You are on page 1of 8

Sygn.

akt I UK 395/10

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 maja 2011 r. Sd Najwyszy w skadzie : SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczcy, sprawozdawca) SSN Zbigniew Myszka SSN Romualda Spyt w sprawie z odwoania Ryszarda K. przeciwko Zakadowi Ubezpiecze Spoecznych o wysoko wiadczenia, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpiecze Spoecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 maja 2011 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sdu Apelacyjnego z dnia 24 czerwca 2010 r.,

oddala skarg kasacyjn. Uzasadnienie Sd Apelacyjny wyrokiem z 24 czerwca 2010 r. uwzgldni apelacj pozwanego Zakadu Ubezpiecze Spoecznych (organu rentowego) i zmieni wyrok Sdu Okrgowego z 3 kwietnia 2009 r. oraz oddali odwoanie wnioskodawcy Ryszarda K. od decyzji pozwanego z 28 kwietnia 2008 r., odmawiajcej zwikszenia jego

emerytury przelicznikiem 1,8. Wnioskodawca pracowa w kopalni wgla brunatnego jako lusarz - wulkanizator od 6 lipca 1979 r. do 30 kwietnia 1982 r. i jako wulkanizator tam przenonikowych na oddziale grniczym wulkanizacji tam G-3 od 1 maja 1982 r. do 31 grudnia 2005 r. Pracodawca kwalifikowa jego prac jako grnicz wskazujc na pkt 30, zacznik nr 2 do rozporzdzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 23 grudnia 1994 r. w sprawie okrelania niektrych stanowisk pracy grniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze ptorakrotnym przy ustalaniu prawa do grniczej emerytury lub renty (dalej: rozporzdzenie) i na tej podstawie pozwany w decyzji emerytalnej z 18 stycznia 2006 r. ustali wnioskodawcy emerytur przyjmujc zwikszenie (przelicznik) 1,2 za okres pracy grniczej. W 2008 r. komisja weryfikacyjna w kopalni przyja, e pomimo posiadanych angay: lusarz-wulkanizator i wulkanizator tam przenonikowych wnioskodawca wykonywa prace grnicze grnika kopalni odkrywkowej (pkt 1, dzia III, zacznik nr 3 do rozporzdzenia). Na tej podstawie wnioskodawca wystpi do pozwanego o przeliczenie emerytury. Sd Okrgowy jego odwoanie uzna za zasadne i rwnie zakwalifikowa prac wnioskodawcy jako prac grnicz w przodkach na stanowisku grnik kopalni odkrywkowej. Zauway, i z zacznika do zarzdzenia dyrektora KWB Bechatw z 11 grudnia 2006 r. i z 28 grudnia 2006 r. wynika, e zdecydowana wikszo konserwatorw tam przenonikowych na oddziale G-3 (aktualnie W-1) w latach 1977-2005 wykonuje nadal sta prac grnicz w przodkach eksploatacyjnych. Na podstawie zezna wiadkw oraz wnioskodawcy Sd Okrgowy ustali, e wykonywa on stale przez wszystkie dniwki i w penym wymiarze czasu t sam prac bezporednio w przodkach eksploatacyjnych przy konserwacji, obsudze, montau, demontau, skracaniu i przeduaniu tam przenonikowych koparek podstawowych i przenonikw wielogabartytowych. W apelacji pozwany zarzuci, e stanowisko pracy skarcego wymienione jest w pkt. 30, zacznik nr 2 do rozporzdzenia. Wnioskodawca w przesuchaniu poda, e by wulkanizatorem tam przenonikowych przy obsudze, konserwacji, montau i demontau tam przenonikw. Przedoone przez wnioskodawc nowe wiadectwo pracy grniczej z 14 kwietnia 2008 r., oparte na protokole komisji weryfikacyjnej z 6 marca 2008 r., w ktrym stwierdzono, e wykonywa prac

grnika kopalni odkrywkowej jest sprzeczne z poprzednim wiadectwem pracy i jego zeznaniami. Sd Apelacyjny w uzasadnieniu oddalenia odwoania stwierdzi, e dowody i ustalenia nie pozwalaj na zwikszenie emerytury wnioskodawcy przelicznikiem 1,8. Decyduj o tym przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpiecze Spoecznych (art. 50d) oraz rozporzdzenia z 23 grudnia 1994 r., gdy w zczniku nr 3 ktry okrela stanowiska zaliczane w wymiarze ptorakrotnym nie wymieniono stanowiska wulkanizatora, tak jak w zaczniku nr 2, pkt 30. Decyduje rodzaj wykonywanej pracy i z ustale wynika, e praca wnioskodawcy nie miaa bezporedniego zwizku z prac w przodkach w rozumieniu przepisw ustawy o emeryturach i rentach. Ustalona charakterystyka stanowisk pracy wnioskodawcy wskazuje, e jako wulkanizator tam przenonikowych zajmowa si ich obsug, konserwacj, montaem i demontaem tam przenonikw. Podstaw odmiennych ustale nie mog by zeznania przesuchanych wiadkw, gdy ich zeznania e wnioskodawca wykonywa prac w przodku stale w penym wymiarze czasu pracy i przez wszystkie dniwki robocze - s oglnikowe oraz pozostaj w sprzecznoci z wiarygodn dokumentacj prowadzon przez pracodawc. Podstaw zaliczenia pracy wnioskodawcy w wymiarze ptorakrotnym nie moe by to, e wulkanizatorzy zatrudnieni w oddziale, w ktrym pracowa wnioskodawca, obecnie traktowani s jako grnicy kopalni odkrywkowej albo grnicy w przodku oraz nowe wiadectwo pracy z 14 kwietnia 2008 r., stwierdzajce, e stale i w penym wymiarze czasu pracy wykonywa prac grnicz na stanowisku grnika kopalni odkrywkowej. W zacznikach nr 2 i 3 do rozporzdzenia rozrnia si grnikw eksploatacji tamocigw i wulkanizatorw. Nawet jeeli kopalnia wprowadzia inny sposb kwalifikowania miejsc pracy, w tym wulkanizatorw, to nie moe mie to znaczenia w sprawie, bo w spornym okresie od 6 lipca 1979 r. do 31 grudnia 2005 r. wnioskodawca pracowa jako wulkanizator. Wykonywane obowizki stanowiy zatem prac wymienion w pkt. 30, zcznik nr 2 do rozporzdzenia, a nie jak wskazuje wiadectwo pracy z 14 kwietnia 2008 r., prac z pkt. 1, dzia III, zacznik nr 3 do rozporzdzenia.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzuci naruszenie: 1) art. 50d ust. 1 pkt 1 (poprzednio art. 37 ust. 1 pkt 1) ustawy o emeryturach i rentach przez niewaciwe zastosowanie i bdn wykadni; 2) przepisw rozporzdzenia z 23 grudnia 1994 r. przez niewaciwe zastosowanie; 3) naruszenie zasady bezporednioci (art. 382 k.p.c.). Wyrok jest rwnie sprzeczny z podstawowymi zasadami porzdku prawnego i narusza art. 2 i 32 Konstytucji RP z powodu jego odmiennoci w stosunku do wielu decyzji organu rentowego i wyrokw Sdw w tosamych sprawach. Sd Najwyszy zway, co nastpuje: Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Zarzut naruszenia zasady bezporednioci trudno uzna za trafny, gdy czy si tylko z art. 382 k.p.c., a wszak z przepisu tego wynika prawo sdu drugiej instancji do zmiany ustale stanu faktycznego stanowicych podstaw wyroku sdu pierwszej instancji bez przeprowadzenia postpowania dowodowego uzasadniajcego odmienne ustalenia. Jeeli wic skarcy odwouje si do szczeglnych okolicznoci (wskazujc na uchwal Sdu Najwyszego z 23 marca 1999 r., III CZP 59/98), to dalej nie konkretyzuje jakie dowody powinny zosta powtrzone w postpowaniu przed Sadem drugiej instancji i nie twierdzi, i zaniechanie ponowienia takiego postpowania miao wpyw na wynik sprawy (art. 3983 1 pkt 2 k.p.c.). Sd drugiej instancji jest rwnie sdem merytorycznym, ktry samodzielnie stosuje prawo materialne i dokonuje ustale stanu faktycznego. Z art. 382 k.p.c. nie wynika, e warunkiem zmiany ustale stanu faktycznego jest ponowienie materiau dowodowego przeprowadzonego w postpowaniu przed Sdem pierwszej instancji. Wanie zastrzeony w uchwale z 23 marca 1999 r. wyjtek wymaga od skarcego wykazania w skardze kasacyjnej, e taka sytuacji wystpia i wymagaa ponowienia lub uzupenienia postpowania. Jeeli jednak Sd drugiej instancji miaby dokona ustale takich, ktre skarcy przedstawia w skardze, to nie byby to problem ustale stanu faktycznego, lecz tylko ich waciwej oceny prawnej. Po wtre Sd drugiej instancji nie stwierdzi, e zeznania wiadkw s nieprawdziwe, lecz tylko oglnikowe i pozostaj w sprzecznoci z wiarygodn dokumentacj prowadzon przez pracodawc. Innymi sowy podstaw faktyczn zaskaronego rozstrzygnicia (ktr Sd Najwyszy jest zwizany z mocy art. 398 13

2 k.p.c.) oparto na suwerennym prawie Sdu drugiej instancji do orzekania na podstawie materiau zebranego w sprawie w pierwszej instancji oraz w postpowaniu apelacyjnym. Materia zebrany zgodnie z art. 382 k.p.c. to nie tylko materia dowodowy, co tym samym nie oznacza, e podstaw orzekania mia stanowi wycznie stan faktyczny wynikajcych z dowodw przeprowadzonych przed Sdem pierwszej instancji. Sd drugiej instancji nie stwierdzi, iby skarcy pracowa jako grnik kopalni odkrywkowej. Skarcy nie kwestionowa pierwotnej dokumentacji pracodawcy, w oparciu o ktr uzyska emerytur z przelicznikiem 1,2, i pracowa jako wulkanizator tam przenonikowych na odkrywce, co odpowiadao pracy grniczej z pkt. 30, zacznik nr 2 do rozporzdzenia. Jeli wic skarcy da zmiany kwalifikacji (ex post) stanowiska i przelicznika 1,8 do emerytury, to w sprawie powinien wykaza, i wykonywa prace bezporednio w przodkach i jak twierdzi jako grnik kopalni odkrywkowej (pkt 1, dzia III, zacznik nr 3 do rozporzdzenia). Innymi sowy rozstrzygnicie zostao w istocie oparte nie na innych ustaleniach, lecz na niewykazaniu takiej szczeglnej pracy, warunkujcej uprawnienie do wyjtkowego przelicznika 1,8. Resumujc, zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. nie jest zasadny, gdy skarcy nie twierdzi, e warunkiem zmiany ustale byo ponowne przesuchanie tych samych wiadkw. Trudno te stwierdzi zasadnicz zmian ustale skoro rwnie Sd pierwszej instancji potwierdzi, e skarcy by wpierw zatrudniony jako lusarz-wulkanizator a potem jako wulkanizator tam przenonikowych. Takiego te ustalenia skarcy nie kwestionuje. Przepis art. 382 k.p.c. zostaje naruszony, gdy Sd orzeka z pominiciem zebranego materiau (lub jego czci), tu za Sd oceni znaczenie zezna wiadkw. Skarcy nie zarzuca, e Sd nie mg orzeka reformatoryjnie (art. 386 2 k.p.c.) oraz iby nie zostaa wyjaniona istota sprawy albo, e wydanie wyroku wymagao przeprowadzenia postpowania dowodowego w caoci (art. 386 4 k.p.c.). Rwnie w skardze kasacyjnej nie wskazuje, o jakie to dalsze postpowanie sprawa miaaby zosta uzupeniona. Znaczenie dla rozstrzygnicia przedmiotu sporu miao prawo materialne, ktre wyznaczao jakie postpowanie dowodowe byo konieczne dla dostatecznego wyjanienia sprawy oraz jakie fakty byy istotne (art. 217 2, art. 227 k.p.c. w zwizku z art. 391 k.p.c.). W tej sprawie to prawodawca okreli, ktrym

pracownikom kopalni odkrywkowej wykonujcym prac grnicz przysuguje zwikszenie 1,2, a ktrym 1,8. Tylko praca w przodkach cile okrelona uprawnia do przelicznika 1,8 i stan prawny, ktry nie ulega zmianie, okrela obecnie art. 50d ust. 1 pkt. 1 (a poprzednio art. 37 ust. 1 pkt. 1) ustawy o emeryturach i rentach z FUS a take rozporzdzenie, ktre w 3 oraz w zaczniku nr 3, dzia trzeci wymienia stanowiska, ktre rodzajowo rni si istotnie od stanowisk pracy grniczej w kopalni odkrywkowej uprawniajcej do przelicznika 1,2 (zacznik nr 2 do rozporzdzenia). Nie nazwa, lecz rzeczywiste obowizki decydoway o uprawnieniu do waciwego przelicznika. W tej sprawie danie byo precyzyjne, gdy chodzio o stanowisko grnika kopalni odkrywkowej (pkt 1, dzia trzeci, zacznik nr 3), a wic o osob pracujc przy urabianiu kopaliny, a tym skarcy si nie zajmowa, wszak pracowa jako wulkanizator. W pierwszej kolejnoci naleaoby si te odwoa do ustawy, a nie do wykonawczego rozporzdzenia, gdy ustawa wyranie nie pozwala na dowolnie szerok wykadni pracy na stanowiskach w przodkach art. 50 ust. 1 pkt. 1 (poprzednio art. 37 ust. 1 pkt. 1). Prac w przodkach stanowi praca bezporednio przy urabianiu i adowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montau, likwidacji i transporcie obudw, maszyn urabiajcych, adujcych i transportujcych w przodkach oraz przy gbieniu szybw i robotach szybowych. Skarcy bdnie zakada, e zawarte w tej definicji wyraenie przy innych pracach przodkowych obejmuje prac skarcego. Gdyby tak przyj, to za bezprzedmiotowe naleaoby uzna regulacje z zacznika nr 2 do rozporzdzenia, okrelajce prace grnicze na stanowisku skarcego lub zblione, a nawet regulacj dotyczc rzemielnikw zatrudnionych bezporednio w przodku z pkt. 7, dzia trzeci, zacznik nr 3. Skarcy nie twierdzi, e by takim rzemielnikiem, a wanie opis tej grupy rzemielnikw pokazuje, e nie obejmowaa wulkanizatorw tam przenonikowych, nawet gdyby wykonywali prac na odkrywce bezporednio w przodku. Sd nie ustali, e skarcy tak jak podaje w skardze - wykonywa rnego rodzaju prace grnicze zwizane z eksploatacj, konserwacj i remontami tamocigw bdcych czci skadow ukadu KTZ (koparka-tamocigzwaowarka), ktry jako cao stanowi komplet urzdze niezbdnych do wydobywania kopaliny (wgla i nadkadu) czyli caego procesu technologicznego,

na ktry skadaj si: urabianie, transport i skadowanie (brak takiego ustalenia wie Sd Najwyszy zgodnie z 39813 2 k.p.c.). Nawet jednak gdyby i za tak charakterystyk stanowiska pracy, to wwczas praca ta wykracza poza pojcie pracy w przodku okrelone w ustawie. Skarcy pomija na tle definicji pracy w przodkach e nie chodzi o jakkolwiek prac przy maszynach adujcych i transportujcych, lecz tylko o prac, ktra polegaa na montau, likwidacji i transporcie obudw maszyn adujcych i transportujcych w przodkach. Praca wulkanizatora nie mieci si w takim wskim zakresie prac. Nie do zaakceptowania jest rwnie zapatrywanie aby miejsce przodka rozciga take na ca dugo linii (tamocigw) transportujcych urobek, gdy pojcie przodka stracioby swe znaczenie. Wwczas bezprzedmiotowe byoby wyrnianie innych stanowisk pracy grniczej w zaczniku nr 2 do rozporzdzenia i grnicy oraz inni pracownicy na odkrywce byliby w lepszej sytuacji, ni grnicy z kopal wgla kamiennego pod ziemi, gdzie przodek nie obejmuje miejsca dalszego transportu urobku, zgodnie zreszt z definicj pracy przodkowej okrelonej w ustawie. Tym samym nie jest uprawnione odwoywanie si do zwrotu inne prace grnicze, gdy chodzi w nim o inne prace grnicze w przodku, rodzajowo nie mniej obciajce ni wymienione w tym samym przepisie ustawy art. 50d ust. 1 pkt 1 (poprzednio art. 37 ust. 1 pkt 1), a nie o rnego rodzaju prace grnicze zwizane z eksploatacj, konserwacj i remontami tamocigw bdcych czci skadow ukadu koparka, tamocig, zwaowarka, czyli caego procesu technologicznego, na ktry skadaj si: urabianie, transport i skadowanie. Kierujc si takim rozumowaniem pracodawca i komisja weryfikacyjna, mogy w okrelony sposb kwalifikowa prac skarcego, co nie znaczy, e ocena odmienna od pierwotnej jest prawidowa, tym samym, e skarcy wykonywa prac w przodku, czyli grnika kopalni odkrywkowej. W sprawie nie ustalono te iby skarcy jak twierdzi zajmowa si tylko napraw i wulkanizacj tam bezporednio w przodku w trakcie eksploatacji ukadu KTZ, co pomijajc czy w ogle byo moliwe w trakcie urabiania i adowania urobku rwnie wykracza poza zakres czynnoci dotyczcych maszyn transportujcych w przodkach, w wic monta, likwidacj i transport obudw tych maszyn. Zarzut naruszenia art. 2 i art. 32 Konstytucji nie zosta szerzej uzasadniony. Przedmiotem regulacji tych przepisw nie jest prawo do emerytury lub jej

wysoko. Zgodnie z art. 67 Konstytucji stanowi to domen ustaw zwykej. Skarcy zdaje si zakada, e skoro innym pracownikom (emerytom) uznano przeliczenie 1,8, to rwnie on powinien uzyska takie samo prawo. Rzecz w tym, e wyroki w sprawach innych ubezpieczonych nie stanowi rda prawa. Kada sprawa ma indywidualny przedmiot, a w tej sprawie ustalono oraz oceniono, e skarcy nie wykonywa pracy jako grnik kopalni odkrywkowej i dlatego nie ma prawa do przelicznika 1.8. Z tych motyww orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39814 k.p.c.