PYTANIE 5: Co to jest pieniądz? Omów funkcje i rodzaje pieniądza.

TEORIA PIENIĄDZA Model, który łączy to co się dzieje na rynku dóbr i usług z tym, co się dzieje na rynku pieniądza. Literatura: Garbisz, Gołachowski „Elementarne modele makroekonomiczne”.

G

M0
R

G

D

M1

Pieniądz – to uniwersalny ekwiwalent dóbr (takie dobro, które można wymienić na wszystkie inne dobra). Pieniądzem posługujemy się tylko dlatego, że mu ufamy. EMISJI pieniądza dokonuje Bank Centralny. W skutek emisji powstają banknoty i bilony (mają fizyczną postać). Bank emisyjny może być prywatny lub państwowy. KREACJA pieniądza- dokonuje jej system bankowy. W jej wyniku przyrastają depozyty.

OZNACZENIA: G - Gotówka w obiegu poza bankowym R - Rezerwy gotówkowe banku D-Depozyty M0 - ilość pieniądza, która została wyemitowana przez bank centralny M1 – ilość pieniądza, która została wykreowana przez bank centralny MIARY PODAŻY PIENIĄDZA: M0- baza monetarna (G+R), to ilość pieniądza, która została wyemitowana przez bank centralny. M1 – depozyty a’vista + Gotówka w obiegu poza bankowym (ilość pieniądza, która została wykreowana przez bank centralny) M2 – M1 + małe oszczędności (< niż 100 tys.$) M3 – M2 + duże oszczędności POPYT NA PIENIĄDZ: Istnieją 3 motywy utrzymywania pieniądza: 1. Transakcyjny – pieniądz potrzebny do zawierania transakcji kupna i sprzedaży. 2. Spekulacyjny – na rys. 3. przezornościowy - pieniądz potrzebny na nieoczekiwane wydatki. Pieniądz to powszechnie akceptowany towar, za pomocą którego dokonujemy płatności za dostarczone dobra (środek płatniczy) lub wywiązujemy się z zobowiązań. Inaczej mówiąc jest to środek wymiany. FUNKCJE PIENIĄDZA: 1. powszechnie akceptowany środek płatniczy (inaczej środek wymiany) – pieniądz jest wymieniany za pracę czy też inne dobra, usługi lub przeznaczony na spłatę długów. Pieniądz znacznie upraszcza proces wymiany. 2. jednostka rozrachunkowa – jest to jednostka, w której są wyrażone ceny i prowadzi się rozliczenia. Jednostkami rozrachunkowymi bywają na ogół jednostki, w których jednocześnie dokonuje się pomiaru pieniądza jako środka wymiany. 3. środek przechowywania wartości (inaczej środek tezauryzacji) ponieważ można go wykorzystać do dokonania zakupów w przyszłości. Innymi środkami tezauryzacji są też

domy, kolekcje znaczków pocztowych. Siła nabywcza pieniądza w wyniku inflacji zmniejsza się dlatego istnieją lepsze środki przechowywania wartości. 4. miernik odroczonych płatności – tj. funkcję jednostki rozrachunkowej w dłuższym okresie. RODZAJE PIENIĄDZA: Pieniądz TOWAROWY: dobra o zastosowaniu przemysłowym (tj. złoto) mogą pełnić funkcję środka wymiany. Jednak wymagało to posiadania ogromnych zasobów złota. Mniej kosztownym sposobem wytworzenia pieniądza jest pieniądz symboliczny. Pieniądz SYMBOLICZNY – to środek płatniczy, którego wartość, czyli siła nabywcza, znacznie przewyższa koszt jego wytworzenia lub wartość jako towaru w innych niż pieniądz zastosowaniach. Pieniądz symboliczny ma nadany status prawnego środka płatniczego. Jego wytwarzanie jest możliwe tylko przez uprawniony podmiot. Pieniądz BEZGOTÓWKOWY (I Own You): to środek wymiany, którego podstawą jest wierzytelność przedsiębiorstwa prywatnego lub osoby fizycznej (np. wkład bankowy, który jest zobowiązaniem banku wobec klienta).

PYTANIE 6: Wpływ sterowania przez bank centralny stopą procentową na wielkość wydatków w gospodarce. Jaki jest cel takich działań banku centralnego? Bank centralny wpływa na wielkość podaży pieniądza (to suma gotówki w obiegu poza systemem bankowym oraz wkładów w bankach komercyjnych). Ale również na popyt na pieniądz. Polityka pieniężna prowadzona przez BC sprowadza się do wyboru optymalnej stopy procentowej. Stopa % oddziałuje na wielkość wydatków konsumpcyjnych i inwestycyjnych (tworząc łącznie mechanizm transmisyjny polityki pieniężnej). Pieniądz i stopa % wpływają na wartość majątku GD, a tym samym na konsumpcję i globalny popyt majątku. Zmiana stopy % pośrednio wpływa na wielkość majątku, a więc na wydatki. Zwiększenie stopy % spowoduje wzrost kosztu kredytu, a więc banki mniej pożyczają, więc konsumenci mniej wydają. Niższa stopa % obniża koszt kredytu konsumpcyjnego, umożliwia GD zaciąganie większych pożyczek, więc wydatki konsumpcyjne rosną. W przypadku przedsiębiorstw wyższa stopa % to również mniejsze wydatki na inwestycje niż w przypadku niższej stopy%. Przy wyższej stopie % musi być na tyle wysoka stopa zwrotu z inwestycji, aby pokryła koszt uzyskania kapitału, koszt alternatywny zaangażowanych funduszy. Im wyższa stopa % tym mniejsze wydatki inwestycyjne. Bank centralny ma na celu prowadzić politykę pieniężną państwa. Głównym narzędziem jest właśnie stopa procentowa. Państwo może prowadzić dwa rodzaje polityki: 1. Ekspansywną – zwiększanie podaży pieniądza, co skutkuje zmniejszenie stopy procentowej (zmniejszenie ceny pieniądza), to tzw. polityka taniego pieniądza, 2. Restrykcyjną – polega na zmniejszaniu podaży pieniądza, przesuwa się z położenia SM1 do SM2. Skutkiem jest ZWIĘKSZENIE stopy procentowej, czyli zwiększenie ceny pieniądza. (Polityka drogiego pieniądza) Skutki ekspansywnej polityki pieniężnej:  na rynku pieniądza: cały ten ciąg wydarzeń to keynesowski MECHANIZM TRANSMISJI.
r2 r1 r SM1 SM2

DM - popyt na pieniądz

M

rosną inwestycje. r2 r1 I1 I2 I r Z tego przechodzimy do zagregowanej podaży. Friedmana. model ten ma założenie. stopa procentowa zmniejsza się z r1 do r2. podaż pieniądza przesuwa się z położenia SM1 do SM2. skutkiem tego jest zwiększenie rozmiarów produkcji i dochodu z Y1 do Y2. Ale rzeczywistość nie jest taka prosta jak na rys. Mechanizm transmisji ma różne ujęcia. inwestycje rosną. Funkcję AD przesuwamy w górę o przyrost inwestycji do położenia AD2. . rośnie zagregowany popyt. AD AD2=C+I2+G+NX AD1=C+I1+G+NX ΔI NO 45 0 Zaożenie: ceny są stabilne Y1 Y2 Y W skutek ekspansywnej polityki pieniężnej zmniejszyła się stopa %.Państwo prowadzi ekspansywną politykę pieniężną. a jak tak to i produkcja. zwiększa podaż pieniądza. Jak rośnie podaż pieniądza. że ceny są stabilne. zwiększyły się inwestycje.  na rynku kapitałowym: Zmniejszenie stopy procentowej powoduje zwiększenie inwestycji I1 do I2. zmniejsza się stopa %. np.

Siły wysokości płacy minimalnej. Ale jest to konieczne. gdy bezrobotni należą do zasobu pracy. aby wrócić do ceny dostosują się do nowej sytuacji płaca pracy za satysfakcjonujące wynagrodzenie. opowiadają się za wyższą płacą od płacy w Bank centralny obniża stopy % i zaczyna równowadze. Może być bezrobocie to zostanie zlikwidowane. gdy się płac i cen. Do czasu STRUKTURALNE – odzwierciedla dostosowania się płac i cen (tak aby niedopasowanie kwalifikacji siły roboczej do zapewnić równowagę długookresową) rodzaju oferowanej pracy w warunkach spadek łącznego popytu prowadzi do spadku zmieniającego się popytu i produkcji. która nie ma pracy. albo określeniem przez prawo powoduje wzrost popytu na pracę. firmy niechętnie przekwalifikują starsze że popyt na pracę spadnie. Bezrobocie DOBROWOLNE – występuje wówczas. w społeczeństwie. nieunikniony WYNIKAJĄCE Z NIEDOSTATKU poziom pracy bezrobocia (ułomność. Jednak produkcji i zatrudnienia. FRYKCYJNE – minimalny. powinno pomóc się przekwalifikować oraz Ale przedsiębiorstwa chcą zatrudnić mniej zmniejszyć lub skrócić zasiłki dla osób. tym samym powodują spadek pobudzać globalny popyt na dobra co zatrudnienia). Jak można oddziaływać na zmniejszanie różnych rodzajów bezrobocia? Bezrobocie to odsetek siły roboczej . którego bezrobotnych. gdy ludzie chcą pracować za obowiązujące stawki płac. Wystąpi więc bezrobocie. To spowodowane działalnością związków przymusowe bezrobocie zmniejsza zatem zawodowych (pracownicy poprzez ZZ tempo wzrostu wynagrodzeń i tempo inflacji. co powoduje . lecz z własnej woli nie chcą podjąć Bezrobocie PRZYMUSOWE – występuje wówczas. Zanim płace i osoby. lecz nie mogą pracy przy danym poziomie płacy. które nie są zdolne do występuje osoby pozbawione pracy zmieniające zawód) produkcji potencjalnej. przyczyną jest zbyt wolne dostosowywanie KLASYCZNE – występuje wówczas.PYTANIE 7: Rodzaje bezrobocia. POPYTU (keynesowksie. jest gdy od faktyczna poziomu chwilowo produkcja mniejsza Tworzą je osoby. Płace muszą spaść by rynek płace utrzymują się powyżej poziomu powrócił do równowagi. lecz jest zarejestrowana jako poszukująca pracy. wynosi tyle co w stanie równowagi i Aby walczyć z tym bezrobociem państwo pozostaje podaż na tym samym poziomie. znaleźć pracy. koniunkturalne) – wówczas. Może się zdarzyć. Gdy popyt powróci równowagi (w którym krzywe podaży pracy i do poziomu długookresowej równowagi popytu pracy się przecinają).

Problem bezrobocia długa. Obniżenie podatku i składek też może doprowadzić do spadku bezrobocia. dlatego ważna jest tu może rozwiązać zmniejszenie siły związków interwencja państwa. gospodarcza jest w stanie zlikwidować niewykorzystane zwiększyć zdolności i produkcyjne. przez co zatrudnienie może ulec zmniejszeniu. bo zniechęca przedsiębiorstwa do podejmowania inwestycji. Również inflacja ma wpływ na bezrobocie. Zwiększając popyt na zawodowych (wpływ państwa na prawo pracę (poprzez obniżenie stóp %) polityka pracy). nawet kilka lat. .utrzymanie płac na poziomie wyższym od rynkowe (dostosowanie płac trwałoby bardzo poziomu równowagi. zwiększyć produkcję zatrudnienie.

Rozmiary podaży dostosowują się do rozmiarów popytu (odwrócenie prawa Saya) 3. gdzie r . MODEL HICKSA Hicks starał się zatrzeć podziały między ekonomią klasyczną a keynesowską. że zagregowany r= ~ A popyt równa się zagregowanej podaży. W gospodarce istnieją niewykorzystane zdolności produkcyjne (podejście keynesowskie) 2. Gospodarka jest zamknięta – brak wymiany z zagranicą IS – to taka prosta. Dostosowania mają charakter ilościowy – ceny są stabilne (keynesowskie założenie) 5. . której każdy punkt oznacza taką kombinację stopy % i rozmiarów produkcji. Rozwinęły się dwa sposoby analizy tej syntezy: neoklasyczny (uczeń Marshala Pigou 1927) i keynesowski (Keynes 1936). Istnieje pewien punkt E będący jedyną kombinacją stopy % i rozmiarów dochodów. MODEL IS-LM prezentuje równowagę na obu rynkach (dóbr i pieniądza). Skorzystał z dorobku wcześniejszych szkól i dokonał drugiej syntezy (teoria równowag cząstkowych). To nic innego jak model IS-LM. a nie podażowych) 4. przy której następuje równowaga na obu rynkach dóbr i pieniądza ZAŁOŻENIA: 1. przy której mamy równowagę na rynku dóbr i usług. Jakie jest jego zastosowanie? Twórcą szkoły Cambridge jest MARSHAL (1890). którą stworzył Hicks w 1937r.rozmiary produkcji. mnożnikowych. Y.rynkowa stopa %. IS określa się wzorem: α − 1 α ×ω ×Y . Przedmiotem analizy jest krótki okres (uwzględniać tylko popytowe efekty wydatków inwestycyjnych tj. Choć chciał zaprzeczyć teorii Keynesa to ją spopularyzował. A równowaga oznacza.PYTANIE 9: Omów główne cechy modelu IS-LM. Później nazwano to syntezą neoklasyczną. Te 2 analizy połączyły się w jeszcze jedną syntezę myśli ekonomicznej: to „neoklasyczna synteza teorii keynesowskiej”.

Wzór na LM r = r ~ k 1 M − × β ×Y β Pc . MODEL ISr LM Punkt E – istnieje jedyna kombinacja stopy % i LM rozmiarów dochodów. b= α ×ω α RYNEK PIENIĄDZA – opisuje go krzywa LM LM – to taka prosta. b= − × β P c Nachylenie prostej LM zależy od k oraz od elastyczności popytu na pieniądz.stopa opodatkowania dochodu podatkiem liniowym. przy której następuje równowaga E -równowaga na na obu rynkach dóbr i pieniądza. której każdy punkt stanowi taką kombinację stopy % i rozmiarów dochodów. gdzie a= β . gdzie k = 1 .realna podaż pieniądza P c k 1 ~ M y=ax+b. ~ ~ ~ ~ A = C + I +G inwestycyjnych i autonomicznych wydatków państwa α . r KRZYWA IS r= IS ~ A α − 1 α ×ω ×Y y=ax+b a =− Y ~ 1 A . Natomiast położenie od podaży pieniądza. MODEL IS-LM Równowaga na obu rynkach (dóbr i pieniądza). ω = 1 − c(1 − t ) . r1 obu rynkach IS Y1 Y Jak dochodzić do równowagi przez gospodarkę. przy której mamy równowagę na rynku pieniądza.przeciętny poziom cen ~ M .autonomiczne wydatki (niezależne od rozmiarów dochodów). gdzie c-krańcowa skłonność do konsumpcji. Równowaga ta oznacza.wrażliwość inwestycji na zmianę stopy %. a IS malejący.mnożnik. To suma autonomicznych wydatków konsumpcyjnych.~ A . . 1 ω . t .wrażliwość spekulacyjnego popytu na pieniądz na zmianę stopy % ~ M nominalna podaż pieniądza Pc .to odwrotność szybkości obiegu (zależy od tego v KRZYWA LM LM Y nachylenie krzywej) β . gdy nie ingeruje w to państwo? LM jest rosnący. że popyt na pieniądz równa się podaży na pieniądz.

W jaki sposób mechanizm rynkowy może doprowadzić do przywrócenia stanu równowagi na obu rynkach? Te dostosowania przebiegają jednocześnie na obu rynkach. W punkcie P2 r3 P1 produkcja jest mniejsza od produkcji AD r2 w warunkach równowagi. AD=C+I+G. Y1 Y4 Y3 Y2 Y Popyt wynosi Y2. Wzrośnie r. Podaż dostosowuje się do popytu. że zaczynają się na jednym z rynków. ale straciliśmy na rynku dóbr i usług. Produkcja rośnie. Tutaj AD=AS. że rozmiary AD to jest Y2. kurs obligacji będzie rósł. a. bo takie są rozmiary AD przy stopie % r2. będzie się zwiększał. A rozmiary AS to Y1. zwiększenie rozmiarów transakcji. Podaż rośnie. zmniejszy się popyt inwestycyjny. to r będzie spadać. stopa % będzie rosła. szoku stan gospodarki jest taki: r1 i Y1. kurs obligacji będzie spadał. r-rynkowa stopa k r r1 r3 P1 r2 P2 Y1 %. i. zmniejszy się AD. Wzrost r przeniesie się z powrotem na rynek dóbr i usług. zależność r= i . a stopa % będzie rosła. uchwyciliśmy równowagę na rynku pieniądza. Jest to odległe od równowagi. Więc ten popyt to już nie Y3. ale będzie się zmieniał popyt na pieniądz.nominalne oprocentowanie obligacji. w skutek np. Z IS P3 IS odczytujemy. Mamy nierównowagę na rynku dóbr i Y3 Y2 Y usług. . co będzie wpływało na popyt na pieniądz. będzie to wpływało na AD. Podmioty będą kupować obligację. Po LM poruszamy się w górę i dochodzimy do równowagi przy r3 i Y3. Dla przypomnienia.1. więc produkcja wzrośnie. Jak rośnie r to zmniejsza się popyt inwestycyjny. Gospodarka z punktu P1 przesunie się do P2. k . Ale mamy wciąż nierównowagę na rynku pieniądza. produkcji spowoduje zwiększenie popytu na pieniądz. Y4. gdy gospodarka jest nad krzywą LM podmioty mają za dużo pieniądza w stosunku do rozmiarów produkcji. Produkcja powinna rosnąć. Jak będzie rósł popyt na pieniądz podmioty będą sprzedawać obligacje. Podaż dostosowuje się do popytu (zgodnie z założeniami). więc będą kupować obligacje. bo będzie potrzeba więcej pieniądza na obsługę transakcji kupna-sprzedaży. co powoduje wzrost rozmiarów produkcji. LM LM b. Przy stopie % r1 i rozmiarach produkcji Y1 E podmioty mają za dużo pieniądza do obsłużenia tak małej ilości transakcji kupna sprzedaży. Dla uproszczenia zakładamy. Po LM pniemy się w górę i osiągamy stan równowagi przy Y 4 i stopie MODEL IS % r3. Uchwyciliśmy równowagę na rynku pieniądza. Kurs obligacji będzie spadał. Podmioty będą sprzedawać obligacje. Przy stopie % r2 równowaga na rynku dóbr i usług jest przy Y2. Teraz mamy r2 i Y2. Z punktu P1 przejdziemy do IS punktu P2.kurs obligacji. Założenie: dostosowania zaczynają się na rynku dóbr i usług: W punkcie MODEL ISr czerwonym zagregowany popyt równa LM LM AD=AS się zagregowanej podaży (mamy r1 P1 E równowagę na rynku dóbr). ich AD=AS kurs będzie rósł. W sytuacji. żeby powrócić do równowagi na rynku dóbr należałoby zwiększyć produkcję do Y3. ale mniejszy tj. Z punktu P2 przejdziemy do punktu P3. Założenie: dostosowania zaczynają się na rynku pieniądza. więc rynkowa stopa % będzie się zmniejszać.

Procesy dostosowawcze na rynku pieniądza są zwykle bardzo szybkie.Gospodarka sama może doprowadzić do równowagi. Dlatego politycy gospodarczy mogą chcieć przyśpieszać proces dochodzenia do równowagi i proponować różnego rodzaju polityki. latami. . jeśli zostanie naruszona. które albo mają na celu przyśpieszyć osiągnięcie równowagi lub zmienią położenie punktu równowagi. z kolei na rynku dóbr i usług mogą trwać miesiącami.

Każdą z tych polityki możemy podzielić na politykę: 1. On określa punkt przecięcia . IS2 Mamy tu do czynienia z ograniczeniem IS1 skuteczności ekspansywnej polityki fiskalnej. tj. PIENIĘŻNĄ – polega na wpływaniu na podaż pieniądza. Zmianie ulega struktura E r1 PKB. Jeśli jest stosunkowo płaskie to jest ona skuteczna. gdyby nie nastąpiło zwiększenie stopy %. Niewielka skuteczność jest przy stromym LM. 2. że zwiększenie stopy % r powoduje ograniczenie mechanizmu mnożnikowego. bądź zmniejszanie podatków. FISKALNĄ – polega na manipulowaniu wielkością wydatków państwa i podatkami. r Ekspnsywna polityka fiskalna Przyjmujemy. to ten punkt przesuwa się w górę a IS w prawo. że państwo prowadzi ekspansywną politykę fiskalną. Gdyby stopa % nie wzrosła z r1 do r2 zadziałałby mechanizm mnożnikowi i dochód wzrósłby z Y1 do Y3. Ze wzoru na IS widać parametr LM funkcji liniowej b = ~ A r2 r1 ~ IS z osią pionową. Wyróżniamy 2 rodzaje POLITYK GOSPODARCZYCH. Y2 Y3 Y1 Y polegającej na zwiększaniu wydatków państwa. Ten efekt wypychania to jest Y3-Y2. O tyle mogłaby być większa produkcja.PYTANIE 10: Wykorzystując model IS-LM przedstaw możliwe skutki polityki budżetowej/fiskalnej w gospodarce zamkniętej. że zwiększenie r skuteczna LM wydatków państwa powoduje zmniejszenie prywatnych wydatków r2 inwestycyjnych. bądź zwiększanie podatków. przez co osiągamy znaczący przyrost dochodów.: 1. 2. α . Pojawia się tu efekt wypychania. to efekt wypychania też jest nieznaczny. bo rosną wydatki E państwa G. Największą zaletą tego modelu jest to. Paski LM który polega na tym. RESTRYKCYJNĄ POLITYKA FISKALNA – jest to zmniejszanie wydatków państwa. Gdyby r nie wzrosło to Y1 Y2 Y3 Y dochód zwiększyłby się do Y3. EKSPANSYWNĄ POLITYKA FISKALNA – jest to zwiększanie wydatków państwa. IS2 Doprowadziło to do zwiększenia stopy % z r1 do r2 IS1 oraz dochodu z Y1 do Y2. Wzrost stopy % jest niewielki. Ukształtowała się nowa równowaga. Jeśli A rośnie. a mniejszą sektor prywatny. większą część zajmuje sektor publiczny. Od czego zależy skuteczność takiej polityki fiskalnej? Od położenia LM i IS.

kurs obligacji nie spada. na które rząd nie ma wpływu. Jeśli ekspansji fiskalnej towarzyszy ekspansja pieniężna to można to tak zgrać. Nie można wzorować się na innych państwach. . rosną wydatki państwa. IS przesuwa się w prawo. IS2 IS1 k E We współczynniku β k zależy od czynników instytucjonalnych. a beta od preferencji. by nie było efektu wypychania.r r2 r1 Stromy LM NIEskuteczna LM Współczynnikiem nachylenia dla krzywej LM jest β . Skuteczność (wzrost dochodów) zależy od czynników. Y k Y1 Y2 Y3 SKUTKI DWÓCH EKSPANSYWNYCH Ekspansja pieniężna i fiskalna r IS2 IS1 LM LM2 r2 r1 E Y1 Y2 Y POLITYK (PIENIĘŻNEJ I FISKALNEJ) Mamy do czynienia z ekspansją fiskalną. Nie ma tu przesłanki do wystąpienia efektu wypychania. r nie rośnie. oraz żeby w całości osiągnąć efekt mnożnikowi (przyrost dochodów wynikający z działalności mnożnika przy niezmienionej stopie % r1). Tutaj rośnie podaż pieniądza (w wyniku ekspansywnej polityki pieniężnej) to podmioty nie muszą sprzedawać obligacji. Gdy nie towarzyszyła temu ekspansywna polityka pieniężna występował efekt wypychania. żeby mieć więcej pieniędzy na zawarcie transakcji kupna/sprzedaży.

ze nie będzie to postępowało ciągle. Rośnie SM. maleje stopa%. a SM podaż pieniądza. bo rośnie podaż pieniądza. rośnie produkcja. przesunięcie LM w prawo spowodowane jest to zwiększeniem podaży pieniądza. gdyż dalsze zwiększanie podaży pieniądza może wystąpić na poziomym odcinku popytu na pieniądz. rosną inwestycje. Nie powoduje to już zmniejszenie r. W tej sytuacji nie ma korzystnych efektów produkcyjnych (pułapka ta wystąpiła w Japonii w latach 90). Mamy równowagę na rynku pieniądza przy stopie% r1. STOPA % spada z r2 do r1. Ale Keynes uważał. zmniejsza się r. Takie są skutki ekspansywnej polityki pieniężnej. EKSPANSYWNA POLITYKA PIENIĘŻNA r Ekspansywna polityka pieniężna E LM LM2 r2 r1 IS Y2 Y1 Y Państwo zwiększa podaż pieniądza. Produkcja i dochód rosną z Y1 do Y2. rosną inwestycje. rośnie AD. PUŁAPKA PŁYNNOŚCI r DM PULAPKA PLYNNOŚCI SM SM2 SM3 r1 r2 M DM – popyt na pieniądz. A jeśli tak to ekspansywna polityka pieniężna nie powoduje wzrostu produkcji. Wg Keynesa w gospodarce może wystąpić pułapka płynności. ale nie zmienia się stopa %. rośnie AD i do AD dostosowuje się AS.PYTANIE 11: Wykorzystując model IS-LM przedstaw możliwe skutki polityki pieniężnej/monetarnej w gospodarce zamkniętej. . Pozostaje ona cały czas na poziomie r2. jeżeli podaż pieniądza rośnie do SM2 to spowoduje zmniejszenie stopy %. Jeśli występuje pułapka płynności to ten mechanizm zostaje rozerwany.

a jednocześnie ograniczana IS1 jest podaż pieniądza. Y1 Y . Dlatego rząd do końca nie ma wpływu na te czynniki i na skuteczność polityki pieniężnej. wyrażająca preferencje do konsumpcji. to może się okazać. Jeśli IS jest płaski to jest ona skuteczna.to skuteczność jest niewielka. Nie jest łatwo to zmienić. oraz żeby w całości osiągnąć efekt mnożnikowi (przyrost dochodów wynikający z działalności mnożnika przy niezmienionej stopie % r1). Rośnie tylko stopa %. Nachylenie IS zależy od współczynnika a = − ω= 1 co do podatku liniowego nie jest tak łatwo dokonać zmian w systemie 1 − c(1 − t ) 1 . że nie osiągniemy żadnych korzystnych rezultatów gospodarczych. Gdy nie towarzyszyła temu Ekspansja ekspansywna polityka pieniężna występował pieniężna i efekt wypychania. Jeśli ekspansji fiskalnej towarzyszy ekspansja Y2 Y Y1 pieniężna to można to tak zgrać. że α ×ω podatkowym. Jeżeli E polityka jest niespójna. że LM2 dochód w ogóle nie rośnie. Tutaj rośnie podaż IS2 r fiskalna pieniądza (w wyniku ekspansywnej polityki LM pieniężnej) to podmioty nie muszą IS1 LM2 sprzedawać obligacji.Skuteczność polityki pieniężnej zależy też od nachylenia krzywej IS. żeby mieć więcej pieniędzy na zawarcie transakcji E r2 kupna/sprzedaży. a jeśli stromy. rosną wydatki państwa. kurs obligacji nie spada. Ekspansja NIESPÓJNA POLITYKA GOSPODARCZA (EKSPANSJA fiskalna i restrykcja FISKALNA I RESTRYKCJA PIENIĘŻNA) IS2 pieniężna LM Czyli rosną wydatki państwa. PLASKI IS r skuteczna LM IS1 E LM2 r r2 r1 STROMY IS NIEskuteczna IS1 LM LM2 Y1 Y2 r2 Y r1 E Y1 Y2 Y r r2 r1 SKUTKI DWÓCH EKSPANSYWNYCH POLITYK (PIENIĘŻNEJ I FISKALNEJ) Mamy do czynienia z ekspansją fiskalną. Nie ma tu przesłanki do wystąpienia efektu wypychania. by nie było efektu wypychania. Mamy do czynienia z taką sytuacją. IS przesuwa się w prawo. A krańcowa skłonność do konsumpcji to typowa zmienna długookresowa. Czy te czynniki zależą od działań rządu? Zauważmy. r r1 nie rośnie.

a pieniężną bank centralny.W końcu lat ’90 Balcerowicz ochładzał gospodarkę. Niespójność występuje głównie wtedy. Póki co nie ma modelu. Taka sytuacja miała też miejsce za rządów Regana w USA. W rzeczywistości występuje inflacja. że ceny są stabilne. W tym modelu jest założenie. Czy w tym modelu można znaleźć uzasadnienie dla restrykcyjnej polityki pieniężnej? W tym modelu nie ma uzasadnień dla restrykcyjnej polityki pieniężnej i fiskalnej. który by się nadawał do wszystkiego. gdy politykę fiskalną prowadzi rząd. .

Gospodarka stacza się bardzo szybko. 2) Depresja – jak to się dzieje. a najbardziej stabilne są wydatki konsumpcyjne (jeść trzeba). a jak się zapasy skończą to dochodzi do sytuacji. co spowoduje zmniejszenie zatrudnienia i dochodu z pracy. Na rys. eliminuje się krótkookresowe wahania) i są wahania koniunkturalne wokół tego trendu. Rosną zapasy. Przetrwa ten. Ten stan to ogólne przesycenie (wg Malthusa) lub kryzys nadprodukcji (Marksa). gospodarce wytwarza się więcej dóbr i usług niż jest popyt na nie. Przedsiębiorcy chcąc zaspokoić popyt zwiększają produkcję. rozkwit. Wyróżnia się 4 fazy: kryzys. Gdy produkcja spadnie poniżej bieżącego poziomu konsumpcji to popyt z podażą jest równoważony przez wyprzedaż zapasów. że od szczytu do szczytu trwa jeden cykl koniunkturalny. Przedsiębiorcy zaczną zmniejszać wielkość produkcji. te o najwyższych kosztach produkcji. ożywienie. To model konkurencji kosztowej. kto . że w fazie depresji gospodarka odbija się od dna i wchodzi na wyższą ścieżkę wzrostu? O tym decyduje rynek. Istnieje około 30 teorii cyklu. Najbardziej zmienne są inwestycje. jak? Kluczem jest stwierdzenie. Niektóre firmy bankrutuje. Gospodarka wpada w ujemne sprzężenia zwrotne.PYTANIE 15: Opisz typowy cykl koniunkturalny w gospodarce i wyjaśnij jego mechanizm. W fazie kryzysu ceny spadają (podaż>popyt) i zyski. Część z twórców widzi przyczyny kryzysu poza gospodarką a część w gospodarce (regulacja rynkowa). rośnie popyt i znowu podaż itd. że zagregowana podaż jest mniejsza niż zagregowany popyt (ZS<ZD) (jesteśmy na dnie). 1) Kryzys – zagregowana podaż > zagregowany W popyt (ZS>ZD). Obserwujemy szczyt i dno koniunktury. Przyjmuje się. że różne zmienne makroekonomiczne wahają się z różną siłą. poniżej trend jest rosnący (w długim okresie produkcja rośnie. bo nie udaje się sprzedać części produkcji. I znowu zagregowany popyt zmniejszy się itp. depresja. I tak dochodzi się do fazy depresji. Wraz ze zmianą rzeczywistości zmienia się teoria. zatrudnienie i w ten sposób rosną dochody z pracy.

Gdy gospodarka odbije się od dna pojawia się ożywienie. rośnie bezrobocie. że nie ma tak dużych dochodów. cykl 4 fazowy stał się 2 fazowym. Cechą regulacji rynkowej jest kryzys. Gospodarka rozwija się. Zatrudnia się więcej pracowników. tak jest regulowana gospodarka. 4) Rozkwit – stabilizują się pozytywne oczekiwania. Pojawiają się optymistyczne oczekiwanie do przyszłości. perspektywa zysku. Jest faza stagnacji i ekspansji. . by je kupić. Skutek jest jak na rysunku niżej.generuje najmniejsze koszty. traci gospodarka – Marks proponował zastąpienie gospodarki rynkowej (cyklu koniunkturalnego) przez centralne planowanie. Jednym z czynników. oni mają dochody. który może powodować cykl koniunkturalny są kryzysy finansowe. przedsiębiorcy inwestują. są płytkie recesje. I znowu zaczyna się kryzys. Wchodzi się w fazę rozkwitu. coraz szybciej rośnie popyt. To współczesny cykl koniunkturalny. Zaczyna się optymizm i inwestycje. Spadają ceny i płace. gdzie głębokich załamań prawie nie ma. a za nim produkcja. a wytwory ich pracy jeszcze nie wchodzą na rynek dóbr konsumpcyjnych. Pod koniec ożywienia dochodzi do zwiększenia cen i płac. Oni gwałtownie nakręcają popyt na dobra konsumpcyjne. Ale ceny i płace są na niskim poziomie. Wprowadzono politykę stabilizacyjną (keynes). co do przyszłości. która miała na celu nie doprowadzenia do przegrzania gospodarki i nie doprowadzenie gospodarki do kryzysu. Jak produkty z tych inwestycji dostaną się na rynek po jakimś czasie okaże się. 3) Ożywienie – podaż podąża za popytem. Przychodzi kryzys. rosną zyski.

Zarówno inflacja jak i bezrobocie wynosiły powyżej 10%. Charakter oczekiwań: to i oczekiwania adaptacyjne. Jest 5% 5% oczekiw. a więc np. to stopa bezrobocia się PHILIPSA zmniejsza i odwrotnie. 10% oczekiw . Co stało się w latach ’70. nominalnych Krzywa ta wyraża odwrotną zależność między stopą inflacji w (w przybliżeniu to stopa zmian płac nominalnych) a stopą KRZYWA bezrobocia. tzn.stopa . Monetaryzm Friedmana stworzył model krzywej Philipsa wspartej oczekiwaniami. Taką zależność można było zaobserwować w wielu krajach w latach 1865-1955. powodując przyśpieszenie tempa inflacji. SLAMFLACJA – kryzys i inflacja. bn – bezrobocie naturalne (naturalna stopa bezrobocia). odpowiadające różnym Inflac. że w długim okresie nie występuje Inflac. Przyrost globalnego popytu pociąga za sobą podwyżkę płac i cen. 1974 11% 5. Philips wykazał zależność między inflacją a bezrobociem. Jest to tzw. W 1958 r. że można wybrać odpowiednią politykę makroekonomiczną. Niezgodne z krzywą Philipsa. Jest tam. Jak stopa inflacji rośnie. prof.5%) 5% 1970 Stopa inflacji i bezrobocia zmieniły się w jednym kierunku. powstałe na podstawie rzutowania w przyszłość przeszłości (przedłużając tendencję tak jak na rysunku). co zmieniło postrzeganie zjawisk ekonomicznych? ROK Państwo INFLACJA STOPA BEZROBOCIA 1964 USA Niska (1.5% 1980 13. MODEL KRZYWEJ PHILIPSA WSPARTY Stopa DLUGOOKRESOWA OCZEKIWANIAMI inflacji KRZYWA PHILIPSA i To kombinacja obu stóp brytyjskich w latach 1964LRPC 1992. Decydując się 2% na określoną politykę fiskalną i pieniężną. Sugeruje to.stopa 2. nastąpił rozwój monetaryzmu. Zielone linie to 0% oczekiw b.5% bezrobocia zatem także o poziomie bezrobocia. jaką opisuje.PYTANIE 16: Przedstaw tzw. bn b krzywe krótkookresowe. Dostał Nobla. w których ta zależność przestała być zachowana. t1 t2 t3 t4 t5 t . Powstała na podstawie badania gospodarki Stopy zmian plac brytyjskiej w latach 1865-1955 r. Krzywą Philipsa i dyskusję dotyczącą zależności. bezrobocia poziomom oczekiwań inflacyjnych. pionowa. państwo decydowało o wielkości globalnego popytu w gospodarce. Jednak potem przyszły lata. A zależność miedzy dwiema stopami. a U. Gdy nastąpił kryzys keynesizmu (po kryzysie energetycznym). krzywa PHILIPSA. niższe bezrobocie kosztem wzrostu inflacji. Friedman pisał prostym językiem. tym miejscu mamy długookresową krzywą Philipsa. W B Inflac.5% 5. lecz zmniejszając bezrobocie. gdzie krzywa Philipsa przecina oś poziomą. Krzywa Philipsa przestała odpowiadać faktom.5% 7% STAGFLACJA – gdy jednocześnie mamy stagnację gospodarczą i inflację.

Pionowa długookresowa krzywa Philipsa pokazuje. gdzie stopa inflacji =0. w związku z tym rząd prowadzi jakąś ekspansywną politykę gospodarczą. że niezależnie od tempa inflacji w długim okresie gospodarka powraca w końcu do naturalnej stopy bezrobocia bn. że ta stopa jest za wysoka. . że po krótkookresowej krzywej Philipsa będziemy poruszać się w lewo. chce ją zmniejszyć. Spowoduje to. bezrobocia naturalnemu. Stopa bezrobocia =st. Ale inflacja rośnie do 5%. Znajdujemy się w punkcie A. Rząd uznaje.W ekonomii klasycznej są oczekiwania racjonalne. W punkcie B stopa bezrobocia zmniejszy się z bn do b.

że przeciwdziałanie recesji i bezrobociu poprzez stosowanie aktywnej polityki finansowej nie przynosi efektów. że dzisiejsze prognozy mogą się nie spełnić. które okazały się już w oczywisty sposób fałszywe. a pojawienie się bezrobocia nie wynika z niedostatecznego popytu. Tylko zdarzenia naprawdę nie do przewidzenia powodują. W opinii przedstawicieli szkoły racjonalnych oczekiwań polityka stabilizacyjna oparta na takim modelu prowadziła tylko do wzrostu inflacji. gdyż państwo nie ma wpływu na trwały wzrost zatrudnienia lub produktu. Hipoteza racjonalnych oczekiwań utrzymuje. Szkoła racjonalnych oczekiwań sugeruje. że nie powinno to zachodzić przy użyciu bezpośrednich decyzji podmiotów rządowych. Ale w rzeczywistości mogą się wydarzyć rzeczy.PYTANIE 19: Wpływ oczekiwań na zachowania podmiotów gospodarczych. że ludzie potrafią wykorzystywać informacje. Teoria racjonalnych oczekiwań głosi. że inaczej widzi rolę państwa w gospodarce. gdzie widoczne są tylko konsekwencje zmian oczekiwań. Posiadają również umiejętność wyciągania wniosków ze zdarzeń w przeszłości. którymi dysponują dziś. Twórcy tej teorii upatrywali niedopracowanie modelu Keynesa w potraktowaniu oczekiwań podmiotów gospodarczych jako wielkości egzogenicznych. Thomasa Sargenta i Neila Wallace'a. Powodowało to niepełny obraz gospodarki. czyli będących poza gospodarką. Przekonania dotyczące przyszłości wpływają na dzisiejsze zachowania.nie doszacować. lecz dzięki wypracowanym regułom. aby się sprawdziły. Teoria racjonalnych oczekiwań to hipoteza ekonomiczna sformułowana w latach 70. co pozwoli skorygować podstawy formułowania oczekiwań i otrzymać – przeciętnie biorącprawidłowe prognozy. Została po raz pierwszy zaproponowana przez amerykańskiego ekonomistę Johna Mutha w 1961 roku[1] i rozpropagowana dzięki późniejszym pracom Roberta Lucasa. że podmioty gospodarcze podejmują swoje decyzje w oparciu o wszystkie dostępne informacje o aktualnych uwarunkowaniach ekonomicznych oraz o potencjalnych skutkach tych decyzji. Dlatego oczekiwania nie zawsze są prawidłowe. czasami. do których podmioty gospodarcze będą miały zaufanie. aby błąd szacowania był jak najmniejszy.uważają. Zgodnie z hipotezą racjonalnych oczekiwań ludzie (przeciętnie biorąc) prawidłowo przewidują przyszłość. Twórcy tej teorii posuwają się w swoich poglądach jeszcze dalej . co pozwala im przewidywać możliwe scenariusze wydarzeń w przyszłości. gdyż dopuszcza jego działania poprzez zarówno oddziaływanie na . Szkoła racjonalnych oczekiwań tym różni się od monentaryzmu. dwudziestego wieku wobec niesprawdzającej się wtedy w problemach makroekonomicznych hipotezy oczekiwań adaptacyjnych. co do przyszłości. Ważne. jednocześnie zastrzegając. Hipoteza racjonalnych oczekiwań (LUKASA). Niekiedy ludziom zdarza się przeszacować wpływ jakiegoś czynnika. i nie formułują prognoz. Jakakolwiek jednak systematyczna tendencja do błędu jednego lub drugiego rodzaju zostanie zauważona. Przekonania takie z pewnością oddziałują na popyt konsumpcyjny i inwestycyjny. Teoria racjonalnych oczekiwań podaje w wątpliwość skuteczność angażowania się polityki gospodarczej w dynamizowanie wzrostu gospodarczego. których nie można przewidzieć. że państwo powinno dążyć do utrzymania stabilności cen oraz działać po podażowej stronie gospodarki. Planowanie i podejmowanie decyzji przez podmioty gospodarcze wymaga dokonania przewidywań. a nie ich przyczyny.

Wynika to z faktu. twierdząc na podstawie badań empirycznych. sterowanie wydatkami rządowymi i cele realnego kursu walutowego. jak również równoważenie budżetu. Krytycy tej teorii kwestionują racjonalne oczekiwania jako wiarygodny model zachowania przedsiębiorstw. Zwraca się też uwagę na to. że nawet przy zachowaniu w pełni racjonalnym istnieje miejsce dla aktywnej roli polityki rządku.rynek pieniężny. gdy cenowe i popytowe mechanizmy dostosowawcze nie zadziałają na czas. że podmioty na ogół w optymalny sposób wykorzystują tylko część dostępnych informacji. . że nie wszystkie podmioty zachowują się w pełni racjonalnie oraz że wiele z nich popełnia cyklicznie te same błędy.

świtowych). 1. itd. Pojęcie bilansu płatniczego – zestawienie wszystkich rzeczywistych wpływów i wszystkich rzeczywistych wydatków we wszystkich walutach obcych w ciągu 1 roku. 2. 1+2=BP. BP nie obejmuje tych transakcji. 3. należności i zobowiązań. to wcale nie świadczy to o złej sytuacji kraju. nadwyżka lub deficyt BP). Nadwyżka .PYTANIE 22: Omów istotę i podstawowe części bilansu płatniczego. a rozliczymy w ciągu pół roku to ta transakcja będzie elementem BP ale dopiero w następnym roku 2008. Jeżeli mamy w Polsce ujemne saldo bilansu handlowego. a nie eksport i import). BP pokazuje to. Taka sytuacja jest też w USA. nie po przeliczeniu na złote. Sfinansowanie deficytu bądź nadwyżki BP -zmiany rezerw dewizowych Banku Centralnego. z Kubą. bo wtedy nastąpi wpływ waluty obcej). ale zdarzają się nieliczne np. Koreą Płn w walutach nie wymienialnych (ceny odbiegają od cen rynkowych. jeżeli suma jest równa 0 to jest to równowaga BP. Bilans obrotów kapitałowych i finansowych (BOK) 3. a jeśli ujemna to deficyt BP. Jeżeli suma ta jest dodatnia to mamy nadwyżkę BP. Bilans obrotów bieżących (BOB) 2. kapitału czysto finansowego. tj. O równowadze nie koniecznie świadczy równowaga BOB między eksportem a importem ( a także jako jej główny składnik -równowaga bilansu handlowego). We wszystkich walutach – przy czym dominują transakcje w walutach w pełni wymienialnych ($. Należności i zobowiązania pokazuje inny bilans – bilans należności i zobowiązań. o czym świadczy umacnianie się kursu złotego. które nie zostały zrealizowane i rozliczone (jeżeli zawarliśmy transakcję w XII 2007. – to ceny rynkowe. Bo ten ujemny deficyt handlowy jest w zupełności kompensowany innymi wpływami w walutach obcych. Pojęcie BP uwzględnia przepływy walut obcych również z tytułu transakcji czysto finansowych (te transakcje nawet dominują. nadwyżkę importu nad eksportem. -zmiana rezerw złota monetarnego Banku Centralnego -zmiana kredytów Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Suma 1+2 – Bilans płatniczy -równowaga -deficyt -nadwyżka _____________________________________________ 4. co faktycznie wpłynęło i wypłynęło w walutach obcych.€. Struktura bilansu płatniczego – BP składa się z kilku podstawowych elementów: BILANS PŁATNICZY (BP): 1. Pojęcie równowagi bilansu płatniczego Suma 1+2 świadczy o równowadze BP (może być równowaga. światowe).

Na marginesie: Napływ i odpływ walut obcych może się przejawić we wzroście rezerw lub ich spadku w bankach komercyjnych. Deficyt lub nadwyżka BP ma odzwierciedlenie przede wszystkim w zmianach rezerw dewizowych banku centralnego. które wyrażane są w zmianach pozycji finansowej aktywów i tzw. które ma bank centralny (teraz są one dosyć wysokie). instytucji oficjalnych (państwowych) – w tym wypadku banku centralnego. Banki komercyjne będą nad linią (oper line). sfinansowanie bilansu płatniczego. albo we wzroście zapasów złota. Dlatego następną pozycją w BP jest zfinansowanie deficytu lub nadwyżki. Zasada: to. Deficyt lub nadwyżka BP może być odzwierciedlona w zmianie . a jeżeli jest nadwyżka to musi ona mieć odzwierciedlenie w zmianach jakiejś pozycji NBP. Sposób sfinansowania nierównowagi bilansu płatniczego (deficytu lub nadwyżki) Na czym może polegać sfinansowanie? Deficyt musi być pokryty. w jaki sposób to zależy od woli władz państwa. że jeśli jest deficyt – to rezerwy dewizowe pokrywają deficyt BP. albo w zmniejszeniu zadłużenia zagranicznego państwa. a jeżeli jest nadwyżka BP to ona może mieć odzwierciedlenie w przyroście rezerw złota banku centralnego. a to co pod linią to jest sfinansowanie BP. Deficyt może być także sfinansowany poprzez sprzedaż złota monetarnego tj. a nie sektora prywatnego. w jaki sposób (jeżeli jest nadwyżka lub deficyt bilansu płatniczego) następuje przywrócenie do równowagi. tylko deficyt (częściej) lub nadwyżka (rzadziej). albo jak nie ma rezerw to kredytami zagranicznymi (udzielonymi przez organizacje finansowe międzynarodowe) lub zmianami zapasów złota. Zasada jest też taka: Pod linią są umieszczane te pozycje. Pierwszy BP powstał w 18-wiecznej Anglii. Jeśli jest nadwyżka lub deficyt to musi być w jakiś sposób sfinansowany. Suma 1. mogłoby być lepiej. dokonuje się to automatycznie bez woli obywateli państwa. To. 4. w czymś musi się to wyrazić. Jeżeli jest nadwyżka – rezerwy dewizowe banku centralnego rosną. Jeżeli nie ma równowagi (stan ten jest bardzo rzadki). Saldo bilansu obrotów bieżących i kapitałowych informuje nas o trzeciej kolejnej pozycji tzw. Nadwyżka odzwierciedla się we wzroście rezerw dewizowych. w wyniku deficytu zmniejszają się te rezerwy. Ta pozycja mówi.importu nad eksportem świadczy o słabej konkurencyjności naszego eksportu. Bilans obrotów kapitałowych (BOK) decyduje o równowadze bilansu płatniczego (nie tylko obrotów bieżących. Oznacza to. co jest nad linią to stanowi element kształtujący bilans płatniczy. Bilans obrotów bieżących (BOB) i 2. bo złoto w bardzo nie wielkim stopniu pełni funkcję pieniądza międzynarodowego i rezerw. Obecnie to już prawie nie występuje. Deficyt może być sfinansowany z rezerw (walutowych) dewizowych. te znajdujące się w banku centralnym. Jeżeli jest deficyt to automatycznie muszą się znaleźć jakieś źródła jego sfinansowania. ale wszystkich przepływów kapitałowych).

bo w końcu zabraknie tych rezerw dewizowych czy złota monetarnego. Należy odróżnić pojęcie salda bilansu handlowego.b. podróże zagraniczne (dochody i wydatki z turystyki) 5. występują spore różnice – sięgające nawet kilku mld $. Te dochody są zaliczane w bilansie do obrotów bieżących. Ale w praktyce tak nie jest. Pozycja 1 i 2 tworząc bilans płatniczy powinna być dokładnie równa pozycji 4 ze znakiem przeciwnym. że powinna ona być w miarę możliwości jak najmniejsza. dochody inne a) rządowe (przepływy dewiz związane z utrzymaniem placówek dyplomatycznych rządowych. jeżeli państwa udzielają innym państwom kredyty. wysyłka towarów (obejmuje 3 grupy transakcji: fracht. dochody i wydatki z inwestycji zagranicznych – przedsiębiorstwa inwestujące za granicą mają z tego dochody. inne towary. wydatki i dochody związane ze stacjonowaniem wojsk zagranicznych) i b) prywatne (główna pozycja tu to dochody z pracy. z licencji) 7. usługi. towary (wartość eksportu i importu) 2. transfery nieodpłatne . Bilans jest zamieszczany w biuletynie informacyjnym NBP. Pozycja ta rośnie nadal. Pełne zbilansowanie nie jest możliwe. Wtedy do pozycji 3 dodaje się jeszcze jedną pozycję: BŁĘDY I OPUSZCZENIA. to one też przynoszą dochody w formie odsetek. same przepływy kapitałów . Bo jeżeli jest deficyt to państwo (bank) może zaciągnąć kredyt na sfinansowanie deficytu. Bowiem saldo o. obligacje skarbowe zagraniczne czy inne papiery wartościowe. ubezpieczenia i ubezpieczenia poza granicami) 3. nie prywatna). Deficyt nie można finansować w nieskończoność. obejmuje jeszcze następujące pozycje: 4. Chodzi o to.inwestycje (nie dochody z nich) zaliczane są do bilansu obrotów kapitałowych. od szerszego pojęcia salda obrotów bieżących. W ramach tego są pozycje: 1. Deficyt BP musi być prędzej czy później doprowadzony do równowagi.wartości kredytów Międzynarodowego Funduszu Walutowego (jest to instytucja oficjalna. Natomiast same lokaty. dochody). inne: usługi transportowe -te dwie pozycje świadczą o saldzie bilansu handlowego. sprzyja to aprecjacji kursu złotego. jeżeli są to inwestycje w lokaty. Pojawia się następny problem instrumentów przywracania równowagi BP. dochody z praw autorskich. GŁÓWNE POZYCJE BILANSU PŁATNICZEGO Bilans handlowy. to są z tego odsetki (tj. A jeżeli jest nadwyżka to można spłacić kredyt lub ulokować środki na rachunku. 1+2 stanowi 3 i ta wartość z 3 musi się równać 4 ze znakiem przeciwnym. która pozwala zbilansować. a więc saldo przepływów towarów i usług. 6.

corocznie ok. inwestycje portfelowe (zakup przez cudzoziemców krajowych papierów wartościowych lub po stronie wydatków zakup papierów wartościowych przez obywateli krajowych zagranicą). W Polsce zadłużenie polskiego sektora prywatnego (przedsiębiorstw) wynosi 65 mld euro.i średnioterminowe mają charakter stabilny. Zadłużenie państwa też jest wysokie 53 mld euro (rośnie). Przepływy długo. Jednak ważniejszy jest podział rodzajowy przepływów kapitałowych: 1. W Polsce niestety coraz więcej inwestujemy zagranicą. Do bilansu obrotów bieżących dodaje się te przepływy kapitału długoterminowego i to ma świadczyć o równowadze bilansu płatniczego. stypendia wypłacane w walutach obcych) b) prywatne (przesyłki emigrantów) BILANS OBROTÓW KAPITAŁOWYCH: Istniej podział przepływów kapitałowych z punktu widzenia czasu: przepływy kapitałów długoterminowych (to przepływy powyżej 3 lat). inwestycje bezpośrednie (w Polsce ma duże znaczenie. lokaty do 1 roku). Pozycja krótkoterminowa świadczy o niestabilności bilansu płatniczego. średnioterminowych (przyjmuje się okres powyżej roku do 3 lat) i krótkoterminowych (przepływy kapitału „gorącego pieniądza” np. przy czym gro to zadłużenia u innych firm zagranicznych. 2. inne (głównie kredyty zagraniczne) – to przede wszystkim kredyty udzielane przez banki zagraniczne krajowym przedsiębiorstwom. . opłaty. a coraz mniej inwestują u nas (dlatego maleją inwestycje portfelowe w Polsce). 12 mld euro. ale mogą to być także kredyty udzielane wzajemnie sobie przez przedsiębiorstwa zagraniczne i krajowe. bądź wydatki w walutach obcych związane z zakładaniem w Polsce przedsiębiorstw).to napływ walut obcych spowodowany przez zakup przez cudzoziemców polskich przedsiębiorstw. 3.a) rządowe (to składki. Ten podział ma istotne znaczenie ze względu na analizę bilansu płatniczego.

000 zł Wartość eksportu w USD 500$ 400$ 800$ 2)deprecjacj a 3) wzrost wolumenu 4)Aprecjacja 100 10 PLN 10 $ 1. Ad.000$ 30 10 $ 300$ Ad. Aprecjacja kursu waluty krajowej podnosi ceny dóbr krajowych wyrażonych w walucie zagranicznej. Deprecjacja kursu waluty powoduje wzrost wpływów w walutach obcych z tytułu eksportu. Za 1 USD płacimy 1 PLN. Oznacza stosunek wymienny pomiędzy walutami dwóch krajów. Skoro cena w USD spadła to wzrośnie popyt na miedź. bo wpływa na ceny importowanych surowców. tym samym pogarsza cenową konkurencyjność eksportu. Deprecjacja to spadek kursu waluty krajowej.PYTANIE 23: Przedstaw skutki zmiany kursu walutowego na gospodarkę. Powoduje to pogorszenie bilansu handlowego. Wyraża też dynamikę i konkurencyjność danej gospodarki względem innych gospodarek. oprócz jakości. poprawia cenową konkurencyjność eksportu. Jeśli zmiany kursu są wynikiem decyzji administracyjnej władz walutowych wtedy mówimy odpowiednio o rewaluacji (wzrost kursu waluty krajowej) i dewaluacji (spadek). Deprecjacja waluty krajowej zmniejsza ceny dóbr eksportowanych (krajowych) wyrażonych w walucie zagranicznej. Kurs walutowy to cena waluty jednego kraju wyrażona w walucie innego kraju. co wpływa na wzrost dochodu narodowego. to zwiększa się też krajowa produkcja na eksport. Zmiana kursu walutowego może być: Aprecjacja to zjawisko polegające na umacnianiu się waluty krajowej. 4) Waluta podlega aprecjacji (umocnieniu). Ad. Jeżeli zwiększa się eksport. Krajowe towary są teraz za granicą dużo droższe. wzrasta zatrudnienie w sektorze.5PLN/USD 1:1 Wolumen eksportu 100 100 200 Cena w PLN 10 PLN 10 PLN 10 PLN Cena w USD 5$ 4$ 4$ Wartość w PLN 1. Przykład wpływu zmiany kursu waluty na: EKSPORTUJEMY MIEDŹ: Kurs 2PLN/USD 2. 3) W wymianie towarowej najważniejszym czynnikiem jest cena. . dlatego spadnie popyt.5PLN/USD 2.000 zł 1. Deprecjacja kursu nie miała wpływu na cenę PLN.000 zł 2. Obydwa zjawiska mają charakter rynkowy.000 zł 1. Kurs walutowy jest dla gospodarki ceną strategiczną. 2) Za 1 USD płacimy więcej zł. więc wolumen eksportu wzrośnie. nowoczesności itd. kreuje strukturę cen w całej gospodarce.

W wyniku wzrostu cen w PLN kupimy już tylko 1 samolot. 5) W wyniku spadku cen zwiększy się import. spowoduje. 2) Deprecjacja kursu złotego do 2. produkcji. Aprecjacja powoduje wzrost wydatków dewizowych w walutach obcych. Zatem hamuje inflację wewnętrzną. że kupujemy 4 samoloty. ale powoduje wzrost inflacji krajowej. Powoduje to poprawę salda bilansu handlowego. 30 TON. a nie 2. czy też dewaluacja (oficjalna obniżka kursu) poprawia saldo bilansu handlowego. Ma też 1 ważną zaletę dla banku centralnego. to zakładamy. eliminuje eksport najmniej efektywny. rosną ceny dóbr krajowych. to poprawia bilans płatniczy. że sprzedamy teraz mniej tj. Dobra importowane stają się coraz tańsze. a zwiększa import.5PLN/USD 1:1 Wolumen eksportu 2 2 1 1 4 Cena w PLN 100 PLN 125 PLN 125 PLN Cena w USD 50 $ 50 $ 50 $ Wartość w PLN 200 zł 150 zł 125 zł Wartość eksportu w USD 100$ 100$ 50$ 2)deprecjacj a 3) spadek wolumenu 4)Aprecjacja 50 PLN 50 $ 50 zł 50$ 50 PLN 50 $ 200 zł 200$ Ad. Zwiększy się popyt na import. hamuje wzrost cen importowanych i wzrost cen wewnętrznych (inflacja wewnętrzna). Więc deprecjacja powoduje wzrost cen dóbr importowanych wyrażonych w walucie krajowej. tzn. zwiększenie bezrobocia. Tak więc aprecjacja powoduje zmniejszenie wpływów w walutach obcych. Są droższe. Ale powoduje to też spadek wpływów w walutach obcych. Jeśli rosną ceny dóbr importowanych. Powoduje to spadek wydatków w walutach obcych na import. Deprecjacja. Dzięki aprecjacji (obecnie stosowanej w Polsce) można hamować inflację wewnętrzną. Spowoduje to spadek popytu. IMPORTUJEMY SAMOLOTY: Kurs 2PLN/USD 2.5PLN/USD 2. Cena dóbr krajowych. więc nasila się inflacja w kraju. i jeśli ten ma duży udział w bilansie płatniczym. Pogarsza cenową konkurencyjność dóbr. Zmusza do obniżki kosztów. Aprecjacja pogarsza saldo bilansu handlowego.Ad. Pogarsza to saldo ilansu handlowego. są niższe ceny w kraju. Ad. Jest to zjawisko korzystne.5. 5) Skoro popyt spadnie. która jest oparta na dobrach importowanych też spadnie. bowiem instrumentem . Zakładamy. Aprecjacja kursu szkodzi eksportowi. Ad. Jest ona. 3) Spadnie popyt na import. bo rośnie popyt na dobra importowane. Ad. że wzrośnie cena w PLN. 4) Aprecjacja spowodowała spadek cen dóbr importowanych wyrażonych w walucie krajowej.

ale jednak kierunek zmian kursu walutowego jest określony i jest to aprecjacja kursu złotego. Te zmiany nie powodują kryzysu walutowego. Tu jest ta sprzeczność bardzo trudna do rozwiązania dla NBP. . bo obniża ceny w walutach zagranicznych i te nasze towary stają się coraz mniej konkurencyjne zagranicą (wyrażone w walutach obcych). który podlega nieustannym zmianom pod wpływem mechanizmów rynkowych. w dłuższej perspektywie one się jakość kompensują. Te wahania dochodzą nawet do kilku procent w ciągu dnia. Bo aprecjacja szkodzi eksportowi. W Polsce mamy tzw. płynny kurs złotego.polityki antyinflacyjnej.

Natomiast jego odwrotność . realny. C. Kurs walutowy nominalny to taki do obliczenia. wzajemne powiązanie ich wartości) -Kursy walutowe dostosowują się do ścieżki parytetu siły nabywczej tylko w dłuższych okresach . Istnieje również alternatywna definicja realnego kursu walutowego. W krajach. Realny kurs walutowy Jest to koszt dóbr zagranicznych wyrażony w dobrach krajowych.stosunek cen dóbr w eksporcie i w imporcie stanowi krajowe terms of trade.225).ścieżka zmian nominalnego kursu walutowego. aby mogła być utrzymana stała wysokość realnego kursu walutowego. jaką ścieżką musiałby podążać nominalny kurs walutowy. Nominalny kurs walutowy definiuje się cenę waluty krajowej wyrażonej w walucie obcej. Realny kurs walutowy uwzględnia cenę i zmianę ceny (inflacje) w dwóch krajach. a realnie aprecjonuje się waluta kraju z wyższa inflacja (uwaga: przy założeniu. którego nie uwzględnia się stopy inflacji. że jest to względna cena dóbr importowanych do eksportowanych. Jest on miarą relatywnej ceny dóbr krajowych względem dóbr zagranicznych. s.Hall. która mówi. Natomiast w krajach.Taylor 1997. Realnie deprecjonuje się waluta kraju z niższa inflacja. Kurs oparty na parytecie siły nabywczej. s. w których występują wyższa stopa inflacji niż u ich konkurentów powoduje deprecjację nominalnego kursu walutowego. w których inflacja jest niższa będzie następować aprecjacja kursu.PYTANIE 24: Przedstaw różne ujęcia kursu walutowego – nominalny. Za pomocą realnego kursu walutowego można mierzyć konkurencyjność międzynarodową. J.Burda.Wyplosz 1995. określony jako nominalny kurs walutowy uwzględniający ceny krajowe i zagraniczne. (parytet – stosunek wymienny 2 lub więcej walut. gdy ceny te są wyrażone we wspólnej walucie. która pozwala utrzymać na stałym poziome konkurencje międzynarodową. Definicja ta przyjmuje iż wszystkie dobra są wymienne co oznacza. Innym słowy miara kursu skorygowanego tak. Wzrost realnego kursu walutowego oznacza spadek konkurencyjności gospodarki krajowej na rynku światowym. Ujęcie kursu walutowego w oparciu o parytet siły nabywczej odpowiada na pytanie. Realny kurs walutowy jest to nominalny kurs walutowy skorygowany o zmiany poziomu cen krajowych i cen za granicą. oparty na parytecie siły nabywczej. aby uwzględnić różnice poziomów cen pomiędzy krajem a zagranicą (R. że równowaga światowa wyznacza realny kurs walutowy (M. Realne kursy walutowe mogą być wykorzystywane do pomiaru konkurencyjności kraju. że nominalny kurs wymiany jest stały). Jest to iloraz ceny koszyka towarów krajowych wyrażonej w walucie krajowej do ceny analogicznego koszyka towarów zagranicznych przemnożony przez aktualny kurs wymiany.354).

.

ekonomicznych wynikają bariery: ¬ Konsumpcyjna ¬ Siły roboczej ¬ Surowcowa ¬ Żywnościowa ¬ Handlu zagranicznego Barierę konsumpcji stanowią ograniczenia rozwojowe. są dość trwałe i trudne do przezwyciężenia. przy szybszym przyroście nowych miejsc pracy w stosunku do przyrostu ludności zdolnej do pracy. będące wynikiem obniżenia poziomu konsumpcji kosztem wzrostu inwestycji. które mają charakter obiektywny. albo skutkiem nieprzewidzianych okoliczności. wynikający z obniżenia poziomu konsumpcji. okazuje się większy od wzrostu produkcji uzyskanej z dodatkowych inwestycji zrealizowanych kosztem obniżenia poziomu spożycia. które mają charakter bardziej obiektywny. Ujawniają się one w sytuacji. W wymiarze ilościowym występuje w sytuacji pełnego zatrudnienia. BARIERY WZROSTU GOSPODARCZEGO To różnego typu ograniczenia i przeszkody występujące w procesach wzrostu gospodarczego w jakimś okresie czasu. Bariera siły roboczej występuje w sytuacji braku owej siły roboczej. Natomiast te przeszkody. Bariera surowcowa wiąże się z dostępnością do zasobów do zasobów bogactw naturalnych i . Z przesłanek społeczno . Może mieć wymiar ilościowy. W wymiarze kwalifikacyjnym bariera siły roboczej występuje wtedy kiedy struktura zawodowa zatrudnionych przestaje odpowiadać strukturze istniejącego lub nowo wprowadzonego aparatu wytwórczego. Mniej trwałe tzn. kwalifikacyjny i alokacyjny.PYTANIE 30: Przedstaw główne bariery wzrostu gospodarczego. tym samym hamują wzrost gospodarczy. W procesie wzrostu gospodarczego napotykamy na przeszkody. są bardziej trwałe i nazywane są barierami wzrostu gospodarczego. w której wpływ spadku wydajności pracy na produkcję. W literaturze ekonomicznej wymienia się najczęściej następujące bariery wzrostu gospodarczego: ¬ Instytucjonalną ¬ Strukturalną ¬ Kosumpcyjną ¬ Siły roboczej ¬ Surowcową ¬ Żywnościową ¬ Handlu zagranicznego ¬ Technologiczną ¬ Ekologiczną Wśród barier istotną choć tylko pośrednią rolę odgrywają bariery psychiczne czy też psychospołeczne. są trudniejsze do przezwyciężenia. W wymiarze alokacyjnym przejawia się nierównomiernym jej rozmieszczeniem terytorialnym i sektorowym. występujące przejściowo są najczęściej efektem wadliwego zaprojektowania czy zaplanowania przedsięwzięć gospodarczych. bardziej lub mniej trwałe.

a w skrajnych sytuacjach nawet zagrozić egzystencji człowieka. Pogarszanie się tego wskaźnika oznacza zaostrzenie tej bariery. planowaniem i zarządzaniem.technicznego. Wiąże się praktycznie ze wszystkimi wewnętrznymi barierami rozwojowymi. Bariera ekologiczna ma odrębny charakter. Bariera organizacyjna to ograniczenie możliwości pełnego i racjonalnego wykorzystania aparatu wytwórczego oraz pozainwestycyjnych czynników wzrostu dochodu narodowego. Przejawia się przestarzałą strukturą organizacji systemu kierowania i zarządzania gospodarką narodową oraz niewłaściwym podziałem kompetencji i uprawnień poszczególnych jego ogniw do podejmowania określonych decyzji gospodarczych. Bariera technologiczna jest ograniczeniem mającym swoje źródło w poziomie osiągniętego postępu naukowo . Wiąże się z ograniczoną wydolnością naturalną. powodując nieefektywne wykorzystanie nowoczesnych maszyn i urządzeń produkcyjnych. Wynika przede wszystkim z niedorozwoju bazy surowcowej.ich wykorzystaniem. Ujawnia się ona w całym obszarze gospodarki żywnościowej. tym samym poszczególne jego części okazują się być niedostosowane do zamierzonej struktury produkcji. Charakteryzuje ją również mała elastyczność aparatu wytwórczego.technicznego i technologicznego. Powstaje w sytuacji złej organizacji i niskiej kultury pracy. Bariera żywnościowa dotyczy ona zarówno ograniczeń produkcji rolniczej. Stanowi ją zbiór czynników ograniczający rozwój gospodarczy o charakterze naturalnym. Związana jest z charakterem organizacji produkcji i pracy. a także zmniejszeniem wiary we własne siły. Jest wynikiem ich występowania w niedostatecznych ilościach lub nieopłacalności ich pozyskania. ¬ Ograniczone zdolności płatnicze państwa. Są one ważne ze względu na rangę przedsiębiorczości w procesach gospodarowania. Jej poziom i skuteczność zależy w dużej mierze od czynników przyrodniczych. w tym gospodarczych w psychice człowieka są wywoływane zwykle lękiem i reakcjami obronnymi przed skutkami podejmowanych działań. Bariera instytucjonalna to ograniczenia rozwojowe wywołane niedostosowaniem organizacyjnych form stosunków społecznych i ekonomicznych do wymagań postępu naukowo . Do barier wzrostu gospodarczego zaliczyć również trzeba barierę psychiczną jeśli jest ona odnoszona do człowieka jako pojedynczej jednostki w szerszym znaczeniu mamy do czynienia z barierą psychospołeczną jeśli jest ona odnoszona do grup społecznych. to jest ze zdolnością do regeneracji utraconych składników i neutralizacji składników obcych. Przekroczenie granic tej wydolności może spowodować olbrzymie straty gospodarcze. Zjawiska ograniczeń rozwiązywania pewnych problemów. ograniczeniem wyobraźni i myślenia. który umożliwiłby im wejście na konkurencyjny rynek światowy oraz otrzymanie korzystnych cen. Przyczyny pojawienia się bariery handlu zagranicznego to: -Niezdolność gospodarki danego kraju do wyprodukowania wyrobów o takim standardzie. Ich istotą jest poddawanie się przez człowieka ewentualnie grupę ludzi pewnym stereotypom myślenia. W największym stopniu jest związana z barierą strukturalną.klimatycznym. co jest związane z kształtowaniem wskaźnika relacji zmian cen towarów eksportowanych do zmiany cen towarów importowanych. Wyraża się ona przede wszystkim daleko idącą niemożnością przestawienia struktury aparatu wytwórczego. Ich konsekwencja jest niewykorzystywanie obiektywnych . a także kwalifikacjami kadr kierowniczych. Bariera handlu zagranicznego wyznacza konkurencyjność danej gospodarki na rynku światowym. to jest przyrodniczo . Bariera strukturalna jest ograniczeniem natury technicznej i dotyczy historycznie ukształtowanej struktury aparatu wytwórczego oraz niedoskonałej podzielności czynników wytwórczych. jak i ograniczeń zaopatrzenia społeczeństwa w żywność.

tradycji wytwórczych i kulturalnych. techniczny i przyrodniczy. Wskazane i scharakteryzowane bariery wzrostu gospodarczego mogą się ujawniać pojedynczo lub funkcjonować zespołowo. zasobności w bogactwa naturalne. społeczny. Bariery polityczno-ekonomiczne • • • • bariera ustrojowo-ideologiczna bariera braku stabilizacji wewnętrznych stosunków politycznych bariera politycznego podziału świata bariera instytucjonalno-organizacyjna Bariery społeczno-ekonomiczne • • • bariera demograficzna bariera konsumpcji (płacy realnej) bariera infrastruktury społecznej Bariery techniczno-ekonomiczne • • • bariera rzeczowej struktury aparatu wytwórczego bariera surowcowo-materiałowa i energetyczna bariera infrastruktury technicznej Bariery przyrodniczo-ekonomiczne • • • bariera ekologiczna bariera zasobów naturalnych bariera żywnościowa Bariery rozwoju gospodarczego Główne bariery rozwoju gospodarczego: • Brak konkurencyjności wobec produktów międzynarodowych i nowych rynków. doświadczeń zawodowych.możliwości działania jednostek i grup społecznych w zakresie posiadanej wiedzy. Niektóre z nich wzajemnie potęgują swoją siłę. Bariery rozwoju grupować można według różnych kryteriów. Z reguły wyodrębnia się 4 główne aspekty rozwoju gospodarczego: polityczny. potencjalnych zdolności. istniejących możliwości technicznotechnologicznych potencjału produkcyjnego a także możliwości ekonomicznych poszczególnych podmiotów gospodarczych. Może on wynikać z niewystarczających nakładów na badania naukowe. położenia geograficznego. udziału w międzynarodowym podziale pracy i innych. kierunków specjalizacji produkcji i usług. historycznie ukształtowanego sposobu i poziomu życia ludności. Bariery wzrostu gospodarczego Bariery rozwoju gospodarczego są bardzo zróżnicowane w zależności od: osiągniętego poziomu rozwoju. wdrożenia . powierzchni i zaludnienia kraju. inne zaś są względem siebie neutralne.

Wiąże się to ściśle ze zbyt małym kapitałem własnym oraz z brakiem pomysłu na zachęcenie obcego kapitału do inwestowania w gospodarkę krajową. a ceny rosną wskutek wzrostu płac i wzrostu kosztów wytwarzania. Wówczas rozkręca się spirala inflacyjna.przegrywają z lepszymi produktami zagranicznymi. w której płace gonią ceny. Zbyt niskie inwestycje w gospodarkę. gdy w gospodarce rosnącemu popytowi towarzyszy zarówno wzrost produkcji. Wzrost popytu globalnego prowadzi do inflacyjnego wzrostu cen bez wzrostu realnego dochodu narodowego. Występuje najczęściej w sytuacji. . Spirala inflacyjna.• • nowych technologii i kształcenie społeczeństwa. W takiej sytuacji produkty krajowe nie są konkurencyjne . jak i wzrost cen.

Linia ta przedstawia warunki rynkowe (dochód i ceny). Istotny też jest problem gustów. użyteczności (satysfakcja z posiadania dobra). tj. aby kupić dodatkowo 1 sok. jaką ilość jakiegoś dobra x1 można poświęcić. które są dostępne dla konsumenta. Konsument. Model przedstawiający optymalny wybór konsumenta obok krzywych obojętności musi zawierać też linię budżetową. gdy . która informuje z jakiej ilości dobra x1 musi zrezygnować konsument. Punkty leżące powyżej linii budżetowej są nieosiągalne. nie zmieniając łącznej użyteczności. Poniżej linii część dochodu pozostałaby nie wydana. Kombinacje te zależą od 2 czynników: wysokości dochodu i od cen dóbr. Nachylenie linii budżetowej informuje. przy danym ograniczeniu budżetowym. Jak już wspomniano. Spośród możliwych koszyków dóbr osiągalnych przy danych dochodzie konsument wybiera ten. Gusty konsumenta ujawniają malejącą krańcową stopę substytucji. Warto wspomnieć o krańcowej stopie substytucji. konsumenta ogranicza wysokość osiąganego dochodu. T ograniczenie budżetowe opisuje różne koszyki (kombinacje) dóbr. Jeśli relacja ta wynosi 1:1 (cola i sok kosztują po 2 zł) to konsument musi poświęcić 1 colę. w których działa konsument. aby w to miejsce zakupić inne dobro x2.PYTANIE 32: Optymalny wybór konsumenta – model krzywych obojętności. X2 m/p2 X2* u=7 u=5 u=4 u=3 u=2 Konsument potrafi uszeregować koszyki dóbr wg poziomu satysfakcji. jeśli chce zwiększyć o 1 liczbę dobra x2. stara się osiągnąć max możliwy poziom użyteczności. który daje mu najwyższą satysfakcję. nachylenie to zależy od stosunku cen obu dóbr. Poza tym konsument woli mieć więcej niż mniej.

ale jakby jedzenia miał za mało. poza tym w tym punkcie nachylenie linii budżetowej jest takie samej co nachylenie krzywej obojętności. Konsument wspina się na coraz wyższe poziomy zadowolenia. Krzywe użyteczności wyglądają jak hiperbole. bo konsument nie może nabywać większej ilości dwóch dóbr i zwiększać swą użyteczność. chętnie zrezygnuje z 4 posiłków na korzyść dodatkowych filmów. który daje mu max użyteczność. satysfakcji. Punkt styczności to koszyk optymalny.dodatkowe jednostki dobra x1 można pozyskiwać kosztem ilości dóbr x2. jeśli ceny pozostałe bez zmian. u7. spośród których go stać. Powoduje to zwiększenie popytu na każde z tych dóbr. Krzywa ta obrazuje wszystkie kombinacje 2 dóbr dające konsumentowi taką samą sumę użyteczności. przy zwiększeniu w górę. . Preferencje konsumenta jawią nam się poprzez mapę krzywych obojętności. przy stałej sumie użyteczności (10 posiłków i 5 filmów. Bo w tym punkcie linia budżetowa nie osiągnie wyższych krzywych obojętności. Wyprowadzenie wzoru na OPTYMALNY KOSZYK PREFERENCJI konsumenta typu Cobba-Douglasa. Przemiesza się coraz wyżej od krzywej u2 do np. w którym linia styka się z krzywą obojętności. Wybierze punkt leżący na linii budżetowej. użyteczności. Bo konsument wybierze najlepszy z koszyków. nie zrezygnowałby). Punkt taki maksymalizuje użyteczność. W wyniku zmiany dochodu linia budżetowa przesunie się równoległe. Konsument spośród koszyków wybiera ten. Krzywa ma nachylenie ujemne. Zmiana ceny powoduje obrót linii budżetowej wokół punktu z początku układu współrzędnych. Zgodnie z prawem malejącej stopy substytucji każda krzywa ulega spłaszczeniu w miarę przesuwania się w prawo.

: posiadanie telewizora. która informuje nas o tym . Co stanowi o tym. Cenowa elastyczność popytu mówi o wpływie zmian ceny na ilość nabywaną danego dobra. S S P S S D D Popyt nieelastyczny Q Popyt elastyczny Q Wykorzystanie elastyczności cenowej: . Przykład: Jeżeli wzrost ceny o 1% zmniejsza wielkość zapotrzebowania o 2% to mówimy o elastyczności -2. czy niska? Jeżeli np. o 10%. Elastyczność cenowa popytu to miernik siły reakcji popytu na zmianę ceny (def. Rys. aby zlikwidować nadwyżkę popytu nad podażą. Jeżeli mamy do czynienia z wysoką liczbą ujemną mówimy o wysokiej elastyczności. nieelastyczny gdy wartość jest w granicach -1 a 0.PYTANIE 33. okaże się.w jaki sposób zmiana dochodów ludności ma wpływa na wielkość popytu na dane dobro. Przeważnie elastyczność cenowa zmienia się. Elastyczność cenowa i dochodowa popytu jako narzędzie analizy zachowania konsumentów na rynku produktu.: stosunek względnej zmiany wielkości popytu (zapotrzebowania na dane dobro) do względnej zmiany jego ceny). czy elastyczność jest wysoka.do ustalenia o ile należy podnieść cenę. stanowi istotny cel dla badanej grupy wtedy nawet relatywnie duże zmiany ceny nie wpłyną na jej decyzję o zakupie. że w zależności od charakterystyki produktu i nabywcy reakcja może być różnie nasilona. analogicznie przy małej mówimy o niskiej elastyczności. iż zmiana ceny danego dobra może wywołać różne reakcje poszczególnych nabywców. Gdyby jednak dobro to było traktowane jako kaprys elastyczność byłaby duża. Jeżeli dokonamy analizy zmian w wielkości zapotrzebowania na skutek spadku ceny np. Badania decyzji nabywczych pojedynczych konsumentów wykazują. gdy przesuwamy się wzdłuż krzywej popytu. . Podobnie z Elastycznością dochodowa popytu jest miara. Popyt nazywamy elastycznym gdy jego elastyczność cenowa jest mniejsa od -1.

Dobra wyższego rzędu mają elastyczność dochodową wyższą od jedności. 2. rodzaj dóbr . że wraz ze wzrostem dochodu rośnie popyt na różne dobra. Jeżeli uwzględnić jednak zjawisko tzw szoku cenowego. Konsumenci w krótkim okresie nie byli w stanie jej zastąpić. Popyt może być względem dochodów: * sztywny – popyt na dane dobro nie zmienia się pod wpływem zmian dochodów. Elastyczność dochodowa popytu – analogicznie. udział wydatków na badane dobro w wydatkach globalnych konsumenta – naturalnie 10% wzrost ceny papieru toaletowego wywoła słabsze reakcje niż 10% wzrost ceny pojazdów. 3. tym elastyczność jest większa Przykłady: Wzrost cen papierosów o 5% . tak więc dostęp do substytutów powoduje wyższą elastyczność cenową popytu. dlatego byli gotowi zapłacić w zasadzie każdą cenę. a relatywnie mniejszej cenie. Efekt zmiany krzywej popytu polega na jej przesunięciu w górę lub w dół. * elastyczny – procentowe zmiany popytu są większe niż procentowe zmiany dochodów. że nie można oszczędzać.im wyższy poziom ceny. Rodzaj elastyczności popytu zależy głównie od charakteru danego dobra.Z punktu widzenia ekonomii. Czyli elastyczność cenowa popytu w poszczególnych przypadkach zależy od pewnych czynników określających ten charakter towaru. może się okazać iż w krótkim okresie nasze reakcje na przykład na wzrost ceny są bardzo żywe. Przyjmujemy. czy łatwe jest zastąpienie tego dobra innym dobrem o podobnej funkcji. w jakim zmieniają się dochody ludności. Zakładamy. Dobra normalne (zwykłe) charakteryzują się dodatnią elastycznością dochodową popytu.zauważmy. iż często w warunkach ograniczeń czasowych nasze akcje są zakłócone (nie pełne). Elastyczność dochodowa popytu mówi przedstawia zmiany dochodu nabywcy na ilość nabywaną danego dobra. zaś najważniejsze jest . stopień dostępności substytutów – ze względu na działanie poznanego już efektu substytucyjnego. Elastyczność dochodowa popytu jest miara. Zakładamy niezmienność ceny danego dobra oraz innych dóbr.w jaki sposób zmiana dochodów ludności ma wpływa na wielkość popytu na dane dobro. 4. oznacza to iż do pełnej reakcji potrzebujemy więcej czasu. Stąd popyt nie spadał. w dłuższym czasie „szok” przemija. Mierzony się ją w procentach czyli o ile procent zmienił się popyt na dane dobro wskutek procentowej zmiany wielkości dochodu. która informuje nas o tym . Wyróżniamy następujące determinanty elastyczności popytowej: 1.popyt na dobra podstawowe jest mniej elastyczny niż na dobra luksusowe 5.prawdopodobny spadek popytu 1% (niska elastyczność) Bliska zeru elastyczność cenowa popytu obserwowana była podczas szoku naftowego w 1973. (mercedes) . Dobra niższego rzędu mają ujemną elastyczność dochodową. czas. tak wiec w długim okresie nasz popyt staje się bardziej elastyczny cenowo. Oczywiście w różnym stopniu. poziom ceny towaru . czyli miernik zależności popytu a zmianami poziomu dochodu ludności. łatwiej rezygnujemy z zakupu drożejącego dobra w warunkach powszechnej dostępności dóbr zastępczych. * proporcjonalny – popyt na dane dobro zmienia się w takim samym stopniu.

To samo dotyczy krajów. Na przykład dla różnych gałęzi. Wykorzystanie: .do badania zmian popytu konsumpcyjnego pod wpływem zmian dochodu. wzrośnie natomiast popyt na napoje alkoholowe. Źródła: Begg .5%. grup społecznych itd. planowaniu przez państwo wpływów budżetowych z podatku od sprzedaży.Dobra pierwszej potrzeby (niezbędne) mają elastyczność dochodową niższą od jedności. Oznacza to skrajnie inne perspektywy dla firm z tych branż. Takie prognozy będą wykorzystywane przy podejmowaniu przez przedsiębiorstwa decyzji inwestycyjnych. Elastyczność dochodową popytu wykorzystuje się do prognozowania zmian w strukturze popytu konsumpcyjnego zachodzących pod wpływem wzrostu gospodarczego i wzrostu poziomu zamożności. kontynentów. Wzrost dochodów o 15% oznacza spadek popytu na papierosy 0 7.

Funkcja popytu To narzędzia analizy sposobu podejmowania decyzji przez konsumenta oraz efektywności polityki oddziałującej na sytuację gospodarstwa domowego. ale pozwalając użyteczności zmieniać się. aby pozostawić niezmienny poziom użyteczności konsumenta (rekompensata w postaci wyższego kieszonkowego dla studenta) Funkcja skompensowanego popytu Wyprowadziliśmy wielkość popytu na dane dobro jako funkcję jego ceny przy stałym dochodzie i stałych cenach pozostałych dóbr. (rys.2). 8. . tak. Ta zmiana dochodu określana jest mianem kompensacji wywołanej zmianą ceny. substytucyjny i dochodowy. na jakiej znajdował się przed zmianą ceny. Konsument w końcu znajduje się na innej krzywej obojętności dla każdej zmiany ceny.8. (rys. Kompensacja zmiany ceny Przyjmijmy teraz. że po każdej zmianie ceny dochód konsumenta jest dostosowywany w taki sposób aby utrzymać go na tej samej krzywej obojętności. Krzywa popytu skompensowanego – to pojęcie wynika z faktu dopasowania dochodu do zmian cen.PYTANIE 34: Efekt skompensowanego.1).

8. ( xc* = xc* px .U.Optymalne wybory konsumpcji po kompensacji Jeżeli wyznaczymy ścieżkę optymalnych wyborów x po kompensacji (xc) na wykresie ilustrującym problem maksymalizacji użyteczności. przy xc na osi poziomej i px na osi pionowej. . to możemy wyprowadzić odwrotny wykres wielkości popytu na X jako funkcję px utrzymując użyteczność i py jako stałe i pozwalamy dochodowi zmieniać się.3). Jest to funkcja popytu skompensowanego na X (rys. p y ).

przy stałym poziomie użyteczności.drugi spowodowany zmianą dostępnego zbioru koszyków dóbr konsumpcyjnych wywołaną zmianą ceny danego dobra. to punkty styczności wymuszają wzrost y i malenie x. która jest wypukła względem początku układu współrzędnych. Wynika z tego. Ponieważ optymalna wartość xc musi znajdować się na krzywej obojętności.jeden wywołany zmianą cen względnych . Podczas analizy ekonomicznej korzystniej jest podzielić ruch wzdłuż zwykłej krzywej popytu na dwa oddzielne efekty: . to wielkość popytu na X po kompensacji musi maleć przy wzroście px (i musi rosnąć gdy px maleje). Zawsze się tak dzieje. . Efekty: substytucyjny i dochodowy Krzywa skompensowanego popytu ilustruje wpływ zmiany cen względnych na wielkość popytu. gdy cena rośnie i krzywa obojętności spełnia warunek malejącej MRS. Jeżeli więc linia ograniczenia budżetowego zwiększa nachylenie (px rośnie). gdyż krzywa obojętności musi mieć nachylenie ujemne i być wypukła względem początku układu współrzędnych. że krzywa skompensowanego popytu zawsze ma nachylenie ujemne.Krzywe popytu skompensowanego zawsze mają nachylenie ujemne.

by nabyć tę samą co poprzednio ilość dobra X. Właśnie dlatego linia ograniczenia budżetowego jest styczna do tej samej krzywej obojętności U2. stosunek cen X i Y zmienia się prowadząc do zmiany nachylenia linii ograniczenia budżetowego. dostępny zbiór koszyków maleje. musimy zrezygnować z mniejszej ilości dobra Y. oraz ogólna siła nabywcza naszego dochodu: 1) Efektem substytucyjnym zmiany ceny dobra nazywamy zmianę zapotrzebowania na to dobro spowodowaną wyłącznie zmianą relacji cen dobra X i Y.np.Ten podział jest ważny ze względu na to. Ważnym przedmiotem badań ekonomistów jest zachowanie konsumenta pod wpływem zmian w otoczeniu ekonomicznym. Rekompensata umożliwi osiągniecie przez studenta pierwotnego poziomu użyteczności. Efekt substytucyjny jest spowodowany zmiana koszyka wybieranego przez konsumenta z C do D i oznacza zmieszenie zapotrzebowania na dobro X.4). 2) Efektem dochodowym zmiany ceny dobra nazywamy zmian zapotrzebowania na to dobro spowodowana wyłącznie przez wywołaną ruchem ceny zmianę siły nabywczej dochodu nabywcy – jeśli dobro X tanieje. Po pierwsze. nasz dochód ma relatywnie wyższą siłę nabywczą. Aby pojawił się efekt dochodowy wystarczy zabrać studentowi pieniądze otrzymane przez rodziców jako rekompensata podwyżki czynszu. Po drugie. Nastąpi zmiana.ograniczenia budżetowego przesunie się z H . co oznacza zmniejszenie się realnego dochodu konsumenta (rys. te ceny wzrastają. Rodzice jednak płacą studentowi większe kieszonkowe ( rekompensata) i linia budżetowa przesuwa się równolegle z AF’ do H. w jakim wymieniamy jedno dobro na drugie. 8. że dwie różne rzeczy dzieją się przy wzroście ceny dobra.zmienia się stosunek. a więc linia budżetu zmienia nachylenie z AF do AF’. gdyż jesteśmy w stanie nabyć więcej dóbr. W przypadku zmiany ceny dobra X obserwujemy dwa efekty.np. zmiany cen poszczególnych dóbr lub zmiany dochodu.linia . gdy dobro X tanieje. Przykład 1 Niech X oznacza ceny pokoju w akademiku.

więc zmianą wybieranego przez konsumenta koszyka z D do E i oznacza zmianę zapotrzebowania na dobro X.m’) Zgodnie z teorią Słuckiego zmiana popytu wyniesie: ∆ x = ∆ xS + ∆ xD .m) to funkcje popytu konsumenta. a dochód pieniężny do m’: ∆ xS = x1 (p’1. pozostający na tej samej krzywej obojętności jest wciąż osiągalny.m’) – x1 (p1. x2) jest dostępny zarówno przy dochodzie m jak i m’ mamy: m’ = p1’x1 + p2’x2 m = p1x1 + p2x2 zatem : m’ – m = x1 (p1’ – p1) ∆ m = x1∆ p1 FORMULA NA OBRÓCONĄ LINIĘ BUDŻETU Chociaż koszyk (x1.m) – x1 (p’1.m) gdzie (p’1. x2) p – początkowa cena p’ – cena po zmianie Ponieważ koszyk dóbr (x1. Podsumowując efekt substytucyjny to zmiana popytu na dobro 1. gdy zmieniamy dochód z m’ do m.do AF’. 3) Tożsamość Słuckiego mówi o tym. zachowując stałą cenę dobra 1 na poziomie p’1: ∆ xD = x1 (p’1. Obliczanie efektu substytucyjnego: m . Stary koszyk dóbr (X). Jednak w wyniku samego efektu dochodowego konsument zakupywałby więcej dobra x1 (koszyk Y). więc linia budżetu obraca się i staje się mniej stroma. Obliczanie efektu dochodowego: Efekt dochodowy jest zmianą popytu na dobro 1. x2) jest wciąż dostępny konsument bez zmiany siły nabywczej zakupiłby więcej tańszego dobra. Efekt dochodowy jest.dochód początkowy m’ – dochód wystarczający nabycie początkowego koszyka dóbr (x1.m’) oraz (p1. natomiast jeśli uwzględnimy dodatkowo efekt dochodowy nastąpi przesunięcie linii budżetu na zewnątrz układu i wybór nowego koszyka dóbr – Z znajdującego się na nowej krzywej obojętności. że ogólna zmiana popytu równa się sumie efektu substytucyjnego i dochodowego. wypierając tym samym dobro droższe. Dobro X tanieje. gdy cena tego dobra zmienia się do p’1 .

Efekt substytucyjny musi być zawsze ujemny (przeciwny ruchowi cen. natomiast efekt dochodowy może być + lub – (dobra Giffena). Dobra. które mają dodatnio nachyloną krzywą popytu nazywamy dobrami Giffena.cena rośnie. to popyt spada). .W przypadku dóbr normalnych efekt substytucyjny i dochodowy działają w tym samym kierunku.

-wpływ mogą mieć czynniki geograficzne. Korzyści skali mogą się wyczerpać a jak widać na rys. Czasem zwane kosztem stałym. kiedy długookresowe koszty przeciętne spadają wraz ze wzrostem rozmiarów produkcji. to następna będzie w trochę gorszym miejscu. Jednak przy dalszym wzroście produkcji firma musi angażować więcej nakładów (1 księgowa to już za mało). aby móc zastosować lepsze maszyny. Kształt krzywej kosztów przeciętnych LAC zależy od 2 czynników: -Jak długo utrzymują się korzyści skali? -jak szybko pojawiają się niekorzyści skali przy wzroście produkcji? Zestawienie LAC z MR i LMC pozwala podejmować decyzję produkcyjne w przedsiębiorstwie w długim okresie: Długi okres . kiedy długookresowe koszty przeciętne rosną wraz ze wzrostem produkcji. gdy długookresowe koszty przeciętne są stałe przy wzroście produkcji. pierwsza fabryka jest budowana w najdogodniejszym miejscu. pojawiają się problemy z koordynacją pracy niektórych działów. Dlaczego w pewnym momencie krzywa LAC zaczyna się wznosić i pojawiają się niekorzyści skali? Przyczyną tkwią w: -trudnościach zarządzania dużym przedsiębiorstwem. konieczność ponoszenia przez przedsiębiorstwo określonego minimum nakładów niezbędnego do prowadzenia działalności i niezależnego od wolumenu produkcji. Korzyści ze skali produkcji (inaczej: rosnące przychody ze skali) występują wtedy. Przedsiębiorstwu zaczyna dokuczać biurokracja. -produkcja na dużą skalę jest niezbędna. Niekorzyści skali (inaczej: malejące przychody ze skali) występują wtedy. Pracownik może skupić się tylko na 1 zadaniu i zwiększyć swoją efektywność. -II przyczyna to specjalizacja. Istnieją 3 grupy przyczyn występowania korzyści ze skali produkcji: -I ma związek z niepodzielnością procesu produkcji – tj.PYTANIE 35. Początkowo koszty te przy coraz większej produkcji dają korzyści. Stałe przychody ze skali pojawiają się wówczas. Korzyści i niekorzyści skali. np. występują wówczas menadżerskie niekorzyści skali. krzywa LAC przestaje opadać.

Produkcja powinna więc zostać utrzymana na poziomie Q. Jeżeli długookresowe koszty przeciętne w p. Stanowi przyrost kosztów całkowitych związany z produkowaniem dodatkowej jednostki dobra. To koszt jaki ponosi producent w związku ze zwiększeniem wielkości produkcji danego dobra o jedną jednostkę. to p-wo ponosi straty nawet w długim okresie i powinno zostać zlikwidowane. gdy cena spadnie poniżej SAVC. a p-wo osiąga zyski. Jeżeli straty mają charakter trwały. po której można sprzedać produkcję o rozmiarach Q. Natomiast jeżeli cena przy produkcji Q przewyższa długookresowe koszty przeciętne. to p-wo pokrywa jedynie swoje koszty i osiąga próg rentowności. czy podjęcie produkcji ma sens z ekonomicznego pkt widzenia. Jeżeli cena jest wyższa od krótkookresowych przeciętnych kosztów całkowitych (SATC).MR LMC LAC LMC-Koszt krańcowy. po której są sprzedawane poszczególne jednostki produktu. czy też ponosi straty. p-wo ponosi wprawdzie straty. produkcja powinna . Krótki okres W krótkim okresie ilość stałych czynników się nie zmienia i optymalną wielkość produkcji wyznacza punkt zrównania krótkookresowych kosztów krańcowych z utargiem krańcowym. Wielkość produkcji zapewniająca maksymalny zysk lub minimalne straty znajduje się w punkcie B. czyli punkcie zrównania kosztu krańcowego z utargiem krańcowym. P-wo ustala wielkość swojej produkcji na poziomie Q. LAC-koszt przeciętny. Zysk całkowity p-wa jest równy iloczynowi zysku przeciętnego (na jednostkę produktu) i wolumenu produkcji. Następnie sprawdza. to wolumen produkcji wynosi Q.długookresowe koszty krańcowe. Zysk przeciętny to przeciętny utarg pomniejszony o wielkość kosztów przeciętnych. Zadaniem przedsiębiorstwa jest sprawdzenie czy przy tej wielkości produkcji osiąga zyski. LAC.długookresowe koszty przeciętne – powstają przez podzielenie kosztów całkowitych przez odpowiednie dane dotyczące wielkości produkcji. Przeciętny utarg jest równy cenie. Natomiast w sytuacji. ale częściowo pokrywa swoje koszty stałe. to p-wo osiąga w długim okresie zyski. Zysk całkowity jest dodatni tylko wtedy. B przewyższają cenę. przy którym krótkookresowy koszt krańcowy jest równy utargowi krańcowemu. MR-utarg krańcowy B Q Produkcja LMC. to kontynuowanie działalności gospodarczej staje się niecelowe. kiedy zysk przeciętny jest większy od zera. Jeżeli cena ustali się na poziomie między SATC i SAVC. Jeżeli przy takiej samej wielkości produkcji cena jest równa kosztom przeciętnym. Przy wielkości Q p-wo osiąga maksymalny zysk lub minimalne straty.

utarg SMC SATC SAVC MR Q Produkcja Warunki krańcowe Decyzje krótkookresowe Decyzje długookresowe MR=SMC MR=LMC Sprawdź czy warto produkować Produkuj na tym poziomie.wynosić zero. Wa-wa 2003. Koszty. jeżeli cena nie jest niższa od SAVC Produkuj na tym poziomie.kaczynska@gmail.com Źródło: D. jeżeli cena nie jest niższa od LAC Julia. „Mikroekonomia”. Przy tej cenie bowiem p-wo nie jest w stanie pokryć nawet swoich kosztów zmiennych. rozdział 8 „Koszty a produkcja” . Begg.

L) = 2 6 × F ( K . gdy poziom produkcji skaluje się tak samo jak nakłady. maszyn i ludzi pozwoli na podwojenie produkcji.2L)=2K·2L=4K·L = 4·F(K. Poziom produkcji wzrośnie. jeśli zachodzi związek: F(t·K. Produkcja powinna być efektywna.L).2L)= 1 1 1 1 dla t=2 1 1 + 3 5 2 K × 3 2 L = 2 2 × K 2 × 2 3 × L3 = 2 2 × F ( K . która przy tym samym nakładzie pozwoli uzyskać największą produkcję. ale produkcja wzrasta wolniej niż proporcjonalnie. t·L) = t·F(K. podwojenie lb. t·L) < t·F(K. Odzwierciedla stan wiedzy technicznej dostępnej w danym okresie. Funkcje produkcji. Dla t=2. t=2 też wzrośnie i będzie większe niż wyjściowa f. np.PYTANIE 36. podwojenie maszyn lub/i pracowników.L)= K × L = K × L . ale więcej niż 2 razy. c) Stałe korzyści skali – występują. jakie są możliwe do osiągnięcia przy różnym poziomie nakładów. Dla parametru t=2. Funkcja produkcji jest zbiorem technicznie efektywnych metod wytwarzania. która pozwala mu minimalizować koszty wytworzenia danej produkcji.L)=K·L. to dobro lub usługa wykorzystywana w procesie produkcji. tzn. produkcji F(K. Przy czym nakład to to czynnik produkcji. jakie zależności zachodzą pomiędzy nakładami i zasobami produkcyjnymi a efektami produkcji. W długim okresie przedsiębiorstwo wybiera taką technologię. Chodzi o to. Funkcja ta okresla maksymalne rozmiary produkcji.L). t>1 t . a) Rosnące korzyści skali – funkcja produkcji (technologia) wykazuje rosnące korzyści skali. F(2K. mniej niż dwukrotnie. b) Malejące korzyści skali – to niekorzyści skali. t>1 Produkcja po skalowaniu np. aby korzystać z takiej metody produkcji. przedsiębiorstwo oblicza długookresowy koszt krańcowy i i porównuje go z utargiem krańcowym. tzn.2L)= 2 K × 2 L = 2 × K × 2 × L = 2 F ( K . Przykład: 1 1 3 3 2 F(K. Na podstawie krzywej kosztu całkowitego. Funkcja produkcji może mieć pewne własności. Przykład: F(K.: F(t·K.L) 2>1 Po podwojeniu nakładów produkcja wzrasta 4-ro krotnie.L). F(t·K. tak więc produkcja wzrasta szybciej niż proporcjonalnie. L) <2F(K.L)= K × L 1 1 3 2 3 2 1 1 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 F(2K. L) 1=1 .oznacza przeskalowanie nakładów.L). dla t=2 F(2K. t>1 Np. Izokwanty. nie powinna doprowadzać do marnotrawstwa.L) 5 <1 6 stąd korzyści skali są malejące. t·L) > t·F(K. L) = 2 × F ( K . Przykład: F(K.L) > 2·F(K. co pozwala określić poziom produkcji zapewniający max zysk. Funkcja produkcji – funkcja matematyczna przy pomocy której bada się.

niezbędnych do wytworzenia jednostki produktu. Funkcja zachowuje zasadę malejących przychodów – każda kolejna jednostka jednego z zasobów bez wzrostu zasobu drugiego skutkuje mniejszym przyrostem produkcji. w odwrotnym przypadku są ujemne skutki skali. którym odpowiadają różne izokwanta Lo A Nakłady kapitału B Ko . Założenie to jest postulatem części makroekonomistów. co skutkuje brakiem efektów skali (wzrost K i L o 100% spowoduje wzrost Y także o 100%). Została sformułowana przez Knuta Wicksella i przetestowana na danych statystycznych przez Paula Douglasa i Charlesa Cobba w 1928. są 2 izokwqnty. argumentujących. gdy a+b>1 • malejące korzyści skali. W przypadku α + β > 1 mamy korzyści skali. IZIKWANTA to krzywa.: funkcja typu Cobba-Douglas’a: q = F ( K . Inaczej izokwanta to różne kombinacje nakładów czynników produkcji. Na rys. a L nakład pracy potrzebny do wytworzenia Y = F(K. L) = K a × Lb to funkcja ma: • rosnące korzyści skali. bo zakłady pracy można po prostu kopiować.Jednym z przykładów funkcji produkcji jest funkcja o szczególnych właściwościach. gdy ……a+b<1 • stałe korzyści skali. gdy a+b=1 Funkcja Cobba-Douglasa to funkcyjne przedstawienie zależności produkcji od zasobów pracy i kapitału. Technologie te mogę się różnić pracochłonnością i kapitało-chłonnością. z drugiej jednak strony istnieje wiele zakładów pracy. a jest parametrem skalującym. na której leżą punkty określające daną technologię z punktu Nakłady pracy widzenia wymagania minimalnego nakładu pracy i kapitału.. W klasycznej funkcji Cobba-Douglasa α + β = 1. które osiągnęły już optymalną wielkość.L) jednostek produktu. że z jednej strony w całej gospodarce nie ma niekorzyści skali. Zdjęcie ostatniego założenia daje funkcję typu Cobba-Douglasa. niezbędnego do wytworzenia jednostki produktu. tj. Oryginalnie sformułowana jako funkcja powyższych dwóch zmiennych: gdzie K oznacza nakład kapitału. często stosowane w ekonomii jako funkcji produkcji.

Z kolei przy wyższej produkcji punkt B. Wyższa odpowiada większej produkcji. Linie LoKo to linie jednakowego kosztu (różne kombinacje nakładów. . Punkt A wyznacza najtańszą metodę wytworzenia produkcji odpowiadającej izokwancie I. kapitału pod warunkiem. – koszt kapitału/stawka płacy) . nachylenie linii jednakowego kosztu wynosi –r/w (tj. że zmniejszy to nakład pracy). przedsiębiorstwo wybiera punkt. Aby zminimalizować koszt wytworzenia produkcji o określonych rozmiarach.wielkości produkcji. Krzywe te nie mogą się przecinać i mają ujemne nachylenie (bo przedsiębiorstwo zdecyduje się na zwiększenie np.. w którym dana izokwanta jest styczna do możliwie najniżej położonej linii jednakowego kosztu. dające ten sam koszt całkowity).

TC(q)= TC (q) = q − 9q + 36 q +12 Żeby wyprodukować q=1 to najtaniej można to zrobić wydając TC=40zł. Ile dodatkowo kosztuje wyprodukowanie kolejnej jednostki q+1. MC(100) oznacza ile kosztuje wyprodukowanie 101 jednostki. Zamiast przyrostu warto mówić o pochodnej. to stosunek MC i 1 jest równy tg α . Łatwiej jest definiować MC jako pochodną funkcji kosztów.PYTANIE 37: Krótkookresowe i długookresowe funkcje kosztów produkcji. Jest to koszt wyprodukowania q+1 jednostek dobra pomniejszony o koszt wyprodukowania q jednostek. długi okres SR = krótki okres . Przyjmijmy. powstał trójkąt. To wzrost kosztów związany ze wzrostem produkcji. MC to odległość zaznaczona na osi pionowej. AC(q) – (average koszt) koszty jednostkowe. Ta sieczna jest dość bliska stycznej w tym punkcie. Jest to współczynnik nachylenia siecznej.np. że funkcja TC(q) jest dana równaniem. przeciętne. Na rys. to koszt wyprodukowania jednostki3 2 TC ( q) 12 = q 2 − 9q + 36 + q q to ważna kategoria: AC(q)= MC (marginal costs) – koszt krańcowy. MC(q)=TC(q+1)-TC(q) )≈[TC(q)] TC(q) ’ MC = tg α 1 MC 1 MC To współczynnik nachylenia Stycznej do pochodnej [TC(q)] ’ q q q+1 TC(q) MC TC AC q Użyte terminy: LR = long run. Współczynnik nachylenia stycznej to właśnie pochodna funkcji TC. Przyjmijmy. że jest jakaś technologia dana funkcją produkcji i ona przy danych cechach nakładów prowadzi do funkcji kosztów całkowitych. o przyprostokątnych równych MC i 1.

których ceny to odpowiednio w i r . może się zmienić technologia. mogą zostać przyjęci nowi pracownicy itd. SRTV = SRVC + SRFC SRAC = SRVC/q + SRFC/q W okresie długim celem przedsiębiorstwa jest zysk. w przeciwnym wypadku nie opłaca się bowiem w ogóle podejmować produkcji. FUNKCJE KOSZTÓW W DŁUGIM OKRESIE Krzywe kosztów w długim okresie opisują koszty produkcji uwzględniające wszystkie niezbędne dostosowania. gdy przedsiębiorstwo jest w stanie dostosować wszystkie czynniki produkcji. jeśli przedsiębiorstwo nie podejmie produkcji. W okresie krótkim. potem spadają i znowu rosną. z zasady minimalizacji kosztów wynika więc konieczność utrzymania przychodu powyżej kosztów całkowitych. Krzywa długookresowych kosztów całkowitych (LTC). LRTC = LRVC LRAC = LRTC/q (średnie koszty) W krótkim okresie przedsiębiorstwo nie ma wpływu na wszystkie koszty.jest to przyrost LTC w sytuacji. Długookresowe koszty przeciętne (LAC). kiedy przedsiębiorstwo nie ma pełnej swobody. Koszt całkowity TC = wL + rK.opisuje minimalne koszty wytwarzania różnych wielkości produkcji.MC = koszt krańcowy TC = koszt całkowity VC = koszt zmienny FC = koszt stały ATC. gdy wielkość produkcji na trwałe zwiększa się o jednostkę. Załóżmy. K) = min (wL + rK) (2) gdzie q to wielkość produkcji i q = f (L. LTC podzielone przez wielkość produkcji. bo w długim okresie przedsiębiorstwo może sprzedać swoje aktywa. (1) Minimalizacja kosztów sprowadza się więc do znalezienia funkcji kosztów c(q. Korzyści ze skali produkcji (inaczej: rosnące przychody ze skali) występują wtedy. Przy czym przy produkcji równej zero LTC też są rowne zero. Mogą się też zmienić rozmiary przedsiębiorstwa. W szczególności istnieje kategoria kosztów stałych. Długookresowy koszt krańcowy (LMC). Krzywa tych kosztów wraz ze wzrostem produkcji na początku s wysokie. które będą ponoszone nawet.to koszty przypadające na jednostkę produktu. kiedy . celem jest utrzymanie przychodu powyżej kosztów zmiennych. K) (3) W długim okresie nie ma kosztów stałych. L. AVC = odpowiedni średni koszt A) OGÓLNE Jednym z elementów dochodzenia do wysokości produkcji maksymalizującej zysk jest minimalizacja kosztów dla danej wielkości produkcji. wszystkie koszty są zmienne i przedsiębiorstwo może podejmować decyzje o dowolnym wykorzystaniu czynników produkcji. że w procesie produkcji wykorzystywane są dwa czynniki – L i K. Wraz ze wzrostem produkcji koszty te rosną. tj. Przypomina kształt litery U.

długookresowe koszty przeciętne spadają wraz ze wzrostem rozmiarów produkcji. Stałe przychody ze skali pojawiają się wówczas, gdy długookresowe koszty przeciętne są stałe przy wzroście produkcji.
MR

LMC LAC

LMC-Koszt krańcowy, LAC-koszt przeciętny, MR-utarg krańcowy B

Q

Produkcja

Niekorzyści skali (inaczej: malejące przychody ze skali) występują wtedy, kiedy długookresowe koszty przeciętne rosną wraz ze wzrostem produkcji. Istnieje zależność między funkcją LMC i LAC. LAC opada zawsze wtedy, gdy LMC znajduje się poniżej LAC i wznosi się, gdy LMC przebiega powyżej LAC. Ponad to krzywa LMC przecina LAC w jej minimum, a więc w punkcie, w którym jednostkowy koszt produkcji jest najniższy. FUNKCJE KOSZTÓW W KRÓTKIM OKRESIE W krótkim okresie przedsiębiorstwo nie jest w stanie w pełni dostosować się do zmian warunków działania. Ilość niektórych czynników produkcji jest więc stała. Część kosztów produkcji przedsiębiorstwa jest stała. Koszty stałe to koszty, które nie zmieniają się wraz ze zmianami wolumenu produkcji. Mogą też wystąpić przy zerowej produkcji. Koszty ponoszone w krótkim okresie, z braku możliwości dostosowania się przedsiębiorstwa do nowych warunków, są wyższe niż w długim okresie. Dlatego podjęcie decyzji o rozpoczęciu procesów dostosowawczych zależy od tego, czy w ich wyniku nastąpi obniżenie kosztów produkcji. Koszty zmienne to koszty, które się zmieniają wraz ze wzrostem wolumenu produkcji. Krótkookresowe koszty stałe (SFC) i zmienne (SVC) składają się na krótkookresowe koszty całkowite (STC). Krótkookresowe koszty krańcowe (SMC) są równe wzrostowi kosztów całkowitych w krótkim okresie, a te z kolei są równe przyrostowi krótkookresowych kosztów zmiennych wywołanemu zwiększeniem produkcji o jednostkę. SMC jest to, spowodowany wytworzeniem dodatkowej jednostki produktu, przyrost koszu całkowitego w krótkim okresie czasu, kiedy pewne czynniki produkcji pozostają stałe. SMC na początku wzrasta wraz ze wzrostem 1 czynnika np. pracy przy niezmiennych pozostałych czynnikach (np. maszyny) produktywność (wydajność) wzrasta, ale potem maleje. Bo jeśli nie ma potrzeby, aby daną maszynę obsługiwało więcej niż 2 pracowników, to przy zwiększeniu pracowników do 10 krańcowy produkt pracy obniża się. Krzywa krańcowego produktu pracy określa krzywe SMC i STC. Zależność między kosztami w krótkim i długim okresie z uwzględnieniem korzyści skali.

Nawet wówczas, gdy p-wo ponosi straty w krótkim okresie, nie zaniecha ono swej działalności, jeżeli wpływy ze sprzedaży pokrywają koszty zmienne. W długim okresie natomiast, aby utrzymać się na rynku, p-wo musi pokryć wszystkie ponoszone koszty. W każdym punkcie krzywej p-wo wytwarza dużą wlk produkcji przy najniższych kosztach. Wykreślając tę krzywą, przyjęto wystarczająco długi horyzont czasowy, aby p-wo zdołało dostosować wszystkie czynniki produkcji, włącznie z tymi, które w krótkim okresie sa uznawane za stałe. Załóżmy, że wlk zakładu jest stała w krótkim okresie. Każdej wlk zakładu odpowiada określona krzywa SATC. Jednak w długim okresie nawet rozmiary zakładu są zmienne. Aby wykreślić krzywą LAC, dla każdej wlk produkcji wybieramy takie rozmiary zakładu, które pozwalają osiągnąć najniższe krótkookresowe przeciętne koszty całkowite przy tej wlk produkcji. A zatem, pkt A, B, C, D leżą na krzywej LAC. Krzywa LAC nie zawsze przechodzi przez najniżej położone pkt poszczególnych krzywych SATC. Tym samym krzywa LAC obrazuje metody wytwarzania różnych rozmiarów produkcji pozwalające minimalizować koszty przeciętne w sytuacji, gdy wszystkie czynniki produkcji stają się zmienne, a nie metody dające minimalny koszt przeciętny wytwarzania przy konkretnej wlk zakładu.
Koszty SATC1 E przeciętne

SATC2

SATC3

SATC4

LAC

A B C D

Q1

Q2

Produkcja

Zgodnie z definicją krzywa LAC opisuje metody wytwarzania poszczególnych rozmiarów produkcji zapewniające minimalizację kosztów przeciętnych przy założeniu, że ilość wszystkich czynników produkcji może ulegać zmianie. Dlatego pkt B opisuje metodę zapewniającą minimalizację kosztów przeciętnych produkcji o wolumenieQ2. Oznacza to, że koszty wytworzenia produkcji Q2 przy nieodpowiedniej wlk zakładu (pkt E) musza być wyższe. Przy rozmiarach zakładu w ptk A, Krzywa SATC1wskazuje koszty wytwarzania wszystkich możliwych rozmiarów produkcji, łącznie z wlk Q2. Dlatego krzywa SATC1 musi leżeć powyżej krzywej LAC w każdym jej punkcie poza pkt A. Punkt ten reprezentuje wolumen produkcji, przy którym rozmiary zakładu są optymalne. W długim okresie p-wo może dowolnie zmienić ilość wszystkich czynników produkcji tym samym może wytwarzać określoną wlk produkcji taniej niż w krótkim okresie. Nie jest ono ograniczone stałością niektórych czynników, stosowanych w produkcji. P-wo, które obecnie ponosi straty z powodu obniżenia popytu na jego produkty, może w przyszłości osiągać zyski, jeżeli uda mu się lepiej dostosować posiadane urządzenia do nowej wlk produkcji

PYTANIE 47: Gospodarstwa domowe w roli dostawcy pracy. Wielkość podaży pracy a zmiany płac. Rynek pracy jest specyficznym przypadkiem rynku czynników wytwórczych. Tym co go odróżnia jest fakt, że o długości czasu pracy, czyli de facto podaży pracy, decydują ludzie a nie firmy. Ludzie natomiast nie maksymalizują zysku, czyli dochodów z pracy, lecz użyteczność. Ta z kolei składa się z wielu elementów, do których zalicza się między innymi czas wolny wykorzystywany na konsumpcję takich produktów jak wycieczki, koncerty, pokazy filmowe, przedstawienia teatralne. Linia rynkowej podaży pracy miewa odmienny kształt od krzywej podaży pozostałych czynników. Nie zawsze jest ona linią wznoszącą się, niekiedy bowiem przy wysokich płacach zmienia nachylenie z dodatniego na ujemne. Pojawia się wówczas zawrócona krzywa podaży (backward bending supply curve). Kształt zawróconej krzywej podaży pracy z rysunku zamieszczonego poniżej wynika z wyboru liczby godzin pracy (z założenia pracownik może elastycznie decydować o czasie pracy i nie musi pracować na pełnym etacie albo na pół etatu, odpowiednio, 8 albo 4 godziny dziennie). Decyzja dotycząca czasu pracy równocześnie ma wpływ na to, ile godzin pozostaje danej osobie na odpoczynek (z jedzeniem i ze snem włącznie). Odpoczynek jest dobrem, natomiast praca zwiększa użyteczność tylko wtedy, kiedy pozwala się cieszyć pozycją społeczną lub kiedy po prostu się ją lubi. Jednak głównym celem pracy jest uzyskiwanie dochodu, który pozwala kupować dobra. W konsekwencji wybór liczby godzin pracy jest jednocześnie wyborem wysokości dochodu.

s L (dziennie) Rosnąca płaca godzinowa umożliwia osiągniecie zaplanowanego dochodu w krótszym czasie niż wcześniej. Można ją uznać za obniżenie kosztu uzyskiwania dochodu (spadająca cena dochodu). Równocześnie stanowi ona rosnący alternatywny koszt odpoczynku (wzrasta cena czasu wolnego). Podobnie jak w przypadku wpływu zmiany ceny produktu na postępowanie nabywcy, także tu występuje zarówno dochodowy, jak i substytucyjny efekt wzrostu płac. Efekt substytucyjny wzrostu płac skłania pracownika do zwiększenia liczby godzin pracy i zastępowania względnie drożejącego czasu wolnego taniejącym czasem pracy. Efekt dochodowy powoduje wzrost konsumpcji wszystkich dóbr, w tym także odpoczynku. Jeśli efekt dochodowy jest dostatecznie duży i przeważa nad efektem substytucyjnym, reakcją pracownika na wzrost płacy godzinowej jest skrócenie czasu pracy. Taką sytuację przedstawiono na rysunku 2, na którym pierwotne płace reprezentuje względnie płaska linia AB. Jej punkt przecięcia z osią pionową przedstawia maksymalny dochód możliwy do uzyskania przy 24-godzinnym dniu pracy (w1). Podniesienie stawki płacy godzinowej czyni linię ograniczenia dochodowego bardziej stromą (linia BC). Na osi poziomej jest widoczna

s. a liczba przepracowanych godzin zmniejsza się do (24 – 0J).liczba godzin czasu wolnego1. punkt A na rysunku 2. a więc rezygnuje się z dodatkowej ilości pracy. ∑w (dziennie) ∑w1 Źródło: Czarny Elżbieta. Mikroekonomia. kadra menedżerska). gdzie (24 – 0J) < (24 – 0F). W praktyce gospodarczej postawę prowadzącą do powstania zawróconej krzywej podaży pracy reprezentują wykwalifikowani pracownicy (np. choć z równym powodzeniem można badać tygodniowy. . Ponieważ doba ma 24 godziny. 300 .302 1 Analizowane są tutaj wybory dzienne. Warszawa 2006. miesięczny albo roczny czas pracy i odpoczynku. kiedy w odpowiedzi na wyższe płace pracownicy skracają czas pracy. Niekiedy podobna reakcja wynika ze zwyczaju lub z norm kulturowych (osiągnięcie przyjętego przez daną społeczność standardu życia wystarcza. linia rynkowej podaży pracy staje się zawrócona. która pozwoliłaby podnieść ów standard). Przy niższych płacach (linia AB) optymalne z punktu widzenia badanego pracownika byłoby uzyskiwanie dochodu 0D i długości dnia pracy (24 – 0F) – zob. PWE. obie linie ograniczenia budżetowego (AB i BC) przecinają oś poziomą w punkcie B = 24 godziny. Po podniesieniu płac dochód rośnie do poziomu 0G (w punkcie C). Właśnie wtedy.

.

monopsonu i przy istnieniu związków zawodowych. Linia OR (Rys 1) przedstawia koszt pracy dla firmy – tym . Dzieli się on na indywidualny popyt na pracę pojedynczego przedsiębiorstwa i rynkowy popyt na pracę. ile pracy L należy zatrudnić firma szuka zysku najwyższego z możliwych przy danej stawce godzinowej w. Kształt krzywej odzwierciedla prawo malejącej produktywności krańcowej.Pytanie 48: Popyt na pracę i podaż pracy. czyli krańcowa produktywność pracy (MPL – ilość dodatkowego produktu uzyskana dzięki zastosowaniu dodatkowej jednostki nakładu pracy). przy danym zasobie kapitału. O wielkości indywidualnego popytu. będący zsumowaniem indywidualnych popytów. równowaga na rynku pracy w warunkach doskonałej konkurencji. Rys 1. Popyt na pracę zgłaszany jest przedsiębiorstwa. decyduje kształt/nachylenie krzywej produkcji. Produkt (Y) R A Nachylenie = w O Praca Płaca realna MPL/Popyt na pracę w Praca Decydując. Rys 2.

Zagregowany popyt na pracę nie różni się niczym od indywidualnego (kształt) – jest po prostu zsumowaniem wszystkich zapotrzebowań przedsiębiorstw na rynku. że będzie w mniejszym stopniu używany. Przesunięcia popytu na pracę: • Wzrost zasobu kapitału powoduje przesunięcie w górę krzywej produkcji. że zasób zdrożał nie oznacza tylko tego. Czyli to. • Podobnie działa wzrost ceny gotowego dobra. Popyt na pracę w długim okresie: • Działa efekt substytucji zasobów – zasoby które drożeją zastępowane są zasobami względnie tańszymi (jeśli nie zmieniają się równocześnie produktywności). ale ponieważ że musi być używany wzrosną koszty produkcji. W punkcie A MPL zrównuje się z kosztem pracy w (Rys 2). • Działa efekt zmiany podaży – zmienia się popyt na zasoby w wyniku zmiany ich cen oraz (pochodnie) zmiany kosztów i wielkości produkcji. Tym samym krzywe indywidualnej podaży pracy mogą przyjmować następujące kształty: Rys 3 Rys 4 Rys 5 2 To jest trochę uproszczona wizja zakładająca. że „przejadamy” całe zarobki. spadnie sama produkcja. a co za tym idzie zmniejszy się zapotrzebowanie na zasób. W rzeczywistości wypadałoby jeszcze wziąć pod uwagę wybory międzyokresowe… . czyli podniesienie MPL. a konsumpcją ze środków z wynagrodzenia. że mają zastąpić pracę). Równocześnie wynik za każdym razem sprowadza się do znalezienia „optimum” między ograniczeniem budżetowym jednostki a jej preferencjami (krzywe obojętności między czasem wolnym a konsumpcją). Podaż indywidualna zależy od jednostkowych decyzji ludzkich – wybór następuje między czasem wolnym. • Usprawnienia techniczne działają podobnie (chyba.samym zysk jest mierzony odległością między nią a krzywą opisującą funkcję produkcji i jest najwyższy w punkcie A. Krzywa popytu na pracę przesuwa się w prawo (w górę).2 Wyniki tego wyboru przy różnych poziomach płacy realnej decydują o kształcie indywidualnej podaży pracy. Podaż oferowanej pracy podobnie można podzielić na podaż indywidualną i zagregowaną.

standaryzacje pracy – 40h) polega na tym czy pracować czy też nie. Rys 4 – substytucyjny jest silniejszy. Rys 3 – oba efekty się równoważą. efektem tego jest przede wszystkim napływ osób które wcześniej nie decydowały się na podjęcie pracy. Taki kształt rynku pracy powoduje. W podstawach ekonomii B. Tym samym gdy płace rosną. że (nawet gdy mamy nieelastyczną indywidualną podaż pracy rys 3 i 5) krzywa podaży rynkowej jest bardziej płaska (rys 6). więc więcej pracujemy… • Dochodowego – wzrost płacy pozwala mniej pracować przy tej samej konsumpcji. Rys 5 – dochodowy jest silniejszy. Czarnego).Płaca realna Płaca realna Podaż pracy Podaż pracy Płaca realna Podaż pracy Kształt indywidualnych krzywych podaży pracy zależy od efektów: • Substytucyjnego – wzrost płacy realnej powoduje. W praktyce występuje różnica między indywidualną podażą pracy a podażą zagregowaną (suma indywidualnych decyzji czy i (lub) ile pracować) – najczęściej decyzja jednostek (ze względu na np. osoby pracujące nie do końca mogą pracować dłużej.3 Rys 6 3 Czasami pokazuje się również „zawracającą” krzywą podaży pracy (np. że praca jest bardziej atrakcyjna. .

tzn. monopsonistom (lub oligopsonistom) jego przyrosty zapotrzebowania na pracę są dla rynku „duże”. Rys 9 . W efekcie krańcowy koszt pracy monopsonisty przebiega nad linią podaży – w efekcie zatrudnianych jest mniej osób (L2). a jednocześnie płaca jest niższa (W2) niż w przypadku wolnej konkurencji (L1. Koszt ten rośnie w miarę zwiększania nabywanej ilości zasobu. Ustalenie rynkowej płacy i podaży (punktu równowagi) odbywa się jak na wszelkich innych rynkach. przedsiębiorstwo może nabyć po obowiązującej cenie dowolną ilość pracy (jego zapotrzebowanie stanowi tylko małą część zapotrzebowania na rynku) – linia podaży pracy z punktu widzenia pojedynczego przedsiębiorstwa jest pozioma (rys 7).Płaca realna Indywidualna Zagregowana Podaż pracy Równowaga na rynku pracy w doskonałej konkurencji Kiedy na rynku pracy panuje wolna konkurencja. Jednakże w przypadku rynku jest ona już tradycyjna (rys 8). Rys 7 Rys 8 W W S S D D L L Rynek pracy w przypadku monopsonu W przypadku gdy firma dysponuje siłą rynkową na rynku zasobu czyli jest jedynym (lub jednym z niewielu) nabywców zasobu.W1) (Rys 9). W wyniku tego krańcowy koszt zasobu – zmiana kosztu całkowitego w wyniku zatrudnienia dodatkowej porcji zasobu nie równa się cenie tej porcji. Popyt zagregowany na pracę w obu przypadkach jest taki sam – tradycyjny. W takiej sytuacji by zatrudnić dodatkowych pracowników trzeba podnieść płace (także już pracującym).

średniej krajowej dla wszystkich w przedsiębiorstwie )(Rys 10). Generalnie podaż pracy związku może przebiegać pomiędzy dwoma typami: • Płaska podaż – celem związku jest uzyskanie określonych pensji (np. W efekcie płaca jest wyższa (W3) a . • Zmianę podaży pracy(zwalczanie imigracji. Rys 10 Rys 11 W W S S D1 D2 D1 D2 L L W praktyce najczęściej związkowa podaż pracy jest wypadkową pomiędzy sytuacją na rys 10 i 11. wcześniejsze emerytury). lobbing/moda na towary wytwarzane przez pracowników. skracanie tygodnia pracy. • Pionowa podaż – celem jest utrzymanie określonego zatrudnienia (np. ale może np. Mogą one wpływać na ten rynek poprzez: • Zmianę popytu na pracę (zwiększanie popytu – np. przy czym jest ona położona powyżej krzywej indywidualnej – związek ma lepszą pozycję negocjacyjną w negocjacjach płacowych. Kluczowa jest analiza wpływu związku na rynek poprzez zmianę podaży pracy. lobbing żeby nie kupować produktów u konkurenta spowoduje zmniejszenie popytu na pracę przez niego).W MC S W1 W2 L2 L1 D L Rynek pracy przy istnieniu związków zawodowych Związki zawodowe są w pewnym sensie monopolem na rynku pracy. członków związku )(Rys 11). zmniejszanie popytu – trudno sobie wyobrazić.

W1) (Rys 12). a indywidualne przymusowe bezrobocie (L3b-L3) Rys 12.zatrudnienie mniejsze (L3) niż w warunkach wolnej konkurencji (L1. W S związkowa W3 W1 D L3b S indywidualna L3 L1 L . Powstaje tym samym związkowe dobrowolne.

które decydowałyby o sposobie dzielenia dochodów na konsumpcje obecna i przyszła. Oszczędności: część dochodu okresu bieżącego pozostała po opłaceniu bieżącej konsumpcji: S = M1 – p1C1. oszczędności stanowią odłożona w czasie konsumpcje. Dzięki zaciąganiu pożyczek zgodnie z rynkową stopą procentową konsument może zwiększyć konsumpcję bieżącą. 18.PYTANIE 49: Międzyokresowy model wyboru konsumenta. Każda pożyczka zaciągnięta w okresie bieżącym musi być zwrócona z dochodu okresu przyszłego oraz wszystkie oszczędności bieżące zwiększają przyszły dochód. a dzięki oszczędzaniu przy tej stopie może zwiększyć konsumpcję okresu przyszłego. Chociaż każdy z konsumentów (czy tez oszczędzających) posiada różne preferencje. Kluczowym czynnikiem w tych wyborach jest kwestia preferencji. gdzie p1 to indeks cenowy konsumpcji bieżącej. Wpływ zmian stopy procentowej na decyzje gospodarstwa domowego. MRS to krańcowa stopa preferencji czasowych: dC ∂U / ∂C1 MRTP = − 2 = dC1 ∂U / ∂C 2 mierzona wzdłuż krzywych obojętności. Dwuokresowy model podejmowania decyzji Wykorzystujemy model z dwoma dobrami równowagi konsumenta. Międzyokresowe ograniczenie budżetowe W każdym okresie konsument dostaje dochód: M1 w okresie bieżącym i M2 w okresie przyszłym. to w okresie przyszłym . to ekonomiści starali się zidentyfikować pewne wspólne wszystkim ludziom czynniki.1). Jeżeli oszczędności są ujemne. który ma preferencje dotyczące rozłożenia konsumpcji w czasie: C1 – bieżącej i C2 – przyszłej. jak tez określających stosunek konsumenta do teraźniejszości i przyszłości. aby zmaksymalizować funkcje użyteczności. Dwuokresowy model podejmowania decyzji dotyczących wielkości oszczędności i wpływ zmian stopy procentowej na decyzje gospodarstwa domowego Z punktu widzenia jednostek. wyrażających bieżące potrzeby. C2) (rys. że decydent powinien tak rozłożyć strumień konsumpcji. zapisane w postaci funkcji użyteczności: U(C1. Oszczędności mogą być ujemne jeśli konsument zaciąga pożyczki na sfinansowanie konsumpcji bieżącej. Rozkład oszczędności i konsumpcji w czasie. Zakłada się. Kwota dostępna na konsumpcję w okresie przyszłym to dochód w tym okresie powiększony o oszczędności i odsetki od nich. Konsumpcję w każdym okresie można zmieniać.

Rys. Po odjęciu ceny pomnożonej przez krzywą popytu na konsumpcję bieżącą od M1 otrzymujemy funkcję podaży oszczędności o wartościach ujemnych i dodatnim nachyleniu. to krzywa popytu na konsumpcję bieżącą ma nachylenie ujemne.7: Wyprowadzenie funkcji dla pożyczkobiorcy dla konsumpcji jako dobra normalnego.konsument musi spłacić zaciągniętą pożyczkę i zapłacić odsetki od niej w okresie przyszłym. . 18. Ponieważ ES i ED działają w tym samym kierunku. Pożyczkobiorca pożycza mniej przy i↑. Oczywiście zmniejsza to wielkość konsumpcji w okresie przyszłym. Analogiczną dodatnią funkcją byłaby opadająca funkcja popytu na kredyty: Ld = p1C1 – M1.

) Wysokie stopy procentowe podnoszą względną cenę bieżącej konsumpcji. 18. Po połączeniu analizy pożyczkobiorcy i pożyczkodawcy: rys. W okresie podnoszących się stóp procentowych ludzie są skłonni ograniczać swoją . 18. Przy pewnej nieujemnej stopie procentowej konsument staje się pożyczkodawcą z pożyczkobiorcy. ponieważ nieoszczędzanie oznacza rezygnację z względnie wyższych przyszłych dochodów. ES dominuje nad ED.Rys. czyli konsument kupuje więcej w okresie bieżącym pomimo i↑.8: funkcja popytu na konsumpcję bieżącą i funkcja podaży oszczędności pożyczkodawcy przy konsumpcji bieżącej będącej dobrem normalnym. Przy i ED zaczyna dominować nad ES i S↓ przy i↑.9: Na poziom oszczędności wpływa wiele zmiennych.K. Wśród nich należy wymienić bieżące i oczekiwane stopy oprocentowania obligacji i depozytów oszczędnościowych (podkreślenie moje T. Na początku S↑ przy i↑.

konsumpcję. Nordelli – Ekonomia.pl/index.B. 1 Konsument znacznie trudniej podejmie decyzje o wydatkowaniu nadwyżki dochodów jaką posiada ponad codzienne potrzeby.centrumwiedzy. Vice versa.edu. Kamerschen. Będzie to możliwe albo dzięki temu. że za kilka lub kilkanaście miesięcy będzie mógł za te pieniądze kupić istotnie więcej towarów. Gdańsk 1991.R. że pieniądze złożone w banku przyniosą mu wysoki realny procent albo na skutek tego. C. gdy stopa inflacji jest wyższa od oprocentowania depozytów. że jutro za posiadaną sumę pieniędzy kupią mniej niż dzisiaj.D. str. 278 2 http://www. R.php?option=com_content&task=view&id=635&Itemid=101 . że w warunkach deflacji spadną na nie ceny. wyd. gdy wie.pl Zrodla: 1. polskie Fundacja Gospodarcza NSZZ Solidarność. oszczędzając większą część swoich dochodów i przesuwając niektóre wydatki na później . Mc Kenzie. ludzie spieszą się z wydawaniem pieniędzy i redukują w granicach możliwości swoje oszczędności. 2 wz7@op. obligacji i wiedzą.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful