You are on page 1of 9

Sygn.

akt I CKN 449/01

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 czerwca 2003 r. Sd Najwyszy w skadzie: SSN Jan Growski (przewodniczcy) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Marek Sychowicz

w sprawie z odwoania Zakadu Energetycznego W. Teren S.A. w W. przeciwko Prezesowi Urzdu Regulacji Energetyki przy udziale zainteresowanego Macieja M. o zawarcie umowy o przyczenie do sieci elektroenergetycznej, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 4 czerwca 2003 r., kasacji powoda od wyroku Sdu Okrgowego Sdu Antymonopolowego z dnia 23 kwietnia 2001 r 1. oddala kasacj; 2. zasdza od Zakadu Energetycznego W. Teren S.A. w W. na rzecz Prezesa Urzdu Regulacji Energetyki kwot 250 z (dwiecie pidziesit) tytuem zwrotu kosztw postpowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W dniu 28 padziernika 1998 r. Maciej M. wystpi do Zakadu Energetycznego W.-Teren S.A. o zawarcie umowy w sprawie technicznych warunkw przyczenia jego nieruchomoci do sieci elektroenergetycznej. Zakad Energetyczny w dniu 28 kwietnia 1999 r. wyda wnioskodawcy techniczne warunki przyczenia wraz z projektem umowy, ktry przewidywa dokonanie przez Zakad budowy i przyczenia nieruchomoci wnioskodawcy do sieci elektroenergetycznej, za pokryciem przez niego penych rzeczywistych kosztw budowy w orientacyjnej kwocie 170 249 z. Zainteresowany zakwestionowa obcienie go rzeczywistymi kosztami budowy przycza wskazujc, e powinien ponie jedynie opaty ryczatowe, a poniewa Zakad Energetyczny nie zmieni swojego stanowiska, odwoa si w dniu 14 lutego 2000 r. do Prezesa Urzdu Regulacji Energetyki, ktry decyzj z dnia 6 czerwca 2000 r. ustali midzy innymi tre 5 ust. 1 i 2 umowy o przyczenie nieruchomoci zainteresowanego do sieci elektroenergetycznej w ten sposb, e za przyczenie uici on Zakadowi Energetycznemu wstpn opat zryczatowan w kwocie 1 904,50 plus VAT. Podstaw tego rozstrzygnicia stanowio ustalenie, i w miejscowym szczegowym planie zagospodarowania przestrzennego uchwalonym uchwa nr XXXV/297/93 Rady Miejskiej w S. w dniu 22 stycznia 1993 r. teren, na ktrym znajduje si nieruchomo powoda, jest przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne. W planie, ktry przewiduje na tym terenie budow 81 domw mieszkalnych, wskazano sposb owietlenia ulic kablow sieci napowietrzn, zasilanie budynkw sieci niskiego napicia i kablow realizowan w 1994 r. oraz budow dwch stacji trafo, pod ktre wydzielono tereny. Uznajc, e w sytuacji, gdy rozbudowa sieci energetycznej objta jest miejscowym szczegowym planem zagospodarowania przestrzennego, zastosowanie znajduje art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo

energetyczne, (Dz. U. Nr 54 poz. 348 ze zm.) Prezes URE stwierdzi, e Zakad Energetyczny ma obowizek sfinansowania budowy przycza nieruchomoci do sieci, za zainteresowany obowizany jest uici jedynie opat ryczatow zgodnie

z 14 ust. 1 rozporzdzenia Ministra Gospodarki z dnia 21 padziernika 1998 r. w sprawie szczegowych warunkw przyczenia podmiotw do sieci elektroenergetycznych (...) oraz 15 ust. 1 rozporzdzenia Ministra Gospodarki z dnia 3 grudnia 1998 r. w sprawie szczegowych zasad ksztatowania i kalkulacji taryf (...), a nie rzeczywiste koszty budowy przycza. W odwoaniu od decyzji Prezesa URE Zakad Energetyczny zarzuci naruszenie powyszych przepisw wskazujc, e warunkiem finansowania przez niego kosztw budowy przyczenia nieruchomoci do sieci jest nie tylko dostatecznie uszczegowione zamieszczenie rozbudowy sieci w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego uchwalonym po wejciu w ycie Prawa energetycznego, ktry to warunek nie zosta speniony, lecz take umieszczenie jej budowy w planie rozwoju zaspokojenia zapotrzebowania na energi elektryczn sporzdzanym przez Zakad Energetyczny, albo w gminnym planie zaopatrzenia w energi elektryczn, ktre to warunki rwnie nie zostay spenione. Zarzuci te naruszenia art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego stwierdzajc, e przyczenie nieruchomoci zainteresowanego do sieci za opat jedynie zryczatowan, nie spenia wymogu istnienia ekonomicznych warunkw przyczenia. Zaskaronym wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2001 r. Sd Okrgowy - Sd Antymonopolowy oddali odwoanie. Sd ten uzna, e przy rozpoznaniu odwoania powinien, zgodnie z art. 316 k.p.c., uwzgldni zmian stanu prawnego i zastosowa przepisy Prawa energetycznego w brzmieniu nadanym im przez ustaw z dnia 26 maja 2000 r. o zmianie ustawy Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 48 poz. 555.), ktra wesza w ycie z dniem 14 czerwca 2000 r. W ocenie Sdu, cho zmieniony art. 7 ust. 4 Prawa energetycznego nie uzalenia ju wprost obowizku ponoszenia przez Zakad Energetyczny kosztw budowy przycza od uwzgldnienia takiej budowy w miejscowym planie zagospodarowania, lecz od uwzgldnienia budowy sieci w zaoeniach do planu zaopatrzenia w energi elektryczn opracowanych przez zarzd gminy, ktrego Zarzd Miasta S. nie opracowa, to jednak brak tego planu nie moe wywoywa negatywnych skutkw dla zainteresowanego, ktry nie ma wpywu na jego opracowanie. Wskazujc na tre przepisw art. 16 ust. 1 i 18 ust. 1 pkt 1 i 2

znowelizowanego Prawa energetycznego Sd Okrgowy uzna, e skoro zarwno zaoenia do gminnego planu zaopatrzenia w energi elektryczn jak i plany rozwoju przedsibiorstw energetycznych musz uwzgldnia miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, to w istocie rzeczy nadal postanowienia tego planu s decydujce dla obowizku poniesienia przez Zakad Energetyczny kosztw budowy przycza i obcienia waciciela nieruchomoci jedynie opat zryczatowan. Nawet zatem wwczas, gdy nie zostay opracowane zaoenia do gminnego planu zaopatrzenia w energi elektryczn ale budowa sieci jest przewidziana w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, zachodz zdaniem Sdu podstawy do pobrania od wnioskodawcy za przyczenie do sieci jego nieruchomoci jedynie opaty zryczatowanej a nie rzeczywistych kosztw warunki ekonomiczne podczenia, rozumiane budowy. Sd uzna take za niezasadny zarzut naruszenia art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego stwierdzajc, e jako opacalno inwestycji, zabezpieczone s, zgodnie z art. 45 ust. 1 i 2 Pr. energetycznego, cenami i stawkami w taryfie przedsibiorstwa energetycznego, ktre powinno wystpi o zmian taryfy, jeli nie zapewnia ona pokrycia kosztw dziaania przedsibiorstwa, nie moe natomiast przerzuca tych kosztw na podmiot przyczany. W kasacji od powyszego wyroku opartej na pierwszej podstawie kasacyjnej okrelonej w art. 3931 pkt 1 k.p.c. powodowy Zakad Energetyczny zarzuci naruszenie art. 7 ust. 1, 4 i 5 w zwizku z art. 19 Prawa energetycznego w brzmieniu po nowelizacji z 2000 r., przez ich bdn wykadni i niewaciwe zastosowanie w wyniku nie uwzgldnienia przy okrelaniu obowizku zawarcia umowy o przycze warunkw technicznych i ekonomicznych oraz w wyniku pominicia przy okrelaniu tego obowizku warunku uwzgldnienia sieci w zaoeniach do gminnego planu zaopatrzenia w energi elektryczn. Zarzuci take naruszenie art. 20 Konstytucji RP. z 1997 r. przez wydanie wyroku sprzecznego zasad wolnoci gospodarczej w wyniku przyznania odbiorcy raco wysokiej korzyci kosztem powodowego przedsibiorstwa. W oparciu o powysze zarzuty skarcy wnosi o odpowiedni zmian zaskaronego wyroku, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przy uwzgldnieniu wniosku o zasdzenie kosztw postpowania.

Sd Najwyszy zway, co nastpuje: Jak susznie stwierdzi Sd OkrgowySd Antymonopolowy, w rozpoznawanej sprawie, w toku ktrej nastpia zmiana regulujcych stosunek prawny stron przepisw Prawa energetycznego, decydujce znaczenie ma ocena, czy stosunek ten naley podporzdkowa przepisom tego prawa w brzmieniu sprzed czy po nowelizacji. Ma to dlatego podstawowe znaczenie, e nowelizacja Prawa energetycznego dokonana ustaw z dnia 26 maja 2000 r. o zmianie ustawy Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 48 poz. 555) nie tylko zmienia warunki, od ktrych zaley obowizek pokrycia przez zakad energetyczny kosztw budowy przyczy energetycznych i obcienia odbiorcy jedynie opatami ryczatowymi, lecz take wprowadzia nowe, dodatkowe warunki odnoszce si do samego obowizku zawarcia przez taki zakad umowy o budow przycza. Jednoczenie nowelizacja nie zawiera przepisw przejciowych, ktre regulowayby zagadnienia intertemporalne. Sd Okrgowy powoujc si na tre art. 316 1 k.p.c. oraz na charakter konstytutywny decyzji administracyjnej ksztatujcej stosunek prawny stron, uzna, e skoro decyzja ta wywiera skutek od chwili uprawomocnienia si, naley stosowa przepisy nowe, obowizujce w tej wanie chwili. Nie negujc trafnoci takiego pogldu w odniesieniu do decyzji administracyjnych ksztatujcych stosunek administracyjnoprawny, naley stwierdzi, e w rozpoznawanej sprawie chodzi o uksztatowanie stosunku cywilnoprawnego a nie administracyjnoprawnego. Nie ulega bowiem wtpliwoci, e okrelona w art. 7 ust. 4 i 5 Prawa energetycznego umowa o budow sieci energetycznej, w tym przycza, zawierana pomidzy zakadem energetycznym a zamawiajcym przyszym uytkownikiem, ma charakter umowy cywilnoprawnej, za decyzja Prezesa Urzdu Regulacji Energetyki, a ostatecznie wyrok Sdu, zastpuje jedynie, w razie sporu, owiadczenie woli jednej ze stron. Jest wic orzeczeniem, o jakim mowa w art. 64 k.c., a nie decyzj administracyjn ksztatujc stosunek administracyjnoprawny. Do oceny zatem przesanek i warunkw takiej umowy maj zastosowanie oglne zasady prawa cywilnego, w tym zasada wyraona w art. 3 k.c., zgodnie z ktr ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba e wynika to z jej brzmienia lub celu. Zgodnie z t zasad w rozpoznawanej sprawie naley stosowa

przepisy ustawy Prawo energetyczne w brzmieniu obowizujcym w chwili wystpienia Macieja M. do powodowego Zakadu Energetycznego z wnioskiem o zawarcie umowy o budow przycza energetycznego. Z t bowiem chwil naby on prawo do zawarcia umowy na warunkach wwczas obowizujcych a midzy stronami nawiza si stosunek regulowany przepisami Prawa energetycznego, w tym art. 7 ust. 4 i 5 w brzmieniu obowizujcym w tej dacie. adne zmiany przepisw w tym zakresie nie mogy mie znaczenia, bez zgody obu stron, dla uksztatowania ich stosunku cywilnoprawnego, chyba e zmianom tym ustawa nadaaby moc wsteczn, co w rozpoznawanym przypadku nie miao miejsca. Dlatego te warunki umowy stron, w tym zasady odpatnoci za budow przycza, naley oceni wedug zasad Prawa energetycznego i przepisw zwizkowych w brzmieniu obowizujcym przed nowelizacj dokonan wskazan wyej ustaw z dnia 26 maja 2000 r. Majc to na uwadze trzeba po pierwsze stwierdzi, e art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego przed powysz nowelizacj nie odnosi si w ogle do umowy o budow czy rozbudow sieci a jedynie do umowy sprzeday paliw i energii oraz umowy o wiadczenie usug przesyowych. Tylko zatem w odniesieniu do takich umw ustawodawca zawar w przepisie tym zastrzeenie, i zakad energetyczny ma obowizek j zawrze jedynie wwczas, gdy istniej techniczne i ekonomiczne warunki dostarczenia energii. Ustawowy warunek opacalnoci (warunek ekonomiczny) nie odnosi si zatem do budowy i rozbudowy sieci, co sprawia, e zarzut naruszenia art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego jest bezprzedmiotowy. W zwizku z tym wskaza tylko naley, e powoany dla jego uzasadnienia wyrok Sdu Najwyszego z dnia 27 maja 1998 r. I CKN 707/97 (OSNC 1999/1/12) dotyczy praktyk monopolistycznych i odnosi si do sytuacji prawnej istniejcej przed wejciem w ycie Prawa energetycznego z 1997 r., a zatem podnoszone w nim kwestie dotyczce oceny opacalnoci inwestycji nie mog by przydatne dla rozstrzygnicia sporu o wysoko odpatnoci za budow przycza energetycznego, powstaego na tle przepisu, ktry nie przewidywa w ogle moliwoci odmowy zawarcia przez zakad energetyczny takiej umowy z powodu jej nieopacalnoci a jedynie w okrelonych warunkach pozwala zakadowi na pobranie za budow penych i rzeczywistych jej kosztw. W tych okolicznociach

za bezzasadny naley uzna take zarzut naruszenia art. 20 Konstytucji RP z 1997 r., bowiem ustawa Prawo energetyczne przewidywaa regulacj szczegln ponoszenia kosztw budowy przyczy, uzasadniajc w okrelonych przypadkach obowizek zawarcia umowy o budow nawet wwczas, gdy budowa taka, za pokryciem jedynie kosztw ryczatowych, nie bya dla zakadu energetycznego opacalna ekonomicznie. Przechodzc do istoty sporu midzy stronami, to jest rodzaju odpatnoci (rzeczywiste koszty budowy, czy opata zryczatowana), jaka powinna by okrelona w umowie o przycze naley stwierdzi, e wykadnia przepisw art. 7 ust. 4 i 5 Prawa energetycznego przed nowelizacj z 2000 r. powinna uwzgldnia take regulacje zawarte w tym przedmiocie w przepisach rozporzdzenia Ministra Gospodarki z dnia 21 padziernika 1998 r. w sprawie szczeglnych warunkw przyczenia podmiotw do sieci elektroenergetycznych, pokrywania kosztw przyczenia, obrotu energi elektryczn, wiadczenia usug przesyowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardw jakociowych obsugi odbiorcw (Dz. U. Nr 135 poz. 881) oraz rozporzdzenia tego Ministra z dnia 3 grudnia 1998 r. w sprawie szczegowych zasad ksztatowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze w obrocie energi elektryczn, w tym rozlicze z indywidualnymi odbiorcami w lokalach (Dz. U. Nr 153 poz. 1002 ze zm.). Tre art. 7 ust. 4 i 5 Prawa energetycznego wykadana w powizaniu z treci 13 i 14 rozporzdzenia z 21 padziernika 1998 r. oraz 15 ust. 1 rozporzdzenia z dnia 3 grudnia 1998 r. wskazuje, e zakad energetyczny mia obowizek samodzielnego finansowania kosztw budowy przycza, jeli budowa lub rozbudowa sieci przewidziana bya w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. W takiej sytuacji zamawiajcy uiszcza za budow jedynie opat zryczatowan. Natomiast w sytuacji, gdy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie przewidywa budowy lub rozbudowy sieci, koszty budowy mia obowizek ponie zamawiajcy, przy czym byy one ustalane w umowie stron a zakad energetyczny mg da zwrotu penych rzeczywistych kosztw budowy. Jednoznaczne stanowiy tak przepisy 13 i 14 rozporzdzenia z dnia 21 padziernika 1998 r. oraz z dnia 3 grudnia 1998 r., ktre wymieniay tylko jeden warunek rozrnienia dwch wyej wskazanych rodzajw odpatnoci za budow: umieszczenie albo nie budowy lub

rozbudowy sieci w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Takie uregulowanie zasad odpatnoci rozbudowy sieci znajdowao uzasadnienie w tym, e przeznaczenie terenu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo, ktre wymaga budowy lub rozbudowy sieci energetycznych, nakadao na jednostki samorzdu terytorialnego obowizek zapewnienie budowy takiej sieci i uzasadniao pokrycie ich kosztw przez zakad energetyczny, skoro budowa suy miaa wielu podmiotom a zakad z pniejszych umw o sprzeda energii zawartych z wieloma uytkownikami mg osiga korzyci rwnowace wydatki na budow. Inaczej natomiast przedstawiaa si sytuacja w wypadku, gdy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie przeznacza danego terenu pod budownictwo wymagajce budowy lub rozbudowy sieci. Wwczas budowa takiej sieci pozostawaa w interesie jedynie podmiotu, ktry zamierza z niej korzysta a zatem adne wzgldy natury spoecznej ani ekonomicznej nie uzasadniay obcienia innych podmiotw, w tym zakadu energetycznego, kosztami jej budowy, ponie je wic powinien zamawiajcy. Powysze zasady naley bra pod uwag przy wykadni niejasno sformuowanego przepisu art. 7 ust. 4 Prawa energetycznego przed nowelizacj. Fakt, e odwouje si on take do art. 20 nie oznacza, jak wykada to skarcy, i dodatkowym warunkiem zastosowania ryczatowej odpatnoci byo zamieszczenie budowy lub rozbudowy sieci take w planie zaopatrzenia w ciepo, energi elektryczn i paliwa gazowe, uchwalanym przez rad gminy albo w planie rozwoju przedsibiorstwa energetycznego, o jakim bya mowa w art. 16 ust. 1. Przepis art. 7 ust. 4 odwoywa si do art. 20 w taki sam sposb, jak do art. 9 i 46 Prawa energetycznego, ktre stanowiy delegacj dla Ministra Gospodarki do wydania wskazanych wyej przepisw wykonawczych: rozporzdze z dnia 21 padziernika 1998 r. i z dnia 3 grudnia 1998 r. Zatem odwoanie si do art. 20, to jest do gminnego planu zaopatrzenia w ciepo, energi elektryczn i paliwa gazowe, dotyczyo tylko ustalonych ewentualnie w tym planie oglnych zasad pokrywania przez zakad energetyczny kosztw budowy takiej sieci umieszczonej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego rzeczywistej obowizujcych a nie zasad odpatnoci ryczatowej czy zamawiajcego w umowie indywidualnego

z zakadem energetycznym. Umieszczenie budowy sieci w gminnym planie

zaopatrzenia, o ktrym bya mowa w art. 20 Prawa energetycznego, nie stanowio zatem warunku koniecznego dla przyjcia odpatnoci jedynie ryczatowej za budow przycza do sieci, ktrej rozbudowa przewidziana bya w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Wystarczyo spenienie jedynie tego ostatniego warunku. Nie miao te znaczenia, wbrew odmiennemu stanowisku strony powodowej, czy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony by przed czy po wejciu w ycie Prawa energetycznego z 1997 r., bowiem przepis art. 7 ust. 4 i 5 tego prawa dotyczy planw uchwalonych w obu tych okresach. Podobnie, powoany przepis nie wymaga okrelonego uszczegowienia planu w zakresie budowy lub rozbudowy sieci. Skuteczny prawnie dla przyjcia ryczatowej odpatnoci by sam fakt umieszczenia budowy lub rozbudowy sieci w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Z tych wszystkich wzgldw naley uzna, i powodowy Zakad Energetyczny zobowizany by zawrze z Maciejem M. umow o budow przycza na warunkach odpatnoci ryczatowej okrelonych w art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne w brzmieniu przed nowelizacj na mocy ustawy z dnia 26 maja 2000 r. w zwizku z 14 ust. 1 i 13 ust. 3 pkt 1 wskazanego wyej rozporzdzenia Ministra Gospodarki z dnia 21 padziernika 1998 r. oraz 15 ust. 1 wskazanego wyej rozporzdzenia Ministra Gospodarki z dnia 3 grudnia 1998 r. Prawidowo zatem Sd Okrgowy oddali apelacj strony powodowej od decyzji Prezesa Urzdu Regulacji Energetyki ustalajcej takie zasady umowy, cho bdnie zastosowa w sprawie znowelizowane przepisy Prawa energetycznego. W tym stanie rzeczy zbdne jest odnoszenie si do zarzutw kasacji dotyczcych ktre bdnej w wykadni znowelizowanych sprawie nie przepisw maj Prawa energetycznego, rozpoznawanej zastosowania

a zaskarony wyrok, mimo bdnego uzasadnienia, odpowiada prawu, co prowadzi do oddalenia kasacji na podstawie art. 39312 k.p.c. i obcienia strony powodowej kosztami postpowania kasacyjnego na podstawie 98 w zw. z art. 108 1 i art. 39318 k.p.c.