalog kar. II. Kara grzywny. III. Kara ograniczenia wolności. IV. Kara pozbawienia wolności. V. Kara dożywotniego pozbawienia wolności i kara 25 lat pozbawienia wolności. VI. Problem kary śmierci.

§ 17. Środki karne. I. Uwagi ogólne. II. Pozbawienie praw publicznych. III. Zakaz zajmowania stanowisk, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej. IV. Zakaz prowadzenia pojazdów. V. Przepadek przedmiotów. VI. Podanie wyroku do publicznej wiadomości. VII. Nawiązka i świadczenie pieniężne. 1. Nawiązka 2. Świadczenie pieniężne VIII. Obowiązek naprawienia szkody. Zwrot korzyści. 1. Obowiązek naprawienia szkody 2. Zwrot korzyści § 18. Zaniechanie ukarania sprawcy. I. Uwagi ogólne. II. Niepodleganie karze. III. Abolicja. IV. Odstąpienie od wymierzenia kary. V. Warunkowe umorzenie postępowania karnego. § 19. Sądowy wymiar kary. I. Zasady sądowego wymiaru kary i środków karnych. II. Dyrektywy sądowego wymiaru kary. 1. Dyrektywy ogólne

2. Dyrektywa humanitaryzmu kary 3. Dyrektywa stopnia winy 4. Stopień szkodliwości społecznej czynu 5. Prewencja generalna i indywidualna 6. Dyrektywa pierwszeństwa kar wolnościowych 7. Wymiar kary nieletnim i młodocianym 8. Wymiar grzywny 9. Dyrektywy szczegółowe III. Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary. IV. Nadzwyczajne złagodzenie kary. 1. Istota nadzwyczajnego złagodzenia kary 2. Podstawy nadzwyczajnego złagodzenia kary 3. Przypadki szczególne 4. Zbieg podstaw V. Zmiana rodzaju kary na łagodniejszy. VI. Warunkowe zawieszenie wykonania kary. 1. Literatura ogólna 2. Istota warunkowego zawieszenia 3. Przesłanki zastosowania 4. Okres próby, wymierzenie grzywny 5. Obowiązki 6. Zarządzenie wykonania § 20. Zmiana kary orzeczonej. I. Warunkowe przedterminowe zwolnienie. 1. Istota warunkowego zwolnienia 2. Przesłanki 3. Okres próby, dozór 4. Odwołanie

warunkowego zwolnienia 5. Warunkowe zwolnienie przy zbiegu kar II. Kary zastępcze i zmiana kar w toku ich wykonywania. III. Ułaskawienie. Amnestia. 1. Ułaskawienie 2. Amnestia § 21. Środki zabezpieczające. I. Istota środków zabezpieczających. II. Stosowanie środków zabezpieczających. III. Środki zabezpieczające o charakterze administracyjnym. § 22. Przedawnienie. Zatarcie skazania. I. Przedawnienie. 1. Uwagi ogólne 2. Przedawnienie ścigania 3. Przedawnienie wyrokowania 4. Przedawnienie kary 5. Spoczywanie biegu przedawnienia 6. Wyłączenie przedawnienia II. Zatarcie skazania. Rozdział IV. Poszczególne przestępstwa. § 23. Przestępstwa przeciwko pokojowi, przeciwko ludzkości i przestępstwa wojenne. I. Przestępstwa prceciwko pokojowi, ludzkości i przestępstwa wojenne w prawie karnym międzynarodowym. II. Przestępstwa przeciwko pokojowi, przeciwko ludzkości i przestępstwa wojenne w prawie polskim § 24. Przestępstwa przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej. I. Uwagi ogólne

II. Zdrada główna. Zamach stanu. 1. Zdrada główna 2. Zamach stanu III. Zdrada dyplomatyczna. IV. Szpiegostwo i dezinformacja wywiadowcza. 1. Szpiegostwo 2. Dezinformacja wywiadowcza V. Czynny żal. VI. Znieważanie Narodu. VII. Zamach na Prezydenta RP. VIII. Znieważanie symboli państwowych. IX. Zamachy na funkcjonariuszy państw obcych. X. Przepisy ogólne. § 25. Przestępstwa przeciwko obronności. I. Uwagi ogólne. II. Zamach na jednostkę sił zbrojnych (dywersja). III. Służba w obcym wojsku. IV. Uchylanie się od służby wojskowej. § 26. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu. I. Zabójstwo, morderstwo i zabójstwo w afekcie. 1. Zabójstwo 2. Morderstwo 3. Zabójstwo w afekcie II. Dzieciobójstwo. III. Zabójstwo

eutanatyczne. IV. Namowa lub pomoc do samobójstwa. V. Nieumyślne spowodowanie śmierci. VI. Przestępstwa związane z aborcją. 1. Uwagi ogólne 2. Historia uregulowania problemu 3. Regulacja VII. Spowodowanie uszczerbku na zdrowiu. VIII. Bójka i pobicie IX. Narażenie na niebezpieczeństwo XI. Przestępstwa związane z problemem narkomanii § 27. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu I. Sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego albo jego niebezpieczeństwa. II. Inne postacie powszechnego niebezpieczeństwa. III. Piractwo w komunikacji wodnej lub powietrznej. III. Postanowienia ogólne. § 28. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. I. Katastrofa komunikacyjna. II. Wypadek komunikacyjny. III. Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary. IV. Inne przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. § 29.

Przestępstwa przeciwko środowisku naturalnemu. I. Niszczenie świata roślinnego lub zwierzęcego. II. Zanieczyszczanie środowiska. III. Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary. IV. Działanie na szkodę terenu chronionego prawnie. § 30. Przestępstwa przeciwko wolności. I. Uwagi ogólne. II. Pozbawienie człowieka wolności. III. Groźba karalna. IV. Zmuszanie. V. Naruszenie miru domowego. VI. Prawnokarna ochrona wolności sumienia i wyznania. § 31. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności. I. Uwagi ogólne. II. Zgwałcenie. III. Czynności seksualne z osobą bezradną lub niepoczytalną. IV. Nadużycie zależności. V. Czynności seksualne z dzieckiem (czyn lubieżny). VI. Kazirodztwo. VII. Rozpowszechnianie pornografii. VIII. Zmuszanie do prostytucji. IX. Inne przestępstwa związane ze zjawiskiem prostytucji. 1. Systemy prawnej

regulacji prostytucji 2. Typy przestępstw X. Tryb ścigania. § 32. Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece. I. Bigamia. II. Przestępstwo znęcania się. III. Rozpijanie małoletniego. IV. Uchylanie się od alimentacji. V. Porzucenie lub uprowadzenie dziecka lub osoby bezradnej. 1. Porzucenie 2. Uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego § 33. Przestępstwa przeciwko czci. I. Zniesławienie 1. Zakres pojęcia 2. Prawo do informacji 5 3. Fakty i oceny 4. Działanie w ramach uprawnień 5. Zniesławienie a krytyka 6. Forma zarzutu 7. Upublicznienie wyroku. Nawiązka 8. Typ kwalifikowany II. Zniewaga. III. Naruszenie nietykalności cielesnej. § 34. Przestępstwa przeciwko prawom pracownika. I. Naruszanie uprawnień pracowniczych lub zasad BHP II. Narażanie pracownika na niebezpieczeństwo III. Niezawiadomienie o wypadku

II. Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. VI. Kwalifikowane typy sprzedajności 4. V. § 36. Fałszywe oskarżenie. Przywłaszczenie funkcji. Przemoc i groźba wobec urzędów i ich funkcjonariuszy. Fałszywe zeznania. VII. I. Tworzenie fałszywych dowodów. II. Utrudnianie kontroli. V. . III. IV. Płatna protekcja. Naruszenie nietykalności i czynna napaść na funkcjonariusza. Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego. Zatajenie dowodów niewinności. Przekupstwo VIII. Niezawiadomienie o przestępstwie. Łapownictwo. Nadużycie władzy. I. Poplecznictwo. Uwagi ogólne 2. Uwagi ogólne. Naruszenie nietykalności 2. IV. Czynna napaść III. VI. 1. Wywieranie wpływu na sąd. 1. Fałszywe zawiadomienie. Zniewaga funkcjonariusza lub organu.§ 35. Sprzedajność 3.

I. Wzięcie zakładnika. Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum. Naruszenie tajemnicy postępowania karnego 4. 1. § 38. Przestępne nadużywanie wolności wypowiedzi. . III. Bezprawne uwolnienie więźnia 6. Przestępne naruszanie prawa wyborczego.VII. 1. 2. III. Nielegalna adopcja IV. Wymuszanie zeznań 3. Bezprawny wpływ na wybory. Handel ludźmi. Uwagi ogólne. Bezprawne naciski. Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu. I. V. Nadużycie czasowego zwolnienia 7. Przeszkadzanie wyborom. Naruszanie wolności zgromadzeń. Udział w zbiegowisku publicznym. Naruszenie tajności głosowania. II. II. Inne przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. Handel ludźmi 2. Inne przestępstwa wyborcze. V. IV. Nielegalna adopcja. Niestosowanie się do zakazu § 37. Bezprawne samouwolnienie się 5.

Fałsz materialny dokumentu. Fałsz intelektualny dokumentu. Naruszenie przepisów dotyczących broni VIII. Niszczenie dokumentów lub znaków granicznych. . II. IV. Kradzież z włamaniem. Naruszenie sfery życia prywatnego. Uwagi ogólne. . III. Kradzież zwykła 2. Nielegalne przekroczenie granicy § 39. Kradzież z włamaniem III. I. Rozbój i palnej. Naruszenia tajemnicy państwowej. § 41. Naruszenie tajemnicy korespondencji. Zorganizowana grupa przestępcza. Uniemożliwianie lub utrudnianie dostępu do informacji § 40. Tajemnica korespondencji 2. 1. Przestępstwa przeciwko ochronie informacji . 1. II. II. Przestępstwa przeciwko dokumentom tożsamości. Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów. VII. Naruszenie sfery życia prywatnego IV. I. III. Przestępstwa przeciwko mieniu. Naruszenie tajemnicy zawodowej i służbowej. Związek przestępny.VI. Kradzież. Bezprawne uzyskanie programu komputerowego 3. I.

Niegospodarność. VIII. 1. X. Paserstwo. Paserstwo umyślne 2. Niegospodarność II. Rozbój 2. XIII. Oszustwo. Nadużycie zaufania. V. Nadużycie telefonu. 1. Przywłaszczenie. Typy kwalifikowane przestępstw przeciwko mieniu. Kradzież leśna. Pranie brudnych . IX. 1. Paserstwo nieumyślne XIV. VI. Oszustwo kredytowe lub subwencyjne. Czynny żal przy przestępstwach przeciwko mieniu. IV. Oszustwo ubezpieczeniowe. Kradzież rozbójnicza IV.kradzież rozbójnicza. § 42. Oszustwo komputerowe. XII. Porwanie pojazdu. Nadużycie zaufania 2. I. Przepisy wspólne. XV. XI. VII. Niszczenie lub uszkadzanie mienia. Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu. Wymuszenie rozbójnicze. III.

Typ. Lichwa. Fałszowanie narzędzi pomiarowych 6. X. Przygotowanie 4. kwalifikowany. Fałszowanie dokumentacji w obrocie papierami wartościowymi. znaków urzędowych i narzędzi pomiarowych. Zagadnienia wstępne. Udaremnienie przetargu. Usuwanie lub fałszowanie oznaczeń towaru. Podwyższenie wysokości grzywny 3. I. Pojęcie prawa karnego. Czynny żal § 43.pieniędzy. Zaniechanie powiadomienia 4. § 1. Fałszowanie znaków wartościowych lub urzędowych 5. Nierzetelne prowadzenie dokumentacji. Przestępstwa przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi. Fałszowanie pieniędzy. IX. Współdziałanie pracownika banku 3. I. papierów wartościowych. Uregulowania wspólne. Rozdział I. Czynny żal V. Rozszerzenie pojęcia podmiotu 2. 1. VIII. Pranie brudnych pieniędzy 2. Prawo karne (materialne) jest dziedziną prawa określającą . 1. VI. Fałszowanie pieniędzy 2. 1. VII. Prawo karne na tle innych gałęzi prawa i dyscyplin naukowych. Przepadek przedmiotów II. Puszczanie w obieg 3. Przestępstwa na szkodę wierzycieli.

Nr 35. tzn. wyraża się w odmiennych częściowo zasadach odpowiedzialności. tzn. poz. (UKS). Prawo karne w szerszym znaczeniu tego określenia obejmuje również prawo karne procesowe (inaczej postępowanie karne albo procedura karna) oraz prawo karne wykonawcze. i do osądzenia sprawcy przestępstwa. 317-363 KK). .1982 r. mające zastosowanie również w razie popełnienia przez żołnierza przestępstwa niewojskowego.in. środki karne i środki zabezpieczające stosowane w związku z naruszeniem prawa karnego oraz zasady odpowiedzialności karnej. czyny naruszające interesy Skarbu Państwa w zakresie podatków. przestępstwa żołnierzy łączące się z obowiązkiem służby wojskowej i dyscypliną wojskową(np. dezercja). przestępstwa wojskowe. Dziedziną prawa ściśle wiążącą się z prawem karnym jest postępowanie z nieletnimi.czyny będące 1 przestępstwami. UKS zawiera też szereg odmienności w zakresie przepisów proceduralnych. kary grożące za popełnienie przestępstw. oprócz wspomnianego zakresu czynów karalnych. popełnienie czynu karalnego. ponieważ wobec nieletnich w zasadzie nie stosuje się kar. Prawo karne skarbowe reguluje problematykę odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia skarbowe. i wprowadza pewne odmienności od ogólnych zasad odpowiedzialności karnej. uregulowane w ustawie z 26. lecz środki wychowawcze i poprawcze. W ramach prawa karnego wyodrębnia się pewne jego części. Prawo karne wojskowe mieści się w KK jako jego wyodrębniona "Część wojskowa" (art. Prawo karne procesowe jest dziedziną prawa określającą reguły postępowania organów państwowych w procesie karnym. która zawiera przepisy odnoszące się do wykonywania kary pozbawienia wolności. tj.10. ceł. Prawo karne skarbowe zawarte jest w Ustawie karnej skarbowej z 1971 r. działalności zmierzającej do ustalenia czy i przez kogo popełnione zostało przestępstwo. Prawo karne procesowe określa też uprawnienia i obowiązki osób uczestniczących w procesie karnym. obrotu dewizowego oraz gier losowych i totalizatorów. Prawo karne wykonawcze reguluje tryb wykonywania kar orzeczonych za przestępstwo oraz uprawnienia osób skazanych.U. zaś prawo karne wykonawcze w Kodeksie karnym wykonawczym (KKW). 228). o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. W ramach prawa karnego wykonawczego wyróżnia się jego część o największym znaczeniu praktycznym. Podstawą zastosowania tych środków może być jednak m. Nie jest to część prawa karnego. Prawo karne materialne zawarte jest w Polsce głównie w Kodeksie karnym (KK). Są to: prawo karne skarbowe i prawo karne wojskowe. zwaną prawem penitencjarnym. charakteryzujące się odmiennością przedmiotu i sposobu regulacji. prawo karne procesowe w Kodeksie postępowania karnego (KPK). Jego specyfika. Określa ono tzw.

Jednak w art. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich (NielU) reguluje również kwestie proceduralne i postępowanie wykonawcze.kolegia do spraw wykroczeń.zabronionego przez ustawę (głównie KK) jako przestępstwo. skoro chodzi o wymierzanie kar za czyny zabronione przez ustawę. popełnionych przez cudzoziemców lub za granicą) oraz do instytucji międzynarodowej współpracy w sprawach karnych (ekstradycja. którymi każda z tych dziedzin prawa się zajmuje. Granica między tymi dwoma rodzajami czynów jest w pewnym stopniu płynna i zdarza się. Zgodnie z art. ich popełnienie nie łączy się przeważnie z moralnym potępieniem sprawcy. panuje jednak znaczna rozbieżność poglądów co do zakresu. Trudno sobie wyobrazić. a wykroczenie niezastosowania się do znaku lub sygnału drogowego przestępstwem. Sprawy o wykroczenia są w pierwszej instancji rozpatrywane przez organy pozasądowe . a w zakresie procedury Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia z 1971 r. 175 ust. W literaturze prawniczej używa się terminu prawo karne międzynarodowe i terminu międzynarodowe prawo karne. Dziedziną prawa blisko spokrewnioną z prawem karnym jest prawo o wykroczeniach (zwane też prawem karnoadministracyjnym). kary grożące za wykroczenia i zasady odpowiedzialności za wykroczenia. że ustawodawca przekształca dotychczasowe przestępstwa w wykroczenia lub odwrotnie. Wśród nazw dyscyplin prawniczych zawierających przymiotnik "karne" spotykamy również termin prawo karne międzynarodowe. Natomiast przez międzynarodowe prawo karne rozumie się przeważnie przepisy prawa międzynarodowego publicznego odnoszące się do . (KW). KW nie nazywa odpowiedzialności za wykroczenie odpowiedzialnością karną. że w okresie 4 lat od jej wejścia w życie w sprawach o wykroczenia orzekają kolegia do spraw wykroczeń przy sądach rejonowych. niemniej istota tych dwóch rodzajów odpowiedzialności jest taka sama. by kiedykolwiek przestępstwo rozboju stało się wykroczeniem. wymiar sprawiedliwości w RP sprawują sądy. 1 Konstytucji RP z 1997 r. Nie dotyczy to jednak zasadniczego zestawu przestępstw i wykroczeń. Przepisy należące do tej dziedziny zawiera głównie Kodeks wykroczeń z 1971 r. Najczęściej przez prawo karne międzynarodowe rozumie się przepisy wewnętrznego prawa karnego odnoszące się do przestępstw z elementem obcym (np. Charakterystyczne dla wykroczeń jest też to. wykonywanie obcych wyroków skazujących). że inaczej niż przy przestępstwach. 237 Konstytucji postanawia się. stąd ścisły związek postępowania z nieletnimi z prawem karnym. tych pojęć. Wykroczenia są czynami karalnymi o niższym stopniu społecznej szkodliwości niż przestępstwa i w związku z tym zagrożone są łagodniejszymi karami. Prawo o wykroczeniach od prawa karnego różni głównie waga czynów. Prawo o wykroczeniach określa czyny będące wykroczeniami.

piractwa. obejmujące wszelkie międzynarodowe aspekty odpowiedzialności karnej. że najbardziej trafne jest szerokie rozumienie pojęcia prawo karne międzynarodowe. II. dogmatyka prawa karnego). zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości.sygnatariuszy tych umów przy tworzeniu i stosowaniu przepisów prawa wewnętrznego. prawo karne międzynarodowe obejmuje: 1) normy prawa karnego wewnętrznego poszczególnych państw dotyczące zakresu zastosowania ustawy karnej (tzw. W tym szerokim rozumieniu. tworzeniem usystematyzowanego zbioru pojęć.MPPOP lub w Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r. Nauka prawa karnego zajmuje się wykładnią obowiązujących przepisów. prawo karne kolizyjne). a więc jako zespół obowiązujących przepisów. Prawo karne jako dziedzina prawa pozytywnego. jest przedmiotem badań dyscypliny naukowej . instytucji i zasad prawa karnego oraz . umowy te przede wszystkim zobowiązują sygnatariuszy do kryminalizacji takich czynów (np. . w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. Uprawianie nauki prawa karnego nie ogranicza się jednak do tego typu rozważań. W ramach tej dyscypliny mieści się również wyjaśnianie społecznej funkcji przepisów. a zwłaszcza do zbrodni przeciwko pokojowi. 5) normy wewnętrznego prawa karnego odnoszące się do zbrodni przeciwko pokojowi.przestępstw międzynarodowych. handlu narkotykami) i do współpracy w ich ściganiu. 2) normy prawa wewnętrznego i normy zawarte w dwustronnych i wielostronnych umowach międzynarodowych odnoszące się do ekstradycji i innych form współpracy międzynarodowej w sprawach karnych. prawo norymberskie). zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości. instytucji i zasad tego prawa (tzw. które powinny być przestrzegane przez państwa . zbrodnie przeciwko pokojowi i zbrodnie przeciwko ludzkości (tzw.nauki prawa karnego. Wydaje się. Nauka prawa karnego i nauki pokrewne. 4) normy prawa międzynarodowego ustanawiające odpowiedzialność za zbrodnie wojenne.. 3) normy prawa międzynarodowego zawarte w wielostronnych umowach międzynarodowych odnoszące się do pewnych czynów (określanych jako delicta iuris gentium). 6) normy prawa międzynarodowego zawarte w wielostronnych umowach międzynarodowych odnoszących się do praw człowieka (np. prawa karnego procesowego i prawa karnego wykonawczego.KPCPW) i ustalające pewne standardy w zakresie prawa karnego.

struktury. Do zadań kryminologii zalicza się też badania środków i metod zwalczania i zapobiegania przestępczości i ich skuteczności. Kryminologia jest nauką o przestępczości i przestępcy. Niekiedy kryminologia. Badanie przestępczości jako zjawiska społecznego polega przede wszystkim na opisie jej rozmiarów. Tak jak kryminologia zajmuje się zjawiskiem przestępczości i przestępcy. kary i jej wykonywania oraz stosowania prawa karnego. ale również inne zjawiska zaliczane do patologii społecznej. jak również przeprowadzania empirycznych badań funkcjonowania prawa karnego w praktyce. Do nauk pokrewnych zaliczamy też: 1) kryminologię. 2) wiktymologię. przestępczości. alkoholizm. rozumiana jest szerzej. tzn. 4) naukę o polityce kryminalnej i nauki penitencjarne. Jest to stosunkowo młoda dziedzina naukowa. wbrew swej nazwie. Uprawiana jest w formie badań empirycznych i formułowania na ich podstawie twierdzeń ogólnych o badanych zjawiskach. zwłaszcza ustalaniem czynników tworzących podatność na stanie się ofiarą przestępstwa oraz metod zapobiegania wiktymizacji. tak wiktymologia zajmuje się zjawiskiem pokrzywdzenia przestępstwem (wiktymizacją) i osobą pokrzywdzonego. i któremu najczęściej poświęcone są koncepcje teoretyczne kryminologów. Taką dziedziną jest nauka procesu karnego. Głównie w aspekcie przyczyn przestępczości prowadzone są też kryminologiczne badania nad sprawcami przestępstw dotyczące ich cech fizycznych. Pokrewne nauce prawa karnego są dziedziny naukowe zajmujące się różnymi aspektami przestępstwa. któremu kryminologia poświęca najwięcej miejsca jest zagadnienie przyczyn przestępczości. dokonywania krytycznej analizy orzecznictwa sądowego. określane jako teorie kryminologiczne. Wiktymologia (od łac. jak np. który był i jest w kryminologii przedmiotem największych sporów naukowych. 3) kryminalistykę. stanowiąca jak gdyby dopełnienie kryminologii. Do zadań wiktymologii zalicza się też formułowanie postulatów co do . za przedmiot jej badań uważa się nie tylko przestępczość.ofiara) jest nauką o ofierze przestępstwa.ich krytyczna ocena i formułowanie propozycji zmian prawa karnego. victima . Jest to też problem. Problemem. cech osobowości i trybu życia. dynamiki i skutków społecznych. motywów działania. W szczególności wiktymologia zajmuje się badaniem roli ofiary w genezie przestępstwa. Wymaga to gromadzenia wiedzy o historii prawa karnego i rozwiązaniach ustawodawczych w innych państwach (metoda prawnoporównawcza).

Przedmiotem nauki o polityce kryminalnej jest działalność organów państwowych w zakresie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Należą tu np. jako odpłata (Makarewicz. problematyka wariografu ("wykrywacza kłamstw") i szereg innych zagadnień. leży u genezy prawa karnego. 18). Kryminalistyka zajmuje się również metodami i środkami technicznymi zapobiegania przestępstwom. W ich zakres wchodzi zarówno problematyka prawa penitencjarnego. badania odcisków palców (daktyloskopia). jak i zagadnienie metod postępowania ze skazanymi w celu ich resocjalizacji lub przynajmniej w celu zapobieżenia ich degradacji społecznej w trakcie wykonywania kary. Jak to sformułował Makarewicz. § 2. politykę ścigania przestępstw. że prawo karne ma służyć ochronie pewnych dóbr. Kryminalistyka jest nauką o metodach i środkach wykrywania przestępstw. badanie pisma. Nauki penitencjarne zajmują się różnymi aspektami wykonywania kary pozbawienia wolności. Współczesne prawo karne powinno godzić obie te funkcje. politykę wpływania na stosowanie przez sądy kar za poszczególne rodzaje przestępstw (tzw. których istnienie i respektowanie składa się na pewien porządek społeczny. 13 wykrywania i ścigania ich sprawców oraz uzyskiwania i utrwalania środków dowodowych dla celów procesu karnego. Ogólne. polityka karna) i politykę w zakresie wykonywania kar pozbawienia wolności (polityka penitencjarna). Historycznie pierwotną funkcją prawa karnego jest funkcja sprawiedliwościowa. że prawo karne ma pełnić funkcję ochronną. Technika kryminalistyczna wykorzystuje osiągnięcia różnych dziedzin naukowych dla tworzenia metod rekonstrukcji zdarzenia przestępnego i identyfikacji sprawcy. Myśl o tym. a także rodziny ofiary i jej grupy społecznej. Funkcje prawa karnego. a więc. kara pojawiła się w społeczeństwach pierwotnych jako instynktowna reakcja na przestępstwo. taktykę przesłuchania lub taktykę pościgu za sprawcą) i technikę kryminalistyczną. przez ukaranie sprawcy. jest historycznie późniejsza i związana z rozwojem refleksji teoretycznych na temat prawa karnego i karania. Obejmuje ona politykę ustawodawczą państwa w zakresie tworzenia prawa karnego. Rola i znaczenie każdej z tych funkcji są różne w . Zaspokajanie poczucia sprawiedliwości osoby pokrzywdzonej przestępstwem. śladów narzędzi przestępstwa (mechanoskopia). W ramach kryminalistyki wyróżnia się taktykę kryminalistyczną (np. W szerszym znaczeniu polityka kryminalna obejmuje również działalność państwa zmierzającą do zapobiegania przestępczości.tworzenia i funkcjonowania mechanizmów kompensowania pokrzywdzonym szkód wyrządzonych przestępstwem.

Z kolei. kojarzenie jej z zemstą. realizacja funkcji sprawiedliwościowej (miarkowana humanitaryzmem) pełni bardzo ważną rolę rozładowywania pewnego stanu psychicznego. np. które się o tym fakcie dowiedziały. Prawo karne powinno pełnić również bardzo ważną funkcję gwarancyjną. uważając. gdzie pokrzywdzonym jest konkretna jednostka. Lekceważenie tej funkcji prawa karnego może wywoływać istotne negatywne skutki społeczne. lecz z chęci odpłacenia sprawcy za doznaną krzywdę. łamią jej szczękę i trwale oszpecają. zgwałcenie. Każda ze wspomnianych funkcji ma też różne znaczenie. kradzież. Zaszokowany tym wyrokiem ojciec pokrzywdzonej zwraca się do szefa mafii z prośbą o wymierzenie rzeczywistej sprawiedliwości. Sąd wymierza im karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. zagwarantować jednocześnie obywatelowi. Odgrywa ona natomiast mniejszą. Stan ten jest mieszaniną poczucia pokrzywdzenia. wywołanego przez popełnienie przestępstwa. szpiegostwo. a występującego u pokrzywdzonego i u innych osób. Prawidłowe funkcjonowanie prawa karnego wymaga zachowania równowagi między funkcją ochronną i sprawiedliwościową Akcentowanie tylko funkcji sprawiedliwościowej zubaża sens społeczny stosowania prawa karnego. takich jak fałszowanie dokumentów. przestępstwach bez ofiar. prymitywnym odwetem itp. przez wyraźne określenie. których prawo za przestępstwo nie uważa. co jest przestępstwem. Funkcja sprawiedliwościowa odgrywa większą rolę przy tradycyjnych. a czasami wręcz żadną rolę przy tzw. w realizacji której ważną rolę odgrywa zasada nullum crimen . zbytnio podkreślając jego kontekst jednostkowy. pospolitych przestępstwach. a ten zleca pobicie obydwu sprawców. nielegalne posiadanie broni. usiłując zgwałcić dziewczynę. Przykład: Dwaj młodzi ludzie. że jest ona wystarczająca dla realizacji funkcji ochronnej. 18 tzn. Przykład ten (zaczerpnięty z "Ojca chrzestnego" M. że nie będzie on pociągnięty do odpowiedzialności karnej za czyny. frustracji i poczucia zagrożenia. zabójstwo. godzących w interes ogólny. Współcześnie jednak dużo częściej spotyka się niedocenianie funkcji sprawiedliwościowej. a bardziej myśli o efekcie ochronnym represji karnej.zależności od tego. i w różnym stopniu jest akcentowana przez osoby uczestniczące w realizacji odpowiedzialności karnej. Funkcja ta. Puzo) ilustruje niebezpieczeństwo zastępowania państwowego wymiaru sprawiedliwości samosądami na skutek lekceważenia funkcji sprawiedliwościowej prawa karnego. Pokrzywdzony żądający ścigania sprawcy nie robi tego z myślą o ochronie społeczeństwa przed powtórzeniem się czynu. o jakie przestępstwo i o jaki podmiot w procesie karnym chodzi. W istocie jednak. prokurator lub sędzia kieruje się taką emocją w niewielkim stopniu. a jego rozładowywanie nazywa się w skrócie zaspokajaniem poczucia sprawiedliwości.

np. a służy jedynie ochronie jednostki przed arbitralnym postępowaniem organów państwowych. Trzeba jednak zauważyć. że odpowiedzialność karna może nastąpić. jego właściwości fizyczne lub psychiczne lub jego stan niebezpieczeństwa. Karanie za zamiary lub poglądy. poglądy. że odpowiedzialność karna 19 jest konsekwencją popełnienia przez człowieka czynu (działania lub zaniechania). W postępowaniu w sprawach nieletnich podstawą do stosowania środków. Zasada odpowiedzialności karnej za czyn. co nie jest zależne od człowieka. gdy zamiar popełnienia przestępstwa jest realizowany. i oczywiście wtedy. lecz środkiem zabezpieczającym. a więc siłą rzeczy byłaby to odpowiedzialność bez winy. 256 KK przewiduje przestępstwo publicznego propagowania faszyzmu lub innego totalitarnego ustroju państwa).sine lege (por. art. I. § 3.prawem do posiadania własnych poglądów. Karanie ludzi za posiadanie przez nich pewnych właściwości. że są oni niebezpieczni dla innych. Zasada ta wyznacza prawu karnemu bardzo istotny próg jego tworzenia i stosowania. skoro realizacja zamiarów następuje tylko w niewielkiej części przypadków. Nb. nawet gdyby ich późniejsza ewentualna realizacja była dla społeczeństwa szkodliwa. Nie mogą być podstawą odpowiedzialności karnej myśli. zwłaszcza ze względu na to. Niebezpieczeństwo osoby niepoczytalnej dla porządku prawnego nie jest więc samodzielną podstawą takiej decyzji. gdy czyjś pogląd uzewnętrzni się w czynie (np. ale również wykazywanie przez nieletniego objawów demoralizacji (art. Zresztą stosowanie tego środka przez sąd karny może nastąpić tylko w razie popełnienia przez sprawcę czynu zabronionego. oznaczałoby też zbyteczne rozszerzanie zasięgu prawa karnego. oznaczałoby odpowiedzialność za coś. Współczesne prawo karne kieruje się zasadą. nie odnosi się do racji bytu prawa karnego. Nie jest pociąganiem do odpowiedzialności karnej umieszczanie niepoczytalnych sprawców w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym (art. sprzeczne z jednym z podstawowych praw człowieka . tzn. Zasady prawa karnego. zamiary człowieka. wychowawczych może być nie tylko popełnienie czynu karalnego. 2 NielU). 27-34) ma w odróżnieniu od funkcji sprawiedliwościowej i ochronnej charakter wtórny. ponieważ umieszczenie w tym zakładzie nie jest karą. Stosowanie środków wychowawczych nie jest jednak pociąganiem do odpo- . Karanie za myśli lub poglądy oznaczałoby nadmierne ingerowanie w wewnętrzną sferę życia człowieka. osoba mająca zamiar zabicia przechodzi od samego zamiaru do usiłowania zabójstwa. 94 KK).

Obecnie uważamy za oczywiste. Podstawowym warunkiem osobistej zarzucalności czynu (czyli winy) jest współcześnie przede wszystkim występowanie określonej więzi psychicznej między sprawcą a jego czynem. i w zależności od niego prawo karne konkretnego państwa. wg Kodeksu Hammurabiego lekarza karano za niepomyślny wynik operacji). określenia "wina obiektywna" (Makarewicz. W literaturze używa się nawet. może nastąpić tylko wobec takiego nieletniego. w określonym czasie historycznym. Ten element psychiczny określany jest jako strona podmiotowa (strona subiektywna) przestępstwa. że nie można ponosić odpowiedzialności 21 karnej za samo spowodowanie jakiegoś skutku (tzw. kiedy taki zarzut może być określonej osobie postawiony. Problemem dalszym jest to. Oznacza to. a w jakim od elementów związanych z osobą sprawcy czynu (np. określonego w ustawie jako przestępstwo (art. że sprawca ma zamiar popełnienia czynu. dla nazwania tej formy zawinienia. Prawo karne opiera się na zasadzie winy. może być bardziej zorientowane na czyn lub na jego sprawcę. umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym. odpowiedzialność obiektywna). w odniesieniu do przestępstw umyślnych więź ta polega na tym. określają przepisy obowiązującego prawa karnego. II. a więc kiedy wina zachodzi. Zasada winy.wiedzialności karnej. który przypomina karę pozbawienia wolności. Właśnie dlatego. Rozłożenie akcentów w tym zakresie może być różne. Zasada odpowiedzialności karnej za czyn przesądza tylko. gdy z popełnienia czynu można zrobić mu zarzut. faktu recydywy itd. tj. zachowania się po czynie. który dopuścił się czynu karalnego. Np.często utożsamia się winę ze stroną podmiotową. odpowiedzialność taka łączyła się z postawieniem sprawcy zarzutu. To. 10 NielU). Ówcześnie jednak. w jakim stopniu rozmiar tej odpowiedzialności uzależniony jest od okoliczności związanych z czynem i jego wagą. tj. że odpowiedzialność ta nie może nastąpić bez uprzedniego czynu sprawcy. a zasadę winy nazywa zasadą subiektywizmu. że sprawca czynu 20 zabronionego ponosi odpowiedzialność karną tylko wtedy. że podstawowym elementem winy jest współcześnie strona podmiotowa . Na pewnym etapie rozwoju prawa karnego taka odpowiedzialność była jednak spotykana (np. ponieważ w historycznym rozwoju prawa karnego nie zawsze winę wiązano ze stroną podmiotową. Według obecnych pojęć odpowiedzialność obiektywna była odpowiedzialnością bez winy. Nie jest to jednak zupełnie ścisłe. od rodzaju jego motywów. . czyn jest niezbędną przesłanką odpowiedzialności.). Natomiast stosowanie środka. a z kolei współcześnie strona podmiotowa nie wyczerpuje w całości problematyki winy. a więc uważano jego czyn za zawiniony.

158 § 2 i 3 KK).Einfuhrung. że do odpowiedzialności karnej pociąga się grupę ludzi lub jednostkę za udział w przedsięwzięciu zbiorowym. podżeganiu i pomocnictwie. ponieważ sprawca tego przestępstwa odpowiada tylko za własny czyn (udział w związku). polegająca na tym. odpowiedzialność zbiorowa. czyn dokonany bez zamiaru przy przestępstwie umyślnym albo czyn popełniony przez niepoczytalnego). Podobny charakter ma przestępstwo udziału w zbiegowisku. odpowiedzialność posiłkową. jak udział w związku przestępnym (art. 1 § 3 KK ("Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego. Taki miała charakter. jak to jest przy przestępstwie bójki lub udziału w zbiegowisku. polegającą na tym. jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu"). opole. z których wyniknął uszczerbek na zdrowiu lub śmierć człowieka (art. 358. że chodzi o czyn obiektywnie naruszający prawo karne. ale niekoniecznie przestępny (np. nie obciążają go natomiast zachowania innych osób lub ich skutki. postać odpowiedzialność pana za czyny ludzi od niego zależnych (Kutrzeba. Ilekroć więc KK używa określenia „czyn zabroniony” oznacza to. że za przestępstwo jednostki ponosiły odpowiedzialność pewne zbiorowości. a także w przepisach o współsprawstwie. którego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamachu na osobę lub mienie (art. Określa się go wówczas jako „czyn zabroniony” (art. 12). Zasada odpowiedzialności indywidualnej znajduje swoje odbicie w KK w przepisach części szczególnej. że grzywną wymierzoną sprawcy można obciążyć osobę. 258 KK). Kutrzeba. . formułujących przestępstwo jako własny czyn sprawcy. Ogólne. W obowiązującym polskim prawie karnym zasada winy wyrażona jest 22 w art. Najczęściej jednak była to tzw. Zasada odpowiedzialności indywidualnej nie jest więc naruszona przez sam fakt. np. W prawie karnym powszechnym tego typu konstrukcji nie ma. jeżeli nie został przez sprawcę zawiniony. Istnieją natomiast pewne pozostałości odpowiedzialności zbiorowej w postaci takich typów przestępstw jak: udział w bójce lub pobiciu. 148). I 15 § 1 KK). Zasada odpowiedzialności indywidualnej i osobistej. której sprawy sprawca załatwiał jako pełnomocnik lub pracownik. Obowiązuje tam zasada indywidualizacji odpowiedzialności karnej (art. Czyn wypełniający znamiona określone w ustawie karnej nie jest przestępstwem. Historia prawa karnego zna konstrukcję prawną odpowiedzialności karnej za czyny innych osób. Współczesne polskie prawo karne skarbowe zna tzw. miasto (Makarewicz. Nie należy natomiast zaliczać do przykładów odpowiedzialności zbiorowej takich przestępstw. III. rodzina. takie jak ród. 7). 254 KK).

kosztem ochrony interesów ogólnospołecznych. chronić dobra jednostkowe. Osobisty charakter odpowiedzialności karnej nie oznacza. by prawo karne spełniało wymagania skromniej sformułowanej zasady . uważając że jest to lepszy rodzaj humanizmu). W podręcznikach prawa karnego pisze się często o zasadzie humanizmu tego prawa (w krajach socjalistycznych pisano nawet o zasadzie humanizmu socjalistycznego. 55 KK zawiera zasadę indywidualizacji kary. przyczyniając się do zniesienia tortur i kar okrutnych. Ten ostatni przepis (wprowadzony w 1985 r. zwłaszcza rodziny skazanego.2l KK) osób współdziałających w popełnieniu przestępstwa. Współcześnie zasada humanitaryzmu prawa karnego wynika m. Są to jednak uboczne. Prawo karne musi uwzględniać prawa jednostki. ludzkie w tym znaczeniu. postulować należy jednak. Postulat humanitaryzmu prawa karnego zajmował wiele miejsca w twórczości myślicieli okresu Oświecenia. bo w tym znaczeniu humanistyczny charakter miałoby po prostu każde możliwe uregulowanie prawne. Zasada humanitaryzmu. instytucji społecznych itp. że wymagania przezeń stawiane powinny być na miarę możliwości ludzi. by prawo karne odpowiadało zasadzie humanizmu. niezamierzone przez ustawodawcę. lub ofiarowania mu pieniędzy na ten cel. ale byłoby to już tylko rozmycie tego pojęcia. tzn.in. Wymaganie. jako nierealistyczną. którą orzeczono w wyroku. nie powinny poniżać karanego ani wyrządzać mu zbędnych dolegliwości. że w praktyce skutki skazania nie dotkną innych osób. skutki odpowiedzialności karnej. Z kolei art. a wszelkie uregulowania i instytucje prawnokarne uwzględniały nadrzędny charakter tej wartości . 57 KW zabrania (pod groźbą odpowiedzialności za wykroczenie) uiszczania przez osobę spoza kręgu osób najbliższych grzywny za skazanego. jednostka ludzka jako najwyższa wartość. Odpowiedzialność karna powinna mieć charakter nie tylko indywidualny. IV. Można oczywiście argumentować. 239 KK traktuje jako przestępstwo poplecznictwa odbywanie za skazanego kary. w jaki sposób skazany doprowadza do zapłacenia grzywny.jest nierealistyczne.zasady humanitaryzmu. państwa i jego organów. a stosowane kary i środki nie powinny być okrutne. w trakcie walki z opozycją polityczną) z pewnością zbyt głęboko ingeruje w kwestię. Odrzucając więc. nie może jej przejąć na siebie inna osoba niż sprawca przestępstwa. Stąd też art. Zgodnie z nią prawo karne powinno być humanitarne. ale nie może dać im absolutnego priorytetu. ale i osobisty. Z kolei art. a więc by w centrum uwagi stał człowiek. że ochrona dóbr ogólnych też służy jednostce i w tym sensie wyraża również zasadę humanizmu. zasadę humanizmu prawa karnego. .

Rousseau. Stąd umieszczenie jej w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z 1948 r. Voltaire) formułują postulat ujęcia prawa karnego w ścisłe ramy ustawowe w reakcji na współczesną im praktykę władz. której dowolność umożliwiona była głównie przez dwa czynniki: niejasność prawa.l.. w szczególności z poszanowaniem godności człowieka" Zasada humanitaryzmu ma duże znaczenie w prawie karnym wykonawczym.. częściowo tylko pisanego oraz silną pozycję władcy absolutnego i jego urzędników. Beccaria. Zasada nullum crimen sine lege ("nie mą przestępstwa bez ustawy") jest najważniejszą zasadą współczesnego prawa karnego. 1. 3. 322). w . ponieważ w trakcie wykonywania kary pozbawienia wolności możliwości działań. że sprzeczne z konwencją jest stosowanie kary chłosty. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOP) z 1966 r. 3 Konwencji o Ochronie Podstawowych Praw i Wolności (KPCPW) z 1950 r. Montesquiezr.Gorgoni. (art. Uznana też została za zawierającą jedno z podstawowych praw człowieka. 3 KPCPW. Omawiana zasada jest obecnie niekwestionowanym składnikiem idei państwa prawa.c. których Polska jest stroną. który odnosi ją do problematyki wymiaru kary (por. V.). chroniącą jednostkę przed arbitralnym posługiwaniem się represją karną przez organy państwowe. "Kary i inne środki przewidziane w tym kodeksie stosuje się z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu. Według art. Locke. Feuerbachowi w 1801 r.z art.) została uroczyście sformułowana w art. 40 Konstytucji RP: "Nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu. Nb. Zasada nullum crimen sine lege (dalej n. Myśliciele okresu Oświecenia (zwłaszcza Hobbes. i art. (zwanym Józefiną). Jej sformułowanie w postaci łacińskiej maksymy przypisuje się A. chociaż pewne zaczątki myśli o niej niektórzy autorzy widzą już u Cycerona (Spotowski. Uwagi ogólne. Zasada nullum crimen sine lege. nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. 8 Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela z 1789 r. W KK zasadę humanitaryzmu deklaruje art. 9) i u średniowiecznych prawników włoskich (Bukowska . są największe. Nieprzypadkowo więc jej ukształtowanie się związane jest z okresem Oświecenia. W ustawodawstwie karnym natomiast zamieszczona została po raz pierwszy już nieco wcześniej mianowicie w austriackim KK z 1787 r. W wielu państwach umieszcza się ją w konstytucji. Na podstawie art.s. 35 i n. które tę zasadę naruszają. Zakazuje się stosowania kar cielesnych". 11). Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł np.

c. by prawo karne zapisane było w ustawie. jakim jest ustawa. lecz również ustawodawca. np. mianowicie: 1) prawo karne musi być prawem pisanym i zawartym w ustawie (nullum crimen sine lege scripta).s. rozpatrujący konkretną sprawę. 5) kara za przestępstwo musi być określone i przewidziana we wcześniej wydanej ustawie (nulla poena sine lege). Adresatem tych reguł jest nie tylko sędzia. 42 Konstytucji RP ("Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko. nulla poena sine lege poenali anteriori. prawo zwyczajowe nie może być źródłem norm prawnokarnych. (art.l.Europejskiej Konwencji Praw Człowieka z 1950 r. 2) przepisy karne muszą opisywać przestępstwo w sposób maksymalnie dokładny (nullum crimen sine lege certa). Żądanie. ale musi to być prawo zapisane w specyficznym akcie normatywnym. common law). w których istotną rolę odgrywa ciągle jeszcze prawo stworzone w drodze precedensów sądowych (tzw. W systemach prawnych kontynentalnych podkreśla się przede wszystkim. przy czym jej stosowania państwo związane tymi konwencjami nie może zawiesić nawet w razie wprowadzenia stanu wyjątkowego. 3) niedopuszczalne jest stosowanie analogii na niekorzyść oskarżonego. zwyczaje handlowe. 1 § 1 KK. Odstępstwem od reguły jest tu prawo karne państw anglosaskich. W prawie polskim zasada ta sformułowana jest w art. Współcześnie. że sądy mają tylko interpretować ustawy i że . że prawo karne nie tylko musi być prawem pisanym. 1 ) i 2). Prawo zwyczajowe nie zapewnia jednak dostatecznej dokładności i przejrzystości unormowań ani nie spełnia postulatu powszechnej dostępności prawa. że zwyczaj (nie prawo zwyczajowe) i normy obyczajowe mogą być pomocne dla interpretacji przepisów karnych. Z zasady n. 15 MPPOP). W historii prawa karnego znane było również opieranie odpowiedzialności karnej na prawie zwyczajowym. lex retro non agit). 7 KPCPW) i Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych (art. zwłaszcza co do reguł w pkt. 4) ustawa karna wprowadzająca odpowiedzialność karną lub ją zaostrzająca nie może działać wstecz (nullum crimen sine lege praevia. 2. Zasada ta formułowana jest też w postaci bardziej rozbudowanej jako nullum crimen. Wynikają z niej pewne reguły bardziej szczegółowe. ma związek z monteskiuszowskim trójpodziałem władz i powierzeniem funkcji tworzenia prawa karnego legislatywie. Odrębną kwestią jest. Nullum crimen sine lege scripta. kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia) i w art. dopuszczające przesadę w zachwalaniu towaru mogą wykluczyć przypisanie sprzedającemu przestępstwa oszustwa. o analogicznym brzmieniu. wynika.

Ustawowy przepis karny może mieć bowiem niekiedy charakter blankietowy. Zasada określoności i przejrzystości zakazu karnego może być naruszona przez niejasne stylistycznie sformułowanie przepisu albo przez użycie słów bez koniecznej potrzeby zaczerpniętych spoza języka potocznego. Uchwalenie ustawy wymaga przestrzegania złożonej. które je w pewnym stopniu precyzuje (np. ale jego granice niezbyt wyraźnie oznaczone. dla ustalenia zakresu obowiązków funkcjonariusza w kontekście art. niektóre z nich z czasem. ale tak szerokim. inne pozostają stale niejasne (np. by jego odbiorca mógł go zrozumieć i przestrzegać. który powinien tak sformułować przepis. że akty normatywne niższej rangi nie mają żadnego znaczenia dla odpowiedzialności karnej.c. dekrety Rady Państwa w PRL). Przepisy karne niezrozumiałe. wymóg formy ustawowej spełniają również akty normatywne "z mocą ustawy" (rozporządzenia Prezydenta RP po 1926 r. Typowe. pojęcie . zarządzenia). znamion ocennych. 3. pojęcie "znieważa" w art. Wykluczenie tej drogi tworzenia prawa oznacza jego większą stabilność i pewien .. 216 KK). "znieważa" (art. Nullum crimen sine lege certa. 231 KK.prawo karne nie może być tworzone przez władzę wykonawczą w postaci aktów normatywnych niższej rangi (rozporządzenia. Nieokreśloność przestępstwa może też polegać na świadomym posługiwaniu się przez ustawodawcę opisem przestępstwa wprawdzie precyzyjnym. takich jak "zeszpecenie" (art. w dużym stopniu jawnej. Formalnie rzecz traktując. że jego dosłowne stosowanie nie jest możliwe i wybór przypadków. dopuszczających różne ich rozumienie np. Niekiedy przepisy niższej rangi mogą być też pomocne dla interpretacji przepisu ustawowego w konkretnej sprawie.s.niezbędny w prawie karnym . 156 KK). procedury legislacyjnej. może odsyłać do rozporządzeń lub zarządzeń dla sprecyzowania pewnych znamion. Wynikający z zasady n. 216 KK). W przypadku znamion ocennych. Stanowienie prawa karnego wyłącznie w formie ustaw nie oznacza. na które wstęp jest wzbroniony. ogólnikowe można porównać do zaminowanego pola. co daje większe szanse uniknięcia zmian pochopnych.l. w których dochodzi do odpowiedzialności karnej pozostawia się organom ścigania i sądom (zob. tzn. W obydwu tych sytuacjach kontrola zgodności rozporządzenia lub zarządzenia z ustawą należy do sądu. postulat określoności ustawowego opisu 30 przestępstwa adresowany jest do ustawodawcy. Najczęściej jednak nieokreśloność przestępstwa wynika z używania tzw. niejasne.element konserwatyzmu. np. 55). prowadzonej pod kontrolą opozycji i trwającej pewien czas. w miarę ich stosowania obrastają orzecznictwem. szerzej Gardocki. ale niewątpliwie stanowi to wyjątek od zasady ustawowego charakteru prawa karnego rozumianej ściśle.

4. Tego rodzaju stosowanie analogii. jeżeli popełni czyn analogiczny. niemieckiego. odwoływanie się do całego systemu prawnego. Wówczas zastrzeżenia wynikające z zasady n. oznaczałoby to. których ustawodawca nie potrafi sformułować dokładnie ani nie ma na to szans w drodze orzecznictwa SN. odwołujące się do konkretnego przepisu nazywane jest w teorii prawa analogią legis. dla wypełniania luk w prawie. 1958 oraz kodeksy karne innych państw socjalistycznych. W Polsce zakaz stosowania analogii konstytuującej odpowiedzialność karną wynika z art. ponieważ byłoby to zastosowaniem analogii na niekorzyść sprawcy.l. do jego "ducha" albo wręcz do społecznej świadomości prawnej lub pewnej idei. odwołująca się do "zdrowego poczucia narodowego" dla uzasadnienia odpowiedzialności karnej nie przewidzianej przez prawo. gdyż reakcja organów państwowych w zakresie ścigania przestępstw stałaby się znacznie mniej przewidywalna. nie uznając czynu za przestępny (nawet jeżeli wg aktualnych ocen społecznych wydaje się on być karygodny). że prawo karne sytuację tę milcząco uregulowało. dopuszczalne w innych dziedzinach prawa. Oprócz tego wyróżnia się inny rodzaj analogii. podobny do czynu zabronionego pod groźbą kary.c. Zakaz analogii Stosowanie przepisów w drodze analogii. odwołujące się do "rewolucyjnego sumienia". Jest oczywiste. nowela do k. że w państwie praworządnym nie powinny obowiązywać przepisy karne. Oznaczałoby to znaczne osłabienie bezpieczeństwa prawnego. analogię iuris. w jakim miałoby prowadzić do odpowiedzialności karnej osoby. Ustawodawca nie może bowiem wymagać od obywatela uświadomienia sobie zakresu zakazu karnego i przestrzegania go."pornograficzne" użyte w art.s. lecz oznacza. może narazić się na odpowiedzialność karną. Czyn polegający na posiadaniu bez zezwolenia innej niż palna broni nie może być zakwalifikowany z tego przepisu. że jednostka mimo przestrzegania obowiązujących przepisów. że przepis karny określa dość dokładnie pewien rdzeń zakazu. Analogię legis znało ustawodawstwo radzieckie do r. Taką postać analogii przewidywały początkowo dekrety władz rewolucyjnych w Rosji w latach 1917-1918. jeżeli sam nie jest w stanie określić wyraźnie jego granic. Gdyby analogia była dopuszczalna. ale pozostawia wątpliwości co do wypadków granicznych.k. 202 KK). 263 § 2 KK przewiduje przestępstwo posiadania bez zezwolenia broni palnej. jest w prawie karnym zabronione w tym zakresie. odnoszą się tylko do tej niejasnej warstwy przepisu. może być też tak. Formalnie . podobnie wprowadzona w 1935 r. 1 § 1 KK. której czyn nie wypełnia znamion żadnego z przestępstw opisanych w ustawie karnej. Przykład: Art. Oczywiście. Sytuacja ta nie jest bowiem luką w prawie karnym. tj.

gdyby dopuszczalne było wydawanie ustaw o mocy wstecznej (tzw.k. Może ona więc bez naruszenia zasady n. popełniony przed wejściem w życie ustawy kryminalizującej taki czyn. być stosowana dla wykluczenia lub złagodzenia odpowiedzialności karnej (sceptycznie na ten temat Rajzman. Analogia legis przewidziana jest współcześnie w Europie w k. gdy sprawca kradzieży ukrywa się w jakimś obiekcie (np. uznały. 42 i n.nie wprowadzono jej w socjalistycznej Polsce. Podany wyżej przykład ma charakter dyskusyjny. w sklepie). w jednym z orzeczeń (OSNKW 65/1980) SN stwierdził. że nie stosuje analogii. jako ilustrujący ten problem. W literaturze podaje się. Zmusiło to ustawodawcę do wprowadzenia w 1900 r.. z 1932 r. Można jednak przytoczyć przykłady ewidentnego stosowania analogii pod pozorem interpretacji rozszerzającej. 152 k. że uznanie energii za "rzecz" w rozumieniu przepisu o kradzieży byłoby niedopuszczalnym stosowaniem analogii. W okresie międzywojennym głośnym tego przykładem było zastosowanie art. że pojęcie "włamanie" używane w art. Zakaz analogii jest rozumiany jako nie odnoszący się do analogii na korzyść sprawcy. przykład kradzieży energii elektrycznej. np. specjalnego przepisu o kradzieży energii elektrycznej do k. od której czasem trudno ją odróżnić.k. Gdy zjawisko to pojawiło się. że takie zastosowanie analogii na korzyść sprawcy nie może się odbywać kosztem interesów innych osób. Natomiast francuski Sąd Kasacyjny w tym samym okresie potraktował kradzież energii jako kradzież rzeczy. stosowana w praktyce pod hasłem interpretacji rozszerzającej. Sądy niższych instancji. i następnie SN. ale stosowana jest nieczęsto i traktowana jako niezagrażająca praworządności w warunkach ogólnie demokratycznego charakteru państwa. 152 k. duńskim z 1935 r. że jest to przestępstwo z art.k. ustaw retroaktywnych).c. Trzeba jednak pamiętać..k. Analogia jest niekiedy. czyli "znieważanie Narodu Polskiego". niemieckiego. a zwłaszcza pokrzywdzonego. umożliwiających skazane za czyn. mimo zakazu. do czynu polegającego na nazwaniu (nieżyjącego już wówczas) J. uważając. ale stosowana była niekiedy faktycznie.l. 208 KK z 1969 r. niemiecki SN stwierdził na tle konkretnej sprawy. Omówione wyżej reguły miałyby niewielką wartość. Nullum crimen sine lege praevia (lex retro non agit). 5. Liczne przykłady stosowania analogii pod pozorem interpretacji można znaleźć w orzecznictwie polskiego SN w okresie powojennym. a po jego zamknięciu dokonuje kradzieży towarów i "wyłamuje się" by uciec.). Piłsudskiego "kabotynem". obejmuje również sytuacje. Ustawy retroaktywne są nie do pogodzenia z zasada .s. lecz tylko dokonuje interpretacji przepisu.

. o odpowiedzialności karnej za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego (Dz. Nb. 133 i n. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego (jedn. gdyż obowiązywała już w chwili popełnienia czynu. Taki rezultat wprowadzenia retroaktywnej ustawy może być złagodzony przez to. a nie data "Dziennika Ustaw" (Kochanowski. Nr 5. o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości polskiej w czasie wojny 19391945 (Dz. poz.). którzy mieli prawo sądzić. 245-247. 6. którego przepisy karne wprowadzały nowe przestępstwa i stosowane były do czynów popełnionych przed ogłoszeniem dekretu (OSNKW 19/1992).U. tzn. Nr 41. ale zmienia się jej interpretacja w tym kierunku. Zasada lex retro non agit nie rozstrzyga sytuacji. vacatio legis. tekst Dz. że kryminalizacja czynu jest wcześniej zapowiadana lub też czyn jest bezprawny w świetle innej dziedziny prawa. 237). a nawet jest to regułą.). Nulla poena sine lege. Zasada lex retro non agit zabrania również stosowania wstecz ustaw zaostrzających odpowiedzialność karną. 1 S MPPOP było stosowanie dekretu o stanie wojennym z 1981 r. 2) dekret z 1946 r. z 1946 r. poz. ustalenie okresu między ogłoszeniem ustawy a wejściem jej w życie. że zachowując się w określony sposób nie narażają się na odpowiedzialność karną. zaskakując obywateli. Sytuacja taka może być potraktowana jako niezawiniony przez sprawcę błąd co do prawa (por. Kwestie te będą omówione w Nb. W polskim prawie karnym znane są następujące przypadki naruszenia tej zasady: 1) ustawa z 1946 r. że dla stwierdzenia naruszenia zasady lex retro non agit miarodajna jest data faktycznego ogłoszenia ustawy. 46). Należy tu zwrócić uwagę na fakt. 64-65. poz. według nowej interpretacji uważane są za wypełniające znamiona przestępstwa.U. w których sama ustawa karna nie ulega zmianie. Z czysto formalnego rozumienia zasady ustawa karna nie działa tutaj wstecz. określoności. Nr 69. Nie ma natomiast zakazu nadawania mocy wstecznej ustawom łagodzącym odpowiedzialność karną lub znoszącym przestępność czynu. W późniejszym okresie naruszeniem zasady lex retro non agit i przez to jednocześnie art.mi państwa praworządnego.U. Ponadto przy wydawaniu ustaw karnych bardzo istotne jest posługiwanie się tzw. że czyny uważane dotąd za nieprzestępne. ale nie zmienia to faktu naruszenia samej zasady lex retro non agit. 3) w pewnym stopniu naruszył tę zasadę również dekret z 1944 r. gdyż umożliwia to faktyczne zapoznanie się obywateli z nową ustawą. 377 ze zm. Wymogi formy ustawowej.. zakaz analogii i zakaz retroaktywności odnoszą się również do ustanawiania i .

wnikliwych rozważań i pojawiły się śmiałe postulaty jego gruntownych zmian. również i prawa karnego dotyczył ogólny postulat równości wobec prawa i zlikwidowania przywilejów stanowych. ścisłe określenie zagrożenia karą jest wprawdzie łatwe. Voltaire. § 4. najbardziej znaczącego dzieła tego okresu w dziedzinie prawa karnego. określenie. Postulowano też. Prawo karne wówczas funkcjonujące charakteryzowała niejasność i chaotyczność uregulowań. dostosowanej do wagi i okoliczności konkretnego czynu. gdzie maksymalna określoność jest zawsze zaletą. nulla poena sine lege). I. Przyjęte jest więc współcześnie określanie w ustawie rodzaju kary oraz jej dolnej i górnej granicy (sankcja względnie oznaczona). karanie za czary lub za samobójstwo. Szkoły i kierunki w nauce prawa karnego. które stwarzałoby obywatelom ochronę przed samowolą organów państwowych. sankcji bezwzględnie oznaczonej (np. Oczywiście. Poglądy myślicieli okresu Oświecenia na prawo karne kształtowały się jako reakcja na zastaną sytuację w tej dziedzinie. Myśliciele tego okresu sprzeciwiali się też okrucieństwu stosowanych wówczas kar i posługiwaniu się torturami w .stosowania kary za przestępstwo (nulla poena sine lege). ale dopiero w wieku XVIII w Europie prawo karne stało się przedmiotem całościowych. Najważniejszym aspektom prawa karnego poświęcali swą uwagę tak wybitni myśliciele tego okresu jak Montesquieu. Natomiast naruszeniem zasady nulla poena sine lege byłoby pozostawienie sędziemu całkowitej swobody w wyborze rodzaju i wysokości kary (sankcja nieoznaczona). Dlatego też myśliciele Oświecenia postulowali stworzenie jasnego i przejrzystego. ale niepożądane. autor książki "O przestępstwach i karach" (1764). Marat. Kierunek racjonalistyczno-humanitarny wieku Oświecenia. Odrzucano więc np. Rousseau. Czołową postacią na tym polu był jednak Włoch Cesare Beccaria (1738-1794). Oznaczenie kary za dany typ przestępstwa w postaci tzw. Wprawdzie już w starożytności i Średniowieczu pojawiały się poglądy teoretyczne na temat poszczególnych problemów prawa karnego. okrucieństwo kar i arbitralność stosowania tego prawa przez władców i ich urzędników. zapisanego w ustawie prawa karnego (nullum crimen. W przeciwieństwie jednak do opisu ustawowego przestępstwa. Nowożytne prawo karne i nauka prawa karnego zawdzięczają najwięcej prądom intelektualnym i politycznym wieku Oświecenia. by za przestępstwa uznawane były tylko czyny szkodliwe dla społeczeństwa. że grozi za nie dokładnie 7 lat pozbawienia wolności albo wyłącznie kara śmierci) uniemożliwia sędziemu wymierzenie kary sprawiedliwej.

były następnie w różnym stopniu realizowane w kodeksach karnych. zasady winy i sensu kary wpływają również współcześnie na kształt prawa karnego. Ortolan i Rossi we Franeji.przy zachowaniu proporcji do popełnionego przestępstwa wywierałyby najskuteczniejsze i najbardziej trwałe na dusze ludzkie wrażenie.. Jej głównymi twórcami i przedstawicielami byli Anzelm Feuerbach w Niemczech. że istnieją "przestępcy urodzeni". doszedł on do wniosku. kara może jednak spełniać również pewne funkcje prewencyjne. zgodnie z filozoficznym założeniem indeterminizmu. Przedstawiciele szkoły klasycznej podkreślali. aktualne również współcześnie. Przejęła ona główne postulaty okresu Oświecenia. bawarskim (opracowanym przez Feuerbacha) z 1813 r. Będąc w zasadzie odpłatą. książce "L'uomo delinquente" ("Człowiek zbrodniarz") oznaczała. Idee humanitaryzmu. stanowiąc trwały fragment europejskiego dorobku cywilizacyjnego. ale się do nich nie ograniczyła. "należy dobierać tylko takie kary i takie metody ich stosowania. II. głoszone w okresie Oświecenia. a zarazem najmniej udręczałyby ciało przestępcy". Szkoła antropologiczna (szkoła pozytywna) Twórcą szkoły antropologicznej był włoski psychiatra Cesare Lombroso 37 (1835-1909). zwłaszcza dotyczące formalnej definicji przestępstwa. znaczenie ogólnoprewencyjne kary. że niektórzy ludzie mają wrodzone predyspozycje do popełniania przestępstw. racjonalności i jasności prawa karnego. którą wysunął w opublikowanej w 1876 r. które . Powinna więc ona być proporcjonalna do wagi popełnionego czyn i do winy sprawcy. rozwijając bardziej szczegółowe koncepcje i zasady odnoszące się do odpowiedzialności karnej. Główne założenia klasycyzmu.in. Jak pisał Beccaria:. jako postulaty.procesie karnym. że punktem wyjścia dla odpowiedzialności karnej jest czyn zabroniony przez ustawę karną. Teza ta. Przestępcy urodzeni . Carrara we Włoszech i Bentham w Anglii.k. grożącej za przestępstwo.. Pozostają jednak. m. i k. która przez samo swoje istnienie w ustawie odstrasza od popełnienia przestępstwa potencjalnych sprawców (tzw. jest wyrazem jego wolnej woli. III. teoria przymusu psychologicznego). Feuerbach podkreślał np. Zasady szkoły klasycznej znalazły swoje odzwierciedlenie we francuskim kodeksie karnym z 1810 r. Czyn człowieka. Szkoła klasyczna prawa karnego powstała w zachodniej Europie w końcu XVIII i w pierwszej połowie XIX wieku. Umożliwia to przypisanie sprawcy winy za jego zachowania i potępienie tego czynu. Szkoła klasyczna. Opierając się na danych z różnych źródeł. wyrażające się w wymierzaniu kary^' Istotą kary jest sprawiedliwa odplata za czyn. są "skazani" na ich popełnianie. na wynikach własnych badań antropometrycznych przestępców.

Poglądy przedstawicieli tej szkoły spotkały się początkowo z dużym zainteresowaniem. dostarczające łatwego wyjaśnienia jej przyczyn. leworęczność). że przestępczość. IV. Podstawą stosowania takich środków miał być nie sam fakt popełnienia przestępstwa. sensu kary i znaczenia okoliczności odnoszących się do sprawcy dla jego odpowiedzialności karnej. a w rezultacie. Kontynuatorami myśli Lombrosa byli Garofalo i Ferri. lecz mówił o stanie niebezpieczeństwa i o sankcjach. autorem projektu k. jako inne spojrzenie na przestępczość. oszustów itd. Ferri był m. Od razu jednak spotkały się też z krytyką teoretyków. Szkoła antropologiczna przyczyniła się do rozwoju kryminologii. które zaliczał do takich anomalii. mniejsza pojemność czaszki. obok przyczyn związanych z osobowością jednostki. po gruntownej krytyce. Szkoła socjologiczna. To spostrzeżenie różniło szkołę socjologiczną od szkoły antropologicznej. Próbował również podawać zespoły takich cech charakterystycznych dla poszczególnych typów sprawców (morderców.k.nie można mu z popełnienia przestępstwa czynić zarzutu ani wymierzać kary. odrzucenie też samego pojęcia odpowiedzialności. Natomiast reakcją na przestępczość powinno być stosowanie środków zabezpieczających społeczeństwo przed tym zjawiskiem. ma swoje przyczyny tkwiące w warunkach społecznych. odrzucona jako pochopne uogólnienie. Twórcą szkoły socjologicznej był Franz von Liszt (18511919). który nie posługiwał się już pojęciami przestępstwa i kary. Teza o urodzonym przestępcy została. jako pewna cecha jednostki. podkreślających znaczenie społecznych czynników w genezie przestępczości.charakteryzują się anormalnością funkcji psychicznych. cofnięte czoło. Konsekwencją tych poglądów musiało być odrzucenie pojęcia winy jako podstawy odpowiedzialności karnej. Przesłanką odpowiedzialności karnej miał być nadal czyn zabroniony przez . dla Włoch z 1921 r. Natomiast od szkoły klasycznej różniło ją odmienne podejście do kwestii znaczenia czynu. lecz stan niebezpieczeństwa. Nie miała natomiast większego wpływu na prawo karne.). Nowością tego kierunku było zwrócenie uwagi na fakt.. Skoro bowiem postępowanie człowieka zdeterminowane jest jego cechami wrodzonymi . Przewidywał też umieszczanie przestępców z nawyknienia i recydywistów na czas nieokreślony w specjalnych zakładach. Lombroso podawał w swych pracach różne cechy anatomiczne (np. zwłaszcza spowodowała wzrost zainteresowania badaniami nad osobą przestępcy. która zewnętrznie przejawia się w anomaliach budowy ciała. duże sterczące uszy. Projekt ten nie stał się nigdy obowiązującym prawem.in. nie oparte na poprawnych metodologicznie badaniach naukowych.

Pod wpływem szkoły socjologicznej rozpowszechniły się takie instytucje prawnokarne. Środki te . Podstawowym celem kary miała być nie sprawiedliwa odpłata. jak warunkowe zawieszenie wykonania kary i warunkowe przedterminowe zwolnienie. dostosowane do osobowości sprawcy. że przy reagowaniu na przestępstwo należy większą uwagę zwracać na jego sprawcę i na możliwości prewencyjnego oddziaływania na niego. Jednocześnie jednak. stosowano by środki obrony społecznej o charakterze prewencyjnym. Następuje przesunięcie akcentu z czynu na jego sprawcę. Podstawowym pojęciem miała być antyspołeezność sprawcy. Pojęcie przestępstwa zastąpione miało być stopniowalnym wskaźnikiem antyspołeczności. Jego odłam radykalny reprezentował Włoch F. osiągana przez prewencyjne oddziaływanie na konkretnego sprawcę (prewencja indywidualna). Proponował on zastąpienie prawa karnego "prawem obrony społecznej". 1. V. jednakże Grammatica nie podzielał fatalistycznego przekonania zwolenników tego nurtu o biologicznym zdeterminowaniu skłonności do popełniania przestępstw. ale ustalanie tego wskaźnika następowałoby jednak dopiero w razie popełnienia określonych w ustawie czynów. wychowawczym i leczniczym. ponieważ nie nadają się do poprawy. Ten skrót myślowy miał znaczyć. a jedynie ostrzeżenia przez ukaranie. Wpłynęła ona też na szersze uwzględnianie okoliczności odnoszących się do osoby sprawcy przy wymiarze kary. ale przestał on być głównym elementem decydującym o rozmiarach tej odpowiedzialności. przestępstwo i kara. które mogą tę poprawę spowodować. 2) sprawców nadających się do poprawy. wobec których celem kary powinna być ich eliminacja. Grammatica. Obrona społeczna Kierunek określany jako "obrona społeczna" pojawił się po drugiej wojnie 39 światowej. Zamiast kar współmiernych do wagi czynu. przestępców zawodowych i z nawyknienia. "Nie czyn. lecz takie. wobec których należy stosować kary niekonieczne współmierne do wagi przestępstwa. Oznaczało to nawiązanie do szkoły antropologicznej. Miało ono nie posługiwać się takimi pojęciami jak odpowiedzialność karna.ustawę. 3) sprawców przypadkowych. mniejszą natomiast na wagę popełnionego przestępstwa. lecz sprawca zostaje ukarany" brzmiała znana maksyma Liszta. lecz ochrona dóbr prawnych. nie wymagających poprawy. Liszt dzielił sprawców na trzy kategorie: 1) sprawców z nawyknienia. także pod jej wpływem lansowano stosowanie długotrwałych środków izolacyjnych wobec recydywistów. Inne kierunki w prawie karnym.

i przeniesienie akcentu na badania. Drugie stadium poświęcone byłoby osobowości sprawcy i wyborowi dostosowanej do tej osobowości kary i innych środków reakcji na przestępstwo. psychologów). Wiąże się z tym propozycja podzielenia procesu karnego na dwa stadia. rzeczywistości. Ancel podkreśla. lecz do osoby przestępcy. przestępca i kara . W pierwszym stadium odbywałoby się ustalenie. faktu popełnienia przez sprawcę czynu przestępnego. które mogłyby wejść na drogę przestępczą. Ancela postulował jedynie przekształcenie istniejącego prawa karnego. przestępstwo. na rzecz skutecznej ochrony społeczeństwa przy pomocy jednolitego.odpłacie (element dolegliwości tkwiący w karze powinien być zminimalizowany na tyle na ile to możliwe). racjonalnego systemu polityki kryminalnej opartej na wynikach badań naukowych. Charakterystyczne dla tego nurtu jest akcentowanie (jeszcze dobitniej niż czynił to F. nowa obrona społeczna) reprezentowany przez Francuza M. rozumiane jako oderwanie się od dogmatycznych rozważań czysto prawniczych. przy czym preferowana miałaby być resocjalizacja bez pozbawienia wolności. Spowodowało to pojawienie się poglądów teoretycznych postulujących powrót . Neoklasycyzm Jako reakcja na nieskuteczność koncepcji resocjalizacji przestępców pojawił się w latach siedemdziesiątych (zwłaszcza w USA i w państwach skandynawskich) kierunek nazywany "neoklasycyzmem" albo "nowym realizmem". nawet gdy usiłowano ją realizować z zaangażowaniem dużych środków finansowych i metodami wspartymi osiągnięciami pedagogiki. Nie odrzucając takich pojęć jak: odpowiedzialność karna. Liszt) potrzeby dostosowania kary nie do popełnionego czynu. rzeczywista resocjalizacja skazanych. że tak określone cele powinny być osiągane przy jednoczesnej humanizacji prawa karnego i zachowania zasad praworządności. podobnie jak to się już dzieje w stosunku do sprawców nieletnich. 3. Odformalizowanie ("dejurydyzacja") prawa karnego. 2.byłyby nieoznaczone co do czasu ich trwania i podlegałyby modyfikacjom w trakcie ich wykonywania. w tradycyjny sposób. socjologów. Nowa obrona społeczna Natomiast odłam umiarkowany tego kierunku (tzw. psychologii i socjologii . które popełniły już przestępstwo kara ma umożliwić resocjalizację sprawcy. mniej sformalizowany. W stosunku do osób.nie była osiągana. To drugie stadium odbywało by się w sposób mniej prawniczy. z udziałem specjalistów innych dziedzin nauk społecznych (pedagogów. Wymaga to wnikliwego badania osobowości sprawcy. Jak się okazało. Ma to umożliwiać przeciwdziałanie powstawaniu warunków sprzyjających przestępczości i neutralizowanie osób. jest zresztą generalnym postulatem "nowej obrony społecznej".jego zwolennicy opowiadają się przeciwko karze .

jak postępować w przypadku takich przestępstw. Abolicjonizm Ważnym współczesnym kierunkiem teoretycznym jest też abolicjonizm. 4. a nawet powoduje tylko dalsze szkody społeczne. Zagadnienia kryminalizacji. współmiernej do wagi przestępstwa i rezygnację z ambitnych celów resocjalizacyjnych. Kryminalizacja i nauka o kryminalizacji. tj. zgwałcenie lub szpiegostwo. zwłaszcza zaś ustalaniem jakie są rzeczywiste powody kryminalizacji.jako uniwersalny pomysł na rozwiązanie zagadnienia przestępczości . I. sąsiedzkich) a nie państwa. czyli uznawania przez ustawodawcę pewnych czynów za przestępstwa lub utrzymywanie przestępności tych czynów. Kryminalizacja jako pewne zjawisko społeczne może być uprawiana jako opisowa nauka o kryminalizacji i jako normatywna nauka o kryminalizacji.razi swoją naiwnością.do idei kary sprawiedliwej. który postuluje likwidację prawa karnego i zastąpienie kary różnymi instrumentami rozwiązywania konfliktów społecznych. reagować na poważne przestępstwa np. a przez to bardzo wyrazista. przy których przeważa element konfliktu . jak twierdzą. . Mathiesen. Prawo karne. Opisowa nauka o kryminalizacji zajmuje się opisem i analizą tego zjawiska jako fragmentu rzeczywistości społecznej. Nie bardzo też wiadomo. Abolicjoniści patrzą na przestępstwo jako na konflikt do rozwiązania. głównie przez naprawienie szkody lub zwrot rzeczy w przypadku kradzieży. Sędzia powinien być w procesie rozwiązywania konfliktu raczej tylko mediatorem. gdzie naprawienie szkody nie jest w ogóle możliwe. Tak więc koncepcja. jak należałoby. § 5. Normatywna nauka o kryminalizacji ma natomiast charakter postulatywny i polega na tworzeniu pewnych zasad. Abolicjonizm nie daje przekonywającej odpowiedzi na pytanie. Rozwiązywanie takich konfliktów powinno być zadaniem społeczności (zwłaszcza lokalnych. zabójstwo. Christie i van Swaaningen. nie zapewnia tego. która jest na pewno cenna jako przerysowana. według tej doktryny. Jednym z najważniejszych zagadnień teorii prawa karnego jest problematyka kryminalizacji. Bianchi. krytyka istniejącego mechanizmu prawnokarnego. Sprawy drobne powinny być załatwiane w kręgach sąsiedzkich. Należy też szerzej wykorzystywać postępowanie cywilne jako alternatywę procesu karnego. Wybitni przedstawiciele tego kierunku to Hulsman. i która z pewnością proponuje słuszne podejście do przestępstw.

to nietrudno zauważyć. że konkretna decyzja kryminalizacyjna może wynikać z różnych powodów. życie. dyscyplinowanie społeczeństwa lub zapobieganie innym przestępcom (np. dlaczego kryminalizuje się (uznaje za przestępstwa) pewne rodzaje czynów. Jeśli się porównuje katalogi przestępstw w prawie cywilizacji starożytnych. że stałą tendencją rozwojową prawa karnego jest tendencja dekryminalizacyjna. kiedy kryminalizacja powinna następować. Zagadnienia. Racjonalne są powody kryminalizacji nastawione na osiągnięcie pewnego celu. Irracjonalne (emocjonalne) powody kryminalizacji oznaczają.określających. Emocjonalne powody stoją u podstaw kryminalizacji głównie takich zachowań. bezpieczeństwo) doznaje uszczerbku lub zagrożenia ze strony pewnego rodzaju zachowania się ludzi. które stanowią naruszenie pewnych tabu obyczajowych. kryminalizacja posiadania broni palnej). lecz kierując się emocją uważa pewne czyny za karygodne. Tak rozumiana ochrona dóbr prawnych jest zapewne głównym. np. że ustawodawca nie stara się osiągnąć określonego celu. że ustawodawca podejmuje decyzję o kryminalizacji na podstawie spostrzeżenia. Twierdzenie to nie ma jednak oparcia w rzeczywistości. homoseksualizm (Gardocki. najczęstszym powodem kryminalizacji. Podobną myśl wyraża twierdzenie. uznanie za przestępstwo fałszywych zeznań ma na celu zapewnienie prawidłowego wymiaru sprawiedliwości. Racjonalna jest kryminalizacja nastawiona na ochronę pewnego dobra prawnego. Powody te są różne przy różnych typach przestępstw oraz niejednolite w tym sensie. w Średniowieczu i w różnych okresach czasów nowożytnych. kryminalizacja zanieczyszczenia wód ma na celu ochronę czystości środowiska naturalnego itd. Spotyka się niekiedy twierdzenie. 2) irracjonalne powody kryminalizacji. W rzeczywistości jednak nie istnieje jeden uniwersalny powód kryminalizacji. 76-85). ale nie jest powodem jedynym. Powody kryminalizacji możemy podzielić na dwie zasadnicze grupy: 1) racjonalne powody kryminalizacji. że współcześnie zakres kryminalizacji jest znacznie szerszy. wolność. rozpowszechnianie pornografii. jest kluczem dla zrozumienia istoty prawa karnego. a więc w konsekwencji zasługujące na uznanie ich za przestępstwa. Pytanie. np. sodomia. Opisowa nauka o kryminalizacji.(np. że jakieś dobro godne ochrony. że ustawodawca kryminalizuje czyny społecznie szkodliwe lub społecznie niebezpieczne. symboliczne potwierdzanie pewnych wartości. Najbardziej rozpowszechnione jest przekonanie. II. względnie kiedy jest dopuszczalna. Celem ustawodawcy może być też utwierdzanie postaw moralnych. kazirodztwo. rozładowywanie napięć społecznych. Okrucieństwo kar .

Umieszczanie kilku tysięcy takich osób rocznie w więzieniach nie rozwiązuje problemu. nie zawsze mogą one być wzięte pod uwagę. Uzasadnienie subsydiarności prawa karnego może mieć charakter pragmatyczny. Wyniki tych badań nie wywołały jednak żadnej formalnej propozycji uchylenia obowiązującego wówczas art. jakie się z nią wiążą. Taki rachunek nie jest jednak łatwy do przeprowadzenia. Odnosiły się one do bardzo wąskiego katalogu czynów. 186 KK z 1969 r. Ogólnym postulatem co do kryminalizacji. którymi ustawodawca powinien się posługiwać podejmując decyzje o kryminalizacji lub dekryminalizacji. że kryminalizacja powinna być zawsze poprzedzona rachunkiem zysków i strat (kosztów). gdy inne rodzaje reakcji społecznej są wystarczające. Uważa się. III. z której wynika. 164). zwłaszcza jeżeli przeciwstawiają się one pewnym poglądom potocznym. często formułowanym w literaturze jest. zapewne dlatego. emocjom lub tezom ideologicznym. ale raczej. nauka często nie daje odpowiedzi na pytania pojawiające się przy podejmowaniu decyzji o kryminalizacji. wywołanymi przez potoczne przekonanie.Normatywna nauka o kryminalizacji. w kierunku szerszej kryminalizacji. 209 KK). że byłoby to sprzeczne z ideologią ochrony rodziny i z negatywnymi emocjami. (obecnie art. np. Istotną zasadą kryminalizacji jest zasada subsydiarności prawa karnego. Przestępstwa niealimentacji. ochrona środowiska) mamy do czynienia z procesem odwrotnym. zdegradowanych społecznie. akcentować potrzebę . Normatywna nauka o kryminalizacji zajmuje się tworzeniem zasad. Jest to postulat słuszny. Tam zaś. zwłaszcza. że prawo karne powinno stanowić ultima ratio w rozwiązywaniu jakiegoś problemu. ponieważ skazanie za to przestępstwo dotyka najczęściej osób wymagających opieki społecznej. że celowa byłaby dekryminalizacja niealimentacji. by była ona uzasadniona naukowo. komunikacja. Przede wszystkim. gdzie takich odpowiedzi udziela. nie dających sobie rady z problemami życiowymi. Pewne sfery życia uległy w ostatnich dziesięcioleciach procesowi dekryminalizacji. Katalog czynów uznanych za przestępstwa zmienia się więc. że niealimentacja jest złośliwym wyrządzaniem krzywdy bezbronnym dzieciom. Zasadę tę wyraża się w postaci twierdzenia. Ossolineum 1989. zwłaszcza by opierała się na osiągnięciach kryminologii. gdy chodzi o przestępstwa przeciwko dobrom. sfera obyczajowo-seksualna. chorych. tj. że prawo karne nie powinno interweniować. Na przykład z badań kryminologicznych wynika (Kotakowska-Przełomiec. których wartość ma charakter niematerialny. ale nie zawsze realizowalny. w miarę komplikowania się życia społecznego. W innych (gospodarka.stosowanych w poprzednich epokach nie powinno nas zmylić.

nierealistyczne jest bowiem żądanie od ustawodawcy pełnego. jako chroniącą obywateli przed nadmierną ingerencją prawa karnego w sferę ich wolności. Gardocki. Można też zasadę tę akceptować ze względów zasadniczych. Natomiast z pewnością można i należy wymagać pełnego. czy jej naczelną dyrektywą powinna być idea ochrony dóbr prawnych. Wątpliwości pojawiają się. rzeczowego uzasadnienia decyzji o kryminalizacji. nie dopuszczającego wątpliwości dowodu karygodności jakiegoś typu zachowania się. tzn. Zasada ta budzi jednak w literaturze szereg kontrowersji (zob. Podobnie. Ustawodawca nie może więc kryminalizować czynów. (art. Subsydiarność prawa karnego formułowana w sposób ogólny nie napotyka na opory i zastrzeżenia. W razie wątpliwości co do istnienia takiej potrzeby należy natomiast z kryminalizacji zrezygnować. że zakaz karny powinien odpowiadać zasadzie określoności przestępstwa. Również współcześnie akcentowanie ochrony dóbr prawnych przed szkodliwymi dla nich działaniami jest bardzo ważnym . Zasadę tę formułuje się w nauce o kryminalizacji w postaci łacińskiej maksymy in dubio pro libertate. Idea ta odegrała ważną rolę przy oczyszczaniu prawa karnego z przepisów opartych na przesądach i zabobonach. idea kryminalizacji tylko czynów społecznie szkodliwych. a w konsekwencji by uniknąć skazywania w przyszłości konkretnych ludzi. by uniknąć niesłusznej lub zbędnej kryminalizacji. czy jest równie skuteczny lub skuteczniejszy niż kara. 5). Okazuje się wówczas. Z porównania procesu kryminalizacji do procesu karnego wyłoniły się problemy udowodnienia potrzeby kryminalizacji i sposobu rozstrzygania pojawiających się wątpliwości. Historycznie. Zagadnienia. realizując idee myślicieli tego okresu. czy jakiś środek kontroli społecznej jest wystarczający jako reakcja na dany czyn. że ciężar udowodnienia potrzeby kryminalizacji spoczywa na ustawodawcy. można przyjąć. W postaci normy ogólnej regułę taką zawierała Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela z 1789 r. w razie wątpliwości należy się opowiedzieć za wolnością od ograniczenia wprowadzanego nowym przepisem karnym. W wielu wypadkach rzeczywiste kierowanie się zasadą subsydiarności wymagałoby wręcz pewnego eksperymentu społecznego. gdy przechodzimy do konkretnych sposobów jej realizacji. idea społecznej szkodliwości czynu jako kryterium kryminalizacji wiązana jest z okresem Oświecenia. W szczególności z zasady nullum crimen sine lege wynika.wyboru środka pociągającego mniejsze koszty społeczne lub skuteczniejszego. 138-148). że często trudno jest ocenić. Szczególne wymagania dowodowe i zasada in dubio pro reo chronić mają osobę niewinną przed skazaniem w procesie karnym. Kryminalizacja powinna spełniać też pewne warunki formalne. których nie jest w stanie zdefiniować należycie w ustawie. Podstawowym problemem w teorii kryminalizacji jest to.

zgwałcenia itd. Kodeks karny Prawo karne obowiązujące w Polsce zawarte jest głównie w KK z 1997 r. w Polsce w okresie międzywojennym obowiązywały kodeksy karne państw zaborczych.. nie obowiązywał w niepodległym państwie polskim. że wymagane. z 1932 r.1998 r..k. § 6.k. rozboju. Do czasu wejścia w życie k.k. część szczególną i część wojskową. Prawo budowlane). "Kodeks karzący". KK z 1997 r. Mogą to być ustawy karne szczególne. węgierski z 1878 r. Ustawy te mają dwojaki charakter. zaś uchwalony w 1818 r. Poprzednikiem obecnie obowiązującego Kodeksu był k.k. 1. które regulują pewną dziedzinę życia społecznego. z 1932 r. niemiecki z 1871 r. ustawach dodatkowych. jakie kary grożą za poszczególne przestępstwa. stosowany w Królestwie Polskim do 1847 r. 1) Część ogólna zawiera głównie przepisy określające zasady odpowiedzialności karnej. ponieważ w okresie przedrozbiorowym polskie prawo karne nie było skodyfikowane.) i jednocześnie wskazuje.. by kryminalizacja opierała się na kryterium społecznej szkodliwości czynu nadal pozostaje główną zasadą teorii kryminalizacji. w byłym zaborze austriackim ustawa karna austriacka z 1852 r. Na ziemiach byłego · zaboru pruskiego był to k.k. jest obecnie głównym. stosowanym od 1. jest jak gdyby zbiorem definicji poszczególnych przestępstw (szpiegostwa.9.k. katalog kar i zasady ich wymierzania. Źródła polskiego prawa karnego. Przepis części szczególnej składa się więc z dwóch części: . a w byłym zaborze rosyjskim k. z 1969 r. ustawa z 1959 r. ale nie jedynym źródłem obowiązującego prawa karnego. Nie wyklucza to całkowicie posługiwania się innymi kryteriami. 2) Część szczególna zawierająca przepisy o poszczególnych typach przestępstw. Przepisy karne zawarte są bowiem również w tzw.czynnikiem zapobiegającym arbitralności posunięć kryminalizacyjnych oraz wymuszającym racjonalne i przemyślane posunięcia ustawodawcze w sferze prawnokarnej. Ustawa karna i jej stosowanie. ale tylko gdy traktujemy te inne kryteria jako świadomie czynione wyjątki od zasady. Przedtem zaś obowiązywał k. reguły obowiązywania ustaw karnych. ale zawierają też przepisy karne (np. Na niewielkim obszarze Spiszu i Orawy obowiązywał k. KK dzieli się na trzy części: część ogólną. Był to pierwszy polski kodeks karny. które zawierają wyłącznie lub prawie wyłącznie przepisy karne (np. rosyjski z 1903 r. O zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu) albo też są to ustawy typu administracyjnego. I. Dlatego też należy przyjąć.

193 Konstytucji RP). W toku konkretnego postępowania karnego przepis sprzeczny z Konstytucją nie może być stosowany. by w określony sposób ukształtowały swe ustawodawstwo. muszą być zgodne z Konstytucją. lecz jest częścią całego systemu prawa i cały system wpływa na jego stosowanie. Niektóre z nich formułują tylko zobowiązania pod adresem państw-stron. Konstytucja i umowy międzynarodowe. 206 KK o bigamii . Prawo karne nie funkcjonuje w izolacji. by przestępstwem było również fałszowanie obcych pieniędzy albo by przygotowanie do obrotu narkotykami podlegało karze."). w tym i prawa karnego. dla stosowania prawa karnego nie mają znaczenia przepisy innych dziedzin prawa.podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Szereg umów międzynarodowych zawiera jednak tego rodzaju przepisy. 263 § 2 KK o nielegalnym posiadaniu broni palnej. 91 ust. Prawo karne musi więc odpowiadać pewnym standardom konstytucyjnym. po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw . 3) Część wojskowa z kolei. Inne znaczenie mają dla prawa karnego przepisy Konstytucji i przepisy ratyfikowanych przez Polskę umów międzynarodowych. Wszystkie przepisy prawa. 1 Konstytucji RP "Ratyfikowana umowa międzynarodowa. Jeżeli stosujemy art. jak i przepisy opisujące specyficzne przestępstwa wojskowe.. Umowy międzynarodowe mogą w dwojaki sposób wpłynąć na treść polskiego prawa karnego. zawiera przepisy karne odnoszące się do żołnierzy. że prawo karne zawarte jest w KK i w ustawach dodatkowych nie wynika jeszcze. Są to zarówno przepisy ogólne. Przepisy innych dziedzin prawa. Z faktu. np. Według art.. "Kto pozbawia człowieka wolności.dyspozycji (np. stosujemy art.) i sankcji (". Jeżeli. np. których ustawodawcy nie wolno przekroczyć. grożąc karą za takie zachowanie się. 3.to kwestię czy rzecz jest "cudza" lub czy sprawca "pozostaje w związku małżeńskim" oceniamy stosując przepisy prawa cywilnego i rodzinnego. że dla kształtowania odpowiedzialności karnej w konkretnej sprawie. 278 KK o kradzieży lub art. Tego rodzaju postanowienia umów wpływają na polskie prawo karne za pośrednictwem ustawodawcy. 2. Jeżeli np. to odwołujemy się do przepisów administracyjnych o zezwoleniach na broń itd. W razie wątpliwości co do zgodności przepisu ustawowego z Konstytucją przewidziana jest możliwość kierowania w tej sprawie pytań prawnych do TK (art.. Konstytucja przewiduje wśród wolności obywatelskich prawo do zgromadzania się . Konstytucja wyznacza ramy prawa karnego. które mogą być stosowane bezpośrednio.. Niezgodność przepisu karnego z Konstytucją może być stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego (TK) i prowadzić do ewentualnego uchylenia takiego przepisu przez Sejm.ustawodawca nie może zabronić zgromadzania się.

Oddziaływanie siłą autorytetu odnosi się również do nauki prawa karnego w tym zakresie. Nb. Problematyka wykładni prawa karnego jest częścią problematyki wykładni prawa w ogóle. 127-134). II. które wyznaczają zakres kryminalizacji. jako sprzeczne z normą międzynarodową.Rzeczypospolitej Polskiej. nawet jeżeli formalnie nie wiąże podmiotów stosujących prawo. Z kolei ust. jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Znane w teorii prawa metody wykładni i jej różne klasyfikacje mają również tutaj zastosowanie. który wyznacza ramy niekaralnych zachowań obywateli. istotnych dla zakresu odpowiedzialności karnej." Szczególne znaczenie w tym kontekście mają przepisy MPPOP i KPCPW. że art. stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana. Interpretacja ta idzie niekiedy bardzo daleko w tworzeniu pewnych konstrukcji prawnych. obowiązujących w poszczególnych państwach. Judykatura i doktryna. W tym sensie umowy międzynarodowe są również źródłem polskiego prawa karnego. Np. mają różną moc wiążącą. Orzeczenia sądów w sprawach karnych nie są w Polsce źródłem prawa 57 karnego. chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy". 15 MPPOP zakazujący stanowienia ustaw karnych z mocą wsteczną wywiera skutek bezpośredni na polskie prawo karne i wobec tego wszelkie retroaktywne przepisy karne. Głównie jednak orzecznictwo SN oddziaływuje siłą swego autorytetu. Przepisy KPCPW stosowane przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu wielokrotnie wpływały na kształt prawa karnego państw-stron tej konwencji. Określając katalog praw człowieka wpływają one w ten sposób na treść przepisów karnych. nie mogą być stosowane. Interpretując przepisy karne trzeba jednak szczególną uwagę zwrócić na metody wykładni tych przepisów. Szczególne znaczenie ma tutaj orzecznictwo SN. Mimo to orzecznictwo sądowe wpływa na kształt obowiązującego prawa karnego poprzez jego interpretację. polski SN uznał. 4. w jakim zajmuje się ona interpretacją obowiązujących przepisów. nawet jeżeli ustawodawca takie przepisy w ustawie karnej zamieści (OSNKW 19/1992). Wykładnia przepisów prawa karnego. a także uchwały mające na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości lub różnie stosowanych w praktyce. w związku z czym szczególne . Jest to ten fragment prawa karnego. a pomijanych w przepisach ustawowych. 2 tego artykułu stwierdza. a więc głównie przepisów części szczególnej KK. Są oni adresatami tych przepisów. Orzeczenia SN w konkretnych sprawach. że "Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą. Przykładem może tu być problematyka związku przyczynowego (por.

Jednakże w sytuacji wprowadzania nowych zakazów karnych w stosunku do czynów dotąd niekaralnych. Końcowy moment obowiązywania ustawy karnej jest na ogół określany w nowej ustawie regulującej tę samą problematykę. odwołująca się do znaczenia słów użytych w tekście ustawy jest rodzajem wykładni stosunkowo najbardziej dostępnym dla nieprawników.znaczenie ma tutaj wykładnia językowa. celowościowa) i wykładnią odwołująca się do umiejscowienia przepisu w systemie danej gałęzi prawa (wykładnia systemowa). gdy wykładnia językowa dopuszcza różne warianty rozumienia przepisu. 1. rezygnowanie z vacatio legis jest nielojalnością wobec obywateli. lecz stosowaniem niedozwolonej analogii na niekorzyść sprawcy. że odwoływanie się do wykładni celowościowej i systemowej może mieć miejsce tylko wtedy.Obowiązywanie ustawy karnej pod względem czasu. Formalnie rzecz ujmując. Powinna ona mieć w tym kontekście przewagę nad wykładnią odwołującą się do celu i sensu przepisu (wykładnia teleologiczna. rezygnacja z posłużenia się vacatio legis może być uznana za naruszenie art. np. który to moment określa ona sama. Wtedy wybranie wariantu węższego rozumienia przepisu (wykładnia zwężająca) lub szerszego rozumienia (wykładnia rozszerzająca) może być uzasadniane. celem przepisu. przez użycie zwrotu "z dniem ogłoszenia" lub przez podanie daty. ponieważ grozi to wprowadzaniem w błąd adresata przepisu i najczęściej nie jest już wykładnią prawa. jakie stawiają. W prawie karnym szczególnie istotne znaczenie ma instytucja tzw. Dla stosowania zasad obowiązywania ustawy karnej pod względem czasu istotne znaczenie ma określenie czasu . Wydaje się. by móc ich przestrzegać. ustawodawca nie jest zobowiązany do posługiwania się tą instytucją i może stanowić przepisy karne wchodzące w życie natychmiast po ich ogłoszeniu. Jeżeli natomiast przepis jest językowo jednoznaczny. vacatio legis. Wejście w życie Ustawa karna obowiązuje od momentu jej wejścia w życie. 2 Konstytucji. że Rzeczpospolita Polska jest "demokratycznym państwem prawnym". to jest okresu między opublikowaniem ustawy a jej wejściem w życie. Wykładnia językowa. 2. Czas popełnienia przestępstwa. Ustanowienie takiego okresu jest konieczne dla zapoznania się obywateli z nowymi przepisami i dostosowania swojego postępowania do wymagań. gdy adresaci przepisów karnych nie mieli praktycznie szans zapoznania się z nimi dostatecznie wcześnie. np. która w związku z tym uchyla ustawę obowiązującą uprzednio. III. W skrajnych przypadkach. nie można mu nadawać szerszego rozumienia w drodze stosowania innych metod wykładni. stwierdzającego.

Art. w którym sprawca działał lub zaniechał i działania. że w zasadzie stosuje się ustawę nową (czyli tę. która obowiązuje w czasie orzekania). 6 KK zabójstwo popełniono 5 czerwca (czas działania). w świetle art. 3. Wiadomo. Mianowicie. 6 § 1 KK zna jednak wyjątek. stwierdzając.powstaje problem czy zastosować w procesie ustawę. 32-33). nie może mieć zastosowania do czynów popełnionych przed jej wejściem w życie. odnoszący się do 63 kwestii obliczania terminu przedawnienia przestępstwa.popełnienia przestępstwa. Obowiązujący KK rozstrzyga tę kwestię w art. że nowa ustawa kryminalizująca czyny dotąd nieprzestępne. Zasada określona w art. do którego był obowiązany". a nie 24 czerwca (czas nastąpienia skutku). W świetle art. ł Y otwiera pudełko dopiero 24 czerwca i po zjedzeniu ich umiera. 101 § 3 KK dla obliczania terminu przedawnienia przestępstw skutkowych miarodajny jest nie czas działania lub zaniechania. lecz czas nastąpienia skutku. Pojęcie "ustawy względniejszej" ujęte jest w art. ma to być bowiem ustawa względniejsza dla konkretnego sprawy. Z kolei stosowanie ustawy uprzedniej (a więc obowiązującej w chwili czynu lub nawet ustawy obowiązującej w jakimś odcinku czasowym w okresie między popełnieniem czynu a wydaniem wyroku) ma na celu niepogarszanie sytuacji sprawcy przez ustawę wydaną już po czynie. Przykład 1: X chcąc otruć Y-ka daje mu 5 czerwca pudełko czekoladek z trucizną. Obowiązywanie ustawy karnej pod względem czasu. że ustawodawca wprowadzając nową ustawę zawsze dokonuje zmiany na lepsze. Reguły obowiązywania ustawy pod względem czasu mają zwłaszcza znaczenie wtedy. następuje zmiana ustawy karnej . Wynika to z zasady lex retro non agit (por. Jeżeli po popełnieniu przestępstwa. Zasada ta nie rozstrzyga jednak wszystkich sytuacji związanych z pojawieniem się nowych ustaw karnych. których dokonanie wymaga nastąpienia określonego w ustawie skutku. Sprawa ta ma istotne znaczenie przy przestępstwach. W podanym wyżej przykładzie 30letni termin przedawnienia ścigania liczyłby się więc od 24 czerwca. przymierzając je do konkretnego czynu konkretnego sprawcy i na tej podstawie . gdy po popełnieniu określonego czynu zmienia się jego ocena w świetle prawa karnego. a przed wydaniem prawomocnego wyroku w sprawie o to przestępstwo. czy ustawę obowiązującą w czasie orzekania. chyba że ustawa obowiązująca uprzednio jest względniejsza dla sprawcy. Nb. 4 § 1 indywidualizująco. która obowiązywała w chwili popełnienia czynu. Priorytet ustawy nowej wynika z optymistycznego przekonania. 4 § 1 KK rozstrzyga tę kwestię w ten sposób. Należy więc ocenić całokształt uregulowań porównywanych ustaw. że "Czyn zabroniony uważa się za popełniony w czasie. 6 § 1.

1970 r. Przykład 4: KK z 1997 r. która ustawa jest względniejsza. nie kontynuuje się jego wykonania). Zakładając. 183 § 2 KK z 1969 r. Powstaje mianowicie pytanie.ocenić. z 1932 r. że wszystkie inne elementy obu ustaw są identyczne.1. 4 § 4 KK przewiduje jednak wyjątek od tej zasady. która "zawarła małżeństwo. czyn taki był przestępstwem na równi z czynem osoby. to trzeba byłoby dostosowywać do jej uregulowań wszystkie poprzednio zapadłe orzeczenia.) i prostytucji homoseksualnej (art.). Według art. ktoś został skazany z art. za zawarcie małżeństwa z . a ustawa nr 2. dotyczący bardzo radykalnej zmiany ustawy. zniósł m. wybierając z nich elementy najkorzystniejsze dla sprawcy. która w takim związku już pozostaje. Zmiana ustawy karnej w okresie późniejszym. Przykład 3: KK z 1969 r. Przykład 2: Ustawa nr 1 przewiduje za popełniony czyn karę pozbawienia wolności od 2 do 5 lat. również stwarza problem wyboru ustawy. że względniejsza dla sprawcy jest ustawa nr 1 jeżeli kara (ze względu na wagę czynu) miałaby być bliska górnej granicy zagrożenia. a co więcej następuje zatarcie skazania z mocy prawa. że chodzi tu przez cały czas o wybór jednej z porównywanych ustaw. W takim wypadku wyrok ten traci moc (tzn. zniósł przestępność czynu polegającego na zawarciu związku małżeńskiego z osobą. Gdyby konsekwentnie reprezentować optymistyczny pogląd.in. powiemy. przestaje być zabroniony pod groźbą kary. dlatego też polskie prawo karne przyjęło zasadę stabilności wyroków. Natomiast ustawa nr 2 karę od 6 miesięcy do lat 10. Oceniając. Nie można natomiast zastosować obydwu ustaw jednocześnie. według której nowa ustawa w zasadzie nie wpływa na wyroki zapadłe przed jej wejściem w życie. z 1932 r. polegającej na tym. Należy brać pod uwagę również wszystkie inne elementy. (data wejścia w życie KK z 1969 r.1. Było by to jednak wyjście bardzo trudne do praktycznego zrealizowania. jak np. że nowa ustawa jest zawsze lepsza i sprawiedliwsza od starej. nie ograniczamy się jednak do porównywania ustawowych zagrożeń karą. pomimo że pozostaje w związku małżeńskim". 146 k. 207 k. jeżeli kara miałaby się zbliżać do dolnej granicy zagrożenia. a skazania uległy automatycznemu zatarciu. długość okresu przedawnienia. np.k. możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary. przestępność fałszywego samooskarżenia o popełnienie przestępstwa (art. że czyn. która z nich jest względniejsza. za który zapadł wyrok skazujący. już po wydaniu orzeczenia w danej sprawie.1998 r. Wobec tego z dniem 1. Art. Jeśli więc przed 1. dokonywać przeglądu wcześniej wydanych wyroków i ewentualnie je zmieniać. w związku z wydaniem nowej ustawy karnej.. czy należy. Trzeba jednak pamiętać. 183 § 2 KK z 1969 r.k.) kary uprzednio orzeczone za te przestępstwa nie mogły być wykonywane. możliwość warunkowego zawieszenia kary itd.

Natomiast łagodniejsze zagrożenie karą w nowej ustawie wpływa na zapadłe już wyroki w dwóch wypadkach. tzn. wobec innych nie zdążono wydać wyroku lub wykonać kary. 174 kk z 1969 r. przewidywał za to karę od 1 roku do 10 lat pozbawienia wolności). Jeżeli kara w nowej ustawie jest surowsza. fałszowania dokumentu). chyba że same ustawy epizodyczne wprowadzą odmienne reguły. ma to miejsce wtedy. karę wymierzoną zamienia się na grzywnę albo na karę ograniczenia wolności według zasad określonych w art. do czynów popełnionych w czasie. tj.żonatym mężczyzną lub zamężną kobietą. Reguły te mogą przewidywać kontynuowanie wykonywania wyroków lub nawet wszczynanie nowych postępowań karnych. 4 § 3 KK. 4 KK. Przykład 6: Wyobraźmy sobie. przewiduje za taki czyn karę pozbawienia wolności do lat 3 (art. 204 § 2). gdy według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem zagrożony jest karą. że uchylenie . 4 § 4 KK nie odnosi się do sytuacji. Po pierwsze. niemożliwe byłoby też wykonanie kary. której górna granica jest niższa od kary orzeczonej. Wobec tego wymieniona kara podlega obniżeniu do 3 lat. 4 § 2 KK). a w poprzednio zapadłym wyroku karę taką wymierzono. że wobec niektórych sprawców takiego przestępstwa postępowania nie zdążono wszcząć. Według ogólnych reguł art. Prawo karne zna pojęcie ustaw epizodycznych. że w okresie wojny wprowadzono karalność porzucenia pracy w zakładach produkujących na potrzeby wojska. a jedynie kara w nowej ustawie jest łagodniejsza lub surowsza niż ta. Po ustaniu wojny okazało się. gdy jeszcze obowiązywały. 4 KK postępowanie nie mogłoby się toczyć ani być wszczęte. Przykład 5: X został skazany na karę 4 lat pozbawienia wolności za czerpanie korzyści majątkowej z cudzej prostytucji.to skazanie takie ulega zatarciu z mocy prawa (zakładając oczywiście. klęska żywiołowa). np. Również wtedy gdy według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zagrożony karą pozbawienia wolności. to nie może to wpłynąć na zapadły już wyrok zgodnie z zasadą nulla poena sine lege. Przy ustawach epizodycznych powstaje problem. gdy czyn nie przestaje być karalny. że czyn ten nie naruszył innych przepisów. Ustawy epizodyczne. Za takim rozwiązaniem może przemawiać fakt. że należy stosować ogólne zasady z art. wojna. którą przewidywała ustawa zastosowana w danej sprawie. czyli za sutenerstwo (art. Obowiązujące polskie prawo karne milczy na temat ustaw epizodycznych. Wymierzoną karę obniża się wówczas do górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za taki czyn w nowej ustawie (art. ustaw obowiązujących tylko przez określony czas w związku z nadzwyczajnymi sytuacjami faktycznymi (np. czy powinny być one stosowane po utracie przez nie mocy obowiązującej. Art. KK z 1997 r. 4.

Zasięg ten określają zasady obowiązywania ustawy karnej pod względem miejsca i osób. istnieją pewne ograniczenia zastosowania przepisów karnych. chyba że normy prawa międzynarodowego. 265 KK dotyczy tylko przestępstwa naruszenia polskiej tajemnicy państwowej. Przykład 2: Jeżeli obywatel niemiecki ujawnia niemiecką tajemnicę państwową to i ustawa karna polska nie ma do tego czynu zastosowania. nawet gdyby czyn był popełnio ny w Polsce. Prawo karne każdego państwa ma pewien zasięg działania. zgodnie z którą polską ustawę karną stosuje . 1. które regulując tę kwestię nie starają się uniknąć zbiegu z kompetencją ustaw karnych i innych państw. która z nich rzeczywiście zostanie zastosowana zadecydują faktyczne możliwości ścigania sprawcy. IV. Przykład 1: Obywatel polski dopuszcza się rozboju w Paryżu. Nad tym. 109-114 KK. że nie dotyczą pewnych dóbr zagranicznych.przestępności czynu związane z utratą mocy obowiązującej przez ustawę epizodyczną nie oznacza zmiany negatywnej oceny takiego czynu. ponieważ sprawca jest obywatelem polskim. gdy wstępnie ustalimy. że czyn wypełnia znamiona przestępstwa przewidzianego w polskiej ustawie karnej. że czyn taki aktualnie nie wymaga kryminalizacji. wskazujące sytuacje. Zasada terytorialności. W świetle prawa polskiego (art. lecz jedynie przekonanie. Regulowanie zakresu zastosowania ustaw karnych należy do suwerennych uprawnień każdego państwa. i w konsekwencji. zastanawiamy się więc dopiero wtedy. 5 i art. Reguły obowiązywania polskich ustaw karnych określone są w art. czy polska ustawa karna ma zastosowanie. Obowiązywanie ustawy pod względem miejsca i osób. Uwagi ogólne. Niektóre przestępstwa są mianowicie tak sformułowane. Wynika to z faktu. wskutek czego zbieg taki występuje bardzo często. Niezależnie od zasad zastosowania ustawy karnej pod względem miejsca 67 i osób. 109 KK) zastosowanie ma polska ustawa karna. W świetle prawa francuskiego zastosowanie ma KK francuski. że art. ponieważ przestępstwo popełniono na terytorium Francji. w których przepisy karne danego państwa mają zastosowanie. Każde państwo może więc ten zakres ustalać dowolnie szeroko. 5 KK zawiera zasadę terytorialności. 2. wprowadzają tu pewne ograniczenia. w których właściwe są sądy karne danego państwa. Ma tu więc miejsce konkurencja ustaw karnych dwóch państw. O tym. Zasadę swobodnego ustalania zakresu stosowania ustawy karnej potwierdza jednolita praktyka państw. Art. a zwłaszcza zawarte przez to państwo umowy międzynarodowe. związane z samymi sformułowaniami znamion poszczególnych przestępstw.

albo w miejscu gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub miał nastąpić. Podobnie byłoby. że przestrzeń powietrzna kończy się na wysokości najniższych punktów orbit sztucznych satelitów ziemi. znajdującego się na terytorium Słowacji. O obszarach morskich RP i administracji morskiej (Dz. tj. że umowa międzynarodowa. Natomiast przy określaniu przestrzeni powietrznej należącej do terytorium polskiego występuje problem określenia granicy między przestrzenią powietrzną a przestrzenią kosmiczną. której Polska jest stroną stanowi inaczej. 1 15 § 15 KK) i samoloty zarejestrowane w Polsce. Jeśli chodzi o wnętrze ziemi pod obszarem lądowym i morskimi wodami to potrzeba wyznaczania granic terytorium państwowego w tym zakresie współcześnie nie występuje ze wzgiędu na ograniczone możliwości techniczne jego wykorzystania. Wg art.się do czynów popełnionych na polskim terytorium lub na polskim statku wodnym lub powietrznym. O zakresie działania zasady terytorialności decyduje w dużym stopniu przyjęcie określonej koncepcji miejsca popełnienia przestępstwa. od zasady terytorialności tworzy się w . linii podstawowej. by można było zastosować zasadę terytorialności. Określenie "polski statek wodny lub powietrzny". linii najniższego stanu wody wzdłuż wybrzeża lub zewnętrznej granicy morskich wód wewnętrznych. i wystarczy. gdyby na terytorium Polski nastąpił skutek. Terytorium Polski to obszar powierzchni ziemi (obszar lądowy) wraz z wodami wewnętrznymi oraz morskie wody przybrzeżne. Współcześnie. chyba. W tej sytuacji ma zastosowanie zasada terytorialności (art. z 1991 r. 6 § 2 KK przestępstwo uważa się za popełnione w miejscu. Morskie wody przybrzeżne obejmują morskie wody wewnętrzne (zatoki i porty) oraz morze terytorialne. Według ustawy z 1991 r. że miejsc popełnienia przestępstwa może być kilka. 90 km.art. Przyjmuje się obecnie w prawie międzynarodowym. a także słup powietrza nad tymi obszarami i wnętrze ziemi pod nimi. Przykład 3: X strzela z terytorium Polski zabijając Y-ka. używane w art. Wynika z tego przepisu. Teoretycznie granicą tą byłby środek kuli ziemskiej. Przestrzeń kosmiczna nie podlega bowiem zwierzchnictwu terytorialnemu żadnego państwa.U. Polski KK posługuje się w tej sprawie definicją bardzo szeroką. Nr 32) morzem terytorialnym jest obszar wód morskich o szerokości 12 mil morskich (22 224 m) liczonych od tzw. S KK obejmuje statki (w tym i stałe platformy na szelfie kontynentalnym . jak i Słowacja (miejsce skutku). Obszar lądowy państwa polskiego wyznaczają granice lądowe ustalone w traktatach zawartych z państwami sąsiednimi. Miejscem popełnienia zabójstwa jest zarówno Polska (miejsce działania). że jedno z nich znajdowało się w Polsce. 5 KK). czyli na wysokości ok. gdzie sprawca działał lub zaniechał działania.

w ograniczonym zakresie. że w przypadku popełnienia pewnych przestępstw przez cudzoziemców. które są przestępstwami według prawa polskiego oraz według prawa obowiązującego w miejscu popełnienia (art. urzędnik polskiego konsulatu przyjmuje korzyść majątkową za przyznanie petentowi wizy). 111 § 3 KK spełniony w dwojakiego rodzaju sytuacjach. gdy przestępstwo popełniono w miejscu nie podlegającym żadnej władzy państwowej (np. Zasada narodowości przedmiotowej (ochronna) ograniczona. na Antarktydzie lub na tratwie na pełnym morzu). w sensie podstawy dla kwalifikacji prawnej. 590-592 KPK). przebywając w kraju gdzie dozwolone jest wielożeństwo. zawiera drugie małżeństwo. Polega ona na tym. przewidując szerszy zakres zastosowania polskiej ustawy karnej. stosowania zasad odpowiedzialności i wymiaru kary. Wymagana jest tutaj podwójna przestępność czynu. 111 § 2 KK). art. gdy polski funkcjonariusz publiczny pełniąc służbę za granicą. Przykład 4: Polak. Czyny popełnione przez cudzoziemców za granicą podlegają . Pozwala to uniknąć kłopotliwego organizacyjnie procesu przeciwko cudzoziemcowi i wykonywania orzeczonej wobec niego kary. 111 § 1 KK). jak wynika z art. tzn. 109 KK przewiduje zasadę narodowości podmiotowej (inaczej zasadę obywatelstwa). 3. 4. obie uważają popełniony czyn za przestępstwo (art. Art.wielu państwach wyjątki przez posługiwanie się instytucją przekazania-przejęcia ścigania. Można jednak uwzględnić różnice między tymi dwoma ustawami na korzyść sprawcy. Warunek podwójnej przestępności czynu nie musi być. W zakresie czynów popełnionych za granicą KK zasadniczo odmiennie traktuje czyny popełnione przez obywateli polskich. Funkcjonowanie tej instytucji opiera się na zawartych w tym przedmiocie porozumieniach i umowach międzynarodowych i na przepisach prawa wewnętrznego (zob. ponieważ w opisanej sytuacji brak jest podwójnej przestępności czynu. ale następnie przekazuje się zebrane dowody i ewentualnie podejrzanego do państwa. 194 i n. ma jednak ustawa polska. Po pierwsze wtedy.). Zgodnie z tą zasadą obywatel polski odpowiada za wszelkie czyny popełnione za granicą. Po drugie. wszczyna się wprawdzie postępowanie karne. wtedy gdy są one zasadniczo zgodne. Po powrocie do kraju nie można go ścigać z powodu bigamii. nie wymaga się spełnienia tego warunku. którego jest obywatelem. popełnił tam przestępstwo w związku z wykonywaniem swoich funkcji (np. Zarys. szerzej: Gardocki. Jest to również korzystne dla podejrzanego. który ma w swoim kraju lepsze możliwości rzeczywistego korzystania z prawa do obrony (Zob. W pewnym sensie. niż to jest w sytuacji popełnienia przestępstwa przez cudzoziemca. sąd polski stosuje więc obcą ustawę. Zasadnicze zastosowanie. Zasada narodowości podmiotowej.

warunek podwójnej przestępności. 2) przestępstwa przeciwko polskim urzędom lub funkcjonariuszom publicznym. nie są przestępstwami w miejscu ich popełnienia. Regułę tę nazywamy zasadą narodowości przedmiotowej ograniczoną (inaczej zasadą ochronną ograniczoną). Stosuje się też wspomniane wyżej wyjątki od wymagania tego warunku. Gdyby Igrekolandia skutecznie ubiegała się o wydanie go . Przykład 6: Cudzoziemiec dopuścił się rozboju w Igrekolandii i następnie przyjechał do Polski. Reguluje ona sytuację. 112 p. że w opisanej sytuacji pierwszeństwo ma ekstradycja sprawcy za granicę. Żadne państwo nie zwraca się o jego ekstradycję. Mimo to. że cudzoziemiec popełnia za granicą przestępstwo nie objęte zasadą ochronną ograniczoną ani zasadą ochronną nieograniczoną i jest ono zagrożone w polskiej ustawie karą przekraczającą 2 lata pozbawienia wolności. Zastosowanie ma polski KK. Problemu zastosowania polskiej ustawy karnej wobec cudzoziemca dotyczy także zasada odpowiedzialności zastępczej (art. Zasada odpowiedzialności zastępczej. ma tu zastosowanie polska ustawa karna. Z przepisu tego wynika. ale pod warunkiem. Zasada narodowości przedmiotowej (ochronna) nieograniczona uregulowana jest w art. 110 § 1 KK). 110 § 2 KK). 112 KK.ustawie karnej polskiej w zasadzie tylko wtedy. Jest tak w razie popełnienia: 1) przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu wewnętrznemu lub zewnętrznemu RP. że przewiduje ona w pewnych sytuacjach zastosowanie polskiej ustawy karnej bez względu na obywatelstwo sprawcy i bez ograniczenia warunkiem podwójnej przestępności. polegającą na tym. że sprawca przebywa w Polsce i nie postanowiono go wydać. zgodnie z art. 1 KK. 111 KK). 6. jak również możliwe jest uwzględnienie różnicy między ustawami na korzyść sprawcy (art. Został następnie przeszkolony przez funkcjonariusza obcego wywiadu dla celów przyszłej działalności szpiegowskiej w Polsce. 3) przestępstwa przeciwko istotnym polskim interesom gospodarczym. obywatela polskiego. Zarówno czyn Polaka. Przykład 5: Przebywający za granicą Polak zgłosił gotowość działania na rzecz obcego wywiadu przeciwko RP (art. 5. podobnie jak w odniesieniu do obywatela polskiego. Zasada narodowości przedmiotowej (ochronna) nieograniczona. 130 § 3 KK). polskiej osoby prawnej lub polskiej jednostki organizacyjnej bez osobowości prawnej (art. Stosuje się wówczas ustawę karną polską. jak i czyn funkcjonariusza obcego wywiadu. Przy zastosowaniu tej zasady spełniony musi być. gdy są przestępstwami skierowanymi przeciwko interesom RP. Nazywamy ją tak dlatego. 4) przestępstwa fałszywych zeznań złożonych wobec urzędu polskiego.

Od zasady. porywanie samolotów. Przykład 7: Cudzoziemiec popełnił w Igrekolandii przestępstwo zabójstwa i wyjechał do Ikslandii. 114 § 2 KK). fałszowanie pieniędzy. . Istnieje on tylko wtedy gdy sprawcy (przebywającego w Polsce) nie postanowiono wydać. 7. I 14 § 1 KK nie stanowi to przeszkody do ponownego skazania takiego sprawcy w Polsce. Do ścigania takich przestępstw zobowiązują się wszystkie państwa-strony odpowiednich konwencji międzynarodowych. jak np. przekazała za granicę ściganie lub gdy przejęła wyrok zagraniczny do wykonania go w Polsce. 114 § 3 KK. nie wszczyna się w Polsce postępowania. gdy w danej sprawie ekstradowała sprawcę. Według tego przepisu. zgodnie z którą nie można nikogo skazywać powtórnie za ten sam czyn (ne bis in idem). że wyrok zagraniczny nie jest przeszkodą do powtórnego sądzenia w Polsce wyjątki przewiduje art. Według art. 110 § 2 KK nie miałby zastosowania. W związku z zasadami stosowania polskiej ustawy karnej pozostaje też 75 problem mocy prawnej wyroku skazującego. 8. Nie oznacza to jednak bezwzględnego obowiązku ścigania każdego z takich przestępstw w Polsce. gdy Polska w inny sposób wyczerpała swoje prawo do ukarania sprawcy. 113 KK przewiduje stosowanie polskiej ustawy karnej do cudzoziemców i obywateli polskich w razie popełnienia przez nich przestępstw ściganych na mocy zobowiązania wynikającego z umów międzynarodowych. ludobójstwo i inne zbrodnie przeciwko ludzkości. oczywiście pod warunkiem. okres zatrzymania lub tymczasowego aresztowania) oraz wykonaną tam karę. Wynika z tego. w których ściganiu zainteresowana jest cała społeczność międzynarodowa. handel narkotykami. Art. Moc prawna orzeczeń zagranicznych. powtórne osądzenie nie jest możliwe. Zasada represji wszechświatowej. W takiej sytuacji. 113 KK umożliwia wypełnienie takiego zobowiązania przez Polskę. uwzględniając różnice między tymi karami (art. jeżeli ofiara nie była obywatelem polskim (wtedy bowiem zastosowanie miałaby zasada ochronna ograniczona). Chodzi tu o przestępstwa (określane tradycyjnie nazwą delicta iuris gentium). który zapadł za granicą.art. że w odniesieniu do wyroków zagranicznych nie obowiązuje zasada powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Ma to na celu złagodzenie skutków nieprzestrzegania zasady ne bis in idem. Sąd polski skazując sprawcę ponownie zalicza jednak na poczet wymierzonej przez siebie kary okres rzeczywistego pozbawienia wolności za granicą (tj. skoro sprawca nie przebywa w Polsce. że wg omówionych wyżej I zasad ustawa polska ma zastosowanie. tzn.. zbrodnie wojenne. bo ustawa karna polska nie ma zastosowania. Zasada represji wszechświatowej (zasada uniwersalna) zamieszczona 74 w art.

lecz przeciwnie.Współcześnie istnieje tendencja. że nie są przeszkodą do ponownego skazania). Gardocki. Zgodnie z nim. Podobny charakter ma materialny immunitet prokuratorski (art. Immunitet materialny przewidziany jest w art. sędziów. Immunitet materialny ma charakter trwały. karalność czynu nie może być przywrócona. Sens immunitetów nie polega na daniu określonej osobie przywileju bezkarnego naruszania prawa. gdy zostanie uchylony przez odpowiedni organ lub gdy osoba ta przestaje pełnić określoną funkcję. (art. stanowiące ściganą z oskarżenia prywatnego zniewagę lub zniesławienie strony. Rzecznika Praw Obywatelskich.). 279). (Dz. 8 ust: 2 ustawy o adwokaturze z 1982 r. Immunitet materialny polega na stałym uchyleniu karalności czynu wypełniającego znamiona przestępstwa. z 1980 r. posłów i senatorów. Zarys. Przepisy te umożliwiają przejęcie polskiego wyroku do wykonania go w Polsce. V. z 1995 r. Immunitety. którego są obywatelami (Dz. by nie traktować wyroków skazujących zagranicznych jako nie istniejących (w tym sensie. o przekazywaniu osób skazanych na karę pozbawienia wolności w celu odbycia kary w państwie. 21). Liczniejsze są w prawie polskim immunitety formalne. a obywatele tych państw skazani w Polsce przekazywani są w celu odbycia kary do państwa. 66 ust. prokuratorów i pracowników NIK. by wyroki zagraniczne mogły być wykonywane w kraju ojczystym skazanego. jej pełnomocnika lub obrońcy. tzn. poz.). nadużycie przez adwokata przy wykonywaniu zawodu wolności słowa i pisma. lecz na zapewnieniu jej możliwości prawidłowego wykonywania pełnionej funkcji.U. natomiast immunitet formalny przestaje chronić posiadającą go osobę. Nr S 1. 227 i n. .podlega ściganiu tylko w drodze dyscyplinarnej. 608611) i w art. 2 ustawy o prokuraturze z 1985 r. 114 § 4 KK. Immunitet w prawie karnym oznacza czasowe lub stałe wyłączenie możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności karnej pewnej kategorii osób z powodu popełnienia jakichkolwiek lub niektórych przestępstw. Zgodnie z tą konwencją obywatele polscy skazani w państwa-stronach umowy przekazywani są do Polski w celu odbycia kary. nawet wtedy.U. biegłego lub tłumacza . którego są obywatelami (Zob. Polska ratyfikowała również europejską konwencję o przekazywaniu osób skazanych z 1983 r. gdy możliwość taka nie wynika z umowy międzynarodowej. świadka. Polska jest stroną tzw. poz. konwencji berlińskiej z 1978 r. Dotyczą one Prezydenta RP. Immunitet formalny oznacza natomiast czasowe wyłączenie możliwości wszczęcia i prowadzenia postępowania karnego. Wyróżnia się dwa rodzaje immunitetów: formalny i materialny. W polskim prawie wewnętrznym problematyka ta została uregulowana w przepisach KPK z 1997 r. kuratora. zwłaszcza zaś na ochronie przed ewentualnymi szykanami z powodu jej wykonywania. Nr 8.

Postępowanie karne wszczęte wobec osoby przed dniem wyboru jej na posła ulega na żądanie Sejmu zawieszeniu do czasu wygaśnięcia mandatu. 181 Konstytucji). za naruszenie Konstytucji. Nie wchodzi tu więc w grę np. 26 KK). że mandat parlamentarny musi być wykonywany przy użyciu godziwych metod. przewidziany w art. poz. Według art. Według orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 28. 105 ust. z . Immunitet sędziowski obejmuje sędziów sądów powszechnych. że immunitet ten odnosi się również do działalności posła poza Sejmem. Ponadto SN wyraził pogląd. Rzecznik Praw Obywatelskich nie może być pozbawiony wolności ani po ciągnięty do odpowiedzialności karnej bez zgody Sejmu (art. (K. 211 Konstytucji). poseł (senator) nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za działalność w zakresie wykonywania mandatu ani w czasie trwania mandatu. chyba że narusza prawa osób trzecich. 4 Konstytucji RP). Niejasny zakres ma materialny immunitet parlamentarny.1. Postawienie Prezydenta w stan oskarżenia może nastąpić uchwałą Zgromadzenia Narodowego podjętą większością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby członków Zgromadzenia na wniosek co najmniej 140 członków Zgromadzenia (art. 1 Konstytucji RP. z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. ale mieszczącej się w ramach wykonywania mandatu. sędziów Trybunału Stanu i Trybunału Konstytucyjnego. sędziów SN i NSA. 2 Konstytucji RP: "Od dnia ogłoszenia wyników wyborów do dnia wygaśnięcia mandatu poseł nie może być pociągnięty bez zgody Sejmu do odpowiedzialności karnej". bez uprzedniej zgody sądu określonego w ustawie. 3) nietykalność posła lub senatora może być jednak ograniczona w warunkach stanu wyższej konieczności (art.13/90. Wynika z niego w każdym razie. co z mocy prawa powoduje zawieszenie biegu przedawnienia. 105 ust. pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności (art. Sędzia nie może być. Sędzia nie może być też zatrzymany ani aresztowany. Zasady te stosuje się odpowiednio do senatorów. OTK 1991. 105 ust. Poseł nie może być również zatrzymany lub aresztowany bez zgody Sejmu.1991 r. ustawy lub za popełnienie przestępstwa może być pociągnięty do odpowiedzialności tylko przed Trybunałem Stanu. ani po jego wygaśnięciu. SN (OSNKW 18/1994) wyjaśnił też. podburzanie do dokonywania aktów przemocy lub branie w nich udziału itp. 145 Konstytucji RP).Prezydent. że nie dotyczy on przestępstw. Według tego przepisu. przy których pokrzywdzonym jest osoba fizyczna. Poseł może jednak nie skorzystać z immunitetu i wyrazić zgodę na pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej bez potrzeby rozstrzygania tej sprawy przez Sejm (art. posługiwanie się fałszywymi dokumentami.

nie są one bowiem wyłączone z pojęcia terytorium państwa. np. Pośrednio wskazuje więc pewne elementy tej definicji. Ograniczenie jurysdykcji sądów polskich wynikające z tych immunitetów traci moc. Prawo międzynarodowe przewiduje też szereg sytuacji. odnoszącymi się do odpowiedzialności karnej. Analiza tego przepisu w połączeniu art. który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego. w którym się znajdują. tj. Obowiązujący w Polsce KK nie zawiera definicji przestępstwa. i z innymi przepisami części ogólnej KK. Formalny charakter mają immunitety wywodzące się z prawa międzynarodowego. O zatrzymaniu niezwłocznie zawiadamia się prezesa właściwego miejscowo sądu (lub odpowiednio Prezesa SN. Prezesa TK albo przewodniczącego TS). pozwala stwierdzić. przestępstwo popełnione na terenie misji dyplomatycznej znajdującej się w Polsce lub na obcym okręcie wojennym w polskim porcie . 206 Konstytucji). nietykalności pomieszczeń misji dyplomatycznych i urzędów konsularnych oraz obcych okrętów wojennych. Art. co jest jednak tylko pewną przenośnią. jeżeli państwo wysyłające lub organizacja międzynarodowa wyraźnie zrzeknie się immunitetu w stosunku do określonej osoby. Rozdział II. § 7. kto podlega odpowiedzialności karnej. Definicja przestępstwa. Nie mogą być oni pociągnięci do odpowiedzia1ności karnej z powodu swych czynności służbowych bez uprzedniej zgody kolegium NIK. Nietykalność tych obiektów. Formalny jest również immunitet pracowników NIK wykonujących lub nadzorujących czynności kontrolne. nazywana jest niekiedy "eksterytorialnością". Immunitet formalny przysługuje także prokuratorom. immunitet dyplomatyczny i konsularny. że na tle polskiego prawa karnego definicja przestępstwa przedstawia się następująco: Przestępstwem jest czyn człowieka zabroniony przez ustawę . W kwestii zatrzymania lub aresztowania Prezesa NIK obowiązują zasady podobne jak w przypadku posłów (art. Prezes NIK nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności bez zgody Sejmu. a zwłaszcza do stosowania środków przymusu są ograniczone. jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne dla zapewnienia prawidłowego toku postępowania. 5 KK. 578-584 KPK oraz umowy i powszechnie uznane zwyczaje międzynarodowe. W związku z tym.uważać należy za popełnione na polskim terytorium w rozumieniu art. Ogólne pojęcie przestępstwa.wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku. Nauka o przestępstwie. Dotyczy to np. I. w których prawa państw do wykonywania czynności urzędowych. Ich zakres określają art. 1 § 1 KK określa jednak. 1 § 2 i 3.

Historia prawa karnego zna zresztą dalej idące uregulowania. które możemy określić jako czyn. Sens istnienia wówczas takiej możliwości nie jest współcześnie jasny. że nie chodziło tu o przejawy naiwnej antropomorfizacji. sensowne jest zastanawianie się. że chodzi o osobę fizyczną. ale nie stosuje się tu prawnokarnych zasad odpowiedzialności. na tym. że podmiotem przestępstwa może być tylko człowiek. ustawa z 1990 r. z 1992 r. że przestępstwem może być tylko czyn człowieka. tzn. lecz raczej o zaspokojenie potrzeby odreagowania zdarzenia. Jest to niewątpliwie swego rodzaju karanie. kar pieniężnych przedsiębiorstwom (np. ale nawet przedmiotów martwych. służyć jako instrument odróżniania czynów przestępnych od nieprzestępnych. że mamy do czynienia z zachowaniem się człowieka. "Zwierciadło Saskie" przewidywało np. Poznańskie prawo karne do końca XVI wieku. Przestępstwo jako czyn człowieka. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym lub ustawa z 1997 r. podkreślamy też. "gdyż uniemożliwiły one ucieczkę kobiecie" (zob. Robimy to tylko dla przypomnienia. że zwierzę spowodowało śmierć człowieka. czy jest on zabroniony pod groźbą kary jako zbrodnia lub występek i czy jest on czynem bezprawnym. jako mówienie o rzeczy oczywistej. W dalszych etapach rozumowania powinna być sprawdzona kwestia winy i społecznej szkodliwości czynu. Odpowiedzialność karna osób prawnych. wprowadził ją w szerokim zakresie nowy francuski k. ale również zburzenie budynku albo przynajmniej ścian i drzwi izby.). Maisel. str. nie tylko zabicie konia. II. Mówiąc. a nie o osoby prawne.Prawo energetyczne). że istotna jest tu określona kolejność sprawdzania elementów definicji. 52). znana niektórym systemom prawnokarnym państw zachodnioeuropejskich (np. Dopiero po stwierdzeniu. Wydaje się jednak. nie jest przewidziana w polskim prawie karnym. na którym uprowadzono kobietę. Podkreślenie. Uregulowanie to pełniło zapewne podobną funkcję psychologiczną. . Niektóre ustawy administracyjne przewidują jednak możliwość wymierzania przez organy administracji tzw. które wręcz przewidywały nie tylko swego rodzaju karanie zwierząt. polegającego np. gdzie zgwałcenie miało miejsce. wydaje się współcześnie zbyteczne.k.pod groźbą kary jako zbrodnia lub występek. Poznań 1963. Należy przy tym pamiętać. Przymierzając do niej konkretne zdarzenia dochodzimy do konkluzji co do zaistnienia przestępstwa. Wymierzenie kary pieniężnej nie jest uzależnione od stwierdzenia winy . że w prawie karnym starożytnym i średniowiecznym istniała możliwość odpowiedzialności karnej zwierząt. która następnie została zgwałcona. bezprawny. zawiniony i społecznie szkodliwy w stopniu wyższym niż znikomy. Definicja ta ma mieć w założeniu znaczenie praktyczne.

ponieważ było kierowane przez jej wolę. a więc nie jest czynem. . Przy przestępstwach z zaniechania będziemy mieli do czynienia z brakiem czynu zawsze wtedy. Przykładem tego rodzaju przymusu może być stosowanie groźby lub tortur. poglądy). zamiary. że nie chodzi tu o nieuzewnętrznione zjawiska psychiczne (myśli. w której stwierdzamy brak czynu. to nie popełnia on przestępstwa z art.przedsiębiorstwa i nie następuje w drodze wyroku skazującego. Mówiąc o zewnętrznym zachowaniu się człowieka podkreślamy w ten sposób. np. który w czasie napadu na bank. ponieważ został związany. które doprowadziło do katastrofy kolejowej (art. jej zachowanie się pozostaje czynem. pod groźbą zastrzelenia współdziała z napastnikiem wyjmując pieniądze z sejfu i wkładając je do torby. W szczególności nie jest czynem zachowanie się człowieka pod wpływem przymusu bezwzględnego (vis absoluta). 26 KK). Jednak nie każde zewnętrzne zachowanie się człowieka może być nazwane czynem. Zachowanie się pod wpływem przymusu absolutnego jest najistotniejszym praktycznie rodzajem sytuacji. bo jego zaniechanie nie jest zależne od jego woli. Podobnie. Jeżeli osoba torturowana ujawni tajemnicę państwową. mamy do czynienia z ograniczeniem możliwości wyboru postępowania. jest czynem zachowanie się kasjera. gdy brak jest fizycznej możliwości zachowania się w sposób wymagany przez prawo. wydanego przez sąd za popełnienie przestępstwa. musi być sterowane jego wolą. 173 KK) nie będzie uważane za czyn. odruchy bezwarunkowe. jeżeli dróżnik nie mógł się poruszyć. ponieważ przekracza to jego fizyczne możliwości. któremu nie mógł się on oprzeć i wobec tego nie było ono sterowane jego wolą. który potrąci przechodnia wskutek uderzenia jego samochodu przez pojazd jadący za nim. musi być zewnętrznym zachowaniem się zależnym od woli człowieka. np. Wykluczenie odpowiedzialności nie będzie jednak spowodowane brakiem czynu. 343 § 1 KK. by mogło być uznane z czyn w rozumieniu prawa karnego. że w tego rodzaju przypadkach osoba popełniająca czyn pod przymusem poniesie odpowiedzialność karną. Przykład: Niezamknięcie przejazdu kolejowego przez dróżnika. Zachowanie się człowieka. ale nie z całkowitym jej wyeliminowaniem. Od przymusu bezwzględnego należy odróżniać fizyczny lub psychiczny przymus względny (vis compulsiva). Z pojęcia czynu wykluczamy jednak i inne rodzaje zachowań nie sterowane wolą człowieka. ale nie wykluczający kierowania przez tę wolę jego zachowaniem się. Nie oznacza to oczywiście. któremu trudno jest się oprzeć. Podobnie. jeżeli żołnierz nie wykonuje rozkazu przeniesienia przedmiotu. polegający na wywieraniu nacisku na wolę człowieka. lecz działaniem w stanie wyższej konieczności (art. W obydwu tych przykładach mamy do czynienia z naciskiem na wolę człowieka. nie nazwiemy czynem zachowania się kierowcy samochodu.

Ustawowe znamiona przestępstwa mogą dotyczyć różnych elementów jego struktury: podmiotu. by można było przypisać mu popełnienie określonego typu przestępstwa np. "uderza" (art. 310 KK). że: 1) osoba pełniąca funkcję publiczną przyjęła korzyść majątkową lub osobistą. "pornograficzne" (art. preferować znamiona opisowe.III. 156 KK). które nazywamy ustawowymi znamionami przestępstwa. "poniża" (art. "mienie w wielkich rozmiarach" (art. Nb. IV. 101-151 ). "uporczywie" (art. Opis ten składa się z elementów. ale ponieważ art. 217 KK). posługiwania się różnego rodzaju ocenami. tzn. że zakres zakazu ustanawianego przez dany przepis jest mniej wyraźny. Przykład 1: X przyłapawszy na gorącym uczynku włamywacza obezwładnił go i zatrzymał do czasu przyjazdu policji. z punktu widzenia gwarancyjnej funkcji prawa karnego. gdzie to jest możliwe. 228 KK konieczne jest stwierdzenie. Można tu wymienić przykładowo takie znamiona. że jakiś czyn konkretny wypełnia znamiona określonego typu przestępstwa nie przesądza jeszcze ostatecznie. 3) działanie sprawcy było umyślne. paserstwa itd.). których stwierdzenie nie wymaga stosowania ocen. Używanie w opisie tego typu przestępstwa znamion ocennych powoduje. Czyn X-a wypełnia znamiona przestępstwa z art. Bezprawność czynu. 243 KPK . Tak jest z reguły. dla przypisania przestępstwa z art. strony podmiotowej lub przedmiotu (por. może prowadzić do wniosku. w pewnym zakresie. że ustawodawca powinien wszędzie. 350 KK ). przy ustalaniu ich występowania w czynie. "w postępowaniu sądowym" (art. Istotny. Zestawienie konkretnego czynu wypełniającego znamiona z całym systemem prawa. że mamy do czynienia z przestępstwem. 218 § 1 KK). 202 KK). że czyn ten nie jest bezprawny. Z tego powodu uważa się. 2) przyjęcie korzyści pozostawało w związku z pełnieniem funkcji. Niekiedy jednak inne przepisy prawa karnego lub przepisy innej dziedziny prawa zezwalają. Znamiona ocenne natomiast wymagają. jest podział znamion na znamiona opisowe i ocenne. Fakt. musi odpowiadać opisowi ustawowemu określonego typu przestępstwa (np. a ich zakres znaczeniowy jest stosunkowo wyraźny. Należą tu takie znamiona jak "istotne zeszpecenie" (art. strony przedmiotowej. Ustawowe znamiona przestępstwa. na zachowanie się wypełniające znamiona przestępstwa. Czyn zabroniony. jak "pieniądz" (art. a których występowanie w czynie sprawcy musi być stwierdzone. 163 KK). Przestępstwo musi być czynem zabronionym przez ustawę karną. zniesławienia. 189 KK (pozbawienie człowieka wolności). Znamiona opisowe to te. 233 KK).

Np. Ocena. z punktu widzenia ostrożności. Rozstrzygając tę kwestię. że jakiś społecznie negatywny skutek (np. 292 KK) . Typowe sytuacje. Przy niektórych typach przestępstw nieumyślnych nieostrożny charakter zachowania się sprawcy sprecyzowany jest już w jego ustawowych znamionach. 189 KK dotyczy zachowania się. trudno bowiem sobie wyobrazić. Powstaje tu natomiast inne zagadnienie. że zachowanie się sprawcy narusza "zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym. zastanawiać się będziemy.nie może powoływać się na prawny charakter swego działania. które wypadło z balkonu. przestępstwo znęcania się z art. nie będziemy jednak mogli odwołać się do jakichś sformalizowanych zasad czy wręcz przepisów prawnych. 9 § 2 mówi o "niezachowaniu ostrożności wymaganej w danych okolicznościach". gdy nastąpił wypadek. KK w art. 192-275). Ustalenie. Podany w tym przykładzie art. czy zachowanie się sprawcy było nieostrożne. przy rozpatrywaniu sprawy o nieumyślne spowodowanie śmierci dziecka. Nb. wodnym lub powietrznym". Byłaby to wewnętrzna sprzeczność. Przestępstwa nieumyślne są przestępstwami z nieostrożności. W wielu jednak sytuacjach życia codziennego ocena zachowania się sprawcy. jako przestępstwo nieumyślne może być ocenione tylko takie wypełnienie znamion przestępstwa (nieumyślnego). Kto nieumyślnie spowodował śmierć człowieka (art. w zakresie wypadków przy pracy z przepisów BHP itd. W zakresie ruchu drogowego wynikają one głównie z przepisów drogowych. by jakiś przepis prawa upoważniał do wypełnienia znamion przestępstwa nieumyślnego. Nieumyślność wyklucza powołanie się na prawny charakter działania we wskazanym wyżej rozumieniu.uprawnia każdego do zatrzymania sprawcy przyłapanego na gorącym uczynku . Osobny problem stanowią w tym kontekście przestępstwa nieumyślne. wynikających z doświadczenia życiowego. w których następuje wyłączenie bezprawności czynu omówione będą dalej (por. 155 KK) lub nieumyślnie popełnił paserstwo (art.czyn X-a nie jest bezprawny i w konsekwencji nie jest przestępstwem. . Przy innych typach przestępstw możliwość legalnego wypełnienia ich znamion występuje rzadziej lub wręcz wyjątkowo. opierać się będzie na mniej sformalizowanych regułach. które było rezultatem nieostrożnego zachowania się sprawcy. Przy innych przestępstwach wynika to z interpretacji przepisów. Np. 177 KK) sam przepis określa. dokonywana jest w oparciu o obowiązujące reguły postępowania w danej sferze życia społecznego. 207 KK). które często jest działaniem prawnym. tzn. czy też mieściło się ono w ramach wymaganych standardów ostrożności. Niektóre typy przestępstw są tak ujęte w ustawie. czy było to wynikiem nieostrożnego zachowania się rodziców opiekujących się dzieckiem w czasie. przy przestępstwie spowodowania wypadku w komunikacji (art. że wypełnienie ich znamion będzie miało zawsze charakter bezprawny (np.

tzn. że oprócz stwierdzenia. Można powiedzieć. przy którym działanie "sprawcy" zgodne ma być z regułami uprawiania danej dyscypliny sportowej (por. Przykład 2: W fabryce chemicznej następuje wybuch i śmierć kilku osób. że prawo karne procesowe posługuje się pojęciem winy zaczerpniętym z języka potocznego.śmierć człowieka) nastąpił mimo zachowania wymaganej w danej sytuacji ostrożności. Dotyczy to tzw. 229-234). Podobnie jest w przypadku zabiegów lekarskich dokonywanych zgodnie z zasadami medycyny (por. wypełnianie przez sprawcę znamion przestępstwa i bezprawność. Wina. że był w chwili czynu poczytalny itd. że mamy do czynienia z bezprawnym czynem człowieka wypełniającym znamiona określonego typu przestępstwa. że nie miało tu miejsca popełnienie przestępstwa nieumyślnego. że między zachowaniem się sprawcy a skutkiem zachodzi związek przyczynowy. W prawie karnym materialnym to szerokie pojęcie winy uległo zawężeniu wskutek wyodrębnienia przy analizowaniu kwestii przesłanek odpowiedzialności karnej takich pojęć jak czyn. które muszą być spełnione. W rezultacie. że sąd w wyroku rozstrzyga kwestię winy oskarżonego i następnie wymierza mu karę. W prawie karnym procesowym posługujemy się szerokim pojęciem winy. Jak stwierdza art. Wina zachodzi wtedy. prowadzi do stwierdzenia. Wina jest tu więc sumą przesłanek. mimo zachowania wszystkich zasad bezpieczeństwa pracy. W przykładzie tym mamy do czynienia z wyłączeniem przestępności czynu wynikającym z faktu. że czyn ten jest przestępstwem. że to właśnie on jest sprawcą danego czynu. jeżeli nie można mu przypisać winy w chwili czynu". że działanie sprawcy mieściło się w ramach ostrożności.. Ustalając. by sprawca mógł ponieść odpowiedzialność karną. Wynika z tego. Przestępstwem jest tylko czyn zawiniony. "sprawca" miał prawo zachować się w sposób. V. 224-226). związek przyczynowy. Nb. 1 § 3 KK: 87 "Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego. że oskarżony jest winien stwierdzamy. konieczne jest jeszcze stwierdzenie winy sprawcy. w jaki się zachował. Mówimy np. że jest bezprawny. gdy możemy sprawcy postawić zarzut z popełnienia danego czynu zabronionego. ryzyka sportowego. Przyczyną wybuchu okazuje się ukryta wada materiału jednego z urządzeń zabezpieczających. 220 KK ponieważ jej zachowanie nie było nieostrożne. w prawie karnym materialnym tych przesłanek . Niektóre sytuacje wykluczenia przestępstwa nieumyślnego związane z zachowaniem zasad ostrożności zostały stypizowane i nazwane w ramach katalogu okoliczności wyłączających odpowiedzialność karną. W takim przypadku osoba odpowiedzialna za bezpieczeństwo pracy nie popełnia przestępstwa z art. że sprawca działał umyślnie lub nieumyślnie. Nb.

ponieważ ze względu na szczególną sytuację. 26 § 2 KK). że owe obiektywne przesłanki są spełnione. Konieczne jest też ustalenie. 9 KK postacie strony podmiotowej przestępstwa nazywa się często "formami winy". że wina w prawie karnym materialnym jest personalną (a więc zaadresowaną do konkretnej osoby) zarzucalnością popełnionego czynu. Ustanowioną w art. Uzas. a samą kwestią winy zajmujemy się dopiero po stwierdzeniu. czyli okoliczności wyłączających winę. błąd (art. Istnieje też szereg przesłanek negatywnych. że osobie. Np. Są to przesłanki. Nb. To znaczy. że wypełnia w ten sposób znamiona przestępstwa. gdy nie zachodzi żadna okoliczność ustawowa wyłączająca winę. 1 § 3 KK zasadę winy można również rozumieć szerzej. w której się znajdował. 31 KK). 318 KK).odpowiedzialności nie włączamy już do pojęcia winy.. Granice tej zarzucalności określa ustawa. po to by przypisać sprawcy winę. 9 KK. że stosując ten przepis nie jesteśmy związani kodeksowym katalogiem okoliczności wyłączających winę. Brak którejkolwiek z przesłanek pozytywnych lub występowanie przesłanki negatywnej powoduje. reprezentowanej przez autorów uzasadnienia do projektu KK (zob. Według tej koncepcji. która osiągnęła określony wiek (por. 28-30 KK). Kiedy. lll-115). . nie można zrobić z powodu jego popełnienia zarzutu. Przekładając to na język ogólnej definicji przestępstwa możemy powiedzieć. tzn. zamiar popełnienia przestępstwa (przy przestępstwach umyślnych) albo lekkomyślność lub niedbalstwo (przy przestępstwach nieumyślnych). 5) sąd mógłby stwierdzić brak winy (a w konsekwencji wydać wyrok uniewinniający) po stronie sprawcy czynu zabronionego i społecznie szkodliwego nawet wtedy. ustanawiając przesłanki winy i wskazując okoliczności wyłączające winę. można przyjąć. nie ponosi winy. strona podmiotowa przestępstwa (por. które muszą być ustalane w każdym przypadku rozstrzygania o odpowiedzialności karnej.. osobę. ale mimo to sprawcy nie można w konkretnej sprawie uczynić osobistego zarzutu z faktu popełnienia czynu. która popełniła dany czyn. wobec tego. nie można było od niego wymagać zachowania się zgodnego z prawem. przesłanką winy jest tzw. s. jeżeli ktoś popełnił czyn zabroniony wykonując rozkaz przełożonego. działanie na rozkaz (art. 102-I09). że chodzi o osobę zdolną do ponoszenia winy. tzn. bo niemożliwe jest uczynienie mu zarzutu z powodu popełnienia tego czynu. i nie zdając sobie sprawy. zachodzi wina w znaczeniu nadawanym jej w prawie karnym materialnym? Przede wszystkim. stan wyższej konieczności (art. określona w art. Nb. Są to: niepoczytalność sprawcy (art. Wskazane w art.

Psychologiczna teoria winy utożsamia winę ze stroną podmiotową(umyślnością lub nieumyślnością) przestępstwa. ponieważ ze względu na jego wiek. Nauka. szerzej Wolter. ulega i popełnia czyn zabroniony. . 116-1 18). jej kryteriów i przesłanek (zob. należy przyjąć. ust. co zawsze rodzi niebezpieczeństwo nadużyć. Takie podejście jest jednak znacznym uproszczeniem problematyki winy. określonym w ustawie stosunkiem psychicznym sprawcy do czynu zabronionego. za istotę winy uważa osobistą zarzucalność popełnionego czynu. ze względu na motywy działania sprawcy zabójstwa z afektu). różniące się między sobą głównie określeniem przedmiotu tej zarzucalności. Pracownik początkowo odmawia. Dlatego też teoria psychologiczna winy jest obecnie rzadko reprezentowana i ma głównie znaczenie historyczne. twierdząc. która nie wyczerpuje się w określonych procesach psychicznych towarzyszących popełnieniu czynu zabronionego. 1 § 3 KK należy odrzucić z następujących powodów. W procesie karnym. ale wobec groźby zwolnienia go z pracy. że taką szeroką interpretację art. wypracowana w niemieckiej nauce prawa karnego. teorie winy. Z tych wszystkich powodów. Taka regulacja byłaby też ewenementem (i niewątpliwie swego rodzaju eksperymentem) na skalę światową. oznaczałoby istnienie w jednym systemie prawnym aż dwóch ogólnych podstaw (brak winy i znikomy stopień społecznej szkodliwości czynu) umożliwiających wyłączenie odpowiedzialności karnej. obrońca pracownika wnosi o jego uniewinnienie. przepisu o niepoczytalności) lub jej zmniejszeniu (np. w stosunku do władzy ustawodawczej. której szczegółowe zastosowanie zależy od treści konkretnych przepisów KK o wyłączeniu winy (np. W sumie więc. byłoby wprowadzone w sposób wyraźny. Oznaczałoby to również niezmierne zwiększenie zakresu władzy sądowniczej. że nie można było od niego wymagać zachowania się zgodnego z prawem. nienajwyższe kwalifikacje zawodowe i sytuację na rynku pracy w danej miejscowości . Normatywna teoria winy. według tej teorii. Wprowadzenie ogólnej klauzuli wyłączającej przestępność ze względu na brak winy. Również w nauce niemieckiej powstały poszczególne odmiany teorii normatywnej. Wydaje się. 1 § 3 KK należy rozumieć jako ogólną deklarację zasady winy. Kwestią sporną w nauce prawa karnego są tzw. że takie rewolucyjne w swojej istocie uregulowanie. zajmujące się 89 rozważaniami na temat istoty winy.Przykład 1: Właściciel firmy poleca swemu pracownikowi złożenie fałszywego zeznania w procesie cywilnym toczonym przez firmę. Wina jest więc.zwolnienie go z pracy oznaczało bezrobocie i trudną sytuację rodziny. gdyby ustawodawca chciał je rzeczywiście wprowadzić do KK. a także dużą elastyczność w stosowaniu prawa karnego w oparciu o ogólne kryteria. Teorie te można podzielić ogólnie na psychologiczne i normatywne. którą utrzymywał.

Konsekwencja taka wynika z art. materialnych definicji przestępstwa.VI. a więc wymaganie by konkretny czyn nie tylko wypełniał znamiona przestępstwa. I. Kwestia społecznej szkodliwości konkretnego czynu nie jest jednak bada na w każdym procesie karnym. że jest społecznie szkodliwy. 257-260). by w każdej sprawie o kradzież lub sfałszowanie dokument ustalał nie tylko to. że czyn zarzucany oskarżonemu wypełnia znamiona przestępstwa. kwestia społecznej szkodliwości jest przedmiotem rozważań i ustaleń organów stosujących prawo. a więc w sytuacjach wyjątkowych. a jedynie wtedy. ograniczają się do wskazania. mimo że formalnie narusza przepis karny. gdy powstaje co do tego wątpliwość.jest charakterystyczne dla tzw. że z reguły tak jest. że typy zachowań opisane przez ustawę jako przestępstwa są zachowaniami społecznie szkodliwymi. które były powodem uznania takich czynów za przestępstwo przez ustawę . Nb. Materialne definicje przestępstwa przeciwstawia się w nauce prawa karnego definicjom formalnym. własności itd. Oczywiście. nie jest przestępstwem. w konkretnym przypadku czyn zabroniony przez ustawę karną (element formalny) może nie być społecznie szkodliwy (brak elementu merytorycznego) lub być społecznie szkodliwy w stopniu tak minimalnym.). Jako podstawowe kryterium kryminalizacji. lecz również wykazywał pewne cechy. Społeczna szkodliwość. Byłoby oczywiście nonsensowne wymaganie od sądu. Zakładamy więc. definiując przestępstwo. A więc w takiej sytuacji czyn konkretny. że nie zasługuje na potraktowanie go jako przestępstwa. gdy pewien typ zachowania się jest generalnie społecznie szkodliwy. że konkretne czyny odpowiadające tym opisom ustawowym powodują naruszenie lub zagrożenie określonego dobra prawnego (wolności. Nb. które. konkretnie popełniony czyn tego typu może wyjątkowo tej cechy nie mieć. Zakłada się. tzn. lecz również to. Pojęcie społecznej szkodliwości pełni w polskim prawie karnym różne role. istnienie społecznej szkodliwości czynu jest do pewnego stopnia kwestią ocenną. powinno być wskazówką dla ustawodawcy przy stanowieniu nowych lub rezygnacji z istniejących typów przestępstw (por. że chodzi o czyn zabroniony . że również wtedy. Kwestia wyłączenia przestępności czynu ze względu na brak lub znikomy stopień społecznej szkodliwości czynu omówiona będzie szerzej w innym miejscu (por. który nie jest społecznie szkodliwy musiałoby być wynikiem błędnego rozpoznania rzeczywistości lub świadomym odstępstwem od tego kryterium. Z doświadczeń tworzenia i stosowania prawa karnego wynika jednak. a więc ocena ustawodawcy może być przedmiotem kontrowersji. Nb. Uznanie społecznej szkodliwości za element definicji przestępstwa.. 1 § 2 KK (por. Uznanie przez ustawodawcę za przestępstwo czynu. co może się zdarzać tylko wyjątkowo. 257-260). 45-50). Inaczej mówiąc.

jeżeli nie leży to w interesie publicznym. "społeczna szkodliwość") ma w dużym stopniu charakter umowny. inne zaś tylko zagrażają mu. w państwach posługujących się formalną definicją przestępstwa. że wybór jednego z możliwych terminów ("społeczne niebezpieczeństwo". a więc są społecznie niebezpieczne. Uzas. umożliwiających organom państwowym nieściganie przestępstw drobnych. Później przejęły to ustawodawstwa karne innych państw socjalistycznych. że ściganie wszystkich naruszeń prawa karnego było praktycznie niemożliwe. s. Gdyby bowiem kierować się rzeczywistym znaczeniem tych zwrotów językowych. 7 KK dzieli przestępstwa na zbrodnie i . że niektóre przestępstwa są społecznie szkodliwe..przez ustawę karną. jak wskazano wyżej. Trzeba też zwrócić uwagę. umożliwiający nieściganie przypadków drobniejszych. W pewnym stopniu potrzeba takiego odsiewania przypadków drobnych występuje w każdym państwie. Podstawowy podział dokonywany jest według kryterium wagi przestępstwa. Art. dokonywana jest przez stosowanie przepisów prawa karnego procesowego. na fakt. że jest to jeden z elementów decydujących o wyższości socjalistycznego prawa karnego nad prawem karnym państw kapitalistycznych. to trzeba byłoby powiedzieć. W nauce prawa karnego w tych państwach nadawano temu faktowi znaczenie ideologiczne. Twierdzono. Główną funkcją pojęcia "społecznego niebezpieczeństwa" była. ponieważ szeroki zakres kryminalizacji powodował. W rzeczywistości nadużywanie tego pojęcia dla celów politycznych zdarzało się w orzeczeniach z wczesnych lat 50tych. i z pewnością nie był to znaczący instrument w ramach ogólnego nadużywania prawa karnego w celach politycznych. bo wyrządzają uszczerbek określonemu dobru. Klasyfikacja przestępstw. Przestępstwa są klasyfikowane według różnych kryteriów. Z reguły selekcja taka. Posługiwanie się materialnymi definicjami przestępstwa zapoczątkowano w radzieckim prawie karnym. funkcja selekcyjna. Zmianę terminologii uzasadniano (zob. termin "społeczne niebezpieczeństwo czynu". W rzeczywistości materialna definicja przestępstwa w prawie karnym państw socjalistycznych służyła przede wszystkim jako praktyczny instrument selekcji. Obowiązujący KK posługuje się terminem "społeczna szkodliwość czynu" zastępując nim używany w Kodeksie z 1969 r. 4) potrzebą oderwania się od interpretacji pojęcia społecznego niebezpieczeństwa naznaczonej elementami politycznymi i od praktyki wykorzystywanie go w celach politycznych. Było to w tych państwach szczególnie istotne. Waga przestępstwa 1.

3. to zawiera on wyłącznie przestępstwa. zgwałcenie (art. Odróżnienie to ma znaczenie głównie w przypadku ustaw dodatkowych. Co do występków. Typy przestępstw nieumyślnych są w KK stosunkowo nieliczne. niezawiadomienie . Zbrodnię można popełnić tylko umyślnie. Zbrodnią jest więc morderstwo (art. 7 § 2 KK). występek uszkodzenia cudzej rzeczy . rozbój z użyciem broni lub innego niebezpiecznego przedmiotu (art. KK określa również. 2. Występkami są czyny zagrożone karą (ustawa ma tu na myśli górną granicę zagrożenia) przekraczającą 1 miesiąc pozbawienia wolności. milczenie ustawy oznacza. 148 § 2 KK). Forma czynu Ze względu na formę czynu wyróżniamy przestępstwa z działania i przestępstwa z zaniechania. występek może natomiast być popełniony również nieumyślnie. że mamy do czynienia z przestępstwem umyślnym. 135-144). Pewne typy przestępstw mogą być popełnione tylko przez działanie. nazwą. która musi wynosić co najmniej 3 lata. zwrot "powinien i może przypuszczać" w art.art. jeżeli ustawa tak stanowi (art. tj. jeśli bowiem chodzi o KK. Nieumyślność występku musi być wyraźnie ustanowiona w ustawie przez użycie słowa "nieumyślnie" (np. Chodzi tu o dolną granicę zagrożenia ustawowego. Zbrodniami są czyny zagrożone karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od 3 lat albo karą surowszą (art. które mogą być popełnione tylko przez zaniechanie. od wykroczeń. 288 KK). 8 KK). 7 § 3 KK). które przestępstwa są zbrodniami jest w zasadzie wystarczające dla przeprowadzenia podziału na zbrodnie i występki. Nb. np. które czyny są występkami (art. Forma winy Podział przestępstw na umyślne i nieumyślne opiera się na kryterium formy winy (por. 310 § 1 KK). dla odróżnienia ich od trzeciej grupy czynów karalnych (nie zaliczanych do przestępstw). 197 KK). fałszowanie pieniędzy (art. umożliwiając posłużenie się krótką. Czyny.są wykroczeniami. podobnie jak KW zawiera wyłącznie wykroczenia. 155 KK. przy których górne zagrożenie karą nie przekracza tych granic . Podział ten ułatwia też formułowanie pewnych przepisów odnoszących się tylko do zbrodni lub tylko do występków. art. 177 KK) lub innego zwrotu określającego winę nieumyślną (jak np. 280 § 2 KK). 223 KK). np. 292 KK). Druga grupa obejmuje przestępstwa. czynna napaść na funkcjonariusza (art. Podział na zbrodnie i występki wynika z pewnej tradycji i łączy się z myślą o silniejszym potępieniu poważnych przestępstw zawartym już w samym określeniu "zbrodnia". Określenie. zamiast stałego odwoływania się do kryteriów podziału. Mimo to. że są one umyślne (np.występki. art. Jeżeli więc w ustawie znajdziemy czyn odpowiadający definicji zbrodni. 1 miesiąc ograniczenia wolności lub grzywny powyżej 30 stawek dziennych. to znaczy.

nieudzielenie pomocy (art. który nazwiemy typem podstawowym. Zmianą taką jest uszkodzenie rzeczy (art. że sprawca zeznaje nieprawdę lub w ten sposób. mamy do czynienia z przestępstwem materialnym. fałszywe zeznania (art. lecz wynika ona z interpretacji dotyczących ich przepisów. ale również bezpośrednie niebezpieczeństwo dla życia (art. 190). 162 KK). zwany w skrócie zabójstwem w afekcie (art. Do trzeciej grupy zaliczamy te przestępstwa. jak i przez zaniechanie (np. Z kolei przykład . że zataja prawdę. 160 KK). a typ nowo utworzony typem kwalifikowanym. gdy jego zagrożenie karą jest surowsze albo typem uprzywilejowanym. Niektóre typy przestępstw po dodaniu do nich pewnych dodatkowych znamion tworzą nowy typ przestępstwa (z reguły zawarty w oddzielnym paragrafie artykułu KK) zagrożony surowszą lub łagodniejszą karą. nakłanianie do uprawiania nierządu (art. 233 KK) mogą być popełnione w ten sposób. nazwiemy je przestępstwem formalnym. pozbawienie człowieka wolności (art. Na przykład. 163 KK). Pojęcie skutku rozumiane jest w prawie karnym szeroko. 240 KK). Jest to zmiana w świecie zewnętrznym. 189 KK) lub obawa (art. którego znamiona ("Kto zabija człowieka. i która da się oddzielić od samego zachowania się. które mogą być popełnione przez działanie lub przez zaniechanie. strzał do człowieka). Wszystkie powołane wyżej przepisy KK odnoszą się do przestępstw materialnych: Do przestępstw formalnych zaliczymy natomiast nieudzielenie pomocy(art. 148 § 1. 148 § 4 KK) i zagrożony karą łagodniejszą niż czyn z art.. Typy przestępstw. Niektóre z nich już w samych znamionach przewidują te dwie możliwości.o przestępstwie (art. 4. np.") uzupełnimy o znamiona dodatkowe ("pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami") tworzy typ uprzywilejowany. która może mieć różny charakter. pożar (art. gdy jest on zagrożony karą łagodniejszą. Np. W takiej sytuacji typ przestępstwa będący punktem wyjścia nazywamy typem podstawowym. 148 KK) rozumie się w ten sposób. 148 § 1 KK). 156 KK). że może być to zabójstwo popełnione przez działanie (np. 233 KK). Jeżeli określony skutek do znamion przestępstwa należy. jeżeli natomiast przestępstwo polega po prostu na określonym zachowaniu się. 5. uśmiercenie noworodka przez niekarmienie go). Szereg typów przestępstw nie określa jednak wprost tej alternatywy. Znamię skutku.. Podział przestępstw na przestępstwa formalne (bezskutkowe) i przestępstwa materialne (skutkowe) opiera się na kryterium występowania wśród znamion danego typu przestępstwa znamienia skutku. uszczerbek na zdrowiu (art. 288 KK). przestępstwo zwykłego umyślnego zabójstwa (art. 162 KK). określenie "zabija człowieka" (art. 204 § 1 KK). fałszywe zeznania (art.

będzie dla niej dodatkową krzywdą. Postępowanie toczy się wówczas z urzędu (art. jak zgwałcenie chodzi o ochronę interesów pokrzywdzonej. Ściganie tych przestępstw jest w zasadzie prywatną sprawą pokrzywdzonego. 212 KK). Niektóre przestępstwa publicznoskargowe mogą być ścigane jedynie wtedy. prokurator może wszcząć postępowanie albo przyłączyć się do postępowania już wszczętego przez pokrzywdzonego. nie opłaca mu się żądać wszczęcia postępowania karnego i być zmuszonym następnie do występowania w roli świadka w procesie. naruszenie nietykalności cielesnej (art. Jeżeli jednak wymaga tego interes społeczny. który jako oskarżyciel prywatny może wnosić i popierać oskarżenie przed sądem. tzn. czy istnieje potrzeba jego ścigania. 278 § 4 KK). zgwałcenie (art. a więc uzależnienia ścigania od woli osoby pokrzywdzonej. 189 § 2 KK (pozbawienie wolności związane ze szczególnym udręczeniem lub trwające powyżej 7 dni). 217 KK). że rozpatrywanie sprawy.. dotarcie informacji o przestępstwie do szerszego kręgu osób itd. że w konkretnym przypadku chodzić może o czyn o niewielkiej wadze i pokrzywdzonemu pozostawia się wstępną ocenę. Może ona nie życzyć sobie ścigania sprawcy. Przestępstwami wnioskowymi są np. 288 KK) może uznać. Tryb ścigania. Ze względu na tryb ścigania dzielimy przestępstwa na przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego (publicznoskargowe) i przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego (prywatnoskargowe). Należą do nich np. sporządza akt oskarżenia i wykonuje czynności oskarżyciela przed sądem. Przestępstwa prywatnoskargowe są w polskim prawie karnym nieliczne. zniewaga (art. 6. 197 KK). pokrzywdzony przestępstwem uszkodzenia rzeczy (art. Ta grupa przestępstw wnioskowych wykazuje pewne podobieństwo do przestępstw prywatnoskargowych. Większość przestępstw ma charakter publicznoskargowy. W przypadku takiego przestępstwa. uznając. kradzież na szkodę osoby najbliższej (art. mogą być dwojakiego rodzaju. 216 KK). . ponieważ złożenie wniosku jest tylko warunkiem wszczęcia postępowania. ich ściganiem zajmuje się oskarżyciel publiczny (z reguły jest nim prokurator) działający w imieniu państwa. zniesławienie (art.na typ kwalifikowany znajdujemy w art. Np. konieczność relacjonowania przebiegu zdarzenia. Częściej wnioskowy charakter przestępstwa uzasadniony jest tym. gdy pokrzywdzony złoży wniosek o ściganie (przestępstwa wnioskowe). że ze względu na rozmiary szkody lub jej wyrównanie przez sprawcę. 60 KPK). które dalej toczy się jak każde inne postępowanie w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Przestępstw wnioskowych nie należy mylić z przestępstwami prywatnoskargowymi. Powody uznania przestępstwa za wnioskowe. Prowadzi on postępowanie przygotowawcze.

czyli osoby poniżej lat 17. umyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu typu podstawowego i kwalifikowanego (art. że ich ściganie bez postępowania przygotowawczego. I. 2 lub 3 KK). która ukończyła w chwili popełnienia czynu 17 lat (art. że granicą wieku odpowiedzialności karnej jest lat 17 przewidziano w KK dwa wyjątki. w RFN 14. II. Wiek sprawcy Według polskiego prawa karnego podmiotem przestępstwa może być tylko osoba fizyczna. zabójstwo umyślne zwykłe lub morderstwo (art. W wielu ustawodawstwach granica wieku. 10 § 2 KK Są to: zamach na życie Prezydenta RP (art. porwanie samolotu lub statku typu . Od zasady. strona podmiotowa i przedmiot przestępstwa.Niezaliczenie ich do przestępstw prywatno-skargowych jest jednak uzasadnione tym. 163 § 1 lub 3 KK). 10 § 1 KK). mogłoby być dla pokrzywdzonego zbyt trudne. We Francji granicą ta jest osiągnięcie 13 lat. 156 § 1 i 3 KK). strona przedmiotowa. zawiera art. Katalog przestępstw. W pewnych wypadkach odpowiedzialność karną może ponieść nieletni. 1. prowadzonego przez wyspecjalizowane organy państwowe. Czynów popełnianych przez osoby nieletnie. od której możliwe jest wymierzanie nieletnim kar jest niższa niż obowiązująca w Polsce. Nieletni nie podlegają odpowiedzialności karnej. Przestępstwo jako pojęcie ogólne i jako określony typ przestępstwa może 101 być analizowane z punktu widzenia jego struktury. Jest to możliwe przy spełnieniu warunków odnoszących się do rodzaju popełnionego czynu oraz do właściwości sprawcy i okoliczności sprawy. który ukończył 15 lat. Takie spojrzenie na przestępstwo prowadzi do wniosku. w których wystarcza stosowanie środków dyscyplinarnych. W Wielkiej Brytanii granica ta wynosi 14 lat. W państwach skandynawskich granicą odpowiedzialności karnej jest lat 15. że do jego najważniejszych elementów należą: podmiot przestępstwa. lecz stosuje się wobec nich środki przewidziane w ustawie z 1982 r. Uwagi ogólne. W tym wypadku chodzi również o uniknięcie prowadzenia postępowania karnego w sprawach. o postępowaniu w sprawach nieletnich (NielU). a za morderstwo mogą być karani nawet sprawcy 10-letni. których popełnienie uzasadnia skorzystanie z tej możliwości. Podmiot przestępstwa. Osobną grupę przestępstw wnioskowych stanowią przestępstwa wojskowe ścigane na wniosek dowódcy jednostki. umyślne spowodowanie niebezpieczeństwa powszechnego (art. § 8. Struktura przestępstwa. 134 KK). nie nazywa się przestępstwami. 148 § 1.

że ustawowa granica wieku ma charakter w pewnym stopniu umowny.podstawowego i typu kwalifikowanego (art. Wyjątek w drugą stronę polegający na potraktowaniu dorosłego sprawcy 104 w wieku od 17 do 18 lat jak nieletniego. 252 § 1 lub 2 KK). 54 § 1 KK). który po ukończeniu 15 lat popełnił jedno z wymienionych przestępstw. zgwałcenie zbiorowe lub ze szczególnym okrucieństwem (art. Nieskuteczność stosowanych dotąd wobec nieletniego środków wychowawczych lub poprawczych została w art. Jest jednak rzeczą oczywistą. przewiduje też NielU z 1982 r. 10 § 2 KK szczególnie podkreślona jako przesłanka pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej. 10 § 4 KK. przewiduje art. jeżeli przemawiają za tym okoliczności sprawy oraz właściwości i warunki osobiste sprawcy. Np. że pełną zdolność do zawinienia popełnianych czynów zabronionych osiąga się z ukończeniem lat 17. sąd kieruje się przede wszystkim tym. 10 § 2 uwzględnia ten fakt. że rozwój intelektualny i moralny jednostki przebiega w sposób zindywidualizowany. 10 § 3 KK). Nieletni. jeżeli przemawiają za tym okoliczności sprawy a także stopień rozwoju oraz właściwości i warunki osobiste sprawcy. 173 § 1 lub 3 KK). Nie ulega też wątpliwości. 280 KK). wzięcie zakładników typu podstawowego i kwalifikowanego (art. Z kolei stosowanie tego przepisu tylko w przypadku popełnienia poważnych przestępstw i odwołanie się do okoliczności sprawy oznacza. Odnosi się to tylko do sprawcy występku. powołując się na stopień rozwoju oraz właściwości i warunki osobiste nieletniego. rozbój (art. umyślne spowodowanie katastrofy w komunikacji typu podstawowego i kwalifikowanego (art. 197 § 3 KK). że nieletni nie podlegają odpowiedzialności karnej. Art. popełnienie czynu w sposób szczególnie drastyczny będzie taką okolicznością przemawiającą za zastosowaniem kary wobec nieletniego. Pewne wyjątki od zasady. że kolejne stosowanie takich środków nie byłoby celowe. Wymierzając karę nieletniemu. jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne. a zwłaszcza. ale w chwili orzekania ukończył już 18 lat. 166 KK). Uregulowanie to opiera się na założeniu. odpowiadać może według przepisów KK. Kara ta nie może przekroczyć 2/3 ustawowego górnego zagrożenia za dane przestępstwo (art. że nieletni w tym samym wieku kalendarzowym są na różnym stopniu rozwoju indywidualnego. aby sprawcę wychować (art. wobec którego można zastosować zamiast kary środki poprawcze lub wychowawcze. Jako zasadę przyjmuje się. Dotyczy to przypadków. Świadczy o tym zróżnicowanie istniejące w tym względzie w ustawodawstwach różnych państw. Jest to bowiem dowód na to. że należy uwzględnić również funkcję sprawiedliwościową prawa karnego. gdy sprawca czynu zabronionego o znamionach przestępstwa popełnił go przed ukończeniem 17 roku życia (a więc jako nieletni). Sąd może też zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Ponieważ decydujący jest wiek sprawcy w .

1) Do środków wychowawczych należą m. osoby między 13 a 17 rokiem życia.zobowiązanie do określonego postępowania (np.chwili czynu. 13 NielU). 3 § 1 ) w sprawach nieletnich należy się kierować przede wszystkim ich dobrem. 2) Środkiem leczniczo-wychowawczym jest umieszczenie nieletniego w szpitalu psychiatrycznym lub innym odpowiednim zakładzie leczniczym. Podobna możliwość przewidziana jest dla sytuacji. Ustawa reguluje bowiem również postępowanie z nieletnimi. . gdy orzeczonego środka poprawczego nie zaczęto wykonywać przed osiągnięciem przez sprawcę 18 lat (art. Po trzecie. . choroby psychicznej lub innego zakłócenia czynności psychicznych bądź nałogowego używania alkoholu albo innych środków w celu sprawienia się w stan odurzenia. NielU używa pojęcia "nieletni" w trzech znaczeniach. Według NielU (art. .może orzec karę z obligatoryjnym jej nadzwyczajnym złagodzeniem (art. nazywa nieletnimi osoby do lat 18. .upomnienie. Postępowanie z nieletnimi uregulowane w NielU nie ma charakteru karnego i popełnienie czynu o znamionach przestępstwa lub wykroczenia nie jest jedyną podstawą tego postępowania. wobec których stosuje się środki wychowawcze w związku z ich demoralizacją. Stosuje się go w razie stwierdzenia u nieletniego. jeżeli jednocześnie zachodzi wysoki stopień jego demoralizacji oraz przemawiają za tym okoliczności i charakter czynu oraz nieskuteczność lub przewidywana nieskuteczność innych środków. do podjęcia nauki).in. powinien on w zasadzie być potraktowany jak nieletni. dążąc do osiągnięcia korzystnych zmian w ich osobowości i zachowaniu. Po pierwsze.nadzór odpowiedzialny rodziców lub opiekuna.nadzór kuratora. 94 NielU). Zasadą jest stosowanie wobec nieletnich środków wychowawczych i wychowawczo-leczniczych. 2. u których stwierdzono objawy demoralizacji. określane są przez ustawę jako nieletni do czasu ukończenia przez nie 21 lat. który popełnił czyn karalny. osoby wobec których wykonuje się orzeczone środki wychowawcze lub poprawcze. niedorozwoju umysłowego.umieszczenie w placówce resocjalizacyjnej. Jeżeli jednak sąd uzna w tego rodzaju sprawie.: . że orzeczenie umieszczenia w zakładzie poprawczym nie jest celowe (chociaż prawnie dopuszczalne) . Nieletni. . 3) Umieszczenie w zakładzie poprawczym zastosować można jedynie w razie popełnienia przez nieletniego między 13 a 17 rokiem życia czynu wypełniającego znamiona przestępstwa. wobec których toczy się postępowanie o czyny karalne wypełniające znamiona przestępstw lub niektórych wykroczeń. Po drugie.

a w drugim "osobą pełniącą funkcję publiczną" . Młodociany. Powoduje to. W szczególności KK odmiennie określa zasady wymierzania kary młodocianemu. nie jest w pierwszym przypadku żołnierzem. 149 KK dopuści się. Przestępstwa powszechne to takie. 60 § 1 KK). jako współsprawca. Przykładem może tu być przestępstwo dzieciobójstwa (art. Kodeks posługuje się również pojęciem "młodociany". 115 § 10 KK). 228 KK).). kładąc nacisk na jej cele wychowawcze (art. łapownictwo bierne (art. lecz tylko jego wyższą lub niższą karalność. ale nie ma wymaganej cechy. bowiem nawet jeżeli ktoś zachowuje się w sposób opisany w tych przepisach. Jeżeli jednak czynu opisanego w art. to poniesie ona odpowiedzialność na podstawie surowszego art.nie popełnia przestępstwa. która osiągnęła określony wiek. że sprawcami takich przestępstw mogą być tylko osoby mające taką cechę. tzn. Przestępstwa indywidualne dzielimy na właściwe i niewłaściwe. Przestępstwa indywidualne właściwe to takie. 343 KK). 160 KK.3. W §1 tego przepisu opisane jest przestępstwo powszechne narażenia człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia. Przykładem na sytuację odwrotną może być art. 54 § I KK). "matka" itd. 4. W §2 przewidziano natomiast zagrożone surowszą karą . Przestępstwem indywidualnym właściwym jest np. Jest to szczególna kategoria sprawcy dorosłego. w których opisie ustawowym znamię podmiotu określone jest przez użycie pewnej dodatkowej cechy ("żołnierz". przy których szczególna cecha podmiotu decyduje o bycie przestępstwa. Brak tej cechy powoduje więc brak przestępstwa. Szersze są też w stosunku do młodocianych możliwości nadzwyczajnego złagodzenia kary (art. Przestępstwa indywidualne natomiast. Przy przestępstwach indywidualnych niewłaściwych szczególna cecha podmiotu nie decyduje o bycie przestępstwa. tj. "funkcjonariusz publiczny". który nie ukończył 21 lat w chwili czynu. których podmiotem może być każda osoba odpowiadająca ogólnym cechom podmiotu przestępstwa. 148 KK. którego może się dopuścić tylko matka. W związku z problematyką podmiotu przestępstwa pozostaje podział przestępstw na przestępstwa indywidualne i przestępstwa powszechne. inna osoba. Sprawca młodociany to taki. osoba fizyczna. który w związku ze swoim wiekiem traktowany jest przez KK w szeregu sytuacji odmiennie niż inni sprawcy. Przestępstwa indywidualne i przestępstwa powszechne. 149 KK). odmowa wykonania rozkazu (art. lecz o stworzeniu jego typu kwalifikowanego lub uprzywilejowanego. ani 24 lat w chwili orzekania w I instancji (art. to te. Brak tej cechy nie powoduje więc wyłączenia przestępności czynu.

przedmiotem wykonawczym przestępstwa z art.). np. "podrabia" itp. 197 KK). 265 KK) lub zniesławienie (art. Znamię skutku występuje tylko przy przestępstwach materialnych (por. przedmiotem wykonawczym naruszenia tajemnicy korespondencji (art. Najważniejszym elementem jest tu niewątpliwie zachowanie się sprawcy. Pozostałe elementy strony przedmiotowej występują nie we wszystkich opisach ustawowych poszczególnych typów przestępstw. "ujawnia". 235 KK). Szczególny problem stanowi kwestia odpowiedzialności za podżeganie i pomocnictwo do przestępstw indywidualnych (por. 277 KK są "znaki graniczne". np. na którym dokonuje się danego przestępstwa. znamienia czasownikowego ("zabija". Do strony przedmiotowej przestępstwa zaliczamy: 1) czyn (zachowanie się) podmiotu. np. "będąc pozbawionym wolności" (art. 356 § 1 KK). skoro każde przestępstwo musi być czynem. 4) sytuację. Przez przedmiot wykonawczy (przedmiot czynności wykonawczej) rozumie się przedmiot materialny. w jakiej czyn popełniono. czas popełnienia. które sprawca niszczy. "po wyznaczeniu do służby" (art. "przez tworzenie fałszywych dowodów" (art. Jednak w przeważającej większości typów przestępstw czas i miejsce popełnienia nie należą do ich znamion. W tym wypadku brak określonej w przepisie cechy podmiotu powoduje więc łagodniejsze zagrożenie karą. Stosunkowo często do znamion przestępstwa należy sposób jego popełnienia. 242 § 1 KK). 2) skutek czynu. 136 KK). 160-171 ). 93-100). które jest niezbędnym elementem każdego przestępstwa. 267 KK) jest "zamknięte pismo". 3) czas i miejsce czynu. 212 KK). "przemocą. Rzadziej ustawa zalicza do znamion określoną sytuację. Zachowanie się sprawcy określonego typu przestępstwa opisywane jest w ustawie przy pomocy tzw. Przy niektórych typach przestępstw określa się miejsce czynu na terytorium RP (art. 5) sposób popełnienia i przedmiot wykonawczy czynu. III. usuwa. groźbą bezprawną lub podstępem" (art.narażenie na niebezpieczeństwo przez osobę zobowiązaną do opieki nad osobą narażoną. Nb. Znaczenie poszczególnych z wymienionych tu elementów strony przedmiotowej nie jest jednakowe. Szereg przestępstw dokonywanych jest jednak bez oddziaływania na konkretne przedmioty materialne albo też nie są one określone w ich znamionach. . które sprawca otwiera. Strona przedmiotowa przestępstwa. np. przesuwa lub fałszywie wystawia. Przedmiot wykonawczy nie należy więc do znamion takich przestępstw jak ujawnienie tajemnicy państwowej (art. a więc są to okoliczności dla bytu przestępstwa obojętne. Nb.

Przykład: Ustawa abolicyjna przewiduje darowanie i puszczenie w niepamięć nielegalnego posiadania broni popełnionego przed 1 marca określonego roku. w przypadku nielegalnego posiadania broni palnej będzie to okres od wejścia w posiadanie broni do momentu pozbycia się jej. to ustawa abolicyjna nie będzie miała w tej sprawie zastosowania. Nie znaczy to jednak. Ustawowe ujęcie zachowania się sprawcy przestępstwa może przybrać różne formy. dezercja (art. dopóty możliwe jest ułatwianie jego popełnienia przez inną osobę. jeżeli ktoś uchyla się od służby wojskowej i po skazaniu za to przestępstwo kontynuuje uchylanie się. 263 § 2 KK). ustalenie w procesie. rozciąga się wówczas na okres od zapoczątkowania takiego stanu do jego zakończenia. nazywanych przestępstwami trwałymi. Przestępstwa trwałe Przestępstwo może być ujęte jako utrzymywanie pewnego stanu rzeczy. do 7. że nie muszą być one udowadniane. to ten nie objęty wyrokiem dalszy ciąg uchylania się stanowi już nowe przestępstwo trwałe. będzie miało wpływ na wymiar kary w danej sprawie. Prawomocny wyrok przerywa przestępstwo trwałe. że tego rodzaju przestępstwa nie kończą się przez jednorazowe zachowanie się sprawcy. Np. To. Większość przestępstw ujęta jest w przepisach karnych . 2. bo jego czyn. utraty lub uzyskania zezwolenia. Dopóki bowiem trwa określone przestępstwo. które mają zastosowanie do czynów popełnionych przed pewną datą. Np.1. Fakt. 1. pozbawienie człowieka wolności (art. ma znaczenie dla przedawnienia ścigania i wyrokowania (których termin zaczyna biec od zakończenia przestępstwa). będący przestępstwem trwałym nie został jako całość popełniony przed 1 marca. 282 KK) nie należy okrutny sposób jego popełnienia. np. Przestępstwa wieloosobowe.Fakt. Formy czynu. Czas popełnienia takich przestępstw. lecz trwają przez pewien czas. I 89 KK).. Jeżeli ktoś posiadał nielegalnie broń w okresie od 5. że mamy do czynienia z przestępstwem trwałym może mieć też znaczenie dla stosowania przepisów o pomocnictwie do przestępstwa. Na niektóre z nich warto zwrócić szczególną uwagę. 339 KK). że konkretne wymuszenie zostało popełnione w sposób okrutny.5. do znamion wymuszenia rozbójniczego (art. IV. Tym niemniej. a także w sytuacji zmiany ustawy karnej oraz przy stosowaniu ustaw amnestycyjnych i abolicyjnych. by sprawcy popełnienie takiego przestępstwa przypisać. np. że nie mają one żadnego znaczenia. że pewne elementy strony przedmiotowej nie należą do znamion jakiegoś typu przestępstwa oznacza tylko. nielegalne posiadanie broni palnej (art.

Takie ujęcie ustawowe powoduje. Podstawowym problemem przy przestępstwach z zaniechania jest określenie. że cała działalność sprawcy nie jest w procesie karnym dzielona na poszczególne fragmenty. Podobnie ujęte są przestępstwa z art. Np. pojedyncze zachowanie się sprawcy nie wyczerpuje znamion przestępstwa. a zwłaszcza jakie są źródła tego obowiązku. polegające na pewnego rodzaju działalności. przestępstwo znęcania się (art. ponieważ użycie czasowników "rozpija" i "znęca się" zakłada jakiś szereg zachowań. Czyn pojedynczy (np. w zasadzie. art. lecz jest z mocy ustawy traktowana jako jeden czyn. 130 KK ujmuje przestępstwo szpiegostwa jako m. Należy tu przestępstwo rozpijania małoletniego (art. Uwagi ogólne Przestępstwo z zaniechania polega na niepodjęciu przez sprawcę działania. obowiązek udzielenia pomocy człowiekowi znajdującemu się w niebezpieczeństwie wynika z przepisu (art. 162 KK). 3. Szczególną odmianą przestępstw wieloczynowych są takie. tzn. który przewiduje karę za zaniechanie określonego działania jest jednocześnie źródłem obowiązku takiego działania. Niekiedy jednak przepis określający . Niekiedy ustawa ujmuje zachowanie się sprawcy jako wieloczynowe.jako działanie pojedynczego sprawcy. jednorazowe poczęstowanie alkoholem) może być co najwyżej usiłowaniem. 254 i 258 KK. Przepisy ujmują wówczas czyn jako "branie udziału" w pewnym wspólnym działaniu. ponieważ popełnione one być mogą tylko przez pewien krąg osób. 234 KK. co zresztą nie wyklucza ich popełnienia przez dwie lub więcej osób działających wspólnie. Ten sam przepis karny. na którą składają się poszczególne czyny. Obowiązek zawiadomienia organów ścigania o określonych zbrodniach wynika z art. "branie udziału w obcym wywiadzie". Źródłem obowiązku działania przy przestępstwach formalnych z zaniechania jest sama ustawa karna. Przestępstwa z zaniechania. które muszą polegać na pewnej działalności. który takie niezawiadomienie uznaje za przestępstwo itd. 1. a przynależność do tego kręgu opiera się na kryterium szczególnej cechy podmiotu (bycie zobowiązanym do określonego działania). 207 KK). V. Niektóre przestępstwa muszą jednak polegać na działaniu wieloosobowym. Np. art.in. do którego był on zobowiązany (formalne przestępstwa z zaniechania) lub na spowodowaniu określonego skutku przez niepodjęcie takiego działania (materialne przestępstwa z zaniechania). kiedy taki obowiązek działania zachodzi. tzn. 158 KK ujmuje opisane tam przestępstwa jako "branie udziału w bójce lub pobiciu". Jest to więc szczególna grupa przestępstw indywidualnych. Szczególną formą czynu jest zaniechanie. Przestępstwa wieloczynowe. przewidującego przestępstwo nieudzielenia pomocy. 208 KK) i. Np.

2) umowa lub przyjęcie określonej funkcji.przestępstwo formalne odsyła w zakresie ustalenia obowiązku do źródeł pozakodeksowych (np. na kim ciążył prawny. Nie można bowiem opierać odpowiedzialności za przestępstwo z zaniechania na zobowiązaniu innego rodzaju. że wtedy. Podobnie. Jeżeli rodzice przez zaniedbanie tego obowiązku wywołują pewne skutki. Obowiązek działania może też wynikać z ustawy pośrednio. np. a więc formalnie źródłem obowiązku pozostaje ustawa.in. W nauce prawa karnego uważa się. 2. który jednak jest wydany w granicach upoważnienia ustawowego. lecz np. który czyni zobowiązanego gwarantem nienastąpienia pewnego skutku. Przestępstwa materialne z zaniechania Bardziej złożony problem powstaje przy materialnych przestępstwach z zaniechania. osoba zawierająca umowę dożywocia. Ad 1 ) Ustawa może bezpośrednio zobowiązywać obywateli do określonych 122 działań. Z przepisu tego wynika. gdy obowiązek działania wynika z ustawy lub umowy . szczególny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi". Jest tak wtedy. Np. nie każdy obowiązek prawny może stwarzać podstawę do odpowiedzialności za przestępstwo z zaniechania. 221 KK). zarówno sformalizowane jak i niesformalizowane. umówienie się rodziców ze znajomymi. że obowiązek działania może wynikać z umowy. np. którym obowiązek ten ma zapobiegać. Ważne jest tutaj faktyczne podjęcie się wykonania pewnego obowiązku. Podobne znaczenie ma podjęcie się obowiązków przez przyjęcie określonej funkcji. Może to być więc zarówno pisemna umowa o pracę. 123 mamy na myśli wszelkie rodzaje umów. i jeżeli zaniedbując obowiązki (np. że przez krótki czas ich nieobecności na plaży znajomi ci zaopiekują się pozostawionym dzieckiem. mogą odpowiadać za nieumyślne spowodowanie śmierci (art. że wypadnie ono przez okno i poniesie śmierć. zobowiązaniu wynikającym z norm moralnych. Nie ma wątpliwości. że musi to być taki obowiązek prawny. staje się w tym zakresie gwarantem nienastąpienia skutków. pozostawiając dziecko bez opieki doprowadzą do tego.ma on charakter obowiązku prawnego. Ad 2) Mówiąc o tym. Kodeks rodzinny i opiekuńczy zobowiązuje rodziców do opieki nad dziećmi. że źródłem obowiązku działania może być: 1 ) ustawa. obowiązek udzielenia pomocy dożywotnikowi i opieki nad nim w razie jego choroby. z której wynika m. nie podając na czas leku) . gdy wprowadza taki obowiązek akt normatywny niższego niż ustawa rzędu. jak i np. art. Kwestia ta została w KK uregulowana w art. Co więcej. przez przyjęcie nominacji na określone stanowisko. 2 o brzmieniu: "Odpowiedzialności karnej za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie podlega ten tylko. np. gwarantem staje się pielęgniarka wynajęta do opieki nad ciężko chorym. nawet jeśli nie byłoby to dokonane w formie umowy. 155 KK).

uważano. która przez swoje utrzymywanie się (przykład 3) albo przez dalszy rozwój (przykłady 1-2) wypełnia znamiona przestępstwa. że przyjmując prawny obowiązek zwrotu długu w określonym terminie.. 2 KK. Samo działanie nie może być podstawą takiej kwalifikacji. naprawia zawór i jedzie dalej. którego spowodowanie wypełnia znamiona określonego przestępstwa. postanawia dokuczyć Y-wi i potrzymać go kilka godzin w zamknięciu. który nie zwraca w umówionym terminie pożyczki i spowoduje śmierć wierzyciela. nie poniesie odpowiedzialności za spowodowanie śmierci. składa się z początkowego działania i następującego po nim zaniechania. Dopiero łączne potraktowanie obu elementów pozwala na zakwalifikowanie czynu przestępstwa. Przykład 2: Lokator odbezpiecza przewód instalacji elektrycznej w mieszkaniu w celu podłączenia dodatkowego gniazdka. następne zaniechanie jest zawinione i bezprawne. We wszystkich trzech przykładach mamy do czynienia z wywołaniem przez sprawcę pewnej sytuacji. Udając. W przykładach tych zachowanie się sprawcy.spowoduje śmierć pacjenta . Jest tak dlatego. Przykład 1: Kierowca cysterny ze żrącą substancją chemiczną rozlewa. że chodzi o szczególne zobowiązania prawne wyraźnie ukierunkowane na zapobieżenie skutkowi. który nie zawierał specjalnego przepisu o podstawach odpowiedzialności za zaniechanie. która wywołała pewną niebezpieczną lub bezprawną sytuację. idzie spokojnie do domu. jeśli tej sytuacji nie likwiduje i doprowadza w ten sposób do przestępnego skutku. jakim obecnie jest art. Z kolei. Przykład 3: Urzędnik X przez nieporozumienie zamyka w biurze kolegę Y. tworzące pewną całość. W tym czasie jego żona przypadkowo dotyka przewodu i zostaje śmiertelnie porażona prądem. że przestępstwa z zaniechania dopuszcza się również osoba. jeżeli ta właśnie osoba wywołała swoim działaniem daną sytuację. Nie zabezpieczając go wychodzi na pół godziny do sklepu.może odpowiadać za przestępstwo z zaniechania. ale mówienie o nim jako o zaniechaniu konkretnej osoby ma sens tylko. że nie słyszy krzyków Y-ka. wskutek uszkodzenia zaworu. Przechodzące drogą dzieci doznają poparzeń. które nie musi być (chociaż może być) zawinione. X zorientowawszy się w sytuacji. który słysząc zgrzyt klucza w zamku wszczyna alarm. ponieważ nie musi być zawinione ani bezprawne. nie mającego pieniędzy na opłacenie kuracji. Zorientowawszy się. Wywołanie niebezpiecznej sytuacji może być też działaniem . Pojęcie gwaranta oznacza więc. pewną jej ilość w czasie przejazdu wiejską drogą. dłużnik nie stał się jednak gwarantem nienastąpienia skutku w postaci śmierci wierzyciela. Natomiast niesolidny dłużnik. Sama sytuacja wywołana jest przez działanie. W czasie obowiązywania KK z 1969 r.

bo jej konsekwencją byłoby stwierdzenie. jako podstawy do odpowiedzialności za zaniechanie chociaż przyjęte w praktyce sądów karnych. nie wynika z niego jeszcze. wg którego: "Ten. czy też dokładniej z art.zawinionym nieumyślnie.) zagraża bezpośrednio szkoda. 439 KC.. która swoim uprzednim działaniem wywołała określoną niebezpieczną lub bezprawną sytuację. Taka negatywna odpowiedź byłaby trudna do zaakceptowania. a nie nastawiony na konsekwencje prawnokarne. i w konsekwencji.. 182). 2 KK wyrażono pogląd. Sytuacja stała się jeszcze trudniejsza po wejściu w życie KK z 1997 r. może żądać. by dała odpowiednie zabezpieczenie". trudno wskazać skąd bierze się tu prawny obowiązek działania. Wydaje się jednak. lokator z przykładu 2 i urzędnik z przykładu 3 mieli prawo zachować się pasywnie w wywołanych przez siebie sytuacjach. postanawia pozostawić go bez pomocy. ażeby osoba te przedsięwzięła środki niezbędne do odwrócenia grożącego niebezpieczeństwa. umowa). że nie jest to zadowalające rozwiązanie problemu.. chcąc by nastąpiła jego śmierć. W rezultacie X może odpowiadać za umyślne zabójstwo popełnione przez zaniechanie. która wyłamuje się z ogólnego schematu. Pogląd ten trudno zakwestionować. s. komu wskutek zachowania się innej osoby (. że w tych sytuacjach odpowiedzialność może nie opierać się na prawnym . Traktowanie uprzedniego wywołania przez sprawcę niebezpiecznej lub bezprawnej sytuacji jako źródła obowiązku działania. 6). Niektórzy autorzy dopatrują się i przy tej podstawie prawnego obowiązku określonego działania. ponieważ nie wszystkie występujące tu sytuacje będą mogły być zakwalifikowane z art.. Natomiast przyjęcie rozwiązania. 13. że po wejściu w życie nowego KK nie ma podstaw do odpowiedzialności karnej osoby. ale m. w których na sprawcy nie ciążył szczególny prawny obowiązek działania wynikający bądź wprost z normy prawnej. Wąsek. który wynikać ma z cywilnoprawnych przepisów o czynach niedozwolonych (Kubec. Poza tym jest to przepis dający wyraźnie pewne uprawnienia do wysuwania roszczeń o charakterze cywilnoprawnym. że kierowca z przykładu 1.. bądź z aktu mającego znaczenie prawne tj. bez względu na rezultaty tej pasywności.zd. W związku z treścią art. 439 KC (Kubicki. że nie obejmuje on przypadków. Stwierdziwszy to. 396). 56). W przeciwieństwie bowiem do dwóch poprzednio omówionych źródeł (ustawa.. umowy lub nominacji (Uzas.. Jest to więc podstawa odpowiedzialności za przestępstwo z zaniechania. które przekształca się w umyślne zaniechanie. budziło niekiedy wątpliwości i zastrzeżenia w nauce prawa karnego (Komentarz do KK. a w razie potrzeby także. Przykład 4: X przez niedbalstwo powoduje postrzelenie swego wroga Y-ka na polowaniu.

Jest tak. gdy typ podstawowy jest przestępstwem formalnym (np. KK. wymagając w art. że we wszystkich opisanych wyżej sytuacjach odpowiedź powinna być pozytywna. Do strony przedmiotowej przestępstw materialnych należy skutek. Następstwo może być jedynym skutkiem występującym w typie kwalifikowanym. lecz polega na pewnym połączeniu działania z zaniechaniem. Wtedy. każdy z nich może być potraktowany jako ten. 158 § 2 przewiduje typ kwalifikowany przez dalszy skutek w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Między zachowaniem się sprawcy a skutkiem tego zachowania się zachodzić musi związek przyczynowy. wprowadza pośrednio warunek występowania związku przyczynowego. w sensie językowym. 2 KK. 2 istnienia prawnego szczególnego obowiązku działania. nie jest czystym zaniechaniem. to nie ma do tych przypadków zastosowania reguła z art. Wszystkie warunki są równej wartości. art. Wydaje się. że w konkretnym przypadku zachodził związek przyczynowy między zachowaniem się sprawcy a skutkiem. czy warunek jest konieczny (określa się go inaczej jako warunek sine qua non) sprawdza się przy pomocy hipotetycznego usuwania tego . Jednak spowodowanie skutku przez zaniechanie zlikwidowania wywołanej przez siebie niebezpiecznej lub bezprawnej sytuacji. temu co nazywamy "spowodowaniem uszczerbku na zdrowiu". Najważniejsze z nich są następujące: 1. To. Kodeks karny nie używa wprawdzie zwrotu "związek przyczynowy". Skutek czynu. Może też być skutkiem dalszym. Związek przyczynowy. "wyrządza". który nastąpił czasowo po tym zachowaniu się. art. musimy po prostu przymierzyć je do odpowiednich przepisów KK i ocenie. Natomiast art. ale przez użycie takich określeń jak "powoduje". których skutkiem jest określone niebezpieczeństwo. 207 KK). jeżeli przestępstwo typu podstawowego ma charakter materialny. koniecznych do jego nastąpienia. Skoro tak.obowiązku działania można uzasadniać następująco. "nieumyślnym spowodowaniem śmierci" czy też "bezprawnym pozbawieniem człowieka wolności". VI. Np. "uszkadza" itp. 158 § 1 KK przewiduje typ podstawowy bójki lub pobicia.skutek ten nazywany jest w przepisach KK następstwem czynu. W związku z tym! rozpatrując kwestię odpowiedzialności karnej na tle przykładów 1-3. że przyczyną każdego skutku jest pewna suma warunków. odnosi to wymaganie do przestępstw z zaniechania. wymaga stosowania pewnych kryteriów. lecz również w typie kwalifikowanym przez nastąpienie określonego skutku . 127 gdy jakieś przestępstwo występuje nie tylko w typie podstawowym. który spowodował skutek. W nauce prawa karnego określenie tych kryteriów i sposobu ich stosowania jest przedmiotem teorii związku przyczynowego. Stwierdzenie. tzn. czy odpowiadają one. Teoria ekwiwalencji Teoria ekwiwalencji (równowartości warunków) opiera się na założeniu.

to znaczy. bez których skutek by nie nastąpił. że na kilka minut przed nią spadł deszcz. by żona zginęła w katastrofie i dlatego tylko namawia ją do zmiany planów. Dla uznania go za przyczynę . Warunkiem koniecznym zdarzenia było zarówno to. inaczej mówiąc przez stawianie pytania. mimo niechęci do podróży lotniczych. W rzeczywistości X marzy o tym. daje się przekonać. że X powinien odpowiadać za umyślne zabójstwo. Żona. a więc po jego stronie zachodzi wina umyślna. Koniecznym warunkiem było jednak i to. która wyjeżdża za granicę pociągiem. X chciał tego. gdyby warunek ten w rzeczywistości nie występował. że kierowca X wyjechał z domu później niż zamierzał. zbyt szeroko zakreślając granice odpowiedzialności karnej. co zmniejszyło skuteczność hamowania. a jezdnia była w tym miejscu wyjątkowo gładka. kłócąc się z pasażerem nie zauważył znaku nakazującego ustąpienie pierwszeństwa przejazdu. Teoria ekwiwalencji wyraźnie tu zawodzi. że znalazły się w danym czasie w danym miejscu. dochodząc w rezultacie do wniosku. Z podanego wyżej przykładu możemy więc kolejno eliminować poszczególne elementy. że dany element rzeczywistości nie był koniecznym warunkiem jego nastąpienia. Teoria ekwiwalencji ujmuje związek przyczynowy bardzo szeroko. ponieważ nie mógł znaleźć kluczy. Nie zawsze jednak da się tak łatwo wyeliminować wady teorii ekwiwalencji. którego czyn musi być przecież bezprawny i zawiniony. Zastosowanie do tego przykładu teorii ekwiwalencji prowadzi do wniosku. że czyjeś zachowanie się jest koniecznym warunkiem nastąpienia skutku. jak i to. Według teorii adekwatnego związku przyczynowego nie wystarcza. że ustalenie związku przyczynowego nie przesądza jeszcze kwestii odpowiedzialności sprawcy. Przykład 1: Na szosie nastąpiła kolizja dwóch samochodów. Niezbędnym warunkiem kolizji było i to. a więc za szybko. że odpowiedzialność powinien ponieść kierowca Y. by zginęła. co wynikło z faktu. Katastrofa rzeczywiście następuje i żona X-a ponosi śmierć. Przykład 2: X nakłania żonę. by móc zahamować na czas. by zmieniła za miar i poleciała samolotem. Nakłanianie żony do podróży samolotem było bowiem koniecznym warunkiem jej śmierci w katastrofie. Teoria adekwatnego związku przyczynowego. że tak będzie wygodniej. Jeżeli stwierdzimy. że kierowca Y. Przykład ten można by jeszcze bardziej komplikować. że skutek i tak by nastąpił. oddając coraz to nowe warunki. Zwolennicy teorii ekwiwalencji podkreślają.warunku. czy skutek nastąpiłby. że obydwa samochody zostały w ogóle wyprodukowane oraz to. 2. że kierowca X jechał z maksymalną dozwoloną szybkością. Mimo to uznanie go za zabójcę żony byłoby na pewno niewłaściwe.

Jeśli przykład 2 sprawdzimy przy pomocy kryteriów tej teorii. Niektórzy przedstawiciele nauki prawa karnego kwestionują mianowicie możliwość istnienia związku przyczynowego między zaniechaniem a określonym w ustawie skutkiem. VII. co najwyżej możemy osobom zobowiązanym zarzucić. 148 § 1 KK. Przepis ten używa bowiem sformułowania "zabija człowieka".wymaga się jeszcze. Rozstrzygając przykład ze śmiercią w katastrofie lotniczej w świetle tej teorii. Przyczynowość zaniechania Spornym problemem teoretycznym. która pozwala na zgodne z doświadczeniem życiowym różnicowanie warunków przyczyniających się do wywołania skutku. a jej śmiercią w katastrofie. ale prawo karne przez odpowiednie sformułowanie przepisów dokonuje tutaj pewnej selekcji. Zaniechanie natomiast nie może zapoczątkować łańcucha przyczynowego. że wprawdzie zachodzi tu związek przyczynowy. 4. Twierdzą oni. a według drugich za nieprzeszkodzenie skutkowi. co jednak nie może być uznane za wybór słuszny. który nie ma jednak większego znaczenia w praktyce funkcjonowania prawa karnego. powiemy. to dojdziemy do wniosku. Według niej. Zarówno zwolennicy. Podobnie rozstrzyga problem związku przyczynowego teoria relewancji. jest problem przyczynowości zaniechania. jak i przeciwnicy poglądu o przyczynowości zaniechania dochodzą jednak do takich samych konkluzji w kwestii odpowiedzialności karnej. by określony w ustawie skutek był normalnym. typowym następstwem wysłania kogoś w podróż samolotem. że brak jest związku przyczynowego między zachowaniem się męża wysyłającego żonę w podróż samolotem. co ma określone znaczenie językowe i nie obejmuje spowodowania śmierci przez wysłanie kogoś w podróż samolotem. że nie przeszkodziły nastąpieniu skutku. tak jak to czyni teoria ekwiwalencji. 3. tyle tylko. nie każdy związek przyczynowy jest istotny (relewantny) dla odpowiedzialności karnej. a nie każde spowodowanie skutku. że według jednych powinna ona następować za spowodowanie skutku. że skutek może być wywołany tylko przez działanie człowieka. ale nieistotny (nierelewantny) z punktu widzenia art. Strona podmiotowa przestępstwa. skoro może prowadzić to do zbytniego rozszerzenia zakresu odpowiedzialności karnej. . Z tego względu bardziej słuszne byłoby posługiwanie się teorią adekwatnego związku przyczynowego. związek przyczynowy można wprawdzie ujmować szeroko. W orzecznictwie polskiego SN spotyka się najczęściej odwołanie się do 133 teorii ekwiwalencji. Śmierć w katastrofie nie jest bowiem normalnym. Teoria relewancji. typowym następstwem takiego zachowania się.

9 § 1 KK umyślne popełnienie czynu zabronionego zachodzi wtedy. gdy sprawca chce popełnić czyn zabroniony. że element woli (a więc element psychiczny) jest niezbędnym składnikiem czynu. Strona podmiotowa jest najważniejszą przesłanką winy. określona postać strony podmiotowej (tzw. forma winy) decyduje o stopniu winy i stopniu społecznej szkodliwości czynu. czyli zewnętrznemu zachowaniu się sprawcy. Zamiar ten może wystąpić w dwóch odmianach: jako zamiar bezpośredni (dolus directus) lub jako zamiar ewentualny (dolus eventualis). czyli zachowanie się człowieka kierowane jego wolą. że wymagają towarzyszącej zachowaniu się sprawcy określonej postaci stosunku psychicznego do czynu. Np. Pewne elementy natury psychicznej wymagane są już w ramach strony przedmiotowej. gdy sprawca miał zamiar jego popełnienia. oprócz tego ogólnego warunku. Zamiar bezpośredni. Znaczy to. Pełna definicja zamiaru bezpośredniego brzmiałaby więc w ten sposób: zamiar bezpośredni zachodzi wtedy. że wypełnia znamiona czynu zabronionego albo że jego zachowanie się może wypełnić te znamiona . Poszczególne typy przestępstw. że wybija szybę w samochodzie należącym do sąsiada. gdy sprawca uświadamiając sobie. Według art. że ma do czynienia z rzeczą która nie jest . strony podmiotowej nie możemy sprawcy zrobić zarzutu z popełnionego czynu. zawierają dalsze wymagania co do elementów o charakterze psychicznym. zakładamy tym samym. Bez zaistnienia wymaganej w przepisie karnym. Do strony przedmiotowej zaliczamy bowiem czyn.chce jego popełnienia. 1. że obejmuje on swoją świadomością wszystkie znamiona tego czynu. i które wyrażają stosunek psychiczny sprawcy do czynu. Zamiar bezpośredni zachodzi wtedy. przy czym stosunek ten może polegać na umyślności lub nieumyślności. Określając wolę sprawcy jako chcenie określonego czynu zabronionego. Ogólnie można powiedzieć. Jednak z punktu widzenia winy sprawcy i społecznej szkodliwości czynu w takim znaczeniu. w jakim została ona określona w art. Z kolei. Formy winy umyślnej. 115 § 2 KK. VIII. nieumyślne spowodowanie pożaru i umyślne podpalenie można ocenić jednakowo z punktu widzenia obiektywnej szkody społecznej. które muszą towarzyszyć stronie przedmiotowej. ocena każdego z tych czynów wypadnie zupełnie odmiennie.Strona podmiotowa (inaczej strona subiektywna) przestępstwa obejmuje zjawiska psychiczne. określającym typ przestępstwa. Jeżeli uświadomił sobie. Przykład 1: Sprawca uszkadza cudzą rzecz w ten sposób. a więc nie jest możliwa jego odpowiedzialność karna z powodu braku winy.

w których sprawca zdaje sobie sprawę z nieuchronności pewnych skutków. Można go uznać za lżejszą formę zamiaru bezpośredniego. Zamiar przemyślany. rzucając z pewnej odległości kamieniem nie jest pewien. Jeżeli jednak zamiar podjęty jest nagle tylko dlatego.jego własnością (jest cudza). . często połączonego ze stworzeniem dokładnego planu popełnienia przestępstwa. zamiaru ewentualnego. ale chce skutek spowodować. rozumiany jest w prawie karnym szerzej niż w języku potocznym. trudno uznać taki zamiar nagły za formę winy lżejszą od zamiaru przemyślanego. Nie zależy mu na ich śmierci. ale chce takiego rezultatu. i że to co robi jest uszkadzaniem rzeczy a jednocześnie chciał popełnić taki czyn. Zamiar bezpośredni zachodzi także wtedy. bez szczegółowych przemyśleń. brakiem czasu na zastanowienie się nad reakcją na nią. 288 KK w zamiarze bezpośrednim. czy jego zachowanie się będzie skuteczne. Różnica między nimi polega na warunkach. co nie wyklucza jednak przypisania mu innej formy zawinienia spowodowanego skutku. gdy sprawca nie precyzuje w swoich przeżyciach psychicznych skutku. 155 KK popełnionego w zamiarze bezpośrednim. Uważa się na ogół. zamiar ogólny (dolus generalis). określony czasownikiem "chce". gdy sprawca nie jest pewien. że sprawca chciał (w rozumieniu prawa karnego) również spowodowania tego skutku. powstaje w wyniku trwającego jakiś czas kształtowania się decyzji. Przy zamiarze nagłym decyzja o popełnieniu czynu zabronionego podejmowana jest w krótkim czasie. który zachodzi wtedy. W ramach zamiaru bezpośredniego wyróżnia się zamiar bezpośredni nagły (dolus directus repentinus) i zamiar bezpośredni przemyślany (dolus directus praemeditatus). Przykład 2: Sprawca chcąc wysadzić w powietrze gmach urzędu powoduje eksplozję materiału wybuchowego o takiej sile działania. jeżeli nagłość powzięcia zamiaru wynika z zaskoczenia niespodziewaną sytuacją. Nie mieści się natomiast w ramach zamiaru bezpośredniego tzw. i obejmuje również takie sytuacje. np. Nie jest to jednak oczywiste w każdym przypadku takiego zamiaru. W takiej sytuacji nie możemy mu przypisać przestępstwa z art. Np. że sprawca nie widzi powodu do dłuższego zastanawiania się. rzuca się z pięściami na ofiarę. jak wskazuje jego nazwa. ponieważ jego celem jest wyłącznie zniszczenie znajdujących się w gmachu dokumentów. Jeżeli jednak skutek w postaci śmierci ludzi jest nieuchronny. nawet jeśli mu na nich nie zależy. czy uda mu się wybić szybę. że zamiar nagły jest lżejszą formą winy. chcąc jej wyrządzić krzywdę i powoduje ciężkie uszkodzenie ciała. uznajemy. to dopuścił się przestępstwa z art. który chce spowodować. która wyklucza możliwość przeżycia znajdujących się w nim ludzi. w jakich doszło do ukształtowania się zamiaru. Np. Element woli zawarty w zamiarze bezpośrednim.

sprawca mając świadomość możliwości popełnienia czynu zabronionego nie chce go popełnić. jeśli chodzi o element świadomości. gdyby doszło do takiej realizacji. Rozbieżności te dotyczą przede wszystkim tego. W przypadkach konkretnych zamiar ewentualny występuje zawsze obok jakiegoś zamiaru bezpośredniego. 43). Nauka. że strażnik wskutek ograniczonych możliwości oddychania poniesie śmierć i godzi się na to. Zamiar ewentualny zachodzi wtedy.2. G4) oznacza to wolę warunkową. Spośród tych koncepcji najbardziej przekonywująca jest koncepcja Woltera. która najściślej powiązana jest z ustawowym sformułowaniem zamiaru ewentualnego. wg którego sprawca chce niebezpieczeństwa powstania skutku. Przykład 3: X w czasie napadu rabunkowego wiąże i knebluje strażnika banku. i godzi się na taki rezultat swego zachowania się. Od zamiaru bezpośredniego różni się więc zamiar ewentualny zarówno. Zamiar ewentualny. wypełnić znamiona określonego czynu zabronionego. ale i nie chce go nie popełnić (Wolter. a jednocześnie uświadamia sobie. Z kolei Buchała twierdzi. że istotą zamiaru ewentualnego jest to. Według Makarewicza (Makarewicz. tzn. Natomiast wola sprawcy nie polega na tym. Jeszcze). gdy sprawca możliwość popełnienia czynu zabronionego przewiduje i na to się godzi (art. Podobne stanowisko zajmuje Waszczyński. jednocześnie zaś ma świadomość wysokiego prawdopodobieństwa powstania skutku ubocznego i nie jest przekonany. że sprawca nie chce popełnienia czynu zabronionego. że uda mu się tego skutku uniknąć (Komentarz do KK. Istota zamiaru ewentualnego jest przedmiotem rozbieżności w nauce prawa karnego. Prze widuje także taką możliwość. tzn.. chęć zrealizowania znamion czynu zabronionego innego niż zamierzony bezpośrednio na wypadek. że godzenie się to nic innego niż obojętność. jak i element woli.. 127). tzn. że jego zachowanie się może wywołać pewien skutek uboczny. jak to jest możliwe przy zamiarze bezpośrednim. 9 § 1 KK). Chce w ten sposób pozbawić go na jakiś czas wolności i uniemożliwić wszczęcie alarmu. lecz na tym. Może to być zwykłe niezastanawianie się nad uświadamianą sobie możliwością i kontynuowanie . sprawca chce osiągnąć określony rezultat albo chce zachowywać się w określony sposób. Kodeks.. Świadomość przy zamiarze ewentualnym nie może bowiem polegać na pewności. tzn. czym jest element "godzenia się" na popełnienie czynu zabronionego. że się wypełnia znamiona przestępstwa. X popełnił umyślne zabójstwo w zamiarze ewentualnym. Jeżeli skutek taki nastąpi rzeczywiście. Obojętny stosunek sprawcy do możliwości popełnienia czynu zabronionego może jednak mieć różne odcienie. że na popełnienie takiego czynu się godzi. że chce on popełnić czyn zabroniony. Wolter twierdzi natomiast. ale zachowuje obojętność wobec samego nastąpienia skutku (Waszczyński.

to mamy do czynienia z zamiarem bezpośrednim. "lepiej żeby taki skutek nie nastąpił. a jeżeli na "godzeniu się" to mamy do . Można to podsumować w ten sposób.. jeżeli puszczony w obieg banknot był rzeczywiście fałszywy. w tego rodzaju sytuacjach mamy do czynienia z zamiarem ewentualnym. który nie ma oparcia w treści art. Koncepcji tej zarzucono (Wolter. 310 § 2 w zamiarze bezpośrednim. Rozpatrzmy jednak tę sprawę na innym przykładzie. Zauważywszy w czasie zakupów. Jeżeli polega ona na "chceniu". Ma on być. 310 § 2 KK) i czeka na odpowiednią okazję. by sprawca nie mając pewności co do wieku ofiary. 148) formę winy określaną jako zamiar nibyewentualny (dolus guasi-eventualis). odmianą zamiaru bezpośredniego i polegać na tym. art. "wszystko mi jedno czy taki skutek nastąpi czy nie". chciał jednak (nie było mu to obojętne). Jest to jednak pogląd. a jednocześnie chce odbyć z nią stosunek seksualny. by sprawca chciał popełnienia czynu zabronionego. Opisując zamiar bezpośredni przepis ten nie wymaga bowiem pełnej świadomości co do żadnego ze znamion. że sprawca przy braku pewności co do jednego ze znamion czynu zabronionego "chce" zachowania się objętego znamieniem czasownikowym. ale jeśli nastąpi to trudno" itp. mimo tej nazwy. ponieważ zamiar bezpośredni wymaga pełnej świadomości sprawcy co do znamion statycznych (jakim jest w tym przykładzie wiek ofiary). W podanym wyżej przykładzie trudno sobie wyobrazić.. Dopuszcza się przestępstwa z art. Według Buchały (Komentarz do KK. Tak więc w tym przykładzie niepewność co do znamienia statycznego nie wykluczyła zamiaru bezpośredniego. 200 KK). W takiej sytuacji stwierdzenie zamiaru ewentualnego lub bezpośredniego zależy od ustaleń co do treści woli sprawcy w stosunku do popełnianego czynu. nie zaś do jego oddzielnych znamion.niebezpiecznego zachowania się.... Wyjmując pospiesznie banknot z portfela nie jest wprawdzie pewien. że niepewność co do jednego ze znamion oznacza niepewność co do całości znamion czynu zabronionego. by miała ona koniecznie mniej niż 15 lat. czy jest to ten fałszywy. z którą odbywa stosunek seksualny. Przykład 4: Sprawca nie ma pewności co do tego. że dla ustalenia formy zamiaru musimy badać relację woli sprawcy do całego zachowania się wypełniającego znamiona czynu zabronionego. Nauka. 131) niesłuszne pomijanie faktu. Andrejew. Przykład 5: X zamierza puścić w obieg fałszywy banknot (art. a jedynie wymaga. nie ukończyła 15 lat (zob. ale chce puścić w obieg fałszywy banknot. albo też bardziej wyraziste przeżycie psychiczne. że osoba. zwerbalizowane w postaci zwrotów "dopuszczam i taką możliwość". ale dopuszcza taką możliwość i godzi się na nia. Prawo. 45).. że sprzedawca w sklepie jest podpity. postanawia wykorzystać jego mniejsza spostrzegawczość i zapłacić fałszywym banknotem. 9 § l KK. W nauce prawa karnego wyróżnia się (zob.

297 KK) w zamiarze ewentualnym. 278 KK). nie daje się pogodzić z charakterystycznym dla zamiaru ewentualnego godzeniem się. że zamiar ewentualny jest wyłączony wtedy. 286 KK). W znamionach niektórych typów przestępstw umyślnych znajdujemy wskazanie na dodatkowe cechy. motywem lub pobudką określa się w nauce prawa karnego jako przestępstwa kierunkowe. Najczęściej jest to znamię określonego celu. kto zawiadamiał o przestępstwie nie mając pewności. Dodatkowe cechy umyślności. co jest zwłaszcza widoczne przy przestępstwach znamiennych celem. że taka nieprawdziwość ma miejsce. które musi zawierać ich strona podmiotowa. Rzadziej jest to określony motyw lub pobudka działania. Zachodzi to np. którym ma kierować się sprawca. że sprawca musi chcieć popełnienia czynu zabronionego. Akcentuje się przez używanie tej nazwy fakt. "cel przywłaszczenia" (art. gdy ze sformułowania znamion danego przestępstwa wynika. natomiast pobudka jest. "cel zmuszenia" (art. pełniącym taką samą rolę. Przestępstwa znamienne celem. przeżyciem o charakterze emocjonalnym. które ma być popełnione "pod wpływem współczucia" (art. Przestępstwa kierunkowe. Generalnie można powiedzieć. Szczególne znamię strony podmiotowej może też polegać na podkreśleniu. W wypadku przestępstwa z tego artykułu wyklucza to skazanie tego. Przykład: X działając w celu uzyskania dla innej osoby kredytu bankowego przedstawia obiektywnie nieprawdziwe dane o jej stanie majątkowym. Przy takim opisie stanu faktycznego X dopuszcza się oszustwa kredytowego (art. 238 KK . gdy sformułowanie znamion zakłada pełną wiedzę (a nie tylko przewidywanie . ale dopuszczając taką ewentualność i nie sprawdzając tego. 150 KK). że sprawca działał z zamiarem dokładnie ukierunkowanym. Uważa się też. godzi się na to. w art. nie będąc pewien czy są one nieprawdziwe czy prawdziwe. Motyw działania sprawcy został określony np. Pobudkę działania możemy np. gdzie mówi się o ograniczaniu przez sprawcę praw człowieka "ze względu na jego bezwyznaniowość lub przynależność wyznaniową". że sprawca działał "wiedząc" o określonym fakcie (np. w art. z określonych motywów lub pobudek. 194 KK. IX. bowiem działanie w określonym celu. 224 § 2 KK) "cel osiągnięcia korzyści majątkowej" (art. czy zostało ono popełnione. znaleźć w opisie przestępstwa zabójstwa eutanatycznego. że przestępstwa kierunkowe mogą być popełnione tylko w zamiarze bezpośrednim. np. W rzeczywistości trudno jednak uznać to za regułę bez wyjątków.zawiadomienie o niepopełnionym przestępstwie).czynienia z zamiarem ewentualnym. wtedy. Przez motyw rozumie się przeżycie psychiczne o charakterze intelektualnym skłaniające sprawcę do popełnienia czynu.

możliwości) co do wypełniania przez sprawcę znamion danego przestępstwa. Formy winy nieumyślnej. zaś tej drugiej nazwą "niedbalstwo". Nie ma więc żadnego powodu. 9 § 2 KK zawiera rozgałęzienie na sytuację pierwszą. co zamiar ewentualny. w której sprawca "możliwo§ć popełnienia czynu zabronionego przewidywał" i na sytuację drugą. że nowy KK. 9 § 2 KK wyrażony jest w sformułowaniu "Czyn zabroniony jest popełniony nieumyślnie. nie mając zamiaru jego popełnienia. Jest to element obiektywny przestępstwa nieumyślnego. Różni ją od zamiaru ewentualnego przypuszczenie sprawcy. Nb. 7) wyrażono pogląd. mniej lub bardziej sformalizowane (por. że jego działanie nie wypełni znamion czynu zabronionego. 86) zasady ostrożności. jeżeli sprawca. Przy lekkomyślności czynimy więc sprawcy zarzut z tego. że przestępstwa nie popełniono" (art. że . 2. Tak jest np. 86) wskazaliśmy już. Oznacza on. tj. 278 KK). by tej pierwszej sytuacji nie określić tradycyjną nazwą "lekkomyślność". W sferze świadomości lekkomyślność zawiera więc ten sam element (przewidywanie możliwości). w przypadku wspomnianego wyżej zawiadomienia o przestępstwie przez osobę. że nie można przypisać nikomu popełnienia przestępstwa nieumyślnego. która działa "wiedząc. W rzeczywistości jednak. X.. Nb. Ten element obiektywny jest wspólny obydwu odmianom winy nieumyślnej znanym polskiemu prawu karnemu. że sprawca świadomie naruszając zasady ostrożności możliwość popełnienia czynu zabronionego przewiduje.". a więc musi chcieć wypełnienia znamion kradzieży. że sprawca przestępstwa nie tylko narusza. przesłanką odpowiedzialności za przestępstwo nieumyślne jest naruszenie zasady ostrożności.. że go uniknie. w której sprawca taką możliwość "mógł przewidzieć". Lekkomyślność. 238 KK). lekkomyślności i niedbalstwu. który w art. lecz przypuszcza. w przeciwieństwie do swoich poprzedników. nie dzieli winy nieumyślnej na dwie formy: lekkomyślność i niedbalstwo. Uwagi ogólne W rozważaniach dotyczących problematyki bezprawności (por. sformułowanie art. jeżeli działał on zgodnie z zasadami ostrożności wymaganej w danej sytuacji. W uzasadnieniu do projektu obecnego KK (Uzas. ale ponadto zachodzi związek przyczynowy między tym naruszeniem a końcowym rezultatem w postaci czynu zabronionego. Lekkomyślność polega na tym. s.. Innym przykładem może być przestępstwo kradzieży (art. 1. popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. Inaczej mówiąc. W tym wypadku sprawca ma działać "w celu przywłaszczenia".

czy nastąpiło naruszenie reguł ostrożności ustalamy w oparciu o pewien wzorzec. to byłaby to charakterystyczna dla zamiaru ewentualnego obojętność. Do istoty niedbalstwa należy więc. 3. Tekst art. mówi wprawdzie tylko lakonicznie (inaczej niż KK z 1932 r.możliwość przewidywania możliwości popełnienia czynu zabronionego.uświadamiając sobie nieostrożny charakter swego zachowania się. nie ma tu więc żadnych przeżyć psychicznych (takich jak "chcenie". a po drugie . Przeciwnie. 9 § 2 KK. mamy tu do czynienia z nieświadomością możliwości popełnienia czynu zabronionego.świadome lub nieświadome. że sprawca możliwości popełnienia czynu zabronionego nie przewiduje. 9 § 2 KK. Gdyby bowiem działał nie zakładając uniknięcia popełnienia. w wypadku niedbalstwa zarzucamy sprawcy. ani nie zaniechał. by nie ważyło się zaglądać do szafy. "rozsądny człowiek" powinien zachować się w taki to a taki sposób. co w rezultacie doprowadziło do wypełnienia znamion przestępstwa nieumyślnego. i KK z 1969 r. jaki zakres wymagań stawiamy każdej osobie znajdującej się w sytuacji takiej. w tym sensie. Niedbalstwo polega na tym. w jakiej znajdował się sprawca. po pierwsze . że w danej sytuacji kierowca. na razie ograniczając się do surowego ostrzeżenia dziecka. ale ciągle odkładał to na później. Niedbalstwo. Inaczej niż przy omówionych już formach winy. naruszenie reguł ostrożności wymaganej w danych okolicznościach i związek przyczynowy między tym naruszeniem a czynem zabronionym. chociaż może ją przewidzieć. które bawiąc się bronią powoduje strzał i rani się w nogę. Na przykład stwierdzamy. Przykład 1: X pozostawia broń palną w niezamkniętej szafie. że tego popełnienia jednak uniknie mieści się w ramach nieumyślności. "godzenie się" czy "przewidywanie"). ale dalsze elementy podanej wyżej definicji lekkomyślności wynikają z interpretacji art. lekarz albo po prostu tzw. standard obiektywny. nie skorygował go. by jego zachowanie się mogło być nazwane ostrożnym. To.) o przewidywaniu przez sprawcę możliwości popełnienia czynu zabronionego. Odnajduje ją jego dziecko. to tylko przypuszczając. że taki środek ostrożności na razie wystarczy. że nie wykorzystał swych możliwości intelektualnych i dlatego nie zmienił swego nieostrożnego zachowania się. lecz liczył na uniknięcie popełnienia czynu zabronionego. i był przekonany. Skoro bowiem sprawca świadomie narusza zasady ostrożności i przewiduje możliwość popełnienia czynu zabronionego. Odkrywamy się więc chwilowo od indywidualnych cech i możliwości . W przeciwieństwie do lekkomyślności. (obawiając się takiego wydarzenia). z których robimy sprawcy zarzut. że ustalamy najpierw. X od dawna zamierzał zamontować w szafie zamek. określanej jako świadoma wina nieumyślna. definiując lekkomyślność.

Według Buchały (Komentarz do KK. że był w tym momencie w stanie silne zdenerwowania. doświadczenie. w ostatecznym rezultacie. Tę możliwość ustalamy już w sposób zindywidualizowany. nie ma. że "sprawca" zachował się zgodnie ze standardem ostrożności. że część znamion przestępstwa objęta jest zamiarem sprawcy. chociaż w rzeczywistości go nie przewidywał a więc po jego stronie zachodzi wina nieumyślna w postaci niedbalstwa. który spowodował je np. Jest to zastrzeżenie słuszne. że sprawca mógł przewidzieć nastąpienie takiego ograniczenia sprawności umysłowej oraz przewidzieć to. XI. Tego rodzaju zachowanie się na pewno narusza obiektywny standard ostrożności. Przy spełnieniu tych warunków możemy bowiem uznać. uwzględniając pewne stałe cechy sprawcy. jeżeli zawinienie będzie tutaj oznaczało. Jest to zachowanie się obiektywnie nieostrożne.konkretnego sprawcy. Okazało się. Na podstawie doświadczenia życiowego i analizy jego zachowania się możemy dojść do wniosku. że zachowuje się w sposób stwarzający niebezpieczeństwo pożaru. że jego dziecko zostało ranne w wypadku drogowym. np. wiedza. w której to ograniczenie będzie miało istotne znaczenie.. Ponadto. a więc nie ma po jego stronie winy umyślnej w postaci niedbalstwa. indywidualnych możliwości X-a nie przekraczało przewidzenie rezultatu tego zachowania się. Według art. gdy sprawca sam ograniczył swoje możliwości przewidywania popełnienia czynu zabronionego. Art. działanie w sytuacji dla sprawcy zupełnie nowej itp.. a druga część tylko winą nieumyślną. Jeżeli dojdziemy do wniosku. działanie w stresie. że wychodząc z domu nie wyłączył żelazka. że przewidywanie możliwości popełnienia czynu zabronionego leżało. 9 § 3 KK przewiduje jeszcze jedną formę winy. Przykład 2: X wyrzucając przez okno ciężki przedmiot powoduje śmierć przechodnia. mianowicie winę mieszaną (culpa dolo exorta). że znajdzie się w sytuacji. a operujemy tylko pewnym wzorcem abstrakcyjnym. to następnym etapem będzie zbadanie. w możliwościach sprawcy. Bardziej skomplikowana sytuacja powstaje. Przykład 3: X spowodował pożar domu przez to. czy sprawca konkretny mógł uświadomić sobie. pijąc alkohol lub zażywając narkotyk. 9 § 3 KK dotyczy to tylko przestępstw umyślnych kwalifikowanych przez określone .. to niedbalstwa. a tym samym winy w ogóle. Jeżeli natomiast ustalimy istnienie naruszenia. do czego może doprowadzić jego nieostrożne zachowanie się. a także pewne czynniki występujące w konkretnej sytuacji. ponieważ dowiedział się. Mieszany charakter winy polega na tym. Wina mieszana (kombinowana). jak np. możliwości umysłowe. tzn. 53) nie należy uwzględniać ograniczenia zawinionego przez sprawcę. osłabienie możliwości koncentracji uwagi. że X w danej sytuacji nie mógł uświadomić sobie.

lecz wyłącznie w całości umyślnie. gdy ustawa wiąże pewne skutki z umyślnym charakterem przestępstwa. takie jak życie. dotyczy to także tych przestępstw. bezpieczeństwo. Jeżeli następstwem takiej bójki lub pobicia jest ciężki uszczerbek na zdrowiu. tzn. a patrząc od strony prawa karnego nazywamy je przedmiotem ochrony. ale zachodzi co do niego wina nieumyślna w postaci lekkomyślności lub niedbalstwa. sprawca musi objąć swym zamiarem wszystkie jego znamiona (w tym przypadku zamiar musi objąć także szczególne udręczenie). na której dokonuje swoich działań. natomiast następstwo tego zajścia (ciężki uszczerbek na zdrowiu) nie jest przez niego zamierzone. w których naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego lub zwykłego uszczerbku na zdrowiu. Natomiast przedmiotem przestępstwa. we wszystkich tych przypadkach. jeżeli ktoś fałszuje dokument wyskrobując z jego tekstu pewne słowa i wpisując inne . Przestępstwa popełnione z winy mieszanej traktuje się w sumie jako przestępstwa umyślne. że sprawca umyślnie bierze udział w niebezpiecznej bójce lub pobiciu. Nie należy mylić przedmiotu przestępstwa z przedmiotem wykonawczym. Niektóre przepisy części szczególnej KK opisując typ przestępstwa wskazują jednocześnie przedmiot ochrony. na którym dokonuje się przestępstwa. W art. wolność. lecz mu towarzyszy. art. Przedmiot przestępstwa. Przestępstwo z art. 1. Np.następstwo. Jest to więc typ podstawowy przestępstwa udziału w bójce lub pobiciu. że łączyło się ono ze szczególnym udręczeniem ofiary. itd. 270 KK) jest wiarygodność dokumentów. np. . 158 § 2 i § 3 KK). Mówimy. i który oznacza przedmiot materialny. 158 § 1 KK przewiduje się umyślne przestępstwo udziału w bójce lub pobicie. ponieważ nie następuje po czynie. to mamy do czynienia z typem kwalifikowanym. a więc dobrem prawnym atakowanym przez sprawcę (i jednocześnie dobrem chronionym przez art. 189 § 2 KK w tej odmianie nie może więc być popełnione z winy mieszanej. Np. Przestępstwo stanowi zamach na nie i dlatego patrząc od strony przestępstwa nazywamy je przedmiotem zamachu. XII. własność. 189 § 2 KK przewiduje kwalifikowany typ przestępstwa pozbawienia człowieka wolności ze względu na to. Uwagi ogólne Przestępstwo jako czyn społecznie szkodliwy godzi w istotne dla społeczeństwa dobra prawne. że dobra te są przedmiotem przestępstwa. tzn. który polega na tym.. Typowymi przykładami są tutaj kwalifikowane typy przestępstw udziału w bójce lub pobiciu (art. Wina mieszana nie dotyczy przestępstw kwalifikowanych przez inne znamię niż następstwo. Szczególne udręczenie nie jest jednak następstwem czynu. o którym wspominaliśmy przy omawianiu problematyki strony przedmiotowej.to przedmiotem wykonawczym będzie tu kartka papieru.

Ustawodawca . 164 § 1 KK). a więc niebezpieczeństwo to nie wymaga dowodzenia w procesie karnym. że do ich znamion nie należy ani uszczerbek. by niebezpieczeństwo było "bezpośrednie". 159 KK nie musi jednak spowodować ani uszczerbku ani konkretnego niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia. Należą do tej grupy np. sprawca przestępstwa z art.art. Ad 3) Przestępstwa abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo charakteryzują się tym. ponieważ karalność tych czynów opiera się na abstrakcyjnym niebezpieczeństwie. konkretny czyn kwalifikowany z art. Podział przestępstw ze względu na przedmiot ochrony. Ustalić co jest dobrem chronionym przez dany przepis karny możemy na podstawie tytułu rozdziału albo przez odtworzenie motywów ustawodawcy. które jest uważane za niebezpieczne dla określonego dobra prawnego. 3) przestępstwa abstrakcyjnego narażenia dobra prawnego. oszustwo. Mimo to. 159 lub 200 KK nie może się skutecznie tłumaczyć nienastąpieniem uszczerbku dla przedmiotu ochrony ani jego niebezpieczeństwa. spowodowanie niebezpieczeństwa pożaru (art. podzielić na trzy grupy: 1) przestępstwa polegające na naruszeniu dobra prawnego. udział w niebezpiecznej bójce lub pobiciu (art.: używanie broni lub innego niebezpiecznego przedmiotu przez uczestnika bójki lub pobicia (art. w drugim prawidłowy rozwój dziecka. Przy opisie takich typów przestępstw przepisy karne wymagają na ogół. 2. 189 KK wymienia wśród znamion wolność jako dobro prawne chronione tym przepisem. W pierwszym z tych przykładów przedmiotem ochrony jest życie i zdrowie człowieka. 200 KK może nie wywołać negatywnych skutków w psychice dziecka ani nawet bezpośredniego niebezpieczeństwa takich skutków. zabójstwo. Ad 2) Do tej grupy zaliczamy przestępstwa. przy których do znamion należy skutek w postaci stanu konkretnego niebezpieczeństwa dla dobra prawnego. pozbawienie wolności. 2) przestępstwa polegające na narażeniu dobra prawnego na konkretne niebezpieczeństwo. stosując kryterium przedmiotu ochrony. ani konkretne niebezpieczeństwo dla dobra prawnego. Najczęściej jednak przedmiot przestępstwa nie należy do jego ustawowych znamion. ale to niebezpieczeństwo nie należy do znamion. Ad 1) Zalicza się tu typy przestępstw. np. zgwałcenie. np. Polegają one jednak na zachowaniu. Podobnie. 158 § 1 KK). Popełnienie konkretnego czynu z art. 159 KK) i doprowadzenie do obcowania płciowego małoletniego poniżej lat 15 (art. 200 KK). kierującym ustawodawcą przy tworzeniu przepisu. do znamion których należy uszczerbek wyrządzony określonemu dobru prawnemu. jest tylko pewnym założeniem. które nie należy do znamion. naruszenie nietykalności cielesnej. Typy przestępstw możemy.

ze względu na trudności z ustaleniem związku przyczynowego w takich sprawach. że tego rodzaju czyny na tyle często statystycznie wywołują negatywne skutki. która ją legalnie posiada. dobro zaatakowane popełnieniem przestępstwa określonego w tym przepisie . Przyklad 1: Przestępstwo z art. do którego znamion należy uszczerbek dla dobra prawnego. czy też patrząc na to z drugiej strony. rodzajowy i ogólny przedmiot ochrony. Nb. Np. 263 § 4 KK jest przestępstwem materialnym. Nie jest tak jednak zawsze. ustawodawca ujął przestępstwo z art. natomiast co do poszczególnych typów przestępstw z tego rozdziału. bo jego popełnienie nie musi się łączyć z uszczerbkiem dla dobra prawnego w postaci naruszenia porządku publicznego. 239 KK (poplecznictwo) będzie to prawidłowy przebieg postępowania karnego. ponieważ do jego znamion należy skutek w postaci utraty broni palnej przez osobę. jest to przestępstwo abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo. w wypadku przestępstwa z art. że typy przestępstw wymienione w punktach 1 ) i 2) są z reguły przestępstwami materialnymi. W wypadku przestępstwa z art. Jednocześnie jednak. Indywidualny. że nie jest celowe żądanie udowadniania wystąpienia tych skutków w konkretnym przypadku. a przestępstwa abstrakcyjnego narażenia (grupa 3) są z reguły przestępstwami formalnymi. W tym znaczeniu posługiwaliśmy się pojęciem przedmiotu przestępstwa w dotychczasowych rozważaniach. 238 KK (zawiadomienie o niepopełnionym przestępstwie) chodzi o ochronę organów . Można powiedzieć.opiera się tutaj na założeniu. Przedmiot rodzajowy to dobro prawne chronione nie przez jeden przepis lecz przez grupę przepisów karnych. Powstaje tutaj pytanie. z reguły zamieszczonych w jednym rozdziale KK. ponieważ również wśród przestępstw abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo mogą być przestępstwa materialne. 200 KK jako przestępstwo. jeżeli należący do znamion skutek ma inny charakter niż uszczerbek lub niebezpieczeństwo dla przedmiotu ochrony. Tworzenie typów przestępstw abstrakcyjnego narażenia na niebezpieczeństwo uzasadnione jest także względami na trudności dowodowe. Wyróżnia się jednak także pojęcia rodzajowego (grupowego) i ogólnego przedmiotu przestępstwa. możemy określić ich indywidualne przedmioty ujęte mniej abstrakcyjnie. Dobro prawne będące przedmiotem ochrony pojedynczego przepisu karnego. Gdyby np. w jakiej relacji pozostaje przedstawiony wyżej podział przestępstw do podziału na przestępstwa materialne i formalne (por. co mogłoby być możliwe dopiero po latach albo zupełnie niewykonalne. 3. przedmiotem rodzajowym dla przestępstw z rozdziału XXX KK jest wymiar sprawiedliwości. jakie powstawałyby przy ich ujęciu w inny sposób. 93-100). konieczne byłoby udowodnienie tego uszczerbku (negatywnego wpływu na rozwój dziecka) w konkretnej sprawie.nazywamy indywidualnym przedmiotem ochrony (zamachu).

uważanej z różnych względów za dobro wymagające ochrony. które jest chronione przez prawo karne. ponieważ "zawierają związek małżeński.ścigania przed podejmowaniem niepotrzebnych czynności itd. ponieważ w czasie zawarcia małżeństwa przed 5 laty byli ludźmi niezamożnymi i ceremonia ślubna musiała być ograniczona do czynności administracyjnych w USC. Mimo to. Ich czyn wypełnia znamiona bigamii z art. pomimo że pozostają już w związku małżeńskim". Ma to miejsce wtedy. które musi być udowodnione w procesie karnym dla przypisania komuś popełnienia danego przestępstwa. Znaczenie pojęcia przedmiotu przestępstwa wiąże się nie tylko z jego normalną funkcją jako jednego ze znamion przestępstwa (wtedy. i wskazując. Mogą więc one tylko przeważyć szalę na rzecz jednej z wersji interpretacyjnych dopuszczalnych językowo. będącego przedmiotem ochrony danego przepisu. Znaczenie przedmiotu ochrony przy interpretacji przepisu. stanowiących indywidualne i rodzajowe przedmioty przestępstwa. z którą już pozostaje od 5 lat w związku małżeńskim. Większe znaczenie może mieć argumentacja odwołująca się do przedmiotu przestępstwa dla wykładni zwężającej. Trzeba jednak się zastrzec. a więc pośrednio do sensu przepisu . natomiast obecnie stać ich na zawarcie ślubu w pełnej gali i urządzenie wystawnego przyjęcia. które jest przedmiotem ochrony danego przepisu karnego pozwala przede wszystkim zrozumieć sens tego przepisu. Można co najwyżej mówić o pewnym zbiorze dóbr prawnych. Szczególnie w socjalistycznej nauce prawa karnego poświęcano temu zagadnieniu wiele uwagi. Przykład 3: Y uporczywie uchyla się od alimentacji .nie mogą prowadzić do wykładni rozszerzającej sprzecznej z językowym znaczeniem przepisu. gdy uznajemy jakiś czyn za niewypełniający znamion czynu zabronionego. którym jest zasada monogamii. Ustalenie dobra prawnego. którego ochrona jest zadaniem całego prawa karnego. O ogólnym przedmiocie ochrony i zamachu mówi się. Niewątpliwie. 206 KK. że tym ogólnym przedmiotem ochrony jest całokształt stosunków społecznych. że argumenty odwołujące się do przedmiotu ochrony. 206. jako że prawo karne ma charakter klasowy. upolityczniając tę problematykę. w których utrzymaniu zainteresowana jest klasa panująca. gdy przedmiot do znamion należy). W literaturze i orzecznictwie podkreśla się znaczenie pojęcia przedmiotu przestępstwa dla wykładni przepisów karnych. nie ma tutaj żadnego naruszenia przedmiotu chronionego przez art. mając na myśli bardzo już abstrakcyjnie ujęte dobro. ponieważ nie ma on żadnego negatywnego znaczenia dla dobra prawnego. W rzeczywistości trudno jest wskazać takie ogólne dobro prawne. posługiwanie się tym pojęciem może być pomocne w przypadku wątpliwości interpretacyjnych. 4. Przykład 2: X zawiera powtórne małżeństwo z panią Y.

Te formy naruszenia prawa karnego przyjęło się nazywać formami zjawiskowymi. Uwagi ogólne. której dotyczą'. Dlatego KK w art. fakt. Poza tym wyróżnia się formy stadialne. lecz dobro dziecka sprawcy . Podobieństwo przestępstw. przestępstwami podobnymi są przestępstwa należące do tego samego rodzaju. że przedmiotem ochrony przepisu karnego o niealimentacji nie jest powaga wyroku sądu rodzinnego stwierdzającego ojcostwo. Przykłady te ilustrują rolę pojęcia przedmiotu przestępstwa w interpretowaniu przepisu karnego tak. Dla form zjawiskowych popełnienia przestępstwa. Ponieważ zaś przez przestępstwa tego samego rodzaju przyjęło się rozumieć przestępstwa skierowane przeciwko temu samemu lub zbliżonemu dobru prawnemu. I.dziecka. Formy popełnienia przestępstwa. 11 S § 3. podżeganie i pomocnictwo. że polegają one na współdziałaniu dwóch lub więcej osób. sprawstwo kierownicze. Według art. innych niż zwykłe sprawstwo. 20-23 określa te osoby wspólną nazwą "współdziałający". wskazując. 21 podkreśla zasadę indywidualizacji odpowiedzialności karnej (zwaną też zasadą indywidualizacji winy). Zgodnie z tą zasadą. 209 KK dochodzi do uchylenia prawomocnego wyroku stwierdzającego jego ojcostwo. Mówiąc o popełnieniu przestępstwa mamy na ogół na myśli jego dokonanie w formie osobistego wypełnienia jego znamion. aby interpretacja ta nie była oderwana od sensu przepisu. mimo zobowiązania wynikającego z prawomocnego wyroku stwierdzającego jego ojcostwo. wobec tego o podobieństwie przestępstw rozstrzygamy według kryterium przedmiotu przestępstwa. głoszącą. Oprócz zwykłego sprawstwa wyróżnia się mianowicie współsprawstwo. Jeżeli przyjąć (jak to uczynił SN). że: "Okoliczności osobiste. Przeciwnie. charakterystyczne jest. Nie oznacza to jednak odpowiedzialności zbiorowej. że obok dokonania przestępstwa może być ono popełnione w formie przygotowania i usiłowania. wyłączające lub łagodzące albo zaostrzające odpowiedzialność karną uwzględnia się tylko co do osoby. § 9. że jeden ze współsprawców . że ojcem dziecka jest Z. Katalog form popełnienia przestępstwa jest jednak znacznie szerszy. 291 KK). W trakcie postępowania o przestępstwo z art. 5. Przedmiot przestępstwa ma też istotne znaczenie przy ustalaniu podobieństwa przestępstw istotnego zwłaszcza dla stosowania przepisów o recydywie. 286 KK) i paserstwa (art. Na przykład podobne są przestępstwa oszustwa (art. KK w art. a następnie do stwierdzenia w kolejnym procesie. ponieważ obydwa skierowane są przeciwko mieniu.to tak określonego dobra czyn Y-a nie naruszył. np.

to każda z nich jest współsprawcą kradzieży tej sumy. Gdyby więc nie posłużenie się konstrukcją współsprawstwa. jeżeli 5 osób ukradnie wspólnie teczkę z 50 000 zł. zadając ofierze ciosy nożami. 21 § 2 KK wynika. Sprawstwo. 190 KK). art. dwie osoby. 18 § 1 KK. że działania dwóch lub więcej osób objęte są ich porozumieniem (element subiektywny) i są pewnym działaniem wspólnym. Sprawstwo. Z art.jest recydywistą. trzy osoby działając wspólnie dokonują zabójstwa. Również przestępstwa nieumyślne mogą być popełnione w formie współ sprawstwa. ponieważ każdemu ze współsprawców przypisujemy popełnienie przestępstwa rozboju. Definicję różnych odmian sprawstwa zawiera art. Podobnie. W tym drugim przykładzie sens konstrukcji współsprawstwa jest najbardziej widoczny. że wszyscy współsprawcy mają wymagają cechę podmiotu. trzech żołnierzy popełnia wspólnie dezercję. popełniono zaś dwa inne przestępstwa: jeden ze sprawców dopuścił się groźby karalnej (art. Współsprawstwo. Oznacza to. Podobnie. Oznacza to z jednej strony osobiste (nie przez inną osobę) wypełnienie znamion. wbrew rzeczywistości. że współsprawstwo przestępstwa in- . Przede wszystkim określa on czym jest zwykłe sprawstwo (zwane też "jednosprawstwem"). a drugi kradzieży (art. 1. które padając przygniata osobę trzecią. 21 § 2 KK) pod warunkiem. a nie sprawcą kradzieży 10 000 zł. l8 § 1 KK) polega na wykonaniu przestępstwa z inną osobą (osobami). że rozboju nie było. np. 278 KK). musielibyśmy uznać. nie zaostrza odpowiedzialności drugiego współsprawcy. np. że sprawca działał w stanie ograniczonej poczytalności nie wpływa na złagodzenie odpowiedzialności podżegacza lub pomocnika. ścinają drzewo. Współsprawstwo. stwierdzając. np. że chodzi o działanie pojedynczej osoby. składają się na pewną całość wypełniającą znamiona określonego przestępstwa (element obiektywny). Współsprawstwo przy popełnieniu przestępstwa indywidualnego właściwego jest możliwe (zob. nie zachowując środków ostrożności. że jedna z nich terroryzuje ofiarę bronią palną. Sprawstwo kierownicze. fakt. jeżeli dwie lub więcej osób wspólnie i w porozumieniu zachowuje się w sposób nieostrożny i wywołuje określony skutek. z drugiej strony określa się przez to sformułowanie. a druga odbiera jej portfel z pieniędzmi. II. Współsprawstwo (art. np. 2. że odpowiada za nie ten "kto wykonuje czyn zabroniony sam". chociaż żaden z nich swoim własnym działaniem nie wypełnił całości znamion tego przestępstwa. Mogą to być też zachowania się różnorodne. dwie osoby dokonują rozboju w ten sposób. Współsprawcy mogą dokonywać wspólnie działań jednorodnych.

. 148 § 2 KK). 148 § 1 KK). jeżeli wiedział. i znamiona jego zostały wypełnione). który cechy indywidualnej nie ma . że X nigdy nie może odpowiadać jako współsprawca (co nie wyklucza odpowiedzialności za pomocnictwo). chyba że wypełni znamiona morderstwa (art. 339 KK. Taka konkluzja wynika z treści art.. że konsekwencje występowania cechy indywidualizującej przenoszą się na drugiego współsprawcę tylko przy typie kwalifikowanym. że jeżeli to niewłaściwe przestępstwo indywidualne stanowi uprzywilejowany typ przestępstwa. ciąży na nim obowiązek opieki). 160 Q 2 KK. Przykład 4: Dwie osoby. z tym.dywidualnego możliwe jest również wtedy. "w celu trwałego uchylenia się od służby wojskowej". Przykład 1: X. Przy przestępstwach indywidualnych niewłaściwych współsprawstwo jest również możliwe. Żołnierz działa. Ponieważ dzieciobójstwo dokonywane przez matkę (art. 21 § 2 KK. Natomiast. narażają na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia dziecko jednej z nich. Przykład 3: X zabija noworodka wspólnie i w porozumieniu z matką będąca pod wpływem silnego przeżycia związanego z przebiegiem porodu. jeżeli taki istnieje. przeskakuje razem z nim przez ogrodzenie jednostki wojskowej. Przykład 2: X wspólnie i w porozumieniu z kolega lotnikiem wojskowym "samowolnie używa wojskowego statku powietrznego" (art.) stanowiącą znamię czynu zabronionego. wpływającą chociażby tylko na wyższą karalność". a więc X odpowiada za zwykłe zabójstwo umyślne (art. Pozostali współsprawcy zaś tylko o występowaniu tej cechy wiedzą. 21 § 2 KK. 149 KK) jest przestępstwem indywidualnym niewłaściwym typu uprzywilejowanego. że działa wspólnie z żołnierzem. działając wspólnie i w porozumieniu. jeżeli chodzi o przestępstwo indywidualne niewłaściwe typu kwalifikowanego. ponieważ ma wymaganą tym przepisem cechę indywidualizującą (tj. który tak właśnie każe traktować "okoliczność osobistą (. Ujęcie znamion dezercji w tym przepisie powoduje.sytuacja ta nie jest objęta art.. po czym wspólnie odjeżdżają przygotowanym wcześniej samochodem. zabierając je na niebezpieczną wspinaczkę. czyli cecha podmiotu wpływa na niższą karalność . dostarcza mu cywilne ubranie. Ojciec dziecka odpowiadać będzie z art. to współsprawca. jak tego wymaga art. 361 KK). W tym przykładzie nie jest wykluczone potraktowanie go jako współsprawcy. Można więc w skrócie powiedzieć. to współsprawca nie mający cechy indywidualizującej będzie mimo to odpowiadał za typ kwalifikowany jeżeli o istnieniu tej cechy u drugiego współsprawcy wiedział.odpowiada za przestępstwo typu podstawowego (ewentualie kwalifikowanego. gdy tylko jeden współsprawca ma wymaganą cechę podmiotu. kolega żołnierza. Potraktowanie ich jako współsprawców przestępstwa indywidualnego nie zawsze będzie jednak możliwe.

ale może też łączyć się po prostu z uznaniem autorytetu osoby kierującej lub jej przewagi intelektualnej albo też faktycznej władzy w ramach organizacji przestępczej. przewidując jedynie szczególną odmianę sprawstwa pośredniego. nie porozumiewając się ze sobą. także ten. która własnym działaniem nie wypełnia znamion przestępstwa. Umożliwia to sprawcy kierowniczemu . jaką jest sprawstwo kierownicze. wydawanie poleceń co do sposobu prowadzenia akcji przestępczej. 160 § 2 KK. Może to być sprawstwo kierownicze sensu stricto lub sprawstwo kierownicze w formie polecenia wykonania czynu zabronionego. Polski KK nie wspomina o tej formie popełnienia przestępstwa. które może wprawdzie wynikać z formalnego podporządkowania (stosunek przełożony podwładny). jeżeli dwie osoby popełniają przestępstwa w tym samym czasie i miejscu. ale może to też być uzależnienie czysto faktyczne. sprawstwo kierownicze. według art. Współsprawstwo nie zachodzi. 21 § 3 KK). Jest to tzw. ale jej zachowanie się jest czymś więcej niż tylko podżeganiem lub pomocnictwem. odstępuje jednak w pewnym stopniu od prawnych konsekwencji tego zrównania. Taką sytuację nazywamy sprawstwem równoległym. np. Może to być zależność urzędowa (polecenie byłoby wówczas poleceniem służbowym) lub wynikające z podporządkowania w wojsku (polecenie przybiera wówczas formę rozkazu). że jego współtowarzysz jest ojcem dziecka. polegającego na popełnieniu przestępstwa za pośrednictwem innej osoby. Forma ta umożliwia potraktowanie jako sprawcy również takiej osoby. 18 § 1 KK. Jego istotą jest pewne podporządkowanie wykonawców sprawcy kierowniczemu. 3. Ustawodawca. jeżeli wiedział. Doktryna prawa . ale niezależnie od siebie. "kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby. pozwalając nadzwyczajnie złagodzić karę współdziałającemu (w tym i współsprawcy). np.natomiast drugi uczestnik wspinaczki również odpowiada za typ kwalifikowany z art. W teorii prawa karnego znane jest pojęcie sprawstwa pośredniego. plądruje ten sam sklep. 18 § 1 sprawstwo kierownicze występuje w dwóch odmianach. zrównując występowanie cechy z wiedzą o niej u współsprawcy. Druga postać sprawstwa kierowniczego polega na wydaniu polecenia wykonania czynu przez wykorzystanie uzależnienia wykonawcy od polecającego. poleca jej wykonanie takiego czynu". Sprawstwo kierownicze sensu stricto nie musi (chociaż może) łączyć się z zapoczątkowaniem akcji przestępczej przez wydanie odpowiedniego polecenia. którego cecha nie dotyczy (art. Określone w art. uzależnienie narkomana od osoby dysponującej narkotykami. Sprawstwo kierownicze Za sprawstwo odpowiada. w czasie zamieszek ulicznych kilka osób. ewentualnie jej przerwania (OSNKW 115/1975).

20 odpowiadać będą odpowiednio za nieumyślne spowodowanie śmierci i za umyślne zabójstwo. 23 § 2 KK). 23 § 1 KK). 4. przy czym jeden z nich działał nieumyślnie. jako sprawstwa. Rozwiązanie takie. ponieważ jest rzeczą sporną. a nie jako sprawstwo. 23 § 1-2 KK). że zapłaci mu za zabicie osoby Z. wywołali wspólnie śmierć człowieka. ktoś lekkomyślnie udostępnia swój samochód osobie nie mającej odpowiednich umiejętności lub nietrzeźwej. ponieważ wykraczało to poza granice jego zamiaru. w orzecznictwie SN dopuszcza się możliwość zakwalifikowania czynu osoby. 20 KK. że sytuacja nazywana sprawstwem pośrednim powinna być traktowana jako podżeganie lub pomocnictwo. a wykonawca pozbawi ją życia . jeżeli sprawca kierowniczy polecił osobie od niego uzależnionej dokonać pobicia ofiary. zgodnie z którą każdy ze współdziałających odpowiada w granicach swojej umyślności lub nieumyślności. W konsekwencji. zaś może być wobec nich zastosowane nadzwyczajne złagodzenie kary. Np. Przepis ten zawiera zasadę. to udostępniający może być potraktowany jako pośredni sprawca nieumyślnego spowodowania śmierci. jeżeli dobrowolnie starali się mu zapobiec. Do wszystkich współdziałających wymienionych w art. Jest to więc przepis. W związku z tym.to takie przekroczenie granic polecenia nie obciąża sprawcy kierowniczego. 18 § 1 KK odnoszą się przepisy o czynnym żalu (art. drugi zaś godził się na śmierć ofiary . ale im się to nie udało (art. jeżeli dwaj współsprawcy np. przyczyniającej się do nieumyślnego przestępstwa innej osoby. to jego czyn zakwalifikujemy jako podżeganie do zabójstwa. Przykład 5: X umawia się z Y-kiem. 20 zasada nie pozwala też karać za eksces współdziałającego. Określona w art. nie jest jednak możliwe przy przestępstwach nieumyślnych. Indywidualizacja winy. 21 § 1 KK) statuuje zasadę indywidualizacji winy. współsprawców. sprawców kierowniczych oraz osób przez nich kierowanych) określa przede wszystkim art. który (obok wspomnianej już uprzednio reguły z art. Jeżeli np.karnego w Polsce przyjmuje więc. jeżeli dobrowolnie zapobiegli dokonaniu czynu zabronionego (art. i osoba ta spowoduje wypadek ze skutkiem śmiertelnym. Wyłączenie odpowiedzialności za eksces drugiej osoby dotyczy też podżegacza i pomocnika. Jeżeli X nie kieruje działaniem płatnego zabójcy Y-ka. Zarówno sprawca kierowniczy jak i zwykły współsprawca nie podlegają więc karze. czy polskie prawo karne przewiduje podżeganie i pomocnictwo do takich przestępstw. 18 § 1 KK (tj. Odpowiedzialność osób popełniających czyn zabroniony w konfiguracji wieloosobowej wymienionej w art. .zgodnie z art. jak w podanym przykładzie.

np. nie musi więc polegać na wypowiadaniu słów (chociaż tak jest najczęściej). nie jest to bowiem nakłanianie do określonego zachowania się. to bezkarność jego przenosiła się na podżegacza lub pomocnika. gest. Nie będzie więc podżeganiem w rozumieniu art. 18 § 2 KK nieumyślne nakłonienie do popełnienia czynu zabronionego. że są to samodzielne formy popełnienia przestępstwa a nie formy uczestnictwa w przestępstwie sprawcy głównego. wywoływanie u kogoś uczucia nienawiści do innej osoby. zmierza do wzbudzenia u adresata woli popełnienia czynu zabronionego. Podżeganie i pomocnictwo. . Podżegacz i pomocnik popełniają więc własne przestępstwa. Z drugiej strony. wymaganie by podżeganie polegało na nakłanianiu do czynu zabronionego oznacza. 1. Nakłanianie jest pojęciem szerszym niż "namawianie". że nie wystarczy np. 20. z 1932 r. Współczesne ustawodawstwa karne pozostające przy koncepcji udziału w cudzym przestępstwie. który był podżegany lub któremu pomagano. podżegacz musi chcieć nakłonić podżeganego i chcieć. 18 § 2 KK). Konsekwencją takiego stanowiska była przez długi czas tzw. Jeżeli np. prof. regulację prawną podżegania i pomocnictwa oparto na zasadzie. W polskim prawie karnym. Przepis o podżeganiu nie mówi o podżeganiu do popełnienia przestępstwa. 2. ani też nakłonienie w zamiarze ewentualnym. Strona podmiotowa podżegania polega na umyślności w postaci zamiaru 162 bezpośredniego. tzn. mimo że czynu niepoczytalnego nie nazywamy przestępstwem ze względu na brak winy. odstępują przeważnie od tego rodzaju konsekwencji tej koncepcji. by popełnił on czyn zabroniony. tzn. lecz do popełnienia "czynu zabronionego". Uwagi ogólne Podżeganie i pomocnictwo traktowane są w ustawodawstwach karnych wielu krajów jako formy udziału w przestępstwie popełnianym przez sprawcę głównego. i przez tworzenie szeregu wyjątków zmierzają do uniezależnienia odpowiedzialności podżegacza i pomocnika od odpowiedzialności sprawcy głównego. Podżeganie.k. Makarewicza. np.III. nakłanianie osoby niepoczytalnej do zachowania się naruszającego przepis karny. Podżeganie polega na nakłanianiu innej osoby do popełnienia czynu 161 zabronionego (art. akcesoryjność odpowiedzialności podżegacza i pomocnika. pod wpływem poglądów głównego twórcy k. Będzie więc podżeganiem. a ich odpowiedzialność powinna być uniezależniona od odpowiedzialności sprawcy głównego. sprawca główny nie odpowiadał z powodu działania w błędzie lub w stanie niepoczytalności. zależność tej odpowiedzialności od odpowiedzialności sprawcy. jeżeli treść. KK deklaruje zasadę niezależności odpowiedzialności w art. Wystarczy każda inna forma zachowania się. jaką się w ten sposób przekazuje.

do tłumu lub do czytelników artykułu w prasie. np. może ono. Pomocnictwo może być popełnione tylko umyślnie. Art. 18 § 3 KK. ale może to przewidzieć (niedbalstwo) to jego zachowanie się nie będzie pomocnictwem w świetle art. być uznane za tzw. to zachowanie się X-a nazwiemy pomocnictwem. jeżeli nakłaniający o istnieniu zamiaru popełnienia przestępstwa u nakłanianego nie wie. udzielenie rady lub informacji (art. ułatwiając sprawcy popełnienie czynu zabronionego. ale inaczej niż przy podżeganiu może to być nie tylko zamiar bezpośredni. Zwracanie się do osób indywidualnie nieoznaczonych. która ma już zamiar popełnienia przestępstwa nie jest podżeganiem. że zawarte w nim wyliczenie ma charakter przykładowy i nie wyczerpuje możliwych form pomocnictwa. musi ono mieć miejsce przed lub w trakcie czynu. Udzielanie pomocy po popełnieniu przestępstwa (np. ale przypuszczając. osoba pilnująca mienia udając. 18 § 3 KK). Ponieważ istotną pomocnictwa jest ułatwianie popełnienia czynu zabronionego. 18 § 3 KK wyraźnie stwierdza. pomocnictwo psychiczne. Ogólnie dzielimy pomocnictwo na fizyczne (np. Podżeganie to nakłanianie zindywidualizowanej osoby (osób). 239 KK). że pomocnictwo może być popełnione również przez zaniechanie. Pomocnictwo. może wypełniać znamiona publicznego nawoływania do popełnienia przestępstwa (art. Przykład 6: X sprzedaje Y-wi truciznę. Pomocnictwo polega na ułatwianiu innej osobie popełnienia czynu zabronionego przez dostarczenie jej narzędzi. Jeżeli ustalimy. jeżeli ułatwia nakłanianemu popełnienie przestępstwa. Pewne zachowania się. ułatwia popełnienie kradzieży. że Y chce jej dla wytępienia szczurów (lekkomyślność) lub też nie przychodzi mu na myśl właściwy cęł Y-ka. środka przewozu. że X chciał czynu Y-ka (zamiar bezpośredni) lub godził się nań (zamiar ewentualny). Jeżeli jest to natomiast świadome podtrzymywanie istniejącego zamiaru.Nakłanianie osoby. ułatwiając mu w ten sposób popełnienie zabójstwa. Z treści przepisu ("w szczególności") wynika. Jeżeli natomiast X sprzedał truciznę przewidując. Może ono również polegać np. 3. na staniu na czatach lub podwiezieniu sprawcy na miejsce włamania. Może ono być potraktowane jako nieudolne usiłowanie nakłonienia. ponieważ ułatwienie przez niego popełnienia czynu zabronionego nie było umyślne. ukrywanie sprawcy) może wypełnić znamiona poplecznictwa (art. jeżeli osoba mająca prawny szczególny obowiązek niedopuszczenia do czynu zabronionego nie dopełnia swego obowiązku. że może chodzić o zabójstwo. że nie widzi złodzieja. mogą być też . 255 KK). lecz także ewentualny. udzielenie rady). związane z ułatwieniem sprawcy korzystania z owoców przestępstwa. dostarczenie narzędzi) i psychiczne (np. np.

W świetle tej koncepcji za współsprawcę uznana może być również osoba nie wypełniająca własnym działaniem znamion przestępstwa. Powstaje tu problem. Problem taki może być rozstrzygnięty przy pomocy różnych kryteriów. . że działanie osoby Z było pomocnictwem. że w razie rezygnacji z popełnienia czynu przez współdziałającego uznałaby ona automatycznie swoje działania za bezprzedmiotowe. Działający w porozumieniu z X-em Z oświetla latarką Y-ka. W polskiej nauce prawa karnego przeważają poglądy odpowiadające teorii forma1no-obiektywnej oraz teorie mieszane. W polskiej nauce prawa karnego teorię tę reprezentuje A. Uważa się jednak.zakwalifikowane jako paserstwo (art. Wąsek. mamy do czynienia ze współsprawstwem. Według teorii subiektywnej badać należy. Natomiast orzecznictwo SN jest w tym względzie niejednolite i odwołuje się do kryteriów zaczerpniętych z różnych teorii współsprawstwa. że poplecznictwo lub paserstwo przyrzeczone sprawcy przed popełnieniem czynu może mu ułatwić jego popełnienie. to mamy do czynienia ze współsprawstwem. Trudnym problemem teoretycznym i praktycznym jest rozgraniczenie pomocnictwa od współsprawstwa. czy mamy do czynienia ze współsprawstwem czy pomocnictwem powinno być to. czy czyn polega na realizacji znamion danego przestępstwa. Przykład 7: X zabija Y-ka strzelając do niego w nocy z broni palnej. odnosząc ją jednak tylko do sytuacji.). by w ten sposób umożliwić celne strzały. ponieważ nie miałaby czego ułatwiać. 148 § 1 KK). czy też wspólnie z X-em dopuścił się zabójstwa Y-ka (współsprawstwo). 116 i n. czy świecenie przez Z-ta latarką było istotnym wkładem w popełnienie zabójstwa. 291-292 KK). a więc czy uważa się sam za jego współautora. czy Z traktował czyn jako własne. czy Z tylko ułatwił popełnienie czynu X-owi (a więc czyn jego jest pomocnictwem). ponieważ nie możemy jej zachowania się uznać za "zabijanie człowieka" (art. czy też tylko działaniem ułatwiającym. czy zachowanie się danej osoby było istotnym wkładem w popełnienie przestępstwa. Współsprawstwo. Według teorii materialno-obiektywnej. czy też zamiarem jego było tylko ułatwienie przestępstwa X-owi. W podanym przykładzie musielibyśmy stwierdzić. Według teorii formalno-obiektywnej kryterium takim powinno być to. Jeżeli tak jest. decydujące dla ustalenia. Jeżeli wymóg istotności wkładu został spełniony. bez którego X mógłby się jednak obyć. Pomocne dla ustalenia rodzaju nastawienia psychicznego takiej osoby może być stwierdzenie. a więc być potraktowane jako rodzaj pomocnictwa psychicznego. popełnione wspólnie z X-em przestępstwo. kiedy chodzi o osobę nie wypełniającą osobiście znamion przestępstwa. W podanym wyżej przykładzie konieczne byłoby więc rozstrzygnięcie. jeżeli tylko działała z nastawieniem psychicznym charakterystycznym dla sprawcy (animus auctoris). Wqsek. gdyż wypełnianie całości lub części znamion zawsze będzie współsprawstwem (zob.

18. 115 § I KK). Zarówno podżeganie jak i pomocnictwo mogą być popełnione w formie usiłowania. 18 § 2 KK. że wie o tym. podżeganie do pomocnictwa itd. należy zastosować kryterium subiektywne sprawdzając. że art. Jest kwestią sporną.co byłoby wewnętrznie sprzeczne. Przykład 8: X. Wydaje się.kryteriów zaczerpniętych z teorii formalnoobiektywnej i teorii subiektywnej. mówiąc o czynie zabronionym. przy których szczególna cecha sprawcy decyduje o istnieniu typu kwalifikowanego (np. 177 KK. Jeśli takiego wypełniania nie ma. Wystarczy. w którym wymaga się. szpiegostwo). oczywiście. czy w świetle art. lecz także pomocnictwo i podżeganie. że żołnierzem jest osoba podżegana. by potraktować ją jak podżegacza. . jeśli podżegacz lub pomocnik wiedzą o występowaniu takiej cechy u sprawcy (art. 21 § 2 KK). Wydaje się. skoro oznaczałoby wzbudzanie woli popełnienia przestępstwa nieumyślnego. że zachowanie się X-a nie może być uznane za podżeganie do przestępstwa z art. 153-159). jeżeli podżeganie nie uda się nakłonić osoby podżeganej do popełnienia przestępstwa albo pomocnikowi nie uda się.w określonej kolejności . W nauce prawa karnego jest też kwestią sporną. jak opisane w przykładzie. czy możliwe jest podżeganie i pomocnictwo do przestępstw nieumyślnych. Podżeganie i pomocnictwo odnoszą się również do przestępstw indywidualnych. przy .Wydaje się. Chodzi. Wystarczy. tzn. 18 § 2 i 3 KK możliwe jest tzw. że ustalenie. "łańcuszkowe" podżeganie i pomocnictwo. W podanym przykładzie musiałoby to być więc nakłanianie do spowodowania wypadku drogowego. by było to nakłanianie do czynu zabronionego (w rozumieniu art. Stoi temu na przeszkodzie ujęcie podżegania w art. W pewnych przypadkach mogą one być bowiem potraktowane jako sprawstwo pośrednie (por. np. Nb. osoba nakłaniająca do dezercji nie musi być żołnierzem.. czy mamy do czynienia ze współsprawstwem czy pomocnictwem powinno się przede wszystkim opierać na kryterium wypełniania znamion przestępstwa. Byłoby to więc zastosowanie . że odpowiedź na to pytanie powinna być twierdząca. ma na myśli nie tylko określony typ przestępstwa (np. czy dana osoba działała z zamiarem właściwym dla współsprawcy czy dla pomocnika. Ta sama zasada obowiązuje w odniesieniu do przestępstw indywidualnych niewłaściwych. nakłania go do nieostrożnej jazdy. Np. mimo starań. Odrzucenie koncepcji podżegania i pomocnictwa do przestępstw nieumyślnych nie musi oznaczać bezkarności działań takich. o umyślne podżeganie lub pomocnictwo. ułatwić popełnienia przestępstwa. to znaczy czy przepis ten obejmuje również podżeganie do podżegania. Jeśli chodzi o przestępstwa indywidualne właściwe. cechy występującej u sprawcy nie wymagamy u podżegacza lub pomocnika. rozbój. chcąc by Y spowodował wypadek drogowy.

które uczestniczą w zdarzeniu mającym znamiona przestępstwa. skoro według art.przestępstwie z art. tzn. 20 KK). IV. Kara za podżeganie i pomocnictwo wymierzana jest w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo (art. Wynika z tego przede wszystkim. Wymierzając karę za pomocnictwo. 22 KK. że podżegacz lub pomocnik "odpowiadają jak za usiłowanie" nie ma jednak istotnego znaczenia praktycznego. Uczestnictwo konieczne. 4. czynem lubieżnym (art. którą podżegają lub której udzielają pomocy. 1. dla ich popełnienia konieczne jest występowanie lub współdziałanie w zdarzeniu więcej niż jednej osoby (uczestnictwo konieczne). nie odpowiada za podżeganie osoba poniżej lat 15. nawet jeżeli ułatwiają sprawcy popełnienie przestępstwa lub do niego nakłaniają. 200 KK). ponieważ jego zamiar obejmował nakłonienie do tego przestępstwa. Jeżeli np. że odpowiadają oni w granicach swej umyślności (czyli swego zamiaru). Np. to podżegacz odpowiada tylko za podżeganie do rozboju. Wynika z niego pewne odstępstwo od zasady niezależności odpowiedzialności karnej podżegacza i pomocnika od odpowiedzialności sprawcy głównego. 160 § 2 KK). jeśli osoba podżegana do zabójstwa dopuści się uszkodzenia ciała. pokrzywdzona tzw. sąd może jednak zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary(art. jeżeli czynu tylko usiłowano dokonać podżegacz i pomocnik odpowiada jak za usiłowanie (mimo że jego zachowanie się odpowiada pojęciu dokonanego podżegania lub pomocnictwa). a osoba podżegana dopuści się zabójstwa. Tego rodzaju uczestnicy konieczni nie ponoszą odpowiedzialności za podżeganie lub pomocnictwo. niezależnie od odpowiedzialności sprawcy głównego (art. 19 § 2 KK). ale są jednocześnie jego ofiarami. Odpowiedzialność podżegacza i pomocnika. eksces osoby. 19 § 1 KK). 14 § 1 KK "sąd . Według art. Podobnie będzie w sytuacji odwrotnej. podżegacz nakłania do rozboju. Zakres. podżegacz będzie odpowiadać z przepisu o zabójstwie. Szczególną kategorię uczestników koniecznych stanowią osoby. nawet jeżeli do popełnienia przestępstwa doszło wskutek nakłaniania z jej strony. W świetle opisów ustawowych niektórych typów przestępstw. Zasadniczą regułą odpowiedzialności podżegacza i pomocnika jest to. granice jego zamiaru przekroczyło. ponieważ taki czyn mieścił się w granicach jego zamiaru. Np. 22 § 1 KK. że podżegacz i pomocnik nie odpowiadają za tzw. łapownictwo (art. Określenie. 228 KK) zakłada istnienie dwóch stron: wręczającego łapówkę i osoby przekupywanej. Zakresu odpowiedzialności za podżeganie i pomocnictwo dotyczy także art. Popełnione faktycznie zabójstwo.

Podobnie. zawiadamiając policję o zamiarach sprawcy. nie zasługuje. Trzeba jednak przyznać. na dobrodziejstwo czynnego żalu. Podżegacz i pomocnik nie odpowiadają. Natomiast dla odpowiedzialności podżegacza i pomocnika istotne znaczenie ma fakt. zdaniem ustawodawcy. jako działanie jaskrawo niemoralne. a następnie udało mu się nakłonić tę osobę do rezygnacji z powziętego zamiaru.wymierza karę za usiłowanie w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa". ponieważ wówczas sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. tzn. Nie podlega więc np. mimo starań nie udało mu się zapobiec popełnieniu przestępstwa. która najpierw udzieliła informacji użytecznych dla popełnienia przestępstwa. sąd może zastosować wobec nich nadzwyczajne złagodzenie kary (art. Jeżeli czynny żal podżegacza lub pomocnika był nieskuteczny. jeżeli powiadomienie będzie dostatecznie wczesne. handlem narkotykami. X nie będzie mógł skorzystać z przepisu o czynnym żalu i poniesie normalną odpowiedzialność karną. a nawet odstąpić od jej wymierzenia (art. do którego uprzednio nakłaniali lub pomagali (art. że w odpowiednim czasie powiadomi policję. która przyłapie Y-ka na gorącym uczynku. że przytoczone tu argumenty przeciwko legalności prowokacji mają mniejszą siłę przekonywania w odniesieniu do takich sytuacji. by zapobiec dokonaniu przestępstwa. z góry zakładając. Wyłączenia odpowiedzialności. czyli do osoby. 22 § 2 KK). do którego podżegali lub pomagali nawet nie usiłowano dokonać. że czynu zabronionego. 3. 24 KK). które bez stosowania prowokacji nigdy by nie zaistniały. która nakłania inną osobę do popełnienia czynu zabronionego w celu skierowania przeciwko niej postępowania karnego (art. Nawet. a następnie uniemożliwiła jego popełnienie. Działanie metodą prowokacji jest dla nich zawsze kuszące jako łatwiejsza od innych metoda zbierania dowodów popełnienia przestępstwa. 2. w których osoba prowokowana zajmuje się już pewną działalnością przestępczą o dużej szkodliwości społecznej (np. . której istotą jest zastawienie swego rodzaju pułapki na osobę podżeganą. 23 § 1 KK). czyli dobrowolnie zapobiegli popełnieniu czynu zabronionego. nie będzie podlegała karze osoba. karze podżegacz. Bezkarność prowokacji mogłaby również wywrzeć niekorzystny wpływ na działalność organów powołanych do ścigania przestępstw. Prowokacja. Prowokator. ale szkodliwość tej metody polega na sztucznym mnożeniu przestępstw. Przepis o czynnym żalu nie ma zastosowania do prowokatora. 23 § 2 KK). jeżeli przejawili skuteczny czynny żal. Przykład: X nakłania Y-ka do popełnienia kradzieży z włamaniem. który najpierw nakłonił inną osobę do popełnienia przestępstwa.

o Straży Granicznej oraz niektórych innych ustaw (Dz.10. Z przepisów części ogólnej KK wynika jednak. 2 rozporządzenia Prezydenta RP z 24. Z takich motywów w polskim prawie karnym w okresie międzywojennym dopuszczono stosowanie prowokacji w działalności kontrwywiadowczej. o których mowa. V. Przy spełnieniu tych warunków.szpiegostwem. albo których wytwarzania. o Urzędzie Ochrony Państwa. Czynności te muszą zmierzać do sprawdzenia uzyskanych wcześniej. zachowanie się polegające na nabyciu w sposób niejawny lub przejęciu przedmiotów pochodzących z przestępstwa. ulegających przepadkowi. Gdyby bowiem dowody takie istniały. Ustawą z 21. Zasadniczą formą popełnienia przestępstwa jest jego dokonanie. Ustawa zastrzega jednak dodatkowo.in. i przerwanie jej przez doprowadzenie do skazania sprawcy. poważne przestępstwa skarbowe. o zmianie ustaw: o urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych.nie mogą również polegać na nakłanianiu do udzielenia lub przyjęcia takiej korzyści.U.1995 r. a także polegające na przyjęciu lub wręczeniu korzyści majątkowej . a w odniesieniu do czynów dotyczących przyjęcia lub wręczenia korzyści majątkowej . z natury rzeczy oparte jest na podejrzeniach nie popartych dostatecznymi dowodami. Jest tak przede wszystkim dlatego. o Policji.1934 r. terroryzmem). Prowokacja ma wówczas na celu przyłapanie jej na fragmencie tej działalności. które znajdujemy w poszczególnych rozdziałach KK i w innych ustawach karnych. na mocy art. że czynności. wymieniono tu wymuszenie rozbójnicze. o niektórych przestępstwach przeciwko bezpieczeństwu Państwa. Nie zmienia to jednak faktu. 515) wprowadzono w pewnym zakresie dopuszczalność stosowania prowokacji w trakcie czynności operacyjnorozpoznawczych Policji i UOP w sprawach o wyliczone w ustawie przestępstwa (m. Zalegalizowanie przez ustawodawcę posługiwania się prowokacją dla przerwania poważnej działalności przestępczej może być więc uważana za usprawiedliwione. stosowanie w danej sprawie prowokacji byłoby zbyteczne. przestępstwa przeciwko państwu. gospodarcze i przeciwko mieniu. kwalifikowane postacie łapownictwa). handel środkami odurzającymi i psychotropowymi.7. Nr 104.nie jest traktowane jako przestępstwo. że odpowiedzialność karną ponieść może . Formy stadialne przestępstwa. nie mogą polegać na kierowaniu działaniami wypełniającymi znamiona czynu zabronionego. przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu. przewożenie lub którymi obrót są zabronione. że założenie wyjściowe o prowadzeniu już przez osobę prowokowaną działalności przestępczej. handel bronią. W tej formie ujęte są przeważnie typy przestępstw. posiadanie. że w metodzie tej tkwi zawsze niebezpieczeństwo pomyłek i nadużyć. wiarygodnych informacji o przestępstwie oraz wykrycia sprawców i uzyskania dowodów. poz.

Nie jest to jednak katalog zamknięty. uznane bądź nie uznane za przygotowanie w rozumieniu art. Za elementy tego pochodu uważa się: 1) zamiar. Pierwszy element pochodu przestępstwa . Przykład 1: X zbiera informacje o trasie i czasie przejazdu Prezydenta RP. być podjęte w celu popełnienia czynu zabronionego. W rzeczywistości. Przygotowanie zdefiniowane jest w art. Tak więc identyczne obiektywnie zachowanie się może być. Pochód przestępstwa to pewien model teoretyczny. W nauce prawa karnego istnieje pojęcie tzw.również ten. Określone w przepisie czynności muszą. np. Jeżeli X czyni to w . ponieważ przestępstwo musi być czynem. a nie wyłącznie nastawieniem psychicznym człowieka. tzn. nie może być uznany za formę stadialną popełnienia przestępstwa. 1. Również przestępstwa umyślne często odbiegają od tego schematu. lub sporządzaniu planu działania. aby mogły być uznane za przygotowanie. W szczególności przy przestępstwach nieumyślnych mamy do czynienia wyłącznie z dokonaniem. Przygotowanie w sensie ścisłym polega na podjęciu czynności mających stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio do dokonania czynu zabronionego. kto dopuszcza się przygotowania przestępstwa.zamiar. 3) usiłowanie. kto dopuszcza się usiłowania. Przepis ten przewiduje dwie formy przygotowania: 1) przygotowanie w sensie ścisłym i 2) wejście w porozumienie. 16 § 1 KK. mogą być popełniane bez przygotowania. w zależności od tego czy cel taki występuje. Przygotowanie w sensie ścisłym. Przygotowanie. W definicji tej wylicza się przykładowo najbardziej typowe w praktyce formy przygotowania. o marce samochodu. zbieraniu informacji. schematu przedstawiającego stadia czynu przestępnego. 4) dokonanie. 16 § 1 KK. VI. którym jedzie i o przedsięwziętych środkach ochrony. większość konkretnych przestępstw nie odpowiada temu schematowi. Strona podmiotowa przygotowania polega więc na zamiarze bezpośrednim ukierunkowanym na osiągnięcie tego celu. Do form stadialnych zaliczamy więc tylko przygotowanie. w szczególności na uzyskiwaniu lub przysposabianiu środków. 2) przygotowanie. usiłowanie i dokonanie. pochodu przestępstwa (iter delicti). a w niektórych przypadkach ten. zawierający wszelkie możliwe etapy przestępstwa.

przygotowanie do przestępstwa nie zachodzi. w szczególności na zniszczeniu przygotowanych środków lub zapobieżeniu wykorzystaniu ich w przyszłości (art. a więc nie wystarczy samo zerwanie porozumienia. Karalność przygotowania. 339 § 4 KK). Jeżeli jednak ktoś. polskie prawo karne nie przewiduje karalności przygotowania do zabójstwa. 17 KK). gdy ustawa tak stanowi (art. Podobne znaczenie ma przepis o przestępstwie udziału w związku lub zorganizowanej grupie mającym na celu popełnianie przestępstw (art. Polega on na dobrowolnym odstąpieniu od przygotowania. ludobójstwo). Karalne jest przede wszystkim przygotowanie do niektórych przestępstw przeciwko pokojowi i przeciwko ludzkości (wojna napastnicza. Przygotowanie do przestępstwa jest karalne tylko wtedy. 270 § 3 KK) i dezercji (art.in. Odstąpienie od przygotowania musi polegać na pewnym zewnętrznym zachowaniu się niweczącym stworzone uprzednio warunki dalszego działania. Ogólną zasadą jest więc bezkarność przygotowania. Może to być porozumienie dwóch lub więcej osób. 4. 168 KK. przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu wymienionych w art. 16 § 2 KK). w celu popełnienia zabójstwa. art. 3. . Sprawca karalnego przygotowania może się uwolnić od odpowiedzialności przez przejawienie czynnego żalu. przepisy części szczególnej stawiają wyższe wymagania dla skorzystania z dobrodziejstwa czynnego żalu (zob. zdrady głównej i zamachu stanu. Np. polegające na uzgodnieniu zamiaru popełnienia konkretnego przestępstwa. W odniesieniu do karalnego przygotowania niektórych przestępstw. to może ponieść odpowiedzialność za nielegalne posiadanie tej broni (art. 134 KK). przeciwko państwu np. 263 § 2 KK). nabywa bez zezwolenia broń palną. karalność przygotowania do fałszowania pieniędzy (art. Wejście w porozumienie. W razie przygotowania polegającego na wejściu w porozumienie. Jeżeli natomiast robi to tylko dla zaspokojenia swojej ciekawości . Kodeks karny zawiera również takie przepisy. 258 KK). Drugą formą przygotowania jest wejście w porozumienie w celu dokonania czynu zabronionego. czynny żal polegać musi na podjęciu istotnych działań zmierzających do zapobieżenia dokonaniu. to jego zachowanie się odpowiada pojęciu przygotowania. które określają wprawdzie samodzielne typy przestępstw. 2. polegających w istocie na przygotowaniu do określonego przestępstwa. do fałszowania dokumentu (art. Ponadto KK przewiduje m. 310 § 4 KK). ale mogą być często zastosowane do sytuacji. Czynny żal. 131 § 2 KK). Wyjątki od tej zasady są w polskim prawie karnym dość nieliczne.celu dokonania zamachu (art.

natomiast przygotowanie jest w zasadzie bezkarne. bądź na obiektywne. że jakieś zachowanie jest przygotowaniem. że prawnokarne pojęcie usiłowania jest szersze od potocznego rozumienia tego pojęcia. 13 § 1 KK mówi ogólnie o zachowaniu się sprawcy. czy grozi za nie odpowiedzialność karna. 13 § 1 KK. w których co do następstwa wystarczy wina nieumyślna (art. Usiłowanie dotyczy zarówno przestępstw z działania. Jeżeli osobie Z uda się uratować. Zachowanie się sprawcy może być tylko wtedy uznane za usiłowanie. albo że jest usiłowaniem. Usiłowanie. ponieważ art. gdy chodzi o przestępstwa karalne również w postaci przygotowania) stwierdzenie takie decyduje tylko o wysokości zagrożenia karą. stadium przestępstwa jest usiłowanie. najczęściej decyduje o tym. że Z utonie. wrzucają ja z mostu do rzeki. chronologicznie. Rzadziej (tj. że może to być zamiar bezpośredni lub ewentualny. Najtrudniejszym do bliższego określenia i najbardziej kontrowersyjnym elementem definicji usiłowania jest element "bezpośredniości". Stwierdzenie więc. Są to: 1 ) zamiar popełnienia czynu zabronionego. kładące nacisk bądź na kryteria subiektywne. będzie to umyślne zabójstwo w zamiarze ewentualnym. W nauce prawa karnego i w ustawodawstwach karnych poszczególnych państw spotyka się różne definicje usiłowania. potraktujemy zachowanie się X-a i Y-ka jako usiłowanie zabójstwa w zamiarze ewentualnym. Według definicji zawartej w art. Jeżeli śmierć osoby Z nastąpi. Z faktu. l. wtedy. 2) zachowanie się zmierzające bezpośrednio ku dokonaniu. że przepis określający usiłowanie wymaga występowania zamiaru bez bliższego jego określenia. wynika. usiłowanie charakteryzuje występowanie trzech elementów. że usiłowanie jest w zasadzie zawsze karalne. Odróżnienie to jest bardzo ważne. chcąc dokuczyć osobie Z. 9 § 3 KK). Dopuszczenie przez KK możliwości usiłowania w zamiarze ewentualnym oznacza. Pośrednie zmierzanie do dokonania może być co najwyżej przygotowaniem. że instytucja ta nie odnosi się do przestępstw nieumyślnych. godząc się na to. jeżeli zmierza bezpośrednio do dokonania czynu zabronionego. zwłaszcza dlatego. . Przykład 1: X i Y. 3) brak dokonania. Wymaganie w definicji usiłowania elementu zamiaru akcentuje (co jest skądinąd oczywiste). jak i z zaniechania. chociaż nie byłoby to nazwane usiłowaniem w języku potocznym. Usiłowanie nie odnosi się również do przestępstw popełnianych z winy mieszanej. Definicja Kolejnym.VII.

skoro od rzucenia się X-a na Y-ka z pięściami oddzielone jest ono zachowaniem się polegającym na wyjściu zza drzewa. Rozstrzygnięcia w konkretnych przypadkach. Np. celnym już strzałem powoduje śmierć Y-ka (dokonanie). a po nadejściu wychodzi zza drzewa i bijąc Y-ka pięściami zabiera mu teczkę z pieniędzmi (dokonanie). odwołując się do elementu bezpośredniości zmierzania przez sprawcę ku dokonaniu. którą możemy określić jako "zabijanie". a więc gdzie kończy się przygotowanie a zaczyna dokonanie. tak jak to jest przy koncepcji "początku dokonania". przez pewien czas czatuje na Y-ka. ukrywa się za drzewem przy drodze (przygotowanie). że zachowanie się sprawcy zmierzające do dokonania przestępstwa ustawodawca uważa za "zmierzanie bezpośrednio" do dokonania. rozglądając się. którą Y zwykle przechodzi (przygotowanie). usiłowaniem jest wg niej zachowanie się zapoczątkowujące określoną w znamionach czynność czasownikową. 1992 w art. W tym celu ustala czas i trasę. należy uwzględnić również definicję przygotowania. 16 § 1 KK "tworzenie warunków". czy czatowanie na Y-ka jest już usiłowaniem. tj. czy jakieś zachowanie się jest jeszcze przygotowaniem. KK francuski z r. Powtórnym. gdy sprawca rozpoczął już czynność. czy już usiłowaniem. Usiłowaniem jest według nich zachowanie się zmierzające do dokonania. usiłowanie zabójstwa będzie miało miejsce. Rozważając. czy on już nadchodzi (usiłowanie). to powiemy. Np. jedzie samochodem na miejsce gdzie spodziewa się zastać Y-ka (przygotowanie). ma charakter obiektywny. że czatowanie na Y-ka nie zmierzało bezpośrednio do dokonania. Po przybyciu na miejsce sięga do torby po broń (usiłowanie) i strzela do Y-ka chybiając (usiłowanie). jeżeli jest ono na drodze do dokonania krokiem dalszym niż określone w art. które w sposób jednoznaczny ujawniają wolę popełnienia określonego przestępstwa. Definicja usiłowania w polskim prawie karnym. Wyjmuje z szuflady broń palną (przygotowanie). Przyklad 2: X zamierza zabić Y-ka. a więc musi ono być potraktowane jako usiłowanie.Koncepcje subiektywne kładą akcent na zamiar sprawcy. Przykład 3: X zamierza dokonać napadu rabunkowego na Y-ka przenoszącego pieniądze ze sklepu do banku. wkłada ją do torby (przygotowanie). ale nie w postaci skrajnej. 121-5). Wadą koncepcji subiektywnych jest znaczne rozszerzenie pojęcia usiłowania i zatarcie granicy między usiłowaniem i przygotowaniem. Koncepcja obiektywna w skrajnej postaci uważa za usiłowanie "początek dokonania" (tak np. Z zestawienia tych dwóch definicji wynika. Jeżeli więc wyjście zza drzewa potraktujemy jako oddzielną czynność. mogą być i często są kontrowersyjne. kiedy taka bezpośredniość zachodzi. w ostatnim przykładzie można się zastanawiać. Czy jednak czatowanie na ofiarę może być uznane za czynność .

. np. Odmianą usiłowania jest usiłowanie nieudolne (art. 3. W praktyce. kary wymierzane za usiłowanie w konkretnych sprawach są z reguły niższe niż kary wymierzane za dokonanie przestępstwa. W rzeczywistości był to nieszkodliwy środek spożywczy. Uznano w nim mianowicie.. przy którym dokonanie jest niemożliwe ze względu na brak przedmiotu nadającego się do dokonania na nim czynu zabronionego (przykład 4) lub użycie środka nie nadającego się do popełnienia czynu zabronionego (przykład 5). W polskim prawie karnym karalne jest tylko takie usiłowanie nieudolne. Usiłowanie nieudolne. że jest inaczej. 71/1985). Natomiast zdaniem Buchały (Komentarz do KK. a więc uznane za przygotowanie? Wydaje się. Usiłowanie nieudolne z innego powodu. 2. a więc dokonanie kradzieży z włamaniem było niemożliwe. Później okazuje się.. 13 § 2 KK). według którego sąd wymierzając karę uwzględnia "rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa. Okazuje się. Przykładu podobnej kontrowersji dostarcza orzecznictwo SN. przyjmuje korzyść majątkową za załatwienie sprawy związanej z nową funkcją. zbieraniem informacji lub sporządzaniem planu działania" (art. gdy usiłujący nie uświadamia sobie. którym mogłaby być dopiero próba dostania się do budynku. z powodu braku . że jest trucizną. Przykład 5: X chcąc otruć Y-ka dosypuje mu do kawy proszku. a więc w chwili przyjęcia korzyści dokonanie łapownictwa było niemożliwe. 53 § 2 KK. o którym sądzi. że dokonanie jest niemożliwe. W wypadku usiłowania następstwa takie najczęściej nie występują lub są mniejsze niż przy dokonaniu. że zachowanie się sprawcy obiektywnie nie zagraża dobru prawnemu i nie prowadzi do dokonania. Zachodzi ono wtedy. Usiłowanie zagrożone jest taką samą karą jak przestępstwo dokonane (art. 83) nie było tutaj jeszcze usiłowania. po otrzymaniu wiadomości o mianowaniu go na stanowisko urzędnika państwowego. 14 § 1 KK). że jest usiłowaniem przyjście z narzędziami pod dom z zamiarem dokonania rozboju przeciwko osobie znajdującej się w tym domu (OSNKW. że pisemna nominacja określała późniejszą datę rozpoczęcia pełnienia funkcji. że kasa była pusta. Przykład 6: X. by ukraść ukryte w niej pieniądze. 16 § 1 KK).porównywalną z "uzyskiwaniem lub przysposabianiem środków. natomiast sprawca błędnie sądzi. Podstawę do takiej praktyki daje treść art. Istotą usiłowania nieudolnego jest to. Przykład 4: X włamuje się do kasy pancernej. że takie zachowanie się jest czymś więcej i nie może być potraktowane jako przygotowanie. a więc dokonanie zabójstwa było niemożliwe. Zagrożenie karą.

a nawet odstąpić od jej wymierzenia. karze nie podlega. Niebezpieczeństwo usiłowania nieudolnego polega tylko na tym. jeżeli ktoś usiłuje zabić inną osobę przez wypowiadanie magicznych zaklęć lub przez inne zachowanie się. karalność usiłowania nieudolnego jest w pewnym sensie wyjątkiem od zasady. skoro zachowanie się sprawcy nie zagraża dobru prawnemu. Jednakże art. Czynny żal. to sprawca nie . Jeżeli jednak działanie sprawcy doprowadziło już do utraty przytomności przez ofiarę. że w wypadku usiłowania nieudolnego sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. jako że sprawca usiłował przecież dokonać przestępstwa. że podstawą odpowiedzialności karnej jest tylko czyn sprawcy. Niekiedy jest ono nieudolne tak dalece. np. które tylko ze względu na jego wiarę w zabobony wydają mu się skuteczne. 14 § 2 KK przewiduje. Za usiłowanie nieudolne grozi w zasadzie taka sama kara jak za usiłowanie udolne. 15 § 1 KK). Tak więc. Czynny żal musi być dobrowolny. że pociąganie usiłującego do odpowiedzialności karnej byłoby nonsensowne.art. Powstaje pytanie.wymaganej cechy podmiotu (przykład 6). tj. Stworzenie takich możliwości uzasadnione jest faktem. Przykład 7: X w porywie zazdrości usiłuje zadusić narzeczona. nawet jeżeli może to być uważane za niesprawiedliwe. że w pewnym momencie zaprzestanie duszenia (odstąpienie). Kodeks karny gwarantuje tu bezkarność usiłującemu. że powodem karalności usiłowania nieudolnego jest w istocie rzeczy niebezpieczeństwo sprawcy. że nieudolność usiłowania może mieć różny charakter. że społecznie opłacalne jest skłonienie usiłującego do zachowania się wstrzymującego dokonanie. kto dobrowolnie odstąpił od czynu lub zapobiegł skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego (czynny żal . a nie niebezpieczeństwo związane z tym konkretnym zachowaniem się. Czyn ten jest tylko zewnętrznym przejawem niebezpieczeństwa sprawcy. czynny żal nie może się ograniczyć do zwykłego zaprzestania duszenia. Konieczne może się okazać zapobieżenie nastąpieniu śmierci przez wezwanie pomocy lekarskiej. Nie podlega karze za usiłowanie. że następnym razem sprawca może podjąć usiłowanie w sposób skuteczny. Czynny żal może tu polegać na tym. uznając. dlaczego w ogóle ustawodawca przewiduje karalność usiłowania nieudolnego. w sytuacji istnienia nadającego się do tego przedmiotu lub środka. które jest przedmiotem zarzutu w postępowaniu karnym. Jeżeli jest on wymuszony przez oko liczności lub działania innych osób. a nie zarzucanego mu czynu. 4. W zależności od stopnia zaawansowania usiłowania czynny żal może polegać albo na odstąpieniu od usiłowania albo na zapobieżeniu skutkowi przestępnemu. a więc kara przewidziana w ustawie za dokonanie danego przestępstwa. Jest to jednak niebezpieczeństwo przyszłe i hipotetyczne. Można więc powiedzieć.

Należą do nich np.podlega karze za usiłowanie. że "sąd może odstąpić od wymierzenia kary". Ponadto w KK l. mimo że popełnił on przestępstwo. Kodeks karny zawiera szereg uregulowań. kto przejawił czynny żal obejmuje jedynie odpowiedzialność za usiłowanie. a więc było ono dobrowolne.korzysta z bezkarności. mimo że mamy do czynienia z czynem naruszającym (czasem pozornie naruszającym) prawo karne. Usiłujący. Nie wyklucza to odpowiedzialności za skutki. Sytuacje. na mocy których nie następuje ukaranie sprawcy. Uwagi ogólne. warunkowe umorzenie. mogą być różnego rodzaju. że sprawca "nie podlega karze" albo. Jeżeli sprawca dobrowolnie odstąpił od usiłowania zabójstwa. 15 § 2 KK). od którego sprawca odstąpił. ale nie był zmuszony do odstąpienia od usiłowania. że usiłujący musi się kierować dodatnimi moralnie pobudkami czy motywami. gdy niedoszła ofiara zaproponowała mu za to pewną sumę pieniędzy. I. który przejawi skuteczny czynny żal nie podlega jednak odpowiedzialności za wcześniejsze przygotowanie usiłowanego czynu (art. za dobrowolny czynny żal zachowanie się sprawcy. które spowodował "po drodze". Konsekwencje w postaci bezkarności usiłowania wywołuje tylko skuteczny czynny żal. Jeżeli sprawca tylko (bezskutecznie) starał się zapobiec skutkowi . Przykład 8: X usiłuje się włamać do mieszkania. jego odstąpienie nie jest dobrowolne i nie może być określone jako czynny żal. Tu należy też zaliczyć przepisy ustaw amnestyjnych i abolicyjnych oraz przepisy o immunitetach. Wystarczy. W tym rozdziale omówione będą tylko okoliczności . jeżeli sprawca przejawił czynny żal mimo że nie był do tego zmuszony i mógł usiłowanie kontynuować. Motywy jego zachowania się były wprawdzie przyziemne. w różnych sytuacjach i z różnych powodów przewiduje się. Dobrowolność czynnego żalu nie oznacza. Jeże(i odstąpi od usiłowania. § 10. przedawnienie. niewykrycie sprawcy. jednakże sąd może w takiej sytuacji zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary (art. ale w trakcie tego usiłowania spowodował uszkodzenie ciała ofiary . Przyczyny niepociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej mogą być natury faktycznej (np. W orzecznictwie SN uznano np. 17 § 2 KK). który zaniechał usiłowania zgwałcenia. w których odpowiedzialność karna nie następuje. ponieważ został spłoszony lub nie umiał pokonać zabezpieczeń. Bezkarność zagwarantowana temu. niedopełnienie obowiązków przez organy ścigania) lub natury prawnej.to poniesie odpowiedzialność za uszkodzenie ciała. lub którego skutkom zapobiegł. Wyłączenie odpowiedzialności karnej.

25 KK. bezprawnego zamachu na jakiekolwiek dobro chronione prawem. Dlatego też uprawnienie do obrony koniecznej nie ma charakteru subsydiarnego (jak to jest w przypadku stanu wyżej konieczności). czyli jego istnienie nie zależy od tego. że każdemu wolno bronić prawa przed bezprawiem. § 11. gdy może z łatwością uniknąć zamachu przez ucieczkę przed napastnikiem lub wezwanie policji. Okoliczności te można podzielić na trzy grupy: 1) okoliczności wyłączające bezprawność czynu. Ad 2) Okoliczności wyłączające winę są następujące: niepoczytalność. ale nie jest przestępstwem ze względu na brak elementu zawinienia. 1 § 2 KK). uprawianie sportu. przy których czyn wypełniający znamiona przestępstwa nie jest jednak w rzeczywistości przestępstwem. Tak więc zaatakowany ma prawo się bronić również wtedy. zaproponowana przez W. ostateczna potrzeba i zwyczaj. ale również społecznie korzystne i pożądane. Do kontratypów zaliczamy następujące okoliczności: obrona konieczna. błąd co do faktu. W literaturze prawnokarnej używana jest często w stosunku do tych okoliczności nazwa "kontratypy". stan wyższej konieczności (w zasadzie. I. Działanie w obronie koniecznej jest działaniem prawnym. Obrona konieczna polega na odpieraniu bezpośredniego. Woltera. 1. ponieważ na mocy przepisu prawnego lub utartej praktyki działania takie uważane są za zgodne z prawem. zgoda pokrzywdzonego. Takie działanie jest nie tylko legalnie. nieświadomość bezprawności czynu. mianowicie tzw. karcenie małoletnich. Uzasadnienie tej instytucji opiera się na założeniu. W przypadku okoliczności wyłączających winę czyn pozostaje wprawdzie bezprawny. znikoma społeczna szkodliwość czynu (art. że oceniane działanie miało miejsce w . Ad 3) Do trzeciej kategorii należy tylko jedna okoliczność. Obrona konieczna. Definicja. Warunki. Ad 1) Okoliczności wyłączające bezprawność czynu to takie. działanie w ramach uprawnień lub obowiązków. Dla stwierdzenia.wyłączające przestępność czynu. uzasadnione ryzyko. bo niekiedy wyłącza on tylko winę). rozkaz przełożonego. 2) okoliczności wyłączające winę. przy użyciu środków koniecznych do odparcia tego zamachu i w sposób współmierny do niebezpieczeństwa zamachu. czynności lecznicze. 3) okoliczności wyłączające społeczną szkodliwość czynu. czy istniało inne (niż obrona) wyjście z sytuacji zagrożenia dobra. Kontratyp obrony koniecznej uregulowany jest w art. 2. Kontratypy.

gdy nie zagraża to życiu lub zdrowiu. broniący się stosuje środki i metody technicznie i społecznie konieczne dla odparcia zamachu. Natomiast podłączenie prądu do ramy okiennej będzie uznane za usprawiedliwione jedynie wtedy. jeżeli zagrożone dobro może być naruszone w najbliższym czasie. jeżeli A w celu zastrzelenia B dopiero kupuje broń od osoby C. podłączenie prądu do ramy okiennej. że mają one przez to charakter nielegalny. a nie jako działanie obronne podjęte w reakcji na konkretny zamach. Po pierwsze. Wystarczy bezprawność w świetle innej dziedziny prawa. 3) sposób obrony jest współmierny do niebezpieczeństwa zamachu. Nie mogą jednak przekraczać pewnego. a jedynie powoduje nieprzyjemne uczucie uderzenia prądem. Nie oznacza to. odnoszące się do zamachu i do obrony: 1) obrona jest reakcją na bezpośredni zamach. ogrodzenia zakończonego od góry drutem kolczastym. Ad 1) Zamach polega na działaniu lub zaniechaniu zagrażającym naruszeniem dobra prawnego. Nie oznacza to bynajmniej. Będzie to jednak zamach bezprawny. Większość z nich mieści się w ramach uprawnień jednostki do ochrony swych dóbr i interesów. W takich wypadkach skutki istnienia lub uruchomienia zabezpieczeń następują bowiem automatycznie. Nie można np. trzymanie w domu złego psa. że nie musi to być zamach naruszający prawo karne (chociaż tak jest oczywiście najczęściej). Nie jest działaniem w obronie koniecznej stosowanie pewnych stałych zabezpieczeń przed ewentualnymi zamachami. Naruszenie posiadania nieruchomości może mieć charakter tylko bezprawia cywilnego. np. Przykład 1: Jeżeli napastnik A sięga do kieszeni po pistolet. tj. oznacza to. Nie ma obrony koniecznej przed prawnym "zamachem" na określone dobro. Zamach naruszający prawo karne nie musi mieć charakteru przestępstwa. nie czekając aż A wyjmie broń i wymierzy ja w jego stronę. gdyż w przeciwnym razie zamach może okazać się skuteczny. Można się więc również bronić przed napastnikiem niepoczytalnym lub działającym w błędzie wyłączającym przestępność. uprawniający posiadacza do stosowania obrony koniecznej. by zamach był bezprawny ma różne aspekty. by strzelić do osoby B. zwłaszcza uprawnień właściciela do ochrony własności. to B może podjąć działanie obronne. Ad 2) Wymaganie. 2) zamach jest bezprawny. akceptowanego społecznie zakresu. że osoba zaatakowana musi czekać z działaniem obronnym do ostatniego momentu. Działanie komornika. postawić lokatorowi mieszkania zarzutu z powodu pogryzienia włamywacza przez niebezpiecznego psa. tzn. który wykonując wyrok . Zamach jest bezpośredni.obronie koniecznej. Natomiast nie ma bezpośredniego zamachu. muszą być spełnione następujące warunki. dla zapobieżenia jego naruszeniu konieczne jest podjęcie działania (obronnego lub innego).

ale merytorycznie niesłusznych. 205-21 6). Osoba pozbawiona wolności na mocy prawomocnego wyroku skazującego nie może się przed nim legalnie bronić. Należy jednak odróżnić działania bezprawne od działań formalnie prawnych. Nie oznacza to z pewnością wymagania. a nie na prawie do obrony koniecznej. byleby tylko były to środki i sposoby konieczne do odparcia zamachu. myląc ją ze ściganym niebezpiecznym przestępcą. że mimo formalnej legalności działania funkcjonariusza. strzału do ścigającego przez pomyłkę policjanta. wobec której policjant. a nawet broni palnej. leżeli więc osoba taka może bez narażenia się na niebezpieczeństwo poddać się i następnie wyjaśnić nieporozumienie. powinna powstrzymać się od obrony w postaci np. gdy działanie funkcjonariusza jest nawet formalnie bezprawne. broniący się może używać tylko sposobów i środków koniecznych do odparcia zamachu. osoba której to dotyczy może się przed takimi działaniami. ponieważ jego działanie jest prawne. jeżeli np. jak przed każdym nadużyciem władzy. przed którymi nie jest możliwe uchronienie się przez wykorzystanie przewidzianego przez prawo trybu. Nie oznacza to. Prawo to opiera się jednak na instytucji stanu wyższej konieczności (por. Ad 3) Obrona musi być konieczna w sensie technicznym. funkcjonariusz przekracza swe kompetencje lub nie stosuje się do przewidzianego przez prawo trybu. ale wykonanie niesłusznej lub błędnej merytorycznie czynności grozi jednostce nieodwracalnymi skutkami. jak w podanych przykładach. tzn. ma prawo bronić się przed zamachem na jej życie i zdrowie. dokonywane przez osoby urzędowe. Może tu nawet zachodzić wyraźna dyspropor cja. by broniący się stosował sposób obrony lub używał narzędzi identycznych co do swej intensywności jak te. że obywatelowi nie służy prawo do obrony koniecznej przed działaniami funkcjonariuszy państwowych. gdy funkcjonariusz działa formalnie prawnie. policjant usiłował przeprowadzić egzekucję wyroku sądu cywilnego albo komornik pozbawić wolności podejrzanego aresztując go. W tym wypadku należy przyjąć. Gdyby np. Nb. Prawo do stosowania obrony koniecznej istnieje jednak wtedy. tzn. używa broni palnej. ponieważ sprawcą przestępstwa był w rzeczywistości ktoś inny. Osoba. które stosuje napastnik. obywatelowi przysługuje prawo do stosowania działań obronnych. jeżeli są to działania bezprawne.sądu obiera dłużnikowi samochód. Tego rodzaju prawne zamachy na określone dobra są. młody i silny . Trudny problem powstaje wtedy. przemocą uniemożliwiający zatrzymanie go przez policjanta w celu wykonania wyroku skazującego na karę pozbawienia wolności. legalnie bronić. Podobnie. Przykład 2: Odpieranie zamachu polegającego na biciu kogoś pięściami może polegać na używaniu niebezpiecznych narzędzi. nie może tłumaczyć się obroną konieczną skazany. nie może być odpierane w ramach obrony koniecznej. nawet jeżeli została skazana niesłusznie.

chociaż będzie konieczna w sensie technicznym. role w podanym kazusie odwrócić. Należy pamiętać. Jest to więc przekroczenie granic obrony koniecznej. co jest w tej sytuacji koniecznym środkiem obrony. który nie mógłby się obronić przez zastosowanie metody używanej przez napastnika. interwencja słowna i strzał dla postrachu okazują się nieskuteczne. W doktrynie prawa karnego zwraca się jednak uwagę na to. należy brać pod uwagę konkretny układ sytuacyjny i istniejące w nim realne możliwości obrony. Jeżeli koniecznym sposobem obrony przed sprawcą zamachu na mienie okaże się złamanie napastnikowi ręki. powodując jego kalectwo. Aby odeprzeć zamach na swoje mienie staruszek strzela więc i rani jedno z dzieci w nogę. ale napadnięty nie miał ani możliwości wyboru środka ani czasu na subtelne rozważania. Obrona taka. W tym wypadku właśnie stosowanie środków drastyczniejszych od tych. że uderzył napastnika leżącą w pobliżu płytą chodnikową. 3. Podobnie. Sytuacja byłaby oczywiście inna. nie może być nadmierna. życie) jest wyższej wartości niż dobro zaatakowane (mienie. gdyby abstrakcyjnie rzecz oceniając. niż przepis o stanie wyższej konieczności. które zastosował napastnik. Sprawa wygląda jednak prosto tylko przy takim oczywistym . Dysproporcja dóbr. Podaje się przy tym następujący przykład: Przykład 3: Staruszek siedzący na wózku inwalidzkim na tarasie zauważa. jeżeli dla obrony przed zgwałceniem konieczne będzie spowodowanie śmierci napastnika. by sposób obrony był współmierny do niebezpieczeństwa zamachu nie oznacza. że chodzi o obronę konieczną skuteczną w danej sytuacji. Jego działanie nie jest więc w tej sytuacji przekroczeniem granic dopuszczalnej obrony koniecznej. Nawet. gdyby np. może okazać się konieczną obroną. wystarczającym środkiem obrony przed zamachem było uderzenie napastnika kijem. wolność w sferze seksualnej). że między dobrem zaatakowanym przez napastnika a dobrem naruszonym w wyniku stosowania obrony nie może zachodzić dysproporcja.napastnik atakuje człowieka starego i słabszego. nie jest jednak konieczna w sensie społecznym z powodu ogromnej dysproporcji dóbr. W obydwu podanych przykładach dobro naruszone w wyniku obrony (zdrowie. że dysproporcja między dobrem zaatakowanym przez napastnika a dobrem naruszonym przez broniącego się. ponieważ obrona przestanie wówczas być obroną konieczną w sensie społecznym. co nie przeszkadza stwierdzeniu. tzn. jest to dopuszczalne prawnie działanie obronne. chociaż konieczna w sensie technicznym. że miała tu miejsce zgodna z prawem obrona konieczna. Przepis o obronie koniecznej traktuje kwestię proporcji dóbr inaczej. że dzieci kradną jabłka w jego sadzie. napadnięta ma prawo to zrobić w ramach obrony koniecznej. Wymaganie. nie można mu robić zarzutu z tego.

usiłującego pozbawić człowieka wolności lub spowodować u napadniętego uszkodzenie ciała. a nie działanie w ramach obrony koniecznej. Wydaje się. aby zbytnio nie ograniczyć prawa do obrony. 5. Sytuacje rzeczywiste będą zawsze mniej krań cowe i przez to trudniejsze do rozstrzygnięcia. 4. zabicie lub zranienie napastnika. Specyficznym problemem jest obrona przed zamachem sprowokowanym przez broniącego się (szerzej zob. Przy takiej interpretacji będzie działaniem w ramach obrony koniecznej np. dla jasnego przedstawienia problemu. ze względu na jego uprzednie sprowokowanie zamachu. Przykład 4: A będąc pod wpływem alkoholu. ponieważ występują oni w podwójnej roli ofensywno-defensywnej i wyodrębnienie strony broniącej się nie jest możliwe. Nie jest natomiast działaniem w obronie koniecznej wyrządzenie krzywdy napastnikowi w ramach tzw. uznane byłoby za przestępstwo umyślnego zabójstwa. B reaguje na to wyznanie agresywnie. powoduje śmierć B. że istnieje prawo uczestnika bójki do obrony koniecznej przed konkretnym zamachem w określonym momencie bójki. późnym wieczorem odwiedza znajomego B i rozpoczyna zaskakujący dla B rozmowę na temat intymnych stosunków łączących go z toną B. Wyrok ten został jednak jednomyślnie skrytykowany w doktrynie. 158 KK). Gardocki. że zwykłe sprowokowanie zamachu i (jak w podanym przykładzie) nie odbiera prawa do obrony koniecznej. Pogląd ten był oceniany krytycznie przez doktrynę.podręczniko m przykładzie. Nie mogą w zasadzie powoływać się na obronę konieczną uczestnicy bójki (art. celowo krańcowa. jeżeli nie chodzi o kradzież rzeczy niewielkiej wartości. Sedno problemu leży oczywi ście w interpretacji pojęcia niewspółmierności sposobu obrony do niebezpie czeństwa zamachu (art. Przyjmuje się bowiem. Podobnie. Prowokacja. broniąc się przed zamachem. będzie obroną konieczną uszkodzenie ciała napastnika usiłującego dokonać kradzieży. w którym dysproporcja dóbr jest. A. rozumianej w sensie społecznym. by wywołać jego agresję i pod osłoną instytucji obrony koniecznej bezkarnie go zabić wówczas jego działanie. Gdyby w podanym wyżej przykładzie A sprowokował B w tym właśnie celu. 25 § 2 KK). celowej prowokacji. jako nieuzasadnione ograniczenie prawa do obrony koniecznej. traktowane jako całość. Sprowokowana). że pojęcie "niewspółmierności obrony" należy interpretować wąsko. Podobnie należałoby ocenić spowodowanie śmierci osoby usiłującej dokonać rozboju. W orzecznictwie i . Podany wyżej kazus został w konkretnej sprawie karnej rozstrzygnięty przez SN w sposób niekorzystny dla broniącego się. W orzecznictwie przedwojennym SN przyjmował jednak (na tle KK z 1932 r.). Problem bójki.

25 § 3 stwierdza się. lecz raczej przyjęta w zawężonej wersji zaproponowanej przez Śliwińskiego. gdy broniący się stosuje sposób obrony. gdy zamach nie miał jeszcze charakteru bezpośredniego. według tego poglądu. tj. udziału w bójce. jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej było wynikiem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu". Indywidualna skłonność broniącego .. 6.. że przepis ten nie ma zastosowania do obrony przedwczesnej i. albo na działaniu przedwczesnym. chyba że wycofuje się z bójki. Dopuszczalne. Wydaje się jednak.piśmiennictwie powojennym przeważał pogląd. że wprowadzono tu pewien miernik obiektywny. Wynika z tego. Nie wykluczałoby to natomiast odpowiedzialności za sam udział w bójce (Śliwiński. wprowadził nowe uregulowania dotyczące szczególnej odmiany przekroczenia obrony koniecznej. jeżeli są "usprawiedliwione okolicznościami zamachu". Wina osoby przekraczającej granice obrony koniecznej jest jednak mniejsza niż wina osoby. że uczestnik bójki nie może się powoływać na obronę konieczną. wzburzenie). Jednakże te przeżycia psychiczne wtedy tylko powodują niekaralność czynu. Eksces intensywny zachodzi wtedy. np. a nawet odstąpić od jej wymierzenia (art. w art. Jego zdaniem. natomiast może się powoływać na stan wyższej konieczności. Tak samo powinny być traktowane działania obronne osób nie biorących udziału w bójce. Eksces ekstensywny polega na spóźnionym działaniu obronnym (gdy zamach już ustał). KK z 1997 r. obrona osoby odciąganej od udziału w bójce. że działanie obronne przestaje być działaniem prawnym. Takie stanowisko daje prawną możliwość działania obronnego przed konkretnym zamachem przy spełnieniu warunku proporcjonalności i subsydiarności. że koncepcja obrony przed konkretnymi zamachami nie powinna być w całości odrzucana. jest też wystąpienie w obronie osoby niezdolnej do dalszego. który nie był konieczny dla odparcia zamachu. zdaniem ustawodawcy uzasadnienie w szczególnej sytuacji psychologicznej broniącego się (strach. Przekroczenie granic obrony koniecznej powoduje. albo zachodzi omówiona wyżej sytuacja rażącej dysproporcji dóbr.. która analogiczny czyn popełnia bez związku z obroną. 163). Polskie. W razie przekroczenia granic obrony koniecznej sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Obligatoryjne odstąpienie od wymierzenia kary ma tu. Przekroczenie granic. Mianowicie. 25 § 2 KK). że: "Sąd odstępuje od wymierzenia kary. sprawca konkretnego urazu lub śmierci człowieka w bójce nie może tłumaczyć się obroną konieczną. a mimo to nadal jest atakowany. Przekroczenie granic obrony koniecznej może przybrać postać ekscesu intensywnego lub ekscesu ekstensywnego.

193 KK) i uszkodzeniem mienia (art. szwajcarski z 1937 r. 148 § 4 KK). zaś przy stanie wyższej konieczności "niebezpieczeństwo".k. jeżeli było to zachowanie się podjęte w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego dobru chronionemu prawem.w. Kwestia stanu wyższej konieczności (s. k. 288 KK). II. że w danych okolicznościach miał on podstawy do takiej reakcji. wyłamują okno i gaszą pożar.w. uszkadzając przy tym dywan i meble. 2. w polskim prawie karnym jest szerokie. że możliwe jest niekaranie jej. 83-135). ratować można wszelkie dobra prawne. Przykład 1: W czasie nieobecności lokatora w jego mieszkaniu na skutek zwarcia instalacji elektrycznej wybucha pożar.się do popadania we wzburzenie lub ulegania uczuciu strachu nie wystarcza. Można to określić w ten sposób. Przy interpretacji pojęcia "wzburzenie usprawiedliwione okolicznościami" pomocne może być orzecznictwo dotyczące zabójstwa w afekcie (art. 1. z obroną konieczną zauważyć można charakterystyczne różnice między tymi instytucjami.k. nie wyklucza zaliczenia do "okoliczności zamachu" pewnych jego cech. zdrowia. sprawność fizyczna.K a obrona konieczna.k.w. ogranicza krąg ratowanych dóbr (art. a nawet węziej ujmuje to k. np. Ujęcie s. rodzajem zaatakowanego dobra i rodzajem używanych przez napastnika środków . nie mając innego wyjścia. przy czym niebezpieczeństwa tego nie można było inaczej uniknąć (niż przez poświęcenie dobra). że w s. Ich czyn byłby naruszeniem miru domowego (art.k.w zasadzie sprzecznym z prawem karnym poświęceniu jakiegoś dobra.k. wolności. zwłaszcza przez to. Sąsiedzi. mimo popełnienia przestępstwa. gdzie używa się bardzo podobnego pojęcia "silne wzburzenie usprawiedliwione okolicznościami". wobec czego osoba przekraczająca granice obrony znajduje zrozumienie w opinii społecznej do tego stopnia. Stan wyższej konieczności.mogą usprawiedliwić strach lub wzburzenie. Definicja. RFN z 1975 r. (por.w. Podobnie.W. gdyby nie to. Przepis ten wyłącza przestępność czynu polegającego na . takich jak wiek. Porównując s. Konieczne jest ustalenie.k. Nb. Niebezpieczeństwo jest pojęciem szerszym od zamachu. że w danych okolicznościach strach lub wzburzenie są reakcją typową. Inne ustawodawstwa preferują ujęcie węższe. 34) do życia. że działali w s. czci i mienia. Punktem wyjścia przy obronie koniecznej był "bezprawny zamach". które łacznie z sytuacją. S. intensywnością zamachu.k. a dobro poświęcone nie przedstawia wartości oczywiście wyższej niż dobro ratowane. Oderwanie się od indywidualnych predyspozycji psychologicznych broniącego się. 26 KK.w.) uregulowana jest w art. Każdy .

w. 26). lecz na poświęceniu jakiegoś dobra. powodując u niego uszkodzenie ciała. a nawet w stanie niepoczytalności. Bezpośrednie niebezpieczeństwo.k.w. Historycznie. że bezkarne jest zabicie psa atakującego człowieka. broniąc własnego życia.w. 30-61) było w literaturze kwestią sporną. że działanie w s. jest działaniem w interesie społecznym (kryterium obiektywne). Przykład 2: Kasjer napadnięty przez uzbrojonego bandytę obezwładnia go.por. 2224).k. 116) albo przez argumentację odnoszącą się do zasady winy. ratowanego i poświęcanego. kształtowały się już w prawie rrymskim i później w prawie kanonicznym. Cypin. że działa on w szczególnym stanie psychicznym.k. jest bezpośrednie niebezpieczeństwo grożące jakiemuś dobru.stan wyższej konieczności. polega ono bowiem nie na odpieraniu zamachu. (zob. uzasadniany albo przez element obiektywny "społecznej opłacalności" czynu (Zoll. Niebezpieczeństwo nie jest bezpośrednie. 3. Okoliczności. gdy istnieje zagrożenie naruszenia dobra w najbliższej przyszłości. 4. które się w nich znalazły. ujmowała tę instytucję bardzo wąsko odnosząc ją tylko do kradzieży dokonanej z głodu.k może być w zależności od proporcji dóbr.k. Współczesne generalne sformułowanie tej instytucji w europejskich kodeksach karnych jest dorobkiem I poł. byłoby bezużyteczne. Stan wyższej konieczności różni się też od obrony koniecznej zasadą subsydiarności (o czym będzie jeszcze mowa dalej . stwierdzając. 210).k. W Polsce "Status litewski" wskazywał tylko jedną sytuację. ale nie odwrotnie. Jeżeli natomiast. s. Początkowo usprawiedliwiano działającego w s. gdzie sformułowano maksymę necessitas non habet legem (Cypin. że karanie osoby działającej w s. Jak się wydaje. wyda bandycie pieniądze. Podstawowym elementem sytuacji s. elementy s. którą współcześnie zaliczylibyśmy do s. wskutek wyboru wariantu postępowania przez osoby. Inny charakter niż przy obronie koniecznej ma też zachowanie się osoby działającej w s. ponieważ działa ona pod wpływem instynktu samozachowawczego. XIX wieku (Cypin. Teoretyczne uzasadnienie s. tym.w. Constitutio Criminalis Carolina z 1532 r.w. Konkretne sytuacje życiowe mogą. Nb.zamach na jakieś dobro jest niebezpieczeństwem dla tego dobra. Wysuwano też argument.w.w. Zachodzi ono wtedy.k. Zakwalifikujemy jego czyn jako działanie w obronie koniecznej.w..k. jeżeli zagrożone dobro może być naruszone w przyszłości na tyle odległej. że nie ma konieczności natychmiastowego podejmowania decyzji ratowania jakiegoś .k.k. Inne poglądy kładły nacisk na fakt. rozwinąć się w kierunku obrony koniecznej lub s.w. będzie to przy spełnieniu innych warunków . Rozwój instytucji.w.

co ma zwłaszcza duże znaczenie przy przestępstwach przeciwko życiu. Stan wyższej konieczności oparty jest na zasadzie . dobro poświęcone nie może przedstawiać wartości oczywiście większej niż dobro ratowane.wartości. Ocena jego zachowania byłaby inna. Przykład 3: Jeżeli w związku z pożarem. Nie może tu być miarodajna ocena subiektywna. które prawo pozwala lub nakazuje naruszyć. pożar od uderzenia pioruna) albo zachowanie się zwierzęcia..k.dobra kosztem drugiego. 2) dobra te są równej wartości. Subsydiarność.w.k. właściciel gospodarstwa położonego na drugim jej krańcu rozbiera stodołę sąsiada. Oznacza to. jeżeli zastrzeli psa ratując kurę przed zagryzieniem. Źródłem niebezpieczeństwa może być zachowanie się człowieka lub działanie sił przyrody (powódź. 5.. ratując swoje życie kosztem życia drugiego rozbitka. gdyby zastrzelił psa. akceptowanych społecznie.dla uniknięcia uszkodzenia swego samochodu w zderzeniu z samochodem zaparkowanym na poboczu . Przykład 6: Właściciel kury ściganej przez rasowego psa sąsiada. nie może się tłumaczyć s. opisanego w tym przepisie mieszczą się trzy rodzaje sytuacji: 1) dobro poświęcone jest wartości mniejszej niż ratowanie. 6. 31).w. według art. 3) dobro poświęcone jest wartości wyższej (ale nie wartości oczywiście wyższej) niż dobro ratowane. oparta na indywidualnych kryteriach osoby powołującej się na s. aby uchronić swoje budynki od ognia .k. 26 KK można w s. ponieważ poświęca dobro oczywiście większej wartości (zdrowie lub życie przechodnia) dla ratowania mienia..w. odbiera mu przemocą kamizelkę ratunkową.k. Ustalanie wartości dóbr dla celów stanu wyższej konieczności opierać się musi na kryteriach obiektywnych.przejeżdża przebiegającego przechodnia.k. nie działa w s. zachowana musi być proporcja między dobrem ratowanym i poświęconym. nie uzasadnia przyjęcia s.k.w. osoba pozbawiona wolności na mocy wyroku sądowego nie może tłumaczyć się s. Proporcja dóbr.w. który .w. Zachodzi tu dysproporcja dóbr.w. który wybuchł na jednym końcu wsi. ratując samego siebie przed pogryzieniem.w.. Przykład 5: Kierowca samochodu.. że według art. np. jeżeli dla odzyskania wolności uszkadza miejsce zamknięcia lub obezwładnia strażnika.k.w. 26 KK. ponieważ niebezpieczeństwo nie jest bezpośrednie (Gubiński. Niebezpieczeństwo musi jednak grozić dobru prawnie chronionemu. Tak więc. poświęcić dobro równej z dobrem ratowanym . jeden z rozbitków. Przykład 4: Po katastrofie statku. że w ramach s. Wyłączenie. Ogólnie można powiedzieć.nie działa w s.k. Ratowanie dobra. Przy działaniu w s.k.

26 KK wyraźnie dzieli s. Ze sformułowania tego nie wynika. słowami "nie popełnia przestępstwa". że w § 1 art. Celowość działania.k. jeżeli inaczej nie mógł uniknąć niebezpieczeństwa..w. gdy niemożliwe było inne skuteczne działanie dla uratowania zagrożonego dobra.. W tym sensie s.w. Przykład 8: Pasażer X dla dokuczenia pasażerowi Y wyrzuca jego walizki do morza. czy s. Art.w. Zasady subsydiarności nie należy rozumieć w taki sposób. Nie ma natomiast s. Konsekwencje. mimo że mógłby przewieźć rannego własnym samochodem. ale nie jest przestępstwem z powodu braku winy. która miała właśnie wybuchnąć. 26 KK stawia bowiem warunek.w.k. może się powoływać tylko ten.k. działa w s. i nie popełnia przestępstwa rozboju. jeżeli mógł odebrać samochód osobie Y. że art. czy też jego zachowanie się po2ostaje bezprawne. zawinąć do pobliskiego portu.w.k. ponieważ pasażer X nie działał w celu uchylenia niebezpieczeństwa dla statku i pasażerów.k. Jeżeli świadek wypadku drogowego zabiera siłą samochód osobie X. ale istnienia tego niebezpieczeństwa sobie nie uświadamiał . jeżeli działał w ostateczności.w. Polski KK nie rozstrzyga więc.w.k. Przykład 7: Kapitan uszkodzonego statku. czy tylko winę osoby działającej w tym stanie. pomocniczą. . Działanie w s. nie popełnia przestępstwa. nawet.w. Na s.k. by przewieźć ciężko rannego do szpitala. musi mieć charakter działania umyślnego i znamiennego określonego celem. odrębnie je opisując. działa w s.k. kto uświadamiał sobie istnienie niebezpieczeństwa i działał w celu jego uchylenia. czy działający w s. zapewniającą sprawcy bezkarność tylko wtedy. na dwie odmiany. nie wiedząc. 26 KK zdefiniowany jest s.w. Jednakże w związku z tym. Nie działa jednak w s. 8.w.k.k. ale nie chce go pobrudzić krwią rannego.k.w.s.w.k. 26 KK określa konsekwencje s. że w jednej z nich terrorysta Z umieścił bombę zegarowa.nie działał w s. 7..k.k. zwłaszcza wyboru konkretnego dobra poświęconego.subsydiarności. Nie jest to działanie w s. że pozbawia ona działającego wyboru wariantu postępowania. ponieważ działa prawnie. wyłączający bezprawność czynu. Jeżeli ktoś naruszył w sposób przestępny cudze dobro w sytuacji niebezpieczeństwa dla innego dobra.w.. 26 . Art. wyłącza bezprawność czynu.w. zaś w § 2 art.k. by zachowanie się polegające na poświęceniu jakiegoś dobra było jedynym wyjściem z sytuacji ("niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć"). np. jest instytucją subsydiarną. należy przyjąć.w. jeżeli mógł wybrać inny wariant postępowania. jeżeli robi to. który dla ratowania życia pasażerów wyrzuca ich bagaże i ładunek do morza.

stwierdzając. Ten. Kodeks. 34).k. że działanie ma charakter prawny. i inne osoby mają obowiązek je znosić. i Jeśli natomiast dobro poświęcone przedstawia wartość równą dobru ratowania albo wartość wprawdzie wyższą.w. Według Auscalera. Gubiński. jest kolizja obowiązków. że prawo polskie nie wyklucza powoływania się na s. że działanie poświęcającego dobro niższej wartości jest społecznie opłacalne. (Cypin. z których tylko jeden może być 212 wypełniony (art. Jeżeli natomiast zachodzi tu tylko wyłączenie winy rozbitka A. Makowski.k. Osoba. niezawinionemu wprawdzie..w. 189).w. Odmianą s.k.obronę konieczną. ale bezprawnemu . przy której poświęcenie jednego z dóbr (tu życia drugiego tonącego) nie jest przez osobę ratującą pierwszego tonącego zawinione.w.w.wyłączający winę. 9. rozbitek B może stosować przeciwko jego zamachowi.k. Wyłączenie.. Podział ten ma znaczenie nie tylko teoretyczne. w takiej sytuacji zawinione umyślnie lub nieumyślnie sprowadzenie niebezpieczeństwa wyklucza s. może się powoływać ten. Na tle art. według . Inne stanowisko prezentują Wolter i Gubiński.w.mamy do czynienia ze s.k. 26 § 5 KK). Wyłączenie bezprawności uzasadnia się wówczas tym. że najbardziej przekonywujące jest tutaj stanowisko Śliwińskiego.k. Nauka 187.k. 124.k. musielibyśmy konsekwentnie przyjąć. Stan. to może on być odpierany w ramach obrony koniecznej. wyłączającym winę (art. przez osobę. że zachodzi s. Gdyby w podanym wyżej przykładzie z rozbitkami i kamizelką ratunkową przyjąć. za nieudzielanie pomocy drugiej ponieważ zachodzi tu szczególna odmiana s.w.w. Nie może natomiast powoływać się na s. Zawiniony s. Stan wyższej konieczności wyłączający bezprawność czynu zachodzi wtedy. Wydaje się. przy innej proporcji dóbr (Auscaler. 10.k. które następnie ratował. która sama niebezpieczeństwo zawiniła (Wolter. która ratuje jedną z nich nie odpowiada z art. jeżeli mamy do czynienia z wyłączeniem tylko winy. Kolizja obowiązków.w.w. nawet jeżeli niebezpieczeństwo sam uprzednio wywołał. 162 KK. gdy "dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego". 26 KK powstaje problem. należy to do proporcji dóbr. Zdaniem Cypina i Makowskiego. czy na s. ale nie "oczywiście wyższą" (wtedy I bowiem nie byłoby w ogóle s. 26 § 2). Przykład 9: Toną dwie osoby w tym samym czasie. 84). Natomiast. poświęcając inne dobro. że rozbitek A odbierający kamizelkę ratunkową rozbitkowi B działa prawnie.k. ponieważ konsekwencją I ustalenia. kto 2l3 w sposób zawiniony sam wywołał niebezpieczeństwo dla dobra.k. a sam czyn pozostaje bezprawny. wyłączający bezprawność czynu jest to. że ewentualny opór rozbitka B jest działaniem bezprawnym. kto ratuje dobro większej wartości może się powoływać na s.) .w.

K. osoba. albo wyłączony przez prawne przesądzenie szczególnie wysokiej wartości jakiegoś dobra. Wynikałoby z tego. że dobro polegające na zakazie tortur jest zawsze większej wartości niż inne dobra.w. Gardocki. 26 § 4 KK).k. gdy np. że ustawodawca. W przykładzie drugim zakładamy. Nr 30. 26 KK odsyła tylko do § 2.w. by wywołać z jego strony zagrożenie i następnie zastrzelić (Śłiwiński.. Podobnie. Nie działa w stanie wyższej konieczności wyłączającym winę ten.w.w.. z 1969 r.k. chronić.w. Obecne uregulowanie nie wyłącza powoływania się na s. . 11. z 1990 r.w. 17 ust. gdy jest on wyraźnie wyłączony przez ustawę. Trudny problem szczegółowy powstaje w związku z art.jeżeli poświęci wymienione dobra dla ratowania własnego życia. że nawet w sytuacji.k. Wyłączenie s. nawet życie ludzkie..k. ważny obiekt państwowy albo przewożone między bankami pieniądze lub cenne dzieło sztuki . regulując daną sytuację szczegółową. gdy niebezpieczeństwo zostało wywołane w celu naruszenia później dobra prawnego pod pozorem s. 2G KK. Nie ma działania w s. np.w. które działają w s. według którego użycie broni przez policjanta nie może zmierzać do pozbawienia życia osoby. mimo że uratowałoby to pacjentowi życie. 272). zwłaszcza regulującą uprawnienia organów państwowych wobec obywateli. nie wolno mu torturować osoby znającej miejsce podłożenia bomby. Zapewne jednak i ten pogląd mógłby być podważony w sytuacjach krańcowych. nawet narażając się na niebezpieczeństwo osobiste (art. pomijając milczeniem § 1 art. zob. Przepis ten wyłącza powoływanie się na s. przeciwko której utyto broni. ponieważ § 4 art. Lekarz nie może przemocą lub podstępem dokonać u pacjenta zabiegu operacyjnego..k. 3 ustawy o Policji i (Dz. która zobowiązała się np. K. mimo że mogłoby to uratować życie ludzi zagrożonych eksplozją.którego wyła ezenie s. nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste.k.w. wyłączającym bezprawność. Jest to niewątpliwie uregulowanie kontrowersyjne w świetle dotychczasowych poglądów na społeczny sens tego rodzaju niebezpiecznych zawodów.k. które mają one obowiązek chronić. odnosił to wyłącznie do wszystkich odmian s. np.w. że może się powoływać na s. gdyby chodziło o zapobieżenie katastrofie nuklearnej..U. które ma szczególny obowiązek chronić. może mieć miejsce tylko wtedy. kto poświęca dobro. gdy ktoś w tym celu drażni psa sąsiada. W tym ostatnim przykładzie przyjmujemy. 179). dalsza argumentacja. przez osoby.k. Sprowokowana. Wynika z tego.k. poz. wyłączający winę przez osoby wykonujące pewne niebezpieczne zawody lub funkcje co do tych dóbr. Polskie. wykluczył w tym zakresie działanie ogólnej reguły o s.k.w. 174. Policjant nie może przekroczyć ustawo4vego terminu zatrzymania obywatela dla zapobieżenia popełnieniu przez niego przestępstwa.

267) i węższe (Gubiński. ponieważ tylko przy nich rzeczywiste istnienie bezpośredniego niebezpieczeństwa może w pewnym stopniu tłumaczyć naruszenie innych przesłanek s.. a nawet uwolnienia od kary.. Działanie w ramach uprawnień jest ogólną okolicznością wyłączającą odpowiedzialność karną. niebezpieczeństwa można było inaczej uniknąć. 20a ustawy o Policji. jest ono w tym sensie zawsze dziedziną "słabszą" (Wolter. Ponadto. . Np. 183-184. Buchała. 12. III. 273 KK.porywacz grozi natychmiastowym uśmierceniem zakładnika. mówi § 3 art. gdy: 1 ) niebezpieczeństwo nie było bezpośrednie. 26.w. Prawo.k.. W odniesieniu do czynności urzędowych największe znaczenie mają uprawnienia organów państwowych do stosowania środków przymusu. Funkcja błędu w prawie karnym. których wykonywanie wyklucza uznanie czynu za przestępstwo. 2) przełamana została zasada subsydiarności. pozbawienie podejrzanego wolności na mocy postanowienia o tymczasowym aresztowaniu nie jest przestępstwem z art.k..w. wykładnia taka stawiałaby. 175). opierającą się na założeniu braku sprzeczności wewnątrz danego systemu prawa. Wg szerszego rozumienia. nie wolno go w sposób zamierzony zastrzelić: Wydaje się jednak. tj. l pkt. Uprawnienie wyłączające przestępność czynu może dotyczyć funkcjonariuszy państwa wykonujących czynności urzędowe lub też osób prywatnych. dla celów ukrycia swej tożsamości. wyżej ochronę życia porywacza od ochrony życia zakładnika.w. Działanie w ramach uprawnień lub obowiązków. że taka wykładnia nie jest słuszna. Według węższego rozumienia pojęcia przekroczenia granic s. Nauka. 3) nie zachowano zasady proporcjonalności. ponieważ art. Prawo karne musi ustąpić przed przepisem innej dziedziny prawa. Jeżeli jakaś dziedzina prawa daje obywatelowi prawo zachowania się w określony sposób. 17 wskazanej ustawy milczy na temat stanu wyższej konieczności. 42-43). zalicza się doń tylko sytuacje "2" i "3". fałszywych dokumentów osobistych lub tablic rejestracyjnych samochodu nie jest przestępstwem z art. O przekroczeniu granic s.k.k. zachodzi wtedy. Prawo przewiduje też szereg uprawnień dla osób prywatnych. mimo że powtarza w ust.w. w sposób sprzeczny z zasadą równości wobec prawa. upoważniając sąd do zastosowania w tych sytuacjach nadzwyczajnego złagodzenia. to czyn taki nie może być podstawą do pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej. Wyłączenie. 1 formułę obrony koniecznej. Przekroczenie granic . 189 KK. W doktrynie reprezentowane jest szersze rozumienie tego pojęcia (Wolter. Używanie przez funkcjonariuszy policji w sytuacjach określonych w art. przekroczenie granic s.

o ile na podstawie delegacji ustawowej. Uprawnienie wyłączające przestępność czynu musi być zawarte w ustawie. ponieważ problem przestępności czynu w ogóle nie powstaje. ponieważ w tej sytuacji trudno mówić o pokrzywdzeniu. poz. Definicja . mamy na myśli tylko te sytuacje. jeżeli zajęcie jest potrzebne dla zabezpieczenia roszczenia o naprawienie szkody. W orzecznictwie SN wymienia się szereg takich uprawnień wynikających z prawa cywilnego. Przepisy o charakterze wykonawczym mają tu znaczenie o tyle. np. 217 KK) albo pozbawia go wolności przez związanie sznurem (art. potrzebne jest powołanie się na jego zgodę. bo nikomu nie przychodzi do głowy rozpatrywać tego zdarzenia w kategoriach przestępności lub jej braku. precyzują postanowienia ustaw. Przykład: Osoba X odbywa stosunek seksualny z osobą Y za jej zgodą. według art. jeżeli najemca jest nieobecny lub odmawia udostępnienia lokalu. X. jeśli spełnia określone warunki: . określając je wspólną nazwą dozwolonej samopomocy (OSNKW 28/1994). Wtedy. wynajmujący ma prawo wejść do lokalu w obecności funkcjonariuszy policji lub straży miejskiej.U. 193 KK. W obydwu tych przykładach następuje zalegalizowanie czynów. że „pokrzywdzony” życzył sobie być uderzonym lub związanym. 15 ustawy o najmie lokali mieszkalnych (Dz. gdy zgoda dysponenta dobrem powoduje. 432 KC posiadacz gruntu może zająć cudze zwierzę. 509). gdy czyn sprawcy wypełnia znamiona przestępstwa. IV. Sytuacja jest inna. Nie ma przestępstwa. gdy czyn narusza określone dobro i wypełnia znamiona przestępstwa. i w jej ramach. Zgoda jest prawnie skuteczna. a właściwie za zgodą dysponenta dobrem. Mówiąc o zgodzie dysponenta dobrem jako o okoliczności wyłączającej „ odpowiedzialność karną. Zgoda pokrzywdzonego (zgoda dysponenta dobrem). że znamiona przestępstwa w ogóle nie zostały wypełnione. nie ma potrzeby powoływania się za nią. 189 KK). X uderza Y-ka (art. które inaczej byłyby przestępstwami z art. Według art. Czyn ten nie wypełnia znamion przestępstwa zgwałcenia i nie ma potrzeby powoływania się na zgodę osoby Y. jeżeli naruszenie lub zagrożenie dobra prawnego i nastąpiło za zgodą „pokrzywdzonego”. W tych przypadkach dla wyłączenia przestępności czynu potrzebne jest stwierdzenie. z 1994 r. które wyrządza szkodę na jego gruncie. Nr 105. w razie awarii wywołującej szkodę lub grożącej bezpośrednio powstaniem szkody.Np. 191 lub art.

X. dotyczy dobra, którym osoba udzielająca zgody może swobodnie dysponować; X. zgoda jest dobrowolna; 3) zgoda istnieje w chwili czynu.

X. Warunek pierwszy. Katalog dóbr, którymi jednostka może swobodnie dysponować nic jest wyraźnie określony przez prawo, lecz wynika z jego interpretacji. Swobodne dysponowanie może na pewno dotyczyć takich dóbr jak wolność, nietykalność cielesna, mienie. Jednostka może też dysponować swoim bezpieczeństwem, np. może podjąć się pracy polegającej na udziale w niebezpiecznym programie cyrkowym. Ten zakres swobodnej dyspozycji dotyczy, oczywiście, osób dorosłych. W odniesieniu do małoletnich ma ona zakres węższy. Dziecko może się skutecznie zgodzić na zadawanie mu lekkich uderzeń (nnp w trakcie zabawy), ale już jego zgoda na zrobienie mu tatuażu będzie prawnie nieskuteczna. Większość dóbr prawnych nie może być bezkarnie naruszana, nawet za zgodą pokrzywdzonego. Zabójstwo lub ciężkie uszkodzenie ciała pozostaje przestępstwem, nawet jeżeli ofiara wyraziła uprzednio na to zgodę, a nawet żądała tego (art. 150 KK); podrobienie podpisu osoby X przez osobę Y na dokumencie pozostaje przestępstwem z art. 270 KK, nawet jeżeli X sobie tego życzył, ponieważ wiarygodność dokumentów jest dobrem o charakterze ogólnym, którym X nie może sam dysponować. Ciężkie uszkodzenie ciała może być jednak usprawiedliwione, jeżeli nic opiera się wyłącznie na zgodzie osoby, której to dotyczy, lecz jest ponadto dokonywane w ważnym społecznie celu. Nie jest więc przestępstwem z art. 156 KK pobranie nerki do przeszczepu od dorosłego dawcy, który wyraził na przeszczep wyraźną zgodę, a ponadto zachodzą pozostałe przesłanki wymagane dla legalności takiego zabiegu. (Zob. art. 9 ustawy z 26.10.1995 r. O pobieraniu z przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów Dz.U. Nr 138, poz. 682). Podobnie należy traktować zabiegi chirurgiczne dokonywane u transseksualistów w celu dostosowania ich cech fizycznych do ich płci psychicznej (Filar, Prawne, 68). Kontrowersyjną w doktrynie kwestią jest dopuszczalność dokonywania za zgodą osoby zainteresowanej zabiegu sterylizacji nie mającej celu leczniczego. Dotychczas przeważał pogląd, że jest to przestępstwo ciężkiego uszkodzenia ciała. Postuluje się jednak ustawowe dopuszczenie takiej możliwości (Zielińska, Warunki, 70-76). Ostatnio wyrażono też przekonywujący pogląd, że zabieg taki jest prawnie dopuszczalny również na tle obowiązującego stanu prawnego (Wąsek, Czy dobrowolna, 97). X. Warunek drugi.

Warunek dobrowolności zgody jest oczywisty i wynika z pojęcia zgody, której nie ma, jeżeli oświadczenie dysponenta dobrem jest wymuszone. Dobrowolności nie ma, jeżeli dysponuje dobrem osoba niepoczytalna albo dziecko nie mogące rozpoznać znaczenia zgody. Trudno też mówić o dobrowolnej zgodzie, jeżeli udzielający jej nie uświadamia sobie w pełni na co się godzi, tzn. zgoda skuteczna prawnie musi być zgodą na naruszenie określonego dobra w określony sposób, nie może mieć charakteru ogólnego (Gubiński, Wyłączenie, 820). 4. Warunek trzeci. Zgoda musi istnieć w chwili czynu, jest to bowiem zgoda na naruszenie określonego dobra, a nie akceptacja takiego naruszenia ex post. Taka późniejsza akceptacja może mieć tylko znaczenie procesowe przy przestępstwach prywatnoskargowych, bo jeśli pokrzywdzony nie złoży skargi, to do procesu nie dojdzie, ale nie znaczy to, że nie zostało popełnione przestępstwo. V. Czynności lecznicze. Czynności lecznicze często łączą się z ryzykiem spowodowania niezamierzonych negatywnych skutków w postaci pogorszenia się stanu zdrowia, uszkodzenia ciała lub śmierci pacjenta. Spowodowanie takich skutków nie ma jednak charakteru przestępnego, jeżeli spełnione są pewne warunki. Warunki te są następujące: X. działanie podjęte było w celu leczniczym i X. leczący działał zgodnie z zasadami sztuki medycznej (lege artis). Ad 1) Działanie musi być podjęte w celu diagnostycznym lub terapeutycznym. Zabieg podjęty w innym celu (np. w celu przeprowadzenia eksperymentu medycznego) podlega innym zasadom. Ad 2) Nie wyłącza odpowiedzialności karnej spowodowanie negatywnego dla pacjenta skutku przez działanie, które było błędne z punktu widzenia medycyny, np. podanie nieprawidłowej dawki leku, niewłaściwe zdezynfekowanie narzędzi chirurgicznych, diagnoza nie odpowiadająca ustalonym symptomom choroby, zaniechanie niezbędnych w danej sytuacji badań itp. Leczenie nie może się też odbywać bez zgody chorego (zob. art. 33-34 225 ustawy o zawodzie lekarza z 5.12.1996 r., Dz.U. z 1997 r. Nr 28, poz. 152). Zabieg leczniczy bez zgody pacjenta jest przestępstwem z art. 192 KK. Zasady odnoszące się do zabiegów leczniczych odnoszą się również do zabiegów kosmetycznych. Celem jest tu jednak nie wyleczenie, lecz poprawienie wad urody. Dlatego uważa się, że dodatkowym warunkiem wyłączenia odpowiedzialności karnej za ewentualne negatywne skutki jest w tej sytuacji

niewielkie prawdopodobieństwo ich nastąpienia (Buchała, Prawo..., 288). Odrębne, w pewnym stopniu, zasady wykonywania zabiegów lekarskich ustanawia w stosunku do osób skazanych KKW. W określonych sytuacjach mogą być one wykonywane nawet wbrew woli skazanego (art. 118 KKW). VI. Karcenie małoletnich. Wyłączenie przestępności czynu dotyczy również pewnych czynności wychowawczych. Nie stanowi przestępstwa czyn, wypełniający znamiona naruszenia nietykalności cielesnej (art. 217 KK), jeżeli mieści się on w ramach tzw. Dozwolonego karcenia małoletnich. Karcenie małoletnich jest w prawie polskim pozaustawową okolicznością wyłączającą odpowiedzialność karną. Jej uzasadnienie opierało się początkowo na przekonaniu, że cielesne karcenie dzieci jest niezbędne dla ich dobrego wychowania, że jest czynnością społecznie pożyteczną. Współcześnie, prawo karne toleruje karcenie małoletnich jako uprawnienie wychowawcze rodziców, ale raczej na zasadzie liczenia się z pewnym faktem społecznym. Nie angażuje się natomiast w spór o to, na ile tego typu działanie może być zaakceptowane z punktu widzenia zasad pedagogiki. Karcenie musi spełniać pewne warunki, mianowicie: 1) musi mieć cel wychowawczy; 2) wykonywane jest przez rodziców lub prawnych opiekunów dziecka; X. nie przekracza pewnego stopnia intensywności. Ad 1) Nie jest dozwolone karcenie podejmowane bez celu wychowawczego, np. karcenie dzieci bez związku z konkretnym przewinieniem, lecz tylko dla rozładowania złego humoru rodziców, czy też karcenie „na zapas”. Ad 2) Uprawnieni do karcenia są tylko rodzice lub opiekunowie, a nie np. nauczyciele, wychowawcy w internacie, sąsiedzi. Ad 3) Karcenie musi przybierać akceptowaną społecznie formę. Nie może więc zwłaszcza polegać na znęcaniu się (art. 207 KK), ani na powodowaniu uszkodzeń ciała dziecka lub wywoływać zagrożenia dla jego zdrowia. W ramach działalności wychowawczej rodzice mają też prawo wykonywać inne czynności, które wypełniają znamiona niektórych przestępstw przeciwko wolności. Np. otwieranie przez rodziców listów przychodzących do dzieci w celu sprawdzenia, czy nie utrzymują kontaktów z osobami wywierającymi na nie niekorzystny wpływ, nie będzie przestępstwem z art. 2G7 KK. Podobnie, stosowanie groźby lub zamknięcie dziecka w celu wyegzekwowania zakazu wyjścia z domu, nie będzie przestępstwem z aart 191 lub 189 KK. W Konstytucji RP z 1997 r. Zamieszczono art. 40 o następującym brzmieniu: „Nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu.

Zakazuje się stosowania kar cielesnych”. W związku z tym powstaje problem, czy przepis ten zabrania karcenia małoletnich w opisanych wyżej formach i granicach. Wydaje się, że mówiąc o karach cielesnych art. 40 ma na myśli kary wymierzane i wykonywane w imieniu państwa w postępowaniu karnym, nnp karę chłosty za przestępstwo. Przy przyjęciu takiej interpretacji aart 40 Konstytucji niczego w zakresie kontratypu karcenia małoletnich nie zmienia.

VII. Ryzyko sportowe. Uprawianie niektórych sportów łączy się z natury rzeczy dla uprawiających daną dyscyplinę z naruszeniem nietykalności cielesnej zawodnika (boks, zapasy). Zachowania takie nie są oczywiście przestępne, ponieważ następują za zgodą uprawiających daną dyscyplinę. Odrębny problem powstaje, gdy w czasie uprawiania sportu następują nieszczęśliwe wypadki w postaci uszkodzeń ciała lub śmierci zawodników albo kibiców. W takich wypadkach wyłączenie przestępności czynu ma miejsce tylko wtedy, gdy skutki te zostały spowodowane w ramach tzw. Ryzyka sportowego. Tolerowanie ryzyka wiążącego się ze sportem opiera się na przekonaniu, że jest to opłacalne społecznie ze względu na pożytek i przyjemność wynikające z uprawiania sportu i atrakcyjność widowisk sportowych dla publiczności. Działanie ma miejsce w ramach ryzyka sportowego, jeżeli zostały spełnione następujące warunki: 1) uprawianie danej dyscypliny sportu jest dozwolone; 2) działanie było podjęte w celu sportowym; X. nie zostały naruszone reguły danej dyscypliny sportowej. Ad 1) Dozwolone jest uprawianie dyscyplin sportowych, jeżeli nie zostało to, w drodze wydania odpowiednich przepisów, zabronione przez państwo. Trzeba jednak pamiętać, że mówimy tu o dyscyplinie sportowej mającej pewne zasady i reguły zachowania się, zabezpieczające uczestników przed nadmiernym ryzykiem. Ad 2) Działanie musi być podjęte w celu osiągnięcia celów wynikających z reguł danej dyscypliny sportu (strzelenia bramki, zadania ciosu itd.), a nie w celu np. „odegrania się” na przeciwniku pod pozorem działania o charakterze sportowym. Ad 3) Najważniejszym elementem ryzyka sportowego jest działanie w ramach reguł danej dyscypliny sportowej. Chodzi naturalnie o tę grupę reguł, która ma na celu bezpieczeństwo współuczestników zawodów. Na przykład spowodowanie śmierci bramkarza w czasie meczu piłki nożnej przez usiłowanie kopnięcia piłki w sytuacji, gdy reguły gry nakazują już powstrzymanie się od tego działania, będzie wykluczało powołanie się sprawcy na ryzyko sportowe. Natomiast spowodowanie takiego samego skutku bez naruszenia reguł bezpieczeństwa, będzie się mieściło w ramach ryzyka

sportowego, nawet jeżeli sprawca naruszył reguły mające charakter umowny, np. uderzając piłkę ręką w czasie meczu piłki nożnej. Powołanie się na ryzyko sportowe jako na okoliczność wyłączającą przestępność czynu odnosi się nie tylko do oficjalnie organizowanych zawodów, lecz do wszystkich sytuacji uprawiania sportu, jeżeli tylko spełnione zostały przesłanki tego ryzyka. VIII. Ryzyko nowatorstwa. Osiąganie nowych wartości społecznych jest często związane z ryzykiem wywołania niekorzystnych rezultatów. Uważa się jednak, że w ostatecznym bilansie działania o pewnym stopniu ryzyka są społecznie pożyteczne. Gdyby podejmowanie ryzykownych działań, zwłaszcza eksperymentów było zabronione lub związane z ryzykiem poniesienia odpowiedzialności karnej – niemożliwe byłoby np. wypróbowywanie nowych urządzeń technicznych i nowych metod leczenia, co utrudniłoby postęp w wielu dziedzinach życia. Przyjmuje się więc, że podejmowanie ryzyka nie może pociągać za sobą odpowiedzia1ności karnej, jeżeli spełnione są pewne warunki. Kwestia dozwolonego ryzyka uregulowana jest w art. 27 KK. Przepis ten wymaga spełnienia następujących warunków, by ryzyko było dopuszczalne: X. celem działającego jest przeprowadzenie eksperymentu poznawczego, medycznego, technicznego lub ekonomicznego; X. spodziewana korzyść ma istotne znaczenie poznawcze, medyczne lub gospodarcze; 3) w świetle aktualnego stanu wiedzy oczekiwanie jej osiągnięcia jest zasadne; 4) w świetle aktualnego stanu wiedzy zasadna jest celowość i sposób przeprowadzenia eksperymentu. Jeżeli w eksperyment zaangażowany jest (jako jego obiekt) człowiek, to warunkiem jego legalności jest zgoda, udzielona po należytym poinformowaniu go o spodziewanych korzyściach i grożących mu ujemnych skutkach oraz prawdopodobieństwie ich powstania, jak również o możliwości odstąpienia od udziału w eksperymencie na każdym jego etapie. W kwestii eksperymentu medycznego art. 27 § 3 KK odsyła do ustawy. Aktualnie, kwestię tę reguluje art. 21-29 ustawy o zawodzie lekarza z 5.12.1996 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 28, poz. 152).

IX. Ostateczna potrzeba. W celu zapewnienia przestrzegania dyscypliny w wojsku, prawo karne przewiduje możliwość stosowania przez przełożonych w stosunku do podwładnych środków, które, gdyby nie zawarte w przepisach upoważnienie, miałyby charakter

przestępny. Art. 319 § 1 KK stwierdza, że wykonanie rozkazu wydanego przez uprawnioną do tego osobę może być wymuszone przy użyciu niezbędnych do tego środków, jeżeli okoliczności wymagają natychmiastowego przeciwdziałania, a posłuchu dla rozkazu nie można osiągnąć w inny sposób. Przykład: Żołnierz A oświadcza przełożonemu B, że nie zamierza wykonać rozkazu wejścia do ciężarówki i powrotu do koszar. Przełożony B, przy pomocy pozostałych żołnierzy, zmusza przemocą A do podporządkowania się rozkazowi. Działanie przełożonego nie jest przestępstwem z art. 191 KK.

X. Zwyczaj. Przestępność czynu może być wyłączona przez fakt, że mieści się on w ramach pewnego, społecznie akceptowanego zwyczaju. W literaturze wskazuje się w związku z tym na dwa rodzaje sytuacji. Pierwsza dotyczy wręczania prezentów osobom pełniącym funkcję publiczną Druga natomiast, dotyczy zwyczajowo przyjętych czynów, polegających na naruszeniu nietykalności cielesnej. Omawiając pierwszą z tych sytuacji wymienia się m.in. zwyczaj dawania napiwków. Jest to o tyle nietrafne, że dawanie napiwków odnosi się tylko do osób, które nie pełnią funkcji publicznej, jak tego wymagają przepisy o łapownictwie. Przyjmując napiwek nie wypełniają oni znamion tego przestępstwa, a więc powoływanie się na zwyczaj w celu uchylenia przestępności czynu jest zbyteczne. Problem powstaje natomiast wtedy, gdy mamy do czynienia z przyjmowaniem prezentów przez osoby pełniące w pewnym zakresie funkcję publiczną, np. przez nauczycieli, lekarzy. Przyjmuje się tutaj pewne generalne zasady, niezależnie od których mogą istnieć pewne specyficzne warunki lub odstępstwa od reguł w zależności od typu sytuacji i funkcji pełnionej przez obdarowanego. Przede wszystkim, wręczenie prezentu nie może następować na żądanie obdarowanego, a tym bardziej nie może on uzależniać czynności urzędowej od otrzymania prezentu. Po drugie, prezent wręczany jest dopiero po dokonaniu czynności i nie jest też wcześniej obiecany. Po trzecie, prezent nie może przekraczać pewnych zwyczajowych ram. Mogą to być kwiaty, czekoladki, książka itp. przedmioty, ale ani pieniądze ani też rzeczy o dużej wartości. W ramach zwyczaju mieści się poczęstowanie funkcjonariusza kawą, herbatą, ale nie zapraszanie na obiad do drogiej restauracji. Są to tylko bardzo ogólne ramy omawianego zwyczaju. Poszczególne sytuacje są bardziej zróżnicowane. Np. mieści się w ramach zwyczajowych podarowanie chirurgowi butelki koniaku przez wdzięcznego pacjenta w związku z udaną operacją, ale nie np. w związku z pozytywnym orzeczeniem w sprawie rentowej. Tym bardziej danie takiego prezentu np.

Drugi typu sytuacji omawianej w ramach problematyki zwyczaju jako okoliczności wyłączającej przestępność czynu odnosi się do naruszenia nietykalności cielesnej przez oblanie wodą w tzw. Jeżeli więc sprawca jest w chwili czynu poczytalny.p. ze względu na symboliczny charakter tego prezentu. że nie chodzi o czyn zagrażający zdrowiu albo powodujący zniszczenie ubrania (Gubiński. mogło być potraktowane jako przestępstwo wręczenia łapówki. Niepoczytalność. Przyjęto więc tutaj tzw. 31 § 1 KK). że współcześnie to ograniczenie jest zbyt nieśmiałe. a z drugiej strony na wskazaniu biologiczno-psychiatrycznych przyczyn tego stanu rzeczy. Wyłączenie. ponieważ zgodnie z art. że w konkretnym przypadku stwierdzenie niepoczytalności wymaga wskazania łącznie jednej z wymienionych w art. mieszaną metodę określania pojęcia niepoczytalności. Wydaje się jednak. 22 k. przekracza ramy akceptowanego społecznie zwyczaju. Konsekwencją tego jest.k.. np. Niepoczytalność oznacza brak możliwości rozpoznania znaczenia swe go czynu lub pokierowania swym postępowaniem. które się wzajemnie znają i traktują go jako rodzaj zabawy. choroba psychiczna lub inne zakłócenie czynności psychicznych. W literaturze podkreśla się. postępowanie karne należy zawiesić. § 12. poczytalność utraci. Obecnie można przyjąć. chorobą psychiczną lub innym zakłóceniem czynności psychicznych (art. Ma to tylko znaczenie procesowe. takich jak upośledzenie umysłowe. Definicja niepoczytalności w polskim KK opiera się na wskazaniu z jednej strony pewnego stanu psychicznego sprawcy (niemożność rozpoznania znaczenia swego czynu lub pokierowania swym postępowaniem). 31 § 1 KK przyczyn i co . Stan taki istnieć ma "w chwili czynu". na skutek choroby psychicznej. to nie wpływa to na ocenę popełnionego już przez niego czynu. jeżeli oskarżony nie może brać udziału w postępowaniu z powodu choroby psychicznej. co do której istnieje zgoda wszystkich uczestników. że jest on traktowany jako zwyczaj legalizujący naruszenie nietykalności cielesnej tylko w kręgu osób. by kiedykolwiek podarowanie komuś kwiatów. który zachodzi w chwili czynu i spowodowany jest upośledzeniem umysłowym. 73). I. Z drugiej strony trudno sobie wyobrazić.kontrolerowi skarbowemu lub celnikowi po czynności urzędowej. W rzeczywistości zakres społecznej tolerancji wobec "śmigusa-dyngusa" znacznie się zawęził. "lany poniedziałek" ("śmigus-dyngus"). a następnie. Wyłączenie winy.

Zachodzi więc ona zarówno wtedy. a więc w końcowym rezultacie brak przestępstwa. mającymi miejsce po okresie rozwojowym. Konsekwencją niepoczytalności jest brak winy po stronie sprawcy czynu obiektywnie sprzecznego z prawem karnym (czynu zabronionego). jak również niemożność oceny społecznej i moralnej czynu. gdy np. urojeniami. skrajnym przemęczeniem. Choroby psychiczne (psychozy) oznaczają zaburzenia psychiczne. chorób matki w okresie ciąży lub urazów dziecka) w okresie rozwojowym jednostki (tzw. Prawo karne przewiduje jednak możliwość stosowania wobec niepoczytalnych sprawców środków zabezpieczających (zob. KK).. które powodują zanik pewnych funkcji mózgu. wysoką gorączką. Uzas. że zabieranie cudzych rzeczy jest oceniane jako karygodne. niedorozwój umysłowy) lub też sytuacje wiążące się z urazami lub innymi czynnikami. charakteryzujące się różnymi objawami. Sprawca działający w takim stanie popełnia więc przestępstwo i ponosi odpowiedzialność karną. Upośledzenie umysłowe oznacza istotne obniżenie sprawności umysłowej powstałe z różnych przyczyn (np. 93 i nast. kiedy osoba uzależniona nie może się powstrzymać od popełnienia czynu zabronionego. art. II. klimakterium. których cechą charakterystyczną są patologiczne zmiany funkcji psychicznych. zaburzeń genetycznych. efektem patologicznym. w przypadku działania w stanie głodu narkotycznego. a także wynikać mogą z nadużycia alkoholu lub narkotyku. s. "Inne zakłócenia czynności psychicznych" mogą wiązać się z pewnymi procesami biologicznymi zachodzącymi w organizmie jednostki. zatruciem organizmu. schizofrenię. Ograniczenie poczytalności wpływa jednak na stopień winy. Nie możemy bowiem niepoczytalnemu sprawcy zrobić zarzutu z naruszenia prawa. jak i wtedy. osoba niedorozwinięta umysłowo nie może skojarzyć. menstruacja. zaburzeniami nastroju. Pojęcie upośledzenia umysłowego jest więc szersze od pojęcia niedorozwoju umysłowego (Zob.najmniej jednego z następstw wywołanych w psychice sprawcy. takimi jak dojrzewanie płciowe. paranoję. Karanie sprawcy niepoczytalnego nie miałoby też sensu z punktu widzenia celów kary. . Wymieniona w definicji niepoczytalności niemożność rozpoznania znaczenia swego czynu oznacza zarówno niemożność uświadomienia sobie możliwych skutków swego działania. Poczytalność ograniczona. na które nie ma on wpływu. gdy nie może sobie uświadomić. np. Niemożność pokierowania swoim postępowaniem oznacza zakłócenia sfery woli i zachodzi np. Do chorób psychicznych zalicza się np. skoro dochodzi do tego z powodów. Mogą być też spowodowane np. psychozę maniakalno-depresyjną. Nie wyłącza winy stan poczytalności w znacznym stopniu ograniczonej. 20). że odkręcenie kurka w kuchence gazowej może doprowadzić do eksplozji. zaburzeniami świadomości.

że takie uregulowanie prawne wynika głównie z uwzględnienia poczucia sprawiedliwości społeczeństwa. które nie jest skłonne zaakceptować bezkarności niepoczytalnego sprawcy. III. że sąd może w takim wypadku zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. myśląc. . W szczególny sposób uregulowane zostały sytuacje (art. Chodzi tu tylko o przewidywanie lub możliwość przewidywania. zostaje przemocą zmuszony do wypicia alkoholu albo podstępnie wstrzykuje mu się środek odurzający. 31 § 3 KK normalnej odpowiedzialności karnej jest niewątpliwie odstępstwem od zasady winy. Stosowanie w sytuacjach wymienionych w. Wprawienie się w stan odurzenia. w których mamy wprawdzie do czynienia z niepoczytalnością sprawcy w chwili czynu lub znacznym ograniczeniem poczytalności. art. Wydaje się jednak. Muszą tu być jednak spełnione łącznie dwa warunki: 1 ) sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia i 2) sprawca przewidywał lub mógł przewidzieć. Kodeks karny (art. jeżeli ta niepoczytalność ma swe źródło w nadużyciu alkoholu lub zażyciu narkotyku. patologicznego upojenia alkoholowego. 31 § 2) określa tylko konsekwencje popełnienia czynu w stanie poczytalności ograniczonej w znacznym stopniu. która normalnie takie skutku nie powoduje.powodując jego obniżenie. kiedy to niepoczytalność spowodowana jest nietypową reakcją organizmu na dawkę alkoholu. by sprawca przewidział lub mógł przewidzieć. Warunek ten nie będzie więc spełniony. Ad 1) Sprawca wprawia się w stan nietrzeźwości lub odurzenia. jeżeli dobrowolnie i świadomie pije alkohol lub zażywa narkotyk. stwierdzając. zwłaszcza w przypadkach tzw. jeżeli ktoś np. że skutkiem wprawienia się w stan odurzenia będzie wyłączenie poczytalności lub jej ograniczenie. Potrzebę takiego odstępstwa tłumaczy się na ogół koniecznością ochrony społeczeństwa przed czynami tej kategorii sprawców. Ograniczenie poczytalności mniejszego stopnia powinno jednak wpływać na wymiar kary w jej ustawowych granicach. tak jakby był w pełni poczytalny w chwili czynu. że jest to zapisane mu lekarstwo. Ad 2) Warunek drugi nie oznacza wymagania. Podobnie. Sprawca może nie być w stanie przewidzieć takiego skutku. W takim przypadku sprawca ponosi odpowiedzialność według ogólnych zasad. 31 § 3 KK). że wprawiając się w taki stan wywoła u siebie niepoczytalność lub znaczne ograniczenie poczytalności. jeżeli przez pomyłkę zażyje narkotyk. że w stanie odurzenia popełni przestępstwo. ale wynikają one z wprawienia się sprawcy w stan nietrzeźwości lub odurzenia innym środkiem.

V. to. Stanu nietrzeźwości wpływającego na poczytalność nie należy mylić ze zwykłym "stanem nietrzeźwości" i "stanem po użyciu alkoholu".jego błąd byłby nieistotny dla odpowiedzialności karnej.25 mg alkoholu w 1 dm3.1 mg do 0. Stan nietrzeźwości. mylnie sądzący. myśliwy X. że sprawca nie popełnia umyślnie czynu zabronionego. że strzela do zwierzęcia. 87 KW). mylnie sądząc. Dla odpowiedzialności karnej istotny jest tylko taki błąd co do faktu. W przypadku przestępstw. co do znamienia którego się pomylił. Nie wyklucza to jednak jego odpowiedzialności za nieumyślne spowodowanie śmierci. a w rzeczywistości strzelał do osoby B .2 promila do 0. gdy zawartość alkoholu we krwi wynosi lub prowadzi do stężenia powyżej 0. Tak więc istotny błąd co do faktu. nie popełnia umyślnego zabójstwa.25 mg alkoholu w dm3. Jest to błąd istotny. 208 KK). 180 KK. które należą do znamion niektórych przestępstw i wykroczeń (np. błąd co do faktu. zabija innego myśliwego. ponieważ dotyczyłby tylko tożsamości ofiary.5 promila alkoholu albo obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0. Błąd co do faktu. czyli sytuacja gdy zachodzi rozbieżność między jakimś fragmentem rzeczywistości a wyobrażeniem o nim sprawcy. że strzela do zwierzęcia.IV. 148 § 1 KK). Okolicznością wyłączającą winę (umyślną) sprawcy jest tzw. art. bo dotyczy znamienia "małoletni" użytego w opisie czynu polegającego na rozpijaniu małoletniego (art. Stan po użyciu alkoholu zachodzi.5 promila alkoholu albo do obecności w wydychanym powietrzu od 0. Gdyby X mylnie sądził. 28 § 1 KK. które nie występują w odmianie nieumyślnej. Konsekwencją istotnego błędu co do faktu jest to. Ponieważ jednak nie ma (inaczej niż np. że nakłaniany jest osobą dorosłą. Przykład 1: Na polowaniu. gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do stężenia we krwi od 0. przy zabójstwie czy spowodowaniu uszczerbku na zdrowiu) nieumyślnej odmiany tego . ponieważ dotyczył on faktu. Jego błąd jest istotny. błąd co do znamienia czynu zabronionego. istotny błąd co do faktu powoduje brak przestępstwa w ogóle. a więc dotyczył jednego ze znamion zabójstwa (art. Przykład 2: X nakłania do picia wódki Y-ka. W podanym wyżej przykładzie myśliwy X. że chodzi o człowieka. mylnie sądząc. co nie wchodzi do znamion zabójstwa. inaczej mówiąc. że strzela do osoby A. jak to stwierdza art. "okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego". Natomiast stan nietrzeźwości zachodzi. art. który dotyczy.

że Y jest zagranicznym dziennikarzem. którego dotyczył błąd. a więc wystarczy. że ma do czynienia z osobą pełnoletnią. 208 KK (rozpijanie małoletniego). że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego. błąd co do następstwa czynu nie wyklucza wówczas odpowiedzialności sprawcy za typ kwalifikowany. Jest to błąd faktyczny. Dlatego wyklucza się tutaj zakwalifikowanie czynu X-a jako szpiegostwa. która powoduje powstanie typu uprzywilejowanego. Błąd dotyczy tu istotnego dla przestępstwa szpiegostwa (art. że żąda on przyspieszenia jego śmierci . gdy błąd sprawcy polega na mylnym przyjęciu. mimo że obiektywnie dopuścił się zwykłego zabójstwa z art. Np. Jeżeli przykład zmienimy w ten sposób. Dzieje się tak wtedy. jeżeli ktoś zabija ciężko i nieuleczalnie chorego pod wpływem współczucia dla niego mylnie sądząc. nie wyklucza jeszcze wypełnienia znamion innego przestępstwa umyślnego. W pewnych przypadkach konsekwencją błędu co do faktu może być wykluczenie odpowiedzialności za jedno przestępstwo umyślne z jednoczesną możliwością zakwalifikowania czynu z przepisu o innym przestępstwie umyślnym. Jednakże. które mogą być popełnione z winy mieszanej. że co do następstwa zachodzi lekkomyślność lub niedbalstwo sprawcy. mylnie sądząc. VI. wyklucza to odpowiedzialność za typ kwalifikowany.przestępstwa. Odpowiada on wówczas z przepisu określającego ten typ uprzywilejowany. Inaczej jest tylko przy przestępstwach kwalifikowanych przez określone następstwo. lecz całościowej prawnej oceny czynu. że prawo nie zabrania dawania małoletnim alkoholu. 265 KK). X nie ponosi odpowiedzialności karnej. że X wprawdzie zna dokładnie wiek Y-ka. a jego I błąd dotyczy właśnie znamienia kwalifikującego. ale mylnie sądzi. Inaczej niż przy błędzie co do faktu. Przykład 3: X przekazuje wiadomości stanowiące tajemnicę państwową agentowi obcego wywiadu Y. jego czyn wypełnia znamiona przestępstwa ujawnienia tajemnicy państwowej (art. 28 § 2 KK reguluje sytuację.odpowiada z art.. mylnie sądząc. Przykład: X częstuje alkoholem małoletniego Y. . Natomiast. gdy sprawca popełnia przestępstwo typu kwalifikowanego. Nieświadomość bezprawności czynu (błąd co do prawa). błąd co do prawa dotyczy nie jednego ze znamion przestępstwa. ale pozostaje przestępstwo typu podstawowego. Art. Inaczej mówiąc. nawet i bez uwzględnienia znamienia objętego błędem X-a. wykluczający przestępstwo z art. KK za zabójstwo eutanatyczne. 148 § 1 KK. nawet jeżeli co do faktu "małoletniości" możemy mu przypisać lekkomyślność lub niedbalstwo. gdy nawet pominięcie znamienia. 130 § 2 KK) znamienia "obcy wywiad".

a nie "nieświadomość przestępności czynu". że nie ma błędu w rozumieniu tego przepisu. Deklarowano w ten sposób. Jeżeli błąd prawny był nieusprawiedliwiony. że przestępstwem jest przywłaszczenie sobie rzeczy znalezionej (art. Obowiązujące w Polsce prawo karne uwzględnia na korzyść sprawcy jego błąd co do prawa. 30 KK. w którym takie czyny są prawnie dozwolone nie wpadł na myśl. Trudno sobie wyobrazić. Nie ma także błędu co do prawa. Art. Sytuację odwrotną w stosunku do nieświadomości bezprawności czynu stanowi tzw. Przestępstwo urojone. gdy ktoś zachowuje się zgodnie z prawem. 3. Zakres odpowiedzialności. który reguluje kwestię błędu co do prawa. Ustawodawca może w różnym stopniu uwzględniać błąd co do prawa przy kształtowaniu zakresu odpowiedzialności karnej sprawcy. że czyn ten jest zabroniony przez jakąś gałąź prawa. Taka różnica poglądów między nim a ustawodawcą nie ma wpływu na winę sprawcy i w konsekwencji nie ma wpływu na jego odpowiedzialność karną. jeżeli sprawca wie o bezprawności czynu. że błąd sprawcy co do oceny prawnej czynu nie ma wpływu na jego odpowiedzialność karną. 240 KK). albo dlatego. Przy ustalaniu. Sprawca może nie mieć możliwości uniknięcia błędu dlatego. 284 KK). Zachodzi ono wtedy. jeżeli sprawca wprawdzie nie wie dokładnie. że jakiś przepis karny wprowadzono nagle. ale uważa zakaz za niesłuszny. Podstawowym kryterium powinna tu być możliwość uniknięcia błędu przez sprawcę. ale błędnie sądzi. 30 KK). pobicie lub spowodowanie pożaru. to sprawca odpowiada za popełniony czyn na normalnych zasadach. ale zdaje sobie sprawę. ale sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. by ktoś nie wiedział że przestępstwem jest kradzież. jeżeli taka nieświadomość bezprawności jest usprawiedliwiona. że jego zachowanie . czy nieświadomość bezprawności czynu należy też wziąć pod uwagę poziom umysłowy sprawcy i stopień zrozumiałości przepisu. że jako cudzoziemiec z kraju. że jego czyn jest przestępstwem. że należy sprawdzić jak ocenia to prawo polskie. Oznacza to. czy też niezawiadomienie organów ścigania o pewnych przestępstwach (art. 236 KK). 2.mamy do czynienia z nieświadomością bezprawności czynu (art. Błąd co do prawa może mieć w praktyce miejsce w odniesieniu do mniej znanych typów przestępstw. Natomiast z pewnością pewien procent obywateli nie wie. przestępstwo urojone (delictum putativum). W dawniejszym prawie karnym posługiwano się powszechnie maksymą ignorantia iuris nocet (nieznajomość prawa szkodzi). czyli błąd dotyczy całościowej oceny czynu. posługuje się określeniem "nieświadomość bezprawności czynu". zatajenie dowodów niewinności innej osoby (art.

343 KK). lecz chciał tylko nastraszyć przeciwnika. sprawca odpowiada na normalnych zasadach. 2e jego przeciwnik chce użyć broni palnej. a nie czyjeś przekonanie. Błąd co do kontratypu lub okoliczności wyłączającej winę. Wagę tego obowiązku podkreśla się w prawie karnym przez tworzenie typów przestępstw polegających na odmowie wykonania rozkazu (art. a w krańcowych przypadkach umożliwia funkcjonowanie całych zbrodniczych systemów państwowych. koncepcja "ślepych bagnetów"). jak uczą doświadczenia historyczne. Przykład 1: Dwaj kierowcy po spowodowanej przez siebie kolizji kłócą się w ostrych słowach o to.konkluzja sądu musiałaby być inna. że uderzony nie miał żadnej broni. że w czasie kłótni jeden z jej uczestników. że jest to zabronione przez obowiązujący KK pod groźbą kary. Rozkaz przełożonego. Dlatego też nie można wymagać od żołnierzy absolutnego posłuszeństwa (tzw. Z drugiej strony. może prowadzić do nadużywania dyscypliny wojskowej dla popełniania przestępstw. że sąd uznałby. uderza go ciężkim przedmiotem. który z nich ją zawinił. ślepe wykonywanie rozkazów. osoba uprawiająca prostytucję mylnie sądzi. Okazało się. np. Najistotniejszym elementem dyscypliny wojskowej jest obowiązek wykonywania przez podwładnych rozkazów przełożonych. że zachodzi tu jedna z tych okoliczności. Drugi uczestnik kłótni. często zagrożonych surowymi karami. że taka przestępność zachodzi. że błąd co do istnienia obrony koniecznej był usprawiedliwiony. nie popełnia przestępstwa kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu. VIII. 29 odrębnie uregulował kwestię błędu co do okoliczności wyłączającej bezprawność (kontratypu) lub okoliczności wyłączającej winę sprawcy. ponieważ o przestępności czynu decyduje ustawa (nullum crimen sine lege). nic nie mówiąc sięga do kieszeni po tym jak kichnął .się jest przestępstwem. Kodeks karny w art. że "zaraz uciszy go na zawsze" i sięga pod kurtkę. Gdy błąd taki nie jest usprawiedliwiony. powodując ciężkie uszkodzenie ciała. myśląc. W pewnym momencie jeden z nich grozi drugiemu. Gdyby przykład zmodyfikować w ten sposób. W przypadku przestępstwa urojonego odpowiedzialność karna nie wchodzi w grę. Nie można jednak również dać żołnierzom prawa i nałożyć obowiązku analizowania każdego rozkazu pod kątem jego legalności . możliwe jest jednak zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary. VII. Według tego przepisu. W takiej sytuacji można przypuszczać.

będziemy musieli rozstrzygnąć. żołnierz dopuszczający się czynu zabronionego będącego wykonaniem rozkazu nie popełnia przestępstwa. 30 KK. naraziłby się na niebezpieczeństwo (np. może jednak wpłynąć na złagodzenie kary. 318 KK) nie dotyczy sytuacji. że nie znał on odpowiednich przepisów i zaufał w tym zakresie przełożonemu. Zgodnie z tym przepisem. czy rozkaz wykonać. 8 Statutu Międzynarodowego Trybunału Wojskowego (tzw. Stosuje się wówczas art. W praktyce może zachodzić sytuacja będąca połączeniem instytucji rozkazu przełożonego i stanu wyższej konieczności. w art. Wykonawca przestępnego rozkazu odpowiada więc. wykonując w czasie ćwiczeń rozkaz przełożonego. . traktuje jeńców wojennych w sposób sprzeczny z konwencjami międzynarodowymi. odmawiając wykonania rozkazu przestępnego. nie zwalnia go od odpowiedzialności karnej.jeżeli pozostałe przesłanki stanu wyższej konieczności są spełnione . W § 18 art. powodując w ten sposób pożar. 318 KK nie popełnia przestępstwa. zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości kwestia rozkazu uregulowana jest w prawie karnym międzynarodowym w sposób nieco odmienny. może . W zakresie zbrodni przeciwko pokojowi. jeżeli Trybunał uzna. Według art. chyba że wykonując rozkaz umyślnie popełnia przestępstwo. W tym wypadku żołnierz nie uświadamiał sobie. Wynika z tego. Trybunału Norymberskiego) "okoliczność. na rozkaz przełożonego. Przykład 1: Niedoświadczony żołnierz.(teoria "myślących bagnetów") i rozstrzygania za każdym razem. rzuca petardę na strych wiejskiego domu. Polskie prawo karne przyjmuje w tym zakresie. zgodnie z którą jest to polecenie określonego działania lub zaniechania wydane służbowo żołnierzowi przez przełożonego lub uprawnionego żołnierza starszego stopniem. że oskarżony działał z rozkazu swego rządu albo swego zwierzchnika. 115 KK zawarta jest ustawowa definicja rozkazu. jeżeli chce popełnić czyn zabroniony (zamiar bezpośredni) albo przewidując możliwości wypełnienia znamion czynu zabronionego godzi się na to (zamiar ewentualny). Jeśli okaże się. 30 KK. koncepcję "umiarkowanego posłuszeństwa". jakie skutki może spowodować jego zachowanie się i dlatego na mocy art. czy błąd ten byi usprawiedliwiony w rozumieniu art. w postaci użycia broni przez przełożonego dla wymuszenia posłuszeństwa). Przykład 2: Żołnierz.powoływać się na stan wyższej konieczności dla usprawiedliwienia świadomego wykonania przez siebie przestępnego rozkazu. Uregulowanie dotyczące rozkazu (art. 318 KK. gdy żołnierz otrzymujący rozkaz działa w nieświadomości bezprawności czynu. że musi to być polecenie służbowe nie tylko co do formy. Jeżeli żołnierz. ale również merytorycznie musi ono dotyczyć spraw służbowych. że wymaga tego sprawiedliwość".

6 ustawy z 1997 r. której nie można zaliczyć ani do okoliczności wyłączających bezprawność czynu ani do okoliczności wyłączających winę.odpowiedzialność karną na normalnych zasadach. by potraktować go jako przestępstwo. trudno sobie wyobrazić jego zastosowanie przy tych typach przestępstw. Okoliczność. ale mogą być jednak potraktowane jako podstawa innego rodzaju odpowiedzialności (np. 1 § 2 KK też obejmuje). Według art. że przestępstwa dokonano na polecenie przełożonego. § 13. gdy czyn nie jest społecznie szkodliwy w żadnym stopniu lub wręcz społecznie pożyteczny (które to sytuacje art. który uznaje. który poleca popełnienie przestępstwa. jeżeli w konkretnym przypadku miało to wpływ na stopień winy sprawcy. które nie stanowią wprawdzie przestępstwa. Osobną kwestię stanowi znaczenie poleceń służbowych. przepisy wprowadzające KK wprowadził uregulowanie. w tym również zbrodni. UOP. 1 § 2 KK. 1 § 2 dotyczy formalnie wszystkich typów przestępstw przewidzianych w prawie karnym. ale przez swą nietypowość merytorycznie nie zasługuje na to. Np. których znamiona są tak ujęte. 115 KK oraz art. że nie popełnia przestępstwa osoba odmawiająca wykonania rozkazu lub nie wykonująca rozkazu. 189 KK). że pozbawienie wolności trwało minutę. Art. ponoszą . Do tych funkcjonariuszy odnosi się więc zarówno definicja rozkazu. Praktycznie jednak. 318 i 344 KK mają odpowiednie zastosowanie do funkcjonariuszy Policji. że wykluczają znikomość społecznej szkodliwości. dyscyplinarnej). że jest on czynem społecznie pozytywnym. trudno . na mocy którego przepisy § 18 art. Chodzi oczywiście o czyn. może jednak być uwzględniona przy wymiarze kary. który wypełnia znamiona przestępstwa. Przykład 1: X zamyka na klucz pokój. Jednakże najczęściej chodzi tu o czyny. Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej. uregulowanie odpowiedzialności za wykonanie rozkazu przestępnego. Znikoma szkodliwość społeczna konkretnego czynu nie oznacza. 1 § 2 KK. Ponieważ nie są oni związani dyscypliną podobną do wojskowej. którego społeczna szkodliwość jest znikoma. a także przepis (art. wydawanych urzędnikom państwowym przez ich przełożonych. Znikoma społeczna szkodliwość czynu. Przepis ten przewiduje specyficzną okoliczność wyłączającą odpowiedzialność karną. w którym przebywa Y. 344 KK). że czyn ten jest społecznie szkodliwy w stopniu znikomym i zastosujemy art. to być może. w normalnej sytuacji dojdziemy do wniosku. nie stanowi przestępstwa czyn. Czyn ten wypełnia znamiona przestępstwa umyślnego pozbawienia człowieka wolności (art. zwłaszcza.Art. Jeżeli jednak wyobrazimy sobie.w razie popełnienia przestępstwa na polecenie przełożonego . Może tak być. Straży Granicznej.

według jakich kryteriów oceniać stopień społecznej szkodliwości. że dobro prawne. gdzie wolność człowieka została niewątpliwie naruszona.postać zamiaru. iż czyni je przedmiotem ochrony przepisu karnego. Znikomość taka mo2e także wynikać ze względów czysto podmiotowych. Analizując tę quasi-definicję społecznej szkodliwości. Na pierwszych miejscach wymienia się przedmiotowe składniki społecznej szkodliwości. Jest tak dlatego. 207 KK). a jedynie prowadzi do jej zawężenia w porównaniu z formalnym zakresem przepisu Istotnym problemem jest. które jest jego wnukiem. kiedy taka znikomość zachodzi. Nie da się ściśle określić w ustawie. Znikoma szkodliwość społeczna czynu. sposób i okoliczności popełnienia czynu. Nieprzypadkowa wydaje się być kolejność wyliczenia kryteriów. że te dwa pojęcia (społeczna szkodliwość i wina) częściowo na siebie w tym sensie zachodzą. według którego: "Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sad bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra. Społeczna szkodliwość może być znikomego stopnia ze względów przedmiotowych. rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia". by czyn polegał na znęcaniu się nad osobą nieporadną (art. ale zamiar wyrządzonej temu dobru prawnemu szkody był znikomy. powinno tu być głównym punktem orientacyjnym. jak to jest w podanym wyżej przykładzie. inne tylko do nieumyślnych (rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia).sobie wyobrazić. Czyn ten . motywację sprawcy. dotyczące dobra prawnego oraz szkody. jak równie2 . 115 § 2 KK odnoszą się wyraźnie tylko do przestępstw umyślnych (postać zamiaru. że katalog wymienionych w niej kryteriów jest pomyślany jako zamknięty. Ponieważ te ostatnie brane są również pod uwagę przy ocenie stopnia winy sprawcy. Jest to sytuacja. mogą też o niej decydować łącznie czynniki przedmiotowe i podmiotowe. które przeważają ilościowo. skoro ustawodawca nie użył przed ich wyliczeniem zwrotu (używanego w innych miejscach w KK) "w szczególności". W katalogu tym znajdują się zarówno kryteria przedmiotowe. Niektóre z kryteriów wymienionych w art. jak i kryteria podmiotowe (postać zamiaru. motywacja sprawcy). Przykład 2: X uprowadza i zatrzymuje w swoim domu wbrew woli rodziców dziecko. należy przede wszystkim zauważyć. wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków. i jednocześnie stopień jego społecznej szkodliwości był znikomy. można powiedzieć. Kodeks karny zawiera co do tej kwestii specjalny przepis. rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody. w którego chronieniu społeczeństwo jest w tym stopniu zainteresowane. a pozostałe mają charakter uniwersalny. to kategoria ocenna. kiedy pewna nieunikniona dowolność oceny organów stosujących prawo nie może doprowadzić do rozszerzenia zakresu odpowiedzialności karnej w sposób niebezpieczny dla jednostki. 115 § 2 KK. motywacja). Mianowicie art.

Problem. sąd zastosował przepis wbrew jego treści. W sytuacji zbiegu przestępstw możliwe są różne systemy wymierzania kary łącznej. obejmującej wszystkie popełnione czyny. niezadowolony z wyroku X znieważył sędziego. I. w której sprawca popełnia dwa lub więcej przestępstw w określonym czasie. 202 KK). i wkroczył w ten sposób w kompetencje władzy ustawodawczej. w trakcie której został skazany nieprawomocnie za kradzież. Zbieg przestępstw. rozstrzygając sprawę karną o rozpowszechnianie pornografii (art. dokonywanej przez ustawodawcę. 1. że stosowanie art. natomiast zniewaga sędziego pozostaje poza zbiegiem. gdy konkretny czyn jest nietypowy.1998 r. System kumulacji polega na zwykłym . za którekolwiek z tych przestępstw (art. to powiemy. że działanie X-a było podjęte ze szlachetnych motywów. O zbiegu przestępstw mówimy wtedy. W przykładzie tym w zbiegu pozostają tylko kradzież i rozbój. 211 KK.9. Przesłanki zbiegu przestępstw.11. że jest on drastycznie zaniedbywany przez rodziców. Przykład 1: X dopuszcza się kradzieży 1.wypełnia znamiona przestępstwa z art. Stosując art. wiedząc. i rozboju 20.1998 r. że X działał dla dobra wnuka. polega na tym. Polski KK traktuje jako zbieg przestępstw tylko taką sytuację. ponieważ art. a w każdym razie na pewno nie w stopniu wyższym nit znikomy. Kara łączna. W uzasadnieniu stwierdził. 1 § 2 KK ma zastosowanie. który wówczas powstaje. że rozpowszechnianie pornografii nie jest społecznie szkodliwe. 1 § 2 KK przez organy prokuratury i sądy powinno się opierać na ocenie czynu konkretnego. gdy ten sam sprawca popełnia dwa lub więcej przestępstw. Trzeba podkreślić. przed wydaniem pierwszego z wyroków. Po rozprawie sądowej w dniu 10.7. bo popełniono ją po wydaniu pierwszego wyroku. § 14. 1 § 2 KK. tzn. nawet nieprawomocnego. 85 KK). 2.. Nie może ono natomiast polegać na kwestionowaniu generalnej oceny danej kategorii czynów. Wymiar kary łącznej. w jaki sposób dokonać całościowej oceny tych czynów i wyrazić ją w karze łącznej. Zbieg przestępstw i przepisów ustawy.1998 r. i dlatego może być oceniony inaczej. i jednocześnie było ukierunkowane na ochronę dobra dziecka. Rozstrzygnięcie sądu było oczywiście nieprawidłowe. Przykład 4: Sąd. ł § 2 KK w oparciu o generalną ocenę (inną niż reprezentowana przez ustawodawcę). umorzył postępowanie na podstawie art. Jeżeli przykład uzupełnimy w ten sposób.

W takiej sytuacji karę ograniczenia wolności przelicza się na pozbawienie wolności (według przelicznika 1 miesiąc ograniczenia wolności = 15 dniom pozbawienia wolności) i wymierza łączną karę pozbawienia wolności według ogólnych zasad. 85-92 KK). która jednak nie może przekraczać najwyższej ustalonej poprzednio (art. Zasady wymiaru kary łącznej stosuje się również w odniesieniu do środków karnych wymiernych w czasie tj. nie może być wyższa od sumy kar wymierzonych (I maksimum) II maksimum jest określone oddzielnie dla każdego rodzaju kary. ustawodawstwa karne przewidują systemy mieszane. Kara łączna nie może być niższa od najwyższej z wymierzonych kar (minimum). Szczególne zasady dotyczą pewnych sytuacji wymierzania łącznej kary grzywny i kary ograniczenia wolności. Przykład 2: X popełnił 3 przestępstwa. nie może być też wyższa niż 15 lat. 2 KK). Kara łączna w tym wypadku nie mo2e być niższa od 6 lat (najwyższa z kar wymierzonych). Wtedy. System asperacji polega na zaostrzeniu najsurowszej z wymierzonych kar. Taka sama zasada obowiązuje wtedy. natomiast przy karze pozbawienia wolności . 88 KK). Przeważnie jednak. 71 § 1 KK) obowiązują inne granice maksymalne (art. 86 § 1 zd. wymienionych w art. Od zasady. że można łączyć karę pozbawienia wolności z karą ograniczenia wolności. 1-3 KK. za które został skazany na 6 lat. Przewiduje on w zasadzie łączenie kar tego samego rodzaju (pozbawienie wolności i pozbawieniem wolności. W odniesieniu do grzywny orzekanej obok kary pozbawienia wolności lub kary ograniczenia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania (art. przewidziano w art. Art. Podobnie.). W sumie więc kara łączna musi się mieścić w granicach od 6 do 13 lat. 86 KK przewiduje dwie górne i jedną dolną granicę kary łącznej. 86 § 2 KK). gdy za jedno z przestępstw wymierzona została kara dożywotniego pozbawienia wolności stosuje się zasadę absorbcji. Przy wymierzaniu łącznej kary grzywny. sąd określa na nowo wysokość stawki dziennej. System absorbcji polega na tym. ta kara jest karą łączną (art. nie może być wyższa od 13 lat (suma kar wymierzonych). przy karze ograniczenia wolności . Do nich należy system wymiaru kary łącznej przewidziany w polskim prawie karnym (art. wymierzając łączną karę ograniczenia wolności. Może być jednak inaczej przy wyższych karach pojedynczych. grzywna z grzywną itd. 5 lat i 2 lata pozbawienia wolności. 39 pkt. Przy grzywnie jest to 540 stawek dziennych.zsumowaniu kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa.15 lat.18 miesięcy. gdy jedną z kar wymierzonych jest kara 25 lat pozbawienia wolności. że łączeniu podlegają tylko kary tego samego rodzaju. tzn. że najsurowsza z kar pochłania pozostałe. sąd określa na nowo wymiar pracy na cele społeczne albo . Ta druga granica maksymalna nie ma w tym wypadku praktycznego znaczenia. 87 KK wyjątek polegający na tym.

wyroku łącznego. Zasad wymierzania kary łącznej nie stosuje się do tzw. Jeżeli kara łączna jest karą pozbawienia wolności lub karą ograniczenia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. 92 KK). Pojęcia krótkich odstępów czasu kodeks nie precyzuje.wysokość potrąceń. 2) w krótkich odstępach czasu. Ciąg przestępstw. 89 § 2 KK). 4) i zanim zapadł pierwszy wyrok. Wydaniu wyroku łącznego nie stoi na przeszkodzie. drugi na przywłaszczeniu. chociażby jej nie orzeczono za zbiegające się przestępstwa (art. Instytucja ciągu przestępstw została wprowadzona po raz pierwszy do KK w 1997 r. 3. chociażby nieprawomocny za którekolwiek z tych przestępstw. sąd orzeka o okresie próby oraz o związanych z nim obowiązkach na nowo. 91 KK. trzeci na kradzieży z włamaniem. Od zwykłego zbiegu przestępstw różni więc ciąg przestępstw podobny sposób popełnienia poszczególnych przestępstw i krótkie odstępy czasu między nimi. sposób nie jest faktycznie podobny. 3) w podobny sposób. że kary za zbiegające się przestępstwa zostały już w całości lub w części wykonane (art. Zasady wymiaru kary łącznej stosuje się zarówno wtedy. Podobny sposób popełnienia polega nie tylko na tym. np.sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej. z tym. 36 § 2 stosuje się. że: 1) sprawca popełnia dwa lub więcej przestępstw. w art. gdy sprawy o wszystkie zbiegające się przestępstwa rozstrzygane są w jednym procesie. jak też wtedy. ciągu przestępstw. W razie zbiegu orzeczeń o okresach próby. sąd może orzec obok tej kary grzywnę. 86 § 3 KK). pozostawiając to organom stosującym prawo w konkretnych . Ciąg przestępstw polega na tym. te chodzi o tę samą czynność czasownikową. jeżeli jedna kradzież jest kradzieżą kieszonkową a druga kradzieżą towaru w sklepie samoobsługowym. czyli konieczne jest tu zastosowanie tej samej kwalifikacji prawnej. Jeżeli sprawca skazany został za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności. np. Według poprzednio obowiązującego stanu prawnego mieściła się ona w pojęciu przestępstwa ciągłego. chociażby zostały oznaczone tylko za jedno ze zbiegających się przestępstw (art. że obowiązki wymienione w art. Jednak obok tożsamości kwalifikacji prawnej istnieć musi podobieństwo faktycznego sposobu popełnienia. jeżeli zachodzą przesłanki warunkowego zawieszenia (art. ograniczenia wolnością albo grzywny z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia . 89 § 1 KK). gdy za poszczególne przestępstwa orzeczono kary w różnych postępowaniach i zachodzi potrzeba orzeczenia tzw. nie może jeden czyn polegać na kradzieży.

ale przy bliższej analizie okazuje się. Pojęciem tym obejmuje się również sytuacje. 116-118). w których zbieg przestępstw wprawdzie zachodzi. gdy sprawca jednym zachowaniem się powoduje kilka skutków. jeżeli chodzi o przestępstwa określone wieloczynowo (por. przestępstwach wieloodmianowych. to będzie to traktowane jako jedno zabójstwo 20 osób. Jako jeden czyn a nie zbieg przestępstw traktujemy sytuacje. a następnie ją sprzedał. od sytuacji. mamy do czynienia z tzw. 5. Ponieważ kara ostatnia nie podlega połączeniu z poprzednimi. Sąd wymierzył mu łączną karę 10 lat pozbawienia wolności. o którym dotychczas była mowa należy odróżnić od tzw. art. to traktujemy to jako jedno przestępstwo. że tego i zbiegu nie ma. Mimo. w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę (art. ale w drodze decyzji ustawodawcy lub pewnej utartej praktyki traktuje się je jako przypadki występowania jednego tylko czynu. 4. Oprócz tego został skazany za czwarte przestępstwo. popełnione już po wydaniu wyroku za trzy pierwsze. 263 KK przewiduje przestępstwo wyrabiania bez zezwolenia broni palnej lub amunicji lub handlu bez zezwolenia bronią palną lub amunicją Jeżeli w konkretnym przypadku sprawca najpierw bez zezwolenia wyprodukował amunicję. Jeśli zachodzi ciąg przestępstw. Kara łączna orzekana jest natomiast w razie zbiegu ciągów przestępstw lub zbiegu ciągu przestępstw z innymi przestępstwami (art. Zbieg kar. Przykład 3: X skazany został za poszczególne przestępstwa na 7. Zbieg przestępstw. które wówczas wykonywane są kolejno. które mają pewne podobieństwo do zbiegu przestępstw. pozornego zbiegu przestępstw. jeżeli ktoś rzuci granat w tłum zabijając 20 osób. Nie traktujemy jako zbiegu przestępstw działalności sprawcy. Przestępstwo. Np. . Pozorny zbieg przestępstw. 91 § 1 KK). 5 i 4 lata pozbawienia wolności. 91 § 2 KK). W doktrynie dotyczącej przestępstwa ciągłego (Kaftal. wyrażającej się w wielu zachowaniach. że sprawca wypełnia swoim zachowaniem się dwie lub więcej odmian. zbiegiem kar. to znaczy wykonane muszą być kolejno obie kary: 10 lat i 8 lat pozbawienia wolności. W sytuacji. traktujemy to jako jedno przestępstwo. Nb. 131) postulowano by rozumieć przez to odstęp nie dłuższy niż 6 miesięcy. tj.sprawach. co sprowadza się do ich zsumowania. sąd orzeka jedną karę na podstawie przepisu. gdy pewne kary nie polegają łączeniu. Np. gdy w dyspozycji przepisu przewiduje się dwie lub więcej odmian przestępnego zachowania się. na 8 lat pozbawienia wolności. mamy do czynienia ze zbiegiem kar. którego znamiona każde z tych przestępstw wyczerpuje. Podobnie postępujemy przy tzw. a nie jako zbieg przestępstw.

Ustalenie. ponieważ KK z 1997 r. . Nie ma też zbiegu przestępstw w przypadku tzw. zł. Według tej definicji z przestępstwem ciągłym mamy do czynienia gdy sprawca dopuścił się: 1) w krótkich odstępach czasu. Karę wymierza się z przepisu naruszonego przez tak zdefiniowane przestępstwo ciągłe. w swym art. W związku z tym. że ustawa karna zmieniła się po popełnieniu przestępstwa. i dotyczyło sytuacji. Nie uważa się też. 12 ustanawia i definiuje nowe. Z drugiej strony. od tego ostatniego fragmentu przestępstwa ciągłego liczy się przedawnienie. W razie zamachu na dobro osobiste warunkiem ciągłości przestępstwa jest ponadto tożsamość pokrzywdzonego. a czym innym przypisanie jednego przestępstwa ciągłego kradzieży mienia o wartości 2 mln zł. 3) w wykonaniu z góry powziętego zamiaru. Zrezygnowanie z niej oznaczałoby konieczność wymierzenia kary za poszczególne czyny składające się na przestępstwo ciągłe. To stare pojęcie przestępstwa ciągłego i wypracowane na jego tle orzecznictwo jest już nieaktualne. a ponadto wszystkie te czyny spajał jednolity zamiar lub wykorzystanie tej samej sposobności sytuacyjnej. Z jednej strony ujęcie pewnego łańcucha działań jako przestępstwa ciągłego ma lepiej oddawać wagę tego. Przy spełnieniu wyżej wymienionych przesłanek takie dwa lub więcej zachowań uważa się za jeden czyn zabroniony. że zachodziło takie przestępstwo ciągłe stwarzało możliwość wymierzenia zań kary do górnego ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. przy czym czyny te naruszały to samo dobro prawne. a następnie wymierzanie kary łącznej. co przy większej ilości czynów jest w praktyce uciążliwe. węższe od dotychczasowego.. kiedy dwa lub więcej czynów popełnionych było w krótkich odstępach czasu przez tego samego sprawcę. ułatwiając pracę organów ścigania i sądów. przestępstwa ciągłego. Sens instytucji przestępstwa ciągłego tłumaczy się dwoma rodzajami argumentów. Pojęcie przestępstwa ciągłego. 2) dwóch lub więcej zachowań. wykształcone na tle stanu prawnego sprzed KK z 1997 r. 6. w razie zamachu na dobro osobiste istniała tożsamość osoby pokrzywdzonej. pojęcie przestępstwa ciągłego.a nie 20 zabójstw pozostających w zbiegu. Jedną z istotnych konsekwencji przyjęcia ciągłości przestępstwa jest to. składającym się na przestępstwo ciągłe. że za czas jego popełnienia uważa się odcinek czasowy zapoczątkowany pierwszym czynem i zakończony ostatnim czynem. Przestępstwo ciągłe. popełnione były w jednorodny sposób. było szerokie. Niewątpliwie czym innym jest przypisanie sprawcy 20 kradzieży mienia o wartości 100 tys. instytucja przestępstwa ciągłego ma sens praktyczno-procesowy. czego się sprawca dopuścił. bez możliwości jej zaostrzenia powyżej ustawowego zagrożenia.

którą z instytucji w razie takiego zbiegu zastosować. Nie są one zdefiniowane ustawowo. gdy mamy do czynienia z tzw. a nadto poszczególne czyny nie muszą wypełniać znamion przestępstwa. Dla stwierdzenia przestępstwa ciągłego wymaga się bowiem z jednej strony więcej niż przy ciągu przestępstw (przy ciągu nie musi bowiem występować z góry powzięty zamiar). w których zastosowanie konstrukcji przestępstwa ciągłego prowadzić będzie to surowszej kwalifikacji prawnej albo do innych negatywnych konsekwencji np. Powstaje więc problem. z drugiej jednak strony. ustala jego cenę. a data ta wypada w czasie między pierwszym a ostatnim członem przestępstwa ciągłego. nie może jednak mieć zastosowania w każdej sytuacji. że w zasadzie pierwszeństwo powinna mieć konstrukcja przestępstwa ciągłego. gdy ktoś najpierw przygotowuje się do popełnienia przestępstwa i bezskutecznie usiłuje je popełnić. wykroczeniami. Porównanie przestępstwa ciągłego z ciągiem przestępstw prowadzi do wniosku. jako stwarzająca dla sprawcy korzystniejszą sytuację (brak możliwości nadzwyczajnego zaostrzenia). Ten z góry powzięty zamiar realizuje w ciągu tygodniowego urlopu. bo nie jest konieczne popełnienie czynów w podobny sposób. Amnestia nie ma zastosowania. Wydaje się. Czynności współukarane mogą mieć postać współukaranych czynności uprzednich albo współukaranych czynności następczych. jeżeli odnosi się do czynów popełnionych przed pewną datą. Tego typu interpretacja. Czynności współukarane. że w konkretnej sprawie mogą być spełnione przesłanki obu tych konstrukcji prawnych. Stan faktyczny opisany w tym przykładzie spełnia zarówno przesłanki ciągu przestępstw. że może on odpowiadać za całe przestępstwo ciągłe jako sprawca dorosły. 7. Nie traktuje się jako zbiegu przestępstw sytuacji. wykształciły się raczej w drodze powtarzającej się praktyki i w związku z tym ich zakres nie jest całkowicie jasny. aż wreszcie udaje mu się doprowadzić do dokonania. w sytuacjach. Przykład 4: X.. wymaga się mniej. przywiązująca rozstrzygające znaczenie do czasu ostatniego fragmentu przestępstwa ciągłego. uznać.jeżeli weszła ona w życie w tak wyznaczonym odcinku czasowym. w zakresie stosowania amnestii. opierając się na kryterium czasu ostatniego fragmentu (w którym to czasie nie był już nieletni). jak i przestępstwa ciągłego. chcąc kupić samochód. wystarczy jeżeli są np. po czym postanawia uzyskać potrzebna kwotę przez popełnienie trzech włamań do trzech sklepów ze sprzętem elektronicznym. Np. jeżeli sprawca w czasie popełniania przestępstwa ciągłego ukończył lat 17. Współukarana czynność uprzednia zachodzi np. czynnościami współukaranymi. . przedawnienia lub wyboru ustawy względniejszej. Nie będzie to jednak także oczywiste. wtedy. to nie można.

Pozorny zbieg przepisów. Przeciwnie. 2. Nie stoi to na przeszkodzie orzeczeniu innych środków przewidzianych w ustawie na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów. 163 KK) w celu zatarcia śladów zabójstwa. Polskie prawo karne nie przyjęło koncepcji idealnego zbiegu przestępstw. w art. fałszowanie dokumentów księgowych dla ukrycia przywłaszczenia mienia firmy. 310 § 2 KK (puszczanie w obieg fałszywego pieniądza). W niektórych systemach prawnych prowadzi to w rezultacie do potraktowania sytuacji jako zbiegu przestępstw i kary łącznej. kumulatywna kwalifikacja czynu). zniszczenie rzeczy skradzionej. że sprawca dopuścił się tylu przestępstw. Zbieg przepisów ustawy zachodzi wtedy. gdy jeden czyn wypełnia znamiona dwóch lub więcej przestępstw. które uważamy za czynności uprzednie współukarane z dokonaniem. Definicja. jeżeli podżegacz lub pomocnik do jakiegoś przestępstwa wejdzie następnie w rolę jego współsprawcy. nieudzielenie pomocy ofierze popełnionego przez siebie pobicia. 286 KK (oszustwo) i art. II. gdy czyn . 197 i 200 KK. Zapłacenie kontrahentowi fałszywymi banknotami narusza art. ale w kwalifikacji prawnej czynu wymienia się wszystkie naruszone przepisy (tzw. Kumultatywna kwalifikacja czynu. 3. W przypadkach tego typu stosuje się w niektórych ustawodawstwach konstrukcję tzw. Art. Zbiegu przepisów nie ma oczywiście wtedy. Nie uważa się natomiast za czynność współukaraną stosowania przez sprawcę przemocy lub groźby w celu wywarcia wpływu na świadka (art. ukrywanie współsprawcy przestępstwa. że "Ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo". Skazanie w takiej sytuacji następuje więc za jedno przestępstwo. z którego z naruszonych i wymienionych w kumulatywnej kwalifikacji przepisów zaczerpnąć zagrożenie ustawowe karą dla wymierzenia kary za to przestępstwo. Podobne będzie rozstrzygnięcie. że karę wymierza się na podstawie przepisu przewidującego karę najsurowszą. 11 § 3 KK rozstrzyga to w ten sposób. ile przepisów karnych naruszył. zgwałcenie osoby poniżej lat 15 narusza art. Przykładem współukaranej czynności następczej jest np.Nie ponosi on wówczas oddzielnej odpowiedzialności za przygotowanie i usiłowanie. Powstaje w związku z tym problem. 245 KK). czy też podpalenia (art. Polega ona na przyjęciu. 11 § 1 KK dobitnie podkreślono. idealnego zbiegu przestępstw. 1. Zbieg przepisów ustawy. np.

148 § 1 KK. 197 i 190) przepisów byłoby więc dwukrotnym zrobieniem sprawcy zarzutu z tego samego zachowania się. określa typ przestępstwa odznaczający się pewnymi cechami specyficznymi w porównaniu z typem sformułowanym ogólnie. że stosuje się go tylko wtedy. ponieważ stosowanie groźby jest juź wliczone w zestaw znamion przestępstwa zgwałcenia i uwzględnione przy określaniu ustawowego zagrożenia za zgwałcenie. dotyczy przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego . grożąc pokrzywdzonej okaleczeniem jej twarzy przy pomocy noża. kiedy zbieg przepisów ustawy nie zachodzi. 197 KK. Podobnie kradzież z włamaniem (art. ponieważ art. 148 § 4 KK (tzw. ale jednocześnie groźba wypełnia znamiona przestępstwa z art. Czyn ten wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. posiłkowy. Zakwalifikowanie tego czynu z obydwu (art. Zbieg przepisów był tu więc pozorny. Ten drugi przepis nazywamy wówczas przepisem głównym. gdy konkretny czyn wyczerpuje znamiona jednego przestępstwa. 148 § 4 jest przepisem szczególnym wobec art. 2) Wyłączenie przepisu pochłoniętego przez przepis pochłonięty (lex consumens derogat legi consumptae). Na przykład. że czyn ten wyczerpuje również znamiona zwykłego zabójstwa z art. Zbieg przepisów jest tutaj jednak pozorny. jeżeli sprawca zabija człowieka pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami. mogą mieć jednak również charakter bardziej skomplikowany. Subsydiarny. gdy czyn nie może być zakwalifikowany z innego przepisu. Przykład ł: X dopuszcza się zgwałcenia. 231 § 2 KK. Na pozór wydawać się może. Przepis ten pozostaje w tym sensie "w rezerwie". to ma ono pierwszeństwo przed przepisem ogólnym. 3) Wyłączenie przepisu posiłkowego (subsydiarnego) przez przepis główny (lex primaria derogat legi subsidiariae). W przypadku tej reguły chodzi o sytuację. a więc w rezultacie do zbiegu przepisów nie dochodzi. lecz dla wyciągnięcia takiego wniosku (tzn. zabójstwo w afekcie). Jeżeli jakiś przepis karny ma w stosunku do innego przepisu karnego charakter przepisu szczególnego. 148 § 1 KK. wniosku że mamy do czynienia z pozornym zbiegiem przepisów ustawy) konieczne jest posłużenie się pewnymi regułami wyłączania zbiegu przepisów. tj. Przypadki. nie jest to oczywiste na pierwszy rzut oka. Reguła ta dotyczy dość rzadkich w prawie karnym sytuacji. Tak jednak nie jest. 278 KK.narusza tylko jeden przepis karny. to wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. a jednocześnie fragment tego czynu wyczerpuje znamiona innego przestępstwa. tzn. gdy ustawodawca traktuje jakiś przepis karny jako rezerwowy. 279 KK) pozornie tylko wyczerpuje równocześnie znamiona kradzieży zwykłej z art. pomocniczy charakter ma w polskim prawie karnym w pewnym zakresie art. 190 KK. Reguły te są następujące: 1) Wyłączenie przepisu ogólnego przez przepis szczególny (lex specialis derogat legi generali).

łapownictwa biernego). o karach dyscyplinarnych. karach porządkowych itd. a także w prawie w różnych znaczeniach. Nie zaliczamy do kar przede wszystkim środków zabezpieczających (por. 231 "Przepisu § 2 nie stosuje się. § 15. ponieważ według § 4 art. a ich dolegliwość nie jest zamierzona. 228 KK przepis art. karach administracyjnych. o karach umownych w prawie cywilnym. II. chociaż jest dolegliwością porównywalną z karą pozbawienia wolności. 231 § 2 KK ma charakter subsydiarny. Jedne z nich. Teorie kary. to jednak karą nie jest. Pierwsze wypowiedzi teoretyczne na ten temat zawdzięczamy starożytnym filozofom greckim. Jednocześnie jest to jednak przyjęcie łapówki przewidziane w art. Zagadnienia wstępne. Kara. I. które chociaż stosowane w związku z przestępstwem (ale nie za przestępstwo) nie mają być w założeniu odpłatą. karach za wykroczenia. mającej wyjaśnić jej sens. dwóch grup teorii kary. i wymierzana w imieniu państwa przez sąd. Rozdział III. jeżeli czyn wyczerpuje znamiona czynu zabronionego określonego z art. Np. Od początku zaznaczyło się występowanie dwóch zasadniczych nurtów. 357 361). 231 § 2 KK). ponieważ ów element dolegliwości jest wprawdzie nieuniknionym. karę kryminalną. Ponieważ w konkurencji z art. Przykład 2: Celnik przyjmuje pieniądze za zaniechanie kontroli i pobrania cła od przemytnika przewożącego ciężarówką towar przez granicę. karach taryfowych. Kara kryminalna to osobista dolegliwość ponoszona przez sprawcę jako odpłata za popełnione przestępstwo. W prawie karnym mówiąc o karze mamy na myśli tzw. 228 § 3 KK. czyn zostanie zakwalifikowany tylko z art. środkach karnych i środkach zabezpieczających. a właściwie posługiwanie się nią. Pojęcie kary. wyrażająca potępienie popełnionego v przez niego czynu. W kontekście prawnym mówimy np. zamknięcie w zakładzie psychiatrycznym niepoczytalnego sprawcy przestępstwa.w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Słowo "kara" używane jest w języku potocznym. 228" (tj. czyli karanie sprawców przestępstw jest od dawna przedmiotem refleksji teoretycznej. ale jednak niezamierzonym skutkiem zastosowania środka zabezpieczającego. Nb. 228 § 3 KK. Jego czyn stanowi niedopełnienie obowiązków w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (art. Nauka o karze. zwane .

że powinna ona służyć osiągnięciu celu w postaci zapobieżenia popełnianiu przestępstw w przyszłości. Trzecią grupę stanowią teorie mieszane. Myśl tę bardzo wyraźnie sformułował Beccaria stwierdzając. według . sed ne peccetur (nikt rozsądny nie karze dlatego. którzy z jednej strony widzieli w karze instrument poprawy przestępcy (grzesznika). Mieszany charakter miały też koncepcje kary reprezentowane wcześniej przez teologów chrześcijańskich: św. lecz powstrzymywaniu samego sprawcy i innych osób od popełnienia przestępstw w przyszłości. na to. Ponieważ teorie absolutne zwrócone są w przeszłość (karzemy. Kara miała więc służyć celom prewencyjnym. W przeciwieństwie do tego teorie względne (utylitarne) akcentują celowy charakter kary. ponieważ popełniono przestępstwo). ale z drugiej strony wskazywali na element wymierzenia sprawcy sprawiedliwości. Grotius nie negował jednak. że popełniono przestępstwo. który uważał. przez wyrządzenie mu dolegliwości. a te drugie jako prospektywne. kładły nacisk na to. Ten ostatni był twórcą tzw. Tomasza. musi mieć także charakter sprawiedliwej odpłaty. aby nie popełniano przestępstw). że kara ma być odpłatą za przestępstwo. Myśliciele wieku Oświecenia kładli nacisk na potrzebę racjonalizowania prawa karnego i traktowania kary w sposób utylitarny. Podobną myśl znaleźć można w dziełach Platona. Idee zapobiegania przestępczości jako celu kary reprezentował też Bentham i Feuerbach. Z kolei sofista Protagoras (według przekazu jego poglądów w utworze Platona "Protagoras") kładł nacisk na użyteczność kary. wobec tego prawo karne nie powinno służyć nieużytecznemu okrucieństwu.teoriami bezwzględnymi (absolutnymi). koncepcji przymusu psychologicznego. niektórzy autorzy określają te pierwsze jako retrospektywne. zapobieganiu popełnianiu przestępstw i przez to ochronie społeczeństwa. która powinna zmierzać do osiągania pewnych rezultatów w przyszłości. Potrzebą sprawiedliwej odpłaty uzasadniał sens kary Pitagoras. Protagoras może więc być uważany za pierwszego przedstawiciela teorii względnych. że kara nie może zmienić faktu popełnienia przestępstwa. Jego koncepcja kary należy więc do teorii mieszanych. Augustyna i św. głównie powinna służyć zapobieżeniu popełnianiu przestępstw przez ukaranego i inne osoby. a nie odpłacie (albo nie wyłącznie odpłacie) za wyrządzone zło. że kara. formułując często cytowaną maksymę: Nemo prudens punit quia peccatum est. Na jego poglądy powoływał się później Seneka i w XVIII wieku Hugo Grotius. zaś teorie względne w przyszłość (karzemy. wyrównania zła przez niego uczynionego. że sprawiedliwa kara ma przywracać naruszoną przestępstwem harmonię. by stało się zadość sprawiedliwości i żadnych dodatkowych uzasadnień nie potrzebuje. niezależnie od jej celów. których zwolennicy próbują pogodzić w jednej koncepcji ideę kary jako sprawiedliwej odpłaty z ideą kary celowej. lecz po to by przestępstw nie popełniano). że jest wymierzana dlatego.

a więc sprawiedliwa kara ma służyć osiąganiu pewnych celów. w jaki sposób cele te mają być realizowane. stanowi bezwzględnie konieczną restytucję stanu przewagi prawa nad bezprawiem. W artykule tym zatytułowanym "Der Zweckgedanke im Strafrecht" (czyli "Myśl celowościowa w prawie karnym") przedstawił historyczną ewolucję poglądów na temat sensu kary. Jednocześnie dowodził. poprawę lub eliminację sprawcy. traktowanie karania człowieka jako środka do osiągnięcia jakiegoś celu nie da się pogodzić z godnością jednostki. ma mieć charakter instrumentu ochrony społeczeństwa przed naruszeniem ważnych dla niego dóbr i interesów. a więc wywiera skutek w postaci tzw. Spory teoretyków dotyczą raczej spraw bardziej szczegółowych.której prawo karne przez samo zagrożenie karą za przestępstwa oddziaływuje odstraszająco na potencjalnych sprawców przestępstw. jak tylko konieczność wymierzenia sprawiedliwości. ale tej sprawiedliwej odpłacie przypisuje się znaczenie ogólnoprewencyjne (tj. (ogłoszonym w postaci artykułu w czasopiśmie "Zeitschrift ftir die gesamte Strafrechtswissenschaft" nr 3/1883). Hegel natomiast traktował karę jako odpłatę. że kara jest . uzasadniając jej konieczność potrzebą przywrócenia stanu naruszonego przestępstwem. powstrzymywanie innych niż sprawca osób od popełniania przestępstw) i indywidualnoprewencyjne (zapobieganie popełnianiu przestępstw przez skazanego). Przestępstwo. że nie kwestionuje się charakteru kary jako sprawiedliwej odpłaty za czyn. jakim jest prawo karne. która nie może być traktowana instrumentalnie. np. Współcześnie. twierdził Hegel. prewencji generalnej. najczęściej reprezentowane są mieszane teorie kary. Zdecydowanie sprzeciwiał się Kant jakiemukolwiek celowościowemu traktowaniu kary. że nie ma sprzeczności między charakterem kary jako sprawiedliwej odpłaty a jej celami w postaci zapobiegania popełnianiu przestępstw w przyszłości uzasadniał obszernie Franz von Liszt w tzw. czy prewencja indywidualna (zwana też prewencją szczególną) polegać ma na oddziaływaniu wychowawczym na sprawcę (czyli na jego resocjalizacji). Kant traktował karanie za przestępstwo jako odwet moralny społeczeństwa wobec sprawcy za wyrządzone przez niego zło. który nie wymaga żadnego innego uzasadnienia. "Programie marburskim" z 1882 r. czy też na odstraszaniu go od popełniania przestępstw. Jego zdaniem. Kara. jest negacją prawa. Jako twórca szkoły socjologicznej lansował głównie cel kary polegający na prewencji indywidualnej przez odstraszenie. Z kolei teorie bezwzględne kary znalazły swoich wybitnych przedstawicieli w dziewiętnastowiecznej filozofii niemieckiej w osobach Kanta i Hegla. w szczególności tego. Tezę o tym. głównie w takiej postaci. wynikającą z kategorycznego imperatywu. stanowiąc zanegowanie przestępstwa (negację negacji) przywraca poprzednią równowagę. negacją woli ogólnej.

W drugim etapie sąd określa w jednostkach pieniężnych wysokość stawki dziennej. § 16. aby wyzdrowieć? Pływam. należy pomnożyć liczbę stawek dziennych przez wysokość stawki. II. przewidzianego w poprzednio obowiązujących przepisach. Obowiązujące w Polsce prawo karne nie wypowiada się wprost na temat sensu kary. w założeniu. Pierwszeństwo mają mieć. że sąd wskazuje w wyroku wysokość kwoty pieniężnej. Natomiast w systemie grzywny orzekanej w stawkach dziennych wyróżnić można dwa etapy jej orzekania. 39 KK. Pytając retorycznie: "Biorę lekarstwo ponieważ jestem chory. ponieważ wpadłem do wody. System kar. którą skazany ma obowiązek uiścić na rzecz Skarbu Państwa. Kodeks nie zna.prewencją przez represję. wyliczone w art. czy też po to. 5) dożywotne pozbawienie wolności. Katalog kar. Kara grzywny. środki karne. Grzywna kwotowa polega na tym. Kolejność wyliczenia kar w tym katalogu nie jest przypadkowa. kary nie związane z pozbawieniem wolności. Są to: 1 ) grzywna. na którą skazuje oskarżonego. aby nie utonąć?" .zakwestionował sensowność alternatywy przedstawionej w cytowanej wyżej maksymie przypisywanej Protagorasowi. 32 KK. mianowicie. 2) ograniczenie wolności. lecz ma 282 wyrażać preferencje ustawodawcy co do ich stosowania. W polskim prawie karnym katalog kar zawiera art. By obliczyć wysokość wymierzonej w ten sposób grzywny. że między tymi dwoma elementami nie musi zachodzić sprzeczność. Grzywna wymierzana w stawkach dziennych ma mieć. 150 stawek). czy też po to. Kara grzywny występuje współcześnie w ustawodawstwach karnych w dwóch zasadniczych formach. Problem ten będzie szerzej omówiony w dalszym tekście. bardziej sprawiedliwy charakter. Jednakże z brzmienia przepisów KK dotyczących zasad wymiaru kary i przepisów KKW na temat celów wykonania kary możemy wnioskować o poglądach ustawodawcy na ten temat. Może być ona mianowicie grzywną kwotową lub grzywną orzekaną w stawkach dziennych. 4) 25 lat pozbawienia wolności. ponieważ liczbę stawek dziennych ustala się w oderwaniu od położenia . I. podziału na kary zasadnicze i dodatkowe. 3) pozbawienie wolności. Miejsce tych ostatnich zajęły natomiast tzw. W pierwszym sąd określa liczbę stawek dziennych (np.

KK z 1997 r. Jest to tzw. Wymierzenie grzywny obok kary pozbawienia wolności możliwe jest wtedy. grzywna samoistna. Według art. gdy rozbieżność między oficjalnie deklarowanymi a rzeczywistymi dochodami obywateli nie jest zbyt duża. Natomiast wobec będącego w znacznie gorszym położeniu majątkowym X-ka wysokość stawki dziennej określa na 20 jednostek pieniężnych. Poza tym. Grzywna orzekana obok kary pozbawienia wolności ma.wysokość stawki dziennej na 1000 jednostek pieniężnych. że powinni być ukarani jednakową pod względem surowości karą grzywny. Podstawę do wymierzenia grzywny stanowi zagrożenie tą karą w sankcji 285 ustawowej za dane przestępstwo. tak aby dolegliwość kary nie zależała od stanu majątkowego skazanego. Przykład: X i Y popełnili wspólnie przestępstwo. jego warunki osobiste i rodzinne. Jest to więc zasadniczy miernik surowości wymierzonej kary. gdy sprawca dopuścił się przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub korzyść taką osiągnął. zrezygnował z tradycyjnej grzywny kwotowej na rzecz grzywny w stawkach dziennych. System stawek dziennych ma tę zaletę. w założeniu. Natomiast wysokość pojedynczej stawki dziennej ustala się w granicach od 10 zł do 2000 zł. Następnie stwierdza. stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe. 286 ale wyłącznie tzw. Te jego zalety mogą się jednak w pełni ujawnić głównie w warunkach stabilnej gospodarki i sprawnego działania organów państwowych. Może ona być również wymierzona mimo. że wyraźniej niż system kwotowy akcentuje potrzebę równego traktowania skazanych i dostosowania wysokości grzywien do ich realnych możliwości płatniczych. terminowej. można orzec grzywnę obok kary pozbawienia . to znaczy nie kary 25 lat ani kary dożywotniego pozbawienia wolności. Zakładamy. ale przy prawidłowym określeniu stawki dziennej powinny to być d(a każdego z nich dolegliwości tego samego stopnia. przy czym ustalając jej wysokość. że X jest człowiekiem zamożnym i ma duże możliwości zarobkowe i określa dla niego .majątkowego skazanego. Natomiast wysokość stawki dziennej powinna być określana w zależności od zamożności i możliwości zarobkowych skazanego. sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy. Grzywna może być również orzeczona obok kary pozbawienia wolności. Sąd skazuje ich wobec tego na karę po I00 stawek dziennych. jeżeli sąd odstępuje od wymierzenia kary pozbawienia wolności na mocy art. a Y tylko 2000 jednostek. W rezultacie X musi zapłacić 100 000 jednostek pieniężnych. 60 § 6 KK). wyłącznie w oparciu o obowiązujące w danym systemie prawnym kryteria sądowego wymiaru kary. art. że z zasad wymiaru kary wynika. akcentować nieopłacalność popełniania przestępstw. że nie jest przewidziana w sankcji. 58 § 3 KK lub nadzwyczajnie łagodzi karę (zob. 33 § 1 KK. grzywnę wymierza się w granicach od 10 do 360 stawek dziennych.

Drugi wariant (art. art. Warunku zgody skazanego nie przewiduje uregulowanie kary ograniczenia wolności w polskim KK. co powoduje. 70 KK). placówce służby zdrowia. Zasadnicze znaczenie dla treści tej kary ma obowiązek wykonywania przez skazanego pracy wskazanej przez sąd. Art. gdy zawiesza się warunkowo wykonanie kary (zob. Kara ograniczenia wolności. rodzaju lub sposobu wykonywania obowiązku pracy. Obowiązek ten może być realizowany w dwojaki sposób. 35 § 1 KK). zwłaszcza przez egzekwowanie od niego obowiązku wykonywania pracy. Kara ograniczenia wolności trwa w zasadzie najmniej 1 miesiąc. nawet jeżeli jej wymierzenie na innej podstawie nie jest możliwe. może on polegać na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne. W założeniu miała ona ograniczyć stosowanie kary pozbawienia wolności i oddziaływać na skazanego wychowawczo. opieki społecznej. Kara ograniczenia wolności i jej uregulowanie w KK wzorowane są na 287 karze pracy poprawczej. Skazany w czasie odbywania kary: 1) nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca stałego pobytu. Ograniczenia wolności osoby skazanej na tę karę wylicza art. Praca ta ma być wykonywana w odpowiednim zakładzie pracy. że uregulowanie to popada w sprzeczność z zakazami pracy przymusowej. 34 § 2 KK. W praktyce stosowana jest ona na niewielką skalę i orzekana za zgodą skazanego. Wymierzenie grzywny ma tu zapobiec powstaniu wrażenia bezkarności sprawcy. 3) ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary. 8 MPPOP i art. która pojawiła się najpierw w radzieckim prawie karnym. 35 § 1 KK). a następnie była recypowana w ustawodawstwach innych państw socjalistycznych. 35 § 3 KK mówi tylko o "wysłuchaniu skazanego" przy określaniu czasu. 35 § 2 KK) odnosi się wyłącznie do skazanych. że w okresie odbywania . 2) jest obowiązany do wykonywania pracy wskazanej przez sąd. przewidzianymi w międzynarodowych konwencjach odnoszących się do praw człowieka (zob. Znana w niektórych państwach zachodnioeuropejskich kara wolnościowa wykonywania bezpłatnej pracy dla społeczności (community service) jest zbliżona do jednego z wariantów kary ograniczenia wolności (art. Sąd może wówczas orzec potrącenie od 10 do 25 procent wynagrodzenia za pracę na rzecz Skarbu Państwa albo na cel społeczny wskazany przez sąd. art. III. organizacji lub instytucji niosącej pomoc charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej w wymiarze od 20 do 40 godzin miesięcznie (art. Po pierwsze. Dodatkową dolegliwością jest to. którzy są zatrudnieni. 4 KPPW).wolności albo obok kary ograniczenia wolności. najwyżej 12 miesięcy (art. 34 KK).

in. Żołnierze służby zasadniczej odbywają karę ograniczenia wolności w wydzielonej jednostce wojskowej. które stopniowo przekształcały się w więzienia w obecnym rozumieniu. prostytutek i żebraków. powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających. III. 323 § 2 KK). Sąd może też zobowiązać skazanego do naprawienia szkody w całości lub w części albo do świadczenia pieniężnego przewidzianego w art. Jeżeli skazany na tę ograniczenia wolności w chwili przystąpienia do jej wykonania w całości lub w części przestał być żołnierzem . Może też nałożyć na niego obowiązek przeproszenia pokrzywdzonego. a także nie może brać udziału w uroczystościach i paradach (art. obowiązek wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Od końca XVIII w.zamienia się ją na karę ograniczenia wolności według zasad ogólnych. W wieku XVIII istniały one już w całej Europie i były przedmiotem badań Johna Hovarda (1726-1790). stanowiąca współcześnie rodzaj kary najczęściej stosowanej za poważne przestępstwa. Stosowane uprzednio surowe kary (kara śmierci. W sposób odrębny uregulowana jest w części wojskowej KK kara ograniczenia wolności stosowana wobec żołnierzy. w prowadzonym . Wobec żołnierzy zawodowych stosuje się też potrącenie od 5-15% miesięcznego wynagrodzenia. Zalążkami współczesnej instytucji więzienia były powstałe w XVI i XVII w. Kara pozbawienia wolności.kary w tej formie skazany nie może rozwiązać bez zgody sądu stosunku pracy. W czasie odbywania tej kary żołnierz nie może być mianowany na wyższy stopień wojskowy ani wyznaczony na wyższe stanowisko służbowe. 36 § 1 KK). i dlatego w świadomości społecznej najbardziej kojarząca się z funkcjonowaniem karnego wymiaru sprawiedliwości. 49 KK. z realizowanymi wówczas postulatami humanitaryzacji prawa karnego. Wymierzając karę ograniczenia wolności sąd może oddać skazanego pod dozór (art. w Anglii i w Holandii domy pracy przymusowej dla włóczęgów. Kara pozbawienia wolności. W czasach starożytnych i w Średniowieczu więzienie traktowano nie jako samoistną karę. W 1791 r. kary mutylacyjne) musiały być bowiem czymś zastąpione. lecz głównie jako środek zapobiegający ucieczce przestępcy skazanego na karę śmierci lub jedną z kar cielesnych. który w swym dziele "O stanie więzień" (1777) przedstawił krytyczny opis ich funkcjonowania w różnych państwach i sformułował postulaty zreformowania więziennictwa w kierunku jego humanitaryzacji i racjonalizacji. Jej pojawienie się i szerokie stosowanie związane jest m. datują się też znane w historii prawa karnego systemy wykonania kary. Kara pozbawienia wolności w jej współczesnym kształcie pojawia się dopiero w wieku XVIII. jest jednak historycznie karą stosunkowo młodą.

przez wyróżnianie już w samych zagrożeniach karnych za przestępstwa poszczególnych jej odmian. popularny był podział na hańbiącą i niehańbiącą (tzw. W połowie XIX wieku w Anglii w Irlandii pojawił się system progresywny odbywania kary pozbawienia wolności.. Przechodzenie do wyższych klas uzależnione było od postępów w poprawie więźnia. bez podziału na poszczególne jej rodzaje. w którym więźniowie pracowali wprawdzie wspólnie w ciągu dnia.k. Zróżnicowanie kary pozbawienia wolności. aż do przedterminowego zwolnienia. Obowiązujące prawo karne przewiduje jedynie w części wojskowej KK karę aresztu wojskowego jako specyficzną odmianę kary pozbawienia wolności stosowaną wobec żołnierzy. Po pierwsze. System progresywny jest również współcześnie najbardziej rozpowszechnionym systemem odbywania kary pozbawienia wolności. Również kara pozbawienia wolności stosowana za wykroczenia nazywana jest w KW karą aresztu. który przewidywał karę więzienia i karę aresztu. a także organizowanie wymienionych rodzajów zakładów karnych jako zakładów karnych typu zamkniętego. System progresywny polegał na podzieleniu odbywania kary pozbawienia wolności na klasy. stąd jego przemianowanie na system wolnej progresji. Odmianą tego systemu był wprowadzony w 1826 r. custodia homesta) karę pozbawienia wolności. ale nie wolno im było rozmawiać między sobą. System ten jest też praktykowany współcześnie w Polsce. zakładów typu półotwartego i zakładów typu otwartego.przez kwakrów więzieniu w Filadelfii wprowadzono system odbywania kary więzienia nazywany systemem celkowym (inaczej systemem pensylwańskim albo filadelfijskim). w więzieniu w Auburn system milczenia (zwany też systemem auburnskim). od bardziej ograniczających prawa więźnia (pełna izolacja) poprzez odbywanie kary w złagodzonych warunkach. Niehańbiąca odmiana kary pozbawienia wolności nosiła najczęściej nazwę twierdzy i była stosowana przede wszystkim wobec przestępców . Jest on jednak obecnie mniej sformalizowany. z 1932 r. zakłady karne dla odbywających karę po raz pierwszy. Polegał on na pełnej izolacji więźniów w pojedynczych celach z pozostawieniem im Biblii. Warunki do tego stwarza istniejący podział zakładów karnych na poszczególne typy wymienione w art. której lektura miała u nich powodować poprawę moralną. natomiast noc spędzali izolowani w pojedynczych celach. Omawiana tu kara występuje w polskim prawie karnym w postaci jednolitej kary pozbawienia wolności. zakłady karne dla recydywistów penitencjarnych. jak to było jeszcze w k. zakłady karne dla odbywających karę aresztu wojskowego). Pojawiło się ono w XIX wieku i miało dwojakie znaczenie. bardziej elastyczny. jest we współczesnych ustawodawstwach coraz rzadsze. 69 KKW (zakłady karne dla młodocianych.

dwa dni ciepłą.. Problem kary śmierci. terminowego pozbawienia wolności. Według art. Określał on treść kary więzienia warownego w następujący sposób: "Skazani na więzienie warowne będą mieć głowy ogolone. 78 § 3 KK).. zastąpił ją karą 25 lat pozbawienia wolności. Kara dożywotniego pozbawienia wolności i kara 25 lat pozbawienia wolności. galery itp. a trzeci dzień chlebem i wodą żywieni będą. w ohydne ubiory przybrani. będącą odrębnym rodzajem kary od tzw. łoże mieć mają z samych tarcic bez żadnego posłania i użyci być powinni do prac najprzykrzejszych zewnętrznych lub wewnętrznych. Wymierza się ją w latach i w miesiącach. mające charakter głównie izolacyjny. Kary dożywotniego pozbawienia wolności nie stosuje się wobec sprawcy.) i często szczegółowo uregulowane pod względem warunków jej odbywania. Przewidywano w kodeksach różne rodzaje tej kary noszące charakterystyczne nazwy (ciężkie więzienie. dla odróżnienia ich od pospolitych przestępców odbywających karę więzienia. do taczek przykuci podczas roboty. Przykładem takiego uregulowania może być art. zgodnie ze swoją nazwą. Kara dożywotniego więzienia istniała w polskim prawie karnym do 1970 r. nie rezygnując jednak z kary 25 lat pozbawienia wolności. do końca życia skazanego.politycznych. katorga. lecz niemięsną potrawą. ile ich stan zdrowia i sił pozwoli". możliwe jest też przedterminowe warunkowe zwolnienie po odbyciu 25 lat kary (art. VI. 37 KK kara pozbawienia wolności trwa najmniej miesiąc. obowiązującego przez kilkadziesiąt lat (do roku 1847) w Królestwie Polskim. ciężkie roboty. kiedy to KK z 1969 r. Skazanie na dożywotnie pozbawienie wolności nie wyklucza jednak starań o ułaskawienie. nosić mają ciężkie kajdany. Kara śmierci stosowana była szeroko w starożytności i w czasach późniejszych. V. przy czym znane są w historii prawa karne . który w czasie popełnienia przestępstwa nie ukończył 18 lat. Kara dożywotniego pozbawienia wolności może w praktyce trwać. Ponownie wprowadzono karę dożywotniego pozbawienia wolności w 1995 r. Obie te kary. 31 "Kodeksu karzącego" z 1818 r. a najwyżej I S lat.. aż do końca wieku XVIII. przewiduje również KK z 1997 r. Większe znaczenie praktyczne miało zróżnicowanie kary pozbawienia wolności oparte o kryterium surowości warunków jej odbywania. zabezpieczający społeczeństwo przed niebezpiecznymi sprawcami poważnych przestępstw.

2) kara ta jest nieskuteczna. że prawie we wszystkich krajach (w tym i w Polsce). czy kara ta wywołuje efekt odstraszający. Jego rezultaty są inne w skali Europy a inne skali światowej. 4) nieodwracalność tej kary uniemożliwia naprawienie pomyłki sądowej. dziennikarzy. Od okresu Oświecenia datują się postulaty i pierwsze próby zniesienia kary śmierci. a spór jest co do swojej istoty zderzeniem dwóch poziomów wrażliwości. następujące argumenty: 1) państwo nie ma moralnego prawa do uśmiercania przestępców. o tyle w skali całego świata przeważają państwa. skłania ich do okrucieństwa. Możemy więc powiedzieć. traktowane było jako spektakl. powszechne kiedyś. Pozostałe argumenty z obydwu stron są na tyle ogólne. a zdarzające się jeszcze w XX w. który miał mieć znaczenie odstraszające dla oglądającej go publiczności. Natomiast badania opinii publicznej wykazują. naukowców.. który w obecnym stanie możliwości badawczych nauk społecznych trudno uznać za rozstrzygnięty. że w gruncie rzeczy argumenty ścisłe i rzeczowe tutaj zawodzą. Jest to z pewnością problem. między zwolennikami i przeciwnikami kary śmierci nie ma zgody co do tego. że trudno na ich podstawie o zdecydowaną konkluzję. Na pewno mocnym argumentem ze strony przeciwników kary śmierci jest powoływanie się na jej okrucieństwo i brak moralnego prawa państwa do jej stosowania. jakie wiążą się z prawem karnym. bo nie odstrasza innych od popełniania przestępstw. 3) kara ta pobudza w ludziach złe instynkty. Za karą śmierci przytacza się m. Problem kary śmierci należy do najbardziej kontrowersyjnych kwestii. zwłaszcza gdy skazany przez dłuższy czas oczekuje na jej wykonanie. w całej populacji przeważają . Jej publiczne wykonywanie. że przeciwnicy kary śmierci przeważają w kręgach intelektualistów. który trwa do dzisiaj. 2) kara śmierci odstrasza od popełniania przestępstw. które zachowały w swoich ustawodawstwach karę śmierci. 5) kara ta jest karą okrutną.in.go rozliczne sposoby wykonania tej kary. następujące argumenty: 1) kara ta pozwala eliminować niepoprawnych sprawców zbrodni. prawników. Przeciwko karze śmierci przytacza się m.in. Charakterystyczne jest przy tym. które miały zwiększać cierpienia skazanego. Ograniczenie stosowania i znoszenia w poszczególnych państwach kary śmierci to proces. w których kara śmierci jest stosowana. 3) kara ta zaspokaja społeczne poczucie sprawiedliwości. Jak widać. Z kolei mocnym argumentem zwolenników kary śmierci jest powołanie się na społeczne poczucie sprawiedliwości. O ile w Europie wyjątkiem są państwa.

4) przepadek przedmiotów. do których zaliczył też nawiązkę. (nie ratyfikowany przez Polskę) ogranicza dopuszczalność jej stosowania do przestępstw popełnionych w czasie wojny lub bezpośredniego zagrożenia wojną.. Środki karne. ale protokół dodatkowy nr 6 z 19$3 r. Kodeksu karnego wykonawczego oraz o podwyższeniu dolnych i górnych granic grzywien i nawiązek w prawie karnym (Dz. 2) zakaz zajmowania określonego stanowiska. zniósł karę śmierci w polskim prawie karnym. KK z 1997 r. 6 MPPOP dopuszcza się karę śmierci za najpoważniejsze przestępstwa z pewnymi zastrzeżeniami i ograniczeniami oraz ze wskazaniem. (nie ratyfikowany przez Polskę) przewiduje zniesienie kary śmierci. we Francji. kara ta nadal by tam obowiązywała. 475) przekształciła to moratorium faktyczne w moratorium ustawowe. I. 6) nawiązka.U. kara dodatkowa pozbawienia praw rodzicielskich lub opiekuńczych. wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej. znana KK z 1969 r. Są to: 1) pozbawienie praw publicznych. Uwagi ogólne. Od roku 1988 nie wykonano w Polsce ani jednego wyroku skazującego na 296 karę śmierci. 5 przepis o brzmieniu: "W okresie 5 lat od wejścia w życie ustawy nie wykonuje się kary śmierci". rozstrzygnięto tę sprawę w drodze referendum. 2 KPCPW dopuszcza się stosowanie kary śmierci. w roku 1969 w Wielkiej Brytanii lub w 1981 r. II Protokół fakultatywny do MPPOP z 1989 r. W katalogu tym nie znalazła się. W art. zrezygnował z pojęcia kar dodatkowych przemianowując je na środki karne. zamiast znieść karę śmierci w drodze decyzji parlamentu. 39 KK. Nr 95. poz. 7) świadczenie pieniężne. Sytuację tę nazywano faktycznym moratorium na wykonywanie tej kary. Kara śmierci jest przedmiotem regulacji międzynarodowych konwencji dotyczących praw człowieka. Może ona być stosowana tylko w czasie wojny za najpoważniejsze przestępstwa o charakterze wojskowym popełnione w czasie wojny.zwolennicy kary śmierci. Ustawa z 12.1995 o zmianie Kodeksu karnego. 5) obowiązek naprawienia szkody. § 17. . Z kolei w art. że postanowienia paktu nie mogą być argumentem dla opóźniania lub niedopuszczania do zniesienia kary śmierci. KK z 1997 r. 8) podanie wyroku do publicznej wiadomości. 3) zakaz prowadzenia pojazdów. Katalog środków karnych znajduje się w art. wprowadzając w art.7. Gdyby więc np.

1 pkt. 95 ust. gdzie nosił on nazwę "pozbawienie praw publicznych i obywatelskich praw honorowych". jeśli uważa on za celowe orzeczenie pozbawienia wolności lub ograniczenia praw rodzicielskich lub opiekuńczych. Przykład: X został skazany 1. a także niegodny pewnych wyróżnień honorowych. Skazany traci więc: 1) czynne i bierne prawo wyborcze do organów władzy . zakaz ten obowiązywałby do 1. Okres ten biegnie od uprawomocnienia się wyroku.. 4 ustawy o szkolnictwie wyższym z 1990 r.Natomiast art. Środki karne wymierne w czasie orzeka się na okres od roku do lat 10 (art. Środek karny polegający na pozbawieniu praw publicznych zawiera mocno zaakcentowany element moralnego potępienia sprawcy. i został dopiero po roku przedterminowo warunkowo zwolniony . Również w obecnym uregulowaniu (art. według art. że nie biegnie on w czasie odbywania kary pozbawienia wolności. Przez jego orzeczenie podkreśla się.2000 r. Od środków karnych odróżnić należy prawne skutki skazania.1998 r. Pozbawienie praw publicznych. Np. 40 KK). 43 § 1 KK). Podstawą do takiego zawiadomienia jest popełnienie przestępstwa na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z nim. 43 § 3 KK). 43 § 2 KK). 51 KK zobowiązuje sąd rozpatrujący sprawę karną do skierowania zawiadomienia do właściwego sądu rodzinnego. Ten charakter omawianego środka był wyraźniejszy w Kodeksie karnym z 1932 r. prawomocnym wyrokiem na 2 lata pozbawienia wolności i 2 lata zakazu prowadzenia pojazdów.12.obowiązywanie orzeczonego zakazu przedłuży się w rzeczywistości do 3 lat. na który orzeczono zakaz nie biegnie też do chwili zwrotu przez skazanego dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu (art. Jeżeli jednak rozpoczął on odbywanie kary pozbawienia wolności 5. 39 pkt. Środki karne można podzielić na wymierne w czasie (pozbawienie praw i zakazy wymienione w art. 1-3 KK) i środki karne jednorazowe (art.12.1998 r. 4-8 KK). że okazał się on niegodny sprawowania pewnych ról społecznych. mimo innej nazwy. możemy wyróżnić dwie grupy traconych przez skazanego uprawnień. Zakaz ten obowiązuje więc od tej daty. które na mocy przepisów innych dziedzin prawa wiążą się z wydaniem wyroku skazującego lub z orzeczeniem w nim określonej kary lub środka karnego. II. z tym. stosunek pracy mianowanego nauczyciela akademickiego wygasa w razie prawomocnego skazania go na karę (obecnie środek karny) utraty praw publicznych lub prawa wykonywania zawodu nauczyciela. W przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów okres. Pierwsza grupa dotyczy uprawnień związanych z działalnością w sferze publicznej. 39 pkt. chociażby orzeczonej za inne przestępstwo (art.12. Gdyby X nie odbywał kary pozbawienia wolności.

to trzeba zaznaczyć. 3) prawo do pełnienia funkcji w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego lub zawodowego. ponieważ orzeczenia polskich sądów nie mogą pozbawiać uprawnień i odznaczeń nadanych przez organy państwa obcego. a także nie usprawiedliwiona szczególną sytuacją chęć osiągnięcia korzyści majątkowej z przestępstwa. . 2) prawo do udziału w wymiarze sprawiedliwości (a więc prawo do wykonywania funkcji sędziego. Komentarz. Druga grupa uprawnień traconych przez skazanego na karę dodatkową pozbawienia praw publicznych obejmuje: 1 ) utratę orderów. ale również nie może ich uzyskać w czasie trwania kary. 325 KK). 40 § 2 KK). Nie obejmuje natomiast tytułów stwierdzających pewne kwalifikacje zawodowe lub tytułów naukowych. Pojęcie tytułów honorowych od nosi się do takich tytułów. Obniżenie stopnia wojskowego obejmuje utratę posiadanego stopnia i powrót d stopnia bezpośrednio niższego. obrońcy. nie usprawiedliwiona okolicznościami chęć zemsty. członka kolegium do spraw wykroczeń). odznaczeń i tytułów honorowych uzyskanych za granicą. mianowicie: degradacja (art. ławnika. Chodzi tu o ordery. Orzeczenie omawianej kary nie wpływa też na posiadanie orderów. że w takim wypadku skazany nie ma prawa używać zagranicznych odznaczeń i tytułów w Polsce (Makarewicz. jednakże bez pozostałych elementów tej kary. Sąd może orzec pozbawienie praw publicznych w razie skazania na karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 za przestępstwo popełnione w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie (art. odznaczeń i tytułów honorowych. odznaczenia i tytuły honorowe.. odznaczenia i tytuły nadane przez władze państwowe i instytucje publiczne... Degradacja oznacza powrót do stopnia szeregowego. Spotyka się jednak w doktrynie poglądy. że w części wojskowej KK przewiduje się dwie kary dodatkowe stosowane tylko wobec żołnierzy. które dotyczą również stopnia wojskowego. prokuratora. jak w przypadku orzeczenia kary pozbawienia praw publicznych. Motywacja zasługująca na szczególne potępienie to np. prywatne firmy lub prywatne osoby.publicznej. Jeśli chodzi o ten ostatni skutek omawianej kary. chęć poniżenia lub znęcania się nad inną osobą. organów samorządu zawodowego lub gospodarczego. tytuły honorowe nadawane przez stowarzy szenia. 2) utratę zdolności do ich uzyskania w okresie trwania pozbawienia praw. Skazany traci też posiadany stopień wojskowy i powraca do stopnia szeregowego. Skazany na karę pozbawienia praw publicznych nie tylko traci nabyte wcześniej ordery. 327 KK) i obniżenie stopnia wojskowego (art. jak honorowy obywatel miasta. 192). doctor honoris causa. a więc jest to skutek taki sam. a nie np.

ślusarz podrabia klucze w celu umożliwienia włamania. Kara zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju może być orzeczona (art. Orzeczenie tego środka nie może więc nastąpić np. 41 KK sąd może orzec zakaz zajmowania określonego stanowiska (np. jak i wtedy. Zakaz prowadzenia pojazdów. jeżeli: 1) sprawca przy popełnieniu przestępstwa nadużył stanowiska lub zawodu albo. 2) okazał. dyrektor wykorzystuje stanowisko do wymus2ania na podwładnych stosunków seksualnych. lekarza). gdy chodzi o nadużycie zawodu Lub stanowiska. gdy przy okazji sprawy o spowodowanie wypadku drogowego przez jadącego samochodem operatora dźwigu okaże się. że ma to związek z jego niedostatecznymi umiejętnościami jako kierowcy albo w sprawie przeciwko chirurgowi o spowodowanie śmierci pacjenta przez nieprawidłowe wykonanie operacji okaże się. że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem. np. wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej. nauczyciela. Ad 2) Okazanie. wtedy. że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom zachodzi. Zakaz zajmowania stanowisk. dyrektora teatru. 42 § 1 KK) w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko . że miało to związek z objawami drżenia rąk. że nie ma on zdolności psychofizycznych koniecznych do wykonywania zawodu. jeżeli dalsze prowadzenie zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.III. gdy lekarz udostępnia narkotyki pod pozorem działalności leczniczej. Orzeczenie zakazu prowadzenia określonej działalności gospodarczej możliwe jest w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z prowadzeniem takiej działalności. Zarówno wtedy. za które następuje skazanie a nadużyciem lub zagrożeniem. spowodowanymi nadużywaniem alkoholu. Według art. Odrębne uregulowana jest w KK (art. gdy w sprawie o wypadek drogowy spowodowany przez kierowcę autobusu okaże się. IV. gdy ma miejsce zagrażanie istotnym dobrom przez dalsze wykonywanie zawodu lub zajmowanie stanowiska. głównego księgowego albo ogólnie stanowisk kierowniczych) lub wykonywania określonego zawodu (np. wtedy. 41 § 2) kwestia zakazu prowadzenia określonej działalności gospodarczej. musi istnieć powiązanie między przestępstwem. Ad 1) Nadużycie stanowiska lub zawodu zachodzi np.

ale musi to pozostawać w proporcji do wagi przestępstwa (art. Przepis używa pojęcia "pojazd" w szerokim znaczeniu. samolot itd. 240). rower. Kara ta. Może ona dotyczyć tylko pojazdów jednego rodzaju albo też objąć szerszy ich zakres. których wytwarzanie. w szczególności je żeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika. którzy takich uprawnień nie mają. posiadanie.bezpieczeństwu w komunikacji.. pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca katastrofy lub wypadku (art. specjalne narzędzia służące do włamań. np. 2) przedmioty pochodzące bezpośrednio z przestępstwa. 44 § 3)... że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji. 63 § 2 KK sąd zalicza na poczet tej kary okres zatrzymania prawa jazdy lub innego odpowiedniego dokumentu. ale w konkretnym przypadku służyły do popełnienia przestępstwa lub były do tego przeznaczone. którą inaczej trzeba byłoby zwrócić właścicielowi lub jego rodzinie (Andrejew. samochód służący do przewozu łupów z kradzieży). lecz również tych. Pojazdem jest więc nie tylko samochód. Co do pojęcia stanu nietrzeźwości (por. 44 i 45 KK. Przepadek przedmiotów. Przepadek takich narzędzi i przedmiotów ma w zasadzie sens prewencyjny. Orzeczenie przepadku narzędzi jest fakultatywne. np. 3) przedmiotów. Prawo. które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa. 42 § 2 KK). nóż kuchenny. Według art. traktor. łódź motorowa. 290). Poza tym przepadek nie może .). W pewnych wypadkach orzeczenie tej kary jest obligatoryjne i dotyczyć musi wszelkich pojazdów mechanicznych lub pojazdów mechanicznych określonego rodzaju. Omawiana kara dotyczy nie tylko skazanych. V. uregulowana w art. jak też o przedmioty. gdy orzeka się przepadek siekiery należącej do sprawcy zabójstwa. Nb. Podlegające przepadkowi przedmioty mogą być nawet dużej wartości (np. które w zasadzie służą do celów legalnych (np. co byłoby nie do zaakceptowania dla opinii publicznej. Sąd orzeka karę zakazu prowadzenia pojazdów w szerszym lub węższym zakresie. łopata). ale również statek. którzy mają już uprawnienie do prowadzenia pojazdów (prawo jazdy. dotyczy: 1) przedmiotów stanowiących mienie ruchome. jeżeli sprawca przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji był w stanie nietrzeźwości. i wobec tego nie będą mogli ich nabyć w okresie trwania kary. a niekiedy porządkowo-symboliczny. licencję pilota itd. 4) przepadek korzyści majątkowych pochodzących chociażby pośrednio z popełnienia przestępstwa. Ad 1) Chodzi tu o narzędzia przestępstwa w sensie ścisłym. obrót lub przewóz jest zakazany.

65 KK). 299 § 7). 44 § 2 KK). przepadku broni palnej. 50 KK nie określa formy publikacji wyroku. wtedy. nazywane owocami przestępstwa. mogą być przedmiotem przepadku. gdy chodzi o skazanie za czyn będący fragmentem konfliktu między sprawą a pokrzywdzonym. 45 i art. Ad 2) Przedmioty pochodzące z przestępstwa. a kto ofiarą. Orzeczenie przepadku owoców przestępstwa podkreślać ma nieopłacalność popełniania przestępstw. 215. Podanie wyroku do publicznej wiadomości. w przypadku kradzieży) zwrotowi na rzecz pokrzywdzonego. według którego sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio lub pośrednio z tego przestępstwa. Podanie wyroku do publicznej wiadomości ma głównie znaczenie ogólnoprewencyjne. Ad 4) Przepadek korzyści majątkowych pochodzących chociażby pośrednio z przestępstwa może być orzeczony w razie popełnienia przestępstwa przez sprawcę. 44 § 6 KK). który z popełniania przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodu lub popełnił przestępstwo działając w zorganizowanej grupie albo w związku mającym na celu popełnienie przestępstw (art. Ogłoszenie wyroku może leżeć też w interesie pokrzywdzonego. nie stanowią własności sprawcy . tzn. rzecz kupiona za tę kwotę). Szczególne uregulowanie zawiera też przepis KK o "praniu brudnych pieniędzy" (art. jest zakazane. muszą pochodzić z niego bezpośrednio (np. kwota pieniędzy przyjęta jako łapówka). Podanie wyroku do publicznej wiadomości może nastąpić tylko w wypadkach wskazanych w ustawie. przez rozpowszechnienie wiadomości o skazaniu powstrzymywać ma innych od popełniania przestępstw. obrót itd.dotyczyć nieruchomości (art. kto jest sprawcą. Przedmioty takie. Jeżeli przedmioty będące narzędziami przestępstwa lub. a nie tylko pośrednio (np. dotyczącym wyroku skazującego za . którą uzna za stosowną. obrotu lub przewozu określonych przedmiotów jest możliwość orzeczenia ich przepadku. W KK taki wypadek przewiduje się w art. dlatego jej orzeczenie jest obligatoryjne (art. np. Jeżeli orzeczenie przepadku przedmiotów będących narzędziami lub owocami przestępstwa jest niemożliwe skutkiem świadomego działania sprawcy sąd może orzec obowiązek uiszczenia kwoty pieniężnej stanowiącej ich równowartość. Art. których wytwarzanie. VI. jeżeli nie podlegają (jak np. Sąd może więc wybrać formę. 44 § I KK). np. Ad 3) Zrozumiałą konsekwencją skazania za przestępstwo polegające na naruszeniu zakazu wytwarzania. która była nielegalnie posiadana. co do którego nie było na początku jasne dla opinii publicznej. posiadania.ich przepadek może nastąpić tylko w wypadkach wskazanych w ustawie (art.

Sąd może orzec świadczenie pieniężne przede wszystkim . 47 § 2 KK) dotyczy przestępstw przeciwko środowisku. PCK albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego przestępstwem zniesławienia. 49 KK). Komentarz. 46 § 2 KK) w razie skazania za przestępstwo spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. 48 KK).. 212 § 3 KK przewiduje możliwość orzeczenia nawiązki na rzecz pokrzywdzonego. nawiązki w wysokości podwójnej wartości drzewa. cytując jednocześnie (Makarewicz. wprowadzonym do polskiego prawa karnego dopiero przez KK z 1997 r. Drugi przypadek (art. naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia. "grabież z nawiązką oddać. Świadczenie pieniężne jest nowym środkiem karnym. Nawiązka. 47 § 1 KK) w razie skazania za umyślne przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu albo za inne przestępstwo umyślne. Makarewicz określał ją jako środek pośredni między grzywną a odszkodowaniem.. wyjaśniający etymologię samej nazwy. Nawiązka i świadczenie pieniężne. którego skutkiem jest śmierć człowieka. Nawiązkę można wówczas orzec na cel społeczny związany z ochroną środowiska. gdzie przewidziano obowiązek orzeczenia na rzecz pokrzywdzonego od skazanego za wyrąb drzewa w lesie albo za kradzież drzewa wyrąbanego lub powalonego. Art. VII. W swej klasycznej postaci nawiązka występuje w polskim KK obecnie w art. 692) fragment Statutu Litewskiego. Klasyczna nawiązka orzekana jest jako obowiązek uiszczenia na rzecz pokrzywdzonego kwoty podwójnej wysokości w stosunku do wyrządzonej szkody. 2. Nawiązka na rzecz pokrzywdzonego może być również orzeczona zamiast obowiązku naprawienia szkody (art. Świadczenie pieniężne. Nawiązka może być orzeczona (art.. W takim wypadku nawiązka orzekana jest na cel społeczny związany z ochroną zdrowia (np. na budowę kliniki w mieście X). 290 § 2. ciężki uszczerbek na zdrowiu.zniesławienie. W innych wypadkach wysokość nawiązki nie może przekroczyć dziesięciokrotności (a przy skazaniu za przestępstwo przeciwko środowisku granice te wynoszą od trzykrotności do dwudziestokrotności) najniższego miesięcznego wynagrodzenia (art. to jest konia koniem. naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia. w czasie orzekania w pierwszej instancji) na określony cel społeczny (art. woła wołem nawiązać i każde bydlę jakie pograbił takowym nawiązawszy mu oddać". 1. Polega ono na wpłaceniu określonej kwoty (nie wyższej jednak od trzykrotności najniższego miesięcznego wynagrodzenia.

jako istotną przesłankę nadzwyczajnego złagodzenia kary. przy warunkowym umorzeniu postępowania (art. 67 § 3 KK). 46 KK przewiduje obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem jako odrębny środek karny. np. 39 p. ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. a także w innych wypadkach przewidzianych w ustawie. Art. Niezależnie od obowiązku naprawienia szkody przewidzianego w art. Zwrot korzyści. W pewnych przypadkach. a przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary .fakultatywne (art. przestępstwo przeciwko środowisku. Obowiązek naprawienia szkody. 60 § 2 KK traktuje naprawienie szkody. w pewnych przypadkach sąd może zobowiązać sprawcę do naprawienia szkody w ramach obowiązków związanych z probacją. za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. prawnej lub jednostce organizacyjnej bez osobowości prawnej. 1. 46 § 2 KK). art. w razie skazania za pewne przestępstwa. 52 KK. zamiast obowiązku naprawienia szkody. 72 § 2 KK). który uzyskał korzyść majątkową do jej zwrotu w całości lub w części na rzecz . Z punktu widzenia pokrzywdzonego bardziej istotne od ukarania sprawcy jest naprawienie wyrządzonej przestępstwem szkody. naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia. 2. sąd zobowiązuje podmiot. Sąd może orzec obowiązek naprawienia szkody w całości lub w części na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej. 5 KK jako odrębny środek karny. sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego (art. starania o jej naprawienie lub zapobieżenie albo uzgodnienie z pokrzywdzonym sposobu naprawienia szkody . Podobnie art. Przy warunkowym umorzeniu postępowania nałożenie takiego obowiązku jest obligatoryjne (art. gdy odstępuje od wymierzenia kary. 53 § 2 KK do istotnych czynników wpływających na sądowy wymiar kary zalicza staranie sprawcy o naprawienie szkody. mianowicie: za przestępstwo spowodowania śmierci. Mianowicie w wypadku skazania lub warunkowego umorzenia postępowania o przestępstwo przynoszące korzyść majątkową osobie fizycznej. VIII.wtedy. Zwrot korzyści. Specyficzne uregulowanie dotyczące zwrotu korzyści uzyskanej z przestępstwa przewiduje art. Obowiązek naprawienia szkody. 67 § 3 KK). orzekany w wyroku skazującym. a popełnione przez sprawcę działającego w jej imieniu lub interesie. Dlatego też np. Wyliczenie to obejmuje więc najistotniejsze statystycznie grupy przestępstw. przeciwko mieniu lub przeciwko obrotowi gospodarczemu.

233 § 3 KK). że dotyczy innych podmiotów niż sprawca przestępstwa. któremu poświęca się Nb. warunkowe umorzenie). że w razie jej stwierdzenia nie wszczyna się postępowania. czynny żal (art. Prawo karne przewiduje szereg sytuacji. 17 i 23 § 1). Sytuacje te będą (poza przedawnieniem. że czyn sprawcy. 17 § 1 pkt. chyba że korzyść ta ulega zwrotowi innemu podmiotowi. złożenie fałszywego zeznania w obawie przed odpowiedzialnością karną przez osobę nie wiedzącą o swoim prawie do odmowy zeznań (art. ukrywanie sprawcy przestępstwa będącego osobą najbliższą (art. Uwagi ogólne.Skarbu Państwa. Niepodleganie karze ma więc albo zachęcić sprawcę do określonego zachowania (tak przy czynnym żalu) albo stanowi konsekwencję uznania. nie wymieniony w katalogu tych środków w art. Sytuacje te mogą mieć charakter generalnych rozstrzygnięć dokonywanych przez ustawodawcę. Abolicja oznacza ustawodawcze darowanie pewnych przestępstw. Jego specyfika polega na tym.. pozostawia pewien element ujemnej oceny czynu. I. przed którą zostały popełnione. § 18. tzn. 39. że sprawca nie podlega karze. Niepodleganie karze. w tym i podmiotów nie będących osobami fizycznymi. chociaż przestępny. III. Instytucja niepodlegania karze przewidziana jest w KK w sytuacjach takich. stanowi jednak przypadek złamania prawa. a wszczęte umarza (art. abolicja. że w pewnych sytuacjach sprawca z mocy ustawy nie zostaje ukarany (niepodleganie karze. Zaniechanie ukarania sprawcy. Jest to środek karny. w których mimo popełnienia przestępstwa do ukarania sprawcy nie dochodzi. naganny. 15 § 1. określonych przez wskazanie ich typów lub zagrożeń karnych oraz daty. przedawnienie) lub też ustawodawca daje tylko uprawnienie innemu organowi do rezygnacji z ukarania (odstąpienie od wymierzenia kary. Co do swej istoty środek ten jest najbliższy przepadkowi przedmiotów pochodzących z przestępstwa. nie oznacza całkowitego jego usprawiedliwienia. w mniejszym niż zwykle stopniu. W sensie procesowym niepodleganie karze traktuje się jako okoliczność wyłączającą postępowanie karne. 362-369) omówione kolejno w tym rozdziale. . Niemniej stwierdzenie. II. 239 § 2 KK). jak np. Abolicja. który decyduje. 4 KPK).

Odstąpienie od wymierzenia kary może nastąpić w sytuacji opisanej w art. Nr 29. wtedy. 158). art. w razie przekroczenia granic obrony koniecznej w wyniku strachu lub wzburzenia. Rzadziej spotyka się odrębne ustawy lub dekrety abolicyjne. a przekazane informacje . Abolicja z reguły łączona jest z amnestią (por. w wypadkach wskazanych w ustawie sąd może odstąpić od wymierzenia kary.U. przy których występuje indywidualny pokrzywdzony. jeżeli ujawni on następnie wobec organu ścigania informacje dotyczące współuczestników przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia. Odstąpienie jest wówczas obligatoryjne. co oznacza. postępowanie wszczęte należy umorzyć w każdym jego stadium. lecz może to tylko nastąpić mocą decyzji sądu wydającego wyrok skazujący sprawcę i stwierdzający jego winę w znaczeniu procesowym. sprawca nie jest tu automatycznie na mocy ustawy zwolniony z poniesienia kary. a jeżeli nastąpiło już skazanie. art. które łączyły się z wyrządzeniem mu krzywdy. dekret z 12. W przeciwieństwie do niepodlegania karze (por. jak np. Ogólna podstawa odstąpienia od wymierzenia kary zamieszczona jest w art.12. że nie można wszcząć postępowania karnego o takie przestępstwo. Jedyny wyjątek przewiduje KK w art. Sąd może odstąpić od wymierzenia kary w wypadkach przewidzianych w ustawie (np. Odstąpienie od wymierzenia kary jest zawsze fakultatywne. nie obejmuje ona bowiem zatarcia skazania. postanowienia o charakterze abolicyjnym zamieszczane są razem z postanowieniami amnestyjnymi w jednej ustawie.1981 r. że przestępstwa te "przebacza się i puszcza w niepamięć" (abolicja pełna). 25 § 3. tj. Nb. to ulega ono zatarciu. Art. poz. Decyzja taka oznacza. ustawodawca nie jest związany żadnymi ograniczeniami w stosowaniu abolicji i ustalaniu jej zakresu. o przebaczeniu i puszczeniu w niepamięć niektórych przestępstw i wykroczeń (Dz. 61 § 1 KK stanowi. 217 § 2 KK). 61 KK. tzn. 61 § 1 KK. IV. przeważnie noszącej tytuł "O amnestii". Węższy zakres ma abolicja. Może on bowiem odczuwać jako niesprawiedliwe przebaczanie w jego imieniu czynów. 354356. że sąd nie zmieniając negatywnej oceny popełnionego czynu. tj. 60 § 3 KK. Odstąpienie od wymierzenia kary. uważa za niecelowe ukaranie sprawcy. 26 § 3 KK. jeżeli ustawodawca używa zwrotu "nie wszczyna się postępowania a wszczęte umarza". że w takim wypadku odstąpienie jest możliwe "zwłaszcza gdy rola sprawcy w popełnieniu przestępstwa była podrzędna. Formalnie rzecz biorąc. Powinien jednak wykazywać powściągliwość w korzystaniu z tej instytucji w odniesieniu do przestępstw. Według art.Klasyczna formuła abolicyjna deklaruje. gdy sprawca współdziałał z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa. Nb. 313).

a w szczególności nie popełni nowego przestępstwa. że unika się nie tylko wymierzenia sprawcy kary. 4) wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne. które uległy zatarciu). 59 KK. 5) istnieje pozytywna prognoza co do tego. V. 60 § 7 KK.. 3) okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości. który może wynosić od 1 roku do 2 lat. ale również wyroku skazującego i znacznej części samego postępowania karnego. 66 KK. Odstępując od wymierzenia kary. Instytucja warunkowego umorzenia postępowania karnego istnieje w polskim prawie od roku 1970. jeżeli jego orzeczenie wystarczy dla spełnienia celów kary. Przesłanki zastosowania tej instytucji wymienione są w art. Jej genezy dopatrywać się można w anglo-amerykańskim systemie warunkowego skazania. Odstąpienie od wymierzenia kary z jednoczesnym wymierzeniem środka karnego (innego niż pozbawienie praw publicznych). 61 § 2 KK). według art. ograniczeniu wolności lub pozbawienia wolności. Warunkowe umorzenie postępowania karnego. W takim wypadku sąd może ograniczyć się do orzeczenia środka karnego. Sens tej instytucji polega na tym. która powinna być stosowana wobec tych sprawców. Umorzenie następuje na okres próby. Jest to jedna z trzech (obok warunkowego zawieszenia wykonania kary i warunkowego przedterminowego zwolnienia) istniejących w polskim prawie karnym instytucji poddania sprawcy próbie. stanowiącego dla sprawcy na ogół poważną dolegliwość. że sprawca pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego. jednym ze sposobów nadzwyczajnego złagodzenia kary. może być też. Są one następujące: 1) popełnione przestępstwo jest zagrożone karą nie przekraczającą 3 lat pozbawienia wolności. chociażby jego orzeczenie było obowiązkowe (art. 2) sprawca nie był dotychczas karany za przestępstwo umyślne (nie bierze się jednak pod uwagę skazań. Warunkowe umorzenie stosuje sąd.przyczyniły się do zapobieżenia popełnieniu innego przestępstwa". . polegającym na wydaniu przez sąd orzeczenia co do winy i jednoczesnym powstrzymaniu się na pewien okres od orzeczenia kary. Odrębną podstawę odstąpienia od wymierzenia kary zawiera art. którzy nie muszą być ostrzeżeni w sposób bardziej drastyczny. sąd może również odstąpić od wymierzenia środka karnego. Jest to więc instytucja. Dotyczy ona tylko przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności nie przekraczającą lat 3 albo alternatywnie karami grzywny. jak również w norweskoholendersko-duńskim systemie warunkowego wstrzymania postępowania karnego.

jeżeli sprawca w okresie próby rażąco narusza porządek prawny. gdy podejrzany przyznał się do winy. albo uchyla się od dozoru. Umarzając warunkowo postępowanie stwierdza się jednocześnie. Bardzo ważną przesłanką jest pozytywna prognoza. jeżeli sprawca w okresie próby potwierdzi swoim zachowaniem słuszność pozytywnej prognozy. jeżeli sprawca w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne.Warunkowe umorzenie stosowane jest również do sprawców przestępstw o niewielkiej wadze. sąd podejmuje postępowanie karne (art. Warunkowe umorzenie może być jednak zastosowane do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą nie przekraczającą 5 lat. że stosuje się tę instytucję tylko wtedy. że sprawca ponosi winę. opierająca się na ocenie postawy sprawcy. Umorzenie warunkowe staje się definitywne. lecz przed jego . 2) obowiązku przeproszenia pokrzywdzonego. jeżeli co do winy sprawcy zachodzą wątpliwości. lub osoby godnej zaufania albo stowarzyszenia. za które został skazany. 341 § 2 KPK). G6 § 3 KK). 68 § 1 KK). Nie oznacza to. Sąd może również podjąć postępowanie. że czyn przestępny w konkretnym przypadku nie może być społecznie szkodliwy w stopniu znacznym. Warunkowe umorzenie może być połączone z dozorem kuratora. wykonania nałożonego obowiązku lub orzeczonego środka karnego albo nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody. instytucji lub odpowiedniej organizacji społecznej. Można też orzec świadczenie pieniężne przewidziane w art. Brak wątpliwości co do winy może bowiem wynikać z innych dowodów. 4) powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających. Sąd może podjąć postępowanie karne. która była przesłanką podjęcia decyzji o umorzeniu. Oskarżony może jednak sprzeciwić się warunkowemu umorzeniu (art. 39 p. co powoduje skierowanie sprawy na rozprawę. 3) wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Wynika to zarówno z określenia maksymalnej górnej granicy zagrożenia na 3 lata. Obligatoryjne jest zobowiązanie sprawcy do naprawienia szkody w całości lub części. 7 KK oraz zakaz prowadzenia pojazdów na okres do 2 lat. Niedopuszczalne jest więc warunkowe umorzenie. w wypadku gdy pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą. a w szczególności popełnił inne przestępstwo. Umarzając warunkowo postępowanie można też nałożyć na sprawcę pewne obowiązki w postaci: 1) obowiązku informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby. jego własności i warunków osobistych oraz dotychczasowego sposobu życia. Natomiast. jeżeli sprawca po wydaniu orzeczenia o warunkowym umorzeniu. jak i wskazania. sprawca naprawił szkodę lub pokrzywdzony i sprawca uzgodnili sposób naprawienia szkody (art.

które ustawa zakreśla dla danego sprawcy za popełnienie zarzucanego mu przestępstwa. . Pojęciu temu przeciwstawia się tzw. w granicach przewidzianych przez ustawę. ustawowy wymiar kary. I. § 19. Wynika natomiast z tej zasady. Dotyczą one zarówno 320 kary w sensie ścisłym. albo że motywy jego działania były szlachetne.uprawomocnieniem się. Warunkowo umorzonego postępowania nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. jak wpłynie to na rodzaj i rozmiar orzeczonej kary.. sąd samodzielnie decyduje. i 2) zasadę indywidualizacji kary. Zasada swobodnego uznania doznaje pewnego uszczerbku. ale nie są czymś specyficznym właśnie dla niego (np. a w szczególności. jak i środków karnych (art. Sądowy wymiar kary. którymi powinien się kierować określając konkretną karę w wyroku skazującym. 333-334 KK)."). art. zasada równości wobec prawa). Pewne odmienności wykazuje stosowanie warunkowego umorzenia postępowania wobec żołnierzy (zob. 53 § 1 KK ("Sąd wymierza karę według swojego uznania. np. przewidując wysoką dolną granicę sankcji w przepisie części szczególnej. mimo formalnego jej zachowania. nazywany niekiedy także sędziowskim wymiarem kary. przepisy o recydywie. Granice te wynikają głównie z sankcji przepisu określającego to przestępstwo. 3) zasadę oznaczoności kary. rozumiemy orzeczenie kary przez sąd konkretnemu sprawcy w konkretnej sprawie karnej. ponieważ sąd związany jest zarówno ustawowym wymiarem kary. Zasady sądowego wymiaru kary i środków karnych.. ale wpływają na nie i inne przepisy. Sądowym wymiarem kary rządzą pewne zasady. gdy ustawodawca bardzo wąsko zakreśla ramy ustawowego wymiaru kary. że sprawca działał w sposób brutalny. rażąco narusza porządek prawny. ustanawiający granice kary. możemy do zasad sądowego wymiaru kary zaliczyć: 1) zasadę swobodnego uznania sędziowskiego w ramach ustawy. np. że sąd ma pewien margines oceny w kwestii znaczenia i stopnia wpływu konkretnych okoliczności danego przypadku na wymiar kary. jak i przewidzianymi w ustawie wskazówkami (dyrektywami). gdy w tym czasie popełnił przestępstwo. które wprawdzie odnoszą się i do sądowego wymiaru kary. 56 KK). Nie oznacza ona dowolności w zakresie wymierzania kary. Ad 1) Zasada ta wynika z treści początkowego fragmentu art. Przez sądowy wymiar kary. Pomijając zasady o charakterze ogólnoprawnym. Na przykład stwierdzając.

sposobu działania. Sędzia wymierzający karę powinien kierować się nie tylko omówionymi w poprzednim paragrafie zasadami. podatności na oddziaływanie prewencyjne kary itd. że: "Okoliczności wpływające na wymiar kary uwzględnia się tylko co do osoby. określanymi jako dyrektywy sądowego wymiaru kary. do których się nie odnoszą. Dyrektywy sądowego wymiaru kary. 53 § 1 KK oraz w art. prewencję indywidualną. stwierdzającym. Zasadę indywidualizacji można też rozumieć szerzej. a sprecyzowanie jej wysokości następuje już w czasie wykonywania kary. 55 KK. Dyrektywy ogólne. 4) cele zapobiegawcze i wychowawcze w stosunku do skazanego (prewencja indywidualna). Ad 2) Zasada indywidualizacji kary wyrażona jest w art. Ogólne dyrektywy sądowego wymiaru kary znaleźć możemy przede wszystkim w art. Polskie prawo karne nie zna tzw. której dotyczą". 1. w zależności od zachowania się sprawcy.W takiej sytuacji ustawodawca. 2) humanitaryzm kary. zasadniczo sprzeczną z pojęciem sądzenia. i akcentując potrzebę dostosowania wymierzanej kary do cech osobowości konkretnego sprawcy. Np. że w razie wymierzania kary więcej niż jednemu sprawcy. 55 KK. że skazanemu wymierza się karę określoną ramowo (np. z góry rozstrzyga pewne kwestie wymiaru kary za sędziego. II. Ad 3) Kara wymierzana przez sąd w wyroku skazującym musi być oznaczona co do rodzaju i wysokości. karę pozbawienia wolności od 2 do 4 lat). 5) potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej . fakt. 3) stopień szkodliwości społecznej czynu. W takim szerszym rozumieniu zasada indywidualizacji kary oznacza więc zwracanie głównej uwagi na tzw. okoliczności zarówno obciążające jak i łagodzące nie wywierają skutku wobec sprawców. Są one następujące: 1 ) stopień winy sprawcy. charakteru jego motywów. są "nieprzenoszalne" na inne osoby. Dyrektywy te możemy podzielić na dyrektywy ogólne i dyrektywy szczegółowe. 3 KK. zdejmując z niego odpowiedzialność za prawidłowość wymierzonej kary i nadając w tym zakresie działaniu sędziego cechę automatyzmu. Oznacza to. lecz również wskazówkami bardziej sprecyzowanymi. polegających na tym. nadając jej sens wykraczający poza sformułowanie art. nie znając okoliczności konkretnych spraw. podkreślał. że jeden z oskarżonych przejawił w czasie procesu skruchę (albo przeciwnie. że nie żałuje popełnionego czynu) nie ma wpływu na wymiar kary drugiemu oskarżonemu. wyroków nieoznaczonych.

W przeciwieństwie do kryterium stopnia winy. Żadna inna dyrektywa nie może więc usprawiedliwić wymierzenia kary niehumanitarnej. Jak wiadomo stopień winy był kryterium wyznaczającym wymiar kary według zasad szkoły klasycznej w prawie karnym. W sumie obydwa te kryteria można określić jako "sprawiedliwościowe". lub naruszającej godność człowieka. W sporządzeniu listy tych kryteriów nie może pomóc treść art. tzn. nawet w maksymalnej wysokości ustawowej jest zgodne z tą dyrektywą. Dlatego z praktycznego punktu widzenia na czoło wysuwa się dyrektywa stopnia winy. Dyrektywa humanitaryzmu kary. Drugim kryterium wymienionym w art. dlatego też dotycząca jej zasada zamieszczona została na czołowym miejscu w KK (art. Zakładamy bowiem brak sprzeczności wewnętrznej KK. przeciwdziałać również wymierzeniu kary zbyt łagodnej mimo znacznej szkodliwości przestępstwa. Wymierzana kara nie może go przekroczyć. dolegliwość kary nie może przekraczać stopnia winy. według zasad tej szkoły. jeśli chodzi o ich treść oraz wysokość. Uregulowanie zawarte w KK z 1997 r. 3. a w tym mieści się i założenie. Najważniejsza jest z pewnością dyrektywa humanitaryzmu kary. jest stopień szkodliwości społecznej czynu. Ustalenie stopnia społecznej szkodliwości konkretnego przestępstwa następuje w oparciu o przedmiotowe i podmiotowe kryteria wymienione w art. lecz także ograniczać łagodzenie kary poniżej stopnia winy. Stopień szkodliwości społecznej czynu. 11 S § 2 KK. 2. że to czołowe miejsce dyrektywy humanitaryzmu ma większe znaczenie teoretyczne niż praktyczne. kryterium społecznej szkodliwości działać ma w obie strony. Stopień winy wyznacza więc górny pułap kary. nawet gdyby było to celowe np. uniemożliwia natomiast tylko zaostrzanie kary powyżej pułapu wyznaczonego stopniem winy. Natomiast KK nie podaje kryteriów ustalania stopnia winy. 53 § 1 KK. te ich zastosowanie ma sprzyjać wymierzeniu kary sprawiedliwej. wymierzenie kary przewidzianej w kodeksie. że kary przewidziane za poszczególne przestępstwa w części szczególnej nie są zasadniczo sprzeczne z zasadą humanitaryzmu. nie tylko zapobiegać wymierzeniu kary zbyt surowej. Dyrektywa stopnia winy. 4. Sprzeczność może zachodzić tylko w sytuacji bardzo nietypowej. 3).społeczeństwa (prewencja ogólna). Dyrektywy nie są równej wagi. 53 § 1 KK. Trzeba jednak zauważyć. ale inne dyrektywy mogą spowodować wymierzenie kary łagodniejszej. ze względu na potrzebę odstraszania innych od popełniania przestępstw. w tym sensie. Posługiwanie się kryterium winy miało jednak. 1 § 3 KK ani . W zwykłej sytuacji więc. Zgodnie z art.

tj. a nie tylko się godząc (zamiar ewentualny). a w szczególności tych jednostek i grup społecznych. a z drugiej strony taki sposób działania powoduje większą dolegliwość dla pokrzywdzonego. osób podatnych na pokusę popełnienia przestępstwa oraz środowisk przestępczych. odwołać się do przepisów KK. umyślność i jej rodzaj lub nieumyślność i jej rodzaj. to okazuje się. Te dwie kategorie: wina i społeczna szkodliwość posługują się więc czasem podobnymi kryteriami. Kształtowanie świadomości prawnej społeczeństwa przez określony wymiar kary. a więc czyn jest w wyższym stopniu społecznie szkodliwy. Efekt ogólnoprewencyjny karania dotyczyć ma w założeniu społeczeństwa jako całości. 53 § 1 KK nie pokrywa się z pojęciem winy jako podstawy odpowiedzialności karnej."działanie pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami". gdy sprawca spowodował katastrofę kolejową chcąc tego ( zamiar bezpośredni). w których ustawa nakazuje łagodniejsze lub surowsze potraktowanie sprawcy w oparciu o kryterium stopnia winy (np. Prewencja generalna w swojej najprostszej postaci polega . wymienionej w art. 148 § 4 KK . art. rozkazie itd. że stopień winy jest nie tylko wyższy wtedy. Uregulowania te dotyczą bowiem tylko problematyki winy w kontekście istnienia lub nieistnienia winy w ogóle. a nie stopniowania winy. Pojęcie to jest bardziej znane pod nazwą prewencji generalnej (ogólnej). możemy więc powiedzieć. ponieważ zasługuje on na większe potępienie (wyższy jest stopień osobistej zarzucalności). niż jeżeli chce katastrofy wywołującej szkody materialne. Powstaje jednak pytanie. ale ocenianymi z różnych punktów widzenia. wpływają one na stopień winy. przepisów o niepoczytalności. popełnienie przestępstwa w sposób okrutny wpływa na stopień winy sprawcy. art. czy w oparciu wyłącznie o kryteria podmiotowe (motywacja. Jest on również wyższy jeżeli sprawca chce katastrofy łączącej się z ofiarami w ludziach. że są to wyłącznie kryteria natury podmiotowej. do których informacja o karze dociera. Jeżeli. że ustalając stopień winy (a więc stopień osobistej zarzucalności związanej z popełnieniem przypisanego sprawcy czynu) nie można całkowicie oderwać się od pewnych elementów przedmiotowych. Np. Prewencja generalna i indywidualna. wina w rozumieniu art. które zasadę winy konkretyzują. jeżeli niezależnie od ich wpływu na stopień społecznej szkodliwości. natomiast. którą wolno sądowi wymierzyć. I § 3 KK. 148 § 2 KK . 5. błędzie. które takiego oddziaływania najbardziej wymagają. Wydaje się. Stojąc na takim stanowisku."motywacja zasługująca na szczególne potępienie").treść przepisów. Podsumowując. szczególna sytuacja motywacyjna. to wpływanie na postawy tych. działanie pod wpływem nacisku psychicznego) można zakreślić górny pułap kary. cel działania. np.

Kara ma zapobiec popełnianiu w przyszłości przestępstw przez samego skazanego. Odstraszenie sprawcy od popełniania przestępstw nie musi łączyć się ze stosowaniem kary bardzo surowej co do rodzaju i co do jej wymiaru. jego poglądów i postawy wobec porządku prawnego. Resocjalizacja oznacza takie ukształtowanie osobowości sprawcy. lecz dlatego. lecz na utwierdzaniu prawidłowych postaw wobec prawa. zgwałceń. których nie powstrzymują od tego inne czynniki. Istnieje więc związek między tak rozumianą prewencją generalną a funkcją sprawiedliwościową kary. Pozbawienie wolności i kary dodatkowe znacznie ograniczają możliwości popełniania przestępstw. Efekt taki może być osiągnięty przez odstraszenie sprawcy od popełniania przestępstw. lecz także uświadamianie skazanemu nieopłacalności popełniania przestępstw. Społeczne oddziaływanie kary polegać ma w takim wypadku nie na odstraszaniu. chodzi tu bowiem o prewencyjne oddziaływanie wymierzanej kary na jednostkę. na pewno jednak większe znaczenie ma tutaj przekonanie o jej nieuchronności. Może ono oznaczać nie tylko odstraszanie w. zasady moralne. Skuteczność odstraszania zależy w jakimś stopniu od surowości orzeczonej kary. Wliczyć tu można też tego rodzaju rezultaty. Cele zapobiegawcze i wychowawcze. np. Najbardziej ambitnym celem kary jest wychowanie (resocjalizacja) skazanego. by po odbyciu kary (chodzi tu głównie o karę pozbawienia wolności) nie popełniał on przestępstw. Co do wielu typów przestępstw takie odstraszanie nie jest konieczne w stosunku do większości obywate1i. nauczenie zawodu. . które kara ma osiągnąć w stosunku do skazanego określane są w skrócie terminem "prewencja indywidualna". z karą zakazu prowadzenia pojazdów albo karą zakazu wykonywania zawodu. Uniemożliwienie popełniania przestępstw związane jest głównie z karą pozbawienia wolności oraz z niektórymi karami dodatkowymi. Nie popełniają oni zabójstw. że takie czyny sprzeczne są z wyznawanym przez nich systemem wartości.na odstraszaniu od popełnienia przestępstw tych osób. uznaniem go za sprawiedliwy. wyrobienie pozytywnej postawy wobec pracy. ale ich całkowicie nie wykluczają. sensie dosłownym. kradzieży nie ze strachu przed karą. To utwierdzanie prawidłowych postaw jest niewątpliwie uwarunkowane akceptacją wyroku. przez uniemożliwienie mu ich popełniania lub jego wychowanie (resocjalizację). której się tę karę wymierza. jak podniesienie poziomu wykształcenia. Funkcja kary polegająca na uniemożliwianiu popełniania przestępstw nie może więc być rozumiana dosłownie. takie jak np. Wszystkie te zakładane skutki wymierzenia i wykonania kary mają jako cel generalny umożliwienie skazanemu funkcjonowania w społeczeństwa bez popadania w konflikty z prawem karnym. wynikającej z faktu orzeczenia grzywny lub kary dodatkowej pozbawiającej pewnych uprawnień.

już w latach siedemdziesiątych możemy zaobserwować rozczarowanie ideą resocjalizacji skazanych i generalny odwrót od niej. 6. które w realizację programów resocjalizacyjnych zaangażowały znaczne środki (zwłaszcza w krajach skandynawskich). które mają założenia wychowawczo-oświatowe lub zmierzają do podniesienia poziomu wykształcenia. stwarzając im możliwości zapełnienia czasu spędzanego w więzieniu. Nie powinno to jednak powodować całkowitej rezygnacji z podejmowania wobec skazanych pewnych działań. że ich stosowanie służy osiągnięciu pewnych celów. Sąd orzeka wówczas karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania tylko wtedy. 58 § 1 KK. Określenia tego używa jedynie przy formułowaniu dyrektywy prewencji indywidualnej w art. niedostatecznymi środkami na zaangażowanie odpowiedniej liczby pedagogów i psychologów. zapobieżenie popełnianiu przestępstw przez skazanego (cele wychowawcze i poprawcze). Można ją określić jako dyrektywę pierwszeństwa kar wolnościowych. gdy sankcja przepisu karnego przewiduje możliwość wyboru rodzaju kary (np. Okazało się w praktyce. Jednakże nawet doświadczenia zdobyte w krajach. związanym ze złymi warunkami odbywania kary. że przystosowanie do życia na wolności nastąpić ma w warunkach braku wolności. gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary. Dyrektywa pierwszeństwa kar wolnościowych.Osiąganie tak daleko idących celów przez stosowanie kar okazało się jednak w praktyce niemożliwe. takich jak zaspokojenie poczucia sprawiedliwości (stopień winy i szkodliwości społecznej). czy też wyuczenia zawodu. 53 § 1 ("cele zapobiegawcze i wychowawcze"). że więzienie nie tylko nie resocjalizuje. że jego wykonanie miało następować w warunkach więziennych. Tego typu działania mogą zapobiegać frustracji i degradacji psychicznej skazanych. Jej zastosowanie wchodzi w grę wtedy. a także zapobieganie popełnianiu przestępstw przez innych (potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa). którzy moglib3c. Stąd.się zająć skazanymi dostatecznie intensywnie. Kształtowanie osobowości jednostki jest generalnie zadaniem trudnym. Początkowo przypisywano niepowodzenia w zakresie resocjalizacji niedostatkom jej realizacji. Wydaje się jednak. okazały się zniechęcające. Swoisty paradoks polega więc na tym. Tu zadanie to okazało się trudne szczególnie przez to. ale często wywołuje efekt ujemny: degradację fizyczną i psychiczną oraz demoralizację umieszczonej w nim jednostki. kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2"). . Ogólny charakter ma też dyrektywa wymiaru kary zawarta w art. że sens wszystkich dyrektyw ogólnych sądowego wymiaru kary polega na tym. błędnymi programami resocjalizacyjnymi. brzmi "podlega grzywnie. Kodeks karny nie wylicza celów kary expressis verbis.

33 § 3 wskazuje się na konieczność wzięcia przez sąd pod uwagę. w porównaniu z zawartą w art. zwłaszcza te. że sprawca grzywny nie uiści i nie będzie jej można ściągnąć w drodze egzekucji. uczynienie sobie z popełniania przestępstw stałego źródła dochodu. Nie jest to jednak całkiem ścisłe. 26I-269). 53 § 1 KK. Pewną specyfikę wykazują dyrektywy wymiaru kary grzywny. W sytuacji ciągu przestępstw (por. rozumianej jako wychowanie skazanego. jego warunków osobistych. W pewnym zakresie są one rozwinięciem i uszczegółowieniem dyrektyw ogólnych. 64 KK). 9. Już w art. 64 § . że dokonany przez sąd wybór kary pozbawienia wolności . Wymiar grzywny. przy ustalaniu wysokości stawki dziennej. Dyrektywy szczegółowe. 53 § 2 i 3 KK wymienione są tzw. zachowanie się po jego popełnieniu) mają charakter samodzielny.Najważniejsze znaczenie dyrektywy pierwszeństwa kar wolnościowych polega na tym. 58 § 3 KK zakazuje orzekania grzywny. Pierwszeństwo ma tutaj dyrektywa prewencji indywidualnej. 54 § 1 KK. które opierają się na faktach wyprzedzających czyn lub następujących po nim (sposób życia przed popełnieniem przestępstwa. Odmienną. Wymiar kary nieletnim i młodocianym. że sąd orzeka karę w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. 8. jeżeli dochody sprawcy. recydywa specjalna. jego stosunki majątkowe lub możliwości zarobkowe uzasadniają przekonanie. Jednak niektóre z nich. Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary. popełnienie przestępstwa w zorganizowanej grupie lub związku przestępczym) możliwości orzeczenia kary w granicach szerszych niż przewidziane w sankcji przepisu określającego dane przestępstwo albo ograniczenie możliwości wymierzenia kary łagodniejszej. 7. Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary polega na stworzeniu w pewnych sytuacjach (ciąg przestępstw. W art. dochodów sprawcy. dotyczący wymiaru kary nieletniemu lub młodocianemu. Zaostrzenie ustawowego wymiaru ma miejsce również w wypadkach recydywy specjalnej (art. Według art. 91 § 1 KK przewiduje. Nb. Ponadto art. ponieważ takie przesunięcie w zakresie ustawowego wymiaru kary nie musi prowadzić do wymierzenia kary ponad sankcję ustawową w konkretnym przypadku. art. szczegółowe dyrektywy sądowego wymiaru kary. Uregulowanie takie nazywa się niekiedy nadzwyczajnym zaostrzeniem kary. stosunków majątkowych i możliwości zarobkowych. hierarchię dyrektyw ogólnych zawiera art. III. rodzinnych.wymaga uzasadnienia.

jeżeli sprawca popełnia umyślne przestępstwo podobne (zob. karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności. sąd wymierza grzywnę albo karę pozbawienia wolności. gdy sprawca: a) był już uprzednio skazany w warunkach recydywy specjalnej zwykłej. przestępstwo zgwałcenia. recydywa specjalna zwykła. c) w ciągu 5 lat po odbyciu w całości lub w części ostatniej kary popełnił ponownie umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu. który z popełniania przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodu lub popełnił przestępstwo działając w zorganizowanej grupie przestępczej albo związku mającym na celu popełnianie przestępstw (art. sąd wymierza karę pozbawienia wolności przewidzianą za przypisane przestępstwo w wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia. sąd może wymierzyć karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. Jeżeli przesłanki te są spełnione. przy czym dolną granicą ustawowego zagrożenia jest kara pozbawienia wolności niższa od roku. Warunkiem tego zaostrzenia jest też. Nadzwyczajne złagodzenie kary polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia albo wymierzeniu kary łagodniejszego rodzaju. Przepisy dotyczące wymiaru kary multirecydywistom. IV. rozboju kradzieży z włamaniem lub inne przestępstwo przeciwko mieniu popełnione z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia. by za to uprzednio popełnione przestępstwo sprawca odbył co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności. a nowe przestępstwo popełnione było przed upływem 5 lat od odbycia tej kary. art. sąd wymierza grzywnę. Art. Jest to tzw. Przewidziane w art. b) odbył łącznie co najmniej rok pozbawienia wolności. środków karnych oraz środków probacyjnych stosuje się także do sprawcy. za które już był uprzednio skazany. . Nadzwyczajne złagodzenie kary. 64 § 2 KK przewiduje tzw. recydywę specjalną wielokrotną (multirecydywę). Szczegółowe zasady wymierzania kary złagodzonej zawiera art. Zachodzi ona wtedy. 3) jeżeli czyn stanowi występek. przy czym dolną granicą ustawowego zagrożenia jest kara pozbawienia wolności nie niższa od roku.1 KK. 1. Według tych przepisów: 1) jeżeli czyn stanowi zbrodnię. 2) jeżeli czyn stanowi występek. a może ją wymierzyć do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. 60 § 6-7 KK. sąd wymierza karę pozbawienia wolności nie niższą od jednej trzeciej dolnej granicy ustawowego zagrożenia. 64 § 1-2 KK podwyższenie górnego ustawowego zagrożenia nie dotyczy zbrodni. 65 KK). 115 § 3 KK) do umyślnego przestępstwa. Istota nadzwyczajnego złagodzenia kary.

c) jeżeli sprawca przestępstwa nieumyślnego lub jego najbliższy poniósł poważny uszczerbek w związku z popełnionym przestępstwem. ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności. Podstawy zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary wymienione są 334 w art. 60 § 3-5. 25 § 2 KK. 60 § 1-5 KK. 2) w stosunku do młodocianego. że różnorodność przypadków mieszczących się w ramach tej samej kwalifikacji prawnej powoduje. zwłaszcza gdy czynił starania o naprawienie szkody lub jej zapobieżenie. 2) na wniosek prokuratora sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. że w niektórych sytuacjach nawet najniższa kara przewidziana w sankcji przepisu byłaby za surowa. nadzwyczajne złagodzenie kary polega na odstąpieniu od wymierzenia kary i orzeczeniu środka karnego (z wykluczeniem jednak pozbawienia praw publicznych). 3) w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Instytucja nadzwyczajnego złagodzenia kary opiera się na założeniu. 2. 3. Podstawy nadzwyczajnego złagodzenia kary. jeżeli przemawiają za tym względy wychowawczego oddziaływania kary. kiedy nawet najniższa kara przewidziana za dane przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa. b) ze względu na postawę sprawcy. ujawnił przed organem ścigania i przedstawił istotne okoliczności. . Przypadki szczególne. a nawet warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy przestępstwa. Szczególne podstawy i sposób łagodzenia kary (ukierunkowane na zwiększenie skuteczności ścigania przestępczości przez skłonienie niektórych sprawców do współpracy z organami ścigania i sądem) przewiduje KK w art. przestępstwa zagrożonego karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności. w szczególności: a) jeżeli pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą. Mianowicie: 1) sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie.art. popełnienie czynu w stanie poczytalności w znacznym stopniu ograniczonej .4) jeżeli czyn zagrożony jest alternatywnie grzywną.art. Tak więc może być ono zastosowane: 1 ) w wypadkach przewidzianych w ustawie (np. a nawet może warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy współdziałającego z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa. nieznane dotąd temu organowi. jeżeli ujawni on wobec organu ścigania informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia. szkoda została naprawiona albo sprawca i pokrzywdzony uzgodnili sposób naprawienia szkody. 31 § 2 KK). przekroczenie granic obrony koniecznej . który niezależnie od wyjaśnień złożonych w sprawie.

zgodnie z zasadą. Nie stosuje się go w wypadku skazań. jaką definitywnie dolegliwość poniesie on za popełnione przestępstwo. jeżeli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nie przekraczającą 5 lat. w których stosuje się karę pozbawienia wolności. Wymaga to oceny. czy w danej sytuacji w sumie większą wagę ma podstawa do złagodzenia czy obostrzenia. 58 § 3 KK. Wyłączenie to opiera się więc na kryterium swego rodzaju recydywy. jeżeli uzna. sąd może tylko jeden raz karę nadzwyczajnie złagodzić albo zaostrzyć. Według art.W sytuacjach wskazanych wyżej w punktach 1-2. Zmiana rodzaju kary na łagodniejszy. VI. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenia albo obostrzenie kary. Jest to więc odroczenie ostatecznego rozstrzygnięcia w postaci powstrzymania się od orzeczenia kary (system anglo-amerykańskiej probacji) lub od wykonania . Jeżeli natomiast zbiegają się podstawy nadzwyczajnego złagodzenia i obostrzenia. 4. Kodeks karny reguluje w art. Literatura ogólna. że pomimo niewykonania kary sprawca nie popełni ponownie przestępstwa. który był uprzednio skazany na karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 6 miesięcy bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Warunkowe zawieszenie wykonania kary. 57 szczególne sytuacje zbiegu podstaw nadzwyczajnego złagodzenia i obostrzenia kary. Przepisu tego nie stosuje się jednak do sprawcy występku umyślnego. Warunkowe skazanie polega na stwierdzeniu winy sprawcy w wyroku skazującym z jednoczesnym poddaniem sprawcy próbie. w szczególności. Sens instytucji zmiany rodzaju kary na łagodniejszy polega na umożliwieniu zmniejszenia liczby spraw. 1. biorąc pod uwagę zbiegające się podstawy. Jeżeli zachodzi kilka niezależnych od siebie podstaw do nadzwyczajnego złagodzenia albo obostrzenia kary. jeżeli orzeka równocześnie środek karny. Zbieg podstaw. sąd może orzec zamiast kary pozbawienia wolności grzywnę albo karę ograniczenia wolności. sąd wymierzając karę pozbawienia wolności do lat 5 może warunkowo zawiesić jej wykonanie na okres próby wynoszący do 10 lat. że. V. które uległy już zatarciu. od której wyniku zależy. że kara ta powinna stanowić ultima ratio przy orzekaniu w sprawach karnych. Warunkowe zawieszenie wykonania kary jest jedną z odmian warunkowego skazania.

ogólnie rzecz ujmując. lecz samodzielnym środkiem karnym. Współcześnie funkcjonują w poszczególnych systemach prawnych modele warunkowego skazania oparte na systemie anglo-amerykańskim lub belgijsko-francuskim. że kara pozbawienia wolności w wielu sytuacjach nie jest konieczna dla zapobieżenia popełnieniu przez sprawcę nowego przestępstwa. Często są to systemy mieszane. Praktyka ta oparta była na tworzonym przez sędziów common law i wyprzedzała późniejsze uregulowania ustawowe omawianej instytucji (Skupiński. W Europie kontynentalnej. Skupiński. Dopiero w 1888 r. we Francji. Istota warunkowego zawieszenia. czy też orzeczeniem co do wykonania orzeczonej kary. i słusznie szwajcarski teoretyk prawa karnego D. Warunkowe zawieszenie wykonania kary (czy też szerzej warunkowe skazanie) jest instytucją opartą na indywidualnoprewencyjnym rozumieniu celu kary oraz na poglądzie. W węższym rozumieniu przez środek probacyjny rozumie się poddanie sprawcy próbie z jednoczesnym nałożeniem na niego pewnych obowiązków i dozorem kuratora (zob. Pogląd taki reprezentują Leonieni. Warunkowe zawieszenie należy do tzw. proste warunkowe zawieszenie wykonania kary. 19 i nast. pod wpływem informacji o anglo-amerykańskiej probacji i poglądów szkoły socjologicznej prawa karnego. uchwalono ustawy umożliwiające tzw. ale zawiera tet elementy przejęte w Europie z systemu anglo-amerykańskiego w postaci możliwości nakładania na skazanego obowiązków i poddania go dozorowi. Z kolei w Niemczech wprowadzono w 1895 r. 17). Noll nazwał ją "jednym z największych osiągnięć prawa karnego".orzeczonej kary (system warunkowego zawieszenia wykonania kary). Leonieni. 2. że warunkowe zawieszenie wykonania kary nie jest już współcześnie tylko sposobem wykonania kary pozbawienia wolności. Zoll i Marek (zob. Genezy warunkowego skazania należy upatrywać w praktyce sądów angielskich i amerykańskich sięgającej I połowy XIX wieku. tego rodzaju praktyka wydawała się niemożliwa. Polegała ona. a więc odmianę warunkowego skazania. gdzie obowiązywały kodeksy karne oparte na założeniach szkoły klasycznej. związanych z poddaniem sprawcy próbie. czyli bez nakładania obowiązków i bez nadzoru kuratora. model warunkowego zawieszenia w polskim prawie karnym. w Belgii i 1891 r.). W polskiej literaturze prawa karnego spotyka się pogląd. tzn. nazywaną w literaturze systemem francusko-belgijskim. na rezygnacji z orzeczenia o karze i poddaniu sprawcy próbie i dozorowi. Pojawienie się tej instytucji było ważnym przełomem w prawie karnym. możliwość zawieszenia wykonania kary przez organy pozasądowe jako poddanie próbie przed ewentualnym ułaskawieniem. środków probacyjnych. . jak np. 12. który oparty jest w zasadzie na systemie belgijsko-francuskim.

Przy takiej koncepcji można by orzekać np. Jeżeli natomiast jest to samodzielny środek czy rodzaj kary.. 64 § 2 KK). chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek. że jest to środek polegający na warunkowym zawieszeniu kary pozbawienia wolności). Jeżeli podkreślamy.. czy podkreślamy. że jest to jednak przez cały czas kara pozbawienia wolności. W takiej sytuacji kara. że jest to kara pozbawienia wolności warunkowo zawieszona. Łatwo jednak zauważyć. Stąd też tendencje do traktowania warunkowego zawieszenia jako samodzielnego środka karnego należy traktować ze sceptycyzmem. grzywnę nie obok kary pozbawienia wolności). Przesłanki zastosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary w polskim prawie karnym są następujące: 1) orzeczono karę pozbawienia wolności nie przekraczającą 2 lat. gdy okres próby przebiega niepomyślnie i kara orzeczona z warunkowym zawieszeniem zostaje rzeczywiście wykonana. 2) wymierzenie kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania jest wystarczające dla osiągnięcia wobec sprawcy celów kary. stosunkowo surowe kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. czy też. Rozstrzygnięcie co do istoty tej instytucji polega nie tylko na innym rozłożeniu akcentów (tzn. 69 § 2 KK. może się okazać za surowa jako kara efektywnie wykonana.. 291).. że są rzeczywiście wykonywane. która mogła się wydawać stosowna jako czynnik powstrzymujący przed naruszaniem prawa w okresie próby. Do recydywisty wielokrotnego nie stosuje się też szczególnej odmiany warunkowego zawieszenia wykonania kary przewidzianej w ramach nadzwyczajnego złagodzenia kary w . ponieważ ich dolegliwość nie polega na tym. który dopuścił się przestępstwa w warunkach recydywy specjalnej wielokrotnej (art. uzasadniony szczególnymi okolicznościami. to współmierna do społecznego niebezpieczeństwa czynu powinna być suma wiążących się z jego zastosowaniem rzeczywistych dolegliwości. a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa (jest to więc warunek tzw. Marek. gdyż przyjęcie jednego lub drugiego stanowiska jest ważne przy ustalaniu wysokości wymierzanej kary pozbawienia wolności i ewentualnej kary grzywny obok warunkowo zawieszonej kary... karę ograniczenia wolności albo grzywnę samoistną (tj. że koncepcja ta załamuje się wtedy. I Prawo. Według art. to wymiar tej kary powinien być współmierny do społecznego niebezpieczeństwa czynu. jego właściwości i warunki osobiste. na tym. Nie stosuje się warunkowego zawieszenia kary do sprawcy. Przesłanki zastosowania. 3. pozytywnej prognozy do sprawcy). zawieszając wykonanie kary sąd bierze pod uwagę przede wszystkim postawę sprawcy. mającym pełnić funkcję ostrzegawczą i hamującą. lecz na istniejącym przez okres próby zagrożeniu wykonaniem.Komentarz do KK. dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie się po popełnieniu przestępstwa. 317.

w szczególności odwykowemu lub rehabilitacyjnemu) nie może być nałożony bez zgody skazanego. że sąd zarządza lub może zarządzić wykonanie kary uprzednio warunkowo zawieszonej. Ich funkcją jest stworzenie instrumentów oddziaływania na sprawcę w okresie próby w kierunku zapobiegania powrotowi do przestępstwa. jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne. w wypadku warunkowego zawieszenia sąd może nałożyć na skazanego. za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności. przy czym jeden z wyliczonych w katalogu obowiązków (poddanie się leczeniu. Przy zawieszaniu kary ograniczenia wolności można orzec grzywnę do 90 stawek. wymierzenie grzywny. Warunek ten nie dotyczy środka karnego w postaci obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem. Katalog ten (zawierający np. okres próby oznacza w granicach od 3 do 5 lat. Okres próby. Okres próby oznacza sąd w granicach od 2-5 lat wypadku zawieszenia kary pozbawienia wolności. Przy zawieszaniu wykonania kary pozbawienia wolności sąd może orzec grzywnę w wysokości do 180 stawek dziennych. że po 6 miesiącach od jego zakończenia skazanie ulega z mocy prawa zatarciu (art. 5.art. Istotą warunkowego zawieszenia jest poddanie sprawcy próbie. Zarządzenie wykonania. zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem. Obowiązki. wykonywania pracy) nie ma charakteru zamkniętego. Czas i sposób wykonania nałożonych obowiązków sąd określa po wysłuchaniu skazanego. Jeżeli sąd zawiesza wykonanie kary młodocianemu lub wielokrotnemu recydywiście. 6. powstrzymanie się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach. 76 § 1 KK). takie obowiązki jak powstrzymanie się od nadużywania alkoholu. Niepomyślny przebieg okresu próby powoduje. jeżeli jednak warunkowe zawieszenie połączone było z orzeczeniem grzywny lub środka karnego. zaś od roku do 3 lat w wypadku zawieszenia grzywny lub kary ograniczenia wolności. Zawieszenie wykonania kary może być też połączone z dozorem osoby lub instytucji (art. Pomyślny przebieg okresu próby powoduje. jeżeli jej wymierzenie na innej podstawie nie jest możliwe. 4. Obligatoryjne jest zarządzenie wykonania kary. 72 KK zamieszczony jest katalog obowiązków. Stworzenie możliwości orzekania grzywny w tych wypadkach ma na celu zapobieżenie stworzenia w opinii publicznej wrażenia bezkarności sprawcy przestępstwa. W art. Natomiast sąd może zarządzić . darowaniem albo przedawnieniem ich wykonania. 73 KK). które. 60 § 3-5 KK.

lecz przed jego uprawomocnieniem się rażąco narusza porządek prawny. Podstawową przesłanką warunkowego zwolnienia jest odbycie przez skazanego pewnej części kary. 64 § 2 KK) po odbyciu trzech czwartych kary. Te ogólne reguły mogą. Sąd może np. Warunkowe przedterminowe zwolnienie jest trzecią. wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych. natomiast skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności po odbyciu 25 lat kary (art. być jednak w konkretnej sprawie zmodyfikowane przez sąd orzekający karę. Skazanego w warunkach recydywy specjalnej wielokrotnej (art. a w szczególności. gdy w tym czasie popełnił przestępstwo. I. 2. zadecydować w wyroku. Zmiana kary orzeczonej. 78 § 1 KK). jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny (w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż umyślne i podobne do poprzedniego) albo jeżeli uchyla się od uiszczenia grzywny. zwolnić po upływie dwóch trzecich kary. że przedterminowe uwolnienie skazanego będzie możliwe po odbyciu większego ułamka kary niż jedna druga albo. Skazanego w warunkach recydywy specjalnej (art.wykonanie kary. Dalej idące wymagania KK stawia wobec recydywistów. instytucją polegającą na poddaniu sprawcy próbie. jak również ma sens humanitarny. ale nie wcześniej niż po roku. jeżeli skazany po wydaniu wyroku. obok warunkowego umorzenia i warunkowego zawieszenia wykonania kary. Perspektywa warunkowego przedterminowego zwolnienia wywiera też dyscyplinujący wpływ na zachowanie się skazanych w czasie odbywania kary. 1. które nastąpiły w okresie próby lub między wydaniem a uprawomocnieniem się wyroku. 78 § 3 KK). Warunkowe przedterminowe zwolnienie. Sąd może też zarządzić wykonanie kary. od dozoru. § 20. Istota warunkowego zwolnienia. jednak nie wcześniej niż po 6 miesiącach (art. Sens tej instytucji polega na skróceniu okresu pobytu skazanego w zakładzie karnym. gdy taki dalszy pobyt nie jest już konieczny. 75 § 4 KK). Natomiast sama decyzja o zarządzeniu wykonania kary może być podjęta jeszcze w ciągu 6 miesięcy od upływu okresu próby (art. 64 § 1 KK) można. Przesłanki. Podstawą do zarządzenia wykonania kary muszą być zawsze fakty. W zasadzie skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu przez niego co najmniej połowy kary. na którą został skazany. że . ale nie wcześniej niż po roku. przez wyznaczenie surowszych ograniczeń. Skazany na 25 lat pozbawienia wolności może być warunkowo zwolniony po odbyciu 1 S lat kary.

sposób życia przed popełnieniem. za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia. jego postawy. a w szczególności nie popełni nowego przestępstwa. dozór. który w zasadzie równy jest części kary pozostałej od odbycia. karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia. jak przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary. 4. W takim wypadku nie zalicza się na poczet kary okresu spędzonego na wolności. okres próby wynosi 10 lat (art. Ta pozytywna prognoza oznacza więc przekonanie. W razie warunkowego zwolnienia skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności. zasadnicze znaczenie ma przesłanka w postaci pozytywnej prognozy kryminologicznej w stosunku do skazanego. że sprawca po zwolnieniu będzie przestrzegał porządku prawnego. Natomiast niepomyślny przebieg okresu próby powoduje odwołanie warunkowego zwolnienia. Wobec skazanego recydywisty z art. okoliczności popełnienia oraz zachowanie po popełnieniu przestępstwa. jeżeli zwolniony w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne. Jeśli prognoza co do sprawcy okazała się trafna i okres próby przebiegł pomyślnie. a także wobec skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności oddanie pod dozór kuratora sądowego jest obowiązkowe. którzy mogą być zwolnieni po odbyciu 3/4 kary) okres próby nie może być krótszy niż 3 lata. że kara osiągnęła swe cele indywidualnoprewencyjne. Okres próby. ale nie może on być krótszy niż 2 lata i dłuższy niż 5 lat. Zgodnie z art. i w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie. Warunkowe zwolnienie następuje na okres próby. Odwołanie warunkowego zwolnienia. jeżeli właściwości i warunki osobiste skazanego. nie można również ponownie zwolnić skazanego warunkowo przed upływem roku od osądzenia skazanego w zakresie karnym a przy karze dożywotniego pozbawienia wolności przed upływem 5 lat. wobec młodocianego. sąd może zadecydować o warunkowym zwolnieniu. 159 KKW) kuratora sądowego. Poza tymi przesłankami o charakterze formalnym. Warunkowo zwolniony może być poddany obowiązkom w zasadzie takim samym.skazany na dożywotnie pozbawienie wolności nie będzie mógł być zwolniony przed odbyciem 30 lat kary. KKW przewiduje obligatoryjne i fakultatywne odwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia. organizacji lub odpowiedniej instytucji. który popełnił przestępstwo umyślne. Nie można jednak taką decyzją z góry całkowicie wykluczyć przedterminowego warunkowego zwolnienia. . 3. osoby godnej zaufania. 77 § 1 KK. 64 KK. Sąd odwołuje warunkowe zwolnienie. Można też poddać go dozorowi (art. 80 § 3 KK). W przypadku recydywistów w rozumieniu art. 64 § 2 KK (a więc tych. stowarzyszenia.

w szczególności gdy dopuścił się innego przestępstwa lub została orzeczona inna kara niż pozbawienie wolności bez warunkowego zawieszenia albo gdy uchyla się od dozoru. skazany. stanowiący. W razie bezskuteczności egzekucji sąd może zamienić grzywnę nie przekraczającą 100 dziennych stawek. 46 KKW. Praca społecznie użyteczna może trwać od 1 do 12 miesięcy. do dwóch lub więcej kar nie polegających łączeniu. który odbył co najmniej połowę orzeczonej kary. Właśnie w takim przypadku praktyczne znaczenie ma przepis art. Jeżeli. nie uiści grzywny w terminie ani też nie podejmie określonej pracy społecznie użytecznej i zostanie stwierdzone. Warunkowe zwolnienie przy zbiegu kar. natomiast. W sumie ma więc odbyć 34 lata pozbawienia wolności. 78 § 1-2 KK. na zasadzie art. podlega ściągnięciu w drodze egzekucji (art. 65-66 KKW. Kary zastępcze i zmiana kar w toku ich wykonywania. określają art. 47-52 KKW. nawet jeżeli nie odbył ułamka kary określonego w art. że nie można jej ściągnąć w drodze egzekucji . odraczania ściągnięcia grzywny. zbiegu kar. które skazany ma odbyć kolejno. że skazanego można zwolnić warunkowo po odbyciu 15 lat pozbawienia wolności. Nieuiszczona w terminie 30 dni od daty wezwania przez sąd do uiszczenia grzywna. 78 § I KK wynosi 17 lat. po uprzednim wyrażeniu zgody przez skazanego. II. 79 § 2 KK. mimo możliwości. Połowa kary. Wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności może być warunkowo zawieszone na okres od roku do 2 lat. 160 § 2 KKW). tj. Przykład: X został skazany na nie podlegające przepisom o karze łącznej kary 12 lat. 14 lat i 8 lat pozbawienia wolności. której odbycia wymaga art. Przepisy o przedterminowym warunkowym zwolnieniu stosuje się odpowiednio do tzw. na pracę społecznie użyteczną. przy czym przestrzegał porządku prawnego i sumiennie wykonywał pracę wskazaną przez . rozkładania jej na raty i umarzania.sąd orzeka wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności według zasad przewidzianych w art. Mimo to. W odniesieniu do kary ograniczenia wolności zasady jej ewentualnej zamiany (w przypadkach uchylania się przez skazanego od jej wykonywania) na zastępczą karę grzywny lub na zastępczą karę pozbawienia wolności uregulowane są w art. wykonywania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych (art. Skazanego na karę ograniczenia wolności. jeżeli zwolniony w okresie próby rażąco narusza porządek prawny. Szczegółowe zasady dotyczące wykonania kary zastępczej. 44 KKW). 5.Sąd może natomiast odwołać warunkowe zwolnienie. 79 § 2 KK może on być zwolniony już po 15 latach.

dotyczących odszkodowania). uznając ją za wykonaną (art. dotyczącym konkretnej. Sens tej instytucji jest przede wszystkim humanitarny. gdy z upływem czasu i w związku ze zmianą sytuacji skazanego dalsze utrzymywanie kary w niezmienionej postaci byłoby wobec niego zbytnią surowością. nawet jeżeli zawarte są one w wyroku karnym. Amnestia. na czym może polegać ułaskawienie. 2. a które wpływają na zmianę oceny co do potrzeby dalszego wykonywania kary. 560-568 KPK. Decyzja o ułaskawieniu może też zawierać postanowienie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary lub o warunkowym zwolnieniu. 83 KK). lecz o łagodzenie skutków skazania w sytuacjach. Nie chodzi więc o to. 84 KK. a także uchylić wszelkie skutki skazania o charakterze publicznym. do kompetencji Prezydenta RP należy stosowanie prawa łaski. zakaz zajmowania stanowisk lub wykonywania zawodu. że możliwości w tym zakresie są bardzo szerokie. oznaczonej co do tożsamości. Amnestia. Podobną instytucję w odniesieniu do środków karnych wymienionych w art. że ułaskawienie może polegać na tzw. osoby. abolicji indywidualnej (Murrynowski. by przez stosowanie ułaskawień korygować politykę karną sądów. Ułaskawienie jest (w przeciwieństwie do amnestii i abolicji) aktem o charakterze indywidualnym. III. 1. Regulują one jednak tylko kwestie proceduralne. 1-3 KK (pozbawienie praw publicznych.sąd. zaawansowany wiek lub sytuację rodzinną albo też z innych powodów. Ułaskawienie nie może natomiast dotyczyć środków zabezpieczających (np. zakaz prowadzenia pojazdów) przewiduje art. Ułaskawienie. na przebaczeniu popełnionego przestępstwa. które zaistniały już po uprawomocnieniu się wyroku. ze względu na jego stan zdrowia. Uważa się też. Nie można natomiast zmieniać decyzji sądowych o charakterze cywilnoprawnym (np. Według art. 39 pkt. 128). np. W ramach stosowania prawa łaski można więc zmniejszyć orzeczoną karę. umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym w trybie art. Problematyce ułaskawienia poświęcone są też art. nawet jeżeli nie została jeszcze orzeczona kara za to przestępstwo. jak również spełnił nałożone na niego obowiązki i oznaczone środki karne. sąd może zwolnić od reszty kary. Żaden inny przepis nie precyzuje natomiast. tzn. Zwolnienie takie można określić jako zwolnienie przedterminowe. 94 KK). Ułaskawienie. np. . które ma charakter bezwarunkowy. 139 Konstytucji RP z 1997 r. zadecydować o zatarciu skazania. W literaturze uważa się. co uniemożliwia wszczęcie lub nakazuje umorzenie postępowania karnego w takiej sprawie. darować ją w całości.

Amnestie stosowane były w Polsce powojennej kilkunastokrotnie (ostatnio w 1989 r. należała do podstawowych założeń szkoły antropologicznej prawa karnego.k.) miały one głównie charakter polityczny. kategorii sprawców. ale w swojej skrajnej postaci nigdzie nie została zrealizowana. W k. Amnestia bowiem jako akt generalny ma zawsze mniejsze szanse na przyczynienie się do realizacji sprawiedliwościowej i prewencyjnej funkcji kary niż wyważona polityka karania realizowana przy wymiarze kary w każdej konkretnej sprawie.). w odróżnieniu od kar. opartych na kryterium niebezpieczeństwa sprawcy. Od abolicji (por. kryterium rodzaju i wysokości orzeczonych kar lub też w oparciu o te kryteria stosowane łącznie. I. 319) różni natomiast amnestię to. Środki zabezpieczające. a nie na darowaniu i puszczeniu w niepamięć przestępstwa. nie mają na celu wymierzania sprawiedliwości za popełniony czyn. jak i środkami zabezpieczającymi. jest aktem generalnym. przewidującym złagodzenie lub darowanie kar za popełnione przestępstwa w określonych kategoriach spraw.Amnestia. Nb. ani nie zawierają elementu potępienia czynu i jego sprawcy. Współczesne kodeksy karne mają charakter "dwutorowy". Środki zabezpieczające odgrywają w nich jednak rolę nieproporcjonalnie małą w porównaniu do roli odgrywanej przez kary. których czyn pozostawał "w związku ze wstrętem do pracy" (dom pracy przymusowej). stosowanych po odbyciu kary wobec wielokrotnych recydywistów. że polega ona na darowaniu lub łagodzeniu kar. wyodrębnionych w oparciu o kryterium typów przestępstw. przestępców zawodowych lub z nawyknienia (zakład dla niepoprawnych) i wobec przestępców. W późniejszym okresie służyły przeważnie korygowaniu skutków zbyt surowej polityki karania. Istota środków zabezpieczających. zamiar kar opartych na jego winie. z 1932 r. § 21. zrezygnowano z tych . Od ułaskawienia różni więc amnestię jej generalny charakter. operują zarówno karami. Amnestia wymaga formy ustawowej (decyduje więc o jej wydaniu władza ustawodawcza) i nie jest adresowana do osób oznaczonych co do tożsamości. powodującej przeludnienie więzień. Środki zabezpieczające. rozbudowane były przepisy o środkach zabezpieczających. w odróżnieniu od ułaskawienia. Ich jedyną funkcją ma być zabezpieczenie społeczeństwa przed niebezpieczeństwem ze strony osób naruszających prawo karne. W latach 40-tych i pięćdziesiątych (a zwłaszcza w 1956 r. W KK z 1969 r. Idea stosowania środków zabezpieczających. Ta funkcja amnestii powoduje krytyczny stosunek nauki prawa karnego do częstego jej stosowania. tzn.

Specyfika środków zabezpieczających powoduje. i został za nie skazany na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania . 78 § 1-2 KK ułamka kary. po odbyciu przez nich kary. 99-1·00 KK). Środkiem zabezpieczającym o charakterze izolacyjnoleczniczym jest umieszczenie sprawcy w "odpowiednim zakładzie psychiatrycznym" (art. jeżeli jego dalsze pozostawanie w zakładzie nie jest konieczne. 360 tj. Stosowanie środków zabezpieczających. Przed orzeczeniem takiego środka sąd wysłuchuje psychiatry oraz psychologa. II. upośledzeniem umysłowym lub uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego (art. jeśli wymierzono mu karę nie przekraczającą 3 lat pozbawienia wolności . umieszczania w tzw. przewidywano stosowanie wobec recydywistów. że mogą być one orzeczone tylko wtedy. Ogólną zasadą stosowania środków zabezpieczających związanych z umieszczeniem w zakładzie zamkniętym jest.sąd może orzec umieszczenie sprawcy w zakładzie karnym. Sąd orzeka zwolnienie sprawcy. przez swoją elastyczność nadaje karze pewną domieszkę cech środka zabezpieczającego. 93 KK). Takie zarządzenie nie może jednak nastąpić po upływie 5 lat od zwolnienia z zakładu. Z drugiej jednak strony. ośrodkach przystosowania społecznego. natomiast aż do nowelizacji KK w 1990 r. 95 § 2 KK stanowi. 93-98 KK) i środki zabezpieczające o charakterze administracyjnym (art. Uregulowanie to. art. W stosunku do sprawcy. Takie umieszczenie nie jest w zasadzie stosowaniem środka zabezpieczającego. który popełnił przestępstwo w stanie poczytalności w znacznym stopniu ograniczonej. Środek ten stosuje się.może być przedterminowo warunkowo zwolniony. że taki skazany. Może być on orzeczony wobec skazanych na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za . w którym stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne (art. 96 KK. aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego związanego z jego chorobą psychiczną. nawet jeżeli nie odbył wymaganego w art. Obecnie KK przewiduje dwa rodzaje środków zabezpieczających: środki izolacyjno-lecznicze (art. lecz szczególnym sposobem wykonywania kary. że popełni taki czyn ponownie. 94 KK). umieszczenie sprawcy w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego. jeżeli sprawca w stanie niepoczytalności popełni czyn zabroniony o znacznym stopniu społecznej szkodliwości i zachodzi wysokie prawdopodobieństwo. 95 § 1 KK).środków zabezpieczających. Izolacyjno-leczniczy charakter ma też środek przewidziany w art. gdy jest to niezbędne. że (inaczej niż przy stosowaniu kar) czasu pobytu w takim zakładzie nie określa się z góry. Nawet już po zwolnieniu sąd może zarządzić ponowne umieszczenie w zakładzie.

Polega on na orzeczeniu przepadku rzeczy w sytuacji. 2 KK) lub zakaz prowadzenia pojazdów (art. a poza tym również zawiera w art. Niejasność tę pogłębia jeszcze fakt. 99. 98 KK przewiduje też łatwiejsze warunki przedterminowego zwolnienia takiego sprawcy z odbywania kary pozbawienia wolności.1997 r. sąd uchyla zakaz. 39 pkt. 39 pkt. poz. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. 4 KK). Treść tego środka zabezpieczającego pokrywa się z treścią wymienionych I w art. Czasu pobytu w zakładzie leczenia odwykowego nie określa się z góry. Środki zabezpieczające o charakterze administracyjnym zawiera KK w art. jeżeli jest to konieczne ze względu na ochronę porządku prawnego. III. gdy społeczna szkodliwość czynu jest znikoma. 75.U. nadaje się mu jednak nazwę środka zabezpieczającego. Art. O zwolnieniu z zakładu rozstrzyga sąd na podstawie wyników leczenia. sąd może orzec tytułem środka zabezpieczającego zakaz zajmowania stanowiska. ponieważ chodzi o sprawców. który to przepis równie2 reguluje kwestię umieszczenia w odpowiednim zakładzie leczniczym osoby skazanej za przestępstwo związane z uzależnieniem od środków odurzających lub psychotropowych. jeżeli zachodzi wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnienia przestępstwa związanego z tym uzależnieniem. nie może być on jednak krótszy niż 3 miesiące ani dłuższy niż 2 lata. 39 pkt. W razie skazania sprawcy. 100 KK. wchodzi w życie ustawa z 24. Środki zabezpieczające o charakterze administracyjnym. 2-4 KK środków karnych. Wymienione zakazy orzeka się bez określenia terminu. jeżeli ustały przyczyny jego orzeczenia. Podobny charakter na środek zabezpieczający zamieszczony w art.. 96-98 KK (wchodzących w tycie 19. którzy nie są skazywani. która uchyla ustawę z 1985 r. 56-57 przepisy o umieszczaniu osób uzależnionych w odpowiednim zakładzie. 34 ustawy o zapobieganiu narkomanii z 1985 r. Opisany powyżej środek zabezpieczający może być zastąpiony swego rodzaju "przedterminowym zwolnieniem". a także w razie warunkowego umorzenia postępowania albo stwierdzenia. 3 KK) oraz przepadek przedmiotów (art. 97 § 1-3 KK). że zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie .) do utrzymanego w mocy przez przepisy wprowadzające KK art. Środka tego nie orzeka się jeżeli orzeczona kara przekracza 2 lata pozbawienia wolności. 468).4.. 39 pkt. który dopuścił się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności.przestępstwo związane z uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego.1998 r. te wcześniej nit KK z 1997 r. Niejasny jest stosunek omówionych tu przepisów art. polegającym na skierowaniu na okres próby na leczenie w warunkach wolnościowych (art. wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności gospodarczej (art.

Przedawnienie..sprawcy (np. jeżeli . I. te niemożność wszczęcia postępowania w takiej sprawie nie będzie razić poczucia sprawiedliwości. 2) przedawnienie wyrokowania. w wielu przypadkach przedawnienie poważnego przestępstwa nie może być usprawiedliwione brakiem potrzeby oddziaływania indywidualno-prewencyjnego na sprawcę. 1. ani dla celów ogólnoprewencyjnych. Przedawnienie ścigania. wydać wyroku skazującego lub wykonać orzeczonej kary. w zależności od rodzaju przedawnienia nie można wszcząć postępowania. Podobnie. przedawnienie). Toteż wydaje się. Zatarcie skazania. w szczególności nie uzależnia się od tego. 2. Nie ma też potrzeby oddziaływania na sprawcę dla zapobieżenia popełnieniu przez niego w przyszłości przestępstwa. Przedawnienie jako instytucję odnoszącą się do wszystkich przestępstw wprowadził w Europie dopiero francuski Code penal z 1810 r. 3) przedawnienie wykonania kary. Uzasadnienie tej instytucji opiera się na tym. W polskim prawie karnym można wyróżnić (chociaż KK takich nazw nie używa) trzy rodzaje przedawnienia: 1) przedawnienie ścigania. Uwagi ogólne. tzn. W związku z tym w prawie karnym USA. że przede wszystkim ważnym powodem funkcjonowania instytucji przedawnienia są trudności dowodowe i zwiększona możliwość błędnego rozstrzygnięcia w sprawie o czyn popełniony przed wieloma laty. § 22. Na przykład. Argumenty te nie zawsze są przekonywujące. Nie zna instytucji przedawnienia anglosaskie common law. skoro przedawnienia tego w żadnym stopniu nie uzależnia się od późniejszego trybu życia sprawcy. nie zawsze po upływie 30 lat od popełnienia zabójstwa można mówić o zatarciu się tego czynu w pamięci ludzi w tym stopniu. i jego śladem inne kodeksy europejskie. że po upływie pewnego czasu czyn zaciera się w pamięci ludzi. że po upływie określonego czasu nie można zrealizować odpowiedzialności karnej za popełnione przestępstwo. Kanady i w prawie karnym angielskim przedawnienie jest wyjątkiem wprowadzanym w odniesieniu do niektórych przestępstw. 101 KK karalność przestępstwa ustaje. Według art. Przedawnienie w prawie karnym polega na tym. toteż ukaranie nie jest konieczne ani dla zaspokojenia poczucia sprawiedliwości. Przedawnienie. Dotychczas jednak spotyka się w ustawodawstwach karnych poszczególnych państw przepisy ustanawiające nieprzedawnialność niektórych przestępstw. czy nie popełniał on w tym czasie nowych przestępstw.

od czasu jego popełnienia upłynęło lat: 1) 30 – gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa. Wszczęcie postępowania powoduje więc. 144. że wchodzi w grę przedawnienie wyrokowania. 101 § 3 KK).gdy czyn stanowi inną zbrodnię. Jeżeli natomiast do wydania prawomocnego wyroku skazującego w podanych terminach dojdzie. gdyż wtedy przedawnienie liczyć należy od czasu nastąpienia skutku (art. 4. W odniesieniu do niektórych przestępstw przeciwko obronności (art. Jeżeli w czasie przewidzianym w art. przedawnienie wykonania kary.gdy czyn jest zagrożony karą ograniczenia wolności lub grzywną. 103 KK i liczy się je od uprawomocnienia się wyroku skazującego. 4) 5 . Mamy tu więc do czynienia z przedawnieniem ścigania. to karalność przestępstwa ustaje z upływem 5 lat od upływu tego okresu. Przedawnienie wyrokowania. Nie można więc wykonać kary. Terminy przedawnienia wykonania kary określone są w art. Jeżeli to nie nastąpi. Upływ wskazanych wyżej terminów oznacza. tj. Przedawnienie kary. to wchodzi w grę już tylko trzeci rodzaj przedawnienia. Okresy przedawnienia ścigania biegną od momentu popełnienia przestępstwa. 101 § 2 KK przewiduje dalsze ograniczenie ścigania. 3. tzn. że w tych przedłużonych o 5 lat terminach można doprowadzić do wydania prawomocnego wyroku skazującego. 145 § 2 i 3 KK) oraz przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej (art. w tym sensie. W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego. że nie można już wszcząć postępowania karnego w sprawie o takie przestępstwo. od czasu działania lub zaniechania sprawcy (art.gdy czyn jest zagrożony karą pozbawienia wolności nie przekraczającą 3 lat. Tak więc podane wyżej terminy przedawnienia poszczególnych kategorii przestępstw ulegają przedłużeniu o 5 lat. który naruszył albo od chwili w której na sprawcy taki obowiązek przestał ciążyć.gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata. chyba że chodzi o przestępstwo skutkowe. 3) 10 . 5) 3 . 6 § 1 KK). oprócz ogólnego 3-letniego terminu przedawnienia ścigania. 338 § 1 i 2 oraz 339 KK) przedawnienie biegnie dopiero od chwili uczynienia przez sprawcę zadość obowiązkowi. 2) 20 . które nie może nastąpić po upływie roku od czasu dowiedzenia się przez pokrzywdzonego o osobie sprawcy przestępstwa. jeżeli od tego momentu upłynęło lat: . to ze względu na ustanie karalności danego przestępstwa wydanie wyroku skazującego będzie niemożliwe. przepis art. 101 KK wszczęto postępowanie przeciwko osobie.

w razie skazania na karę pozbawienia wolności do lat 5. Przepisów o przedawnieniu nie stosuje się do zbrodni przeciwko pokojowi. jak brak wniosku albo oskarżenia prywatnego. który uchyla się od wykonania kary. 209 zał. chyba że termin przedawnienia już upłynął. 2) 15 . popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych lub na ich zlecenie. 104) tzw. o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości (Dz. ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności łączonego ze szczególnym udręczeniem. 15 tych przepisów ustanawia zasadę. ciężkiego uszkodzenia ciała. 3) 10 . tolerowanych przez władze państwowe. Przede wszystkim art.w razie skazania na karę pozbawienia wolności na czas powyżej lat 5 albo na karę surowszą. Przepis ten. zagrożonych karą pozbawienia wolności . 44 Konstytucji z 1997 r. nieujęcie sprawcy). jeżeli przepis ustawy nie pozwala na wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania karnego. Zasada ta opiera się na konwencji z 1968 r. 105 § 2 KK). jednak spoczywania przedawnienia takie przeszkody prawne. popełnionego przez funkcjonariusza publicznego w związku z pełnieniem obowiązków służbowych (art.1) 30 . Przeszkoda we wszczęciu lub prowadzeniu postępowania musi więc mieć charakter przeszkody prawnej (np. poz. Spoczywanie biegu przedawnienia. immunitet poselski). zdrowiu lub wymiarowi sprawiedliwości. według którego: „Bieg przedawnienia w stosunku do przestępstw.. Przedawnienie nie ma zastosowania również do umyślnego przestępstwa: zabójstwa. Bieg przedawnienia wykonania kary ulega też wstrzymaniu w razie zawieszenia postępowania wykonawczego wobec niemożliwości ujęcia skazanego. ulega zawieszeniu do czasu ustania tych przyczyn". KK przewiduje (w art. mający na celu uniknięcie bezkarności przestępstw funkcjonariuszy publicznych. 105 § 1 KK).U.w razie skazania na inną karę. 6. Pewne uregulowania dotyczące przedawnienia zawierają też przepisy wprowadzające KK. nie ściganych z przyczyn politycznych. 15 § 3 KKW). ludzkości i przestępstw wojennych (art. spoczywanie biegu przedawnienia. 26. 5. Nie uzasadniają. nie został skoordynowany z art. Przedawnienie nie biegnie. a nie przeszkody faktycznej (np. 9 przepisów wprowadzających w sposób szczególny reguluje kwestię przedawnienia umyślnych przestępstw przeciwko życiu.) i art. Wyłączenie przedawnienia. że do czynów popełnionych przed wejściem w życie KK stosuje się przepisy tego kodeksu o przedawnieniu. 43 Konstytucji z 1997 r. Poza tym. art. Okres wstrzymania biegu przedawnienia nie może jednak przekroczyć 10 lat (art.

. Również względy humanitarne nakazują. a zwłaszcza dla prewencji generalnej (społecznego oddziaływania kary) upowszechnia się informacje o skazaniu wśród możliwie szerokiego kręgu osób. poz. nie można potraktować zatartego już skazania jako przeszkody w warunkowym umorzeniu postępowania. Nie oznacza to natomiast. do 31.1.8. że również dla osób prywatnych powstaje obowiązek traktowania skazanego. a w konsekwencji wyrok skazujący. Wiedza innych osób o fakcie skazania i rejestracja skazania jest więc potrzebna dla realizacji celów karania i jest też jednym z elementów składających się na dolegliwość odpowiedzialności karnej. Zatarcie skazania polega na przyjęciu pewnej fikcji prawnej. np.1. które przewidują amnestię lub abolicję. że był karany. popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych . przepisów ustaw i dekretów.1990 r. np. np. uważany jest za nie karanego i może to sam twierdzić. negatywne konsekwencje w różnych sferach życia. Dlatego też prawo przewiduje instytucję zatarcia skazania. 4 § 1 KK. określający rodzaj i wysokość. co może mieć dla niego. Fikcja ta polega na tym.1989 r. art. przy staraniach o pracę. II. a wobec sprawców takich czynów nie stosuje się. Jednakże po upływie pewnego czasu od wykonania kary znajomość faktu skazania przez inne osoby i zachowywanie oficjalnej informacji o skazaniu w rejestrze przestaje być potrzebne. 106 KK oraz Rozporządzenie Ministrów Sprawiedliwości i Obrony Narodowej z 30. by nie wypominać skazanemu faktu popełnienia przestępstwa w nieskończoność. składając zeznania itd.1989 r. Kara. w sprawie prowadzenia rejestru osób prawomocnie skazanych . Zatarcie skazania oznacza więc. zawierają element potępienia sprawcy z powodu popełnienia przez niego czynu przestępnego. 388). zaś informacje o skazaniu (kartę karną) usuwa się z Centralnego Rejestru Skazanych (zob.w czasie lub w związku z pełnieniem ich funkcji. Wyroki skazujące rejestruje się też w Centralnym Rejestrze Skazanych prowadzonym przez Ministerstwo Sprawiedliwości.Dz.1944 r. i by po pewnym czasie nie musiał on przy różnych okazjach przyznawać się.U. poza dolegliwością psychiczną. Nie można też wobec takiej osoby stosować ograniczeń.w okresie od 1. wypełniając kwestionariusze personalne.12.12. Zatarcie skazania. Bieg przedawnienia takich przestępstw rozpoczyna się od dnia 1. w odniesieniu do takich czynów nie ma zastosowania art.1993 r. Dla realizacji funkcji sprawiedliwościowej kary. wydanych przed dniem 7. po zatarciu jego .powy2ej 3 lat. które prawo łączy z faktem skazania. Nr 82. że po spełnieniu określonych przesłanek uważa się osobę skazaną za niekaraną. że w świetle prawa skazany.

bez potrzeby starań ze strony zainteresowanego i decyzji określonego organu. darowania lub przedawnienia jej wykonania (art. Według art. zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem. Przestępstwa przeciwko pokojowi. ponieważ zostało ono prawnie zatarte. Przestępstwa przeciwko pokojowi. że w razie orzeczenia środka karnego. gdy sprawcę skazano za dwa lub więcej nie pozostających w zbiegu przestępstw. na wniosek skazanego sąd może zarządzić zatarcie skazania już po upływie 3 lat. W takich sytuacjach okres wymagany do zatarcia skazania wydłuża się. W razie skazania na grzywnę albo na karę ograniczenia wolności zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 5 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. jak również. Jest tak w przypadku.skazania. odmienne zasady stosuje się wtedy. § 23. inaczej bowiem wchodzi w grę odpowiedzialność za zniesławienie. gdy czyn objęty wyrokiem nie jest już zabroniony pod groźbą kary (art. przeciwko ludzkości i przestępstwa wojenne. nie ma powodu. Ogólną zasadą przy zatarciu skazania jest. ludzkości i . musi jednak leżeć w uzasadnionym interesie społecznym. jako osoby nie karanej. darowaniem lub przedawnieniem jego wykonania. Rozdział IV. zaś wymierzona kara nie przekraczała 3 lat. Jeżeli zapadł wyrok skazujący. ponieważ dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. Np. jeżeli skazany po rozpoczęciu. Jednakże. sąd może zarządzić zatarcie skazania na karę pozbawienia wolności już po upływie 5 lat. lecz przed upływem okresu wymaganego do zatarcia skazania popełnił przestępstwo. Automatyczne zatarcie skazania na "terminową" karę pozbawienia wolności lub karę 25 lat pozbawienia wolności następuje też wtedy. 107 § 3 KK). 76 § 1 KK). ale sąd odstąpił od wymierzenia kary zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wydania prawomocnego orzeczenia. Podnoszenie publicznie faktu. Poszczególne przestępstwa. Przy skazaniu na karę dożywotniego pozbawienia wolności zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od uznania jej za wykonaną. od darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania (art. 107 § 1 KK). I. że dana osoba była skazana. by w opracowaniu historycznym fakt skazania jakiejś osoby był pomijany. Zatarcie skazania następuje w niektórych sytuacjach z mocy prawa. gdy upływa 10 lat od jej wykonania. Na wniosek skazanego natomiast. 4 § 4 KK). a także gdy upłynęło 6 miesięcy od pomyślnego upływu okresu próby przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary (art. a więc automatycznie. jeżeli w tym czasie przestrzegał on porządku prawnego. 108 KK.

ale nie będzie do nich ograniczone. W 1948 r. Nr 2. gdzie ją popełniono. deportacje i inne czyny nieludzkie. morderstwa. Podjęto więc w ramach powołanej w 1947 r. 367) definiował je w sposób następujący: 1) zbrodnie przeciwko pokojowi. mianowicie: morderstwa. przygotowanie.przestępstwa wojenne w prawie karnym międzynarodowym. bezmyślne niszczenie osiedli. zabijanie zakładników. z 1947 r. poz. rabunek własności publicznej lub prywatnej. . Według konwencji z 1948 r. czy też nie prawo wewnętrzne państwa. Komisji Prawa Międzynarodowego ONZ prace nad opracowaniem projektu kodeksu przestępstw przeciwko pokojowi i bezpieczeństwu ludzkości. z 19Ś2 r. rasowych lub religijnych przy popełnianiu jakiejkolwiek zbrodni wchodzącej w zakres kompetencji Trybunału lub w związku z nią. Art. 2) zbrodnie wojenne. złe obchodzenie się lub deportacje na roboty przymusowe albo w innym celu ludności cywilnej na okupowanym obszarze lub z tego obszaru. VI Statutu tego Trybunału (Dz. Trybunałem Norymberskim). prześladowania ze względów politycznych.U. porozumień lub przyrzeczeń międzynarodowych albo współudział w planie lub w zmowie w celu dokonania jednego z wyżej wymienionych czynów. których dopuszczono się przeciwko jakiejkolwiek ludności cywilnej przed wojną lub podczas wojny. mordowanie lub złe obchodzenie się z jeńcami wojennymi lub osobami na morzu. niezależnie od tego czy gwałciła ona. wytępianie. poz.U. uchwalono Konwencję w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa (Dz. zawarte w Statucie MTW i w jego wyroku wymagały jednak wyraźniejszego i dokładniejszego sformułowania. obracanie ludzi w niewolników. który rozumiał przez to przestępstwo polegające na "skoordynowanym planie różnych działań mających na celu zniszczenie istotnych podstaw życia grup narodowych z zamiarem unicestwienia tych grup". Takie pogwałcenie będzie obejmowało. 9). rozpoczęcie lub prowadzenie wojny napastniczej albo wojny będącej pogwałceniem traktatów. Nr 63. Prace nad tym kodeksem trwają nadal. Termin ludobójstwo (genocide) stworzony został przez R. Wskazane w tytule trzy grupy przestępstw powstały w prawie międzynarodowym w wyniku długotrwałego procesu historycznego. mianowicie: pogwałcenie praw i zwyczajów wojennych. Zasady i normy prawa norymberskiego. miast lub wsi albo spustoszenia nie usprawiedliwione koniecznością wojenną. 3) zbrodnie przeciwko ludzkości. mianowicie: planowanie. którego przełomowym momentem był proces przeciwko głównym zbrodniarzom hitlerowskim po II wojnie światowej przed powołanym przez aliantów Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym (tzw. Lemkina.

521). jak to miało miejsce w procesie norymberskim. W 1968 r. potwierdza istnienie w prawie karnym międzynarodowym zasady. uchwalono Konwencję o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości (Dz. jednakże w . Sądy krajowe w zasadzie (wyjątkiem była tu praktyka sądów w NRD) nie stosują jednak bezpośrednio norm prawa karnego międzynarodowego. uchwalono ustawę o obronie pokoju (Dz.1944 r. Ustawa ta została uchylona przez przepisy wprowadzające KK. Jugosławii. wymienionych w art. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego. Przestępstwa przeciwko pokojowi. planowano umieszczenie w nim odrębnego rozdziału pt. niezależnie od tego. przeciwko ludzkości i wojenne w prawie wewnętrznym. dotąd niepisanej.8. II. ludzkości i stosunkom międzynarodowym". Podczas opracowywania KK z 1969 r. z 1970 r. rasowych lub religijnych jako takich. Nr 58. Konwencja ta ma charakter deklaratoryjny. noszący potoczną nazwę "dekretu sierpniowego": Dekret ten dotyczy jednak tylko niektórych zbrodni popełnionych w czasie II wojny światowej i nie przewiduje norm działających na przyszłość. Ludobójstwo jest uważane za kwalifikowany (ze względu na szczególny zamiar sprawcy) typ zbrodni przeciwko ludzkości. na podstawie prawa międzynarodowego. jak reguluje to prawo wewnętrzne jej państwa. Dalszym krokiem na drodze rozwoju zasad odpowiedzialności.). która przewidywała karalność propagandy wojennej jako zbrodni przeciwko pokojowi. 208 zał. przez Radę Bezpieczeństwa ONZ Międzynarodowego Trybunału dla osądzenia sprawców naruszeń prawa humanitarnego w b. konieczne jest więc uregulowanie kwestii odpowiedzialności za przestępstwa przeciwko pokojowi. poz. "Przestępstwa przeciwko pokojowi.U. W polskim prawie karnym przez długi czas brak było całościowego uregulowania tej problematyki. za omawiane tu przestępstwa było powołanie w 1993 r. W 1950 r. a polegający na zabójstwie członków grupy lub na innych. tzn. Nr 26. poz. W odniesieniu do zbrodni hitlerowskich wydany został dekret z 31. że stwarzają dla jednostki obowiązki i uprawnienia.ludobójstwem jest czyn popełniony w zamiarze zniszczenia w całości lub w części grup narodowych etnicznych. przeciwko ludzkości i przestępstwa wojenne w prawie polskim.U. Jednostka może więc być pociągnięta do odpowiedzialności karnej bezpośrednio na podstawie prawa międzynarodowego. działaniach. Normy prawa międzynarodowego odnoszące się do omawianych przestępstw mają zastosowanie bezpośrednie w tym sensie. o nieprzedawnianiu się wymienionych w jej tytule zbrodni. II konwencji.

Do przestępstw przeciwko ludzkości KK zaliczył też stosowanie przemocy wobec osoby z powodu jej przynależności narodowej. Karalne jest też przygotowanie do ludobójstwa. Charakterystyczną jej cechą jest tzw. Należy tu przede wszystkim ludobójstwo (art. Międzynarodowe prawo konfliktów zbrojnych. Przestępstwa przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej. Grupa przestępstw. Typy przestępstw zamieszczone w tym rozdziale dzieli się na trzy grupy. Uwagi ogólne. 117-126) zatytułowany "Przestępstwa przeciwko pokojowi. ponieważ w ich znamionach powtarza się zwrot "wbrew zakazom prawa międzynarodowego" albo "naruszając prawo międzynarodowe". uprawnienia władz okupacyjnych itd. Przepisy art. 118 KK (m. 117 § 3 KK przestępstwo publicznego nawoływania do wojny napastniczej. 117 § 2 KK). politycznej. Należy tu wszczynanie lub prowadzenie wojny napastniczej (art. . Trzecia grupa przestępstw z tego rozdziału to przestępstwa wojenne (art. Tak więc w porównaniu do konwencji z 1948 r. I. Dopiero w KK z 1997 r. rasowej. etnicznej. przede wszystkim więc konwencji haskich i genewskich. Drugą grupę stanowią przestępstwa przeciwko ludzkości. ale także do zwyczajowego prawa międzynarodowego. 120-126 KK). podwójna bezprawność.zobowiązuje jednocześnie państwa do karania naruszeń tego prawa. stworzenie dla osób należących do takiej grupy warunków życia grożących jej biologicznym wyniszczeniem). określanych jako "przestępstwa . wyznaniowej lub grupy o określonym światopoglądzie".in. ludzkości oraz przestępstwa wojenne".czasie dalszych prac nad projektem rozdział ten został usunięty. etnicznej. Od strony przedmiotowej ujęto to przestępstwo jako dopuszczenia się zabójstwa lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu członka takiej grupy oraz na formach wymienionych w § 2 art. Odrębnie ujęte jest w art. Pierwsza z nich to przestępstwa przeciwko pokojowi. problemowi temu poświęcono cały rozdział XVI (art. 119 § 1 KK) albo publiczne nawoływanie do takich czynów (art. 118 KK). wyznaniowej lub z powodu bezwyznaniowości (art. Zbrodnia ludobójstwa ujęta została jako popełniona "w celu wyniszczenia w całości albo w części grupy narodowej. traktowanie jeńców wojennych i ludności cywilnej. § 24. pojęcie ludobójstwa ujęto tu szerzej. 119 § 2 KK). regulując takie kwestie jak: dopuszczalne metody walki i rodzaje broni. politycznej. Tego typu sformułowania odsyłają więc do międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych (prawa wojennego). 120-126 stanowią realizację tego zobowiązania. Problematyką w nim uregulowaną zająć się miała specjalna ustawa. rasowej. 117 § 1 KK) i przygotowanie do tego (art.

że skazani za przestępstwo "popełnione z motywacji politycznej. zwłaszcza zaś o braku elementu naganności moralnej w ich czynach. mają prawo do własnej odzieży. Z zagadnień psychologii społecznej. Jest rzeczą oczywistą. że w wielu przypadkach osoby uważane w przeszłości lub przez władze innego państwa za przestępców. stanowiąc w art. nierzadko w przeszłości więźniowie polityczni. Przepisy rozdziału XIX KK z 1969 r. podtrzymuje koncepcję przestępcy ideowego. i najwcześniej były ścigane i karane w imieniu państwa. które już u początków tworzenia się prawa karnego były. politycznym i . Z uprawnień tych nie korzystają skazani za przestępstwa popełnione z użyciem przemocy. że przepisy dotyczące tych przestępstw są. bielizny i obuwia oraz nie podlegają obowiązkowi pracy". ta koncepcja szlachetnego wroga ideowego w wieku XX została zniszczona przez racjonalizację walki politycznej. zostawały przywódcami państw itd. 141). 107. inaczej ujęte w państwach demokratycznych. zatytułowanego: "Przestępstwa przeciwko podstawowym interesom. Zapewne na osłabienie tej doktryny wpływają też współczesne doświadczenia z terroryzmem politycznym i państwami totalitarnymi. o potrzebie innego ich traktowania w zakresie ekstradycji i potrzebie odmiennego traktowania więźniów politycznych jako osób. religijnej lub przekonań ideowych odbywają karę w oddzieleniu od skazanych za inne przestępstwa. Cechą szczególną tych przestępstw jest też ich związek z polityką i walką polityczną. Wyraźny jest związek przestępstw przeciwko państwu z charakterem ustroju politycznego państwa. że chodzi o osoby łamiące prawo ze szlachetnych pobudek. Prowadziło to naturalną koleją rzeczy do przekonania o szczególnym charakterze przestępców politycznych.. Ossowski. Uważano bowiem. a inaczej w państwach o ustroju autorytarnym lub totalitarnym. których przywódcy. polegającymi na tym. Charakterystyczne dla nich było zawsze. odznacza się pewnymi specyficznymi cechami. i jest także współcześnie. względnie szerokie i ogólne ujęcie dotyczących ich przepisów i surowe zagrożenia ustawowe. Warszawa 1967. W wieku XIX wytworzyła się w związku z tym doktryna o przestępstwie politycznym i przestępcy politycznym.przeciwko państwu". Miało to związek ze znanymi historycznie faktami. która jest skuteczniejsza. traktowane były w swoim własnym społeczeństwie jako bohaterowie narodowi. jeżeli towarzyszy jej moralne zniweczenie wrogów politycznych (S. KKW z 1997 r. które nie tracą statusu ludzi honoru. Są to przede wszystkim te typy przestępstw. ze zrozumiałych powodów. nie potwierdzili później romantycznego mitu o szlachetnym przestępcy politycznym. Jak twierdzi Ossowski. również tą prowadzoną metodami walki zbrojnej i przemocy. pod względem swego zakresu i surowości. przedmiotem zainteresowania władzy państwowej.

Zamach stanu (art. Cel w postaci "pozbawienia niepodległości" RP ma charakter przestępny niezależnie od sposobu jego realizacji. Jest to więc przestępstwo kierunkowe. 127 KK jest tradycyjnie określane jako zdrada główna. 2. Ponieważ zaś w art. mają bowiem "chronić państwo i jego konstytucyjny. a nie jedynie wybrany. nazywając je przestępstwami kontrrewolucyjnymi i ujmując je w sposób na tyle ogólnikowy.. związany z określoną ideologią ustrój" (Uzas. Od strony podmiotowej przepis wymaga by sprawca działał "mając na celu pozbawienie niepodległości. Zamach stanu. chociaż podmiotem tego przestępstwa może być każdy. Usiłowanie zmiany ustroju bez użycia przemocy należy bowiem do normalnych uprawnień politycznych jednostki i grup społecznych. opis zachowania się sprawcy przypomina ogólny opis usiłowania. 131 § 1 KK przewiduje również usiłowanie zdrady głównej. opierały się w dużej części na modelu uregulowania przestępstw przeciwko państwu w prawie karnym ZSRR z lat 20-tych i 30tych. Przestępstwo zdrady głównej może być popełnione przez wspólne działanie co najmniej 3 osób. o ile sprawca zmierza do tego przemocą. oderwania części obszaru lub zmianę przemocą konstytucyjnego ustroju Rzeczypospolitej Polskiej". a nie tylko obywatel polski. Zmiana ustroju konstytucyjnego natomiast. co tworzy konstrukcję będącą swego rodzaju "usiłowaniem usiłowania". "Oderwanie części obszaru" należy również rozumieć jako każdy sposób. W modelu tym akcentowano przede wszystkim antyustrojowy charakter tej grupy przestępstw. 127 § 2 KK przewiduje się karalność przygotowania do zdrady głównej.Zdrada główna. II. tylko o tyle. polegającym na cesji części obszaru dokonanej przez uprawniony konstytucyjnie organ. Jednakże w art. 128 § 1 KK) polega na podjęciu . 72). w ramach jego kompetencji. s. Od strony przedmiotowej zachowanie się sprawcy ma polegać na podjęciu "w porozumieniu z innymi osobami działalności zmierzającej bezpośrednio ku urzeczywistnieniu tego celu". w praktyce może być bardzo trudno rozgraniczyć te dwie formy stadialne. Natomiast przepisy rozdziału XVIII KK ("Przestępstwa przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej") są oparte na odmiennych założeniach. Tak więc.gospodarczym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej". poza sposobem legalnym. Przestępstwo opisane w art. 1. Zdrada główna. by umożliwiało to nieskrępowane zasadami praworządności zwalczanie i niszczenie przeciwników politycznych władz państwa komunistycznego. Zamach stanu.

nawet jeżeli sama szkoda nie nastąpiła. Od strony przedmiotowej ujęto to przestępstwo w sposób dość ogólny. Szpiegostwo i dezinformacja wywiadowcza. IV. Jego konstrukcja. inna osoba mająca pełnomocnictwa do reprezentowania RP) w stosunkach z rządem obcego państwa lub zagraniczną organizacją (np. 2) udzielanie obcemu wywiadowi wiadomości. Karalne jest przygotowanie do zamachu stanu (art. Jest to również przestępstwo kierunkowe. . by pozbawić wolności jego członków i przejąć władzę. 128 § 2 KK). Art. prowadzi oddział wojska w kierunku siedziby rządu. międzynarodową organizacją o charakterze gospodarczym). Przestępstwo zdrady dyplomatycznej należy do przestępstw indywidualnych. 3) organizowanie działalności obcego wywiadu lub kierowanie nim. Znamiona tego przestępstwa wypełnia sprawca nawet jeżeli nie stosuje jeszcze przemocy. III. 1. których przekazanie może wyrządzić szkodę RP przez osobę. ale zmierza do tego np. Tak więc znamiona zdrady dyplomatycznej wypełnia każde umyślne (w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym) szkodliwe dla interesów RP działanie. Również zamach stanu już w samym opisie ustawowym ujęty jest jako quasi usiłowanie. 128 KK opisano przestępstwo pokrewne zamachowi stanu. jakim kieruje się sprawca i brak wymogu działania co najmniej 3 osób. 130 KK w § 1-2 i 4 określa formy szpiegostwa w postaci: 1) branie udziału w działalności obcego wywiadu przeciwko RP. zachowanie się sprawcy ma polegać na "działaniu na szkodę RP". mianowicie wywieranie wpływu przemocą lub groźbą bezprawną na czynności urzędowe konstytucyjnego organu RP. Jego podmiotem może być tylko osoba upoważniona do występowania w imieniu RP w stosunkach z urzędem obcego państwa (np. urzędnik MSZ. jeśli pominąć odmienność celu. W § 3 art. która bierze udział w obcym wywiadzie lub działa na jego rzecz. Zasadniczym dla definicji szpiegostwa pojęciem jest "obcy wywiad". Przez obcy wywiad rozumie się instytucję obcego państwa (tzn. Zdrada dyplomatyczna. przypomina konstrukcję zdrady głównej. nie polską) wyspecjalizowaną w zbieraniu w sposób tajny informacji dotyczących innych państw w celu ich wykorzystania w działalności politycznej.działalności zmierzający do usunięcia przemocą konstytucyjnego organu RP. Szpiegostwo. ambasador.

Podobnie jak przy innych formach szpiegostwa sprawcą może tu być obywatel polski lub cudzoziemiec. 130 KK. szkoleniu.gospodarczej lub wojskowej. 130. że chodzi o każde organizowanie lub kierowanie obcym wywiadem bez względu na związek takiej działalności z interesami polskimi. kierowanie wywiadem jakiegoś egzotycznego państwa. Obejmowałby on przy takiej. który to wywiad Polską zupełnie się nie interesuje. 130 § 4 KK). 130 KK tylko wtedy gdy dotyczą wiadomości. Działania takie wypełniają znamiona określone w § 3 art. 130 § 1 obejmuje jednak tylko wycinek działalności obcego wywiadu dotyczący interesów Rzeczypospolitej Polskiej. . Interpretacja art. a ponadto. Art. ponieważ jej cel działania ma inny charakter. nie jest uważane za szpiegostwo działanie żołnierza. włączanie się do sieci komputerowej w celu ich uzyskania). jeżeli nosi w tym czasie umundurowanie swoich sił zbrojnych. dostarczaniu środków technicznych. branie udziału np. w postaci odrębnego typu przestępstwa swego rodzaju przygotowanie do szpiegostwa (gromadzenie lub przechowywanie wiadomości. 130 § 3 KK przewidziano. 130 § 4 musi być więc zawężająca. by były to wiadomości. których przekazanie może wyrządzić szkodę RP. Ad 2) Udzielanie wiadomości obcemu wywiadowi jest drugą formą szpiegostwa. wykładni np. Ad 3) Kwalifikowaną formą szpiegostwa jest organizowanie działalności obcego wywiadu lub kierowanie nim (art. bowiem jego tekst mógłby sugerować. Ad 1) Branie udziału w obcym wywiadzie polegać może np. w wywiadzie Pakistanu na szkodę Indii nie jest szpiegostwem w rozumieniu art. ale przekazanie wiadomości jawnych z reguły nie będzie się łączyło z niebezpieczeństwem szkody dla państwa polskiego. Przepis ten jest ujęty nieprecyzyjnie. W art. Nie jest więc obcym wywiadem np. Przepis wymaga tylko by podmiot brał udział w obcym wywiadzie lub działał na jego rzecz. W świetle międzynarodowego prawa wojennego. Przepis ten kryminalizuje też zgłaszanie gotowości działania na rzecz obcego wywiadu przeciwko RP. których przekazanie może być szkodliwe dla RP. gdy podejmowane są w celu udzielenia ich obcemu wywiadowi. ani służby informacyjne obcych przedstawicielstw dyplomatycznych zbierające informacje w sposób jawny czy też instytucja naukowa. który w czasie konfliktu zbrojnego zbiera informacje na rzecz swego państwa na terytorium kontrolowanym przez stronę przeciwną. Nie muszą to być natomiast wiadomości objęte tajemnicą. doprowadzonej do absurdu. Przepis wymaga. na werbowaniu agentów. poprzez rozumienie go w kontekście poprzedzających go paragrafów art. zagraniczna agencja prasowa. podrabianiu dokumentów tożsamości. Tak więc np. zbierająca informacje dla celów badawczych.

Obejmuje to również bezkarność wcześniejszego stadium. Art. Jest to więc ujęcie czynnego żalu stawiające dalej idące warunki bezkarności niż ogólny przepis o czynnym żalu przy usiłowaniu. kto dobrowolnie poniechał dalszej działalności i ujawnił wobec organu ścigania wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu. V. Warunkiem przestępności takiego zachowania się jest.. w takim miejscu (np. Zapewne przez przeoczenie ustawodawca nie objął tym przepisem przygotowania do zdrady głównej (art. 131 również w sposób bardziej rygorystyczny ujęto warunki bezkarności przy czynnym żalu osoby dopuszczającej się przygotowania do zamachu stanu (art. tj. zamachu stanu (art. 129). Pojęcie narodu w kontekście tego przepisu rozumieć należy nie w sensie etnicznym. na publicznym placu wypełnionym ludźmi) lub w taki sposób (np. 127 § 2 KK). Art. 131 KK zawiera specyficzne uregulowanie czynnego żalu przy usiłowaniu lub przygotowaniu niektórych przestępstw przeciwko RP. 132 KK przewiduje specyficzny typ przestępstwa związany z działalnością polskiego wywiadu. 130 § 1 lu1r 2. VI. a także wobec sprawy przestępstwa zdrady dyplomatycznej (art. by zachowanie się sprawcy odbywało się publicznie. 15 § 1 KK. że nie polega karze za usiłowanie zdrady głównej (art. ten. W paragrafie 1 tego przepisu stanowi się. Musi ono jednak dotyczyć albo państwa polskiego albo narodu jako całości. że może być ono dostrzeżone przez bliżej nie określoną lub większą liczbę osób. że ma tu zastosowanie ogólny przepis o czynnym żalu przy przygotowaniu (art. 128 § 2) lub szpiegostwa (art. Znieważanie Narodu. z czego wynikałoby. 128 § 1) lub szpiegostwa z art. 17 § 1 KK). nazywany dezinformacją wywiadowczą. Z kolei. w § 2 art. 216 KK. Komentarz. Podmiotem tego przestępstwa może być tylko agent polskiego wywiadu. 402). . książce). a więc przepis ten stanowi lex specialis wobec art. Pojęcie znieważenia ma tu takie samo znaczenie jak w art. przygotowania. lecz jako ogół obywateli RP (Makarewicz. 127 § 1).2.. 130 § 3). tj. który zachowuje się wobec niego nielojalnie wprowadzając ten wywiad w błąd przez dostarczanie mu podrobionych lub przerobionych dokumentów lub innych przedmiotów albo przez ukrywanie prawdziwych lub udzielanie fałszywych wiadomości mających istotne znaczenie dla RP. Art. w radiu. Czynny żal. Dezinformacja wywiadowcza.. gazecie. 133 KK opisuje przestępstwo znieważania Narodu lub Rzeczypospolitej Polskiej.

VII. VIII. 216 KK. Publiczne znieważanie. obejmując tylko takie przypadki usuwania lub uszkadzania. 136 KK przewiduje się szereg typów przestępstw skierowanych przeciwko obcym osobom urzędowym. przez co należy rozumieć działanie polegające na usiłowaniu zabójstwa. flagi lub innego znaku państwowego kryminalizowane jest w art. Znieważanie symboli państwowych. Nie będzie więc np. Zamach na Prezydenta RP. godności osobistej Prezydenta RP. 135 § 2 KK nie obejmuje natomiast przypadków zniesławienia. IX. Najpoważniejszym przestępstwem w tej grupie jest zamach na życie Prezydenta RP. jeśli ta napaść miała . chorągwi. 135 § I KK czynna napaść na Prezydenta polega na działaniu zmierzającym co najmniej do naruszenia nietykalności cielesnej. znanego innym przepisom KK w kontekście znieważania jednostek lub zbiorowości. odnosi się do zniewagi w rozumieniu art. 135 zamieszczono przepis o publicznej zniewadze Prezydenta. W art. niszczenie. 137 § 1 KK. W § 2 art. Wydaje się jednak. Przepis ten użycza pojęcia "znieważa". skoro znieważanie odnosi się tu do przedmiotów. szefa przedstawicielstwa dyplomatycznego lub osobę korzystającą z podobnej ochrony na mocy prawa polskiego lub międzynarodowego. Zamachy na funkcjonariuszy państw obcych. Przepis ten. W § 2 art. to w rzeczywistości istotą tego przepisu jest znieważanie uczuć ludzi żywiących szacunek dla takich symbolicznych przedmiotów. sztandaru. Jednakże. 134-135 KK zawarte są przestępstwa przeciwko Prezydentowi RP. Art. przestępstwem z tego artykułu zdjęcie flagi z obcego budynku i umieszczenie jej na własnym dla zaoszczędzenia wydatku. W § 1 tego artykułu opisane jest przestępstwo czynnej napaści na głowę państwa obcego. 137 kryminalizowane jest identyczne zachowanie się na terytorium RP w stosunku do symboli państwa obcego wystawionych publicznie przez przedstawicielstwo tego państwa lub na zarządzenie polskiego organu władzy. tzn. którym towarzyszy intencja znieważenia. W art. jest to przestępstwo polegające na naruszeniu. Przepis ten stosuje się tylko wobec państw zapewniających wzajemność. w formie werbalnej lub innej. uszkadzanie lub usuwanie godła. Natomiast określona w art. bandery. że należy go rozumieć zawężająco. Przepis ten jest ujęty dosyć nieprecyzyjnie.

Art. 130 § 1 KK zwrot "obcy wywiad" oznaczać będzie przy takim stosowaniu przepisu wywiad obcy w stosunku do tego państwa. Karalne jest również przygotowanie do dywersji (art. z uwzględnieniem faktu. Typem kwalifikowanym. 140 § 1 KK przestępstwo gwałtownego zamachu na jednostkę sił zbrojnych. tekst Dz. które dotyczą przestępstw przeciwko obronności popełnianych w czasie mobilizacji lub wojny (zob. Przestępstwa przeciwko obronności stanowią w KK nową grupę przestępstw. Przepisy ogólne. 11 przepisów wprowadzających KK). Uwagi ogólne.). Np. Zawarte w art. . 136 zawarte jest to samo przestępstwo popełnione w stosunku do osoby należącej do personelu dyplomatycznego. ponieważ do jego znamion należy cel osłabienia mocy obronnej RP. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (jedn. z 1992 r. Dotychczas dotyczące ich przepisy zawierała ustawa z 1967 r. tzn. który może być popełniony z winy mieszanej. głównie te. § 25. Przewidziana w art. I. II. przedstawicielstwa obcego państwa albo urzędnika konsularnego w związku z pełnieniem przez nich obowiązków służbowych. 3 § 140 KK). 136 KK przepisy stosuje się pod warunkiem wzajemności. Przestępstwo to nosi potoczną nazwę dywersji. poz.U. 16 ze zm. Nr 4. 5 § 1 pkt. Przestępstwa przeciwko obronności. Stosuje się je "odpowiednio". 138 § 2 KK zawiera przepis rozciągający działanie przepisów o zdradzie głównej. 136 KK z kolei przewiduje się przestępstwo publicznego znieważania wymienionych wyżej obcych osób urzędowych. jest to przestępstwo połączone z następstwem w postaci śmierci człowieka lub uszczerbkiem na zdrowiu wielu osób (art. X.miejsce na terytorium RP. 140 § 2 KK). W § 2-3 art. 127-128 i 130-131 KK) na czyny skierowane przeciwko państwu sojuszniczemu zapewniającemu wzajemność w tym względzie. że chodzi o państwo obce. 10 i § 2 pkt. zamachu stanu i szpiegostwie (art. używany w art. Zamach na jednostkę sił zbrojnych (dywersja). Natomiast w § 2 art. Obecnie w ustawie tej pozostawiono tylko część przepisów karnych. art. niszczenia lub uszkadzania obiektu albo urządzenia o znaczeniu obronnym jest przestępstwem kierunkowym.

Karalne jest również spowodowanie opisanych wyżej skutków lub użycie podstępu w celu ułatwienia innej osobie zwolnienia od służby wojskowej lub jej odroczenia (art. z upoważnienia lub z akceptacją podmiotów. Nr 41. W art. obowiązków wojskowych w obcym wojsku lub organizacji wojskowej (art. Uchylanie się od służby wojskowej.U. 143 § 1 KK zamieszczony jest typ przestępstwa. która została zwerbowana do walki w konflikcie zbrojnym. (OSNKW 55/1994) prowadzenie zaciągu nie musi być prowadzone w imieniu. 47 Protokołu Dodatkowego z 1977 r. z 1992 r. na rzecz której służby ma być pełniona. 141 § 3 KK). 142 § 1 KK kryminalizowane jest zachowanie się polegające na prowadzeniu zaciągu obywateli polskich lub przebywających w RP cudzoziemców do służby wojskowej w obcym wojsku lub w obcej organizacji wojskowej. polegający na spowodowaniu u siebie lub dopuszczeniu by kto inny spowodował.III. 141 § 2 KK). 142 § 2 KK). IV. 143 . do Konwencji Genewskich z 1949 r. a także nie została wysłana przez inne państwo w misji urzędowej. symulowanie choroby przez sztuczne spowodowanie jej objawów). poz. Odmianą tego przestępstwa jest też używanie w tym samym celu podstępu dla wprowadzenia w błąd właściwego organu (np. dotyczącego ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych ( Dz. jeśli zamieszkują oni na jego terytorium (art. a także opłacanie. Przestępstwem jest również przyjęcie obowiązków w zakazanej przez prawo międzynarodowe wojskowej służbie najemnej (art. 175). Zgodnie z uchwałą SN z 1994 r. ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. Surowszą karą zagrożone jest werbowanie do służby najemnej (art. którzy są jednocześnie obywatelami innego państwa. przy czym nie jest obywatelem strony konfliktu zbrojnego ani stałym mieszkańcem terytorium kontrolowanego przez stronę konfliktu i nie należy do sił zbrojnych strony. Nie dotyczy to jednak obywateli polskich. KK zakazuje pod groźbą kary obywatelom polskim przyjęcia. Przez najemnika rozumie się osobę. organizowanie. W art. 157 § 1 KK) w celu uzyskania zwolnienia od obowiązku służby wojskowej albo odroczenia tej służby. Według tego przepisu najemnicy nie mają prawa do statusu kombatanta lub jeńca wojennego. 156 § 1 KK) albo innego naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia (art. Prawo międzynarodowe reguluje kwestię wojskowej służby najemnej w art. bez zgody właściwego organu. szkolenie lub wykorzystywanie wojskowej służby najemnej. 141 § 1 KK). Służba w obcym wojsku. bierze udział w konflikcie zbrojnym głównie w celu uzyskania korzyści i otrzymała od strony konfliktu obietnicę wynagrodzenia materialnego wyraźnie wyższego od normalnie wypłacanego kombatantom.

jeżeli w chwili czynu był on niezdolny do pełnienia służby wojskowej. 145 § 1 KK). powodowaniu uszczerbku na zdrowiu lub używaniu podstępu w celu uchylenia się od służby lub wynikającego z niej obowiązku (art.". Służby zastępującej służbę wojskową dotyczy również art. z 1995 r. które w pewnym zakresie mogą być przywrócone drogą reanimacji. Art. a polegające m. Rozumie się przez to nie tzw. ponieważ do jego znamion należy skutek w postaci spowodowania śmierci człowieka. Zabójstwo jest przestępstwem materialnym.. 143 § I i 144 KK) albo od służby zastępującej służbę wojskową (art. 145 § 3 KK). 144 § 3 KK). 145 § 2 KK). Typem uprzywilejowanym jest popełnienie tego rodzaju działań jeżeli zmierzają one do uchylania się od służby zastępującej służbę wojskową. śmierć kliniczną. Sąd może.U. którą art. § 26. na odmawianiu pełnienia tej służby. morderstwo i zabójstwo w afekcie. (Dz. 148 § 1 KK opisane jest zwykłe umyślne zabójstwo albo. złośliwym lub uporczywym odmawianiu wykonania obowiązku albo polecenia służbowego. 146 KK. W art. Zabójstwo. Typem uprzywilejowanym jest niezgłoszenie się do służby zastępującej służbę wojskową (art.in. Skutek ten może być spowodowany przez działanie . Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu. 145 § 2-3 KK przewiduje art. 7 ustawy o pobieraniu i przeszczepianiu komórek. I. Przepis ten definiuje typy przestępstw. Takie zachowanie się osoby odbywającej służbę stanowi kwalifikowany typ przestępstwa. tkanek i narządów z 1995 r. jeżeli ma ono na celu trwałe uchylenie się od niej (art. Specyficzną postać czynnego żalu sprawcy przestępstwa z art. które mogą być popełnione przez osobę odbywającą już taką służbę. 1. Nr 138. 144 § 1 KK przewiduje przestępstwo niezgłoszenia się do pełnienia czynnej służby wojskowej przez osobę powołaną do tej służby. 147 KK przewiduje natomiast możliwość nadzwyczajnego złagodzenia lub odstąpienia od kary wobec sprawcy uchylającego się od służby wojskowej (art. mianowicie zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary a nawet odstąpić od jej wymierzenia. Art. 682) określa jako trwałe i nieodwracalne ustanie funkcji pnia mózgu.. 145 KK. lecz śmierć mózgowa. inaczej mówiąc. czyli ustanie krążenia i oddychania. zabójstwo umyślne typu podstawowego przy użyciu lakonicznego zwrotu "Kto zabija człowieka. Przestępstwem jest również samowolne opuszczenie miejsca wykonywania obowiązków służbowych lub samowolne pozostawanie poza nim (art. poz. 145 KK). Zabójstwo. jeżeli sprawca dobrowolnie powrócił a jego nieobecność nie trwała dłużej niż 14 dni.§ 2 KK).

Nie ma tu bowiem obiektywnych.moment początku porodu.lub zaniechanie. Co do kwestii drugiej. W prawie karnym chodzi tylko o dwa problemy praktyczne: 1) od jakiego momentu płód ludzki staje się człowiekiem? 2) czy można kwestionować człowieczeństwo dzieci urodzonych ze znacznymi zniekształceniami fizycznymi lub wadami psychicznymi? Co do pytania pierwszego spotyka się w doktrynie cztery koncepcje. jak i w zamiarze ewentualnym. w którym płód staje się człowiekiem) proponuje się przyjąć: . tj. . 148 § 1 KK może być popełnione zarówno w zamiarze bezpośrednim. Konsekwencją uznania określonego czynu za morderstwo. opierający się na kryterium pierwszego oddechu. Dotychczas dominował pogląd. zależną w dużym stopniu od reprezentowanego światopoglądu lub wyznawanej religii. Przyjęcie jednego z wymienionych kryteriów jest kwestią umowną. . Oddzielanie w kodeksach karnych zwykłego zabójstwa od morderstwa było w rozwoju prawa karnego związane z zagrożeniem morderstwa najsurowszymi lub nawet wyłącznie najsurowszymi karami. Dla interpretacji przepisu o zabójstwie konieczne jest posługiwanie się pewnym pojęciem człowieka. naukowych kryteriów.moment osiągnięcia przez płód zdolności do życia poza organizmem matki. KK z 1997 r. Od strony podmiotowej zabójstwo z art. Nie chodzi tu jednak o filozoficzne rozważania na temat istoty człowieczeństwa ani o .moment oddzielenia się płodu od ciała matki (kryterium przestrzenne). Jako początek życia ludzkiego (a więc moment. czy człowiekiem jest istota urodzona w wyniku skrzyżowania gatunku ludzkiego z innym gatunkiem (co jak wiadomo jest niemożliwe).jest podwyższenie dolnej granicy zagrożenia kary pozbawienia wolności z lat 8 na 12 lat.morderstwo (art.spotykane w literaturze science fiction .rozważanie. że żaden stopień upośledzenia fizycznego i umysłowego istoty urodzonej przez kobietę nie powoduje wykluczenia go z zakresu pojęcia "człowiek". wprowadził. Do dziś w KK RFN z 1975 r. 148 § 2 KK). . nieznany dotąd polskiemu prawu karnemu. 2. a nie za zwykłe zabójstwo umyślne . które nakazywałyby opowiedzenie się na jedną z tych koncepcji. przewiduje się za . karą śmierci lub dożywotniego więzienia. kwalifikowany typ zabójstwa umyślnego . pierwszych bólów porodowych (kryterium położnicze). nie ma wątpliwości co do tego. tj. Morderstwo.moment pierwszego samodzielnego oddechu (kryterium fizjologiczne).

gdy jest ono reakcją na zachowanie się późniejszego pokrzywdzonego. Nie wystarczy jednak. i ze względu na skomplikowaną konstrukcję przepisu o morderstwie brak jest racjonalnego uzasadnienia takiego kroku ustawodawczego. Zabójstwo w afekcie. zasługiwać na pewne zrozumienie z punktu widzenia funkcjonujących w społeczeństwie zasad moralnych i będące reakcją współmierną do wywołującej je przyczyny. Silne wzburzenie może jednak być wynikiem dłuższego procesu psychicznego i narastania napięcia emocjonalnego. nazywane tradycyjnie zabójstwem w afekcie. W orzecznictwie SN ( na tle identycznego przepisu art. 4) z użyciem broni palnej lub materiałów wybuchowych. Stan taki stanowi na ogół rezultat nagłej. co powoduje ograniczenie kontrolującej funkcji rozumu. 2) w związku z wzięciem zakładnika. jeżeli zostało popełnione: 1 ) ze szczególnym okrucieństwem. Stąd uważa się. 148 § 2 KK z 1969 r. 148 § 4 KK. ) dominuje pogląd.można powiedzieć. Zabójstwo typu uprzywilejowanego. Przez silne wzburzenie rozumie się stan psychiczny (nie patologiczny). przewidziane jest w art. że wprowadzenie w tej sytuacji typu przestępstwa. że usprawiedliwione okolicznościami jest silne wzburzenie wtedy. podczas gdy zwykłe zabójstwo jest w zasadzie zagrożone karą pozbawienia wolności od lat 5. zgwałceniem albo rozbojem. Łagodniejsze zagrożenie karą przewidziane w tym przepisie uzasadnione jest tym. jeżeli do popełnienia przestępstwa planowanego doszło ostatecznie wskutek wybuchu emocjonalnego. 148 § 3 KK). że nawet premedytacja nie wyklucza działania w stanie silnego wzburzenia. nazywanego morderstwem. Sprawca tego przestępstwa działa "w Stanie silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami". polegający na przewadze emocji nad intelektem. Karze przewidzianej za morderstwo podlega także sprawca. Ponieważ polski KK nie zna kary śmierci a kara dożywotniego pozbawienia wolności grozi również za zwykłe zabójstwo . który jednym czynem zabija więcej niż jedną osobę lub był wcześniej prawomocnie skazany za zabójstwo (art.morderstwo wyłącznie karę dożywotniego pozbawienia wolności. Wzburzenie to musi być ponadto usprawiedliwione okolicznościami. 3) w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie. Morderstwem jest umyślne zabicie człowieka. gwałtownej reakcji na czynniki zewnętrzne. zakończonego reakcją wybuchową. by czyn był popełniony pod wpływem silnego wzburzenia. że popełnienie zabójstwa w afekcie wskazuje na niższy stopień winy sprawcy. To zachowanie się pokrzywdzonego musi polegać na wyrządzeniu sprawcy krzywdy. a w każdym razie ma to być zachowanie się oceniane w . tzn. jest historycznie spóźnione. 3.

Zabójstwo na żądanie ofiary i pod wpływem współczucia dla niej (art. ciężką obelgę. nie ma jednak wyraźnego oparcia w przepisie art. to stosuje się kwalifikację z art. To stanowisko SN. Słowo "eutanazja" może tu być . Silne wzburzenie jest stanem fizjologicznym nie powodującym w zasadzie ograniczenia ani wykluczenia poczytalności sprawcy. 149 KK polega ono na zabiciu noworodka przez matkę (przestępstwo indywidualne) pod wpływem silnego przeżycia związanego z przebiegiem porodu.. Dzieciobójstwo. posądzenie o czyn hańbiący. 148 § 4 KK).) z zabójstwem z afektu.. 150 KK) nazywa się potocznie zabójstwem eutanatycznym albo eutanazją. zdradę małżeńską. Podaje się tu jako przykład znęcanie się nad pokrzywdzonym. Jak widać. której nie można sprowadzać tylko do silnych lub b. gdy pod wpływem silnego wzburzenia działa sprawca o ograniczonej poczytalności z powodu np. to nie wykluczone jest zarówno zastosowanie łagodniejszej kwalifikacji prawnej zabójstwa (art. ale bez możliwości nadzwyczajnego złagodzenia kary przewidzianego w art. . W wypadkach.. problem tylko w tym jak silne są jej przeżycia.G. (w KK jest to art. 348). aby mogły doprowadzić do odpowiedzialności za typ uprzywilejowany. 128 proj. KK akcentuje element silnego przeżycia psychicznego matki i jednocześnie wskazuje na jego przyczyny: przebieg porodu. która decyduje się na jego uśmiercenie w związku z porodem znajduje się w anormalnej sytuacji motywacyjnej..L.. jako że ta sama okoliczność nie powinna być uwzględniana dwukrotnie. sprowadzające się do uznania silnego wzburzenia za usprawiedliwione tylko wtedy. Według art. choroby psychicznej. gdy sprowokował je swoim niewłaściwym zachowaniem się pokrzywdzony. III. Wyznacza go zmniejszona wina. Polskie. II. 148 § 4.". silnych bólów porodowych. znacznym zniekształceniem dziecka lub ze szczególnie trudną sytuacją osobistą. Zachodzi więc bliskie pokrewieństwo typów z art.społeczeństwie jako naganne. znaczne zniekształcenie dziecka lub szczególnie trudną sytuację osobistą kobiety. 148 § 4 KK (Cieślak. jak i możliwości nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. Według uzasadnienia do projektu KK (Uzas.. Zabójstwo eutanatyczne. 149 . 31 § 2 KK. 62): "Zakłada się. Jeżeli jednak osiąga ono stopień powodujący znaczne ograniczenie poczytalności. że matka dziecka. 31 § 2 KK. Do zabójstw typu uprzywilejowanego ze względu na zmniejszoną winę sprawcy należy też dzieciobójstwo.

w wypadku spostrzeżenia nieuleczalnego ciężkiego kalectwa.jednak mylące. 151 KK. Spotyka się zresztą dość często pogląd. zwłaszcza osób psychicznie chorych. straty najbliższych. 381). że uśmiercenie osób nieuleczalnie chorych na ich żądanie i dla skrócenia ich cierpień powinno być bezkarne lub nawet zalegalizowane. że powodem tym powinny być cierpienia fizyczne osoby nieuleczalnie chorej. doprowadzenie i do zamachu samobójczego namową lub przez udzielenie pomocy.. Zabicie człowieka pod wpływem współczucia dla niego i na jego żądanie nie ma z takim pojmowaniem eutanazji nic wspólnego. które nie musi być skuteczne. Komentatorzy przepisu uważaj jednak dość zgodnie. które może i powinno zwalczać je wszelkimi sposobami. W art. 150 KK wymaga się spełnienia koniunktywnie dwóch warunków: istnienia żądania ofiary (tzn. ponieważ odnoszą się one tylko do nakłaniania lub ułatwiania czynu zabronionego.. obwarowane licznymi warunkami. Zachowanie się sprawcy przypomina określenie podżegania lub pomocnictwa. jakim samobójstwo nie jest. polegających na mordowaniu ludzi uważanych za niegodnych życia i będących ciężarem dla społeczeństwa. ale wymaganym przez przepis skutkiem jest samo usiłowanie samobójstwa. ponieważ używano go również dla nazwania praktyk stosowanych w III Rzeszy. stworzono w Holandii. jaki powinien być powód tego współczucia. Samobójstwo było w historii prawa karnego w Europie przez długi okres traktowane jako przestępstwo. W § 2 art. Namowa lub pomoc do samobójstwa. Jest to i więc przestępstwo materialne. Przestępstwem jest. Polskie. Problematyki samobójstwa dotyczy art. według sformułowania art. np. 150 KK przewiduje się możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary a nawet odstąpienia od jej wymierzenia sprawcy zabójstwa eutanatycznego. 151 KK. Tego typu rozwiązanie ustawodawcze. IV. w postaci współczucia dla przyszłej ofiary. a nawet w wypadku zabójstwa osoby oczekującej na wykonanie kary śmierci. Dotychczas zresztą w kwestii samobójstwa ścierają się dwa poglądy: jeden liberalny traktujący je jako osobistą sprawę jednostki i drugi restryktywny. czegoś więcej nit zgody) oraz szczególnej pobudki działania po stronie sprawcy. jeśli zachodzi wyjątkowy wypadek. . zawodu miłosnego. Ustawa nie określa. 150 KK może obniżać winę sprawcy takiego czynu w stopniu bardzo znacznym. Raczej odosobnione jest zdanie (Cieślak.. Zabicie człowieka w warunkach określonych w art. że powodem współczucia mogą być też cierpienia psychiczne. Przepisy o podżeganiu lub pomocnictwie nie mogłyby jednak być tutaj zastosowane. traktujący je jako czyn godzący w interesy społeczeństwa.

że rzadko w prawie karnym spotkać można taką amplitudę ocen. Historia uregulowania problemu.Przestępstwo to może być popełnione tylko w zamiarze bezpośrednim (w formie namowy) lub w obydwu postaciach zamiaru (w formie udzielenia pomocy).może być potraktowana jako zabójstwo. 2.k. która postuluje traktowanie aborcji jak zabójstwa. od jednej skrajności. Uwagi ogólne. kobietę ciężarną lub inną osobę (art. o . Punktem wyjścia była przestępność spędzenia płodu dokonanego przez samą. Przestępstwa związane z aborcją. Podmiotowa strona tego przestępstwa polega na popełnieniu go przez lekkomyślność lub niedbalstwo sprawcy. 3est to przestępstwo. np. 155 KK) polega od strony przedmiotowej na nieostrożnym zachowaniu się sprawcy. jeżeli: 1) był on konieczny ze względu na zdrowie kobiety ciężarnej. z ł932 r. do którego ma zastosowanie konstrukcja winy mieszanej. W art. mającej prawo do dysponowania swoim ciałem. Ustawodawstwa poszczególnych krajów zawierają rozwiązania mieszczące się między tymi skrajnościami. niepoczytalnej lub o poczytalności w znacznym stopniu ograniczonej . W polskim prawie karnym o prawnym uregulowaniu aborcji możemy mówić od wejścia w życie k. 156 § 3 KK stypizowano natomiast nieumyślne spowodowanie śmierci jako następstwa ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. V. która zmierza do traktowania aborcji jako całkowicie prywatnej sprawy kobiety. Nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 233 przewidywał wyłaczenie przestępności zabiegu dokonanego przez lekarza. do drugiej skrajności. VI. Ocena prawna aborcji (przerwania ciąży. w przepisie o wypadku komunikacyjnym (art. Namowa lub pomoc do samobójstwa osoby małoletniej. 177 KK). 231-234. 1. 3) Zmianę stanu prawnego przyniosła ustawa z 1956 r. spędzenia płodu) należy do najbardziej spornych problemów w prawie karnym. Nieumyślne spowodowanie śmierci. którego skutkiem była śmierć człowieka. Niektóre postacie nieumyślnego spowodowania śmierci stypizowane zostały w odrębnych przepisach. 231-232). Jest to problem szczególny w tym sensie. bez potrzeby uwzględniania ocen społecznych w tym względzie. Kodeks ten poświęcał zagadnieniu aborcji art. Jednakże art. albo 2) ciąża była wynikiem przestępstwa.

W preambule do tej ustawy podkreślano. 646). naruszając w ten sposób gwarancje konstytucyjne dla życia ludzkiego". Podstawa konstytucyjna.1997 r. 139. Ustawa ta wprowadziła ponownie możliwość legalnego przerwania ciąży wtedy.U.U. Główna zmiana polegała na wprowadzeniu możliwości przerywania ciąży ze względów społecznych. i znowelizowała przepisy KK z 1969 r. Najważniejsza zmiana merytoryczna wprowadzona przez tę ustawę polegała na tym. Wykluczono też odpowiedzialność samej kobiety ciężarnej. uznał. 38 prawną ochronę życia każdego człowieka.1996 r. ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. ponieważ w drodze rozporządzenia Ministra Zdrowia ustalono. ze względu na wrodzone wady płodu. że ograniczono listę powodów legalnego przerwania ciąży przez wykluczenie tzw. Kodeks ten odsyłał bowiem w kwestii dopuszczalności zabiegów przerywania ciąży do ustawy z 1956 r. dokonywanych w nieodpowiednich warunkach lub przez osoby nie będące lekarzami. że jej celem jest ochrona zdrowia kobiety przed ujemnymi skutkami zabiegów przerywania ciąży. nawet jeżeli zabieg dokonany był wbrew przepisom ustawy. Uregulowanie to nie zmieniło się w zasadzie przez wejście w życie KK z 1969 r. ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. Ustawa ta uchyliła ustawę z 1956 r. Kolejną zmianę wprowadzono ustawą z 30. że legalizuje przerwanie ciąży bez dostatecznego usprawiedliwienia koniecznością ochrony innej wartości. znalazła . tj. o planowaniu rodziny. 61). Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 27. 78). poz. że stwierdzenie istnienia ciężkich warunków życiowych kobiety ustala się na podstawie jej oświadczenia.1997 r. prawa lub wolności konstytucyjnej oraz posługuje się nieokreślonymi kryteriami tej legalizacji. W praktyce wykorzystywana była podstawa odwołująca się do względów społecznych. Konstytucja RP potwierdza w art. względów społecznych (trudne warunki życiowe kobiety ciężarnej). Zasadnicza zmiana uregulowania problemu aborcji nastąpiła natomiast przez uchwalenie ustawy z 1993 r.warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz.4. poz.8. że przepis ustawy z 30. że: "Uchwalona 2. '. Nr 12.U. wprowadzający tę zmianę jest niezgodny z przepisami konstytucyjnymi "przez to.8. Nr 17.5. co umożliwiało przerwanie ciąży z powodów eugenicznych. gdy "kobieta ciężarna znajduje się w ciężkich warunkach życiowych lub trudnej sytuacji osobistej". na której oparł swoje orzeczenie TK. określanych jako "trudne warunki życiowe kobiety ciężarnej" oraz na innym sformułowaniu względów medycznych ("za przerwaniem ciąży przemawiają wskazania lekarskie").1996 r. poz. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny. W uzasadnieniu tego orzeczenia TK wyraził pogląd.

153 § 2 KK). o planowaniu rodziny. Obecnie jest to art. 152 § 1 przewiduje typ przestępstwa polegający na przerwaniu ciąży za zgodą kobiety. Przepis ten stanowi. ale z naruszeniem przepisów ustawy oraz na nakłanianiu kobiety do przerwania ciąży z naruszeniem przepisów ustawy lub udzieleniu jej do tego pomocy (art. chyba że ciąża zagraża bezpośrednio życiu kobiety. wystarczyłyby przepisy o podżeganiu i pomocnictwie. kryminalizującego nakłanianie i udzielanie kobiecie ciężarnej pomocy do przerwania ciąży wbrew przepisom ustawy. 152-154. że przerwanie ciąży może być dokonane wyłącznie przez lekarza. jeżeli zachodzi jedna z czterech sytuacji: 1) ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej. gdy płód osiągnął zdolność do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej. W art. Przerwanie ciąży z powodów określonych w tym punkcie dozwolona jest w każdym stadium ciąży. 3. 152 § 1-2 KK. że art. gdy płód osiągnął zdolność do samodzielnego życia poza organizmem matki (art. Regulacja. ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży w brzmieniu nadanym jej nowelizacją z 1996 r.więc potwierdzenie i wyraźne wyartykułowanie w Konstytucji RP". groźbą bezprawną lub podstępem. KK z 1997 r. zasadnicze znaczenie dla zakresu kryminalizacji ma treść tej ustawy do której KK odsyła. Natomiast art. 152 § 2. Typ kwalifikowany zachodzi w sytuacji. 2) badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego uszkodzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej . zawiera w kwestii aborcji art. 4a ustawy z 1993 r. 152 § 2 KK). że sama kobieta nie podlega odpowiedzialności karnej za to przestępstwo. wynika. Gdyby bowiem było inaczej. 152 KK nie dotyczy płodu rozwijającego się poza organizmem matki. Typ kwalifikowany stanowi dopuszczenie się jednego z czynów określonego w art. Zagrożenie dla życia lub zdrowia stwierdza lekarz inny niż dokonujący przerwania ciąży. Trzeba też zauważyć. Ponieważ art. Z art. 153 KK przewiduje się przestępstwo polegające na stosowaniu przemocy wobec kobiety ciężarnej lub przerywanie ciąży bez jej zgody w inny sposób albo doprowadzenie kobiety ciężarnej do przerwania ciąży przemocą. 152 KK posługuje się zwrotem "z naruszeniem przepisów ustawy". W takim wypadku przerwanie ciąży dokonuje lekarz w szpitalu.

gdy kobieta ciężarna znajduje się w ciężkich warunkach życiowych lub trudnej sytuacji osobistej. Przestępstwa te mogą być popełnione z winy mieszanej. bo według art. Wystąpienie tej okoliczności stwierdza prokurator. należy zwrócić uwagę na uregulowania uzupełniające przesłanki stosowania tej podstawy.. 2 omawianej ustawy możliwe jest to do chwili osiągnięcia przez płód zdolności do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej. jeżeli od początku ciąży nie upłynęło więcej niż 12 tygodni. 38 tej Konstytucji "Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawo do życia". że wprowadzenie tej podstawy naruszyło Konstytucję. Trybunał Konstytucyjny orzekł.jego życiu. Również istnienie tej sytuacji stwierdza inny lekarz niż dokonujący przerwania ciąży. 4) czwartą. Przerwanie ciąży z tego powodu dopuszczalne jest jeżeli od początku ciąży nie upłynęło więcej niż 12 tygodni. Jak już wspomniano wyżej. Kobieta ciężarna. mimo że w czasie prac nad przygotowaniem Konstytucji proponowano wprowadzenie takiego sformułowania. 4a ust. którego następstwem jest śmierć kobiety ciężarnej oraz analogiczne przestępstwo. składa pisemne oświadczenie. Przerwanie ciąży ze względów społecznych dopuszczalne jest. Przerwania ciąży dokonuje lekarz w szpitalu. że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego (np. które na pewno będą w przyszłości przedmiotem sporów i dyskusji. Art. gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie. Odrywając się od tych wątpliwości. Przerwanie ciąży może być dokonane. Orzeczenie TK podlega jednak kontroli Sejmu. Są one następujące. VII. najbardziej kontrowersyjną podstawą jest sytuacja. Spowodowanie uszczerbku na zdrowiu. Przerwanie ciąży ze względu na istnienie tej podstawy jest ograniczone czasowo. . skoro według art. 154 KK przewiduje przestępstwo polegające na przerwaniu ciąży z naruszeniem przepisów ustawy. zgwałcenia). jeżeli kobieta podtrzymuje zamiar przerwania ciąży po upływie 3 dni od konsultacji. która zamierza poddać się zabiegowi przerwania ciąży. a ponadto zaświadczenie o odbytej konsultacji u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. . przy którym następstwo takie jest wynikiem przerwania ciąży wbrew woli kobiety. innego niż dokonujący przerwania ciąży lub u innej wybranej przez siebie uprawnionej osoby. czy orzeczenie TK zachowuje swą moc prawną po wejściu w życie Konstytucji RP z 1997 r. 3) trzecią podstawę prawną przerwania ciąży stanowi sytuacja. że chodzi o życie od chwili poczęcia.która jeszcze nie nastąpiła. Poza tym nie jest pewne. ale przepis ten nie zawiera stwierdzenia.

VIII. Przez bójkę rozumie się starcie między co najmniej trzema osobami. 156 KK).atakującego i broniącego się. Istnienie przepisów karnych o bójce i pobiciu uzasadnione jest wyłącznie pewnym uproszczeniem kryminalizacji dla ominięcia trudności dowodowych. KK przewiduje trzy stopnie tego przestępstwa: ciężki (art. zakażenie żółtaczką. np. Pobicie to zajście. Te ostatnie przypadki nazywamy lekkim uszczerbkiem na zdrowiu. Natomiast pozostałe ścigane są z oskarżenia publicznego. z których każda występuje w zajściu w podwójnej roli .Kodeks reguluje kwestię odpowiedzialności karnej za spowodowanie uszczerbku na zdrowiu w art. Zachowanie . ścigane jest na jej wniosek. słuchu. Bójka i pobicie. Natomiast rozstrój zdrowia to spowodowanie zmian chorobowych o charakterze czynnościowym. ograniczając się do stwierdzenia. Ściganie lekkich uszczerbków na zdrowiu odbywa się z oskarżenia prywatnego. 156-157. średni (art. Pojęcie uszczerbku na zdrowiu obejmuje naruszenie czynności narządu ciała oraz spowodowanie rozstroju zdrowia. zdolności płodzenia. Ciężki uszczerbek na zdrowiu polega na: 1) pozbawienia człowieka wzroku. w którym co najmniej dwie osoby występują czynnie j przeciwko innej osobie lub osobom. 157 § 2 KK) uszczerbek na zdrowiu. ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej choroby realnie zagrażającej tyciu. Z reguły trudno jest ustalić dokładnie role uczestników zajścia zbiorowego. z tym. Naruszenie czynności narządu ciała polegać będzie na naruszeniu ciągłości tkanek ciała człowieka w postaci zranienia zewnętrznego lub wewnętrznego (np. Średni uszczerbek na zdrowiu obejmuje pozostałe przypadki. trwałej choroby psychicznej. W przeciwieństwie do bójki mamy tu do czynienia z wyraźnym podziałem ról na stronę atakującą i stronę pokrzywdzoną zachowaniem się napastników. całkowitej lub znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała. gdy naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwało nie dłużej niż 7 dni. złamania kości). że brali oni udział w bójce (pobiciu) określonego typu lub połączonej z pewnym skutkami. mowy. 2) spowodowaniu innego ciężkiego kalectwa. 156 § 2 i 157 § 3 przewidziano również nieumyślne odmiany tych przestępstw. jeżeli ofiarą jest najbliższa. 157 § 1 KK) i lekki (art. że średnie uszczerbki na 'zdrowiu spowodowane nieumyślnie. z wyjątkiem jednak tych. wobec czego rezygnuje się z takiego ustalania. Przy czym w art.

IX. i to. 160 KK. Chodzi tu więc o stworzenie stanu. Paragrafy 2 i 3 art. używany w sposób zwykły w takich sytuacjach. w której naraża się życie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego lub średniego uszczerbku na zdrowiu. 1S8 KK. sprawcą jest ojciec w stosunku do dziecka (art. tzn. W § 4 art. że są one następstwem bójki (pobicia) jako pewnego całościowego zajścia. podawanie narzędzi. np. ale również np. grożącego innej osobie nastąpieniem w najbliższym czasie jednego z tych skutków. 1 S8 § 2 i 3 są przykładami na przestępstwa popełniane z winy mieszanej. że . 148 lub z art. 160 KK polega na narażeniu człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. stwarza niebezpieczeństwo uszkodzenia ciała lub śmierci człowieka. który ze względu na swoje właściwości. Przestępstwo z art. 1 S9 KK). 1S8 KK zawierają natomiast przestępstwa udziału w bójce lub pobiciu kwalifikowane ze względu na następstwa w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (§ 2) albo śmierci człowieka (§ 3). zajścia odpowiadającego znamionom przestępstwa z § 1 art. W § 1 art. natomiast następstwo w postaci uszkodzenia ciała lub śmierci człowieka musi być objęte nieumyślnością Odrębnie ujęte jest przestępstwo brania udziału w bójce lub pobiciu połączone z użyciem broni palnej. mamy do czynienia z umyślnym lub nieumyślnym przestępstwem z art. Jest to przestępstwo formalne. Skutki te muszą być przyczynowo powiązane z bójką (pobiciem) w tym sensie. która spowoduje śmierć przechodnia przez wyrzucenie ciężkiego przedmiotu przez okno na ulicę popełnia przestępstwo (w zależności od formy winy) z art. 160 przewiduje się specyficzny rodzaj czynnego żalu sprawcy tego przestępstwa. Np. takiej. 160 § 2).się sprawców bójki lub pobicia polegać na ma "braniu udziału". która ma obowiązek troszczenia się o osobę narażoną na niebezpieczeństwo. wystarczy stwierdzenie określonego zachowania się. zgaszenie światła dla utrudnienia wycofania się z zajścia itp. polegający na tym. sam udział w bójce (pobiciu) musi być umyślny. przez co rozumie się nie tylko zadawanie ciosów. Jeżeli jednak przedmiot przeleci tuż koło głowy przechodnia. tj. dla którego dokonania nie jest wymagane nastąpienie jakiegokolwiek skutku. Narażenie na niebezpieczeństwo. 158 KK stypizowane jest umyślne przestępstwo niebezpiecznej bójki (pobicia). osoba. zachęcanie do walki. Przez niebezpieczny przedmiot rozumieć należy przedmiot. 1 SS KK. Kwalifikowanym typem tego przestępstwa jest popełnienie go przez osobę. Od strony podmiotowej przestępstwa z art. noża lub innego podobnie niebezpiecznego " przedmiotu (art.

za nieumyślne spowodowanie śmierci (art. która odmówi poddania się pobraniu krwi dla ratowania życia osoby wymagającej transfuzji. Jeżeli jednak nie udziela pomocy osoba. Nieudzielenie pomocy w niebezpieczeństwie. obawa przeziębienia w czasie udzielania pomocy ofierze wypadku na drodze w okresie zimy. gdy możliwe jest udzielenie pomocy ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej. 155 KK). gdy udzielenie pomocy wymaga poddania się zabiegowi lekarskiemu. Nie ma takiego obowiązku również wtedy. jeżeli udzielenie pomocy mogłoby narazić pomagającego lub inną osobę na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. 162 KK) jest przestępstwem powszechnym. np. które uprzednio wywołał. a więc nie może być w świetle tego przepisu usprawiedliwieniem dla nieudzielenia pomocy np. Odpowiedzialność innych osób ogranicza się do formalnego przestępstwa z art. 161 § 2 KK. Prawo karne nie wymaga bowiem pod groźbą kary zachowań bohaterskich. Chodzi jednak o niebezpieczeństwo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Ściganie tych przestępstw następuje na wniosek pokrzywdzonego. lekarz opiekujący się pacjentem. to może ona w razie nastąpienia skutku odpowiadać za jego spowodowanie przez zaniechanie. Przestępstwo z art. Podobnie skonstruowany typ przestępstwa. nie może być pociągnięta do odpowiedzialności karnej osoba. Oznacza to. Konsekwencją takiego uchylenia niebezpieczeństwa jest niepodleganie przez sprawcę karze. Tym bardziej nie jest takim usprawiedliwieniem obawa uszczerbku o charakterze majątkowym. 162 KK. gdy ofierze wypadku pomocy udzielić może pogotowie ratunkowe. polegającym na zaniechaniu. Przestępstwa z art. ale w kontekście choroby wenerycznej lub innej zakaźnej. ratownik. 162 KK nie ma. 161 § 1 KK). np. Nieudzielenie pomocy (art. X. Nie ma obowiązku udzielania pomocy w warunkach. że przepis ten nakłada obowiązek udzielenia pomocy na każdego. kto jest świadkiem położenia innej osoby grożącego bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.sprawca dobrowolnie uchyla niebezpieczeństwo. która ma szczególny prawny obowiązek w tym zakresie np. a nie do skutków tego zaniechania. tzn. . Przestępstwem indywidualnym jest bezpośrednie narażenie innej osoby na zarażenie wirusem HIV przez osobę zarażoną nim i świadomą tego faktu (art. ciężkiej choroby nieuleczalnej lub realnie zagrażającej życiu przewidziany jest w art. np. zarzut wobec nich ogranicza się do samego nieudzielenia pomocy. 160 KK ścigane jest na wniosek pokrzywdzonego.

konwencji z 1971 r. Wykaz środków odurzających i psychotropowych. 40 ust. Ustawa przewiduje następujące typy przestępstw: 1) wytwarzanie. choćby były wytwarzane winnym celu albo wejście w porozumienie w celu takiego działania (art. 1).XI. Nr 75. posiadanie i obrót środkami odurzającymi i psychotropowymi. Przestępstwa związane z problemem narkomanii. 40 ust. zawierają załączniki do niej. 3. 42 ust. Problematyka narkomanii uregulowana jest w Polsce ustawą z 1997 r. że służą one lub są przeznaczone do niedozwolonego wytwarzania. przetwarzania lub przerobu środków odurzających lub substancji psychotropowych (art. 1).art. 40 ust. wypadek mniejszej wagi . których dotyczy ustawa z 1997 r. substancji psychotropowych. 46 ust. substancji psychotropowych. Typ kwalifikowany tego przestępstwa polega na udzielaniu środka lub substancji lub nakłanianiu do ich użycia małoletniemu albo udzieleniu ich innej osobie w znacznych ilościach. o zwalczaniu narkomanii (Dz. 43 ust. o środkach odurzających. 6) udzielanie innej osobie środka odurzającego lub substancji psychotropowej albo nakłanianie do użycia takiego środka lub substancji (art. 40 ust. przechowywanie.U. a typ kwalifikowany w art. 2 ustawy. 2. 3). 1.art. 2). przetwarzania lub przerobu środków odurzających lub substancji psychotropowych naczyń i przyrządów. 45 ust. 5) wprowadzenie do obrotu środków odurzających. 43 ust. 2) wyrabianie. Ustawa ta reglamentuje wyrób. 42 ust. 468). mleczka makowego lub słomy makowej albo uczestniczenia w takim obrocie (art. 2). 4) przywóz z zagranicy. typ kwalifikowany ze względu na znaczną ilość lub działanie w celu osiągnięcia korzyści art. 43 ust. wywóz za granicę tub przewóz w tranzycie środków odurzających. Zawiera też przepisy karne za naruszenie tej reglamentacji. mleczka makowego lub słomy makowej (art. . Wypadek mniejszej wagi przewidziany jest w art. 3) przystosowywanie do niedozwolonego wytwarzania. o substancjach psychotropowych oraz konwencji z 1988 r. poz. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej środka odurzającego lub substancji psychotropowej innej osobie albo nakłanianie do ich używania (art. Polska jest sygnatariuszem konwencji międzynarodowej z 1961 r. typ kwalifikowany . 1. I). w sprawie zwalczania nielegalnego handlu narkotykami t środkami psychotropowymi. 40 ust. posiadanie. 7) udzielanie. zbywanie lub nabywanie przyrządów. jeżeli z okoliczności wynika. przetwarzanie albo przerabianie wbrew przepisom ustawy środków odurzających lub substancji psychotropowych albo przetwarzanie mleczka makowego lub słomy makowej (art.

44 ust. Zasadniczym typem przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu jest przewidziane w art. Prokurator może. z wyjątkiem maku niskomorfinowego lub konopi. Ponadto pkt. np. zagrożenie dla mienia w postaci niedużej paczki banknotów dużej wartości nie jest . nabywanie. 1). posiadanie lub przechowywanie prekursorów . której zarzucono popełnienie przestępstwa zagrożonego karą nie przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. uwzględniając wyniki leczenia postanawia o dalszym pro wadzeniu postępowania albo występuje do sądu z wnioskiem o warunkowe umorzenie postępowania. Typ kwalifikowany polega na popełnieniu opisanego przestępstwa w stosunku do małoletniego (art. z wyjątkiem konopi włóknistych (art. 46 ust. i 11) zbieranie. mleczka makowego. Bezpieczeństwo indywidualne chronione jest innymi przepisami (głównie art. przewóz w tranzycie. słomy makowej. Sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego albo jego niebezpieczeństwa. przywóz z zagranicy.Art. § 27. Po podjęciu postępowania prokurator. 8) wytwarzanie. Niebezpieczeństwo powszechne to również takie. 3 przewiduje. 57 ustawy przewiduje specyficzny środek probacyjny stosowany przez prokuratora wobec osoby uzależnionej. 2). 163 KK sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu. jeżeli sprawca podda się leczeniu. W odniesieniu do przestępstwa posiadania środków odurzających lub substancji psychotropowych na własny użytek i w ilości nieznacznej sprawca nie polega karze.1). 160 KK). żywicy lub ziela konopi. 10) uprawianie maku wbrew przepisom ustawy. 1). wbrew przepisom ustawy. wbrew przepisom ustawy. wywóz za granicę. przerabianie. środków odurzających lub substancji psychotropowych (art. Zdarzenie powszechnie niebezpieczne to takie. Przestępstwo to występuje również w postaci wypadku mniejszej wagi i w postaci typu kwalifikowanego. zawiesić postępowanie do czasu zakończenia leczenia. przetwarzanie. mianowicie. 9) posiadanie. lecz z jego rozmiarami w sensie fizycznym lub ilością przedmiotów. Ustawa o zwalczaniu narkomanii zawiera też przepisy o leczeniu ambulatoryjnym lub w zakładzie leczniczym sprawcy przewidzianych w niej przestępstw.w celu wytworzenia środka odurzającego lub substancji psychotropowej. co nie jest równoznaczne z dużą wartością zagrożonego mienia. 48 ust. które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób. wypadek mniejszej wagi. opium. które grozi mieniu w wielkich rozmiarach. 46 ust. I.

3) eksplozji materiałów wybuchowych lub łatwopalnych albo innego gwałtownego wyzwolenia energii. lawiny. np. 4) gwałtownego wyzwolenia energii jądrowej lub wyzwolenia promieniowania jonizującego. poz. podczas gdy może nim być zagrożenie dla osiedla tanich baraków. eksplozji itd. ciepła. Niebezpieczeństwo musi być bezpośrednie. szerzenia się choroby zakaźnej albo zarazy zwierzęcej lub roślinnej. abstrakcyjne narażenie. II. (Dz. Inne postacie powszechnego niebezpieczeństwa. duszących lub parzących. 165 KK. art.stworzeniem powszechnego niebezpieczeństwa. polegające na wykonaniu wbrew przepisom lotu próbnego lub akrobacyjnego nad osiedlem lub innym skupiskiem ludności. substancji trujących. 163 § 2 KK). 153 ze zm. skał lub śniegu.) przewiduje przestępstwo. Zdarzenie powszechnie niebezpieczne może mieć postać: 1 ) pożaru. albo nie odpowiadających warunkom jakości środków farmaceutycznych.U. W § 2 przewiduje się nieumyślną odmianę omawianego przestępstwa. grożące nastąpieniem szkodliwego skutku w najbliższym czasie. Przestępstwo to może być popełnione również nieumyślnie (art. nawet jeżeli nie było niebezpieczeństwa bezpośredniego. wału przeciwpowodziowego) lub służącego . światła. Przepis ten dotyczy wprowadzenia powszechnego niebezpieczeństwa przez: 1) spowodowanie zagrożenia epidemiologicznego. KK przewiduje również typy kwalifikowane sprowadzenia niebezpieczeństwa powszechnego. 163 § 3 i 4 KK). jeżeli jego następstwem jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób (art. 91 Prawa lotniczego z 1962 r. tzn. 164 KK kryminalizowane jest sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa nastąpienia zdarzenia powszechnie niebezpiecznego (a więc pożaru.). Jest to więc przestępstwo spowodowania "niebezpieczeństwa niebezpieczeństwa". a tylko tzw. Nr 32. gazu lub energii) albo urządzenia zabezpieczającego przed nastąpieniem niebezpieczeństwa powszechnego (np. 2) wyrabianie lub wprowadzanie do obrotu szkodliwych dla zdrowia substancji środków spożywczych (np. zalewu albo obsunięcia się ziemi. 2) zawalenia się budowli. 3) uszkodzenie lub unieruchomienie urządzenia użyteczności publicznej (w szczególności dostarczającego wody. żywności zakażonej salmonellą) lub innych artykułów powszechnego użytku. Sprowadzenie niebezpieczeństwa powszechnego w innej postaci zagrożone jest karą w art. Przepisy ustaw szczególnych przewidują też szereg przepisów kryminalizujących niebezpieczne zachowania się. W art.

Przestępstwem przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu jest też przeszkadzanie działaniu mającemu na celu zapobieżenie niebezpieczeństwu powszechnemu. Surowiej karany jest taki czyn.stanowi przestępstwo z art. urządzeniem emitującym promie i nie jonizujące lub innym przedmiotem lub substancją. Piractwo w komunikacji wodnej lub powietrznej. gromadzenie lub przesyłanie informacji (np. Zagrożenie bezpieczeństwa statku wodnego lub powietrznego przez umieszczenie na nich urządzenia lub substancji zagrażającej bezpieczeństwu osób lub mieniu znacznej wartości . np. Przygotowanie do klasycznego piractwa morskiego określone . 171 § 3 KK). gdy następstwem czynu jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób. Art. Może to być mianowicie wyrabianie. 166-167. 5) działanie w inny sposób w okolicznościach szczególnie niebezpiecznych. Kwalifikowany typ przestępstwa sprowadzenia niebezpieczeństwa powszechnego w wymienionych wyżej postaciach zachodzi wtedy. która może sprowadzić niebezpieczeństwo powszechne. Paragraf 2 tego przepisu z kolei. gwałt na osobie lub groźbę użycia takiego gwałtu. uniemożliwienie lub wpływanie w inny sposób na automatyczne przetwarzanie. 4) zakłócenie. gromadzenie. które może sprowadzić niebezpieczeństwo powszechne. Przestępstwo to może być popełnione również przez zaniechanie (art. Nowe typy przestępstw wprowadza KK w art.do jego uchylenia. Przestępstwo to występuje również w postaci nieumyślnej (§ 2 art. wprowadzenie wirusa do pamięci komputera). statuuje typ przestępstwa polegający na niszczeniu. przeszkadzanie w akcji gaszenia pożaru (art. jeżeli sprowadza to niebezpieczeństwo powszechne (art. przetwarzanie. W art. 166 § 2 KK). materiałem radioaktywnym. a jeszcze surowiej jeżeli następstwem sprowadzenia niebezpieczeństwa jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób (art. 166 § 3 KK). III. 172 KK). posiadanie. posługiwanie się lub handel substancją lub przyrządem wybuchowym. a także przez przekazanie niebezpiecznych przedmiotów osobie nieuprawnionej (art. 165 KK). uszkadzaniu lub czynieniu niezdatnym do u2ytku urządzenia nawigacyjnego albo na uniemożliwieniu jego obsługi. 171 § 2 KK). 171 KK zamieszczony jest typ przestępstwa którego głównym znamieniem jest zachowanie się sprawcy. 167 § 1 KK. jeżeli może to zagrozić bezpieczeństwu osób. 166 KK przewiduje przestępstwo porwania statku wodnego lub powietrznego przez sprawcę stosującego podstęp.

Jego znamiona wypełnia ten. przeważnie określa się go jako "dobrowolne uchylenie niebezpieczeństwa". 173 § 2 KK). nieumyślnie (art. spośród których 22 osoby odniosły obrażenia na skutek zderzenia z innym pojazdem. wodnym lub powietrznym (art. § 28. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Pojęcia katastrofy Kodeks nie definiuje. Na tle nowego uregulowania orzecznictwo to tylko . IV. w wyniku czego śmierć poniosło kilku pasażerów. samochód ciężarowy o dużej masie i z dużą szybkością. Najcięższym przestępstwem przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji jest spowodowanie katastrofy w ruchu lądowym. Art. 168 KK przewiduje karalność przygotowania do niektórych przestępstw przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu. 169 KK. w którym sprawca prowadził przepełniony autobus PKS. W art.także z winy mieszanej. Czynny żal w odniesieniu do sprawców tej grupy przestępstw przewiduje art. 170 KK. a także zdarzenie polegające na tym. 173 § 1 KK). po ruchliwych ulicach miasta o dużym nasileniu ruchu. a jeśli chodzi o typ kwalifikowany przewidziany w art. rozległe i dotkliwe skutki obejmujące większą liczbę ludzi lub mienie w znacznych rozmiarach oraz niosące ze sobą zagrożenie bezpieczeństwa powszechnego (OSNKW 33/1975). że kierowca prowadził w stanie nietrzeźwości. I. kto uzbraja lub przysposabia statek morski przeznaczony do dokonania na morzu rabunku lub przyjmuje służbę na takim statku. Postanowienia ogólne. Stwarzało to zagrożenie dla nieokreślonej liczby osób oraz doprowadziło do zderzenia z innym pojazdem.jest jako odrębne przestępstwo w art. określając ją jako wydarzenie zakłócające w sposób nagły i groźny ruch lądowy. W orzecznictwie SN bliżej wyjaśniono przede wszystkim pojęcie katastrofy w ruchu lądowym. Katastrofa ta ma zagrażać życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach. W konkretnych sprawach uznano za taką katastrofę zdarzenie. a więc do znamion tego przestępstwa należy element niebezpieczeństwa powszechnego. Przestępstwo to może być popełnione umyślnie (art. 173 § 3 KK (następstwo w postaci śmierci człowieka lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wielu osób) . 173 § 4 KK przewidziany jest kwalifikowany typ nieumyślnego spowodowania katastrofy. Katastrofa komunikacyjna. sprowadzające konkretne. 173 § 1 KK).

również pieszy. umożliwiający przeciwdziałanie. gdzie faktycznie odbywa się ruch pojazdów (a więc niekoniecznie na drodze publicznej). 176 § 2 KK przewiduje się możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary wobec sprawcy. 177 KK) odnosi się do wypadków w sferze ruchu lądowego. które obecnie nie są formalnie wiążące dla sądów. W art. który spowodował katastrofę komunikacyjną. które nie musi zawierać wspomnianego zagrożenia. wodnego lub powietrznego. II. gdy spowodowane niebezpieczeństwo trwa jakiś -czas. 69). 174 § 1-2 KK. przeniesiony został do typu kwalifikowanego. ponieważ akcentowany w nim element skutku w postaci śmierci człowieka lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. a więc charakterystyczne jest dlań nieostro2ne zachowanie się . a równocześnie groziło w momencie jego przebiegu życiu lub zdrowiu wielu osób. Nie podlega on karze. katastrofą jest "takie zdarzenie w ruchu.. 173 § 1 KK sugerowałoby. które jest dodatkowym znamieniem.. Takie odczytanie przepisu pozbawiłoby jednak pojęcie katastrofy jakiejkolwiek treści.częściowo zachowuje swą aktualność. W praktyce największe znaczenie mają wypadki drogowe. Przestępstwo z art. Spowodowanie bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy komunikacyjnej (umyślne bądź nieumyślne) jest przestępstwem z art.. Przestępstwo spowodowania wypadku drogowego może być popełnione w miejscu. ale stanowią jednak nadal najbardziej wyczerpującą wykładnię przepisów o przestępstwach drogowych i w pewnym zakresie zachowują aktualność na tle nowego KK. 177 KK ma charakter nieumyślny. W art. albo mieniu wielkich rozmiarów". Przestępstwo spowodowania wypadku komunikacyjnego (art. (OSNKW 33/1975). Zastosowanie tych przepisów będzie jednak praktycznie możliwe tylko w tych przypadkach. chociaż literalne odczytanie sformułowania art. że należy podzielić ten pogląd. Wydaje się. jeżeli dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo. Natomiast w art. 176 § 1 przewidziano szczególną postać czynnego żalu sprawcy przestępstwa spowodowania niebezpieczeństwa katastrofy. jeżeli dobrowolnie uchylił on niebezpieczeństwo grożące życiu lub zdrowiu wielu osób. Wypadek komunikacyjny. i gdy uchylenie niebezpieczeństwa zależy od sprawcy. Podmiotem tego przestępstwa może być każdy. 175 KK przewidziano karalność czynności przygotowawczych do przestępstwa umyślnego spowodowania katastrofy komunikacyjnej. które już spowodowało znaczne szkody w mieniu. Według uzasadnienia do projektu KK (Uzas. Problematyce przestępstw drogowych poświęcone były wytyczne SN z 1975 r. że katastrofą jest zdarzenie.

który popełnił jedno z tych przestępstw w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia. kierowca nie obserwując drogi. Skutki te. 115 § 11 KK). Zachodzi on. zasady bezpieczeństwa w ruchu". Zasady bezpieczeństwa to reguły określone w przepisach drogowych i niepisane reguły wynikające z istoty ruchu drogowego i interpretacji przepisów (np. Przestępstwo spowodowania wypadku komunikacyjnego jest ścigane na wniosek. Pojęcie stanu nietrzeźwości zdefiniowano w art. kierowca umyślnie przekracza dozwoloną szybkość) lub nieumyślne. gdy: 1) zawartość alkoholu we krwi przekracza 0. jeżeli spowodowany skutek ma wyłącznie charakter szkody materialnej lub lekkiego uszkodzenia ciała. III.4.11p. 177 skutki muszą pozostawać w związku przyczynowym z naruszeniem zasad bezpieczeństwa. gdy oddalenie się ma na celu sprowadzenie pomocy lub zawiadomienie Policji. W takich przypadkach górna granica ustawowego zagrożenia zwiększona zostaje o połowę. określone w przepisie słowami "naruszając. nie zauważa znaku drogowego i wymusza pierwszeństwo przejazdu. Nie jest też ucieczką oddalenie się po . Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary. 157 § 1 KK. Pojęcie "środka odurzającego" zdefiniowane jest w art. jeżeli pokrzywdzonym jest wyłącznie osoba najbliższa (art.5 promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość lub 2) zawartość alkoholu w 1 decymetrze sześciennym wydychanego powietrza przekracza 0.1997 r. natomiast w typie kwalifikowanym z § 2 art. tzw.sprawcy. Kodeks nie precyzuje pojęcia "ucieczki z miejsca zdarzenia". zasada ograniczonego zaufania). że nie każde oddalenie się jest ucieczką. określony w art. W art. Określone w art.25 miligrama albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość.. o przeciwdziałaniu narkomanii jako "każda substancja pochodzenia naturalnego lub syntetycznego działająca na ośrodkowy układ nerwowy. Należy jednak przyjąć. 177 KK średni uszczerbek na zdrowiu. 115 § 16 KK. niebezpieczeństwa tej katastrofy albo wypadku komunikacyjnego wobec sprawcy. 2 ustawy z 24. wtedy. nie ma przestępstwa spowodowania wypadku samochodowego. Naruszenie zasad może być umyślne (np. 6 pkt. określona w wykazie środków odurzających stanowiącym załącznik nr 2 do ustawy". to w typie przestępstwa z § 1 art. chociażby nieumyślnie. Ucieczka nie zachodzi . np. 178 KK przewiduje się zaostrzenie ustawowego wymiaru kary za przestępstwo spowodowania katastrofy komunikacyjnej. Inaczej niż to było w KK z 1969 r. 177 skutek określono jako śmierć innej osoby albo ciężki uszczerbek na jej zdrowiu.

Przestępstwem przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji jest również dopuszczenie do ruchu pojazdu w stanie bezpośrednio zagrażającym temu bezpieczeństwu albo dopuszczenie do prowadzenia pojazdu po drodze publicznej przez osobę znajdującą się w stanie nietrzeźwości. 180 KK zawiera występek pełnienia w stanie nietrzeźwości czynności związanych bezpośrednio z zapewnieniem bezpieczeństwa pojazdów. Przestępstwa przeciwko środowisku naturalnemu. I. przestępstwem jest niszczenie albo uszkadzanie roślin lub zwierząt . który przemilczy stwierdzoną w czasie przeglądu niebezpieczną niesprawność samochodu . funkcjonariusze policji. Np. funkcjonariusz policji. 179 KK). na której ciąży szczególny obowiązek niedopuszczenia pojazdu do ruchu w takiej sytuacji. Art. Inne przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Niezależnie od miejsca czynu. osoby dokonujące przeglądów i napraw pojazdów. IV. 181 § 1 KK. będącą pod wpływem środka odurzającego lub nie mającą wymaganych uprawnień (art. dyspozytorzy. którego KK nie precyzuje.i poddaniu się badaniu na zawartość alkoholu. np. przy czym sprawca ma działać wbrew przepisom obowiązującym na takim terenie. czynności kierowania ruchem pojazdów. 181 § 4 KK. W § 2 art. Powodowanie zniszczeń w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach jest przestępstwem określonym w art. § 29. Nieumyślne dopuszczenie się tego przestępstwa powoduje odpowiedzialność z art. na terenie objętym ochroną (w parku narodowym. który po stwierdzeniu niesprawności hamulców zezwoli kierowcy na dalszą jazdę albo pracownik stacji obsługi.podaniu swych danych personalnych . przełożeni kierowców. Sprawcą tego przestępstwa może być tylko osoba. rezerwacie przyrody lub parku krajobrazowym). obsługą urządzeń służących do regulacji ruchu pojazdów. np.mogą odpowiadać z art. Spowodowanie wskazanego w tym przepisie skutku może nastąpić przez jakiekolwiek działanie lub przez zaniechanie ze strony osoby. na której I ciąży prawny szczególny obowiązek przeciwdziałania mu. 181 określone jest przestępstwo niszczenia albo uszkadzania roślin lub zwierząt i spowodowanie przez to istotne szkody. 179 KK. Określenie "znaczne rozmiary" jest typowym znamieniem ocennym. Niszczenie świata roślinnego lub zwierzęcego.

powietrza lub ziemi substancją albo promieniowaniem jonizującym w takiej ilości lub w takiej postaci. 184 KK. że może to zagrozić życiu lub zdrowiu wielu osób lub spowodować zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach (art. 183 § 1 KK). nieprzydatne w miejscu lub w czasie. Samo przekroczenie tych norm nie jest jednak przestępstwem z art. Przestępstwa w art. o którym była mowa wyżej (przestępstwo z zaniechania). Przez odpady rozumie się (art. a także nie będące ściekami substancje ciekłe. Karalne jest również niezgodne z przepisami sprowadzanie z zagranicy odpadów lub substancji zagrażających środowisku. Umyślne lub nieumyślne zanieczyszczanie wody. Zanieczyszczenie środowiska. że może to zagrozić życiu lub zdrowiu wielu osób lub spowodować zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach kryminalizowane jest w art. 181 § 2-3 mogą być popełnione również nieumyślnie. 183 § 4 KK). o ochronie środowiska) "zużyte przedmioty oraz substancje stałe. 182 KK.pozostających pod ochroną gatunkową i spowodowanie przez to istotnej szkody. 3 pkt. a także dopuszczenie do niezgodnego z przepisami postępowania z odpadami. dotyczy niebezpiecznego postępowania z materiałem jądrowym albo innym źródłem promieniowania jonizującego w postaci przewożenia go. Zanieczyszczanie środowiska. unieszkodliwianiu albo przewożeniu w taki sposób. Art. 5 ustawy z 1980 r. w którym powstały i uciążliwe dla środowiska. 183 KK dotyczą zanieczyszczenia środowiska przez niezgodne z przepisami postępowanie z odpadami. . o którym mowa w tym przepisie musi mieć charakter działania przekraczającego dopuszczalne normy ilości substancji lub promieniowania wprowadzanych do wody. składowania. Niezgodne z przepisami postępowanie z odpadami może polegać na ich składowaniu. przerabianiu. Przestępstwo to może być popełnione również nieumyślnie. gromadzenia. W § 2 art. Przestępstwa z art. pozostające w związku z bytowaniem człowieka lub działalnością gospodarczą. porzucenia lub pozostawienia bez właściwego zabezpieczenia. II. powietrza lub ziemi. Przestępstwa niezgodnego z prawem postępowania z odpadami mogą być popełnione również nieumyślnie (art. usuwaniu. 182 KK. jeżeli nie wywołało określonych w nim skutków. 184 przewiduje się przestępstwo z zaniechania polegające na dopuszczeniu do niebezpiecznego postępowania z materiałem jądrowym lub innym źródłem promieniowania jonizującego.

Przestępstwem z tego przepisu będzie np. I. Omówiono tu również przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania. jeżeli czyn sprawcy łączy się z następstwem w postaci zniszczeń w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach (art. Działanie na szkodę terenu chronionego prawnie. Przestępstwa przeciwko wolności. 185 § 1 KK) albo w postaci śmierci człowieka lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wielu osób (art. które w KK tworzą odrębny rozdział części szczególnej. IV. poważnego uszkodzenia lub istotnego zmniejszego wartości przyrodniczej prawnie chronionego terenu lub obiektu i spowodowanie przez to istotnej szkody . Uwagi ogólne. a także oddania lub dopuszczenia do użytkowania obiektu budowlanego nie mającego takich urządzeń zabezpieczających. Przestępstwem na szkodę terenów objętych ochroną jest także wznoszenie obiektu budowlanego lub powiększanie istniejącego obiektu na terenie objętym ochroną ze względów przyrodniczych lub krajobrazowych albo w otulinie takiego terenu. Przestępstwo pozbawienia wolności (art. Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary. nieutrzymywanie (wbrew obowiązkowi) w należytym stanie lub nieużywania urządzeń zabezpieczających wodę. Przedmiotem ochrony omówionych w tym paragrafie przepisów jest wolność w jej różnych odmianach. Pozbawienie człowieka wolności. mimo ogólnego brzmienia tego przepisu. II. 185 § 2 KK). powietrze lub ziemię przed zanieczyszczeniem lub urządzeń zabezpieczających przed promieniowaniem. 188 KK). rozumiane jest jako odnoszące się wyłącznie do wolności w sensie fizycznym.III. Zaostrzenie to nie dotyczy przestępstwa z art. czyli wolności zmiany miejsca przebywania. Art. tj. 189 KK). 185 KK przewiduje się surowsze ustawowe zagrożenie kary za omówione wyżej umyślne przestępstwa zanieczyszczania środowiska. 187 KK przewiduje przestępstwo niszczenia. 186 KK. jeżeli działanie takie dokonywane jest wbrew przepisom i (art. ścięcie drzewa uznanego za pomnik przyrody. 187 KK przewiduje się także nieumyślne popełnienie tego przestępstwa. § 30. W § 2 art. Jest to prze- . W art.

chyba że sprawca usiłował w ten sposób pozbawić człowieka wolności. Przestępstwo to może być popełnione również przez zaniechanie. związanie. Przemoc oznacza fizyczne oddziaływanie na człowieka bezpośrednio lub za pośrednictwem rzeczy. Przestępstwo groźby karalnej (art. które uniemożliwia . wolności przez lekkomyślność lub niedbalstwo nie jest przestępstwem. Pozbawienie człowieka. ponieważ do jego znamion należy skutek w postaci uzasadnionej obawy adresata groźby. że jest ono za takie uważane przez pokrzywdzonego i ma on podstawy do takiego poglądu. kierowca nie zatrzymuje samochodu. 1 I S § 11 KK). oświadczył. Pozbawienie wolności jest przestępstwem trwałym. Zmuszanie (art. pozbawiając w ten sposób wolności podwożonego przez siebie znajomego. np. jeżeli na sprawcy ciąży prawny obowiązek działania. odebranie laski. Groźba nie musi być wyrażona słownie. Groźba karalna. 190 KK) polega na grożeniu innej osobie popełnieniem przestępstwa (nie wystarczy więc grożenie wykroczeniem lub innym naruszeniem prawa) na jej szkodę lub szkodę najbliższych (zob. Jest to przestępstwo materialne. 189 KK stworzenie utrudnień w poruszaniu się. Nie oznacza to. Groźba karalna jest ścigana na wniosek pokrzywdzonego. że niebezpieczeństwo spełnienia groźby musi być realne. mierzenie z broni palnej. że będzie ona spełniona. 189 § 2 KK.stępstwo umyślne. który posprzeczawszy się z nim. Kwalifikowany typ pozbawienia wolności przewiduje art. Nie jest pozbawieniem wolności w rozumieniu art. III. 231 § 3 KK). np. zmuszenie do przejścia do innego wyjścia z budynku. Przedmiotem ochrony jest tu wolność w sensie psychicznym. że chce wysiąść. wystarczy jakiekolwiek zachowanie się sprawcy. miejsce wtedy. przez zamknięcie człowieka w pomieszczeniu. wolność od strachu. Działanie sprawcy polega tu na stosowaniu przemocy lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania. odebranie kalece kul. którego treścią jest groźba popełnienia przestępstwa. gdy pozbawienie wolności trwało dłużej niż 7 dni lub łączyło się ze szczególnym udręczeniem. Pozbawienie wolności może być popełnione w różnych formach. IV. zaniechania lub znoszenia. np. 191 KK) jest przestępstwem naruszającym wolność człowieka do zachowania się zgodnie ze swoją wolą. art. np. wystarczy. chyba że wynika z niedopełnienia obowiązków lub przekroczenia uprawnień przez funkcjonariusza publicznego i wyrządza pokrzywdzonemu istotną szkodę (art. Ma on. Zmuszanie.

Przemocą jest więc wykręcenie komuś ręki. 191 KK będzie dokonanie przemocą eksmisji lokatora bez pośrednictwa organów państwowych. wypchnięcie za drzwi.U. tj. Ma on jednak być celem zachowania się sprawcy. a także bicie lub polewanie kogoś zimną wodą lub stosowanie innych form tortur. że dokonywany jest zabieg. Szczególną odmianą zmuszania jest wymuszanie zwrotu wierzytelności (art. . Groźba bezprawna zdefiniowana jest w art. Przestępstwo zmuszania ma charakter formalny. 32-35 ustawy o zawodzie lekarza z 1996 r. Obejmuje ono bowiem. okradziony może żądać zwrotu rzeczy lub wypłacenia odszkodowania. Jego znamiona wypełnia też takie zachowanie się. m. jak i względny (vis compulsiva). Do jego popełnienia wystarczy wiec. grożąc powiadomieniem policji. jeżeli ma ona na celu jedynie ochronę prawa naruszonego przestępstwem. a więc jest to przestępstwo kierunkowe. Nie może jednak grozić zawiadomieniem policji o fakcie kradzieży. (Dz. poz. 191 § 2 KK). obezwładniające uderzenie w głowę. Na przykład przestępstwem z art. Nr 28. bowiem stosowanie przymusu jest w zasadzie (poza przewidzianymi w przepisach sytuacjami upoważniającymi jednostkę do stosowania przemocy dla wyegzekwowania lub zabezpieczenia swych praw) zmonopolizowane przez państwo. że pacjent nie wyraził zgody ponieważ został wprowadzony w błąd albo po prostu nie wiedział. Przestępstwo zmuszania mieści w sobie zachowania różnego rodzaju. poza groźbą popełnienia przestępstwa.Przy tym ostatnim przestępstwie przemoc lub groźba nie należą jednak do jego ustawowych znamion. 192 KK). zmiana zamków w drzwiach. które mą na celu uzyskanie legalnego stanu rzeczy lub należnego prawnie świadczenia z pominięciem przewidzianego przez prawo trybu. jeżeli sprawca nie przestanie spotykać się z jego córką. odebranie kluczyków od samochodu i inne sposoby działania za pośrednictwem rzeczy.in. bowiem skutek w postaci zmuszenia innej osoby do określonego zachowania się nie musi nastąpić. Jest to więc zarówno przymus absolutny (vis absoluta). 115 § 12 KK. 190 KK. groźbę spowodowania postępowania karnego i groźbę rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego najbliższych. to co się potocznie określa jako szantaż. Np. Kwestię zgody pacjenta na zabieg leczniczy szczegółowo reguluje art. przestępstwa określonego w art. a także wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta (art. Jest to pojęcie szersze od groźby karalnej. 152).opór lub go przełamuje albo wpływa na kształtowanie się jego woli przez stosowanie fizycznej dolegliwości. z 1997 r. Przemocą jest też zamknięcie pomieszczenia na kłódkę. Nie stanowi jednak groźby bezprawnej zapowiedź spowodowania postępowania karnego.

ale także z lokalu. 9 KPCPW). Art. Złośliwe przeszkadzanie pogrzebowi lub uroczystościom lub obrzędom żałobnym albo znieważanie zwłok. usługowe lub handlowe) odmawia obywatelowi korzystania z przysługujących wszystkim praw z motywów wyznaniowych. 1. art. VI. prochów ludzkich lub miejsca spoczynku zmarłego (art. Przepis wymaga. Dobrem prawnym chronionym przez art. Naruszenie miru domowego. 195 KK) jest nowym typem przestępstwa. Wolność sumienia i wyznania należy do istotnych praw obywatelskich chronionych konstytucyjnie oraz przez międzynarodowe konwencje dotyczące praw człowieka (zob. w których osoba mająca prawo wydawania pewnych decyzji (np. odepchnięcie siłą gospodarza. jak i należący do instytucji. 195 § 2) jest przestępstwem godzącym w uczucia ludzi związane z kultem zmarłych. Nie będzie więc przestępstwem z tego artykułu (ale ewentualnie wykroczeniem . gdy sprawca znalazł się w danym miejscu legalnie. 18 MPPOP i art. Prawnokarna ochrona wolności sumienia i wyznania. Nieopuszczenie obiektu ma miejsce także wtedy. to wejście przy użyciu przemocy (np. Złośliwe przeszkadzanie publicznemu wykonywaniu aktu religijnego kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej (art.V. zwłaszcza zaś w uczucia osób bliskich zmarłemu. 193 KK jest mir domowy czyli wolność niezakłóconego korzystania z domu. o przyjęciu do szkoły. I pomieszczenia albo ogrodzonego terenu. Może to być zarówno obiekt prywatny. 194 przewiduje przestępstwo dyskryminacji na tle bezwyznaniowości lub przynależności wyznaniowej. przedsiębiorstwa lub innej osoby prawnej albo organizacji (OSNKW 23/1990). Wdarcie się. że należy on do określonego wyznania lub nie należy do żadnego. by przeszkadzanie miało nie tylko charakter działania umyślnego. wyłamanie drzwi) albo przynajmniej wbrew protestom osoby uprawnionej lub wbrew jej woli (np.i opuszczeniu go wbrew żądaniu osoby uprawnionej. wejście do mieszkania po otworzeniu drzwi wytrychem). Działanie sprawcy polegać ma na ograniczaniu obywatela w jego prawach z tych właśnie względów. ale ponadto by było złośliwe. i mimo żądania osoby uprawnionej nie opuszcza mieszkania lub innego miejsca. W polskim prawie karnym dotyczą jej przepisy rozdziału XXIV KK ("Przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania"). do pracy) lub po prostu wykonująca pewne czynności (np. Zachowanie się sprawcy polegać ma na wdarciu się do obiektu lub nie. a więc by wynikało z chęci dokuczenia innym osobom. ale następnie stał się osobą niepożądaną. mieszkania. którego przedmiotem jest wolność wykonywania kultu religijnego. Chodzi tu więc o różnego rodzaju sytuacje.

kiedy forma ta jest już lub nie jest jeszcze znieważaniem musi się odwoływać do przeważających ocen społecznych w tym zakresie. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności. prochów lub miejsca spoczynku zmarłego. np. Art. że dokonane jest ono dopiero wtedy. że wszystkie dotyczą sfery seksu. w formie krytyki określonych wyznań lub poszczególnych dogmatów. przedmiotu liturgicznego. i jednocześnie uznać istnienie pewnych nieprzekraczalnych granic formy takiej krytyki. które ma charakter znieważania. a więc zarzut wobec sprawcy odnosić się musi do formy jego wypowiedzi lub zachowania się. ale nie złośliwym zachowaniem się. znieważanie Mahometa. obrazu. które w powszechnym odczuciu uważany jest za oznaczający brak elementarnego szacunku dla uczuć innych osób. o którym mowa w tym przepisie. Wspólnym mianownikiem jest to. Uwagi ogólne. figury przedstawiającej uosobienie bóstwa. który w zamiarze bezpośrednim w demonstracyjny sposób publicznie okazuje lekceważenie lub pogardę przedmiotu kultu. toteż nazywa się je niekiedy przestępstwami . Na pewno należy tu przyjąć zasadę nieograniczonego zakresu merytorycznej analizy i krytyki. chcąc obrazić uczucia religijne innych osób lub godząc się na taki skutek. Najtrudniejszym problemem związanym z interpretacją tego przepisu jest odróżnienie obrazy uczuć religijnych od działań polegających na korzystaniu z wolności słowa oraz wolności sumienia i wyznania. 196 KK przewiduje przestępstwo obrażania uczuć religijnych innych osób przez działania polegające na publicznym znieważaniu przedmiotu czci religijnej lub miejsca przeznaczonego do publicznego wykonywania obrzędów religijnych. Jest to przestępstwo materialne. Znieważanie. Działanie sprawcy ma mieć charakter publiczny i polegać na znieważaniu przedmiotu czci religijnej w sensie przedmiotu materialnego. Przestępstwem z art. Ustalenie. Buddy lub Jezusa). a także przedmiotu w szerszym sensie obiektu kultu (np. który zakłóci przebieg pogrzebu swoim niestosownym. §31. Dla osób silnie zaangażowanych religijnie każde podważanie wyznawanych przez nie prawd wiary może razić ich uczucia. np. gdy nastąpił skutek w postaci obrazy uczuć religijnych przynajmniej dwóch osób.. Znieważanie może mieć postać werbalną lub też polegać na zachowaniu się sprawcy. tzn. 196 może być jednak tylko takie zachowanie się.zakłócenia porządku) zachowanie się pijaka. I. może polegać na wypowiadaniu słownych obelg lub na innym zachowaniu się w stosunku do zwłok. Przestępstwa z rozdziału XXV KK godzą w jeden z dwóch przedmiotów ochrony: wolność seksualną lub obyczajność. demonstracyjne plucie na grób.

handel żywym towarem) jest pewien system norm społecznych (głównie moralnych). W odniesieniu do problematyki przestępstw w dziedzinie seksualnej stanowisko polskiego prawa karnego było od czasu k. 198 KK.k. przejął w ogólnych zarysach uregulowane k. II. Takie określenie.art. tradycyjnie liberalne. rezygnując jednak z kryminalizacji prostytucji homoseksualnej. kazirodztwo.art. kuplerstwo. że w niektórych państwach zachodnioeuropejskich jeszcze w latach 60-tych kryminalizowano cudzołóstwo (w prawie karnym austriackim jest ono dotychczas przestępstwem). 197 KK. czynności seksualne (czyn lubieżny) z dzieckiem . kuplerstwo.art. były zresztą zamieszczone w tak zatytułowanym rozdziale). Zgwałcenie jest przestępstwem naruszającym wolność decydowania o swoim I życiu seksualnym.k. czyn nierządny dokonany publicznie i rozpowszechnianie pornografii. jako ogólne. prostytucja homoseksualna. KK z 1969 r. jedynie takie przestępstwa. sutenerstwo i stręczycielstwo. sutenerstwo.k. Natomiast określenie w tytule rozdziału XXV KK niektórych opisanych w nim typów przestępstw jako przestępstw przeciwko obyczajności oznaczać ma. a tym samym ratio legis chroniących je przepisów karnych. czy uznać za przestępstwo sodomię. bardzo powściągliwie operował kryminalizacją i przewidywał. To ratio legis jest zresztą zróżnicowane przy poszczególnych typach przestępstw z tego rozdziału. regulujących zachowania się ludzi w sferze seksualnej. stręczycielstwo. z 1932 r. czynności seksualne z osobą bezradną lub niepoczytalną. 197 § 1 KK) albo do .art. handel żywym towarem. czyn nierządny z nadużyciem stosunku zale2ności. 199 KK. nadużycie stosunku zależności . że dobrem prawnym chronionym przez art. czyn nierządny z dzieckiem. groźbą bezprawną lub podstępem do obcowania płciowego (arf. jak: zgwałcenie. Tę liberalną tendencję kontynuuje KK z 1997 r.art. K. zmuszanie do prostytucji . Polega ono na doprowadzeniu innej osoby przemocą. 200 KK. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej są odmianą przestępstw przeciwko wolności (w KK z 1969 r.seksualnymi. 202 i 204 KK (rozpowszechnianie pornografii. z 1932 r. Należą do nich zgwałcenie . Zgwałcenie. w rozdziale o staroświecko brzmiącym tytule "Nierząd". a komisje kodyfikacyjne w RFN i w Austrii jeszcze pod koniec lat 50-tych poważnie rozważały kwestię.. wyłudzenie stosunku seksualnego oraz stosunki homoseksualne między osobami dorosłymi. 203 KK. z 1932 r. nie wyjaśnia jednak bliżej sensu tych norm. Liberalny charakter tego uregulowania jeszcze bardziej rzuca się w oczy. jeśli wziąć pod uwagę.

gdy bierze w nim udział co najmniej dwóch współsprawców. a więc nie uprawnia współmałżonka do egzekwowania tego obowiązku w sposób określony w art. Problemy. chociażby nakłaniający miał na celu odbycie z odurzoną alkoholem kobietą stosunku płciowego. 197 KK wbrew woli tej osoby. doprowadzenie innej osoby do stosunku płciowego fałszywą obietnicą małżeństwa lub dania prezentu. Zgwałcenie jest przestępstwem powszechnym. Jego sprawcą może być każdy odpowiadający ogólnym cechom podmiotu. 191 KK). Przepis wymienia tu przemoc. Zdaniem SN (OSNKW 229/1974) nie stanowi podstępu nakłanianie pełnoletniej. obmacywanie o charakterze seksualnym). jak przy przestępstwie zmuszania (art. stosunki oralne lub analne czy homoseksualne (Filar. Współsprawcą zgwałcenia może być osoba. które doprowadzają do skutku przewidzianego w art. że ofiarą jest osoba pozostająca w związku małżeńskim ze sprawcą. który przez wprowadzenie innej osoby w błąd doprowadza ją do stanu uniemożliwiającego stawianie oporu. Nie wyklucza zgwałcenia fakt. Działanie podstępem może natomiast polegać na wywołaniu stanu odurzenia podanym skrycie narkotykiem lub czynności seksualne wykonane pod pozorem badania lekarskiego. Zgwałcenie jest przestępstwem materialnym. przewiduje § 3 art. albo działania sprawcy. np. Pojęcie przemocy i groźby bezprawnej należy tu rozumieć tak. Działanie wspólnie z inną osobą(zgwałcenie zbiorowe) ma miejsce wtedy. gdy sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem albo wspólnie z inną osobą. Natomiast wyjaśnienia wymaga pojęcie podstępu. Podstępem jest nie każde wprowadzenie innej osoby w błąd. poddanie się innej czynności seksualnej lub wykonanie jej. Zachodzi on wtedy. Przez obcowanie płciowe należy rozumieć spółkowanie lub jego surogaty. 197 KK. Sposób popełnienia zgwałcenia może być trojakiego rodzaju. Nie jest więc zgwałceniem przy użyciu podstępu np. doprowadza ofiarę do stosunku płciowego z inną osobą. lecz tylko takie działania sprawcy. przez spowodowanie jej błędu co do tożsamości sprawcy lub charakteru podejmowanych czynności. będący zbrodnią. znającej działanie alkoholu kobiety do picia napojów alkoholowych. Jeśli chodzi o działanie ze . która sama nie obcuje płciowo ani nie wykonuje innej czynności seksualnej. 197 KK. lecz np. groźbę bezprawną i podstęp. 24).poddania się innej czynności seksualnej albo wykonania takiej czynności (art. Kwalifikowany typ przestępstwa zgwałcenia. które nie mieszczą się w pojęciu obcowania płciowego (masturbacja. Obowiązek wspólnego pożycia małżonków wynikający z KRO nie oznacza bowiem zrzeczenia się przez zawierających małżeństwo wolności decydowania o współżyciu seksualnym. Natomiast inne czynności seksualne to takie zachowanie się zaspokajające popęd seksualny. Skutkiem zawartym w znamionach jest obcowanie płciowe. 197 § 2 KK).

paraliż. odurzenie alkoholem. albo gdy wykorzystuje krytyczne położenie finansowe. zgwałcenie dziecka. Tym sposobem jest wykorzystanie bezradności innej osoby lub jej niepoczytalności (wynikający z upośledzenia umysłowego lub choroby psychicznej brak zdolności do rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania swoim postępowaniem). sprawca grozi podwładnemu utratą pracy. Szczególnym okrucieństwem jest np. kopanie.szczególnym okrucieństwem. działanie wielokrotne i długotrwałe. 198 gdy istnieje domniemana zgoda osoby na współżycie seksualne. Przestępstwo z art. Wykorzystanie krytycznego położenia ma miejsce wtedy. 188). obawę innej osoby przed odpowiedzialnością karną zależną od jego wniosku lub skargi. III. Przez bezradność rozumieć należy sytuację niemożności stawiania fizycznego oporu. że jest to nie tylko stosowanie środków drastyczniejszych niż konieczne dla przełamania oporu ofiary. wyjątkowo odrażający sposób zgwałcenia (OSNKW 18/1973). ale również zadawanie innych dotkliwych cierpień i godzenie przez to w zdrowie lub inne dobra osobiste ofiary. zgwałcenie w obecności osób bliskich. przyjmuje się. Sposób ten ma mianowicie polegać na nadużyciu stosunku zależności lub wyzyskaniu krytycznego położenia. i ukierunkowuje jej decyzję w pożądanym przez siebie kierunku (Filar. IV. jeżeli nie podporządkuje się jego żądaniom seksualnym. Nie ma przestępstwa. grożące bardzo dotkliwymi skutkami (ale nie zwykły niedostatek lub niezamożność innej osoby). 199 KK przewiduje przestępstwo również co do skutku tożsame z przestępstwem zgwałcenia. Nadużycie tego stosunku zachodzi wtedy. np. Nadużycie zależności. nawet jeżeli mają one na celu przełamanie oporu. która zachorowała psychicznie. gdy sprawca świadomie używa tego elementu jako czynnika nacisku na psychikę pokrzywdzonego l. System 2. nie wypełnia znamion tego przestępstwa. Czynności seksualne z osobą bezradną lub niepoczytalną. Np. gdy mimo istnienia stanu określonego w art. ale w inny sposób. Np. gdy nieposłuszeństwo osoby zależnej może mieć dla niej negatywne skutki. uderzenie głową ofiary o mur. Stosunek zależności ma miejsce wtedy. 198 KK polega na doprowadzeniu do takiego samego skutku jak przy zgwałceniu. natomiast różniące się od niego sposobem działania sprawcy. Art. narkoza. gdy sprawca wykorzystuje np. Nie jest wykorzystaniem stosunku zależności akceptacja . związanie. mąż lub narzeczony kontynuujący życie seksualne z kobietą.

Przestępstwa związane z rozpowszechnianiem pornografii (w KK ujęte w art. Racją bytu tego przepisu jest przekonanie. przy czym powód tej emocji nie jest dotąd do końca jasny.inicjatywy osoby podporządkowanej. Wszystkie te fakty skłaniają do konkluzji. przysposobionego. i pozostało przestępstwem po jej upadku. jak stwierdza M. kiedy . że inne czyny mogące mieć wpływ na zdrowie potomstwa. 200 stypizowana jest odmiana przestępstwa polegająca na "utrwalaniu treści pornograficznych" z udziałem małoletniego poniżej lat 15. np. Kazirodztwo. chociaż przepis nie używa tej nazwy. awans. picie alkoholu przez kobietę ciężarną. 200 KK jest "czyn lubieżny". stosunek seksualny dwojga czternastolatków. przysposobiającego. Tradycyjną nazwą przestępstwa z art. Filar. W pewnym okresie próbowano uzasadniać przestępność kazirodztwa szkodliwością stosunków kazirodczych dla zdrowia ewentualnego potomstwa. Przepis ma chronić dzieci przed nadużyciem seksualnym w stosunku do nich. nagrodę itp. brata lub siostry. Powód kryminalizacji kazirodztwa nie jest jasny. Zresztą kazirodztwo było kryminalizowane przed zaistnieniem tej hipotezy. Znamiona tego przestępstwa wypełnia ten. V. Nie jest więc przestępstwem z art. nie ma żadnych regulacji prawnokarnych tego zjawiska aż do roku 1642. Rozpowszechnianie pornografii. że wczesne kontakty seksualne szkodzą rozwojowi fizycznemu i psychicznemu dzieci. nie spotykają się z taką gwałtowną reakcją negatywną. jak kazirodztwo. W cywilizacji europejskiej. Art. 202) są przykładem na zmienność ocen społecznych co do karygodności pewnych czynów. liczącej na uprzywilejowane potraktowanie. Współczesna genetyka nie potwierdza jednak tego twierdzenia. że dzieci ze stosunków kazirodczych częściej mają pewne wady genetyczne. VII. Wiadomo. kto doprowadza małoletniego poniżej lat 15 do obcowania płciowego lub do poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności. 201 KK określa kazirodztwo jako dopuszczenie się obcowania płciowego w stosunku do wstępnego. 200 KK np. W § 2 art. Twierdzono mianowicie. Ponadto w literaturze zwraca się uwagę na to. VI. że kazirodztwo uważane było w prawie wszystkich znanych kulturach za czyn wywołujący grozę. zstępnego. Czynności seksualne z dzieckiem (czyn lubieżny). jako przełamanie pewnego tabu. że powody karalności kazirodztwa mają charakter emocjonalny.

że może to narzucić ich odbiór osobie... stąd trudności w jego zdefiniowaniu i stosowaniu w praktyce. Prawo.. na tle obowiązujących przepisów należy mianem pornograficznych określać przedmioty.. Dz. który jest zwolennikiem dekryminalizacji rozpowszechniania pornografii z powodu nieszkodliwości takich czynów. np. Węższą definicję pornografii zaproponował M. 202 § 1 KK kryminalizuje publiczne prezentowanie treści pornograficznych w taki sposób. szkodliwym czy niebezpiecznym. poglądy na szkodliwość pornografii i potrzebę jej zwalczania uległy jednak zasadniczej zmianie.nie jest przestępstwem. że ta intencja twórcy przedmiotu musi znaleźć wyraz w samym dziele (KK. że chodzi tu o przedmioty.. że zwykłe rozpowszechnianie pornografii wśród osób dorosłych. który w przeważającej opinii przestał być czymś w zasadzie podejrzanym i bliskim sferze czynów niemoralnych.. z 1951 r. Andrejew. Przedmiotem ochrony tego przepisu jest więc obyczajność seksualna w sensie wolnościowym. Na początku XX w. 497. tzn. 112). których treścią jest przedstawienie . Niektórzy autorzy kładli nacisk na to. Nr 21) i konwencji z 1923 r. Nr 71.. Wynika więc z tego. Komentarz. sprzedaż czasopism pornograficznych w sexshopie lub wyświetlanie filmów pornograficznych) . Przestępstwa. W drugiej połowie XX w. Jest to pojęcie ocenne. Zdaniem Filara. Tradycyjnie uważano w polskiej literaturze prawa karnego i orzecznictwie sądowym.. która tego sobie nie życzy.U. które mogą wywołać u przeciętnych osób nadmierne podniecenie seksualne (Buchała.to wprowadzono ją ordonansem Ferdynanda III w Austrii (Filar. z 1922 r.. o zwalczaniu obiegu i handlu wydawnictwami pornograficznymi (Dz. Art..U.U. Tego typu określenia pornografii najwyraźniej opierają się na założeniu. 513). 112). Fitar (Filar. uznano rozpowszechnianie pornografii za zjawisko tak szkodliwe społecznie. że stała się ona przedmiotem wielostronnych umów międzynarodowych. KK z komentarzem. Buchała. które sobie tego życzą (np. mianowicie konwencji z 1910 r. ochrony przed niepożądanym kontaktem z pornografią. z 1927 r. i zaczął być uznawany za ważny składnik ludzkiego życia. Bardziej obiektywistycznie ujmuje tę kwestię K. 147). Podstawowym zagadnieniem jest tutaj pojęcie "treści pornograficznych". stwierdzając. podniecenie seksualne (albo "nadmierne" podniecenie seksualne) jest czymś złym. O zwalczaniu obiegu wydawnictwami pornograficznymi (Dz. że przedmiot mający charakter pornograficzny to taki. Komentarz. że. tolerowanym jedynie dla celów prokreacji. zm. Miało to niewątpliwie związek ze zmianą ogólnego stosunku do spraw seksu.. Przestępstwa. z wyłączeniem jednak przedmiotów mających charakter dzieł sztuki (Makarewicz. 645).. który jest obliczony na wywołanie podniecenia płciowego. przez wywieszenie plakatu na ulicy. Nr 59).

w § 3 tego przepisu odmiennie traktuje się "treści pornograficzne z udziałem małoletniego poniżej 15 lat albo związane z użyciem przemocy lub posługiwaniem się zwierzęciem". Systemy prawnej regulacji prostytucji. W art. Natomiast KK nie jest na pewno konsekwentny. 203 KK przewidziane jest przestępstwo zmuszania innej osoby do uprawiania prostytucji przemocą. sprowadzanie ich albo rozpowszechnianie jest przestępstwem z art. przestępstwem jest prezentowanie treści pornograficznych małoletniemu poniżej lat 15 lub udostępnianie mu przedmiotów mających charakter pornograficzny (art. Produkowanie takich treści pornograficznych w celu rozpowszechniania. Inne przestępstwa związane ze zjawiskiem prostytucji. IX. nekrofilia). Mianowicie. sodomia. Jasińska. posługiwać się kryterium estetycznym. System reglamentacji polega na zalegalizowaniu prostytucji (łącznie z licencjonowaniem domów publicznych). sformułowana na tle KK z 1969 r. a także dlatego. Tego rodzaju pornografia określana jest w literaturze jako "twarda pornografia". 1. że sprzyja rozprzestrzenianiu się chorób wenerycznych i AIDS oraz może powodować degradację społeczną osób ją uprawiających. podstępem lub przy wykorzystaniu stosunku zależności lub krytycznego położenia. np.czynności seksualnych sprzecznych z przyjętymi wzorcami zachowań seksualnych (homoseksualizm. pedofilia. Zmuszanie do prostytucji. traktując jako "twardą pornografię" treści pornograficzne związane z posługiwaniem się zwierzęciem. Regulacja prawna prostytucji może się opierać na czterech podstawowych systemach (zob. Ponadto należy. VIII. sprzedanie dziecku pisma pornograficznego w kiosku. groźbą bezprawną. 202 § 2 KK). Sens tego przepisu jest jasny. zachowuje obecnie swoją aktualność tylko częściowo. skoro sodomia jako taka nie jest w Polsce karalna. 218). 202 § 3 KK. prymitywne i wulgarne w formie. jego zdaniem. Definicja ta. Prostytucja uważana jest za zjawisko z zakresu patologii społecznej w dużym stopniu ze względu na jej negatywną ocenę moralną. System prohibicyjno-represyjny polega na traktowaniu prostytucji jako przestępstwa i na represji karnej wobec prostytutek. rejestracji prostytutek przez policję i poddaniu ich obowiązkowej . ponieważ art. Niezależnie od rodzaju pornografii. System 2. ustalając czy są to utwory nie spełniające minimum standardu estetycznego. jeśli chodzi o pornografię z udziałem dzieci lub użyciem przemocy. 202 KK wprowadza zróżnicowanie pojęcia pornografii.

ponieważ prostytucja nie jest czynem zabronionym. Typy przestępstw. prowadzenie domu publicznego. o zwalczaniu handlu ludźmi i eksploatacji prostytucji (Dz. czyli nakłaniania innej osoby do uprawiania prostytucji. 204 § 1 KK ujęte zostało przestępstwo stręczycielstwa. 2. Nr 41. osoby wynajmujące lokal w celach mieszkalnych. wynajęcie mieszkania dla uprawiania prostytucji. fryzjerów. . Kuplerstwo (art. Nie są kuplerstwem tego rodzaju działania. Karalność sutenerstwa trudno jest uzasadnić.). jeżeli dokonywane są bezinteresownie. 278 zał. normalnie pobieranych za takie usługi lub świadczenia. zresztą również ten literacki raczej wizerunek sutenera nie odpowiada współcześnie rzeczywistości. 204 § 1 KK) polega na umyślnym ułatwianiu cudzej prostytucji w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.U. np. W art. 18 § 2 KK). że to czerpanie korzyści nie jest dobrowolne. nawet jeżeli obiektywnie ułatwia to uprawianie prostytucji. Sutenerstwo (art. poz.. przeważający obecnie na świecie. tzn. opiera się na rezygnacji z legalizacji prostytucji i zakazie rejestracji prostytutek. 204 § 2 KK) polega na czerpaniu korzyści majątkowych z cudzej prostytucji. z 1952 r. Użycie liczby mnogiej w zwrocie "korzyści majątkowe" zakłada istnienie pewnego powtarzającego się (co najmniej dwukrotnego) zachowania się. biciem itd. a rejestrację i kontrolę prostytutek powierza organom służby zdrowia. Zasady systemu abolicjonistycznego ujęte zostały w konwencji międzynarodowej z 1950 r. nie dopuszcza on też uznania prostytucji za przestępstwo. zwłaszcza jej eksploatacji przez inne osoby. System neoreglamentacji różni się od systemu reglamentacji tym. że sutener wymusza pieniądze od prostytutki groźbą.).kontroli lekarskiej. kosmetyczki. Prawdopodobnie u podstaw kryminalizacji tego zachowania leży przekonanie o tym. przyjmowanie ogłoszeń zawierających ofertę prostytucji. sprzedawców itd. Kuplerstwem nie jest też świadczenie zwykłych usług lub sprzedaż towarów i pobieranie za to od prostytutki opłat (przez taksówkarzy. Nakłanianie zakłada istnienie po stronie sprawcy zamiaru bezpośredniego. Od strony przedmiotowej zachowanie się sprawcy odpowiada pojęciu podżegania (art. nie jest jednak objęte tym pojęciem. Jego zasadnicze założenia polegają na działaniach profilaktycznych i resocjalizacyjnych wobec prostytutek i na zwalczaniu (również przez stosowanie sankcji karnych) zjawisk towarzyszących prostytucji. Przepis nie wymaga jednak stwierdzenia tego rodzaju sposobu osiągania korzyści (byłoby to zresztą wówczas przestępstwo na mocy innych przepisów KK). System abolicjonistyczny. że nie dopuszcza utrzymywania domów publicznych.

Najczęściej występuje bowiem między prostytutką i sutenerem stosunek wzajemnej zależności. Według art. bigamia mogła polegać również na zawarciu małżeństwa przez osobę stanu wolnego z kimś. Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece. Nie jest więc bigamią zawarcie przez osobę pozostającą w związku małżeńskim ślubu religijnego z inną osobą. 264). Chodzi o zawarcie małżeństwa w formie przewidzianej przez KRO. wyraźnie zrezygnował z tej odmiany bigamii. chyba że jest również osobą pozostającą w ważnym związku małżeńskim. Nie popełnia przestępstwa druga strona małżeństwa bigamicznego. 253 § 1 KK. Według poprzednio obowiązującego uregulowania (art. 198 KK (czynności seksualne z osobą bezradną lub niepoczytalną) jest ono ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Bigamia nie jest przestępstwem trwałym. ponieważ nie ma on znaczenia prawnego. który kryminalizuje czyn polegający na "uprawianiu handlu ludźmi nawet za ich zgodą". Jeśli chodzi o przestępstwo z art. że partner jest żonaty (zamężna). która pozostaje już w ważnym związku małżeńskim. 206 KK) o bigamii jest ustawowa forma małżeństwa monogamicznego (Ratajczak. 204 § 3 KK). System 2. że taka osoba nie odpowiada również za podżeganie lub pomocnictwo albo współsprawstwo. Nie jest jasny stosunek tego przepisu do art. należy przyjąć. Stręczycielstwo.). Tryb ścigania. kuplerstwo i sutenerstwo w stosunku do osoby małoletniej stanowi typ kwalifikowany (art. 183 KK z 1969 r. 204 § 4 KK przewiduje się przestępstwo znane pod tradycyjną nazwą "handlu żywym towarem". W art. 205 KK ściganie przestępstwa zgwałcenia lub nadużycia stosunku zależności następuje na wniosek pokrzywdzonego. Dobrem prawnym chronionym przez przepis karny (art. X. Polega ono na zwabianiu lub uprowadzaniu innej osoby w celu uprawiania prostytucji za granicą. Bigamia. a więc czas jego popełnienia nie rozciąga się na cały okres od zawarcia . kto pozostawał w związku małżeńskim. § 32. jeżeli określony w tym przepisie stan ofiary nie jest wynikiem trwałych zaburzeń psychicznych. I. Ponieważ KK z 1997 r. nawet jeżeli wiedziała. Bigamia polega na zawarciu małżeństwa przez osobę.

środków utrzymania. Druga kwalifikowana postać znęcania się (§ 3 art. np. 207 § 3 KK. które może być popełnione z winy mieszanej. Jest to przestępstwo. Wystar-. przez utratę pracy. np. sprawca umyślnego znęcania poniesie surowszą odpowiedzialność z art. powtarzającym się albo jednorazowym. a także do osób pozostających w stosunku zależności od sprawcy. 115 § 11 KK). 2zyłoby zapewne stosowanie przepisów KRO o uniewa2nieniu mał2eństwa bigamicznego (art. straszenie. Przypisanie sprawcy tego przestępstwa wymaga ustalenia związku przyczynowego między znęcaniem się i skutkiem w postaci usiłowania samobójstwa. Przestępstwo znęcania się. Typem kwalifikowanym przewidzianym w art. 207) polega na znęcaniu się. 13 KRO). mieszkania (OSNKW 86/1976). lecz jest to moment zawarcia drugiego małżeństwa.małżeństwa bigamicznego do jego unieważnienia. Znęcanie się może też być dokonywane w stosunku do innych osób. jeżeli są one małoletnie (a więc nie ukończyły 18 lat) albo nieporadne (np. 207 KK przewiduje przestępstwo znęcania się fizycznego lub psychicznego nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny. II. lecz intensywnym i rozciągniętym w czasie (OSNKW 86/1976). głodzenie. 9 § 3 KK). Stosunek zależności zachodzi wtedy. i znosi je z obawy przed pogorszenie swej sytuacji. a w przypadkach. . znieważanie. wyrzucanie z mieszkania. może więc być popełnione w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym. Art. 207 § 2 KK jest znęcanie się połączone ze szczególnym okrucieństwem. Znęcanie się jest przestępstwem umyślnym. którego następstwem jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie. jeżeli skutek swego czynu w postaci usiłowania samobójstwa co najmniej mógł i powinien przewidzieć (art. Znęcanie się to działanie lub zaniechanie polegające na umyślnym zadawaniu bólu fizycznego lub dolegliwych cierpień moralnych. gdy pokrzywdzony nie jest zdolny z własnej woli przeciwstawić się znęcaniu. tzn. Kryminalizacja bigamii jest reliktem dawnego podejścia do niej jako do naruszenia sakramentu małżeństwa. bicie.stosowanie przepisów karnych o fałszowaniu dokumentu i o oszustwie. gdy łączyła się ona z fałszowaniem dokumentów stanu cywilnego lub z oszustwem matrymonialnym . Współcześnie brak do niej dostatecznego uzasadnienia. z powodu kalectwa). I Adresatem działań ma być osoba najbliższa dla sprawcy (art.

jak stwierdza SN wtedy. Rozpijanie małoletniego. że w postaci polegającej na nakłanianiu wchodzi w grę tylko zamiar bezpośredni co do nakłaniania (tak jak przy podżeganiu). 46 ustawy z 1982 r.III. natomiast wystarczy. chęcią postawienia na swoim (OSNKW 86/1976). Przestępstwo to określone jest w art. Przestępstwo rozpijania (art. te sprawca godzi się na stworzenie niebezpieczeństwa rozpicie małoletniego. wstrzymanie się z zapłatą kolejnych rat alimentacyjnych co najmniej przez 3 miesiące lub płacenie ich nieregularnie albo w kwotach znacznie niższych od należnych) nacechowane nieustępliwością. przy czym fakt zaspokojenia . by czyn sprawcy był działaniem. Działanie jednorazowe może być jednak potraktowane jako usiłowanie popełnienia tego przestępstwa.5% (zob. o wychowaniu w trzeźwości). 209 KK. jak i ewentualnym. Wypełnienie znamion tego przestępstwa wymaga. ułatwianiu mu ich spożywania lub nakłanianiu go do spożywania. że rozpijanie polegać ma na dostarczaniu napojów alkoholowych małoletniemu. a więc osób. a nie np. a więc może być popełnione zarówno w zamiarze bezpośrednim. W orzecznictwie SN wyjaśnia się też pojęcie spowodowania skutku w postaci narażenia uprawnionego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oznacza dostarczenie środków koniecznych nie tylko do utrzymania się. Polega ono na narażeniu osoby uprawnionej do otrzymywania alimentów od sprawcy na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych przez uporczywe uchylanie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego. Przestępstwo rozpijania jest przestępstwem umyślnym. art. Uchylanie się od alimentacji. przy czym jest to postępowanie długotrwałe (np. lekarstwo) zawierający alkohol w stężeniu przekraczającym 1. ale również do uzyskania niezbędnego wykształcenia i korzystania z dóbr kulturalnych (OSNKW 86/1976). gdy sprawca mając obiektywną możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego nie dopełnia go ze złej woli. Uporczywe uchylanie się zachodzi . 471 które nie ukończyły lat 18 (art. Musi to być działanie wielokrotnie powtarzające się z pewną częstotliwością. z tym. ciążącego na sprawcy z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego. IV. 10 KC). Przepis precyzuje. które stwarza niebezpieczeństwo przyzwyczajenia małoletniego do stałego picia napojów alkoholowych lub umacniania go w tego rodzaju skłonności (OSNKW 86/1976). 208 KK) dotyczy małoletnich. Przez napój alkoholowy rozumie się każdy napój (a więc środek spożywczy służący do picia.

Art. Ściganie tego przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego. Zamiar ewentualny zachodzić może np. Uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego. Jeżeli pokrzywdzonemu przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego ściganie nie wymaga złożenia takiego wniosku. spowodowany poważną chorobą). Przestępstwo porzucenia (art. beż zapewnienia jej opieki ze strony innych osób lub instytucji. wtedy. 1. do osób. niedorozwój psychiczny) lub fizyczny (np. organu opieki społecznej lub właściwej instytucji. 210 KK) jest przestępstwem indywidualnym. rodziców lub innej osoby najbliższej. Porzucenie lub uprowadzenie dziecka lub osoby bezradnej. kto ma obowiązek troszczenia się o osobę poniżej lat I S albo 0 osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny (np. Przestępstwo uchylania się od alimentacji jest przestępstwem trwałym. Natomiast przy popełnieniu przestępstwa typu kwalifikowanego przez następstwo w postaci śmierci osoby porzuconej (§ 2 art.tych potrzeb kosztem znacznego wysiłku osoby współzobowiązanej do alimentacji albo przez inne osoby nie wyłącza znamion przestępstwa z art. gdy sprawca wprawdzie chce uchylać się od alimentacji. Jest to przestępstwo umyślne w postaci podstawowej (§ 1 art. Porzucenie. Popełnione być ono może tylko z winy umyślnej w obydwu jej postaciach. Samo porzucenie należy rozumieć w znaczeniu. Może to się odnosić np. którym zasądzono stałą rentę jako odszkodowanie za spowodowane uszkodzenie ciała. 209 KK. 209 KK dotyczy uchylania się od. jako nieuzasadnione sytuacją oddalenie się od osoby. ale jedynie godzi się na spowodowanie wymaganego w przepisie skutku w postaci narażenia osoby uprawnionej na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. wynikającego z ustawy. że przy porzuceniu stan taki na ogół powstaje. obowiązku alimentacyjnego w stosunku do dziecka. 210). gdyż jego sprawcą może być jedynie ten. Uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego albo osoby nieporadnej ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny . wymagającej troszczenia się o nią. jakie nadaje mu się w języku potocznym. a także do osób obcych w stosunku do sprawcy. V. 160 KK). Przepis nie wymaga wywołania przez sprawcę stanu bezpośredniego niebezpieczeństwa dla porzuconej osoby (wywołanie takiego niebezpieczeństwa może uzasadniać kwalifikację z art. tzn. ale niewątpliwie jego ratio legis opiera się na przekonaniu. 2. 210) wchodzi w grę wina mieszana.

Szczególne sytuacje powstają na tle tego przepisu w przypadkach sporów między rodzicami dziecka o wykonywanie opieki nad nim. wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru jest przestępstwem. Uprowadzenie polega na zabraniu osoby spod kontroli osób uprawnionych do opieki. Przepis ten chroni bowiem dobro osób poddanych opiece lub nadzorowi (głównie . że jest alkoholikiem. rodziców osób małoletnich) przy istnieniu ogólnego założenia. wykorzystanie ich nieobecności lub nieuwagi. gdy jego władza rodzicielska względem dziecka uległa zawieszeniu lub ograniczeniu albo jeżeli rodzic został jej pozbawiony (OSNKW 2/1980). grupy osób i instytucji. że nie mogą one samodzielnie decydować o sobie wbrew woli osób sprawujących opiekę lub nadzór. że kolaborował z okupantem. 212 KK) jest dobre imię (dobra opinia) jednostki. Zakres pojęcia. § 33. pomawianie chirurga. Zniesławienie. że źle traktuje rodzinę. osobą zboczoną seksualnie. że prowadzi niemoralny tryb życia (postępowanie ) albo pomawianie o to. gdzie osoba uprawniona nie może wykonywać opieki lub nadzoru. po wizycie uzgodnionej z rodzicami. Przedmiotem przestępstwa zniesławienia (art. 211 KK jedynie wtedy. nawet wtedy. że brał łapówki.(art. I Przepis o zniesławieniu nie chroni dobrego imienia osób zmarłych. a więc negatywne wypowiedzi o nich nie wypełniają znamion tego przestępstwa. pomawianie kogoś o to. to zachowanie się powodujące pozostawanie osoby poddanej opiece lub nadzorowi w miejscu. niekoniecznie przemocą lub podstępem. Jest to przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego. które mogą poniżyć w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania I potrzebnego dla danego stanowiska. że każde z rodziców może być podmiotem przestępstwa określonego vy art. 211 KK). że drżą mu . Zniesławienie polega na pomawianiu o takie postępowanie lub właściwości. ale także przez np. W orzecznictwie SN przyjmuje się. Zniesławienie nie dotyczy również ocen dotyczących dzieł. chyba że jednocześnie godzą w dobre imię bliskich zmarłego. nawet jeżeli osoba uprowadzona lub zatrzymana zgadza się lub nawet życzy sobie tego. gdy małoletni lub osoba bezradna znalazły się tam początkowo legalnie. zawodu lub rodzaju działalności. I. Np. osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej bez osobowości prawnej. gdy dziadkowie dziecka zatrzymują je u siebie na dłużej wbrew woli rodziców. np. Zatrzymywanie natomiast. a więc nawet najostrzejsza krytyka artystyczna lub literacka nie może być zniesławieniem. Przestępstwa przeciwko czci. 1.

jej środowiska i rodzaju działalności. komunikatów urzędowych. nawet jeżeli są one nieracjonalne lub nietolerancyjne. Europejskie). wyrażanie swojego poglądu pod pozorem cytowania) i były one w zasadzie nieanonimowe. Gardocki. 61 Konstytucji RP z 1997 r. by chodziło o rzeczywiste cytaty (a nie np. np. w opinii społecznej za poniżające uchodzi nazwanie kogoś homoseksualistą. wypowiedzi o osobach publicznych oraz wypowiedzi w trakcie wydarzeń publicznych) cytujący cudzą wypowiedź nie odpowiadają za zniesławienie. 3. robi odrażające wrażenie itp. mimo że takie podejście do odmienności seksualnej jest przejawem nietolerancji. nieobliczalny. Prawo do informacji. przewidziany w art. 2. Nie zwalnia od odpowiedzialności za zniesławienie przekazywanie wypowiedzi innych osób na zasadzie relata refero ("X powiedział. 213 KK. którą się zajmuje. co nie wyłącza odpowiedzialności osoby cytowanej. że". To. Zależy to od osoby pomawianej. że w świetle prawa prasowego z 1984 r. orzeczeń sądowych. Ustalenie. Co do innych publikacji powołanie się na fakt cytowania wypowiedzi innej osoby nie wyklucza odpowiedzialności za zniesławienie. Uwzględniać należy realnie funkcjonujące oceny społeczne. "Ludzie mówią. np. Zasadę. leniwy. że wypowiedzi ocenne nie mogą stanowić zniesławienia podkreśla w swym orzecznictwie Europejski Trybunał Praw Człowieka (zob. chyba że przytaczający takie wypowiedzi robi to w rzeczywistej intencji przeciwstawienia się im. Tak więc. co może daną osobę poniżyć w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania musi być dokonywane w oparciu o oceny społeczne. Fakty i oceny. (OSNKW 44/1997) SN wskazał na fakt. W uchwale z 1997 r.) oraz konieczną dla realizacji tego prawa wolność wypowiedzi i jej najważniejszy wycinek wolność prasy. arogancki. a nie czystej oceny. nie musi być takie w stosunku do gwiazdy filmowej. że jest tępy. w zakresie spraw publicznych (przede wszystkim chodzi o wypowiedzi osób publicznych. ponieważ oceny nie mogą być sprawdzane przez dowód prawdy. w intencji osoby pomówionej.ręce (właściwości). a więc będzie to zniesławieniem. co może być poniżające lub narazić na utratę zaufania w stosunku do duchownego. Brak odpowiedzialności w tych wypadkach uwarunkowane jest jednak tym. Pomawianie w rozumieniu art. Stosowanie tej reguły musi jednak uwzględniać prawo jednostki do informacji o sprawach publicznych (art. wyklucza się odpowiedzialność prawną dziennikarzy za opublikowanie komunikatów PAP. me . Jednakże. że"). listów gończych oraz ogłoszeń i reklam. ogłoszeń sądów i innych organów państwowych. wygłaszanie opinii o kimś. 212 KK musi mieć charakter wypowiedzi o faktach.

Trzeba jednak pamiętać. opinie zawarte w aktach osobowych. 4. oświadczenia prokuratorów i sędziów. które tracą swą bezprawność ze względu na upoważnienie udzielone składającemu je w sposób wyraźny lub domniemany przez dotkniętą nimi osobę (np. Nie wystarczy mianowicie udowodnić prawdziwość . przedstawił interpretację przepisu o zniesławieniu. Może to natomiast niekiedy wypełniać znamiona zniewagi (art. jeżeli zarzut był prawdziwy. zakreślonych przez art. 3) oświadczenia. jeżeli przybierze niedopuszczalną formę. 5. Działanie w ramach uprawnień SN. Pomawianie nie jest przestępnym zniesławieniem. 2) gdy zarzut uczyniony zastał publicznie. 213 KK. Do wypowiedzi tego rodzaju zaliczono: 1) oświadczenia składane w uzasadnieniu lub w obronie praw (np. udzielane w wykonaniu ich powołania wierzącym tego samego wyznania).może być potraktowane jako zniesławienie dopóki nie jest poparte wypowiedziami o faktach. Ad 2) Przy publicznym postawieniu zarzutu wymagania ustawy (art. Oznacza to. że ktoś jest tępy lub nieobliczalny. w sprawie III KKN 98/96). przez pracodawców pracownikom. Ciężar dowodu obciąża tu wyjątkowo (wbrew ogólnym regułom procesu karnego) oskarżonego. Przepis ten wyróżnia dwie sytuacje: 1) gdy zarzut uczyniony został niepublicznie. 213 § 2 KK) dla stwierdzenia. sądem. 213 § 1 ) nie ma zniesławienia. jako mające charakter działań prawnych. dowodu prawdy powoduje stwierdzenie braku przestępstwa. np. w okresie międzywojennym. sprawca nie ograniczy się do oceny. wytyki udzielane przez przełożonych podwładnym. Zniesławienie a krytyka. 2) oświadczenia składane w wykonaniu obowiązku nałożonego przez prawo publiczne (np. odpowiedzi na zarzuty procesowe. o ile nie następuje przekroczenie granic działania w ramach uprawnienia. są większe. upomnienia i karcenie przez duchownych. lecz nazwie go kretynem lub pętakiem. zeznania składane przed policją. być traktowane jako zniesławienie (ZO IK 185/1934). że działanie jest we wskazanych wyżej sytuacjach legalne tylko o tyle. obowiązku lub upoważnienia. raporty policji. doniesienia pokrzywdzonych o przestępstwie). zażalenia. przez podnoszącego zarzut. Interpretacja ta zachowuje swoją aktualność i na tle obecnego stanu prawnego (zob. jeżeli mieści się w ramach prawa do krytyki. że przeprowadzenie. organami skarbowymi). 216 KK). że nie ma zniesławienia. sprawozdania urzędników skarbowych. orzeczenie SN z 1996 r. według której pewne wypowiedzi stanowiące realizację uprawnień lub wykonywanie obowiązków nie mogą. skargi sądowe. przez nauczycieli uczniom. Ad 1 ) Przy niepublicznym postawieniu zarzutu (art.

ponieważ dotyczy życia prywatnego X-a. jeżeli określi go jako "bandytę". podnoszący zarzut nie może udowadniać. Nawiązka. który podnosząc usprawiedliwiony zarzut. Jeśli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego. usprawiedliwiony w świetle przepisów o zniesławieniu. Np. odrzucenie jednej kwalifikacji prawnej (z przepisu o zniesławieniu) nie musi oznaczać bezpodstawności drugiej kwalifikacji (z przepisu o zniewadze). Tak więc sprawca. polegającego na wyborze najlepszego z kandydujących. może natomiast ponieść taką odpowiedzialność. dowód prawdy może być przeprowadzony tylko wtedy. nie powinien odpowiadać za zniewagę. z powodu prawdziwości zarzutu) nie wyłącza jednak odpowiedzialności sprawcy za zniewagę ze względu na formę podniesienia lub rozgłoszenia zarzutu. jako alkoholik. że jest on prawdziwy.będzie zniesławieniem. konieczne jest ponadto stwierdzenie. Publiczne podniesienie takiego zarzutu wobec jakiejś osoby bez takiego uzasadnienia. co powoduje częste awantury między nim a jego żoną. gdy podnoszony jest wobec kogoś zarzut merytoryczny. podniesienie na zebraniu wyborczym zarzutu. niewłaściwa od strony formy (a więc będąca zniewagą z art. 214 KK brak przestępstwa zniesławienia (np. 7. Na wniosek pokrzywdzonego (któremu może zależeć na tym. Forma zarzutu. Przykład: W stosunku do X-a publicznie podniesiono zarzut. że inaczej należy podchodzić do zniewagi nie łączącej się z określonym zarzutem merytorycznym (czystej zniewagi). że w razie początkowego przyjęcia zbiegu przepisów. mimo prawdziwości zarzutu. W przypadku. 6. że kandydat przeszedł kiedyś. . sąd orzeka podanie wyroku skazującego do publicznej wiadomości. że ma kochankę. Art. 216 KK) będzie tylko taka wypowiedź. kurację odwykową może być obroną społecznie uzasadnionego interesu. Art.zarzutu. W procesie o zniesławienie. Gdyby X-owi zarzucono. a inaczej do kwestii zniewagi łączące się z zamachem na dobre imię. Upublicznienie wyroku. że uprawia kazirodcze stosunki z małoletnią dowód prawdy byłby dopuszczalny. Przepis ten należy rozumieć nie jako zwykłe potwierdzenie ogólnej reguły. 213 § 2 KK zawiera jednak pewne ograniczenie co do dowodu prawdy. gdy zarzut ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia człowieka albo demoralizacji małoletniego. Przy takim rozumieniu byłby to bowiem przepis zbędny. przy której forma ta nie była adekwatna do jej zawartości merytorycznej. 214 KK należy natomiast rozumieć jako ustanawiający zasadę. lecz dla dokuczenia jej . użyje wobec niego określenia "złodziej". by stwierdzenie nieprawdziwości zarzutu dotarło do opinii publicznej). że zarzut służy obronie społecznie uzasadnionego interesu. Według art. że X dokonał kradzieży.

. że uważane są one za znieważające. a więc przeciwko jego subiektywnemu poczuciu własnej wartości jako jednostki ludzkiej. nie można tego potraktować jako zniewagi. uważamy jest za znieważający na mocy pewnej trudnej do racjonalnego wytłumaczenia konwencji. "świnio". jeżeli są za takie uważane tylko w pewnym regionie lub środowisku (Kulesza. 216 § 4 KK). Epitety mogą być znieważające również. Ponieważ jednak jest to przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego. 216 KK) jest przestępstwem przeciwko godności osobistej człowieka. fakt. typu przestępstwa o nazwie "oszczerstwo". Kwalifikowanym typem zniesławienia jest pomawianie za pomocą środków masowego komunikowania (art. Może to być epitet słowny lub obelżywy gest. II. 168). Działanie znieważające musi mieć miejsce w obecności jego adresata albo publicznie lub być podjęte w zamiarze. 172). a więc jego dokonanie nie jest zależne od rzeczywistego nastąpienia skutku w postaci poczucia naruszenia godności osoby znieważanej. Zniewaga. praktycznie subiektywne odczucie pokrzywdzonego będzie miało decydujące znaczenie dla nastąpienia odpowiedzialności karnej. podczas gdy porównania do innych zwierząt za takie uważane nie są.. 212 § 3 KK). Zniewaga (art. na którym oparty jest system prawny. by zniewaga do adresata dotarła. jeżeli antysemita. ten rozumiany jest jako zachowanie się dobitnie. 8. wchodzi ewentualnie tylko w grę zakwalifikowanie tego jako usiłowania nieudolnego. Typ kwalifikowany. ograniczając się do użycia w znamionach zwrotu "znieważa". 216 § 2 KK). 212 § 2 KK). Zwrot. nazwie go "Żydem". Nie mogą być traktowane jako zniewaga określenia wynikające z pewnego systemu wartości sprzecznego z systemem wartości. demonstracyjnie podkreślające pogardę w stosunku do innej osoby.W razie skazania za zniesławienie sąd może orzec na rzecz pokrzywdzonego albo na PCK lub na inny cel społeczny nawiązkę (art. lecz jego utarte. znanego KK z 1969 r. przy czym istotne jest nie słownikowe znaczenie danego zwrotu językowego lub gestu. Np. umowne znaczenie społeczne. Przy skazaniu za zniewagę sąd może orzec nawiązkę (art. Np. chcąc kogoś znieważyć. KK zrezygnował natomiast ze. Kodeks nie określa dokładniej czynności czasownikowej przy tym przestępstwie. Popełnienie zniewagi za pomocą środków masowego komunikowania jest kwalifikowaną postacią zniewagi (art. Zniewaga ścigana jest z oskarżenia prywatnego. zwrot "ty psie". Zniewaga jest jednak przestępstwem formalnym (Kulesza.

Pewne naruszenia praw pracownika są też penalizowane jako wykroczenia z art. Podobnie jak przy przestępstwie zniewagi możliwe jest tutaj odstąpienie przez sąd od wymierzenia kary. Przedmiotem tego przestępstwa może być tylko osoba wykonująca czynności z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. jeżeli miała miejsce prowokacja lub retorsja. lekkie spoliczkowanie. 216 przewidziano możliwość odstąpienia od wymierzenia kary. I. 281-283 KP. 217 KK będzie więc np. jeżeli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego (prowokacja) lub jeżeli znieważony odpowiedział naruszeniem nietykalności cielesnej lub zniewagą wzajemną (retorsja). 218-221. kopnięcie. warsztatu. zrzucenie czapki (przeważa tu element znieważenia) albo uderzenie innej osoby. w sposób znieważający. Nietykalność cielesna oznacza prawo do tego.W § 3 art. 217 KK określa stronę przedmiotową tego przestępstwa słowami: "Kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność cielesną". Naruszenie nietykalności cielesnej ścigane jest z oskarżenia prywatnego. oblanie wodą (przeważa tu element dolegliwości fizycznej). pociągnięcie za włosy. Przestępstwa przeciwko prawom pracownika. Art. W zakładach prywatnych może to być też właściciel firmy. 217 KK tylko wtedy. W art. Naruszanie uprawnień pracowniczych lub zasad BHP. splunięcie na kogoś. gdy popełnione są umyślnie. przez fizyczne oddziaływanie na ciało człowieka. Do osób takich zalicza się wszystkie osoby odpowiedzialne za wydawanie w zakładzie pracy decyzji dotyczących kształtowania i realizacji praw pracownika. . sklepu. powodującym powstanie po jego stronie roszczenia dochodzonego w przewidzianym przez przepisy KP i KPC trybie. Działania te wypełniają znamiona przestępstwa z art. Naruszenie nietykalności cielesnej. przykry lub bolesny. 218 przewiduje się przestępstwo naruszenia praw pracownika wynikających ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego. np. Naruszanie uprawnień pracownika jest w zasadzie tylko czynem bezprawnym. III. by nie być potraktowanym. § 34. a więc przede wszystkim osoby sprawujące funkcje kierownicze i osoby odpowiedzialne za sprawy pracownicze. KK kryminalizuje tylko najjaskrawsze postacie takich naruszeń w art. Przestępstwem z art.

szykanowania go) albo uporczywe (a więc długotrwałe i nieustępliwe). Art. . 218 skryminalizowano czyn polegający na odmowie ponowne go przyjęcia do pracy osoby. 221 KK zawiera typ przestępstwa z zaniechania. wydania świadectwa pracy lub opinii. oczywiście obie te cechy mogą też wystąpić łącznie. 481 W § 2 art. 220 KK przewiduje przestępstwo narażenia pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia. Przestępstwo naruszania przepisów prawa o ubezpieczeniu społecznym przewidziane jest w art. polegający na niezawiadomieniu w terminie właściwego organu o wypadku przy pracy lub o chorobie zawodowej albo nieprzedstawieniu właściwej dokumentacji. 219 KK. Uwagi ogólne. Przewiduje się tu w § 2 art. III. na odmowie wypłacenia wynagrodzenia. o której przywróceniu orzekł (oczywiście prawomocnie) właściwy organ. nawet za zgodą zainteresowanego. mających wpływ na prawo do świadczeń albo ich wysokości. 220 KK przewidziano specyficzną postawę czynnego żalu sprawcy. polegającą na dobrowolnym uchyleniu grożącego niebezpieczeństwa. Przestępstwo to dotyczy złośliwego lub uporczywego naruszania uprawnień pracownika wynikających ze stosunku pracy lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym. udzielenia urlopu.gospodarstwa rolnego. Niezawiadomienie o wypadku. Przestępstwem z tego przepisu jest więc zatrudnianie innej osoby bez opłacania składki na ZUS lub zgłoszenie wynagrodzenia niższego niż rzeczywiste. 220 KK karalność również nieumyślnego popełnienia przestępstwa. Czyn może polegać np. Działanie sprawcy polegać ma na niezgłoszeniu. I. Naruszanie uprawnień pracownika musi być albo złośliwe (a więc nacechowane chęcią dokuczenia pracownikowi. II. § 35. Art. ciężkiego uszczerbku na zdrowiu przez czyn osoby odpowiedzialnej za bezpieczeństwo i higienę pracy. W § 3 art. Narażanie pracownika na niebezpieczeństwo. polegający na niedopełnieniu istniejącego w tym zakresie obowiązku. wymaganych danych albo zgłoszenia nieprawdziwych danych. Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego.

Czynna .Rozdział XXIX KK zatytułowany "Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego zawiera przepisy karne dotyczące dwóch grup przestępstw. mającym charakter szykanowania. Czyn musi być popełniony (alternatywnie) podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych. Według tego przepisu. Czynna napaść. a nawet odstąpić od jej wymierzenia . ale także osoby pomagające funkcjonariuszowi na jego prośbę. Naruszenie nietykalności i czynna napaść na funkcjonariusza. przestępstwa urzędnicze. Pierwsza grupa (222-227 i 229-230) obejmuje przestępstwa popełniane przez osoby spoza takich instytucji. 222 § 2 KK. nazywając ją czynną napaścią. a nawet osoby samorzutnie udzielające mu pomocy. Określenie "naruszenie nietykalności cielesnej" ma w tym przepisie to samo znaczenie co w art. 222 § 1 KK przewiduje przestępstwo naruszenia nietykalności cielesnej funkcjonariusza publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych. to tzw. Druga grupa natomiast. Poważniejszą odmianę agresji przeciwko funkcjonariuszowi typizuje art. że jest działaniem w obronie koniecznej). ale może wpływać na zakres jego odpowiedzialności. że część przypadków atakowania funkcjonariuszy publicznych ma swoje źródło w ich zachowaniu się bezprawnym albo prowokującym. 2. Art. II. zawiera art. Specyficzne uregulowanie. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Naruszenie nietykalności. 223 KK. 115 § 13 KK. często polegające na swego rodzaju agresywnym zachowaniu zakłócającym funkcjonowanie instytucji. Jest to przepis nowy. Pojęcie osoby przybranej do pomocy interpretowane jest przez SN bardzo szeroko. zdefiniowane w art.jeżeli czyn wywołało niewłaściwe zachowanie się funkcjonariusza lub osoby przybranej. Powtarzającym się w różnych przepisach tego rozdziału pojęciem jest pojęcie "funkcjonariusza publicznego". Jego wprowadzenie wiąże się z faktem. 217 KK. Na równi z czynem przeciwko funkcjonariuszowi KK traktuje naruszenie nietykalności osoby przybranej mu do pomocy. np. i obejmuje nie tylko osoby oficjalnie skierowane do pomocy funkcjonariuszowi. Tego typu okoliczność nie odbiera działaniu sprawcy cechy przestępności (chyba. popełniane przez osoby funkcjonujące w ramach instytucji państwowej lub społecznej (228 i 231 KK). dotyczące tego typu przestępstwa. 1.

ponieważ wtedy jego czynność przestaje mieć charakter "prawnej czynności służbowej" i służy przeciwko niej obrona konieczna (por. Przepis ten jest więc ujęty bardzo szeroko. będzie stosowała przemoc wobec funkcjonariuszy albo będzie się opierała przez przemoc pośrednią. 196-204). Nie jest przestępstwem z tego przepisu opór bierny. Wywieranie wpływu na czynności urzędowe organu administracji rządowej innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego przemocą lub groźbą bezprawną stanowi przestępstwo z art. Wynika z tego. Co do wywierania wpływu na czynności urzędowe sądu KK zawiera odrębne uregulowanie w art.napaść jest przestępstwem z art. 225 przewiduje przestępstwo udaremniania lub utrudniania wykonania czynności służbowej osobie uprawnionej do przeprowadzania kontroli w zakresie ochrony środowiska albo w zakresie inspekcji pracy. trzymając się latarni. np. noża lub innego podobnie przedmiotu albo środka obezwładniającego. Do znamion tego przestępstwa nie należy działanie przemocą ani groźbą. Nb. również w sposób bierny. gdy jego następstwem jest ciężki. III. Przepis obejmuje tylko opór czynny. gdy funkcjonariusz przekracza swe kompetencje lub narusza przewidziany przez prawo tryb postępowania. Utrudnianie kontroli. Np. 224 § 2 KK. lub średni uszczerbek na zdrowiu (art. Jest to nowy typ przestępstwa wprowadzony przez KK z 1997 r. położenie się osoby zatrzymywanej przez policję na ziemi nie stanowi przestępstwa czynnego oporu. 224 § 3 KK). 232. Przemoc i groźba wobec urzędów i ich funkcjonariuszy. Nie ma przestępstwa z art. dopuszcza się czynnej napaści używając broni palnej. Jest to przestępstwo formalne. Art. że utrudnianie lub udaremnianie może być dokonywane w każdy sposób. to ma miejsce opór czynny w rozumieniu art. zwłaszcza w . okupacja budynku urzędu w celu wymuszenia określonej decyzji. jeżeli sprawca wspólnie i w porozumieniu z innymi (co najmniej dwoma) osobami. Typ kwalifikowany przestępstwa czynnego oporu zachodzi wtedy. Jeżeli natomiast osoba ta. 223 KK. Przestępstwo czynnego oporu (art. 224 § 2 KK. Jego znamiona są wypełnione nawet jeżeli działanie sprawcy nie wywołało żadnego skutku. 224 § 2 KK) polega na stosowaniu przemocy lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia funkcjonariusza publicznego albo osoby mu do pomocy przybranej do przedsięwzięcia lub zaniechania prawnej czynności służbowej. by uniemożliwić zatrzymanie. 224 § 1 KK. Przykładem na to przestępstwo może być np.

gdy zniewaga odnosi się do organu jako takiego. zwlekanie z otwarciem kontrolerowi drzwi zakładu pracy w celu ukrycia przez ten czas nieubezpieczonych pracowników albo w celu założenia na maszynę wymaganych przez przepisy BHP osłon.wersji. Również w przypadku publicznej zniewagi lub poniżania organu konstytucyjnego RP pojęcie zniewagi ma taki sam zakres jak w art. Przepis odnosi się do wszystkich organów konstytucyjnych poza Prezydentem RP. 226 § 3 KK nie ograniczył się do użycia słowa "zniewaga". Należy podkreślić. Nb. bo wówczas przepis miałby być uzupełniony o klauzule dotyczące dowodu prawdy. 216 KK. określenie grupy pracowników danego urzędu epitetem "kretyni" będzie co najwyżej zniewagą z art. bowiem znieważaniu Prezydenta dotyczy art. 135 § 2 KK. Wynika z tego. Zniewaga funkcjonariusza lub organu. Nie jest jasne dlaczego ustawodawca w art. poniżanie Sejmu. 226 § 3 KK. że art. 226 § 1 lub 216 KK. chyba że odnosi się do wszystkich osób działających czy pracujących tam. IV. . lecz użył zwrotu "znieważa lub poniża". że w jakiejś instytucji "pracują sami bandyci" może wyczerpywać znamiona określone w art. Tak więc w stosunku do Prezydenta RP KK zagraża kar tylko za znieważanie go. Znieważenie pracownika takiego organu lub grupy jego funkcjonariuszy nie może być traktowane jako znieważenie samego organu. np. 226 § 3 ma zastosowanie tylko wtedy. Zniewaga funkcjonariusza (lub osoby przybranej do pomocy) podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych jest określona jako przestępstwo w art. Nie może też polegać na zniesławieniu. 471 ). V. Niejasne jest tez samo pojęcie "poniżenia" odnoszone nie do osoby fizycznej lecz do organu państwa. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie a nawet odstąpić od wymierzenia kary przy zniewadze wywołanej niewłaściwym zachowaniem się funkcjonariusza. Przywłaszczenie funkcji. która mówi o utrudnianiu wykonania czynności służbowej. natomiast co do innych konstytucyjnych organów przestępstwem będzie również poniżanie ich. Przestępstwem z tego artykułu może być np. Poniżanie na pewno nie może polegać na znieważaniu organu bo oznaczałoby to zbędne powtórzenie w treści art. 216 KK (por. że kryminalizacja ma tu zakres szerszy niż w art. 226 § 3 KK. natomiast stwierdzenie. 226 § 1 KK. i w taki pośredni sposób dotyczy jej jako całości. Np. 135 § 2 KK. Pojęcie zniewagi jest tutaj identyczne jak w art.

Przestępstwo płatnej protekcji (art. 1. 227 KK zachowanie się. chyba że nada swemu postępowaniu charakter przesłuchania. Nie ma przestępstwa z art. Jeżeli np. wobec której sprawca powołuje się na rzekomo pełnioną funkcję lub wykorzystuje jej błąd. Osoba korzystająca z płatnej protekcji nie ponosi odpowiedzialności kar ej z tego przepisu. w której ma być załatwiana sprawa. spisując protokół itd.W art. Łapownictwo. to nie będzie to wypełniało znamion omawianego przestępstwa. VI. że przestępstwo przywłaszczenia funkcji może być popełnione tylko z koniecznym uczestnictwem innej osoby. Od strony podmiotowej jest to przestępstwo umyślne (zamiar bezpośredni). Rozróżniamy łapownictwo bierne (sprzedajność) i łapownictwo czynne (przekupstwo). czy sprawca wpływy takie rzeczywiście ma. ale czyni to nie angażując innych osób. 229 KK. Wynika z tego. Sposób działania sprawcy określony jest jako powoływanie się na wpływy w instytucji. Płatna protekcja. do wykonywania której nie jest uprawniony. VII. ale nie musi być wypełnianiem funkcji publicznej. korzystając z błędnego przekonania świadków jakiegoś przestępstwa. Nie jest również przestępstwem z art. że jest policjantem. że sprawca jest funkcjonariuszem. Może jednak ponieść odpowiedzialność z art. 227 KK kryminalizowane jest działanie polegające na wykonywaniu czynności związanej z kompetencją funkcjonariusza publicznego przez osobę. które i może. ktoś. . Uwagi ogólne Łapownictwo jest przestępstwem godzącym w zasadę bezstronności i jednakowego traktowania obywateli w sferze publicznej. 230 KK) godzi w prawidłowe i bezstronne funkcjonowanie instytucji państwowych i samorządu. Strona przedmiotowa płatnej protekcji polega na podjęciu się pośrednictwa w załatwieniu sprawy w zamian za korzyść majątkową lub jej obietnicę. jeżeli sprawca wykonuje czynność służbową. 227 KK. która błędnie sądzi. wypytuje ich o okoliczności zdarzenia. jeżeli przekazując za pośrednictwem sprawcy łapówkę funkcjonariuszowi instytucji. a także w prawidłowe funkcjonowanie organów państwowych. uprzedzając rozpytywane osoby o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. która podaje się za takiego funkcjonariusza lub wyzyskuje przeświadczenie innej osoby. Dla bytu przestępstwa obojętne jest.

gdy urzędnik przyjmuje cenny prezent urodzinowy od przyjaciół w związku z ich długoletnią znajomością o charakterze prywatnym. przy czym powinno to pozostawać w związku z pełnioną funkcją publiczną (art. przyjęciu do publicznego szpitala. i polegać np. zakreślonego w art.dopuszcza się łapownictwa biernego. Istotny jest charakter faktycznie pełnionej przez daną osobę funkcji. protekcja. Sprzedajność Sprzedajność (art. przedmiot mający wartość ekonomiczną. lecz na administrowaniu. tzn. Pełni jednak funkcję publiczną. Np. w jakim decyduje o wystawieniu zwolnienia lekarskiego. ale nie dające się wprost przeliczyć na pieniądze. które może być popełnione tylko przez osobę pełniącą funkcję publiczną. W odniesieniu do niektórych kategorii i osób można oddzielić pełnienie przez nie funkcji publicznej od wykonywanej przez te same osoby pracy. co traktowane jest jako korzystne i zaspokajające pewną potrzebę przyjmującego ją. 228 KK. która ma być wykonywana w sferze publicznej (a więc np.2. na udzieleniu . rozporządzaniu majątkiem publicznym. wyuczenie pewnej umiejętności. np. Wręczenie korzyści może mieć również postać ukrytą pod pozorami innej czynności. gdy następuje za wykonania pewnej czynności służbowej. nie jest (wbrew częstej praktyce organów ścigania i sądów) pełnieniem funkcji publicznej w rozumieniu art. Natomiast jego główna działalność. tytuł honorowy lub odznaczenie.115 § 13 KK (OSNKW 98/1970). jaką jest leczenie. Nie wypełnia natomiast znamion łapownictwa biernego przyjęcie korzyści bez związku z pełnioną funkcją. podejmowaniu decyzji lub ich przygotowywaniu. lekarz pełni funkcję publiczną w tym zakresie. Korzyść osobista natomiast obejmuje wszystko to. Np. Przez korzyść majątkową rozumie się pewną sumę pieniędzy. stosunek seksualny. umorzenie długu. 228 § 1 KK). Od strony przedmiotowej sprzedajność polega na przyjęciu korzyści majątkowej lub osobistej albo ich obietnicy albo żądaniu korzyści. pracownik banku. zaświadczenia. co zachodzi nie tylko wtedy. nie w ramach i prywatnej firmy) i nie polegać wyłącznie na wykonywaniu określonej pracy i (chociażby wysoko kwalifikowanej). jeżeli ma związek z pełnioną funkcją. i jeżeli przyjmuje korzyść majątkową w związku z podejmowaniem decyzji o udzieleniu kredytu . Pojęcie osoby pełniącej funkcję publiczną jest szersze od pojęcia funkcjonariusza publicznego. 228 KK) jest przestępstwem indywidualnym. w którym państwo jest udziałowcem nie jest funkcjonariuszem publicznym. orzeczenia o inwalidztwie. np. Przyjęcie korzyści lub jej obietnicy jest sprzedajnością. sprawcami przestępstwa sprzedajności mogą być też osoby spoza kręgu funkcjonariuszy publicznych. lecz takie gdy ma na celu ukształtowanie ogólnie przychylnego stosunku urzędnika do osoby udzielającej korzyści.

Przestępstwo o tradycyjnej nazwie "nadużycie władzy" przewidziane jest w art. Podstawowy typ przekupstwa (art. 115 § 5 KK. 229 § 1 KK) polega na wręczeniu osobie pełniącej funkcję publiczną korzyści lub obiecaniu korzyści. Kodeks zna cztery odmiany tego przestępstwa. tzn. jeżeli sprzeczna jest z ustawą lub przepisami wydanymi na jej podstawie. Czynność narusza przepisy prawa. W pewnych sytuacjach możliwe jest potraktowanie przekupstwa jako wypadku mniejszej wagi (art. że inaczej nie uzyska należnej mu decyzji lub świadczenia. by skłonić przekupywanego do naruszenia obowiązku służbowego albo za. zagrożone sankcjami o różnej surowości. Polegać one mogą na: 1 ) uzależnianiu czynności służbowej od otrzymania korzyści (a więc swego rodzaju wymuszaniu łapówki). Nadużycie władzy. Kwalifikowane typy sprzedajności zawiera art. Uprawnienia i obowiązki funkcjonariusza . 3. 229 § 2). Przekupstwo. Jego sprawcą może być tylko funkcjonariusz publiczny.rzekomej pożyczki. Pojęcie korzyści znacznej wartości nie jest zdefiniowane wprost w KK. Naruszeniem takim będzie np. Kwalifikowane typy sprzedajności. 3) przyjęciu korzyści majątkowej znacznej wartości lub jej obietnicy (art. jego naruszenie (art. Od strony przedmiotowej polega ono na przekroczeniu uprawnień lub niedopełnieniu obowiązków i działaniu przez to na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. 2) przyjęciu korzyści lub jej obietnicy w związku z naruszeniem przepisu prawa. ale można przyjąć. 228 § 3-5 KK. 229 KK) jest przestępstwem powszechnym. Przestępstwo to popełnia wręczając korzyść albo jej obietnicę osobie pełniącej funkcję publiczną. nie jest tu bowiem wymagana radna szczególna cecha podmiotu. 228 § 5 KK). 231 KK. gdy sprawca dokonuje przekupstwa zmuszony trudną sytuacją życiową albo w przekonaniu. 229 § 2 KK). W art. Przekupstwo (art. celowej przegranej w grze w karty itp. że chodzi o korzyść odpowiadającą definicji mienia znacznej wartości zamieszczonej w art. działanie urzędnika wbrew jednorazowemu poleceniu zwierzchnika (OSN IK 399/35). wartość ustalaną przez przemnożenie przez 200 najniższego miesięcznego wynagrodzenia pracowników określanego na podstawie KP. 228 § 2 KK przewiduje się przypadek sprzedajności mniejszej wagi. gdy udzielenie korzyści lub jej obietnica następuje po to. 4. Kwalifikowany typ przekupstwa zachodzi. Pojęcie naruszenia obowiązku służbowego jest szersze niż pojęcie naruszenia prawa. VIII. co powinno mieć miejsce zwłaszcza wtedy.

lecz pospolitym przestępstwem z art. 224 KK. 231 nadaje przepisowi o przestępstwie nadużycia władzy charakter subsydiarny. Strona podmiotowa polega w art. Jest on na mocy tego przepisu subsydiarny tylko w stosunku do art. Wyższe w związku z tym jest też . gdy pozornie zbiega się on z przepisem o sprzedajności (art. w której przepisy go do tego nie upoważniają. mimo że ale mieści się w ramach jego uprawnień. Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. 231 § 2 KK wymagane jest dodatkowe zabarwienie zamiaru przez cel osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. 231 KK. umowach o pracę itp. I. natomiast przy przestępstwie z art. 228. § 36. 231 § 3 KK polega na lekkomyślności lub niedbalstwie. by dokonać w nim przeszukania. 231 KK przez zaniechanie. 228). Przekroczenie uprawnień ma miejsce. gdy dokonywana przez funkcjonariusza czynność. że w art. 193 KK. Nie stosuje się więc przepisu o nadużyciu władzy. Art. Zaniechanie to może polegać na całkowitym niewykonaniu ciążącego na funkcjonariuszu obowiązku. instrukcjach. bądź na nienależytym jego wykonaniu. 232 KK przewiduje przestępstwo analogiczne do określonego w art. Strona przedmiotowa omawianego przestępstwa nie wyczerpuje się jednak w przekroczeniu uprawnień lub niedopełnieniu obowiązków. pozostaje jednak w związku z zakresem jego służbowej działalności. 231 § 1 KK na umyślności w obydwu jej postaciach. rozumiane jako niebezpieczeństwo jej nastąpienia lub też rzeczywiste nastąpienie istotnej szkody (art. W obydwu przypadkach powstaje tu problem związku przyczynowego między czynem a grożącą lub rzeczywistą szkodą. regulaminach. Wywieranie wpływu na sąd. Do jego znamion należy bowiem również "działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Przepis § 4 art. 231 § 3 KK). jeżeli nie są określone w sposób szczegółowy.określone są w aktach normatywnych. Mogą one też wynikać z istoty danej funkcji. Różnica między nimi polega na tym. Jeżeli np. Jeżeli natomiast wtargnie wbrew woli lokatora do jego mieszkania. a nie organu administracji. to mamy do czynienia z przekroczeniem przez niego uprawnień. Strona podmiotowa przestępstwa z art. Niedopełnienie obowiązków jest formą popełnienia przestępstwa z art. urzędnik wydziału komunikacji wyda komuś prawo jazdy w sytuacji. przepisach służbowych. 232 KK mówi się o wywieraniu wpływu przemocą lub groźbą bezprawną na czynności urzędowe sądu. to jego czyn nie jest już przestępnym przekroczeniem uprawnień z art.

a więc dla jego dokonania nie jest konieczne nastąpienie skutku w postaci np. 671 KPC). Zgodnie bowiem z art. postępowanie przed kolegium do spraw wykroczeń. lecz wyjaśnienia. Znamiona przestępstwa z tego artykułu wypełnia nie tylko ten. art. postępowanie administracyjne. zawierającego uprzedzenie o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań i podpisaniu go. Zeznanie może mieć postać wypowiedzi ustnej lub pisemnej. 233 § 6 KK. biegłego lub tłumacza. na jej wniosek. W postępowaniu cywilnym natomiast. 304 KPC) lub zapewnienia (art. 233 § 1 KK. Także w postępowaniu administracyjnym strona może zostać uprzedzona o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. może polegać na wypełnieniu gotowego druku. kto np. złożył je uprzednio w charakterze świadka co do okoliczności związanych z zarzucanym mu czynem. nie jest dopuszczalne skazanie sprawcy fałszywych zeznań za przestępstwo określone w art. by postępowanie toczyło się w oparciu o ustawę. Fałszywe zeznania. W każdym jednak przypadku nie wystarczy. przy czym. w którym występował jako oskarżony. również strona może być przesłucha na przez sąd po uprzedzeniu o odpowiedzialności za fałszywe zeznania i ode braniu przyrzeczenia (art. wydania niesłusznego wyroku . zdaniem SN (OSNKW 46/1991). 233 § 2 KK). organ administracji państwowej odbiera od strony. oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania". Ustawa ta musi ponadto upoważniać organ prowadzący postępowanie do przyjmowania zeznań pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania (zob. jeżeli w postępowaniu karnym. który nie składa zeznań. Takie działanie lub zaniechanie sprawcy musi mieć jednak miejsce w ramach postępowania sądowego albo innego postępowania prowadzonego na podstawie ustawy (postępowanie karne przygotowawcze. 233 KK) polega od strony przedmiotowej na zeznaniu nieprawdy lub zatajeniu prawdy. np. 75 § 2 KPA: "Jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji. 233 KK. Sytuację tę reguluje art. a zeznanie ma służyć za dowód w tym postępowaniu. Przestępstwo fałszywych zeznań jest przestępstwem formalnym. II. przemocą uniemożliwia prowadzenie rozprawy. Tego rodzaju upoważnienie w postępowaniu karnym dotyczy przesłuchania świadka. a poza tym nie ma obowiązku mówienia prawdy. postępowanie dyscyplinarne). Nie może on więc ponosić odpowiedzialności z art.zagrożenie karą. kto groźbą zmusza sędziego do korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Przestępstwo fałszywych zeznań (art. ale również ten. Nie dotyczy natomiast oskarżonego.

gdy sprawca nie jest pewien nieprawdziwości swych oskarżeń. złożył fałszywe zeznania z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym (art. przewidując taką możliwość. lecz przed organem powołanym do ścigania lub orzekania. chociażby nieprawomocne. ale i w sensie subiektywnym. a nawet odstąpić od jej wymierzenia. Działanie sprawcy polegać ma na przedstawieniu fałszywej opinii lub tłumaczenia mających służyć za dowód w postępowaniu. Nie wystarcza więc zamiar ewentualny. rzeczoznawca lub tłumacz. KK przewiduje sytuacje. Warunkiem odpowiedzialności za fałszywe zeznania jest uprzedzenie zeznającego przez przyjmującego zeznanie o odpowiedzialności karnej z art. 233 KK lub odebranie od niego przyrzeczenia. Oskarżenie musi być fałszywe nie tylko w sensie jego obiektywnej nieprawdziwości. Podstawa przewidziana w punkcie 2) ma również odpowiednie zastosowanie do przestępstwa fałszywego oskarżenia. 233 KK odrębnie typizuje się przestępstwo indywidualne. Fałszywe zawiadomienie. Sprawca musi więc albo wiedzieć o nieprawdziwości swych zeznań albo. że sprawca ma pełną świadomość I nieprawdziwości swego oskarżenia. 233 § 3 KK). Nie podlega karze sprawca fałszywych zeznań. tj. zanim nastąpi. III. którego sprawcą może być biegły. 233 § 5 KK zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. rozstrzygnięcie sprawy (czynny żal). 182-183 KPK). art. który. Zawiadomienie organu powołanego do ścigania o niepopełnionym przestępstwie (ale już nie wykroczeniu lub . 234 KK przewiduje przestępstwo fałszywego oskarżenia innej osoby o popełnienie przestępstwa. sytuacja. wykroczenia lub przewinienia dyscyplinarnego. W § 4 art. Strona podmiotowa fałszywych zeznań polega na umyślności. Fałszywe oskarżenie. Sąd może na podstawie art.lub decyzji. Użycie w przepisie słowa "fałszywie" należy rozumieć w ten sposób. nie wiedząc o prawie odmowy zeznania lub odpowiedzi na pytania (zob. Art. Zatajenie dowodów niewinności. godzić się na nią. ale dopuszcza taką możliwość i godzi się na nią. jeżeli: 1) fałszywe zeznanie dotyczy okoliczności nie mogących mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy albo 2) sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie. w których sprawca fałszywych zeznań nie podlega karze albo może skorzystać z nadzwyczajnego złagodzenia kary lub odstąpienia od jej wymierzenia. tworzenia fałszywych dowodów i do zatajania dowodów nieważności. Oskarżenie ma być złożone nie przed jakimkolwiek organem.

przewinieniu dyscyplinarnym) jest przestępstwem z art. 238 KK. Ponieważ nie ma tu miejsca oskarżenie konkretnej osoby, lecz tylko zawiadomienie o rzekomym zdarzeniu, szkodliwość tego przestępstwa polega głównie na wywołaniu niepotrzebnych czynności organów ścigania. Podjęcie przez nie takich czynności nie jest jednak znamieniem omawianego przestępstwa. Przestępstwo z art. 238 może być popełnione tylko w zamiarze bezpośrednim, przepis wymaga bowiem, by sprawca działał "wiedząc, że przestępstw a nie popełniono". Przestępstwo zatajenia dowodów niewinności osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa, wykroczenia lub przewinienia dyscyplinarnego (art. 236 § 1 KK) może być popełnione przez zwykłe zaniechanie ujawnienia znanych sprawcy dowodów niewinności lub przez aktywne zachowanie się, np. ukrycie dowodu rzeczowego. Nie podlega karze ten, kto dopuszcza się tego przestępstwa z obawy przed odpowiedzialnością karną, grożącą jemu samemu lub jego najbliższym (art. 236 i §2 ICK), np. rzeczywisty sprawca przestępstwa, który, ujawniając dowody niewinności innej osoby, skierowałby postępowanie karne przeciwko sobie. Należy przyjąć, że obowiązku ujawnienia dowodów niewinności nie ma również adwokat, który przez to skierowałby postępowanie przeciwko swemu klientowi, a dowiedział się o nich w związku z udzielaniem porady prawnej. Przestępstwo z art. 236 jest od strony podmiotowej przestępstwem umyślnym. IV. Tworzenie fałszywych dowodów. Przestępstwo określone w art. 235 KK polega na skierowaniu przeciwko określonej osobie ścigania o przestępstwo, wykroczenie lub przewinienie dyscyplinarne. Sposobem używanym przez sprawcę ma być tworzenie fałszywych dowodów lub inne podstępne zabiegi. Drugą odmianą tego przestępstwa jest podejmowanie takich podstępnych zabiegów już w toku toczącego się postępowania. Tworzenie fałszywych dowodów może polegać np. na podrzuceniu przedmiotu należącego do innej osoby na miejscu popełnienia przestępstwa lub podstępnym spowodowaniu umieszczenia na narzędziu zbrodni odcisków palców określonej osoby. Podstępnym zabiegiem innego ro9zaju będzie np. wysłanie jakiejś osoby pod fałszywym pozorem na miejsce popełnienia przestępstwa, będące pod obserwacją policji. Podobnie, skłonienie podejrzanego do przyznania się przez kłamliwe twierdzenie, że inne osoby go obciążają swymi zeznaniami, a przyznanie spowoduje uchylenie zastosowanego wobec niego tymczasowego aresztowania. Przestępstwo z art. 235 KK zachodzi niezależnie od tego, czy osoba, przeciwko której w taki sposób kieruje się ściganie lub umacnia zarzut przeciwko niej, jest winna czy

też nie zarzucanego jej czynu. Nie jest też konieczne dla bytu tego przestępstwa, by sprawca był przekonany o niewinności danej osoby. Od strony podmiotowej przestępstwo z art. 235 KK może być popełnione tylko w zamiarze bezpośrednim, jako że przepis wymaga, by działanie sprawcy miało charakter podstępny, co nie daje się pogodzić z zamiarem ewentualnym.

V. Poplecznictwo. Istotą poplecznictwa (art. 239 § 1 KK) jest utrudnianie lub udaremnianie postępowania karnego przez udzielanie pomocy sprawcy przestępstwa w uniknięciu odpowiedzialności karnej. Przepis wymienia przykładowo formy takiej pomocy: ukrywanie sprawcy, zacieranie śladów przestępstwa i odbywanie kary za skazanego. Poplecznictwo jest więc przestępstwem materialnym, do jego znamion należy bowiem skutek, którym jest utrudnienie lub udaremnienie postępowania karnego. Udzielanie skierowanej na osiągnięcie tego skutku pomocy sprawcy przestępstwa, może przybrać jakąkolwiek formę zachowania się, inną niż wymienioną w przykładowym wyliczeniu. Może np. polegać na obciążeniu zarzutem siebie samego, na kierowaniu śledztwa na fałszywy trop przez anonimowe informacje o zdarzeniu, na ułatwieniu sprawcy ucieczki z miejsca popełnienia przestępstwa, na niepodjęciu ścigania przez funkcjonariusza organu ścigania (poplecznictwo przez zaniechanie). Obietnica udzielenia pomocy po popełnieniu przestępstwa złożona przed jego popełnieniem, np. obietnica ukrycia sprawcy, może być traktowana jako pomocnictwo z art. I8 § 3 KK, jeżeli ułatwia sprawcy popełnienie przestępstwa. Nie ma poplecznictwa w stosunku do własnego czynu popełnionego wspólnie z inną osobą, np. nie jest nim ukrywanie współsprawcy (OSNKW 94/1979). Tym bardziej przepis art. 239 KK nie obejmuje samopoplecznictwa, np. zacierania śladów własnego przestępstwa. Nie jest poplecznictwem udzielanie sprawcy przestępstwa pomocy w uniknięciu odpowiedzialności karnej w sposób prawny. Na przykład nakłanianie pokrzywdzonego, by nie składał zawiadomienia o przestępstwie lub wniosku o ściganie, nie jest poplecznictwem, jeżeli ogranicza się do perswazji, proponowania odszkodowania, przeproszenia itd. Przestaje jednak być działaniem legalnym, jeżeli łączy się z groźbą, podstępem lub przemocą (OSNKW 98/1973). Specyficzny przypadek stanowi, w kontekście art. 239 KK, sytuacja obrońcy oskarżonego w postępowaniu karnym, który nie może uzależniać obrony oskarżonego, skierowanej na jego uniewinnienie, od pełnej wiedzy o jego niewinności. Broniąc w ten sposób oskarżonego często będzie on więc "utrudniał lub udaremniał postępowanie karne, pomagając sprawcy przestępstwa uniknąć odpowiedzialności karnej". Nie może to

jednak być traktowane jako poplecznictwo, ponieważ takie zachowanie mieści się w ramach uprawnień i obowiązków obrońcy. Nie każdy jednak sposób jest w tym kontekście dozwolony (zob. Gardocka, 69). Obrońca może więc odradzać sprawcy przyznanie się do winy, doradzać odmowę wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania, skłaniać osoby najbliższe do skorzystania z prawa odmowy zeznań, powoływać się na korzystne dla oskarżonego zeznania, o których wie, że są nieprawdziwe. Nie wolno mu natomiast nakłaniać oskar2onego do przedstawienia fałszywej wersji zdarzenia lub wymyśleć dla niego taką wersję, nakłaniać świadków, by nie stawili się na rozprawę lub bezpodstawnie odmówili zeznań, świadomie wprowadzać do procesu dowody fałszywe (np. powoływać świadków, co do których oskarżony poinformował go, że będą kłamać). Strona podmiotowa poplecznictwa polega na zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym. Dla przypisania poplecznictwa wystarczy więc, że np. ukrywający jakąś osobę przewiduje możliwość, że ucieka ona przed pościgiem policji w związku z popełnionym przestępstwem i godzi się na utrudnienie swym czynem postępowania karnego. Natomiast nie ma nieumyślnego poplecznictwa. Jeżeli więc w podanym wyżej przykładzie ukrywający jest przekonany, że ukrywany ucieka tylko przed natrętnym wierzycielem, to działa w błędzie, a więc brak jest wymaganej dla poplecznictwa umyślności. Podobnie, nie ma przestępstwa poplecznictwa, gdy ukrywający rzeczywiście wierzy zapewnieniom ściganego, że policja ściga go przez pomyłkę, ponieważ jest on w rzeczywistości niewinny. Przepis o poplecznictwie zabrania bowiem udzielania pomocy rzeczywistemu sprawcy przestępstwa, a nie każdej osobie ściganej. Nie podlega karze ten, kto ukrywa osobę najbliższą (art. 239 § 2), tj. osobę wskazaną w art. 115 § 11 KK. Nie dotyczy to jednak innych niż ukrywanie form poplecznictwa, np. zacierania śladów. Udzielenie osobie najbliższej pomocy w innej formie stwarza tylko możliwość zastosowania przez sąd nadzwyczajnego złagodzenia kary lub odstąpienia od jej wymierzenia. Takie same konsekwencje wywołuje popełnienie poplecznictwa z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą samemu poplecznikowi lub jego najbliższym (art. 239 § 3 KK). VI. Niezawiadomienie o przestępstwie. Prawo polskie nie zna powszechnego obowiązku prawnego zawiadamiania organów ścigania o znanym komuś fakcie popełnienia przestępstwa. Obowiązek taki mają jedynie instytucje państwowe i samorządowe (a więc kierujące nimi osoby), które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu (art. 304 § 2 KPK). Wszyscy pozostali obywatele mają tylko społeczny (a więc nie wywołujący żadnych skutków prawnych) obowiązek

zawiadomienia o przestępstwie (art. 304 § 1 KPK). Wyjątek od tej ogólnej zasady stwarza art. 240 KK, który zobowiązuje, pod groźbą odpowiedzialności karnej, do niezwłocznego zawiadamiania organów powołanych do ścigania o karalnym przygotowaniu albo o usiłowaniu lub dokonaniu pewnych czynów zabronionych, mianowicie: ludobójstwa (art. 118), zdrady głównej (art. 127), zamachu stanu (art. 128), szpiegostwa I (art. 130), zamachu na życie Prezydenta RP (art. 134), gwałtownego zamachu na jednostkę wojskową (art. 140), zabójstwa i morderstwa (art. 148), sprowadzenia powszechnego niebezpieczeństwa (art. 163), porwania samolotu lub statku (art. 166) albo porwania zakładników (art. 252). Obowiązek zawiadomienia powstaje tylko wtedy, gdy wiadomość o po pełnieniu jednego z wymienionych przestępstw jest wiarygodna . W literaturze jest rzeczą sporną, czy omawiane przestępstwo wymaga zamiaru bezpośredniego, czy też może być popełnione również w zamiarze ewentualnym. Wydaje się jednak, że określenie "mając wiarygodną wiadomość" wyklucza zamiar ewentualny, który opiera się tylko na przypuszczeniu (Kunicka-Michalska, System 2, 701). Nie podlega karze ten, kto zaniechał zawiadomienia z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym. Nie popełnia przestępstwa z art. 240, kto zaniechał zawiadomienia mając dostateczną podstawę do przypuszczenia, że organy ścigania wiedzą o przestępstwie. Nie popełnia przestępstwa również ten kto zapobiegł popełnieniu przestępstwa. Obowiązek zawiadomienia, przewidziany w art. 240 KK, powoduje uchy lenie tajemnicy dziennikarskiej (zob. art. 15 ustawy z 1984 r. Prawo prasowe oraz art. 180 § 4 KPK) i tajemnicy lekarskiej (art. 30 ust. 2 pkt. 1 i 2 ustawy z 1996 r, o zawodzie lekarza), nie ma natomiast, ze względu na tajemnicę adwokacką, obowiązku zawiadomienia o przestępstwach wskazanych w art. 240 KK adwokat, który uzyskał wiadomość w związku z udzielaniem pomocy prawnej (art. 6 ustawy z 1982 r. o adwokaturze - Dz.U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) ani duchowny, który dowiedział się o przestępstwie przy spowiedzi (art. 178 p. 2 KPK). VII. Inne przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. 1. Bezprawne naciski. Art. 245 KK przewiduje przestępstwo używania przemocy lub groźby bezprawnej w celu wywarcia wpływu na czynności świadka, biegłego, tłumacza, oskarżyciela lub oskarżonego. Drugą odmianą tego przestępstwa jest naruszenie nietykalności cielesnej takich osób w związku z ich czynnościami.

2. Wymuszanie zeznań. W art. 246 KK przewiduje się przestępstwo indywidualne, którego sprawcą może być tylko funkcjonariusz publiczny lub osoba działająca na jego polecenie. Strona przedmiotowa tego przestępstwa polega na stosowaniu przemocy, groźby bezprawnej lub na znęcaniu się fizycznym lub psychicznym nad inną osobą, w celu uzyskania określonych zeznań, wyjaśnień, informacji lub oświadczenia. Z kolei, w art. 247 § 1 KK kryminalizuje się czyn polegający na znęcaniu się nad osobą prawnie pozbawioną wolności. Typ kwalifikowany tego przestępstwa stanowi znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem. Przestępstwem jest również działanie funkcjonariusza publicznego, który, wbrew swemu obowiązkowi, dopuszcza do znęcania się nad osobą pozbawioną wolności (art. 247 § 3 KK). 3. Naruszenie tajemnicy postępowania karnego. Ochronie tajemnicy śledztwa i niejawnej rozprawy sądowej służy art. 241 KK. Przestępstwo przewidziane w tym przepisie występuje w dwóch odmianach: 1) publicznego rozpowszechniania bez zezwolenia wiadomości z postępowania przygotowawczego zanim zostały ujawnione w postępowaniu sądowym; 2) publicznego rozpowszechniania wiadomości z rozprawy sądowej prowadzonej z wyłączeniem jawności. Ad 1 ) Rozpowszechnianie musi być publiczne, to znaczy nie wystarczy przekazywanie wiadomości pojedynczej osobie lub kolejno pojedynczym osobom, lecz chodzi tu o rozpowszechnianie w sposób umożliwiający szybkie zapoznanie się z informacją nieokreślonej lub większej liczbie osób. Typowym rozpowszechnianiem publicznym jest dokonywanie go przy użyciu środków masowej informacji. Rozpowszechniane wiadomości pochodzić muszą z postępowania przygotowawczego, tzn. z akt tego postępowania lub od osób je prowadzących lub z urzędu w nim współdziałających (np. policjant, pracownik prokuratury) i dotyczyć czegoś więcej niż tylko faktu, że określone postępowanie przygotowawcze jest prowadzone. Osoby uczestniczące w postępowaniu przygotowawczym w charakterze świadków, pokrzywdzonych, podejrzanych nie popełniają przestępstwa z art. 241 KK, jeśli ujawniają informacje znane im skądinąd, nawet jeżeli zostały one włączone np. jako zeznania do akt postępowania. Będzie natomiast ujawnieniem informacji ze śledztwa publiczne rozpowszechnienie wiadomości o tym, czego świadek dowiedział się w czasie przesłuchania, np. wiadomości o kierunku śledztwa wynikającego z treści zadawanych pytań. Podejrzany o popełnienie przestępstwa nie może być podmiotem przestępstwa z art. 241 KK, jeśli działa w granicach przysługującego mu prawa do obrony. Nie jest przestępstwem z art. 241 KK zbieranie informacji

o zdarzeniu będącym przedmiotem postępowania przygotowawczego w inny sposób, np. przez prowadzenie tzw. "prywatnego śledztwa" przez dziennikarza. Nie może to jednak przekształcić się w poplecznictwo, czyli polegać na umyślnym utrudnianiu lub udaremnianiu postępowania przez udzielanie sprawcy pomocy w uniknięciu odpowiedzialności. Nie ma przestępstwa, jeśli rozpowszechniający wiadomości z postępowania przygotowawczego miał na to zezwolenie właściwego organu, a więc prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie albo jego przełożonych, a po wniesieniu aktu oskarżenia - zezwolenie sądu. Ad 2) Rozpowszechnianie publiczne wiadomości z niejawnej rozprawy t sądowej dotyczy rozpraw w każdym rodzaju postępowania sądowego, nie tylko w sprawach karnych. Przepis nie przewiduje tutaj uchylenia bezprawności przez wydanie odpowiedniego zezwolenia ani granicy czasowej obowiązywania zakazu rozpowszechniania. Prawo prasowe z 1984 r. (Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm.) przewiduje w art. 13: 1) zakaz wypowiadania w prasie opinii co do rozstrzygnięcia, w postępowaniu sadowym przed wydaniem orzeczenia w pierwszej instancji; 2) zakaz publikacji w prasie danych osobowych i wizerunku osób, przeciwko którym toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe, jak również danych osobowych i wizerunku świadków, pokrzywdzonych i poszkodowanych, chyba że osoby te wyrażą na to zgodę. W odniesieniu do osób, przeciwko którym toczy się postępowanie (ale nie w stosunku do świadków, pokrzywdzonych i poszkodowanych), ich zgoda może być zastąpiona zezwoleniem właściwego prokuratora lub sadu udzielonego Ze względu na ważny interes społeczny. Zakazy te nie są zagrożone sankcją karną za ich naruszenie; mogą jednak być podstawa roszczenia cywilnoprawnego. 4. Bezprawne samouwolnienie się. W art. 242-243 KK przewidziano przestępstwa związane z uwolnieniem (uwolnieniem się) osoby pozbawionej wolności. Przestępstwem jest według tych przepisów samouwolnienie się osoby pozbawionej wolności na mocy przeczenia sądu lub prawnego nakazu innego organu państwowego (np. postanowienia prokuratora o tymczasowym aresztowaniu, decyzji policji o zatrzymaniu podejrzanego). Nie jest pozbawieniem wolności w rozumieniu art. 242 KK umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym (OSNKW 86/1985). Sprawą przestępstwa z art. 242 KK może być tylko osoba faktycznie pozbawiona wolności, a nie osoba, wobec której wydano już odpowiednią decyzję, ale jeszcze jej nie wykonano. Kwalifikowanym typem samouwolnienia się jest popełnienie go w porozumienia z innymi osobami albo przy użyciu przemocy

Przykładem na przestępstwo z art. której ucieczka zakończyła się sukcesem. wyborów Prezydenta RP. 7. które godzi w prawidłowy. 6. Senatu. Art. która korzystała z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego bez dozoru (art. 42 KK. 239 KK. ubrania). Bezprawne uwolnienie więźnia. prawnie pozbawionej wolności przez sąd lub inny organ albo na ułatwieniu jej ucieczki (np. . Nowym typem przestępstwa jest niepowrócenie bez uzasadnionej przyczyny do zakładu karnego osoby korzystającej z przerwy w odbywaniu kary albo osoby. Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum. wykonywania zawodu.lub groźby jej użycia albo samouwolnienia się połączone z uszkodzeniem miejsca zamknięcia {art. I. 243 przewiduje przestępstwo polegające od strony przedmiotowej na uwolnieniu osoby.nie wchodzi tu w grę odpowiedzialność za pomocnictwo do samouwolnienia się. Art. Nadużycie czasowego zwolnienia. wyborów do samorządu terytorialnego lub. może być poplecznictwem z art. Poszczególne odmiany działania przestępnego opisane w tym przepisie dotyczą sporządzenia list kandydatów. Niestosowanie się do zakazu. Art. 244 może być prowadzenie pojazdu mechanicznego w okresie trwania zakazu orzeczonego na podstawie art. 242 § 4 KK). zgodny z ordynacją wyborczą. prowadzenia działalności lub prowadzenia pojazdów albo na niewykonaniu zarządzenia sądu o ogłoszeniu orzeczenia. protokołów lub innych dokumentów wyborczych. przyjmowania i obliczania głosów lub sporządzania list z podpisami obywateli. § 37. przez dostarczenie narzędzi. przebieg wyborów do Sejmu. przebieg referendum. sporządzanie list wyborczych. 248 KK przewiduje bardzo rozbudowany i wielowariantowy typ przestępstwa. Ponieważ przepis odrębnie typizuje (i zagraża surowszą karą) ułatwianie ucieczki . 244 KK ma charakter przepisu karnego chroniącego egzekwowanie wykonanie wyroku skazującego w zakresie niektórych środków karnych. 242 § 2-3 KK). 5. Przestępne naruszanie prawa wyborczego. Umyślne udzielenie pomocy w ukrywaniu się osobie. Przestępstwo to polega na (umyślnym) niestosowaniu się do orzeczonego przez sąd zakazu zajmowania stanowiska.

Natomiast ust. z 1993 r. III. Naruszenie tajności głosowania. jest przestępstwem z art. co ma oznaczać w tym kontekście pojęcie "nadużycie".przemocą. 248 mówi się "dopuszczeniu się nadużycia w sporządzaniu list z podpisami obywateli". 250 KK. II. 4 art. swobodnemu wykonywaniu biernego lub czynnego prawa wyborczego albo głosowania lub obliczania głosów . jeżeli nie weźmie udziału w wyborach. 248 jest mowa o "dopuszczaniu do nadużycia przy przyjmowaniu i obliczaniu głosów" (chodzi więc o tolerowanie działania innej osoby-z nie o własne nadużycie sprawcy). Bezprawny wpływ na wybory. o zapoznanie się z treścią głosu wyborcy w warunkach umożliwiających ustalenie jego tożsamości. jednak wydaje się. W art. że nie może być ono rozumiane szerzej niż umyślne naruszenie prawa. Przeszkadzanie wyborom. naruszający zasadę określoności przestępstwa.jest przestępstwem z art. 158 ustawy . 5 art. 2 . groźbą bezprawną lub przez nadużycie stosunku zależności . Chodzi. Czyn sprawcy może np. Art.W pewnych swych fragmentach art. 205) przewiduje dwa przestępstwa.U. odnoszące się do finansowania wyborów. IV. 158 zawarte jest przestępstwo niedopełnienia (przez członków komitetu wyborczego albo przez osoby upoważnione przez komitet wyborczy w tym zakresie) obowiązku sporządzenia i opublikowania sprawozdania finansowego po wyborach lub podania w sprawozdaniu danych fałszywych.Ordynacja wyborcza do Sejmu (Dz. Np. Inne przestępstwa wyborcze. w p. polegać na gro2eniu innej osobie zwolnieniem z pracy. 251 KK przewidziane jest przestępstwo naruszenia przepisów o tajności głosowania przez zapoznanie się z treścią głosu wyborcy wbrew jego woli. V. 248 KK sformułowany jest w sposób niejasny. 249 KK. poz. oczywiście. a w p.wpływu na sposób głosowania osoby uprawnionej albo zmuszania jej do głosowania lub powstrzymywania od głosowania. groźbą bezprawną lub podstępem. 1 art. Przeszkadzanie odbywaniu zebrań przedwyborczych. Wywieranie . W ust. Nie jest jasne. Zgoda wyborcy na zapoznanie się z treścią jego głosu powoduje brak przestępstwa z tego artykułu. jeżeli dokonywane jest przemocą. Nr 45.

to łączy je nie wspólny przedmiot ochrony. ale większą liczbę osób (np. które wiąże się z zakresem rzeczywistych lub potencjalnych odbiorców lub obserwatorów zachowania się sprawcy. które używane jest i w przepisach innych rozdziałów (np. to tak określone dobro jest przedmiotem ochrony art. lecz fakt. organizacji. 158 opisuje przestępstwo nieprzekazania na cel społecznie użyteczny przez pełnomocnika komitetu wyborczego niewykorzystanej nadwyżki środków finansowych pozyskanych na cele kampanii wyborczej. Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu. że nie pasowały one do żadnego z poprzednich rozdziałów części szczególnej. 177. Przestępstwo z art. Jeżeli przez porządek publiczny rozumieć pewien ład i spokój panujący w miejscach publicznych. Wzięcie zakładnika. Sprawca działa więc publicznie. być dostrzeżone przez nieoznaczoną liczbę osób (np. osoby fizycznej lub prawnej albo grupy osób do określonego zachowania się. na spotkaniu kandydata z wyborcami.art. II. Publiczne jest też działanie. Jego znaczenie może być też zróżnicowane w zależności od kontekstu. 254-257 i 260261 KK. a dobro wskazane w tytule rozdziału trudno potraktować jako wspólny im przedmiot ochrony. jeśli ma miejsce na ogólnie dostępnym zebraniu (np. Typy przestępstw zamieszczone w rozdziale XXXII KK zatytułowanym: "Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu" nie stanowią grupy jednolitej. W ramach przepisów tego rozdziału istotne wydaje się to znaczenie słowa "publicznie". Wykładnia tego znamienia. Pojęcie "wzięcia zakładnika" należy rozumieć jako pozbawienie człowieka wolności połączone z groźbą . w jakim znamię to jest użyte (Bogomiłska. 36). instytucji. przez zgromadzonych na zebraniu pracowników fabryki). gdy jego działanie może. działanie osoby przemawiającej do tłumu. Szereg przepisów tego rozdziału posługuje się znamieniem "publicznie" dla określenia sposobu działania sprawcy. Uwagi ogólne. Daszkiewicz. Sejmu lub organów samorządowych i na jawnych posiedzeniach sądu). odmiennie W. I. Co do pozostałych przepisów z tego rozdziału. nawet jeśli ich by przyszło tylko kilku) oraz na posiedzeniach kolegialnych organów publicznych (np. 213 i 216 KK) nie jest w doktrynie i orzecznictwie jednolita. § 38. art. wypowiedź w prasie) albo przez oznaczoną. 252 KK polega na wzięciu lub przetrzymywaniu zakładnika w celu zmuszenia organu państwowego lub samorządowego.

252 KK przewiduje się specyficzną postać czynnego żalu sprawcy dokonanego przestępstwa wzięcia zakładnika. wymagającej ukarania sprawcy dokonanego przestępstwa. gdy następstwem wzięcia lub przetrzymywania zakładnika jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu (art. 253 § 1 . 253 § 1 KK dotyczy tego właśnie procederu.strony do kryminalizacji czynów. 1. Nielegalna adopcja. polegających na wywożeniu ludzi za granicę w celu uprawiania tam przez nich prostytucji (tzw. Handel ludźmi.. wymagającej rozszyfrowania. jeżeli żądanie sprawcy nie zostanie spełnione. Należy więc przyjąć. na zmuszaniu do uwolnienia kogoś z więzienia albo do wygłoszenia oświadczenia określonej treści w TV. 252 § 2 KK). "O zwalczaniu handlu ludźmi i eksploatacji prostytucji". jeżeli sprawca taki odstąpił od zamiaru wymuszenia i zwolnił zakładnika (rozumie się. Ma on umożliwiać pertraktacje z porywaczem. a raczej używa pewnej nazwy. Umowy te zobowiązują państwa . Kwalifikowany typ tego przestępstwa zachodzi. Przepis ten najwyraźniej daje pierwszeństwo ochronie życiu i zdrowiu napastnika przed zasadą sprawiedliwości. że art. Mianowicie.spowodowania jego śmierci luli uszkodzenia ciała albo porównywalnej do tego krzywdy. Czynny żal i jego prawne konsekwencje nie dotyczą jednak kwalifikowanego typu przestępstwa. Przepis ten jest sformułowany ogólnikowo. chociaż przepis tego wyraźnie nie mówi) . Porównanie treści obu tych przepisów może sugerować. "handel żywym towarem"). 252 § 3 KK). "Zmuszanie do określonego działania" może polegać np. a także kryminalizacji innych form eksploatacji prostytucji. do ścigania i karania którego Polska jest zobowiązana na mocy umów międzynarodowych. Przestępstwo to jest podobnie skonstruowane do wymuszenia rozbójniczego (art.. że w art. przy którym inny jest jednak cel działania sprawcy. Rozszyfrowanie to jest dodatkowo utrudnione treścią art. zwłaszcza konwencji z 1950 r. III. że dobrowolnie. czego zabrania. 204 § 4 KK chodzi o wywożenie wbrew woli osoby wywożonej ("zwabia lub uprowadza"). Handel ludźmi. Karalne jest również przygotowanie do tego przestępstwa (art. bo i właściwie nie opisuje zachowania się sprawcy w sposób pozwalający obywatelom zorientować się."kto ' zwabia lub uprowadza inną osobę w celu uprawiania prostytucji za granicą"). natomiast w art.nie podlega on karze. 204 § 4 KK (. W § 4 art. Handel ludźmi jest przestępstwem. 282 KK).

że nawet organizowanie rażąco naruszającej ustawę i szkodliwej adopcji nie jest karalne. 253 § 1 KK grozi kara surowsza ("na czas nie krótszy od lat 3") niż za przestępstwo z art. uzyskaniem ewentualnych opinii odpowiednich instytucji. to znaczy. 253 § 1 KK (mimo braku elementu przełamania woli ofiary i braku elementu międzynarodowego) sugeruje. Trzeba też zauważyć. jako sprzeczny z wynikającą z Konstytucji zasadą nullum crimen sine lege certa. Jednakże. 253 § 1 KK. że odsyła do ustawy. że za przestępstwo z art. ewentualnie wprowadzi też ograniczenia o charakterze licencji na taką działalność. Sens określającego je przepisu polega na ochronie dobra adoptowanych dzieci. 253 § 1. w przeciwieństwie do art. Naruszanie wolności zgromadzeń. 254 KK) jest pewnym reliktem odpowiedzialności zbiorowej. Nielegalna adopcja. by miał on charakter międzynarodowy.KK o mniej groźną formę. by do znamion należał "cel osiągnięcia korzyści majątkowej". Przestępstwo to ma charakter umyślny. Wysokie zagrożenie karą w art. którego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamachu na osobę lub mienie (art. Taka interpretacja popada jednak w sprzeczność z faktem. jeśli sprawca kierował się innym celem. Do tego czasu działanie "wbrew przepisom ustawy" może polegać na działaniu wbrew przepisom KRO. Udział w tym . 204 § 4 KK ("od roku do lat 10"). która ureguluje tryb organizowania adopcji. 204 § 4 KK ani nie określa celu "handlu ludźmi". ustawodawca nie ujawnił. W sumie nale2y przyjąć. na organizowaniu adopcji wyłącznie w celu innym niż dobro dziecka. Udział w zbiegowisku publicznym. że ustawodawca miał na myśli cel groźniejszy. 253 § 2 KK przewiduje się przestępstwo organizowania adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy. 2. Przez organizowanie adopcji należy rozumieć działalność polegającą na wyszukiwaniu dzieci do adopcji i przyszłych rodziców wraz z doprowadzeniem do wyrażenia zgody przez rodziców biologicznych. z czego wynika. IV. że przepis art. bowiem czyn tam określony może być popełniony wobec innych osób "nawet za ich zgodą". Przez zbiegowisko publiczne rozumie się spontaniczne zebranie się w miejscu publicznym większej liczby osób. Uznanie za przestępstwo czynnego udziału w zbiegowisku publicznym. że art. bardziej dolegliwy dla osób będących przedmiotem handlu niż eksploatacja ich prostytucji. Ponieważ przepis mówi o działaniu "wbrew przepisom ustawy". nie może być z powodu tej sprzeczności stosowany. ani nie wymaga. a następnie orzeczenia sądu. o jaki cel w tym przepisie chodzi. np. Pewną niekonsekwencję w jego konstrukcji stanowi wymaganie. W art.

to wyczerpuje jednocześnie znamiona podżegania do przestępstwa (art. 255 § 3 KK). 255 ma oczywiście na myśli tylko czyny będące przestępstwami w świetle prawa polskiego.może być objęte tylko winą nieumyślną osoby. Omawiany przepis ma charakter wybitnie "policyjny" w tym sensie. Kwalifikowanym typem tego przestępstwa jest nawoływanie do zbrodni (art. w postaci śmierci człowieka. Typ kwalifikowany (art. . Pochwalanie przestępstwa może polegać na pochwalaniu konkretnego już popełnionego czynu przestępnego (np. że ma ułatwiać karanie uczestników zbiegowiska na uproszczonych zasadach wobec braku. przez twierdzenie. albo osoba. sprawca chce wziąć udział w zbiegowisku wiedząc. np. Przestępstwo udziału w zbiegowisku ma charakter umyślny. kto aktywnie włącza się do działań podejmowanych przez tłum. następstwo gwałtownego zamachu na osobę lub mienie ze strony zbiegowiska. 255 KK. który nie może się z niego wydostać. Jeśli nawoływanie takie skierowane jest do zindywidualizowanych osób. Przepis ten mianowicie przewiduje karę za udaremnianie przemocą lub groźbą bezprawną przeprowadzenia zgodnie z prawem zebrania. 260 KK przewiduje się typ przestępstwa. tzn. kradzieży dokonanej przez X-a) lub na wyrażaniu aprobaty popełniania przestępstw sformułowanej abstrakcyjnie. okrzyki. takich jak np.zbiegowisku bierze ten. jaką odegrały w zajściu poszczególne osoby. zgromadzenia lub pochodu albo ich rozpraszanie. 254 §. tzn. Art. ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia albo szkody w mieniu w znacznych rozmiarach . Gwałtowny zamach na osobę lub mienie i ewentualnie jego rezultat muszą być skutkiem działania zbiegowiska jako całości. że wspólnymi siłami dopuszcza się ono gwałtownego zamachu. 18 § 2 KK). Przestępne nadużywanie wolności wypowiedzi. na ogół. skutkiem pojedynczego wybryku jednego z uczestników nie pozostającego w związku ze zbiorowym zachowaniem się uczestników zbiegowiska. Przestępstwo czynnego udziału w zbiegowisku publicznym można traktować jako jaskrawe nadużywanie wolności zgromadzeń. czego dopuszcza się ono jako całość lub godzi się na to. że dokonywanie kradzieży jest godne pochwały i podziwu. możliwości dokładnego ustalenia roli. V. która umyślnie bierze udział w zbiegowisku. a nie np. Karalność publicznego nawoływania do przestępstwa lub pochwalania go przewidziana jest w art. która tylko z ciekawości obserwuje zajście. którego istotą jest uniemożliwianie obywatelom korzystania z tej wolności. Natomiast w art.2 KK) może być popełniony z winy mieszanej. rzucanie kamieniami. Nie jest uczestnikiem zbiegowiska przypadkowy przechodzeń.

jako że KK z 1969 r. a nie np. wyznaniowej lub z powodu bezwyznaniowości. jak też naruszanie nietykalności cielesnej osoby .przepis art.. 272 KK z 1969 r. Przestępstwo to musi być popełnione ze szczególnie zabarwionym zamiarem wyrażenia aprobaty dla faszyzmu. likwidujący wolności i prawa obywatelskie. a w zakresie ustroju państwowego system totalitarny oparty o monopartyjny system polityczny. takie jak np. jeżeli ich publikacja miała inne cele niż propagowanie faszyzmu (zwłaszcza poznawcze). że chodzi tu o totalitaryzm komunistyczny w jego wydaniu stalinowskim lub wzorujący się na tej odmianie totalitaryzmu. np. że art. rasowej. W ten sposób przepis nie obejmuje rozpowszechniania poglądów o negatywnych cechach pewnych grup ludzi (np. kryminalizował tylko publiczne pochwalanie faszyzmu) skłania do poglądu. nawet jeżeli sprawca chciał taką nienawiść wywołać lub godził się na to. 256 KK zawiera też typ przestępstwa "nawoływania do nienawiści na tle różnic narodowościowych. do pogromu). W porównaniu z art. propagowana w "Państwie" Platona. jeśli nie polegało to na nawoływaniu do nienawiści. lecz do "waśni na tle różnic narodowościowych itp. ze względu na bezwyznaniowość". Przez faszyzm należy rozumieć doktrynę historycznie zrealizowaną w postaci faszyzmu włoskiego i hitleryzmu w Niemczech. stosujący policyjny terror wobec przeciwników politycznych." . Propagowanie innego totalitarnego ustroju państwa dotyczy ustrojów porównywalnych z faszyzmem. rasowych. dlaczego ustawodawca nie przewiduje kary po prostu za wywoływanie nienawiści. Publiczne znieważanie grup ludności albo poszczególnych osób z powodu ich przynależności narodowej. Trzeba też pamiętać. Art. wyznaniowych albo . etnicznej. czy też znane w innych regionach świata fundamentalizmy religijne.Publiczne propagowanie ustroju faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa jest kryminalizowane w art. która zawiera w sobie hasła i poglądy skrajnie szowinistyczne i rasistowskie.. 256 KK. 256 KK jest ujęty bardziej enigmatycznie. w gronie rodzinnym lub towarzyskim. Nawoływanie do nienawiści jest bowiem nawoływaniem nie do określonego zachowania się (np. który mówił nie o nawoływaniu do nienawiści. etnicznych. Kontekst historyczny powstania tego fragmentu przepisu (jest on uregulowaniem nowym KK. na seminarium naukowym czy w prywatnej rozmowie. Nie jest więc propagowaniem faszyzmu cytowanie i publikowanie artykułów i książek autorów gloryfikujących lub propagujących faszyzm. Nie jest też przestępstwem niepubliczne propagowanie faszyzmu. rozpowszechniania poglądów antysemickich). lecz do określonej emocji. 13 Konstytucji RP. 256 KK powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. o historycznie znane utopijne doktryny totalitarne. Przy takim ukierunkowaniu nawoływania jest też niezrozumiałe.

258 § 2 KK zagrożony jest surowszą karą Surowszą karą zagrożone jest też zakładanie związku lub grupy przestępczej lub kierowanie nimi (art. Znieważanie takie nie musi mieć formy wypowiedzi zwerbalizowanej. W art. Zostało jednak zamieszczone w art. z tym. nie jest stworzeniem grupy zwykłe przygotowanie przestępstwa. Przez związek należy rozumieć trwały zespół ludzi (co najmniej 3 osoby). prochy ludzkie lub miejsce spoczynku zmarłego. To przestępstwo nie ma już nic wspólnego z nadużywaniem wolności wypowiedzi. 261 KK). należy przyjąć. 262 § 2 KK przewidziane jest z kolei przestępstwo ograbiania zwłok. Jest ono bliższe przestępstwom przeciwko mieniu. Naruszenie przepisów dotyczących broni palnej. Co do zorganizowanej grupy. Art. opluciu.z takich motywów . która dobrowolnie odstąpiła od udziału w związku lub grupie przestępczej i ujawniła przed organem ścigania wszystkie istotne okoliczności czynu lub zapobiega popełnieniu zamierzonego przestępstwa. System 2. tzn. np. 262 KK ze względu na podobieństwo przedmiotu czynności wykonawczej w obu paragrafach tego przepisu. oblaniu farbą. a więc mający pewne zasady przyjmowania członków. Podobny charakter ma przestępstwo z art. że obiektem znieważania majątku być zwłoki. 258 typ przestępstwa polegającego na udziale w zorganizowanej grupie albo w związku mającym na celu popełnianie przestępstw. dlatego przestępstwo to nazywane jest w skrócie znieważeniem grobu. 262 § 1 KK. Nadużyciem wolności wypowiedzi jest też znieważanie pomnika lub innego miejsca publicznego urządzonego w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby (art.stanowi przestępstwo z art. 258 § 3 KK). 257 KK. lecz może polegać na innym działaniu. 16 § 1 KK). struktura taka z pewnością musi być czymś więcej niż "porozumienie z inną osobą" w celu popełnienia przestępstwa (art. grobu lub innego miejsca spoczynku zmarłego. wyrabianie i handel bronią palną jest w . mający cechy zorganizowania. że pojęcie to oznacza zespół co najmniej 3 osób. Związek przestępny. Z drugiej strony. KK opisuje w art. 763). i ustalone zakresy kompetencji związane z programem działania związku (Tyszkiewicz. Udział w zbrojnym związku przestępnym (art. VII. Posiadanie. VI. 259 KK przewiduje bezkarność osoby. zasady podporządkowania i dyscypliny. Zorganizowana grupa przestępcza. zorganizowany w formie luźniejszej niż związek.

Nowym typem przestępstwa nieumyślnego jest spowodowanie utraty broni palnej lub amunicji (np. amunicji i materiałach wybuchowych. surowszą karą zagrożone jest nielegalne wyrabianie broni palnej lub amunicji. Posiadanie broni palnej lub amunicji bez wymaganego zezwolenia zagrożone jest karą w art. albo handel nią (art. jak i na wjeździe do Polski. Nie wypełnia znamion tego przestępstwa również np. a burta statku nie jest granicą państwową W art. np. Przestępstwem jest również udostępnienie broni palnej lub amunicji albo jej przekazanie osobie nieuprawnionej przez sprawcę. nie ma tu bowiem elementu przekroczenia polskiej granicy państwowej. Przestępstwo nielegalnego (wbrew przepisom) przekroczenia polskiej granicy państwowej jest typowym naruszeniem pewnego porządku administracyjnego. Naruszenia tajemnicy państwowej. 264 § 2 określony jest typ kwalifikowany nielegalnego przekroczenia granicy. Obejmuje ono zarówno nielegalne przekroczenie granicy polskiej polegające na wyjeździe z kraju. zgubienie jej) przez osobę. Przestępstwa przeciwko ochronie informacji. 263 § 2 KK). statek taki jest bowiem traktowany jak terytorium państwa polskiego w kontekście zasady terytorialności. między Turcją a Bułgarią. groźby lub we współdziałaniu z innymi osobami. o broni. Nie wymaga jednak zezwolenia posiadanie broni palnej wytworzonej przed 1850 r. 264 KK nie obejmuje natomiast czynów polegających na przekroczeniu bez zezwolenia granicy między innymi państwami. która broń legalnie posiada (art. 263 § 2 KK. § 39. 264 § 3 KK. który sam posiada ją legalnie (art. W zasadzie wolno posiadać broń palną tylko na podstawie zezwolenia wydawanego przez organy Policji. ale nie jest on jednak jej częścią terytorium. Organizowanie nielegalnego przekraczania granicy przez inne osoby ("przemyt ludzi") zostało skryminalizowane w art. VIII. 263 § 1 KK). Nielegalne przekroczenie granicy.Polsce ściśle reglamentowane przez ustawę z 1961 r. KK przewiduje dwa zasadnicze typy przestępstw przeciwko tajemnicy państwowej: a) ujawnienie tajemnicy i b) wykorzystanie wbrew przepisom ustawy informacji stanowiących tajemnicę państwową (art. 26Ś § 1 KK). dostanie się bez zezwolenia na polski statek w obcym porcie. jeśli czyn popełniono używając przemocy. I. 263 § 4 KK). Art. .

Przy stosowaniu przepisów karnych może się więc zdarzyć. wbrew przepisom ustawy. Drugą formą przestępstwa z art. informacji stanowiących tajemnicę państwową. mimo jej znaczenia dla wymienionych interesów państwa nie może być też uznana za tajemnicę państwową. jeżeli z jakichś powodów nie jest utrzymywana w tajemnicy albo stała się (np. za ujawnienie nieumyślne odpowiadać mo2e tylko ten. Naruszenie tajemnicy zawodowej i służbowej.Art. 265 KK jest wykorzystanie. gospodarczą lub naukową. II. Występuje ono wyłącznie z postaci przestępstwa umyślnego. Wiadomość. 2 ustawy z 1982 r. wykonywaną pracą. 265 § 1 KK nie ogranicza podmiotu tego przestępstwa do osób znających tajemnicę z tytułu funkcji publicznej lub upoważnienia. którego podmiotem może być każdy. to znaczy. Przestępstwa tego dopuszcza się np. ponieważ nie spełnia warunków przewidzianych w cytowanej definicji. że tajemnica uznana formalnie przez odpowiedni organ za tajemnicę państwową nie będzie za taką uznana przez sąd. 265 § 2 KK) zachodzi wtedy gdy informacja będąca tajemnicą została ujawniona osobie działającej w imieniu lub na rzecz podmiotu zagranicznego. Jest to tzw. działalnością publiczną. Przez tajemnicę zawodową rozumie się utrzymywaną w tajemnicy informację. której ujawnienie osobom nie upoważnionym może narazić na szkodę obronność. po to by po pewnym czasie móc je sprzedać z wysokim ryzykiem. poz. W przeciwieństwie do umyślnego ujawnienia. który znając tajną informację o inwestycji państwowej na określonym terenie. Nieumyślne ujawnienie tajemnicy państwowej kryminalizowane jest tylko w ograniczonym zakresie. że nie można jej już uważać za tajną Kwalifikowany typ przestępstwa ujawnienia tajemnicy państwowej (art. Art. funkcjonariusz państwowy. Ponieważ jednak mówi się w nim o wykorzystaniu "wbrew przepisom ustawy". z którą ktoś zapoznał się w związku z pełnioną funkcją. 265 § 3 KK). społeczną. w . przez bezprawne jej ujawnienie) na tyle szeroko znana. wykupuje przez pośrednika tanie grunty. że odsyła się tutaj do przepisów ustawowych określających sposób korzystania z tajemnicy przez osoby legalnie ją znające. materialna definicja tajemnicy państwowej. kto zapoznał się z nią w związku z pełnieniem funkcji publicznej lub otrzymanym upoważnieniem (art. bezpieczeństwo lub inny ważny interes Państwa". 271 ) definiuje tajemnicę państwową jako "wiadomość. odwołująca się do merytorycznego charakteru wiadomości. Zobowiązanie do zachowania tajemnicy może wynikać z ustawy (tak jest np.U. a nie do jej formalnego oznaczenia określoną klauzulą ("tajne") przez organ państwowy. Nr 40. o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej (Dz.

Wiadomo tylko. właściciel przedsiębiorstwa może zobowiązać pracowników do utrzymania w tajemnicy planów produkcji lub stanu zadłużenia firmy. 266 § 1 KK. że mogą one w konkretnym wypadku uznać.U. uzasadniony interes tej jednostki organizacyjnej tub obywatela. którą (funkcjonariusz publiczny) uzyskał w związku z wykonywaniem czynności służbowych. spółdzielczej lub społecznej jednostce organizacyjnej. który nie został uchylony. której ujawnienie nie narusza interesów wskazanych w podanej wyżej definicji ustawowej. Stan prawny w zakresie . że określona wiadomość jest na mocy decyzji kompetentnego organu utrzymywana w tajemnicy. czy też żadną z nich. 3 ust. odwołuje się do treści wiadomości stanowiącej tajemnicę. 1 ustawy z 1982 r. 266 § 2 KK zawarty jest przepis chroniący tajemnicę służbową. 266 § 1 KK mówi przecież oddzielnie. bo o niej art. wykorzystanie tajemnicy zawodowej jest przestępstwem z art. Z przepisu tego nie wynika jaki charakter ma tak określona tajemnica. 1 ustawy z 1982 r. a nie do formalnego jej oznaczenia przez odpowiedni organ jako tajemnicy służbowej. lecz także "informacji. ale źródłem takim może być także istota stosunku pracy oraz charakter wiadomości. poz. Definicja ta ma charakter materialny. 24).1997 r. z którą pracownik zapoznał się w związku z pełnieniem swoich obowiązków w państwowej. że nie jest to tajemnica służbowa. w tym sensie. 3 ust. tzn. że chodzi o wiadomość. Obowiązek ten może też wynikać z zobowiązania się określonej osoby na żądanie pracodawcy do nieujawniania pewnych faktów. Nie jest więc trafny pogląd SN wyrażony w uchwale z 16. W art. czy służbową. Dopiero w stosunku do takiej wiadomości można rozważać czy jest ona tajemnicą państwową. Art. o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej (Dz. np. poz. według którego źródłem obowiązku zachowania tajemnicy służbowej może być nie tylko zobowiązanie pracownika przez kierownika jednostki organizacyjnej do zachowania określonych rodzajów wiadomości w tajemnicy przez sporządzenie wykazów tajnych wiadomości.1. adwokackiej lub dziennikarskiej). (OSNKW 3-4/97.. a której ujawnienie może narazić na szkodę prawnie chroniony interes". 266 § 1 KK dotyczy jednak nie tylko tajemnicy służbowej. a której ujawnienie może narazić na szkodę interes społeczny. Nr 40. Z drugiej strony określenie tej tajemnicy bardzo przypomina definicję tajemnicy służbowej z art. Pojęcie tajemnicy służbowej zdefiniowane jest w art. 271 ). Ujawnienie wbrew przepisom ustawy (up. Punktem wyjścia jest jednak fakt.wypadku tajemnicy lekarskiej. Określenie danej tajemnicy jako służbowej nie jest jednak wiążące dla organów stosujących prawo karne. Jest to przestępstwo wnioskowe. według którego tajemnicą służbową jest wiadomość nie stanowiąca tajemnicy państwowej.

gdzie chodziło raczej o ochronę korespondencji jako sfery życia prywatnego. że otwiera on zamknięte pismo (np. lub art. 1. Naruszenie sfery życia prywatnego. Przestępstwem jest również ujawnienie innej osobie informacji uzyskanej w sposób opisany w art. wizualnym albo innym urządzeniem specjalnym. Tajemnica korespondencji. Kryminalizuje się w nim działanie podjęte w celu uzyskania informacji. Przepis art.). należy wyciągnąć wniosek. a polegające na zakładaniu lub posługiwaniu się urządzeniem podsłuchowym. Wydaje się natomiast. albo podłącza się do przewodu służącego do przekazywania informacji lub też przełamuje elektroniczne. Ochronie życia prywatnego służyć ma przepis karny zawarty w art. Tego rodzaju zachowanie się. choć może być uważane za niestosowne wścibstwo. 2. Naruszenie tajemnicy korespondencji. Zakres tego przepisu nie jest jasny. że przepis nie obejmuje takich czynów jak np.ochrony tajemnicy służbowej jest więc bardzo niejasny. Przekazywanie innej osobie informacji nielegalnie uzyskanej przy pomocy przyrządów wskazanych w art. 267 § 1 KK. czy też obserwowanie ludzi w miejscach publicznych przez lornetkę. fotografowanie innej osoby w miejscu publicznym przy użyciu teleobiektywu. Jest to więc ujęcie nieco inne niż w klasycznych przepisach karnych o ochronie tajemnicy korespondencji (np. nie narusza sfery życia prywatnego. 172 KK z 1969 r. Naruszenie sfery życia prywatnego. 267 § 2 KK jest przestępstwem z art. list). Określone w nim 532 przestępstwo polega na uzyskaniu bez uprawnienia informacji nie przeznaczonej dla sprawcy w ten sposób. 267 533 § 2 KK. że obejmuje on takie sytuacje jak założenie podsłuchu w telefonie. nawet jeżeli jej treść nie miała większego znaczenia informacyjnego. 253 KK z 1932 r. Uniemożliwianie lub utrudnianie dostępu do . art. 267 § 3 KK. nagranie rozmowy w cudzym mieszkaniu przez umieszczenie w nim ukrytego magnetofonu. do której sprawca nie jest uprawniony. IV. do której nie jest uprawniony". Przepis ten kładzie akcent na ochronę informacji przed jej uzyskaniem przez osobę nieuprawnioną. że z użycia w przepisie zwrotu "informacji. magnetyczne albo inne szczególne zabezpieczenie informacji. 267 § I KK chroni tajemnicę korespondencji. obserwacja zachowania się innej osoby przez zaglądanie do jej mieszkania przy użyciu teleskopu nastawionego na okno tego mieszkania. III. Nie ulega wątpliwości.

informacji. np. "włamanie się" do komputera wojskowego i skasowanie informacji o rozmieszczeniu broni albo zmiana zapisanej na dysku komputera urzędu skarbowego informacji o podatnikach i ich niezapłaconych zobowiązaniach podatkowych. Przepis ujmuje więc przestępstwo w nim opisane bardzo szeroko. 269 § 1 KK jest zakłócanie lub uniemożliwianie automatycznego gromadzenia lub przekazywanie informacji o szczególnym znaczeniu. a nawet zniszczenie notatek na kartkach papieru. usuwania lub zmieniania informacji nie sporządzonych indywidualnie dla określonej osoby. 269 dotyczy również niszczenia. Przestępstwem takim będzie np. uszkadzania. A więc i np. a także udaremnianie lub utrudnianie osobie uprawnionej zapoznania się z informacją jest przestępstwem z art. usuwanie lub zmienianie. zniszczenie lub uszkodzenie masowej gazety. skasowanie komuś pliku zawartego na dyskietce albo wprowadzenie do cudzego komputera wirusa. Typem kwalifikowanym jest też popełnienie opisanych wyżej czynów połączone z wyrządzeniem innej osobie znacznej szkody majątkowej (art. mianowicie drogą niszczenia albo wymiany nośnika informacji albo niszczenia lub uszkadzania urządzenia służącego automatycznemu przetwarzaniu. jeżeli opisany w art. Niszczenie przez osobę nieuprawnioną zapisu istotnej informacji albo jego uszkadzania. ale ma to być informacja o szczególnym znaczeniu dla obronności kraju. bezpieczeństwa w komunikacji. uszkadzania itd. Inną odmianą przestępstwa z art. Mimo tego szerokiego ujęcia. 268 § 3 KK). skasowanie zapisu informacji na kasecie magnetofonowej lub na wideokasecie. Znamiona tego przestępstwa wypełni np. uszkadzania. innego organu państwowego lub administracji samorządowej. zapisu informacji dokonywanego komercyjnie w wielu egzemplarzach. książki telefonicznej. 269 § 2 KK przewiduje przestępstwo dopuszczenia się opisanych wyżej czynów innym sposobem. jeśli zawierały one istotną informację. 268 § 2 KK). która spowodowała konieczność kosztownego jej odtwarzania albo doprowadziła do nieuzasadnionych wypłat pieniężnych. usuwania lub zmieniania zapisów na komputerowym nośniku informacji. nie wydaje się by zamiarem ustawodawcy było kryminalizowanie niszczenia. gromadzeniu lub przesyłaniu . 268 § 1 KK I czyn dotyczy zapisu na komputerowym nośniku informacji (art. funkcjonowanie administracji rządowej. Art. dokonującego zmian w treści informacji zapisanych na dysku komputera. Przepis nie dotyczy więc niszczenia. 268 § 1 KK. Art. skasowanie lekcji języka obcego na kasecie magnetofonowej nie wyczerpuje znamion tego przestępstwa. Kwalifikowany typ przestępstwa zachodzi. zniszczenie cudzego listu zawierającego istotne informacje. Przestępstwem takim będzie np. zmiana zapisów z zakresu księgowości biurowej.

II. weksla in blanco) niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę albo używanie takiego dokumentu (art. 270 § 1 KK przestępstwem jest podrabianie lub przerabianie dokumentu. kwit itp. jeżeli następuje ono w celu użycia sfałszowanego dokumentu za autentyczny. albo gdy może stanowić dowód faktu istotnego dla procesu rozwodowego. Definicja ta ujmuje więc pojęcie dokumentu szerzej od jego potocznego znaczenia. np. 115 § 19 KK). dyplom. Fałsz intelektualny dokumentu (art. Przestępstwo fałszowania dokumentu popełnione może być tylko w zamiarze bezpośrednim. ale może nabrać takiej cechy. Przygotowanie do fałszowania dokumentu jest karalne (art. Według art. a przestępstwo używania fałszywego dokumentu jako prawdziwego v zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym. w kontekście istnienia zobowiązania cywilnoprawnego. stosunku prawnego lub okoliczności mogącej mieć znaczenie prawne" (art. przerobienie daty. 270 § 1 KK używanie fałszywego dokumentu jako autentycznego. 271 KK) nie polega na . dopisywanie. Fałszowanie dokumentu może polegać na sporządzeniu przedmiotu imitującego autentyczny dokument. Fałsz materialny dokumentu. 270 § 2 KK). Na równi z fałszem dokumentu karane jest wypełnienie blankietu. numerek z szatni i inne tego rodzaju przedmioty stanowiące dowód istnienia stosunku prawnego.. 270 § 3 KK). Fałsz intelektualny dokumentu.informacji. zaopatrzonego cudzym podpisem (np. metryka. Dokumentem w rozumieniu prawa karnego jest "każdy przedmiot lub zapis na komputerowym nośniku informacji. albo na dokonywaniu zmian w autentycznym dokumencie. Prywatny list nie jest dokumentem. umowa. I. Przedmiot nie będący normalnie dokumentem może stać się dokumentem w rozumieniu prawa karnego w określonej sytuacji. Dokumentem jest zatem nie tylko zaświadczenie wystawione przez urząd. przez wyskrobywanie jego fragmentu. z którym związane jest określone prawo albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa. Nie jest więc przestępstwem z tego przepisu fałszowanie dokumentu w innych celach. jeżeli jego treść może mieć znaczenie prawne np. Taką samą karą jak fałszowanie dokumentu zagrożone jest w art. podrobienie cudzego podpisu. lecz także bilet kolejowy. § 40. Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów.

271 par. znamienny występowaniem u sprawcy celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. pisemne polecenie służbowe.jego sfałszowaniu w sensie fizycznym. gdy wystawcą dokumentu jest funkcjonariusz publiczny. weksel. gdy mamy do czynienia nie z poświadczeniem lecz jedynie z jedno lub dwustronnym oświadczeniem (OSNKW 17/1996). 271 KK mówi o poświadczeniu nieprawdy. 115 § 14 KK. 271 KK jest więc bliskie definicji dokumentu urzędowego w rozumieniu KPC (zob. pracownik w wypełnianej ankiecie personalnej napiszą nieprawdę . wpłacenie do banku określonej kwoty itp. powód w składanym sądowi pozwie. z umową sprzedaży. Pojęcie dokumentu w kontekście fałszu intelektualnego jest węższe niż ogólne prawnokarne pojęcie dokumentu zdefiniowane w art. 271 KK sformułowań. jeżeli autor skargi do władz. która go podpisała. Jest to przestępstwo indywidualne. których treść nie poddaje się sprawdzeniu według kryterium prawdziwości. w wystawianym dokumencie. ponieważ mamy tu do czynienia z dokumentami prywatnymi.to nie będzie to przestępstwo z art.. Tak więc np. 245 KPC: "Dokument prywatny stanowi dowód tego. lecz na wprowadzeniu do niego nieprawdziwej treści. i w którym stwierdza się pewne fakty. który jest wystawiany przez kompetentną osobę. Strona podmiotowa przestępstwa z art. Pojęcie dokumentu w ark. Wtedy. fakt ukończenia szkoły. 271 KK nie dotyczy też dokumentów. 273 KK).3 typ kwalifikowany. Nie obejmuje on więc sytuacji. że osoba. np. 271 KK wypadek mniejszej wagi. 244 KPC § I : "Dokumenty urzędowe. według których chodzi o dokument.Natomiast nie wchodzą tu w grę dokumenty prywatne (art. w którym poświadczono nieprawdę (art. Wynika to z użytych w art. wynik badania krwi na zawartość alkoholu. zaś w art. § 2: Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje Się odpowiednio do dokumentów urzędowych sporządzonych przez organizacje zawodowe. co do okoliczności mającej znaczenie prawne. Kodeks przewiduje w § 2 art. w której strony podają inną cenę niż rzeczywista. Działanie sprawcy polegać ma na poświadczeniu nieprawdy. Nie jest więc przestępstwem z tego artykułu poświadczenie nieprawdy przez pomyłkę nawet jeżeli można byłoby zarzucić sprawcy działanie z lekkomyślności lub niedbalstwa. spółdzielcze i inne organizacje społeczne w zakresie poruczonych im spraw z dziedziny administracji państwowej"). złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie"). Art. art. wchodzi jednak ewentualnie w . 271 KK polega na umyślności. sporządzone w formie przepisanej przez powołane do tego państwowe w ich zakresie działania. 115 § 13 KK) albo inna osoba upoważniona do wystawienia dokumentu. np. Przestępstwem jest również używanie dokumentu. samorządowe. Jego sprawcą może być tylko funkcjonariusz publiczny (zob. Art. stan majątkowy danej osoby. art. stanowią dowód tego co zostało urzędowo zaświadczone. 271 KK. np.

Art. Niszczenie. Przez posługiwanie się cudzym dokumentem tożsamości nale2y rozumieć używanie go jak własnego. Przestępstwa przeciwko wiarygodności znaków granicznych przewidziane są w art. przesuwania lub uczynienia niewidocznymi albo fałszywego wystawiania znaków granicznych. 155 ze zm. ukrywanie. Używane w tym przepisie pojęcia kradzieży lub przywłaszczenia mają to samo znaczenie co w art. Przepis ten dotyczy więc nie tylko dokumentów w całości należących do innej osoby. chroniąc wyznaczony nim stan posiadania.) przestępstwem jest podanie nieprawdziwych informacji lub zatajenie informacji w prospekcie wydawanym na podstawie tej ustawy. w połączeniu z podawaniem się za osobę wymienioną w dokumencie. W art. Niszczenie dokumentów lub znaków granicznych. uszkadzania. dowodów osobistych. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. paszportów). 275 § 1 KK dotyczy także dokumentów . Art. 272 KK stypizowane jest przestępstwo wyłudzenia poświadczenia nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd wystawcy dokumentu (np. Nr 35. 278 i 284 KK. 275 § 1.rachubę odpowiedzialność z art. Przepisy karne dotyczące czynów przeciwko dokumentom w sensie materiałów archiwalnych zawiera też ustawa z 1983 r. tzn. Wyłudzenie poświadczenia nieprawdy podstępem wymaga zamiaru bezpośredniego. Przepis ten przewiduje przestępność niszczenia.U. Przestępstwa przeciwko dokumentom tożsamości. 276 KK. 277 KK. Zasadniczym przepisem jest tutaj art. 271 KK przestępstwa zawierają ustawy dodatkowe. Nie stanowi przestępstwa z art. czynienie bezu2ytecznym lub usuwanie dokumentu. poz. 118 ustawy z 1991 r. poz. o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych (Dz.U. Nr 38. którym sprawca nie ma prawa wyłącznie rozporządzać jest przestępstwem określonym w art.3 KK. podstawienie innej osoby do badania lekarskiego). III. W art. 276 KK zniszczenie własnego dowodu osobistego (OSNKW 65/1975). Pokrewne przestępstwu z art. 277 KK dotyczy znaków granicznych rozgraniczających nieruchomości. lecz także dokumentów wspólnych. jeżeli spełnione są przesłanki tego przepisu. usuwania. Według art. np. 173). IV. umowy sporządzonej w jednym egzemplarzu. według którego przestępstwem jest kradzież lub przywłaszczenie dokumentu tożsamości albo pos1ugiwaaie się dokumentem stwierdzającym tożsamość innej osoby. uszkadzanie. 231 par. 274-275 przewiduje się szereg typów przestępstw odnoszących się do dokumentów stwierdzających tożsamo5ć osoby (np.

Według uzasadnienia do projektu KK (Uzas. w Polsce. W doktrynie prawa cywilnego precyzuje się (Z. s.in. Warszawa 1994. I. 115 § 9 KK ustawodawca wyjaśnił. jest zachowanie się sprawcy. Zapoczątkowano je w prawie karnym ZSRR. 45 częściowo definiuje pojęcie rzeczy. 274 KK przewid2iane jest przestępstwo zbywania własnego lub cudzego dokumentu tożsamości. książeczki oszczędnościowej. polegającą na rezygnacji z odróżniania przestępstw przeciwko mieniu społecznemu i przestępstw przeciwko mieniu prywatnemu. według . Identycznego zakresu dokumentów dotyczy art. stwierdzając: "Rzeczami w rozumieniu niniejszego kodeksu są tylko przedmioty materialne". Przestępstwa przeciwko mieniu.część ogólna. który kryminalizuje bezprawne przewożenie. że "rzeczą ruchomą lub przedmiotem jest także polski albo obcy pieniądz lub inny środek płatniczy oraz dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierający obowiązek II wypłaty kapitału.stwierdzających prawa majątkowe innej osoby. W zakresie przestępstw przeciwko mieniu KK wprowadza zasadniczą zmianę. udziału w zyskach albo stwierdzenie uczestnictwa w spółce". odsetek. Charakterystyczną cechą ówczesnych uregulowań prawnokarnych. a później przejęto w innych państwach m. Rozróżnienie to było charakterystyczne dla prawa karnego państw socjalistycznych. że na pojęcie rzeczy składają się dwie cechy: materialny ich charakter i wyodrębnienie z przyrody. Dodatkowe wyjaśnienie zawiera art. Radwański.. Uwagi ogólne. W związku z tym należy zauważyć. W art. np. 275 § 2 KK. gdy postępuje on tak z dokumentem wbrew woli właściciela dokumentu albo z naruszeniem zakazu administracyjnego zawartego w ustawie. 84) Kodeks posługuje się na oznaczenie przedmiotu przestępstwa terminologią cywilistyczną. w kontekście tego przepisu. przenoszenie lub przesyłanie za granicę dokumentu. W różnych przepisach rozdziału KK o przestępstwach przeciwko mieniu przewijają się pojęcia "rzecz" i "mienie". Prawo cywilne . dotyczących własności społecznej były drakońskie kary i szeroki zakres kryminalizacji często zacierający (przez używanie szerokiego i niejasnego pojęcia "zagarnięcie mienia społecznego") granicę między bezprawiem cywilnym a przestępstwem. Bezprawne. 110). że Kodeks cywilny w art. W art. § 41. 278 § 5 KK.

że to rozszerzone pojęcie rzeczy nie ma zastosowania np. Pojęcie "inne prawa majątkowe" obejmuje zarówno inne (niż własność) prawa rzeczowe. jako. 278 KK) polega na zabraniu cudzej rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia. że właściciel może. 3 i 4 art. po przypomnieniu sobie. kaloryfer wymontowany z budynku. 126 KW. Art. w sklepie. co nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia. w celu włączenia rzeczy przez sprawcę do swego majątku i . ponieważ kradzież. którą właściciel wyrzuca w celu pozbycia się. 278 dotyczy rzeczy ruchomej. Kradzież (art. wprowadza jednak pewną niejasność. tj. jednak rzeczy odłączone od nieruchomości. 1. paserstwa lub przywłaszczenia. Rzecz będąca przedmiotem kradzieży musi być cudza. Jeśli chodzi o pojęcie "mienia". o ile nie wchodzi w grę "lepsze prawo" właściciela. 44 KC). przywłaszczenie lub niszczenie cudzych rzeczy o wartości niemajątkowej (np. bezwartościowych w sensie ekonomicznym fotografii lub innych pamiątek) stanowi wykroczenie z art. to KC określa mienie jako "własność i inne prawa majątkowe" (art.którego przepisy § 1. tj. wyjęciu jej spod faktycznego władztwa innej osoby wbrew jej woli. mogą być przedmiotem kradzieży. nie wchodzi więc w grę np. Dokonanie kradzieży następuje w momencie nastąpienia skutku w postaci objęcia rzeczy we władztwo przez sprawcę (przestępstwo materialne). np. Kradzież zwykła. stanowić czyjąś własność lub być przedmiotem czyjegoś posiadania w sensie cywilnoprawnym. Nie ma zaboru. a więc właściciel nie dopuszcza się kradzieży zabierając rzecz z władztwa jej posiadacza. jak i prawa majątkowe wynikające ze stosunków zobowiązaniowych. Kradzież. kradzież rzeczy. Chodzi tu o rzeczy mające wartość ekonomiczną. przy przestępstwie rozboju. a więc nie jest możliwa kradzież nieruchomości i jej części składowych. Zabór ma być dokonywany "w celu przywłaszczenia". Działanie sprawcy kradzieży ma polegać na zabraniu rzeczy. np. tzn. 278 KK (a więc przepisy dotyczące kradzieży) stosuje się odpowiednio do kradzieży energii lub karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego. Wyjaśnienie to. gdyż może sugerować. po nią wrócić. w wagonie. Kradzież z włamaniem. jeżeli rzecz została zgubiona. paradoksalnie. jednakże posiadanie jest chronione tylko o tyle. Przepis o kradzieży chroni zarówno własność jak i posiadanie. Także rzecz stanowiąca współwłasność może być przedmiotem kradzieży popełnionej przez jednego współwłaściciela na szkodę drugiego. II. nie uważa się jednak za zgubienie rzeczy pozostawienie jej przez zapomnienie.

Kradzież może być popełniona tylko w zamiarze bezpośrednim. Bezprawne uzyskanie programu komputerowego. duszenie. 280 KK) polega na zabraniu cudzej rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia przy użyciu jednego z trzech wymienionych w przepisie sposobów: 1) używając przemocy wobec osoby. Włamaniem jest nie tylko działanie polegające na pokonaniu zabezpieczenia przez jego uszkodzenie. 278 KK przewiduje się kradzież. 1. wyłamanie drzwi. Rozbój. 127 KW lub przestępstwem z art. III. Ad 1) Przemoc wobec osoby oznacza bezpośrednie fizyczne oddziaływanie na człowieka. stanowiącą wypadek mniejszej wagi. np. lecz także pokonanie przeszkody w inny sposób. zagrożoną łagodniejszą karą (uprzywilejowany typ kradzieży). Przestępstwo rozboju (art. 279 KK. 2) grożąc natychmiastowym użyciem takiej przemocy. 289 KK. Ad 2) Groźba natychmiastowego użycia przemocy musi polegać na grożeniu pokrzywdzonemu słownie lub przez inne zachowanie . 278 § 2 KK tak samo jak kradzież ma być karany czyn polegający na uzyskaniu cudzego programu komputerowego bez zgody osoby uprawnionej. jeżeli sprawca działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. 3. np. W § 3 art. Rozbój i kradzież rozbójnicza. przecięcie kłódki. przez otwarcie zamka podrobionym kluczem. (OSNKW 65/1980). które uniemożliwia opór lub go przełamuje albo wpływa na kształtowanie się jego woli przez zastosowanie fizycznej dolegliwości. Kradzież z włamaniem to pojęcie interpretowane w orzecznictwie SN bardzo szeroko.postępowania z nią jak właściciel. wykręcenie ręki. gdy chodzi o pojazd mechaniczny. dokonana przez osobę nie mającą środków na ich nabycie. 3) doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. kradzież żywności lub lekarstwa. kradzież używania (furtum usus). będącą wykroczeniem z art. gdy waga czynu jest mniejsza ze względu na niską wartość przedmiotu kradzieży lub okoliczności zmniejszające winę sprawcy. Wypadek taki zachodzi wtedy. 2. Kradzież z włamaniem. w postaci kradzieży z włamaniem przewidziany jest w art. otwarcie kasy przez zastosowanie skradzionego hasła szyfrowego itp. Według art. np. Zabór rzeczy jedynie w celu jej krótkotrwałego używania stanowić może tzw. zerwanie plomby. uderzenie. Kwalifikowany typ kradzieży. Może to być np.

której grozi się zabiciem porwanego dziecka (zamach na życie) albo podpaleniem domu (gwałtowny zamach na mienie). w którym pokrzywdzony nie może się przeciwstawić zabraniu rzeczy. 280 § 2 KK). (stan bezbronności). Nie i ważność takiego rozporządzenia w świetle prawa cywilnego nie pozbawia czynu sprawcy cech przestępstwa. 281 KK) pod względem sposobów jej dokonania nawiązuje do opisu ustawowego przestępstwa rozboju. Wymuszenie rozbójnicze. IV. 252 KK. nie jest wymuszeniem rozbójniczym z art. przedmiotem. groźbą zamachu na życie lub zdrowie albo gwałtownego zamachu na mienie. Przepis o wymuszeniu rozbójniczym ma na celu ochronę mienia. podpisaniu weksla lub niekorzystnej umowy itp. 2. 282 KK działanie terrorysty. Np. który grozi zabiciem zakładników dla wymuszenia zwolnienia kolegów z więzienia. Rozporządzenie mieniem może polegać na wydaniu pieniędzy lub wartościowych przedmiotów. Inaczej jednak niż przy rozboju. nie może się poruszać wskutek odebrania mu kul.się sprawcy. Nie obejmuje więc wymuszenia innych działań niż rozporządzenie mieniem. np. Czyn taki będzie przestępstwem z art. Kradzież rozbójnicza. Stosowanie przemocy lub groźby następuje tu bezpośrednio po dokonaniu zaboru dla utrzymania się w posiadaniu zabranej rzeczy. środkiem lub sposobem (art. Chodzi tu zawsze o stan nieprzytomności lub bezbronności spowodowany innym działaniem niż przemoc. Przestępstwo wymuszenia rozbójniczego (art. sprawca kradzieży przyłapany został na gorącym uczynku i grożąc pistoletem oddala się ze skradzionym mieniem. użycie jednego z tych sposobów nie jest środkiem do zaboru mienia. Działanie sprawcy musi mieć na celu osiągnięcie korzyści majątkowej. pijany. Ad 3) Doprowadzenie do stanu nieprzytomności lub bezbronności jako sposób popełnienia rozboju polega na spowodowaniu stanu. która posługuje się taką bronią. Kwalifikowany typ rozboju zachodzi wtedy gdy sprawca posługuje się bronią palną. przy czym spełnienie groźby ma nastąpić w krótkim czasie po jej wyrażeniu. Przykładem tego przestępstwa może być wymuszenie zapłacenia okupu przez osobę. gdy jest kaleką itp. nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działa w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z inną osobą. Zachowanie się sprawcy wymuszenia rozbójniczego zmierzać . ponieważ jest odurzony narkotykiem. Kradzież rozbójnicza (art. uśpiony środkiem nasennym (stan nieprzytomności) albo też jest związany. 282 KK) polega na zmuszeniu innej osoby do rozporządzenia mieniem przemocą.

kradzieży rozbójniczej lub wymuszenia rozbójniczego. zniszczeniu. Decyduje tu więc zamiar sprawcy. np. gdy sprawca stosując groźbę zamachu na życie (np. bo doręczono mu ją przez pomyłkę. Przykład: X odmawia oddania w umówionym terminie pożyczonej od Y-ka książki lub zaprzecza. zaś rozporządzenie mieniem nie oznacza natychmiastowego wydania przedmiotów. Przepisy wspólne. albo w stosunku do prawa majątkowego. zachodzi wtedy.może również do zmuszenia innej osoby. prawo akcjonariusza do udziału w zyskach firmy. w stosunku do rzeczy. ale zmuszenie jej do wydania ukrytych w schowku pieniędzy wymuszeniem rozbójniczym. że rozbój. Przywłaszczenie (art. Świadome zaprzeczenie przez sprawcę wobec właściciela. które przez pomyłkę zapisano w pamięci komputera na rzecz innej osoby. by zaniechała działalności gospodarczej. Przepis o przywłaszczeniu nie dotyczy rzeczy nieruchomych. znajduje rzecz zgubioną. odmowa zwrotu rzeczy. Oznacza to bezprawne włączenie przez sprawcę cudzej rzeczy lub prawa do swego majątku lub wykonywanie wobec niego w inny sposób uprawnień właściciela. Zdaniem SN ma tu miejsce zabieranie rzeczy (art. W art. Przywłaszczone może być np. może być przywłaszczeniem. że ją pożyczył. rzecz została mu wypożyczona lub powierzona albo znalazła się w jego władaniu. zamknęła sklep stanowiący konkurencję dla sprawcy. Przy przywłaszczeniu nie występuje element zaboru bowiem sprawca włada już rzeczą lub prawem faktycznie. Podobnie. 284 KK) popełniane jest albo. 283 KK przewiduje się. Orzecznictwo SN przyjmuje. Tak więc zmuszenie ofiary do wyjęcia z kieszeni portfela i podania go sprawcy . Zachowanie się sprawcy określono w art. a nie wymuszenie rozbójnicze. 284 KK zwrotem "przywłaszcza sobie". 280 KK) a nie rozporządzenie mieniem (art. jeżeli towarzyszy temu zamiar zatrzymania rzeczy w swoim majątku.będzie rozbojem. rozboju. Przywłaszczenie. V. grożąc bronią palną żąda oddania mu pieniędzy. 282 KK). tak jak kradzież. konstrukcję przestępstwa mniejszej wagi. że rzecz posiada. Odnosi się ona do kradzieży z włamaniem. to jest tylko niesolidnym . co może się przejawiać w sprzedaniu lub darowaniu rzeczy. lecz rozporządzenie mieniem w (chociażby niedalekiej) przyszłości. gdyż zabieranie nie musi być własnoręczne. VI. bo nie zdążył jej przeczytać. np. dokonaniu w niej przeróbek. Jeżeli robi to dla przetrzymania jej jeszcze przez tydzień.

Tradycyjna wykładnia przepisów o przywłaszczeniu przyjmuje. oddanego mu na przechowanie. 285 KK.że prócz przywłaszczenia następuje tu nadużycie zaufania. np. a nie przywłaszczenie. Kwalifikowanym typem tego przestępstwa jest przywłaszczenie sobie przez sprawcę rzeczy powierzonej (zwane sprzeniewierzeniem). do swego księgozbioru lub sprzedać. paczka posłańcowi. narzędzia dane pracownikowi. jest to bowiem odrębnie stypizowane w art. KK przewiduje uprzywilejowany typ przywłaszczenia.dłużnikiem. kto wbrew woli abonenta korzysta z jego telefonu. która pod nieobecność abonenta telefonuje do Rio de Janeiro. Oszustwo. Przywłaszczenie jest przestępstwem. okazanego sprawcy. narażony jest na zapłacenie wyższego rachunku. gdy zachodzi wypadek mniejszej wagi (art. W takiej sytuacji. . a więc wchodzi w grę wyłącznie kradzież. Wykładnia ta nie wydaje się jednak trafna. w komis. Nadużycie telefonu. 284 § 3 KK). Przestępstwa z tego artykułu dopuszcza się np. osoba. Art. VII. do której ma dostęp. 284 KK. np. że nie dotyczy to sytuacji. gdy rzecz zostaje dana sprawcy tylko dla wykonania określonych czynności. skoro w takich sytuacjach sprawca może przywłaszczyć rzecz bez usuwania jej z władztwa innej osoby i niewątpliwie nadużywa okazanego mu zaufania. że znamion tego przestępstwa nie wypełnia ten. Polega ono na "uruchomieniu na cudzy rachunek impulsów telefonicznych" przez włączenie się do urządzenia telekomunikacyjnego. Natomiast ze sformułowania art. Ratio legis tego przepisu polega na zapobieganiu spowodowania szkody majątkowej po stronie abonenta telefonu. która wyłudza działanie automatu telefonicznego przez użycie bezwartościowego krążka' metalu zamiast żetonu. Nowy typ przestępstwa wprowadzono w art. 285 wynika. 286 KK opisuje przestępstwo oszustwa typu . że właściciel nie traci posiadania rzeczy. 121 § 2 KW wykroczenie o nazwie "szalbierstwo". który w razie wypełnienia przez sprawcę znamion tego przestępstwa. sprzątaczka. tym bardziej nie sprzeniewierzenie. np. Jeżeli natomiast chce włączyć ją. która podłącza się do cudzego aparatu poprzez przewód telefoniczny na zewnątrz mieszkania. użyczonego. Surowsza odpowiedzialność uzasadniana jest tu faktem. Znamion tego przestępstwa nie wypełnia też osoba. twierdzi się. VIII. Podobnie jak przy kradzieży. którego strona podmiotowa wymaga zamiaru bezpośredniego. to narusza przepis art. albo przez urządzenia centrali telefonicznej.

Niekorzystne jest nie tylko rozporządzenie mieniem powodujące uszczerbek w posiadanym już majątku. stan upojenia alkoholowego) zakłócenia świadomości ofiary albo jej niedojrzałość psychiczną (gdy pokrzywdzonym jest dziecko).podstawowego (art. by sprawca działał "w celu osiągnięcia korzyści majątkowej". 11-12). nabyciu rzeczy obciążonej wadą fizyczną lub prawną. oszukiwanie na mierze i wadze. przyjęciu zapłaty fałszywym banknotem. jak np. które powoduje utratę spodziewanej korzyści (lucrum cessans). i w późniejszych dziewiętnastowiecznych kodeksach karnych. 286 KK. tj. sprzedaży losu. 2) wyzyskanie błędu. Wprawdzie pewne rodzaje działań-oszukańczych. przez twierdzenie. sposobów. Jeżeli niekorzystne rozporządzenie mieniem przez "pokrzywdzonego" jest świadome . 286 § 3 KK). decydują kryteria ekonomiczne. ale jako samodzielny typ przestępstwa oszustwo występuje dopiero w ustawodawstwie karnym francuskim z 1791 r. natomiast wyzyskanie błędu polega na zaniechaniu skorygowania błędnego przekonania powstałego w świadomości pokrzywdzonego bez udziału sprawcy. Oszustwo jest stosunkowo młodym przestępstwem. na który padła wygrana. przez: 1 ) wprowadzenie w błąd.nie ma przestępstwa z art. 1-6). W dawnym polskim prawie karnym czyny określane współcześnie jako oszustwo mieściły się prawdopodobnie w szerokim pojęciu kradzieży (Lipkin. że wprowadza w błąd . 286 § 1) i typu uprzywilejowanego (wypadek mniejszej wagi . ponieważ przepis wymaga. Od strony podmiotowej oszustwo jest przestępstwem umyślnym kierunkowym. Rozporządzenie takie może polegać na kupnie rzeczy powyżej jej wartości lub sprzedaży rzeczy poniżej wartości. udzieleniu pożyczki.art. jeżeli kontrahent uświadamiał sobie istnienie ryzyka. czy rozporządzenie jest niekorzystne. Nakłonienie do zawarcia transakcji ryzykownej nie może być traktowane jako oszustwo. Wprowadzenie w błąd. wypłacie przegranej w grze oszukańczej. wypłaceniu przez ubezpieczyciela nienależnego odszkodowania. gdy sprawca wyzyskuje stałe (np. Trzeci sposób popełnienia oszustwa występuje wtedy. choroba psychiczna) lub przemijające (np. Sprawca oszustwa musi uświadamiać sobie. 286 KK. ale także takie. znane były już w prawie mojżeszowym i w prawie rzymskim (Lipkin. O tym. to wytworzenie w świadomości innej osoby fałszywego obrazu pewnego wycinka rzeczywistości (np. która nie będzie zwrócona. że sprzedawany metalowy zegarek jest złoty). 3) wyzyskanie niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Strona przedmiotowa oszustwa polega na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem jednym z trzech wymienionych w art.

który proponuje informację o miejscu gdzie samochód się znajduje w zamian za określoną kwotę pieniędzy. Polega ono na żądaniu korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. któremu poprzedniego dnia skradziono samochód. nawet jeżeli sprawcą jest osoba nie mająca nic wspólnego z kradzieżą. Opisane w art. Je2eli więc ktoś przekonuje nabywcę używanego samochodu o jego niezwykłych zaletach. 61 Prawa czekowego z 1936 r. Ten. Istotnym problemem jest rozgraniczenie oszustwa i niewywiązywania się z zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Szczególną postać przygotowania do oszustwa ubezpieczeniowego przewiduje art. kto zaciąga pożyczkę z góry zamierzając jej nie zwrócić . Natomiast nie jest oszustwem niezwrócenie pożyczki. w celu dokuczenia jej). szalbierstwo (art. IX. nawet jeżeli później tego nie uczynił. Czyn opisany w tym przykładzie wypełnia znamiona przestępstwa z art. Może jednak ponosić odpowiedzialność cywilnoprawną za wyrządzenie szkody (art. Oszustwo komputerowe. poz.U. telefonuje anonimowy rozmówca. 121 KW) oraz wystawienie czeku bez pokrycia. kto wprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w innym celu (np. w których błąd nabywcy ma charakter konkretny. 286 KK ustawodawca umieścił nowy typ przestępstwa podobny 560 do klasycznego oszustwa. 415 KC). ponieważ z istoty swej polega ona na przesadzie w ramach akceptowanej społecznie konwencji. przewidziane w art.) doprowadzając w ten sposób do niekorzystnego rozporządzenia mieniem i jednocześnie chce wypełnienia tych znamion (zamiar bezpośredni). Nr 37. Ten. co do roku produkcji samochodu. Przykład: Do X-a. Kryterium tego rozgraniczenia jest istnienie (w chwili popełnienia czynu) wymaganego przez przepis o oszustwie zamiaru.(wyzyskuje błąd itd. Nie dotyczy to jednak sytuacji. stanu licznika itp. 287 § 1 przestępstwo oszustwa komputerowego polega na takim zachowaniu się sprawcy. 286 § 2 KK. Nieosiągnięcie przez sprawcę oszustwa zamierzonej korzyści majątkowej jest dla bytu przestępstwa oszustwa bez znaczenia. 283). np. Pokrewnymi oszustwu czynami karalnymi są: tzw. 298 KK. to nie dopuszcza się przestępstwa. (Dz. który. Nie uważa się za oszustwo czynów polegających na wprowadzeniu w błąd kontrahenta przez posługiwanie się reklamą towaru. którą dłużnik w chwili jej zaciągania zamierzał zwrócić. działając w . W § 2 art.popełnia oszustwo (OSNKW 55/1972). nie dopuszcza się oszustwa.

288 KK odrębnie typizuje się przerywanie lub uszkadzanie kabla podmorskiego albo naruszanie przepisów dotyczących zakładania lub naprawy takiego kabla. XI. wyrwanie z korzeniami lub wykopanie. Wyrąb drzewa. sąd orzeka na rzecz pokrzywdzonego nawiązkę w wysokości podwójnej wartości drzewa. XII. Kradzieżą leśną nazywa się wyrąb drzewa w lesie w celu przywłaszczenia. ale uniemożliwia normalne posługiwanie się nim. X. wyjęcie z maszyny niedostępnej części. będący w istocie usiłowaniem kradzieży drzewa. np. Porwanie pojazdu. Przy przestępstwie tym występuje nawiązka w klasycznej postaci. Przestępstwo to popełnia np. wbrew potocznemu znaczeniu tego słowa. . Strona przedmiotowa przestępstwa z art. 288 KK polega na niszczeniu lub uszkodzeniu cudzej rzeczy lub uczynieniu jej niezdatną do użytku. Zniszczenie lub uszkodzenie mienia dokonane z lekkomyślności lub przez niedbalstwo sprawcy może być potraktowane jedynie jako naruszenie prawa cywilnego. że czyn taki. Ściganie tego przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego. gromadzenie lub przesyłanie informacji albo. W § 2 art. które nie powoduje fizycznego uszczerbku przedmiotu. rozumiany jest jako każdy sposób odłączenia drzewa od podłoża. powodującą księgowanie na jego koncie części odsetek klientów banku. pociąga za sobą odpowiedzialność jak za kradzież. również przez jego ścięcie piłą. Przestępstwo to jest występkiem umyślnym. Niszczenie lub uszkadzanie mienia. dolanie benzyny do mleka. Następująca po wyrębie kradzież wyrąbanego w lesie drzewa powoduje. Uczynienie niezdatnym do użytku polega na takim działaniu. ten kto wprowadza modyfikację do programu komputera bankowego. ponieważ w razie skazania za wyrąb drzewa albo za kradzież drzewa wyrąbanego lub powalonego. 2) wprowadza nowy zapis na komputerowym nośniku informacji. że sprawca odpowiada tylko za jedno przestępstwo kradzieży. Art.celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia innej osobie szkody: 1) wpływa na automatyczne przetwarzanie. 290 KK przesądza. zaś wyrąb traktuje się jako uprzednią czynność współukaraną. dające prawo do roszczenia o odszkodowanie. Kradzież leśna.

a więc np. mebli. XIII. Od strony podmiotowej przepis art. Praktycznie największe znaczenie ma paserstwo w odniesieniu do rzeczy pochodzących z czynów zabronionych . niezależnie od ich parametrów technicznych (zob. 127 KW). znanej w ustawodawstwie jako wykroczenie (art. a nie 289 KK. wyłącza autoalarm). 278. tj.Przestępstwo zaboru pojazdu mechanicznego w celu krótkotrwałego użycia (art. 289 KK dotyczy natomiast tylko pojazdów mechanicznych. Zabór pojazdu w celu krótkotrwałego użycia może się przekształcić w przywłaszczenie. 289 KW wymaga. kradzieży używania (furtum usus). zaś sama rzecz nie jest oznaczona co do swego rodzaju. Typem kwalifikowanym jest rozbójnicze porwanie pojazdu (art. gdy: 1) sprawca pokonuje zabezpieczenie pojazdu przed jego użyciem przez osobę nieuprawnioną (np. Może być to więc np. a które już nie. że kontynuowanie użycia pojazdu mechanicznego również w dniu następnym po zaborze wykracza poza pojęcie użycia krótkotrwałego. Różnica polega na tym. by sprawca wykroczenia dokonał zaboru rzeczy. OSNKW 27/1993). . które użycie jest krótkotrwałe. rzecz wręczona jako łapówka. Kwalifikowany typ tego przestępstwa występuje. wyłamuje zamek. biżuterii itp. 2) pojazd stanowi mienie znacznej wartości (zob. 289 KK) jest szczególną odmianą tzw. jego uszkodzenia albo jego części lub zawartości. Czyn przestępny z art. Paserstwo. Pojęcie krótkotrwałego użycia jest typowym znamieniem ocennym. by czyn popełniony był umyślnie (zamiar bezpośredni) i w "celu krótkotrwałego użycia". że przy zwykłym furtum usus nie jest wymagane. wydaje się. Trudno jest więc jednoznacznie orzec. Zabór w celu użycia innego niż krótkotrwałe jest kradzieżą. Można tylko przyjąć umownie pewne kryteria. 289/§ 3 KK). w których grozi niebezpieczeństwo utraty pojazdu. jeżeli sprawca zmieni zamiar i postanowi włączyć zabrany pojazd do swego majątku. pojazdów drogowych lub szynowych napędzanych umieszczonym w nich silnikiem (w tym również motorowerów przeznaczonych do poruszania się wyłącznie przy pomocy silnika. 3) sprawca porzuca samochód w stanie uszkodzonym albo w okolicznościach. 291-292 KK) są rzeczy pochodzące bezpośrednio z czynu zabronionego. pieniądze stanowiące zapłatę za szpiegostwo. zabór samochodu w celu używania go w czasie urlopu i następnego porzucenia narusza art. Paserstwo umyślne. przedmiot pochodzący z kradzieży. Np. 11 S § S KK). 1. używanie bez zezwolenia właściciela jego ubrania. np. art. Przedmiotem wykonawczym przy przestępstwie paserstwa (art.

2) pomoc do zbycia takiej rzeczy. Paserstwo nieumyślne (art. o której na podstawie towarzyszących okoliczności powinien i może przypuszczać. która zachowuje się podejrzanie. kupienie rzeczy nie występujących normalnie w prywatnym obrocie (np. Sprawca robi to jednak bez zamiaru popełnienia czynu zabronionego.jako przestępstwa przeciwko mieniu. oszustwa. sprawca musi chcieć lub godzić się na to. Paserstwo umyślne (art. tj. Przepisy o paserstwie stosuje się odpowiednio do programu komputerowego. kupienie książki ze śladem usunięcia stempla biblioteki. że jego czyn wypełnia znamiona przestępstwa z art. stąd jego umieszczenie w Kodeksie w tym rozdziale. przypuszczenie takie było możliwe. Paserstwo nieumyślne. 291 KK. Wchodzi jednak w grę również lekkomyślność. i paserstwa umyślnego. Poza typami kwalifikowanymi przestępstw przeciwko mieniu zawartymi w poszczególnych przepisach rozdziału XXXV KK. Strona podmiotowa tego przestępstwa polega na nieumyślności w obydwu jej postaciach. nabycie rzeczy po zadziwiająco niskiej (nie uzasadnionej innym powodem) cenie. Typy kwalifikowane przestępstw przeciwko mieniu. w art. 4) pomoc do ukrycia takiej rzeczy. niszczenia rzec . Jego winę określa Kodeks formułą charakterystyczną dla niedbalstwa ("rzecz. takie sytuacje. to niewątpliwie tym bardziej spełniony jest wymóg art. Kwalifikowana postać nieumyślnego paserstwa zachodzi gdy rzecz pochodząca z czynu zabronionego jest znacznej wartości. jeśli bowiem sprawca przewiduje możliwość pochodzenia rzeczy z czynu zabronionego. przywłaszczenia. 3) przyjęcie rzeczy uzyskanej za pomocą czynu zabronionego. Obejmuje to np. narzędzi chirurgicznych w dzień po głośnym przypadku okradzenia miejscowego szpitala). 2. oszustwa komputerowego. XIV. Paserstwo umyślne wymaga występowania po stronie sprawcy zamiaru. 294 KK przewiduje się zbiorcze określenie typów kwalifikowanych kradzieży. 292 KK. jak nabycie rzeczy na ulicy od osoby. przenosząc transakcję do bramy po zauważeniu przechodzącego policjanta. że została uzyskana za pomocą czynu zabronionego"). tzn. Znamieniem kwalifikującym jest . nadużycia telefonu. 291 KK) polegać może na jednej z czterech form zachowania się sprawcy: 1) nabycie rzeczy uzyskanej za pomocą czynu zabronionego. Niedbalstwo wymienione jest wyraźnie w przepisie. 292 KK) polega przedmiotowo na takich samych zachowaniach się sprawcy jak paserstwo umyślne.

§ 42. . Podmiotem nadużycia zaufania może być np. 296 KK stypizowane zostało przestępstwo powstałe z połączenia znanych poprzednio w polskim prawie karnym przestępstw niegospodarności i nadużycia zaufania. niszczenia rzeczy. porwania pojazdu. Mieniem 'znacznej wartości jest mienie. jeżeli sprawca dobrowolnie naprawił szkodę w całości. nadzwyczajnie złagodzić karę. którego ratio legis jest fakt. I. jak stwierdzono w uzasadnieniu do projektu KK. 115 § 5 KK). Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu. że chodzi o dobro szczególnego znaczenia dla kultury. pełnomocnik procesowy w sprawach majątkowych. Sąd może. 86). Sprawcą może być tylko osoba zobowiązana do zajmowania się sprawami majątkowymi wspomnianych podmiotów na podstawie przepisu prawnego. prawne i jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej . 294 KK). Nadużycie zaufania.znaczna wartość mienia lub fakt. Czynny żal przy przestępstwach przeciwko mieniu. ale z jego treści wynika. że w § 1-3 zostało uregulowane przestępstwo nadużycia zaufania. którego wartość w chwili popełnienia czynu zabronionego przekracza dwustukrotną wysokość najniższego miesięcznego wynagrodzenia (art. 295 KK ustawodawca przewiduje szczególną postać czynnego żalu dotyczącego dokonanych przestępstw przeciwko mieniu. mienie "jest wartością odnawialną" (Uzas. XV. albo zwrócił pojazd lub rzecz mającą szczególne znaczenie dla kultury w stanie nieuszkodzonym. oszustwa. Nadużycie zaufania (art. opiekun małoletniego. skoro wymienia się w nim osoby fizyczne.możliwe jest tylko nadzwyczajne złagodzenie kary. W art. 1. Określenie to obejmuje szeroki krąg osób. Niegospodarność. oszustwa komputerowego. a nawet odstąpić od jej wymierzenia wobec sprawcy kradzieży. Nadużycie zaufania. przywłaszczenia. decyzji właściwego organu lub umowy. że. nadużycia telefonu. a w § 4 przestępstwo niegospodarności. W art. dyrektor firmy lub inny pracownik zajmujący się jej sprawami majątkowymi. Jeżeli naprawienie szkody było częściowe . paserstwa (również gdy zachodzi typ kwalifikowany przewidziany w art.. Przepis ten nie używa wspomnianych nazw. mianowicie.a więc jest to wyliczenie wyczerpujące. 216§ 1 KK) jest przestępstwem godzącym w interesy majątkowe wszelkich możliwych podmiotów.

Pozostałe znamiona obu typów przestępstw pokrywają się. II. lecz tylko nie zachował ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. mimo że przewidywał albo mógł przewidzieć wypełnienie znamion z art. dotacji lub subwencji lub zamówienia publicznego. 296 § 2 KK). gwarancji kredytowej. nadużycia zaufania i niegospodarności. 2. 296 § 4 KK) jest przestępstwem nieumyślnym. Z ujęcia omawianego przepisu wynika. Przestępstwo z art. Oszustwo kredytowe lub subwencyjne. 115 § 7 i 6 KK). 115 § 7 i 5 KK oznacza szkodę przekraczającą dwustukrotną wysokość najniższego miesięcznego wynagrodzenia. Typem kwalifikowanym "drugiego stopnia". 297 KK określane w skrócie jako oszustwo kredytowe lub subwencyjne (która to nazwa nie oddaje całej jego treści) polega na przedkładaniu fałszywych lub stwierdzających nieprawdę dokumentów albo nierzetelnych pisemnych oświadczeń dotyczących okoliczności mających istotne znaczenie dla uzyskania kredytu. czyli przekraczającej tysiąckrotność najniższego miesięcznego wynagrodzenia (art. Do obydwu typów przestępstw. Sprawca działać ma w celu uzyskania wspomnianych świadczeń lub zamówienia. Przykład: X ubiegając się o kredyt. 296 § 5 KK). pożyczki bankowej. jeżeli tylko sprawca nie godził się na spowodowanie szkody majątkowej ani jej nie chciał. Nieumyślność w tym typie przestępstwa nie wyklucza umyślnego przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków. że wbrew jego usytuowaniu w rozdziale o przestępstwach przeciwko obrotowi gospodarczemu. jeżeli przed wszczęciem postępowania dobrowolnie i w całości naprawił wyrządzoną szkodę (art. Do znamion przestępstwa należy skutek w postaci znacznej szkody majątkowej co na mocy art. dotyczy on również interesów majątkowych poza sferą gospodarczą Od strony przedmiotowej zachowanie się sprawcy polegać ma na nadużyciu udzielonych mu uprawnień lub niedopełnieniu ciążącego na nim obowiązku.urzędnik państwowy w zakresie w jakim zajmuje się sprawami majątkowymi. Niegospodarność (art. 270 KK) albo stwierdzający . Niegospodarność. 296 § 4 KK. przedstawia w banku podrobiony (w sensie art. Tak więc przestępstwo nadużycia zaufania może być więc popełnione również przez zaniechanie. odnosi się przepis o niepodleganiu przez sprawcę karze. Typ kwalifikowany zachodzi. a więc różni się od nadużycia zaufania formą winy. gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (art. zagrożonym jeszcze surowszą karą jest wyrządzenie szkody majątkowej w wielkich rozmiarach.

albo w postaci zaspokojenia roszczeń pokrzywdzonego . a ponadto zataja. . 299 § 1 KK może to być każde przestępstwo. W tym wyliczeniu znalazły się: wytwarzanie lub obrót środkami odurzającymi lub psychotropowymi. pożyczki bankowej itd. 297 § 3 KK). 298 § 1 KK. lecz również papierów wartościowych lub innych wartości dewizowych. a więc sprawca musi działać umyślnie.powoduje bezkarność sprawcy (art. 298 kryminalizuje zachowanie będące w istocie swego rodzaju przygotowaniem do popełnienia oszustwa na szkodę instytucji ubezpieczeniowej. Nie jest więc jasne dlaczego ustawodawca daje przykładowe wyliczenie. praw majątkowych albo mienia ruchomego i nieruchomego. Pranie brudnych pieniędzy. Art. Gdyby X zgłosił szkodę w instytucji ubezpieczeniowej. IV. że przeciwko jego firmie prowadzona jest egzekucja. jakie to "w szczególności" mogą być przestępstwa. powodując wgniecenie karoserii. nie tylko pieniędzy. wbrew tej potocznej nazwie. Pranie brudnych pieniędzy. Czyn X-a kwalifikuje się z art. Art. Obowiązek taki wynikać będzie przeważnie z umowy. Wartości te są "brudne".jego czyn byłby już usiłowaniem oszustwa z art. że uszkodzenia dokonał nieznany sprawca . III. w celu uzyskania odszkodowania. Czynny żal sprawcy przestępstwa z art. stwierdzający. Oszustwo ubezpieczeniowe. przed wszczęciem postępowania. twierdząc. jeżeli pochodzą z korzyści związanych z popełnieniem przestępstwa przez inne osoby. że jest właścicielem cennej nieruchomości. Przepis dotyczy. 297 przewidziano odmianę tego przestępstwa polegającą na 574 zaniechaniu (wbrew ciążącemu na sprawcy obowiązkowi) powiadomienia o powstaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wstrzymanie lub ograniczenie wysokości udzielonego kredytu.nieprawdę (art. Przykład: X umyślnie uderza swoim samochodem w drzewo. 271 KK) dokument. 298 K polegający na dobrowolnym zapobieżeniu wypłacie odszkodowania przed wszczęciem postępowania (karnego) powoduje bezkarność popełnionego czynu. W § 2 art. 1. 299 KK przewiduje rozbudowany i wieloodmianowy typ przestępstwa "prania brudnych pieniędzy". Czynny żal w postaci dobrowolnego zapobieżenia. wykorzystaniu kredytu. pożyczki bankowej itd. Zachowanie się sprawcy polegać ma na spowodowaniu zdarzenia będącego podstawą do wypłaty odszkodowania w celu uzyskania odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia. w trakcie której zajęto konto firmy. 286 KK. Według sformułowania art.

handel bronią. Czynny żal. wymuszanie okupu. Współdziałanie pracownika banku. 299 KK ma w tym zestawieniu charakter przepisu szczególnego. Jego podmiotem jest osoba odpowiedzialna w banku. 299 § 3 KK. Współdziałanie to polegać ma na przyjmowaniu w gotówce. Od strony przedmiotowej przestępstwo to polega na wyliczonych w przepisie działaniach w stosunku do pieniędzy lub innych wartości. które mogą udaremnić lub znacznie utrudnić stwierdzenie ich przestępnego pochodzenia lub miejsca umieszczenia.prawem formie. pieniędzy lub innych wartości dewizowych. 299 § 4). Będzie to jednak pozorny zbieg przepisów. albo na świadczeniu innych usług mających ukryć ich przestępne pochodzenie lub innych usług w zabezpieczeniu przed zajęciem. Typ kwalifikowany. wbrew przepisom. amunicją lub materiałami wybuchowymi albo rozszczepialnymi. fałszowanie pieniędzy lub papierów wartościowych. Kwalifikowanym typem przestępstwa prania brudnych pieniędzy lub współdziałania w popełnieniu takiego czynu jest popełnienie ich w porozumieniu z innymi osobami (art. zajęcie albo orzeczenie przepadku. Zaniechanie powiadomienia. 299 § 2 KK przewiduje się przestępstwo będące współdziałaniem w praniu brudnych pieniędzy przez pracownika banku.przemyt. Zaniechanie niezwłocznego powiadomienia w przewidzianej . przestępnego pochodzenia przedmiotu operacji . . rozbój albo inne przestępstwo przeciwko mieniu wielkiej wartości. ponieważ art. 4. Zachowanie się wyczerpujące znamiona tego przestępstwa często wypełniać będą również znamiona umyślnego paserstwa. W art. Karze podlega także ten. ich wykrycie. kto wbrew obowiązkowi nie wyznacza osoby uprawnionej do przyjmowania informacji o operacjach finansowych lub osoby uprawnionej do udzielania takiej informacji (art. instytucji finansowej lub kredytowej za informowanie zarządu lub organu nadzoru finansowego o przeprowadzeniu operacji finansowej. Przestępstwem indywidualnym jest też przestępstwo określone w art. instytucji finansowej lub kredytowej. dokonywaniu ich transferu lub konwersji albo przejęciu ich w innych okolicznościach wzbudzających uzasadnione podejrzenie o ich przestępnym pochodzeniu z czynów określonych w § 1 art. pomoc do przenoszenia ich własności lub posiadania albo podejmowania innych czynności. 299 KK. mianowicie może to być: przyjmowanie. 3. mimo że okoliczności przeprowadzenia operacji finansowej wzbudzają uzasadnione podejrzenie. 2.jest wypełnieniem znamion tego przestępstwa. przekazywanie lub wywożenie za granicę.

W art. Przestępstwo tzw. umyślnego bankructwa opisane jest w art. Kodeks zna także przestępstwo lekkomyślnego bankructwa (art. darowywanie. Sprawcą tego przestępstwa może być tylko dłużnik. Polega ono na udzieleniu wierzycielowi korzyści majątkowej lub jej obietnicy za działanie na szkodę innych . Polega ono na umyślnym doprowadzeniu do swojej niewypłacalności lub upadłości przez sprawcę. 302 § 2 KK. że dłużnik spłaca lub zabezpiecza tylko niektórych wierzycieli. uszkadzanie albo rzeczywiste lub pozorne obciążanie składników swego majątku przez dłużnika. Zachodzi on wtedy. gdy opisany wyżej czyn popełniany jest w stosunku do mienia zajętego lub zagrożonego zajęciem. V. zaciąganie zobowiązań lub zawieranie transakcji oczywiście sprzecznych z zasadami gospodarowania. 300 KK. że sprawca tworzy nową jednostkę gospodarczą i przenosi na nią składniki swego majątku. Przekupstwo wierzyciela jest przestępstwem z art. Przestępstwa na szkodę wierzycieli. któremu grozi niewypłacalność lub upadłość. przy którym wchodzi w grę wyłącznie wina nieumyślna w postaci lekkomyślności. . jeżeli zapobiegło to popełnieniu innego przestępstwa. który jest dłużnikiem kilku wierzycieli.Kwalifikowany typ tego przestępstwa (tzw. zbywanie. że nie może zaspokoić wszystkich wierzycieli. 300 § 2 KK. ukrywanie. 301 § 1 KK przewiduje przestępstwo udaremniania lub ograniczania zaspokojenia należności kilku wierzycieli przez ich dłużnika dokonywane w taki sposób. Sposobem popełnienia tego przestępstwa ma być usuwanie. Rozdział XXXVI KK zawiera szereg przestępstw na szkodę wierzycieli.299 § 5). Strona przedmiotowa tego przestępstwa polega na tym. uiszczenie. działając przez to na szkodę pozostałych. udaremnianie egzekucji) przewidziany jest w § 2 art. Art. 299 § 8 KK. Szczególną postać czynnego żalu przewiduje art. 309. 302 § 1 KK przewidziano przestępstwo umyślnego bezprawnego faworyzowania niektórych wierzycieli przez dłużnika. Drugi typ kwalifikowany zawiera § 3 art. Sposobem popełnienia tego przestępstwa może być trwonienie części składowych majątku. który znajduje się w takim położeniu majątkowym. 301 § 3). 300 § 1 KK dotyczy przestępstwa umyślnego udaremniania lub uszczuplania zaspokojenia wierzyciela przez sprawcę. przy czym sprawca działa w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego. Elementem kwalifikującym jest tu wyrządzenie szkody wielu wierzycielom. lub osiągnięcie znacznej korzyści majątkowej przez osobę współdziałającą lub samego sprawcę. Przepis ten zapewnia bezkarność sprawcy ujawniającemu organom ścigania informacje dotyczące uczestników przestępstwa i okoliczności jego popełnienia. Art.

usuwanie. przerabianie lub podrabianie dokumentów dotyczących tej działalności. Wyrządzenie szkody majątkowej (osobie fizycznej. takiej. Nierzetelne prowadzenie dokumentacji. VII. tzn. Jest to przestępstwo umyślne. Przestępstwem przewidzianym w tym samym przepisie jest również nieprowadzenie dokumentacji działalności gospodarczej. pobieranie wyższych niż maksymalne dopuszczalne w pieniężnych stosunkach kredytowych odsetek. Zgoda pokrzywdzonego nie wyłącza tu odpowiedzialności karnej. ukrywanie. osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej) przez prowadzenie dokumentacji działalności gospodarczej w sposób nierzetelny lub niezgodny z prawdą jest przestępstwem z art. który w takiej sytuacji korzyść przyjmuje lub jej żąda (art. przy której jej niekorzystny charakter jest widoczny na pierwszy rzut oka. Lichwa w sensie ścisłym. Karze podlega również wierzyciel.wierzycieli w związku z postępowaniem upadłościowym lub zmierzającym do zapobieżenia upadłości. W odniesieniu do obu tych przestępstw Kodeks przewiduje zagrożony łagodniejszą karą wypadek mniejszej wagi (art. 303 § 1 KK. gdy sprawca tych przestępstw wyrządza znaczną szkodę (art. 303 § 3 KK). musi szybko sprzedać cenną rzecz. a więc sprawca musi mieć świadomość istnienia przymusowej sytuacji lub przewidywać taką możliwość i godzić się na to. bez potrzeby zastanawiania się i uwzględniania różnych elementów ekonomicznych. prawnej lub jednostki organizacyjnej bez osobowości prawnej przez zawarcie umowy nakładającej na nią obowiązek świadczenia oczywiście niewspółmiernego ze świadczeniem wzajemnym. że jego czyn jest jej wykorzystaniem. Przestępstwo lichwy przewidziane w art. Jest to jednak obecnie przepis martwy wskutek zaniechania przez RM ustalania wysokości . to sytuacja w której pokrzywdzony zmuszony jest przez okoliczności do pogodzenia się z niekorzystną transakcją. XXV przepisów wprowadzających KC. 304 KK polega na wyzyskaniu przymusowego położenia innej osoby fizycznej. by uniknąć kary zastępczej za grzywnę albo by kupić lekarstwo dla chorego członka rodziny. Lichwa. tzn. np. 303 § 2 KK). przewidziana jest jako przestępstwo w art. 302 § 3 KK). Typ kwalifikowany zachodzi natomiast wtedy. VI. Sprawca wykorzystuje tę sytuację dla zawarcia umowy oczywiście niekorzystnej dla pokrzywdzonego. Przykładowe formy popełnienia tego przestępstwa wymienione w przepisie to niszczenie. Przymusowe położenie.

Rozszerzenie pojęcia podmiotu. 306 kryminalizowane są działania godzące w interesy konsumentów. VIII. podrabianiu lub przerabianiu znaków identyfikacyjnych.odsetek maksymalnych. daty produkcji lub daty przydatności towaru lub urządzenia. Domniemanym znamieniem tego przestępstwa jest. znamienne celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Dlatego też do znamion tego przestępstwa należy zagrożenie. X. że np. przez działanie sprawcy. 1. IX. że został on odwołany). że chodzi o towar przeznaczony do sprzedaży lub do przekazania konsumentom w innej formie. Przepis nie mówi (w przeciwieństwie do poprzednio obowiązującego uregulowania). a polegające na usuwaniu. Jest to przestępstwo kierunkowe. Uregulowania wspólne. na rzecz której dokonywany jest przetarg. Jest bowiem rzeczą oczywistą. przez rozgłoszenie. które modyfikują zasady odpowiedzialności za przestępstwa gospodarcze lub za niektóre z nich. przez niedopuszczenie uczestników przetargu do udziału w nim przy pomocy groźby lub przez przekupienie ich. że rozpowszechnianie prawdziwych informacji nie może być przestępstwem nawet jeżeli jest to niekorzystne dla osoby lub instytucji na rzecz której dokonuje się przetargu. szkodą dla ich interesów. 308 . przez fikcyjne oferty. Usuwanie lub fałszowanie oznaczeń towaru. 305 KK przewidziane jest przestępstwo pozostające w związku z publicznym przetargiem. 305 § I KK) może być popełnione dowolnymi sposobami: przez wprowadzenie w błąd jego uczestników (np. działając na szkodę właściciela mienia albo osoby lub instytucji na rzecz której przetarg jest dokonywany. Przepis art. Nie ulega jednak wątpliwości. 307-309 KK zamieszczone są przepisy. Przedmiotem ochrony jest interes właściciela mienia albo osoby lub instytucji. W § 2 art. które polega na rozpowszechnianiu informacji lub przemilczeniu okoliczności mających istotne znaczenie dla zawarcia umowy będącej przedmiotem przetargu albo wchodzi w porozumienie z inną osobą. że rozpowszechniane informacje mają być nieprawdziwe. Udaremnienie przetargu. usunięcie znaku identyfikacyjnego lub daty produkcji urządzenia używanego przez "sprawcę" nie mogło być przedmiotem zainteresowania ustawodawcy. Udaremnienie lub utrudnienie przetargu publicznego (art. W art. W art.

Przestępstwa przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi. jeżeli chodzi o przestępstwo określone w art.sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Art. Czynny żal. fizycznej grupy osób lub podmiotu nie mającego osobowości prawnej. Mianowicie. Fałszowanie pieniędzy uważane jest za zjawisko na tyle niebezpieczne. Sformułowanie to można wyjaśnić tylko sięgając do wykładni historycznej. kto zajmuje się sprawami majątkowymi osoby prawnej. znaków urzędowych i narzędzi pomiarowych. Ponadto przepis ten używa niezrozumiałego na pierwszy nut oka zwrotu "innej osoby prawnej". Fałszowanie pieniędzy. użycie słowa "innej" miało więc sens. Fałszowanie pieniędzy. że ustalona w nim reguła odnosi się do wszystkich przestępstw z tego rozdziału. które nie określają podmiotu przestępstwa jako dłużnika lub wierzyciela. 3. 296 lub 299-305 KK. Przepis ten jest nieprecyzyjny. że za przestępstwa z rozdziału XXXVI KK odpowiada jak dłużnik lub wierzyciel. że stało się przedmiotem ratyfikowanej przez . 309 KK rozszerza granice grzywny orzekanej obok kary pozbawienia wolności. 299 (pranie brudnych pieniędzy). 2. Podwyższenie wysokości grzywny. I. W razie. przez przeoczenie pozostawiając słowo "innej". 307 KK reguluje kwestię czynnego żalu sprawców przestępstw określonych w art. 297 § 1 (oszustwo kredytowe lub subwencyjne) lub art.postanawia. co jednak nie ma żadnego znaczenia normatywnego. 10 ustawy o ochronie obrotu gospodarczego -z 1994 r. W rozdziale tym są jednak przepisy. 308 KK (art. nie wyjaśniając w stosunku do czego osoba prawna ma być inna. w poprzedniku art. W obecnym uregulowaniu skreślono słowa "Skarbu Państwa lub". Jeżeli szkoda została naprawiona w znacznej części . bowiem sugeruje. Natomiast według art.sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie a nawet odstąpić od wymierzenia kary. Art. 309 KK można wymierzyć grzywnę w wysokości do 2000 stawek dziennych. Według ogólnej reguły grzywnę wymierza się w wysokości do 360 stawek dziennych.) używano zwrotu "Skarbu Państwa lub innej osoby prawnej". papierów wartościowych. § 43. 296 § 3 (nadużycie zaufania wyrządzające szkodę w wielkich rozmiarach). gdy po dokonaniu przestępstwa sprawca dobrowolnie naprawił w całości szkodę . Do nich więc to rozszerzenie kręgu podmiotów odnosić się nie może. art. 1.

2. przechowania. jest typem uprzywilejowanym zagrożonym w art.U. przyjmując. przesyłania albo pomagania do jego zbycia lub ukrycia. który sprawca otrzymał jako prawdziwy. że przeciętnie doświadczony człowiek. przyjmując taki przedmiot w normalnych okolicznościach nie mógłby od razu zorientować się. by wytworzenie to miało na celu puszczenie go w obieg. a także przyjęcia go w tym celu. która tylko chce wypróbować swoje umiejętności. udziału w zyskach lub stwierdzenie uczestnictwa w spółce. Podrobienie polega na wytworzeniu przedmiotu imitującego pieniądz. z 1934 r. Przygotowanie. 310 przewiduje się możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary w razie fałszowania lub puszczania w obieg będącymi wypadkami mniejszej wagi. Puszczanie w obieg fałszywego pieniądza. Analogicznie traktowane są takie same działania w stosunku do innych środków płatniczych. dokumentów uprawniających do otrzymania sumy pieniężnej lub zawierających obowiązek wypłaty kapitału. Dobrem chronionym przez ten przepis jest pewność i bezpieczeństwo obrotu pieniężnego oraz interesy majątkowe osób biorących udział w tym obrocie. przenoszenia.Polskę (Dz. Przerobienie natomiast polega na zmianie dokonywanej w autentycznym banknocie lub monecie. że jest to falsyfikat (OSNKW 161/1975). 310 KK. z tym. Dlatego też w orzecznictwie SN ogranicza się w pewnym stopniu zakres tego przepisu w drodze wykładni. że niektóre jego odmiany wymagają ponadto istnienia u sprawcy celu puszczenia w obieg. Puszczanie w obieg. Są to przestępstwa umyślne. przewożenia. przez osobę. 919) konwencji międzynarodowej o zwalczaniu fałszowania pieniędzy. 310 przewiduje się przestępność puszczania w obieg fałszywego pieniądza lub dokumentu. Nr 102. W § 2 art. przy czym przepis nie wymaga. Strona podmiotowa fałszowania pieniędzy polega na umyślności w postaci zamiaru bezpośredniego. 3. Jest to więc ujęcie bardzo szerokie. 312 KK znacznie łagodniejszą karą. poz. odsetek. W § 3 art. Od strony przedmiotowej polega ono na: 1) podrobieniu lub przerobieniu polskiego lub obcego pieniądza lub 2) usunięciu z niego znaku umorzenia. 310 § 4 KK przewiduje się przestępność przygotowania do fałszowania pieniędzy i do czynów . że podrobieniem jest tylko wytworzenie przedmiotu o takim stopniu podobieństwa do pieniędzy. bo formalnie przepis obejmuje nawet podrobienie pieniądza np. W art. W polskim prawie karnym przestępstwo to określone jest (jako zbrodnia) w art. z reguły na nadaniu mu wyglądu pieniądza o wyższym nominale.

44 § 6 KK) pieniędzy. Fałszowanie narzędzi pomiarowych. II. Nr 55. Podrabianie lub przerabianie urzędowych znaków wartościowych (np. Przepisy dotyczące legalizacji narzędzi pomiarowych zawiera ustawa z 1993 r. 4. mające istotne znaczenie dla nabycia. rozpowszechnia nieprawdziwe informacje lub przemilcza informacje o stanie majątkowym oferenta. Karalne jest również używanie w obrocie publicznym przedmiotów opatrzonych takimi sfałszowanymi znakami. znaczków pocztowych lub skarbowych) albo usunięcie z nich oznak umorzenia jest przestępstwem z art. używanie albo przechowywanie w celu puszczenia w obieg. chociażby nie stanowiły własności sprawcy. Jego znamiona wypełnia ten kto w dokumentacji związanej z obrotem papierami wartościowymi. . 313 § 1 KK. 604 art. 311 KK zawiera typ przestępstwa związanego z obrotem papierami wartościowymi. 6. 314 KK. 248). 1 ustawy . dokumentów i znaków wartościowych sfałszowanych lub z usuniętą oznaką umorzenia oraz sfałszowanych narzędzi pomiarowych. które służyły do popełnienia przestępstwa z rozdziału XXXVII KK. 5. zbycia papierów wartościowych. chociażby to miało być połączone ze zniszczeniem przedmiotu (art. a także przedmiotów.Prawo o miarach (Dz.U.wymienionych w § 2 art. jeżeli dokonywane jest w celu użycia w obrocie publicznym . uiszczenie opłaty skarbowej lub wynik badania. Art. Podrobione lub przerobione znaki urzędowe ustawa nakazuje usunąć. 316 KK zawiera przepis przewidujący obligatoryjny przepadek (por. Fałszowanie dokumentacji w obrocie papierami wartościowymi.jest przestępstwem z art. 316 § 2 KK).Prawo o publicznym obrocie papierami . Art. nabywanie ich. 310 KK. pod warunkiem jednak. Pokrewny typ przestępstwa związany z wprowadzeniem papierów wartościowych do publicznego obrotu zawiera art. Fałszowanie znaków wartościowych lub urzędowych. Podrabianie lub przerabianie znaków urzędowych (np. stempla określonego urzędu) mających stwierdzić upoważnienie. że dokonywane jest w celu użycia lub puszczenia w obieg. Karalne jest również (art. wagi) lub probierczego oraz używania w obrocie gospodarczym takiego narzędzia lub przechowywanie go w celu użycia. Art. 313 § 2 KK) puszczanie w obieg takich znaków. 174 ust. Przepadek przedmiotów. podwyższenia albo obniżenia wkładu. 315 KK przewiduje przestępstwo podrabiania lub przerabiania w celu użycia w obrocie gospodarczym zalegalizowanego narzędzia pomiarowego (np. poz.

..................................................... Państwo i Prawo PPK ............................... Studia Prawnicze UKS .................... Przegląd Prawa Karnego RPEiS ......... Konwencja O Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r. Wykaz skrótów Akty normatywne KC ........... Kodeks postępowania karnego z 1997 r......................................... Kodeks postępowania cywilnego KPK ... Orzecznictwo Sądu Najwyższego..................................8............... Kodeks pracy KPA ................................... Czasopisma SN ..... Kodeks postępowania administracyjnego KPC ......wartościowymi z 21. Kodeks karny wykonawczy z 1997 r......... Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny 3.......Sąd Najwyższy SP............................ Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych OSP......1997 r................ Kodeks wykroczeń z 1971 r........... KP ............. Orzecznictwo Sądu Najwyższego Pal................................................................. Piśmiennictwo NP ........ Uzasadnienie do Projektu Kodeksu .......... KKW ........... Palestra PiP ................... Orzecznictwo Sądów Polskich OSN ...... Kodeks karny z 1997 r............ Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego OSNKW ......... KW .......... Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r............. NielU ........ Kodeks cywilny z 1964 r.... KK ................... KPCPW ........ Nowe Prawo OTK.... Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich z 1982 r 2... MPPOP .............. Izba Karna i Izba Wojskowa OSPiKA... Ustawa karna skarbowa Uzas...............

....... Wkładka do zeszytu 3/1994 Państwa i Prawa.. . Orzeczenia Izby Karnej.... . Warszawa 1994 Z0 IK ...... Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego.Karnego..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful