Grafika komputerowa - wykład 1/111

dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 1/111
Grafika komputerowa
wykład
Elektroniczne Przetwarzanie Informacji
dr Rafał Kawa
kawa@ii.uj.edu.pl
I. Wstępne pojęcia grafiki komputerowej
A. Definicja:
grafika komputerowa - obszar dotyczący wyświetlania i nadzorowania obrazów na
ekranie komputera (Encyclopedia Britannica).
B. Działy wg Encyclopedia Britannica
1. sztuki piękne – w którym artyści używają ekranu komputera jako medium do tworze-
nia obrazów, filmów rysunkowych, wizualizacji projektów. Najpopularniejsze tego
rodzaju oprogramowanie na sprzęt klasy IBM PC to cała seria oprogramowania firmy
Adobe - takie jak PhotoShop – grafika bitmapowa i Premiere – filmy i animacje, do
tego PhotoPaint firmy Corel Corporation, PaintShopPro.
2. projektowanie komputerowe (computer-aided design – systemy CAD), gdzie kom-
puter służy jako narzędzie do projektowania i dostarcza interaktywnych narzędzi inży-
nierom i projektantom. Przykłady: – różne programy ze słowem CAD w nazwie - naj-
popularniejsze to AutoCAD, ArchiCAD, OrCAD – a więc programy inżynierskie, gra-
ficzne - CorelDraw, Harvard Graphics, Adobe Illustrator
3. wizualizacja - od naukowej (wiele specjalistycznego oprogramowania
z poszczególnych dziedzin nauki z których niewiele wykracza poza swoja dziedzinę
(np. Statistica czy Mathematica) poprzez użytkową (programy do renderingu – 3D
Studio i POV-Ray oraz symulacji rzeczywistości) do rozrywkowej.- głównie gry
4. współdziałanie człowieka i komputera – systemy operacyjne – głównie okienko-
podobne.
II. Historia
− rok 1950 - Massachusetts Institute of Technology komputer Whirlwind wyposażony w gra-
foskop - specjalne urządzenie pozwalające rysować na lampie oscyloskopowej zadane
obiekty typu punkty, linie, wypełnione obszary.
− kolejne 15 lat zdominowane przez zastosowania militarne, głównie dotyczące wizualizacji -
z istotnym czynnikiem kosztów urządzeń.
− połowa lat sześćdziesiątych - początki zastosowań komercyjnych w dużych firmach branży
motoryzacyjnej i lotniczej. Początki systemów CAD.
− początek lat 70 - gwałtowny rozwój elektroniki, technologia monitorów CRT, rozwój kolo-
rowej grafiki stymulowanej symulatorami lotu dla potrzeb wojska, rozpowszechnienie sys-
temów CAD.
− koniec lat siedemdziesiątych - rewolucja mikrokomputerowa - komputery projektowane od
Grafika komputerowa - wykład 2/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 2/111
początku dla zastosowań graficznych. Zasadnicza rola firmy Apple z systemem okienko-
wym. Programy do obróbki bitmap.
− początek lat osiemdziesiątych - rozwój elektroniki prowadzący do radykalnego potanienia
urządzeń i wkroczenie grafiki w nowe rejony takie jak rozrywka i wizualizacja.
− lata osiemdziesiąte - ukształtowanie grafiki komputerowej w obecnej postaci. Nowe zasto-
sowania - przetwarzania obrazów, systemy OCR, modelowanie graficzne, zastosowanie
komercyjne, grafika prezentacyjna, reklamowa.
− przełom lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych - kolejne nowe obszary zastosowań -
animacja, rendering, sztuczna rzeczywistość, powszechność graficznych systemów opera-
cyjnych.
− dalszy gwałtowny rozwój powodowany rosnącą mocą komputerów - w pełni wirtulane fil-
my, wirtualna rzeczywistość, rekonstrukcje historyczne. Rozwój internetu stymulujący roz-
powszechnienie wszystkich wcześniejszych dziedzin. Powszechność graficznych interfej-
sów systemów operacyjnych.
III. Percepcja bodźców świetlnych
A. Budowa i działanie ludzkiego oka
kulisty, od 16 mm do 24 mm. Zewnętrzna warstwa:
twardówka - 0.5 - 1.0 mm - gruba, zewnętrzna, biała, nieprzeźroczysta warstwa ze-
wnętrzna, przechodząca w przedniej części w:
rogówkę - przeźroczystą i silnie wypukłą
Wewnątrz twardówki znajduje się
naczyniówka - splot naczyń krwionośnych odżywiających oko.
Naczyniówka w przedniej części przechodzi w:
ciałko rzęskowe - zawierające mięśnie sterujące soczewką oka
oraz
Grafika komputerowa - wykład 3/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 3/111
tęczówkę - narząd sterujący ilością światła wpadającą do oka, poprzez zespół mięśni
powodując swoje rozszerzanie i zwężanie w zakresie od 2 do 8 mm.
Wewnętrzny otwór w tęczówce nazywany jest:
źrenicą - i poprzez ten otwór światło wpada do oka.
Ciałko rzęskowe przymocowane jest to przeźroczystej torebki w której znajduje się:
soczewka - przeźroczyste, stosunkowo giętkie ciało, dopasowujące się do kształtu
torebki poruszanej mięśniami ciałka rzęskowego. Pozwala to zmienić
ogniskową soczewki
Wewnętrzną warstwą oka jest najważniejszy organ czyli:
siatkówka - warstwa komórek i włókien nerwowych odbierających i przewodzą-
cych bodźce świetlne.
Składa się z komórek receptorów zakończonych:
czopkami - (około 9 mln sztuk) - działającymi w dzień i pozwalającymi widzieć
barwy przy jasnym świetle
oraz
pręcikami - (około 100 mln sztuk) - działającymi przy słabym świetle i pozwalają
widzieć odcienie szarości.
Czopki i pręciki rozłożone są nierównomiernie, ale największe ich skupienie to:
plamka żółta - okrągła, od 2-3 milimetrów, znajdująca się w środku siatkówki
i zawierająca wyłącznie małe czopki w dużym zagęszczeniu.
Siatkówka skupia swoje połączenia poniżej centrum tylnej części oka przechodząc
w nerw wzrokowy dochodzący do mózgu. Jego środkowa część zawarta w oku jest
nieaktywna, tworząc plamkę ślepą.
Grafika komputerowa - wykład 4/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 4/111
Pomiędzy rogówką a tęczówką znajduje się komora przednia gałki ocznej wypełniona
cieczą wodnistą., zaś przestrzeń między soczewką a siatkówką wypełniona jest ciałem
szklistym. Na zewnątrz oko pokryte jest spojówką - ochronną błoną śluzową zwilżaną
cieczą łzową.
akomodacja - proces przystosowania oka do najlepszego odbioru. Oko porusza się
w ten sposób by obraz padający na rogówkę i tam skupiany oraz odwracany w soczew-
ce padał na plamkę żółtą. Następnym etapem jest regulacja ostrości poprzez wygięcie
soczewki oraz regulacja ilości światła poprzez źrenice.
mikroruchy - oko nieustannie się porusza - tylko zmiana bodźców wywołuje reakcję
mięśni. Przy braku zmian bodźców po kilku sekundach następuje zanik widzenia. Tylko
zmiany docierają do mózgu.
Grafika komputerowa - wykład 5/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 5/111
B. Istotne elementy postrzegania wzrokowego
− kontrast - różnica postrzegania pomiędzy obserwowanym obiektem a tłem. Stanowi
podstawę widzenia. Istotne znaczenie ma jasność właśnie tła - a nie samego obiektu -
jako że tło dostarcza sumarycznie więcej bodźców. Może całkowicie wytłumić obraz
obiektu.
Jasny kolor tła rozjaśnia wewnętrzny kwadrat w stosunku do jasności tego samego co
do koloru i wielkości kwadratu na ciemnym tle.
Wielkość obserwowalnego progu kontrastu zależy od wielkości kątowej obserwo-
wanego obiektu oraz stanu adaptacji oka. Im mniejszy obiekt tym próg kontrastu
większy, najmniejszy próg kontrastu przy obiektach wielkości kilku minut kątowych
i luminancji 1000 cd/m
2
.
Oko wzmacniania kontrast - w pobliżu granicy obszarów o różnej kontrastowości.
Obszary danej barwy w pobliżu ciemnego obszaru wydają się jaśniejsze, zaś te same
obszary - ale w pobliżu obszaru jaśniejszego wydają się ciemniejsze. Na rysunku pro-
stokąty w górnym rzędzie są jednolite - podobnie jak te w rzędzie poniżej. Jednakże
prostokąty z rzędu górnego, wobec styczności z innymi oraz właśnie efektu wzmacnia-
nia kontrastu na brzegach sprawiają wrażenie wypukłych. Pozorne jaśniejsze lub ciem-
niejsze obszary w pobliżu granic noszą nazwę pasm Macha.
Grafika komputerowa - wykład 6/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 6/111
Wyjaśnieniem jest blokowanie komórek widzących fragmenty ciemniejsze, przez są-
siednie komórki odbierające obrazy jaśniejsze.
Występuje też zjawisko irradiacji, polegające na pozornym powiększeniu jaśniejszych
obiektów na ciemnym tle i na odwrót - co można zaobserwować na obrazku - gdzie
wewnętrzne koła są jednakowych rozmiarów, a mimo tego prawe wydaje się większe.
− rozdzielczość - zdolność do rozróżniania szczegółów widzianego obrazu. Wyznacza
docelowy dążeń grafiki komputerowej. Zależy od gęstości receptorów na siatkówce
oraz efektów ubocznych oka jako układu optycznego. Plamka żółta (najostrzejsze
widzenie) obejmuje tylko1° kąta widzenia, gdy już w zakresie 3° rozdzielczość spada
o połowę, by przy 5° wynosić około 10%.
Grafika komputerowa - wykład 7/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 7/111
Pozorny zakres ostrego widzenia wynoszący około 20° jest wynikiem mimowolnych
ruchów gałki ocznej oraz mózgu - a więc pamięci osobniczej.
Maksymalna rozdzielczość uzyskiwana jest przy otworze źrenicy wynoszącym
3 mm, zaś rozróżnialność punktów jest zależnością kątową obrazu i wynosi około jed-
nej minuty kątowej. Obiekty wewnątrz tego zakresu nie są rozróżnialne
− bezwładność - odbieranie przerywanych bodźców jako ciągłe - powodowane pobudze-
niem receptorów które wygasająca przez określony okres czasu zależny od kilku czyn-
ników. Pomiędzy wystąpieniem pojedynczego (początkowego) bodźca występuje okres
utajnienia (braku reakcji) trwający pomiędzy 50 a 200 ms, po czym pojawia się obraz
pierwotny którego intensywność gwałtownie rośnie, w krótkim okresie czasu gwałtow-
nie spada do niskiej wartości by następnie maleć wolniej. Przy pojawienia się obrazów
pierwotnych kolejnych pokazów występuje wrażenie ciągłości. Częstotliwość ta wynosi
od 5 do 20 Hz. Poniżej tej wartości brak wrażenia ruchu, a powyżej gubi się wrażenie
ruchu na skutek omijania obrazów pośrednich. Tym samym w jednej sekundzie powin-
no być nie mniej niż 24 kolejne obrazy. Wielkość ta rośnie w przypadku konieczności
pokazania oprócz ciągłości wyświetlania również ciągłości ruchu. W tym przypadku
ilość obrazów w jednej sekundzie musi wzrosnąć do 30. W przypadku obrazów o dużej
luminancji (świeceniu - ekrany telewizorów i monitory), powodującej większą bez-
władność - częstotliwość musi być znacznie większa - do około 60 Hz.
− adaptacja - zdolność do przystosowania wzroku do zmian oświetlenia. Zakres zmian
promienia źrenicy to do 2 mm do 8 mm, co oznacza zmianę pola powierzchni od 1 do
16. Zakres luminescencji od 10
-6

do 10
6
. Różnica wynosi 1 000 000 000 000 - a mimo
to ludzkie oko jest w stanie się dostosować, przy czym odbierane wrażenie jaskrawości
jest zależne logarytmicznie od luminancji. Ponadto występuje adaptacja oka do bar-
wy, polegająca na początkowym rozróżnianiu tej samej barwy w zależności od oświe-
tlenia, bo po pewnym czasie nie dostrzegać tego rodzaju różnic.
Grafika komputerowa - wykład 8/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 8/111
V. Barwa w grafice komputerowej
A. Pojęcie barwy
Pojęcie subiektywne, zależne od obserwacji, brak jednolitej teorii, przed zastosowa-
niami komputerowymi osobne traktowanie w fizyce (fala świetlna ze wszystkimi
aspektami fali), biologia (postrzeganie poprzez komórki nerwowe oka), psychologia
(psychologiczny odbiór barwy), farbiarstwo (zagadnienia mieszania w celu uzyskanie
właściwej i trwałej barwy), fotografia i film (pamiętanie barwy na emulsji światło-
czułej oraz jej odtworzenie na papierze światłoczułym), telewizja (barwy
w urządzeniach wyświetlających). Dopiero rozwój grafiki komputerowej wypracował
wspólne i całościowe spojrzenie na barwę - chociaż początki to teoria malarstwa
z wprowadzeniem stosowanego nazewnictwa.
Stąd też istotne elementy barwy takie jak odcień (rodzaj koloru), nasycenie (ilość
koloru) - przy jego zmniejszaniu niezależnie od odcienia uzyskujemy barwę białą, ja-
sność (ilość światła) - przy zmniejszaniu niezależnie od odcienia uzyskuje się barwę
czarną. Barwy achromatyczne (bezkolorowe) - o zerowym nasyceniu, tinty - po-
wstałe w wyniku dodania bieli do czystego koloru, cienie - powstałe poprzez dodanie
czerni do czystego koloru, tony - dodanie bieli i czerni w różnych proporcjach, barwy
chromatyczne - wykazujące kolor.
Grafika komputerowa - wykład 9/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 9/111
1. Opis fizyczny
Barwa - światło to promieniowanie elektromagnetyczne o długości fali od 380 do
780 nm. W zakresie od 380 do 400 i od 700 do 780 w zasadzie nierozróżnialne,
dlatego zawęża się do zakresu od 400 do 700 nm. Określone długości fali odpowia-
dają barwom prostym (nasyconym). Światło białe to różne składowe w odpowied-
nich proporcjach - definiowane również jako temperatura żarzenia powyżej
6000°C.
Jasność - każda długość fali emituje energię, a widzialne światło zawiera wszystkie
długości fali z różną energią.
Grafika komputerowa - wykład 10/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 10/111
W przypadku gdy moc jest nierównomierna a jedna z długości dominuje nad inny-
mi - odbieramy tą właśnie długość fali. Różnica pomiędzy poziomem dominującym
(l
d
), a średnim pozostałym poziomem (l
n
) jest miarą czystości barwy.
Nasycenie - odpowiada strumieniowi światła i jest proporcjonalne do natężenia
światła (światłości) mierzonej w kandelach (cd) lub luminacji (cd/m
2
). Jednakże
czułość oka nie jest jednakowa dla różnych długości fali.
Grafika komputerowa - wykład 11/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 11/111
Wykazuje największą czułość na falę długości 555 nm
Podsumowanie - wszystkie trzy elementy składają się na fizyczny aspekt barwy,
odcień barwy (kolor - długość fali), nasycenia (energia), jasność (strumień światła).
Czynniki te w różnych układach mogą dać identyczne wrażenie barwy. Barwy
o tym samym wrażeniu i różnych rozkładach to metamery.
2. Opis psychofizjologiczny
Grafika komputerowa - wykład 12/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 12/111
Strona bodźcowo-energetyczno-przekaźnikowa jest w miarę dobrze poznana, tzn.
znana jest budowa oka - jednakże czym większy udział układu nerwowego tym
mniej wiadomo.
Układ czopków odbierających kolory i pręcików odbierających poziomy szarości
nie jest do końca zweryfikowany, bowiem okazuje się że czułość czopków osiąga
maksimum w innych wartościach długości fali.
Inna teoria mówi, iż jedne z czopków rozróżniają biel i czerń, inne czerwoną lub
zieloną, a trzeci niebieską lub żółtą. Tłumaczy to niedostrzeganie pewnych miesza-
nek barw oraz daltonizm (8% mężczyzn i 0,5% kobiet).
Natomiast prawie zupełnie nie wiadomo co dzieję się z bodźcami w mózgu.
Doświadczalnie próbowano ustalić maksymalna rozpoznawalną liczbę barw na
35 000. Inne badania mówią o 128 kolorach (odcieniach barw), 130 poziomach na-
sycenia i poziomach jasności dla poszczególnych barw od 16 do 23 co oznacza
400 000 różnych barw. Jeszcze inne badania mówią o 200 odcieniach dla każdej ze
składowych RGB co daje 8-10 mln barw. Tak czy inaczej nie przekracza do stan-
dardu 24 bitów na kolor z 16,8 mln różnymi możliwymi barwami.
3. Postrzeganie barw
Postrzeganie zależy od otoczenia, adaptacji, temperatury i wielu innych czynników
psychofizycznych.
a) Psychologiczne wrażenia barw
− jasne - ciemne - odpowiedniość między walorem (nasyceniem) i jasnością
(luminancją)
− żywe - martwe - atrybut chromy (chromatyczności) - tony z malarstwa, po-
Grafika komputerowa - wykład 13/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 13/111
łączenie nasycenia i jasności
− zimne - szare, niebieskie, zielone - wywołujące wrażenie zimna
− ciepłe - żółte, pomarańczowe, czerwone - wywołujące wrażenie ciepła
− bierne - brązy, fiolety - nieokreślone z punktu widzenia wrażenia temperatury
− neutralne - biały, czarne - nabierające charakteru w połączeniu z innymi
− krzykliwe i spokojne - rażąco kontrastujące z tłem lub nie kontrastujące
− pobudzające (czerwień), uspokajające (zieleń), wzbudzające zaufanie (niebie-
ski)
Brak jednolitej teorii postrzegania barw. Praktyka: numerowane próbki - atlasy
barw, system PANTONE.
b) Rodzaje wzorców barw:
• addytywne - nowe barwy jako suma barw podstawowych - obszernie
w dalszej części wykładu
• subtraktywne - nowe barwy jako wzajemne filtrowanie (odejmowanie) barw
podstawowych - obszernie w dalszej części wykładu
• percepcyjne - próbki barw porządkowane wg odcienia (koloru), nasycenia
i jasności rozmieszczone równomiernie percepcyjnie.
System Munsella - lata 20-30 XX wieku, publikacja atlasu barw
100 różnych odcienie (z nazwami) opartych o koło odcieni
Grafika komputerowa - wykład 14/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 14/111
kilkanaście wartości chromy (tonów)
w zależności od odcienia
Grafika komputerowa - wykład 15/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 15/111
z widocznymi 10 poziomami szarości. Prowadzi to do przestrzennego modelu
z opartego o ideę:
i w pełnej wersji
Grafika komputerowa - wykład 16/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 16/111
z praktycznymi realizacjami:
i jest zarazem podstawą nie tylko dla zastosowań graficznych w postaci cią-
głej
Grafika komputerowa - wykład 17/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 17/111
B. Barwa w informatyce
1. Modele światła achromatycznego (bezbarwnego, poziomów szarości)
Światło achromatyczne proporcjonalne tylko do natężenia światła. Maksymalna
strumień - barwa biała, brak strumienia - barwa czarna, wartości pośrednie - odcie-
nie szarości. Przyjmujemy że światło o maksymalnym natężeniu (białe) ma wartość
1, zaś dokładnie czarne 0.
Problem: ile odcieni i jak dobierać by uzyskać ciągłość przechodzenia od czerni do
bieli ?
Obserwacja światła o coraz większej proporcjonalnej mocy: 50 W, 100 W, 150 W,
200 W daje wrażenie coraz mniejszego wzrostu natężenia mimo stałego wzrostu
natężenia.
Wniosek: Nie można dobierać poziomów szarości na komputerze wg miary natęże-
nia światła.
Efektem byłaby nadmiarowość dla poziomów określanych jako jasne, co przy ich
zmniejszeniu (dla uzyskania proporcjonalności) powodowałoby skoki dla odcieni
ciemniejszych i brak ciągłości. Wyjściem jest dobieranie skoków poziomów szaro-
ści logarytmicznie i kolejny stały skok poziomu szarości w komputerze odpowiada
coraz większemu skokowi natężenia strumienia światła przy przechodzeniu od
czerni do bieli. Tym samym kolejne poziomy szarość to nie:

poziom
i

poziom
i+1
= skok + poziom
i

poziom
i+2
= skok + poziom
i+1
= skok + skok + poziom
i
= 2 ⋅ skok + poziom
i

poziom
i+k
= k ⋅ skok + poziom
i
ale

poziom
i

poziom
i+1
= skok ⋅ poziom
i

poziom
i+2
= skok ⋅ poziom
i+1
= skok ⋅ skok ⋅ poziom
i
= skok
2
⋅ poziom
i

poziom
i+k
= skok
k
poziom
i
I w ogólnym przypadku:
poziom
n
= skok
n
⋅ najmniejsza_jasność
Tym samym iloraz dowolnych sąsiednich poziomów jest zawsze stały i wynosi
skok, co jest zgodne z ludzką percepcją.
Problem: ile powinna wynosić wartość skok ?
Ponieważ:
Grafika komputerowa - wykład 18/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 18/111
skok
a_jasnosc najmniejsz
a_jasnosc najmniejsz
skok
a_jasnosc najmniejsz
_jasnosc najwieksza
a_jasnosc najmniejsz
poziomów liczba
poziomow liczba
_
_
1
·

·
· ·
skąd
( )
jasnosc a najmniejsz
skok
poziomow liczba
_
1
_
1
·
Wiedząc że człowiek nie rozróżnia dwu strumieni różniących się o 1%, zatem nie-
ma sensu używać skoków mniejszych od 1.01, zaś większe powodują nieciągłość.
Dlatego ilość możliwych poziomów to:

,
_

¸
¸
·
jasnosc a najmniejsz
poziomow ilosc
_
1
lg _
01 . 1
Dla monitorów najmniejsza możliwa jasność wynosi od 0.005 do 0.025, co jest
powodowane odbiciami od szkła oraz niedoskonałą czernią samego luminoforu.
W praktyce daje to od 400 do 530 możliwych poziomów szarości. Na skutek róż-
nych cech percepcji oka, monitora jako urządzenia - przyjmowana i niezwykle wy-
godna ilość 256 poziomów szarości jest najzupełniej zadowalająca.
2. Komputerowe modele barw
1. model RGB
Grafika komputerowa - wykład 19/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 19/111
Sześcian jednostkowy, o osiach odpowiadających kolorowi czerwonemu (Red),
zielonemu (Green), niebieskiemu (Blue). Wartość (0,0,0) odpowiadają kolorowi
czarnemu (Black), zaś (1,1,1) kolorowi białemu (White).
Na głównej przekątnej od punktu (0,0,0) do punktu (1,1,1) - poziomy szarości.
Pozostałe wartości w wierzchołkach to żółty (1,1,0), cyan (0,1,1) i magenta
Grafika komputerowa - wykład 20/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 20/111
(1,0,1).
System oparty jest o trójpobudzeniową hipotezę postrzegania oka (czopki re-
agujące na barwy czerwoną, zieloną i niebieską), a ponadto istotnym elementem
stosowania systemu jest łatwość realizacji sprzętowej dla kolorowych lamp
oscyloskopowych - w których luminofor składa się z dokładnie takich barwni-
ków.
System RGB jest systemem addytywnym - co znaczy że barwy pośrednie uzy-
skuje się poprzez sumowanie barw (istnieją systemy subtraktywne - o czym
później).
Grafika komputerowa - wykład 21/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 21/111
Łatwo wyliczyć kolory pośrednie z podstawowych - jako że barwy pośrednie li-
niowo zależą od składowych. Wystarczy zwykłe sumowanie. Wcale tak być nie
musi - przykładem będą późniejsze systemy.
Model RGB jest modelem dyskretnym, i wartość od 0 do 1 może być osiągalna
na słowach o różnej długości bitów. Powstaje problem ciągłości obrazowania i
jak widać nawet dla 8 wartości (3 bity) powstaje wrażenie stopniowania (przy
okazji dobrze widoczne pasma Macha). Wystarczającą wartością jest 5 bitów
(2
5
- 32 poziomy), zatem stosowany w komputerach 1 bajt (2
8
- 256 poziomów)
wystarcza z nadmiarem.
Grafika komputerowa - wykład 22/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 22/111
Gama barw odtwarzana w modelu RGB jest podzbiorem pełnego widzialnego
spektrum barw. Pewnych widzialnych barw po prostu osiągnąć się nie da. Wnę-
trze trójkąta obrazuje zakres możliwy dla modelu RGB w stosunku do pełnego
widzialnego zakresu barw.
Model RGB jest niejednorodny - tzn. w wielu przypadkach niewielkie zmiany
zakresu wartości powodują duże percepcyjne zmiany barwy, zaś w innych przy-
padkach duże zmiany wartości powodują minimalną zmianę postrzeganego ko-
loru.
Model RGB jest zupełnie nie intuicyjny. Człowiek nie dobiera koloru poprzez
zmianę składowych - ale najpierw dobiera odcień a ewentualnie później rozja-
śnia lub ściemnia.
Grafika komputerowa - wykład 23/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 23/111
2. model HSV (HSB, HSI)
Pierwszym składnikiem modelu jest określony w stopniach odcień (kolor), czyli
Hue - określany jak na rysunku.
Następnym jest nasycenie koloru - Saturation. Liczone w procentach od wartości
0% w środku sześciokąta (okręgu) odpowiadającego barwie białej, do wartości
Grafika komputerowa - wykład 24/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 24/111
100%, pełnego nasycenia kolorem.
Trzecim parametrem jest Value (wartość jasności), liczona w procentach od 0%
do 100%. Parametr ten może być zastąpiony przez Brightness (tworząc modyfi-
kację zwaną modelem HSB) lub Intensity (tworząc model określany jako HSI).
Grafika komputerowa - wykład 25/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 25/111
Model HSB jest modelem intuicyjnym, tzn. jest zgodny ze sposobem postępo-
wania człowieka przy wyborze koloru. Najpierw określa się odcień, później na-
sycenie i ostatecznie jasność, przy czym dwie ostatnie czynności mogą być za-
mienione. (Przykład doboru barw w modelu HSV z CorelDraw'a).
3. model HSL (HLS)
Grafika komputerowa - wykład 26/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 26/111
Pierwszym parametrem podobnie jak w modelu HSV jest Hue, czyli odcień ko-
loru - liczony w mierze kątowej od 0° do 360°.
Drugim parametrem jest Saturation - a więc nasycenie.
Chcąc połączyć naturalne postrzeganie nasycenia i jasności, jak powyżej otrzy-
mujemy bryłę:
Grafika komputerowa - wykład 27/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 27/111
Grafika komputerowa - wykład 28/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 28/111
Bryła ta wyraźnie pokazuje trzeci parametr którym jest Lightness - czyli jasność.
Dobrze widoczny w przekroju
Grafika komputerowa - wykład 29/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 29/111
4. uwagi i porównanie modeli RGB oraz HSV i HSL
• Modele HSV (HSB, HSI) oraz HSL są modelami czysto intuicyjnymi, nie
mającymi odzwierciedlenia w praktycznej realizacji, służą wyłącznie intu-
icyjnemu dobieraniu kolorów.
• Bryła barw jest analogiczna do bryły RGB - różnica polega na organizacji –
umożliwiającej percepcyjne dobieranie barw.
• Model RGB jest modelem liniowym - tzn. dodanie reprezentacji dwu barw
daje trzecią barwę. Model HSV i HLS takie nie są. Nie można wprost doda-
wać kolorów w tych modelach
• Istnieją nieskomplikowane algorytmy przejścia pomiędzy modelami - co jest
konieczne - jako że dobór intuicyjny musi być realizowany dla wyświetlenia.
Czynność jest na tyle często wykonywana, że istnieją specjalne układy kon-
wersji.
Grafika komputerowa - wykład 30/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 30/111
5. model CMY (CMYK)
Wcześniejsze modele nie nadają się do zastosowania dla tworzenia trwałych ko-
pii na podłożu białym, a więc np. dla wydruków na papierze - np. z powodu od-
bijania od białego podłoża światła o dowolnej barwie.
Model CMY oparty jest o wykorzystanie barw C-cyan, M-magenta i Y-żółtą
(yellow) - z bryłą barw jak na rysunku.
Grafika komputerowa - wykład 31/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 31/111
Wraz z widokiem od strony punktu (0,0,0).
Składowe C, M i Y są tożsame z osiami i barwy pośrednie można uzyskać ze
składowych. Przyjmując iż C odpowiada punktowi (1,0,0), M punktowi (0,1,0),
Y punktowi (0,0,1) zaś barwie białej punkt (0,0,0), barwa czerwona (R) to punkt
(0,1,1), barwa zielona (G) punkt (1,0,1), barwa niebieska (B) punkt (1,1,0) i
barwa czarna (K) punkt (1,1,1). Składowe (przynajmniej w teorii można składać
analogicznie jak w modelu RGB - i zakres możliwych barw wydaje się analo-
giczny.
Obliczeniowo słuszny jest wzór:
1
1
]
1

¸

·
1
1
]
1

¸

+
1
1
]
1

¸

1
1
1
K
M
C
B
G
R
jednakże prawda jest nieco bardziej skomplikowana.
Model CMY jest subtraktywnym i wprowadzony jest dla potrzeb drukowania na
białym podłożu.
Grafika komputerowa - wykład 32/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 32/111
Światło białe jest odbijane od białego podłoża w całości:
Możemy je traktować jak złożone ze składowych RGB.
Barwa cjan nie dodaje takiego właśnie koloru do widzialnego światła jak mo-
głoby się wydawać poprzez analogię do modelu RGB. W modelu RGB kolor
bierze się np. z wnętrza monitora - zatem w pewnym sensie z niczego. Przy ob-
serwacji wydruku światło pada ma obiekt z zewnątrz i jest odbijane do oka.
Barwa cjan jest osiągana poprze filtrowanie ze światła białego (a więc odjęcie
od światła białego - stad nazwa model subtraktywny (subtrakcyjny)) światła
Grafika komputerowa - wykład 33/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 33/111
czerwonego. Pozostawia to w efekcie światło niebieski i zielone - dające
w wymieszaniu światło o barwie cjan.
Podobnie barwnik magenta filtrując światło zielone pozostawia mieszaninę
światła niebiesko z czerwonym - czyli kolor właśnie magenta.
Analogicznie żółty barwnik filtrując światło niebieskie pozostawia światło
czerwone z zielonym - dające w sumie światło żółte.
Grafika komputerowa - wykład 34/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 34/111
Dlatego nakładanie dwu barwników filtrujących dwa zakresy światła pozosta-
wiając pojedynczą czystą barwę. I tak nałożenie barwy cjan (filtrującej ze świa-
tła białego czerwień) pozostawia barwę będącą mieszaniną barwy zielonej i nie-
bieskiej. Dołożenie barwnika magenta odejmie barwę zieloną pozostawiając
wyłącznie barwę niebieską.
Analogicznie barwnik cjan (odejmujący pasmo czerwone) w połączeniu
z barwnikiem żółtym (odejmującym pasmo niebieskie), pozostawia barwę zielo-
ną.
Oczywiście barwnik magenta (odejmujący pasmo zielone) w połączeniu
z barwnikiem żółtym (odejmującym pasmo niebieskie), pozostawia barwę czer-
woną.
Grafika komputerowa - wykład 35/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 35/111
Połączenie wszystkich trzech barwników filtruje całe możliwe światło - co
oznacza, że do podłoża (koloru białego) nie dochodzi żadne światło. W efekcie
daje wrażenie pochłaniania całego widzialnego światła - a więc czerni. W tym
aspekcie rysunek jest czysto poglądowy - jako że nie istnieje światło czarne.
Właściwszy jest powyższy rysunek - gdzie dochodzące światło zwyczajnie zani-
ka.
Grafika komputerowa - wykład 36/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 36/111
Sumarycznie filtrowanie przedstawia powyższy rysunek.
Zaś powszechnie używanym schematem łączenia jest powyższy schemat.
Model CMYK jest optymalizacją wykorzystującym osiąganie barwy czarnej po-
przez wymieszanie wszystkich barwników. Dysponując barwnikiem czarnym
Grafika komputerowa - wykład 37/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 37/111
wykorzystujemy go w maksymalnie możliwym stopniu dokładając wyłącznie
niezbędną ilość barwników chromatycznych. Model CMYK wynika bezpośred-
nio z modelu CMY według zależności:
K = min ( C, M, Y )
C = C - K
M = M - K
Y = Y - K
Modele CMY i CMYK (podobnie jak model RGB) w praktycznej realizacji od-
daje tylko częściowy zakres percepowanego zakresu kolorów.
Grafika komputerowa - wykład 38/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 38/111
Połączenie zakresu monitora i drukarki wskazuje na istnienie barw występują-
cych na monitorze, ale niemożliwych do wydrukowania oraz barw możliwych
do wydrukowanie, ale niemożliwych do wyświetlenia na monitorze.
Grafika komputerowa - wykład 39/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 39/111
6. CIE RGB
System kolorymetryczny - ilościowe wyrażenie właściwości barw i zależności
między nimi przy wykorzystaniu obiektywnych metod pomiarowych.
Międzynarodowa Komisja Oświetleniowa (Commission Internationale de L'Ecl-
airage) doświadczalnie opracowała system kolorymetryczny zwany CIE RGB -
w którym posługując się światłem czerwonym (lampa żarowa z filtrem prze-
puszczającym wyłącznie promieniowanie o długości fali powyżej 700 nm),
światłem niebieskim o długości fali 435,8 nm i światłem zielonym o długości
546,1 nm - uzyskano wykres udziału poszczególnych składowych dla różnych
widm - jak na rysunku.
System jest niestosowalny praktycznie z racji ujemnych wartości dla składowej
czerwonej - skąd konieczność opracowania innych systemów.
Grafika komputerowa - wykład 40/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 40/111
7. CIE XYZ
System opracowany w 1931 przez CIE w którym posłużono się specjalnymi
długościami fal, które nie zawierają się w zakresie widzialnych barw. Z punktu
widzenia kolorów są zatem barwami fikcyjnymi - niemożliwymi do realizacji - i
nazywane są umownie X, Y i Z. Pozwalają jednakże wyznaczyć pełne zakres wi-
dzialnego światła poprzez funkcje o wartościach dodatnich - jak na wykresie.
Wartości XYZ są doświadczalnie pomierzone i stabelaryzowane z gęstością 1
nm.
Grafika komputerowa - wykład 41/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 41/111
Światło widziane przez człowieka mieści się we wnętrzu bryły przypominającej
stożek.
Grafika komputerowa - wykład 42/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 42/111
Można wykorzystywać dowolne przekroje bryły barw - jednakże praktyczne jest
korzystanie z przekroju odpowiadającego płaszczyźnie unormowanej.
Grafika komputerowa - wykład 43/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 43/111
Jest to płaszczyzna przechodząca przez wartości 1 dla poszczególnych składo-
wych.
Grafika komputerowa - wykład 44/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 44/111
Otrzymujemy trójkąt barw widzialnych zobrazowany na płaszczyźnie, który po
prostych przeliczenia daje się opisać dwoma wartościami współrzędnych.
Grafika komputerowa - wykład 45/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 45/111
Uzyskujemy w ten sposób szeroki zakres widzianych barw wyrażony w układzie
XY (bez ścisłego związku z falami XYZ).
Występuje niejednoznaczność punktu bieli, z trzema powszechnie stosowanymi
wartościami:
− biel zrównoważonej energii (biel EE -equal energy) o intensywności światła
wynoszącej 1 i wartościach w układzie XYZ wynoszących ( 1/3, 1/3, 1/3 )
− biel C - stosowana w formacie sygnału wizyjnego NTSC (National Televi-
sion System Committee) w komercyjnej telewizji USA i Kanadzie -
o nieokreślonej intensywności i znormalizowanych współrzędnych XYZ
wynoszących (0.310, 0.316, 0.374)
− biel D65 (stosowana w systemie PAL) o intensywności zgodnej z intensyw-
nością światła słonecznego i wartościach XYZ ( 0.3127, 0.3290, 0.3583 )
i odpowiadająca ciałom rozżarzonym to temperatury 6500° K - co staje się
dominującym standardem.
Grafika komputerowa - wykład 46/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 46/111
Barwy na brzegu figury są barwami nasyconymi, zaś barwy pomiędzy brzegiem
a punktem bieli są barwami nienasyconymi Odcinek łączący barwę z brzegu z
punktem bieli są barwami nienasyconymi dla tego samego odcienia barwy.
Grafika komputerowa - wykład 47/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 47/111
Wykres chromatyczności pozwala na wyznaczenie barwy dominującej (nasyco-
nej) jako barwy odpowiadającej przecięciu prostej przechodzącej przez punkt
zadanej barwy i punktem bieli z brzegiem wykresu.
Grafika komputerowa - wykład 48/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 48/111
Wykres chromatyczności pozwala na wyznaczenie czystości pobudzenia danej
barwy - mierzonej jako stosunek odległości pomiędzy daną barwą, a punktem
bieli do odległości pomiędzy barwą dominująca i punktem bieli.
Grafika komputerowa - wykład 49/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 49/111
Barwy dopełniające (komplementarne) to barwy dające w wyniku wymieszania
(w odpowiednich proporcjach) barwę białą.
Grafika komputerowa - wykład 50/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 50/111
Dla pewnych barw prosta przechodząca przez barwę i punkt bieli daje przecięcie
poza zakresem widzialnym. Barwa mogąca uchodzić za dominująca nie posiada
odpowiedniej długości fali - zatem nie można jej za taką uznać. Tego rodzaju
barwy noszą nazwę barw niespektralnych.
Grafika komputerowa - wykład 51/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 51/111
Pełny obszar barw niespektralnych jest trójkątem o wierzchołkach w punktach
bieli, czerwieni i niebieskiego.
Grafika komputerowa - wykład 52/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 52/111
Dla dowolnej pary barw wszystkie barwy z odcinka je łączącego są możliwe do
uzyskania jako suma (w odpowiednich proporcjach) barw z brzegu odcinka. Po-
dobnie każda barwa z wnętrza trójkąta zadanego trzema barwami jest możliwa
do uzyskania jako kombinacja barw odpowiadających wierzchołkom.
Grafika komputerowa - wykład 53/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 53/111
Istotnym wykorzystaniem wykresu chromatyczności CIE XYZ jest określanie
gamy barw dla różnego rodzaju urządzeń - np. dla drukarki i monitora.
Z kształtu wykresu chromatyczności wynika, iż żaden trójkąt nie obejmuje peł-
nego zakresu widzialnego światła - zatem nie istnieje żadna trójpobudzeniowa
teoria barw dająca pełny zakres widzialnego światła.
Model CIE XYZ nie jest modelem percepcyjnie równomiernym.
8. CIE LUV
Układ CIE XYZ jest układem percepcyjnie niejednorodnym - co oznacza nie-
proporcjonalność postrzeganych zmian barw w stosunku do zmian wartości mo-
delu.
W 1976 zaproponowano przekształcenia układu CIE XYZ w układ CIE LUV.
Grafika komputerowa - wykład 54/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 54/111
Oparty jest o konkurencyjną teorię postrzegania barw przez człowieka, przyj-
mującą rozróżnianie pomiędzy jasnością-ciemnością, czerwienią-zielenią, żół-
cią-niebieskim.
Dodatnia półoś u odpowiada za kolor czerwony, ujemna półoś u za barwę zielo-
ną, analogicznie dodatnia i ujemna półoś v odpowiada za barwy odpowiednio
żółtą i niebieską. Dodatnia półoś L odpowiada za wartość luminancji - czyli ilo-
ści światła.
Model LUV uwzględnia nieliniową zależność wrażenia jasności od strumienia
światła - co oznacza zmienność postrzeganych kolorów przy zmianie parametru
L - co obrazuje rozszerzanie bryły wraz ze wzrostem luminancji.
Grafika komputerowa - wykład 55/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 55/111
Wybierając dowolną płaszczyznę równoległą do płaszczyzny uv i znajdując jej
przecięcie z bryła barw otrzymujemy wykres chromatyczności zobrazowany na
powyższym rysunku.
Jednorodność percepcji obrazują powyższe rysunki - przedstawiające poprzez
czarne odcinki pojedyncze stopnie postrzeganych zmian. Dla układy CIE XYZ
(lewy rysunek) widoczne są długie kreski wraz z krótkimi. Jednakowym percep-
cyjnie zmianom postrzegania odpowiadają różne wartości zmian wartości wy-
kresu. Zarazem dla wykresu CIE LUV widoczne są wyłącznie odcinki o jedna-
kowej długości.
Grafika komputerowa - wykład 56/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 56/111
Wykres CIE LUV systematycznie wypiera wykres CIE XYZ szczególnie
w zastosowaniach związanych z telewizją.
9. CIE LAB
Opracowany również w roku 1976 wraz z układem LUV, ale przeznaczony dla
barw i jasności przedmiotów odbijających i rozpraszających światło oświetlają-
ce.
Składowe analogiczne jak w układzie LUV i oparte o konkurencyjną teorię po-
strzegania barw (jasne-ciemne, czerwone-zielone, niebieskie-żółte). Wartość L
określa luminancję, wartości na osi a określają ilość barwy zielonej (półoś
ujemna - a
-
) oraz czerwonej (półoś dodatnia – a
+
), zaś wartość osi b określa ilość
barwy żółtej (półoś dodatnia - b
+
) oraz niebieskiej (półoś ujemna – b
-
).
Grafika komputerowa - wykład 57/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 57/111
W przeciwieństwie do układu LUV (co wynika z przeznaczenia dla zewnętrzne-
go źródła światła), bryła barw nie jest stożkiem w zakresie małych jasności, i za-
razem nie jest bryłą nieograniczoną przy wzrastającej jasności.
Grafika komputerowa - wykład 58/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 58/111
Pełną bryłę barw przedstawia powyższy rysunek.
Grafika komputerowa - wykład 59/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 59/111
Przekrój przez bryłę barw modelu CIE Lab.
10. modele YUV i YIQ
Stosowane w telewizjach.
YUV – stosowany w Europie, w oparciu o standard przesyłania sygnałów PAL,
określony przez normę EBU (European Broadcasting Union), z bielą od-
niesienia D65.
YIQ – stosowany w Ameryce Północnej, w oparciu o standard przesyłania sy-
gnałów NTCS (National Television System Committee), określony przez
normę FCC (Federal Communication Commission), z bielą odniesienia C.
Składowa Y w obu systemach służy wyznaczeniu luminancji i jest wyznaczona
w ten sposób by przenieść pełną informację o obrazie w jego czarnobiałej perce-
powanej postaci. Pozostałe składowe UW i IQ służą określeniu chromatyczności
i są liniową kombinacją składowych RGB.
Oba systemy istotnie wykorzystują cechy systemu wzrokowego. Oko jest bardziej
czułe na zmianę luminancji niż na zmianę kolorów. Dlatego składowa Y jest prze-
noszona ze znacznie większą dokładnością niż dwie pozostałe – co oznacza więk-
szą ilość bitów przeznaczona na jej zapamiętanie. W modelu YIQ stosuje się
transmisję o częstotliwościach odpowiednio 4 MHz, 1,5 MHz i 0,6 MHz. Różnica
w przenoszonych częstotliwościach składowych IQ wynika z ograniczoności wra-
żeń barwnych dla małych obrazów (częste zjawisko w obrazach telewizyjnych) –
co sugeruje zapisanie koloru w jednej składowej – dzięki czemu koszt przesyłania
Grafika komputerowa - wykład 60/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 60/111
sygnału jest mniejszy. W modelu YUV stosuje się kodowanie ilością bitów o sto-
sunku 2:1:1. zadowalająca.
3. Stosowanie barw
a) Przykazania dotyczące stosowania barw
− Barw używać z ostrożnością i powściągliwością, i tylko wówczas gdy jest to
konieczne
− Minimalizować ilość użytych barw
− Na początek wykonać obraz monochromatyczny - nie koniecznie czarno-
biały - ale w jednym kolorze - co zarazem umożliwia korzystanie przy mniej-
szej liczbie kolorów na ekranie lub reprodukcję przy jednym kolorze barwią-
cym.
− Ograniczyć liczbę stosowanych barw do kilku - tylko na takiej liczbie róż-
nych barw koncentruje uwagę człowiek.
− Szczególną ostrożność zachować przy reprezentacji cech ilościowych
z użyciem barw.
b) Przykazania związane ze stosowaniem wielu barw
− Stosować barwy przebiegające wzdłuż gładka ścieżki stosowanego modelu
barw.
− Stosować barwy o tej samej jasności.
− Stosować barwy percepcyjnie równoodległe - co nie oznacza tego samego co
jednakowa różnica wartości w reprezentacji danego modelu.
− Nie stosować odcieni tego samego koloru dla obiektów nie wykazujących
związków i zarazem stosować odcienie tej samej barwy dla obiektów ze sobą
powiązanych.
− Nie stosować chromatyczności dla elementów interfejsu użytkownika, opi-
sów, legend, menu itp. Stosowany kolor sugerowałby łączenie użytkowych
elementów z obiektami pomocniczymi - należy stosować barwy neutralne
(szarości).
c) Przykazania związane z postrzeganiem szczegółów i konturów
− Chcąc uczynić widocznymi szczegóły – należy je wyróżniać od tła nie barwą
ale jasnością (natężeniem).
− Nie stosować barw dla małych obiektów – nie będą widoczne
− Obszary barw sąsiadujących i zarazem źle harmonizujących - oddzielać cien-
ką czarną linią.
− Stosować obwódki dla ułatwienia percepcji konturów obiektów
Grafika komputerowa - wykład 61/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 61/111
d) Przykazania związane z postrzeganiem obiektów i tła
− Jako tło dla rysunku o wybranej barwie stosować barwę dopełniająca
− W przypadku obrazu o wielu barwach - jako tło stosować barwy neutralne
− Barwy niebieski i czarna nie różnią się niskim poziomem jasności - nie sto-
sować.
Niebieski tekst na czarnym tle Czarny tekst na niebieskim tle
− Barwy biała i żółta maja niemal identyczną wysoką jasność - nie stosować.
żółty tekst na białym tle Biały tekst na żółtym tle
− Biały na czarnym tle daje wrażenie zbyt silnego kontrastu
Biały tekst na czarnym tle
− Dla czarnego tła odpowiedniejszy jest żółty kolor obiektów
Żółty tekst na czarnym tle
− Dla białego tekstu odpowiedniejsze jest tło niebieskie
Biały tekst na niebieskim tle
e) Przykazania związane z psychofizjologią ludzkiego postrzegania
− Należy uwzględnić niezamierzone psychologiczne znaczenia barwy -
np. czerwień i zieleń – przez skojarzenie z pozytywami i negatywami, barwy
żywe i martwe, zimne (szare, niebieskie, zielone), ciepłe (żółte, pomarańczo-
we, czerwone), bierne (brązy, fiolety), neutralne (biały, czarne), krzykliwe i
Grafika komputerowa - wykład 62/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 62/111
spokojne, pobudzające (czerwienie), uspokajające (zieleń), wzbudzające za-
ufanie (niebieskie, granaty).
− Jasne barwy bardziej rzucają się w oczy niż ciemne.
− Najmniej czopków jest czułych na barwę niebieską – zatem barwy z dużym
udziałem niebieskiego i jednakowej jasności będą rozmywane.
− Kolory obiektów wpływają na pozorną zmianę wielkości ich postrzegania
Czerwony kwadrat wydaje się większy od zielonego.
− Dłuższa (kilka sekund) obserwacja obszarów o nasyconym kolorze, (na sku-
tek bezwładności postrzegania) po zmianie obiektu obserwacji pozostawia
ślad obszaru. Powoduje to zaburzenie postrzegania i zmęczenie. Na skutek
różnej długości fali zmienia się ogniskowa, czego efektem jest postrzeganie
fałszywej głębi.
Obszary czerwone - mimo tej samej wielkości - sprawiają wrażenie
Grafika komputerowa - wykład 63/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 63/111
położonych bliżej w stosunku do niebieskich.
− Postrzeganie barw zależy od tła na jakim występuje barwny obszar
Tego samego koloru czerwony kwadrat na zielonym tle wydaje się bardziej
czerwony niż umieszczony na niebieskim tle.
− Wiele barw jest różnie postrzeganych w zależności od jasności tła
Wewnętrzny kwadrat o tej samej barwie w zależności od jasności tła prze-
chodzi od barwy brązowej do pomarańczowej.
− Daltoniści nie odróżniają barwy czerwonej i zielonej
f) Mimo wszystkich wcześniejszych przykazań - brak jednoznacznych reguł
stosowania i doboru barw
4. Regulacja monitora
a) Regulacja kontrastu i jasności
Pierwszym krokiem jest ustawienie kolorów w sposób wykluczający chroma-
tyczność i pozostawiający możliwie najbardziej obojętny szary. Pomocny jest
ekran zawierający:
Grafika komputerowa - wykład 64/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 64/111
Kolejnym krokiem jest takie ustawienie poziomu jasności i kontrastu pozwalają-
ce na odróżnianie odpowiedniej liczby poziomów szarości.
W sytuacji dobrego dopasowania kontrastu i jasności każdy z obszarów powi-
nien być rozróżnialny od sąsiedniego.
Liczba prostokątów powinna być jak największa - ale ilość w okolicach 10 uwa-
żana jest za optymalna.
UWAGA:
Na ogół nie udaje się dobrać parametrów z użyciem wyłącznie regulatora
jasności i kontrastu.
b) Korekcja gamma
Definicja współczynnika gamma:
Dla wszelkiego rodzaju urządzeń dotyczących odwzorowujących obrazy (nie
tylko dla monitorów) zachodzi zależność:
I = E
γ γγ γ
Grafika komputerowa - wykład 65/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 65/111
Gdzie I jest jasnością wyświetlania (dla plików graficznych wartością wyjścia),
E jest napięciem prądu lampy monitora (dla plików graficznych wartością wej-
ścia), a γ γγ γ właśnie wartością gamma. Z powyższego wzoru wynika nieliniowa
zależność wartości wyjściowych w stosunku do wyświetlanych (wyjściowych).
Dla różnego rodzaju urządzeń powyższa zależność opisywana jest różną krzywą.
Ponadto - z opisanych zależności wynika trudność (lub niemożność) ustawienia
optymalnej ostrości w połączeniu z jasnością - co jednakże możliwe jest przy
zastosowaniu korekty z użyciem współczynnika gamma.
Ideałem jest przebieg zgodny z wartością γ =1, jednakże praktycznie jest nie re-
alizowalny. Urządzenia (a również programy wyświetlające) mają przebieg
zgodny z wartością γ <1 - dlatego konieczna jest korekcja poprzez funkcje
o wartościach γ >1.
Grafika komputerowa - wykład 66/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 66/111
c) Korekcja gamma kontrastu i jasności
W przypadku regulacji jasności i kontrastu wykorzystywany jest powyższy ob-
raz - składający się z szarego mniejszego kwadratu umieszczonego na większym
kwadracie złożonym z czarnych i białych pikseli. Przy zmianie współczynnika
gamma zewnętrzny większy kwadrat nie zmienia koloru - w przeciwieństwie do
mniejszego.
Regulacja polega na takim wysterowaniu współczynnika gamma by w percepcji
barw monitora - wewnętrzny kwadrat nie różnił się od zewnętrznego.
Grafika komputerowa - wykład 67/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 67/111
d) Korekcja programowa barw - najpopularniejsze programy kalibracji moni-
tora
• Paint Shop Pro
Program pozwalający w szerokim zakresie ustawiać współczynnik gamma
dla wszystkich składowych.
Celem jest takie dobranie współczynników by wewnętrzne prostokąty nie
różniły się od brzegu.
Grafika komputerowa - wykład 68/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 68/111
Zakres doboru jest większy niż bardzo wyświecone monitory.
Składowe można dobierać niezależnie.
Dobór tylko w programie Paint Shop Pro, bez ingerencji w ustawienia kom-
putera.
• Adobe Photo Shop
Grafika komputerowa - wykład 69/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 69/111
Program Adobe Gamma - analogiczna zasada polegająca na takim dobraniu
parametrów by wewnętrzny kwadrat nie różnił się percepcyjnie od pasków
zewnętrza.
Grafika komputerowa - wykład 70/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 70/111
Możliwość doboru poszczególnych składowych w podobnym zakresie jak w
PaintShopPro. Od bardzo niskich wartości współczynnika gamma ...
Grafika komputerowa - wykład 71/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 71/111
... do bardzo wysokich.
Grafika komputerowa - wykład 72/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 72/111
Możliwość niezależnego doboru składowych dla korelacji wad monitora.
Grafika komputerowa - wykład 73/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 73/111
Dobór optymalny (niewidoczny na skutek wad konwersji plików graficznych
produktów Microsoft).
Wadą w stosunku do Pain Shop Pro jest operowanie paskami a nie siatką
punktów. Zaletą - stosowalność do ustawień systemu.
Grafika komputerowa - wykład 74/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 74/111
• Karty graficzne - na przykładzie RIVA TNT
Wygląd okna programu z szeroką gamą ustawień.
Grafika komputerowa - wykład 75/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 75/111
Możliwość ustawienia jasności ...
Grafika komputerowa - wykład 76/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 76/111
... i kontrastu.
Grafika komputerowa - wykład 77/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 77/111
Składowe mogą być ustawianie niezależnie.
Zalety - możliwość ustawienia nie tylko wartości współczynników gamma
ale wielu innych parametrów wraz z możliwością ich zapisania i defaultowe-
go naczytania przy uruchamianiu systemu. Wada - brak obserwowalnych
wskaźników ustawienia.
Optymalny sposób ustawienia: użycie programów karty ze śledzeniem ustawień
Paint Shop Pro lub Adobe Gamma.
Uwaga:
Ustawienie stosują się do danej rozdzielczości, ustawionej liczby wyświetlanych
kolorów i częstotliwości odświeżania. Dla zmiany dowolnego z wymienionych
parametrów konieczna jest inna konfiguracja.
Uwaga:
Docelowych parametrów monitory nie osiągają tuż po włączeniu ale po
około 30 minutach od włączenia.
e) Korekcja sprzętowa barw
Opisane metody optymalizacji wyświetlania mogą okazać się niewystarczające -
dlatego stosuje się rozwiązania sprzętowe. Pierwsza możliwość to profesjonalne
monitory w graficznych stacjach roboczych np. Silicon Graphics - sprzętowo re-
alizujące takie parametry wyświetlania jak dobór odpowiedniego punktu bieli,
współczynników gamma i wielu innych parametrów - co m.in. wyróżnia sprzęt
Grafika komputerowa - wykład 78/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 78/111
profesjonalny od półprofesjonalnego. Dla monitorów komputerów klasy PC (za-
równo produktów IBM jak i Apple) istnieją sprzętowe namiastki.
Np. niewielki kolorymetr doczepiany do monitora i mierzący kolor oraz lumina-
cję monitora i pozwalający tak ustawić parametry wyświetlania by wyświetlane
kolory zgadzały się z kodowaniem.
Podobnych urządzeń jest wiele - a jedno z nich jest elementem wyposażenia pro-
fesjonalnej wersji CorelDraw'a, z przewidzianą programową obsługą w ramach
samego CorelDraw.
Grafika komputerowa - wykład 79/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 79/111
Na rynku tego rodzaju urządzeń królują urządzenia firmy X-Rite.
Używane w analogiczny sposób i kosztujące kilkaset dolarów.
Grafika komputerowa - wykład 80/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 80/111
VI. Sprzęt wykorzystywany w grafice komputerowej
A. sprzęt wyświetlający - monitory
1. Informacje ogólne
a) parametry
• wielkość ekranu - mierzona jak w odbiornikach telewizyjnych długością
przekątnej ekranu - 14", 15", 17", 19", 21", 25".
• rozdzielczość - ilość punktów w poziomie i w pionie przy ustalonej liczbie
kolorów - standardy CGA, EGA, VGA, SVGA, XGA. Większa rozdzielczość
pozwala więcej zobaczyć - ale czyni szczegóły niewidocznymi.
• częstotliwość odświeżania - ilość powtórzeń wyświetlania w czasie jednej se-
kundy. Stosowane częstotliwości to 60 MHz, 72 MHz, 75 MHz. Oko ludzkie
odbiera - ale nie percepuje częstotliwości wyższych niż 50 MHz.
• Przeplot - występowanie lub brak
2. monitor CRT (catode ray tube)
a) budowa
Grafika komputerowa - wykład 81/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 81/111
b) przebieg wiązki na ekranie
Grafika komputerowa - wykład 82/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 82/111
c) siatki maskujace
• dot trio
• aperture grill - trinitron
Wprowadzona przez firmę SONY wraz ze specjalnym typem monitorów
z kineskopem będącym fragmentem powierzchni bocznej walca a nie sfery.
Grafika komputerowa - wykład 83/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 83/111
• slotted mask
• Enhanced Dot Pitch
d) ergonomia i konserwacja - ogólne uwagi
− monitor komputerowy to urządzenie analogiczne do telewizora - tyle że
znacznie lepszej jakości
− lepsza jakość monitora w stosunku do telewizora wynika z:
• większej częstotliwości odświeżania (lepsza percepcja, mniejsze zmę-
czenia wzroku),
• zmniejszonej emisji promieniowania (elektrycznego, magnetycznego,
cieplnego, emisji jonów) - promieniowanie
• braku przeplotu - w przypadku telewizji będącego integralną częścią
przesyłanego systemu
− promieniowanie monitora mimo bliższej odległości od urządzenia jest
znacznie mniej szkodliwe niż promieniowanie telewizora, mimo większej
odległości
− monitory SĄ szkodliwe dla zdrowia - jednakże trwałe skutki szkodliwości
ich używania występują po około kilkuset latach ciągłego używania
− od kilku lat WSZYSTKIE dostępne na rynku monitory są monitorami mają-
cymi cechy monitorów LR (low radiation) i NI (non interlace) - zatem za-
Grafika komputerowa - wykład 84/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 84/111
przestano wyróżniania obu cech
− monitory z racji wykonania ze szkła charakteryzują się pewnym stopniem
odbicia - najmniejsze odbicia są przy patrzeniu w odległości od 50 cm do
1 m, przy patrzeniu na wprost lub powyżej - w zakresie kąta patrzenia około
45 stopni. Nie zaleca się spoglądania z dołu pod zbyt ostrym kątem.
− sposobem radzenia sobie z odblaskami jest stosowanie siatkowych filtrów
anty-odblaskowych (zarazem anty-radiacyjnych). Ich anty-radiacyjna funk-
cja jest minimalna - jednakże skutecznie likwidują odblaski - kosztem
zmniejszonej widoczności.
− filtry szklane niemal całkowicie chronią przed promieniowaniem (zniko-
mym w obecnych monitorach), ale powodują bardzo duże odblaski
− od kilku lat widoczna część kineskopu monitorów ma napyloną cienką war-
stwę anty-odblaskową - skutecznie eliminująca wielkość odbić. Warstwa
jest bardzo cienka, zatem łatwo ulega wytarciu. Dlatego nie należy zmywać
monitora szczotkami lub silnie działającymi płynami. Warstwę łatwo skru-
szyć - dlatego wszelkie zabiegi związane z płynami powinny być wykony-
wane po całkowitym ostygnięciu monitora. Z podobnych powodów nie na-
leży monitora dotykać. Jedynym dopuszczalnym zabiegiem jest przecieranie
monitora bardzo lekko nawilżoną flanelą lub irchą.
Grafika komputerowa - wykład 85/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 85/111
3. monitor ciekłokrystaliczny - LCD
Uwaga: materiał tego punktu - mimo iż wyłożony - nie obowiązuje na egzaminie.
a) budowa
b) sposób wyświetlania
c) matryca aktywna
4. wyświetlacz plazmowy
Uwaga: materiał tego punktu - mimo iż wyłożony - nie obowiązuje na egzaminie.
5. inne rodzaje technologii wyświetlających
Uwaga: materiał tego punktu - mimo iż wyłożony - nie obowiązuje na egzaminie.
Grafika komputerowa - wykład 86/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 86/111
VII. Systemy zapisu plików graficznych
A. PCX
Wprowadzony przez firmę ZSoft Corporation w roku 1988 dla programu PC Paintb-
rush - jednego z pierwszych programów do obróbki bitmap na komputerach klasy
IBM PC, później stosowany również w programach Ventura Publisher.
Obejmuje nagłówek składający się ze 128 bajtów po którym następuje faktyczne ko-
dowanie obrazu.
Nagłówek w poszczególnych bajtach (opisanych wraz z numerami) zawiera:
#00 1 identyfikator twórcy (producenta) - zawsze 10 (#0A)
#01 1 numer wersji - 0 - dla wersji 2.5 i wcześniejszych
2 - dla wersji 2.8 z dołączonymi danymi o palecie barw
3 - dla wersji 2.8 bez dołączania informacji o palecie
4 - wersja dla Windows
5 - dla wersji 3.0 i wyższe z informacjami dotyczącymi
palety
#02 1 sposób kodowania - w dotychczasowych wersjach zawsze 1 - co oznacza
kodowanie RLE (run-length encoding)
#03 1 liczba bitów kodujących pojedynczy piksel - 1 dla bitmap (czarno-
białych), 8 - dla odcieni szarości i obrazów kolorowych
#04 8
wymiary obrazu:
#06 2 współrzędna pierwszego punktu w poziomie - min x
#08 2 współrzędna pierwszego punktu w pionie - min y - licząc od góry
#0A 2 współrzędna ostatniego punktu w poziomie - max x
#0C 2 współrzędna ostatniego punktu w pionie - max y
#0E 2
rozdzielczość w poziomie - mierzona w pikselach na cal
#10 2 rozdzielczość w pionie - mierzona w pikselach na cal
#12 48 stosowane palety kolorów - 16 palet kolorów - każda opisana trzema
bajtami dla wartości R, G i B - różnie wykorzystywana w zależności od
standardu karty graficznej
3 kolor #00 - np. #00, #00, #00
3 kolor #01 - np. #FF, #FF, #FF
3 kolor #02 - np. #00, #AA, #00
3 kolor #03 - np. #00, #AA, #AA
3 kolor #04 - np. #AA, #00, #00
3 kolor #05 - np. #AA, #00, #AA
3 kolor #06 - np. #AA, #AA, #00
Grafika komputerowa - wykład 87/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 87/111
3 kolor #07 - np. #AA, #AA, #AA
3 kolor #08 - np. #55, #55, #55
3 kolor #09 - np. #55, #55, #FF
3 kolor #0A - np. #55, #FF, #55
3 kolor #0B - np. #55, #FF, #FF
3 kolor #0C - np. #FF, #55, #55
3 kolor #0D - np. #FF, #55, #FF
3 kolor #0E - np. #FF, #FF, #55
3 kolor #0F - np. #FF, #FF, #FF
#42 1
bajt zarezerwowany - zawsze 0
#43 1
ilość planów kolorów - wyjaśnienie poniżej
#45 2
ilość bajtów opisujących pojedynczy plan kolorów
#46 1 sposób interpretacji palety: 1 dla kolorów oraz interpretacji czarno-
białej, 2 dla odcieni szarości
#47 58 dopełnienie zerami do liczby 128 bajtów
Wszystkie dwubajtowe dane całkowite są zapisywane w kolejności pierwszego bajtu
stanowiącego mniej znaczącą wartość.
Po nagłówku następuje kodowanie zasadniczego obrazu. Obraz pamiętane poszcze-
gólnymi liniami - których ilość w pliku jest dopełniana do najbliższej wielokrotności
8.
Przy obrazie kolorowym i 8 bitach (jednym bajcie) na każdą składową RGB - sposób
kodowania polega na umieszczeniu wszystkich składowych poszczególnych kolorów
obok siebie. Tzn. dwa kolejne piksele o składowych kolorów:
|#AABBBB #AABB99 #BBAAAA
#AA #BB #BB #AA #BB #99 #BB #AA #AA
zostaną zapisane w pliku jako:
#AA #AA #BB #BB #BB #AA #BB #99#AA.
Tak przetworzona linia podlega jednemu z najprostszych algorytmów kodowania,
tj. kodowaniu RLE. Kodowanie RLE wyróżnia dwa rodzaje danych - jedne stanowiące
liczbę powtórzeń zasadniczych danych - oraz właściwe dane. Powyższa linia w kodo-
waniu RLE zostanie zapisana jako:
2 x #AA 3 x #BB 1 x #AA 1 x #BB 1 x #99 1 x #AA
W kodowaniu formatu PCX liczba powtórzeń pamiętana jest w jednym bajcie - przy
czym zapalone dwa pierwsze bity (najstarsze) oznaczają bajt liczby powtórzeń z zako-
dowaniem liczby powtórzeń na pozostałych sześciu bitach. Brak zapalonych dwu le-
wych bitów oznacza bajt danych bez powtórzeń. Dlatego powyższa linia zostanie za-
kodowana jako:
11000010 #AA 11000011 #BB #AA #BB #99 #AA
Grafika komputerowa - wykład 88/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 88/111
co w efekcie oznacza kodowanie:
#C2 #AA #C3 #BB #AA #BB #99 #AA
Z takiego sposobu kodowania wynika konieczność rozdzielania ciągów powtórzeń
dłuższych niż 2
6
=64 . Np. ciąg
68 x #AA
zostanie zakodowany jako
#FF #AA #C4 #AA.
Innym problemem jest sposób kodowania danych powyżej wartości #C0.
Zagadka: Jak to zrobić ?
Rozwiązaniem jest przyjęcie reguły wypisywania pojedynczych powtórzeń (a więc
bajtów #C1) dla bajtów danych o kodach większych lub równych od #C0. Dlatego
ciąg danych postaci:
#C0 #C0 #C0 #CD #DD #DD #CD #C0
będzie zakodowany:
#C3 #C0 #C1#CD #C2 #DD #C1 #CD #C1 #C0
B. BMP
Format wspólny dla firm Microsoft i IBM - powszechnie stosowany w produktach
przeznaczonych dla maszyn klasy IBM PC, zarówno w odniesieniu do systemach ope-
racyjnych Microsoft Windows jak i w systemie os/2 firmy IBM.
Pierwsza część pliku .BMP to ogólne informacje dotyczące samego pliku obejmujące:
#00 2 identyfikator pliku zawierający dane:
BM dla plików obsługiwanych oprogramowaniem Microsoft
Dla systemu os/2 firmy IBM identyfikatory mogą być inne i określają za-
stosowanie pliku. I tak:
BA tablicę bitmapową wykorzystywana do wypełnień
BI kolorowa zmienna ikona
BP kolorowa zmienny wskaźnik myszy
BC Ikona
BT wskaźnik myszy
#02 4 wielkość pliku w bajtach - przy dużych plikach mogą wystąpić przekłama-
nia
#06 4 bajty zarezerwowane
#0A 4 położenie danych faktycznego obrazu w stosunku do początku pliku
Następna część pliku zawiera informacje bezpośrednio związane z obrazem i obejmu-
je:
#0E 4 długość w bajtach właśnie opisywanej informacji - co dla komputerów
używających oprogramowania Microsoftu zawsze wynosi #28 - czyli 40
bajtów. Dla plików przeniesionych z innych systemów wielkość może
przyjmować różne wartości w zależności od wersji systemu.
#12 4 liczba pikseli obrazu w poziomie
Grafika komputerowa - wykład 89/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 89/111
#16 4 liczba pikseli obrazu w pionie. Wartość może być ujemna - co oznacza że
zasadniczy obraz nie może być skompresowany, a ponadto jest zgodny
z formatem DIB który ma odwrotna kolejność zapisu linii niż BMP.
#1A 2 liczba tzw. planów obrazu (zwanych też płatami obrazu), co w pewnym
stopniu można utożsamiać z ilością stron pamięci ekranu. Aktualnie zaw-
sze wartość ta wynosi 1.
#1C 2 liczba bitów opisujących barwę pojedynczego piksela i zrazem numer
pozycji palety w sytuacjach ją wykorzystujących. Dopuszczalne wartości
to:
1 obrazy dwukolorowe
4 16 możliwych kolorów z palety
8 256 możliwych kolorów z palety
16 high color - 2
16
= 65536 możliwych wartości kolorów
24 true color - 2
24
= 16 777 216 możliwych wartości kolorów
32 true color 32 - 2
32
= 4 294 967 296 możliwych wartości kolorów
#1E 4 określenie sposobu kompresje danych właściwego obrazu - możliwe
wartości to:
0 brak kompresji - najczęściej stosowane
1 kompresja nosząca nazwę rle-8
2 kompresja nosząca nazwę rle-4
3 brak kompresji - a poszczególne składowe kolorów opisane są róż-
ną ilością bitów. Stosowane przy 16 bitach na piksel oraz 32 bitach
na piksel
#22 4 wielkość właściwych danych w bajtach - zwiększona do wielokrotności
czterech bajtów
#26 4 rozdzielczość pionowa w pikselach na metr (!)
#2A 4 rozdzielczość pozioma w pikselach na metr (!)
#2E 4 liczba używanych w obrazie kolorów - ma znaczenie przy mniejszej licz-
nie bitów na piksel
#32 4 liczba ważnych kolorów - pozostałość po ograniczeniach sprzętowych
i sytuacjach gdy nie wszystkie kolory były możliwe do wyświetlenia.
Może też służyć określeniu ile kolorów wystarcza do poprawnego wy-
świetlenia. Wartość 0 lub wartość równa liczbie kolorów oznacza iż
wszystkie są ważne. Stosowanie liczby ważnych kolorów wymusza
umieszczenie kolorów ważniejszych na początku palety
#36 n *4 specyfikacja używanej palety kolorów - a ilość kolorów w palecie jest
determinowana ilością bitów opisującą pojedynczy piksel. Dla rysunku
ściśle bitmapowego (1 bit na piksel) paleta liczy dwa kolory, dla 4 bitów
na piksel 16 kolorów itd. Przy używaniu True Color palety brak.
Każdy kolor w palecie opisany jest czwórka bajtów - przy czym pierwszy
bajt opisuje wartość koloru niebieskiego, drugi zielonego, trzeci czerwo-
nego - co oznacza odwróconą kolejność w stosunku do modelu RGB.
Czwarty bajt koloru palety jest zawsze bajtem zerowym.
Po określeniu palety zapisany jest zasadniczy obraz. Pamiętany jest liniami w kolejno-
ści od dołu rysunku (inaczej niż w formacie PCX), i do prawej do lewej. Ilość bajtów
Grafika komputerowa - wykład 90/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 90/111
opisujących pojedynczą linię wynika z ilości pikseli przemnożonych przez ilość bitów
na piksel i jest wyrównany do wielokrotności czterech bajtów. Kolorowanie poszcze-
gólnych pikseli zależy od ilości bitów na piksel, stosowanej palety oraz sposoby ko-
dowania.
I tak:
Przy jednym bicie na piksel - bit 0 oznacza pierwszy kolor palety, bit 1 oznacza piksel
koloru takiego jak drugi z kolorów palety.
Przy 4 bitach na piksel każdy bajt opisuje dwa piksele - i wartość na połówce bajtu
oznacza numer koloru z palety. Np. wartość #22 #0B oznacza dwa kolejne piksele
koloru o numerze 2, piksel koloru pierwszego (o numerze 0) i piksel koloru o numerze
11.
Przy 8 bitach na piksel każdy bajt jest wprost zapisem numeru koloru z palety.
Przy 16 bitach na piksel - na skutek niepodzielności liczby 16 na 3 i niemożności sto-
sowania palety kolorów (byłaby zbyt duża) - przy braku kompresji stosuje się upo-
rządkowanie bitów dla poszczególnych kolorów. Dwa bajty opisujące piksel odwzo-
rowują składowe RGB w proporcjach 5-5-5. Bity najmniej znaczące (prawe) odpo-
wiadają składowej niebieskiej (dla wyznaczenia wartości stosowana jest maska
#001F), kolejne pięć bitów (idąc od prawej do lewej) odpowiada za zieloną wartość
składową (maska #03E0) i następne za składową czerwoną (maska #7C00). Jak widać
najstarszy bit nie jest wykorzystywany. Stosowane jest też kodowanie 5-6-5 - gdzie
dla składowej zielonej przewidziano o jeden bit więcej - a odpowiednie maski mają
postać - #001F, #07E0 i #F800. Powyższe zależności implikują trudności w zapisie
BMP z użyciem 16 bitów na piksel - dlatego wiele programów wyklucza podobną
możliwość.
Przy 24 bitach na piksel każda trójka bajtów opisuje składowe RGB - zatem pierwszy
bajt to wartość składowej czerwonej, druga to składowa to kolor zielony a trzecia
składowa opowiada za kolor niebieski.
Przy 32 bitach na piksel pojawia się podobny problem niepodzielności liczby 32 przez
trzy. Dlatego przy braku kompresji stosowane są maski #000000FF dla koloru niebie-
skiego, #0000FF00 dla koloru zielonego i #00FF0000 dla czerwonego. Jak widać od-
powiada to 24 bitom na piksel i podobnie jak przy 16 bitach na piksel wiele progra-
mów nie przewiduje obsługi 32 bitów dla pojedynczego piksela.
Kodowanie RLE-8 jest specyficzną wersją kodowania RLE. Obejmuje dwa sposoby
zapisu - zwane kodowanym i absolutnym - i oba mogą wystąpić jednocześnie.
W przypadku trybu kodowanego każda para bajtów jest interpretowana jako liczba
powtórzeń (pierwszy bajt pary) i powtarzana dana (drugi bajt). Tryb absolutny rozpo-
czynany jest bajtem zerowym po którym musi nastąpić bajt o wartości wyższej lub
równej #03 - co oznacz liczbę kolejnych nie zakodowanych bajtów. Sekwencję trybu
absolutnego kończy bajt zerowy. Zarówno dla trybu kodowanego jak i absolutnego
szczególne znaczenie ma bajt zerowy - i tak w przypadku gdy pierwszy bajt wynosi
#00 znaczenie kodowania zależy od wartości następnego bajtu ograniczonej do warto-
ści 0, 1, lub 2. Wartość 0 (czyli dwa zerowe bajty po sobie) oznaczają koniec opisy-
wanej linii, wartość 1 oznacza koniec pliku. Sekwencja bajtów #00 i #02 wymaga ko-
lejnych dwu bajtów określających ile bajtów rysunku należy ominąć w pionie i w po-
Grafika komputerowa - wykład 91/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 91/111
ziomie, przy czym ominięte bajty przyjmują wartości zerowe.
Dla przykładu - sekwencja bajtów:
#03 #34 #06 #02
oznacza w trybie kodowanym sekwencję:
#34 #34 #34 #02 #02 #02 #02 #02 #02.
Sekwencja pięciu bajtów kodowanych w trybie absolutnym, np.:
#00 #04 #10 #20 #30 #40 #00
oznacza środkową sekwencję - tzn. #10 #20 #30 #40.
Sekwencja #00 #02 #12 #01 oznacza ominięcie 18 bytów w poziomie i jednego bajtu
w pionie, które w tej sytuacji ustawione są na zero - przy czym drugi bajt przesunięcia
w przypadku plików BMP ma zawsze wartość 1 z racji reprezentowania linii pikseli.
Kodowanie RLE-4 ma analogiczną interpretację trybu kodowanego i absolutnego
- a różnica polega na wymuszaniu w jednym bajcie pary wartości. Użyta wcześniej se-
kwencja:
#03 #34 #06 #02
ma tym razem interpretację:
3 4 3 0 2 0 2 0 2 .
Poprzednio użyta jako przykład trybu absolutnego sekwencja czterech bajtów będzie
zakodowana:
#00 #08 #10 #20 #30 #40 #00
C. GIF
Graphics Interchange Format - opracowany w roku 1987 przez firmę CompuServ In-
corporated dla serwisów on-line, święcący triumfy w latach dziewięćdziesiątych wraz
z rozwojem internetu i WWW. Zawiera wiele nowatorskich rozwiązań niezwykle
użytecznych we wspomnianych dziedzinach - takich jak przeplot oraz transparentność
- a w nowszych wersjach prostą animowalność.
Ogólna postać pliku .GIF składa się z części obejmujących:
1. sygnaturę pliku
#00 3 identyfikator pliku - znaki GIF (#47 #49 #46)
#03 2 identyfikator wersji - w planach tożsamy z numerem roku - w prakty-
ce funkcjonują jedynie standardy 87 i 89 (#38 #37 i #38 i #39)
#05 1 identyfikator formatu danych - w praktyce wyłącznie litera a (#61)
2. opis globalnych parametrów obrazu
#06 2 szerokość obrazu w pikselach - pierwszy bajt mniej znaczący (LSB -
low (least) significient byte)
#08 2 wysokość obrazu w pikselach - pierwszy bajt mniej znaczący (LSB)
#09 1 bajt flag obrazu - niezwykle ważny ! - o układzie bitów:
x • • • • • • • określenie wykorzystywania globalnej tabeli barw.
1 globalna tabela barw będzie wykorzystywana i jej
opis będzie umieszczony po następnych dwu baj-
tach. Oznacza to zarazem, że występujący dalej
kolor tła będzie miał znaczenie.
Grafika komputerowa - wykład 92/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 92/111
0 globalna tabela barw NIE będzie wykorzystywana.
Oznacza to że poszczególne fragmenty obrazu mo-
gą posiadać lokalne palety barw. W przypadku
braku lokalnych palet barw lub wykorzystywaniu
numerów kolorów wykorzystywana jest domyślna
tabela barw.
Uwaga: w przypadku stosowania domyślnej tabeli
barw jest nią nie domyślna tabela barw przeglądar-
ki (zwana CLUT - color lookup table) ale domyśl-
na tabela systemu.
• x x x • • • • liczba określająca ile bitów będzie przeznaczone na
określenie liczby kolorów. Wartość wynika z liczby
bitów plus 1. Np. wartość 0 oznacza iż używane bę-
dzie 0+1 bitów, co oznacza 2
1
=2 kolory. Podobnie
bitowa wartość 011 wynosi 3, co oznacza 3+1=4 bi-
tów czyli 2
4
=16 wykorzystywanych kolorów palety.
Wartość bitowa 111 wynosi 7 co oznacza maksymal-
ną liczbę 7+1=8 bitów na określenie pojedynczego
kolor palety - czyli 2
8
=256 dostępnych kolorów pale-
ty.
• • • • x • • • określenie posortowania palety - zapalenie bitu ozna-
cza iż kolory w palecie są posortowane z umieszcze-
niem ważniejszych kolorów na początku listy barw
palety - co ma znaczenie przy wyświetlaniu obrazu
z ograniczoną sprzętowo liczbą wyświetlanych kolo-
rów.
• • • • • x x x liczba kolorów globalnej palety - zarazem liczba bi-
tów przeznaczonych na kolor piksela. Wartość 000
oznacza 0+1 czyli jeden bit i 2
1
kolorów itd., aż do
111 co oznacza 7+1=8 czyli 2
8
=256 kolorów palety
i jeden bajt na każdy piksel.
#0A 1 numer koloru tła
#0B 1 współczynnik aspektu ekranu - przy wartości 0 oznaczający stosunek
szerokości do wysokości piksela jako 1:1. Przy wartości różnej od 0
stosuje się wzór:
współczynnik wyświetlany = ( współczynnik z pliku + 15 ) / 64
mogący mieć znaczenie przy wyświetlaniu zmniejszonego lub zwięk-
szonego obrazu - szczególnie w zastosowania związanych z WWW.
3. globalna mapa kolorów - ciąg trzybajtowych sekwencji liczący tyle elementów ile
określono kolorów w globalnych parametrach pliku.
#0C 1
1
1
wartość red koloru palety o numerze 0
wartość green koloru palety o numerze 0
wartość blue koloru palety o numerze 0
#0C + 3 1
1
1
wartość red koloru palety o numerze 1
wartość green koloru palety o numerze 1
wartość blue koloru palety o numerze 1
Grafika komputerowa - wykład 93/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 93/111
... i kolejne opisy następnych kolorów głównej palety ...
4. bloki fragmentów obrazu lub bloki rozszerzeń - mogące występować w dowolnej
liczbie i w dowolnej kolejności.
a) blok obrazu - składa się z trzech części:
- deskryptora bloku obejmującego:
1 nagłówek deskryptora bloku - #2C
2 pozioma współrzędna lewego górnego piksela bloku w stosunku do
całego obrazu
2 pionowa współrzędna lewego górnego piksela bloku w stosunku do
całego obrazu
2 poziomy rozmiar bloku
2 pionowy rozmiar bloku
1 bajt flag deskryptora bloku - o znaczeniu poszczególnych bitów:
x • • • • • • • flaga wykorzystywania lokalnej palety kolorów
1 lokalna paleta będzie wykorzystywana - jej opis
umieszczony będzie tuż po opisywanym de-
skryptorze bloku obrazu
0 Brak lokalnej palety kolorów - wykorzystywana
będzie paleta globalna lub domyślna systemowa
• x • • • • • • flaga przeplotu - linie obrazu wyświetlane:
1 z przeplotem
0 bez przeplotu
• • x • • • • • flaga sortowania kolorów palety - znaczenie analo-
giczne jak dla palety globalnej
• • • xx • • • zarezerwowane - zawsze 00
• • • • • xxx liczba kolorów lokalnej palety. Wartość 000 oznacza
0+1 czyli jeden bit i 2
1
kolorów itd., aż do 111 co
oznacza 7+1=8 czyli 2
8
=256 kolorów palety.
- lokalnej palety kolorów - o strukturze analogicznej do globalnej palety kolo-
rów - co oznacza ciąg trzybajtowych sekwencji liczący tyle elementów ile
określono kolorów w deskryptorze bloku obrazu
3 wartości red, green, blue koloru palety o numerze 0
3 wartość red, green, blue koloru palety o numerze 1
... i kolejne opisy następnych kolorów lokalnej palety ...
- właściwych danych fragmentu obrazu - pamiętanych w liniach poziomych
od lewej do prawej i od góry do dołu w blokach nie przekraczających 255
pikseli. Na opis obrazu składają się:
1 kod inicjujący - oznaczający minimalną wielkość słownika wykorzy-
stywanego w algorytmie kompresji LZW wykorzystywanym do ko-
dowanie obrazu - tożsamy z liczbą bitów opisujących pojedynczy pik-
sel
powtarzalna sekwencje opisów linii obrazu obejmujące:
1 liczba bajtów kodu pierwszej sekwencji
kod pierwszej sekwencji kodowanej algorytmem LZW
1 liczba bajtów kodu drugiej sekwencji
Grafika komputerowa - wykład 94/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 94/111
kod drugiej sekwencji kodowanej algorytmem LZW
... kolejne sekwencje linii obrazu ...
1 terminator sekwencji bloku obrazu - zawsze 0
b) bloki rozszerzenia obejmują w swojej strukturze:
1 nagłówek deskryptora bloku - #21
1 jednobajtowy kod funkcji
powtarzalne sekwencje danych zależnych od kodu funkcji
1 liczba bajtów danych pierwszej sekwencji
dane pierwszej sekwencji
1 liczba bajtów danych drugiej sekwencji
Dane drugiej sekwencji
... kolejne sekwencje danych ...
1 terminator bloku rozszerzenia
Bloki rozszerzeń opisują dodatkowe informacje związane z procesem wyświe-
tlania, i w zależności od użytej funkcji (oznaczonej kodem we właściwym po-
lu) mogą opisywać specjalne parametry systemu, kart graficznych, szczególne
informacje związane z obrazem lub jego fragmentem.
Dobrze zdefiniowane i powszechnie używane są cztery funkcje o następującej
strukturze i kodach:
- blok wyświetlania tekstu - obejmujący:
#xx + #00 1 nagłówek deskryptora bloku - #21
#xx + #01 1 kod funkcji - #01
#xx + #02 1 wielkość bloku w bajtach - w tym przypadku zawsze 12
(#0C)
#xx + #03 2 położenie w poziomie pierwszego znaku pierwszej linii
tekstu na ekranie głównym mierzony w pikselach
#xx + #05 2 położenie w pionie pierwszego znaku pierwszej linii tek-
stu na ekranie głównym mierzony w pikselach
#xx + #07 2 szerokość całego bloku tekstowego w pikselach
#xx + #09 2 wysokość całego bloku tekstowego w pikselach
#xx + #0B 1 szerokość komórki pojedynczego znaku tekstu mierzona
w pikselach
#xx + #0C 1 wysokość komórki pojedynczego znaku tekstu mierzona
w pikselach
#xx + #0D 1 kolor barwy tekstu
#xx + #0E 1 kolor tła tekstu
Po tak określonym nagłówku następują sekwencje linii bajtów tekstu w por-
cjach od 1 do 255 znaków - przy czym pierwszy bajt sekwencji określa licz-
bę faktycznych znaków.
Sekwencja rozszerzenia tekstowego kończy się bajtem o wartości 0.
- blok wyświetlania - najpowszechniej wykorzystywana funkcja o strukturze:
#xx + #00 1 nagłówek deskryptora bloku - #21
#xx + #01 1 kod funkcji - 249 (#F9)
Grafika komputerowa - wykład 95/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 95/111
#xx + #02 1 wielkość bloku w bajtach - w tym przypadku zawsze 4
#xx + #03 1 flaga określająca parametry wyświetlania
xxx • • • • • bity zarezerwowane
• • • xxx • • 000 nieokreślone - stosowane dla ko-
munikatów o braku przenaszalno-
ści
001 polecenie niezmieniania obrazu
przy odświeżaniu całości ekranu
(strony www)
010 odświeżenie tła obrazu
011 odświeżenie obrazu
• • • • • • x • flaga wymogu oczekiwania na reakcję
użytkownika przed odświeżeniem obra-
zu
• • • • • • • x wskaźnik transparencji obrazu
#xx + #04 2 wielkość opóźnienia wyświetlania w milisekundach
#xx + #06 1 numer koloru interpretowanego jako transparentny
#xx + #07 1 bajt terminatora bloku - wartość 0
Teoretycznie liczba analogicznych sekwencji jest dowolna - ale interpretacji
podlega tylko blok rozszerzenia umieszczony przed blokiem danych.
- blok komentarza - o strukturze:
#xx + #00 1 nagłówek deskryptora bloku - #21
#xx + #01 1 kod funkcji - 254 (#FE)
Po tak określonym nagłówku następują sekwencje linii bajtów komentarza
w porcjach od 1 do 255 znaków - przy czym pierwszy bajt sekwencji okre-
śla liczbę faktycznych znaków komentarza. Sekwencja bloku komentarza
kończy się bajtem zerowym.
- blok aplikacji obejmuje:
#xx + #00 1 nagłówek deskryptora bloku - #21
#xx + #01 1 kod funkcji - 255 (#FF)
#xx + #02 1 wielkość bloku w bajtach - w tym przypadku zawsze 11
(#0B)
#xx + #03 8 identyfikator rodzaju zastosowania
#xx + #0B 3 kod weryfikacji
Za tak określonym nagłówkiem następują sekwencje linii danych aplikacji
w porcjach od 1 do 255 znaków - przy czym pierwszy bajt określa liczbę
faktycznych danych. Sekwencję bloku aplikacji kończy bajt o wartości 0.
5. zakończenie pliku
1 terminator całego pliku GIF - bajt o wartości #3B
W przypadku obrazów z przeplotem cały obraz jest podzielony na cztery nierówne
części o proporcjach w zaokrągleniu wynoszących 1:1:2:4 całości obrazu. Pierwsza
część obejmuje ósmą część obrazu i wyświetla co ósmą linię obrazu rozpoczynając od
wiersza 0 (następnie wiersz 8, 16, itd.). Druga część również wyświetla co ósmą linię
obrazu począwszy od linii 4 (następnie linia 12, 20 itd.). Trzecia część zajmuje
czwartą część całości obrazu i wyświetla co czwartą linię obrazu począwszy od linii 2
(następnie linia 6, linia 10 itd.). Ostatnia część zajmując połowę linii obrazu wyświetla
Grafika komputerowa - wykład 96/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 96/111
co drugą linię obrazu począwszy od linii drugiej (o numerze 1 licząc od 0).
Uwaga:
Istotnie wykorzystywane w formacie GIF algorytm kompresji LZW (kompresja słow-
nikowa o zmiennej długości słownika) nie został omówiony.
D. JPG (JPEG)
Nazwa pochodzi o skrótu Joint Photographics Experts Group - w wersji czterolitero-
wej wprowadzona dla maszyn unixowych, w wersji trzyliterowej dla DOS-a a później
dla systemów operacyjnych Microsoftu. Z założenia przewidziany dla obrazów o ła-
godnych przejściach wartości pomiędzy pikselami - czyli np. dla fotografii natural-
nych obiektów.
Kodowanie obrazu przebiega w czterech etapach.
1. Opcjonalne przekodowanie kolorów
Zgodnie z wcześniejszymi informacjami dotyczącymi percepcji barw oko ludzkie
jest znacznie czulsze na zmiany jasności niż na zmianę koloru - co jest wynikiem
m.in. większej liczby pręcików w stosunku do ilości czopków. Dlatego przeko-
dowanie kolorów w pierwszym kroku polega na konwersji układu RGB do układu
YC
b
C
r

- w którym składowa Y jest przybliżeniem jasności (luminancji), zaś skła-
dowe C
b
i C
r
są przybliżeniem chromatyczności - z największym udziałem skła-
dowych niebieskiej i czerwonej.
Przeliczenie składowych wartości piksela odbywa się poprzez zastosowanie wzo-
ru:
1
1
]
1

¸

1
1
]
1

¸

− − +
+ −
+ + +
·
1
1
]
1

¸

B
G
R
8138 . 0 4187 . 0 500 . 0
5000 . 0 3313 . 0 0.168 -
1148 . 0 5870 . 0 0.299
C
C
Y
r
b
Tak przeliczone piksele obrazu rozdzielane są na trzy osobne obrazy wg składo-
wych Y, C
b
i C
r
- przy czym składowe chromatyczne są uśredniane wg wartości
czwórki pikseli 2x2. Tym samym przy założeniu jednobajtowych składowych na
poszczególną składową koloru RGB każda ze składowych chromatycznych po-
zwala zaoszczędzić połowę zajętości pliku - bez zauważalnych strat obrazu.
2. Szybka transformacja DCT
Każdy z przekodowanych płatów jest poddawany dyskretnej transformacie kosi-
nusowej (discreete cosinus transform - DCT), realizowanej poprzez szybkie algo-
rytmy - skąd nazwa FDCT. Transformata opisana jest stosunkowo złożonym wzo-
rem, wymagającym dla pojedynczego piksela przeliczenia wartości całego trans-
formowanego fragmentu, wielokrotnie stosowaną funkcję cosinus i kilka innych
elementów. Stosowana do całego obrazu wymagałaby wielokrotnego przeliczenia
każdego piksela - dlatego osobno przeliczane są bloki o rozmiarze 8x8 pikseli -
jako optimum szybkości przeliczania w połączeniu z wiernością odwzorowania.
Transformowany blok zajmuję większą liczbę bajtów z racji konieczności pamię-
tania wartości rzeczywistych.
Zaletą transformaty kosinusowej jest przetworzenie wejściowego obrazu do po-
staci, w której istotne wartości skupione są w mniejszej liczbie punktów - co
oznacza duże obszary o jednakowych lub porównywalnych wartościach - podle-
gających znacznej kompresji.
Grafika komputerowa - wykład 97/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 97/111
Transformacja kosinusowa w przypadku ciągłym - niezależnie od wejściowego
obrazu zawsze daje obraz w przybliżeniu podobny do powyższego lewego obrazu,
co w przypadku dyskretnym oznacza prawy obrazek.
3. Kwantyzacja.
Najbardziej stratny element zapisu pliku w formacie JPG - oznaczający podziele-
nie każdej wartości wynikające z transformacji przez współczynnik kompresji
z zaokrągleniem wyniku do liczby całkowitej - odpowiadającej ostatecznej warto-
ści. Duża kompresja oznacza niewielką liczbę podziałów - czyli niewielką liczbę
możliwych wartości - co wymusza obszary o dużej liczbie podobnych pikseli.
Dla wykorzystania efektu wynikającego z transformaty DCT obszary kodowane
są wg strategi ZigZag.
4. Kompresja Huffmana
Przetworzony w ten sposób obraz jest kompresowany z użyciem algorytmu kompresji
Huffmana - czyli algorytmu o statycznym słowniku i kodzie zależnym od częstości
występowania elementu słownika. Pismo.
Grafika komputerowa - wykład 98/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 98/111
VIII. Typografia i liternictwo
A. Podstawowe informacje
Pismo.
Zespół znaków przyjęty przez określoną grupę ludzką umożliwiający widzialne i/lub
trwałe Zespół znaków przyjęty przez określoną grupę ludzką umożliwiający widzialne
i/lub trwałe przedstawienie myśli i mający to samo znaczenie dla wszystkich jej członków.
Pismo w sensie drukarskim jest to pismo utrwalone na nośniku.
Historia pisma
- znaki pamięciowe - kamienie, proste znaki, rysunki, symbole
- powstało pismo wyrazowe, sylabowe, alfabetyczne
- alfabety - starosemicki, fenicki, grecki, łaciński
Czcionka
Stempel z wizerunkiem (oczkiem) litery służący do jej odbicia na podłożu.
Krój pisma
Charakterystyczny obraz pisma drukarskiego o jednolitych cechach graficznych: rytmie,
proporcji, właściwościach optycznych itp., niezależnych od stopnia i odmiany pisma. Każ-
dy krój pisma posiada swoją nazwę (na przykład Helvetica, Univers czy Garamond), pod-
legającą wraz z samym krojem ochronie prawnej.
Sposoby utrwalania pisma
- druk stronicowy - kamień i drewno - Chiny w VI w. n.e.
- rok 1440 Johann Gensfleisch z Moguncji (Gutenberg) - możliwość wytworzenia do-
wolnej liczby stempli - czcionek.
B. Rozwój i rodzaje krojów pisma łacińskiego
- kapitel rzymski - wyłącznie duże litery (majuskuła, kapitel, wersalik).
- z pisanego kapitelu kursywa (italic)
- minuskuła - małe litery.
- 800 roku powstała minuskuła karolińska - styl romańskie i germański,
- średniowieczu -- kroje gotyckie (tekstura, rotunda, szwabacha i fraktura).
- koniec XV w. - Włochy - antykwa
- XVIII i XIX w. - antykwy renesansowe, barokowe i klasycystyczne, antykwa linear-
na(groteska), pismo jednoelementowe, pismo bezszeryfowe oraz egipcjanka (również
jednoelementowe z szeryfami).
- przełom XIX i XX - pisanki, kroje reklamowe i ozdobne.
- lata osiemdziesiąte XX w. kroje "antyestetyczne"
Grafika komputerowa - wykład 99/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 99/111
Grafika komputerowa - wykład 100/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 100/111
C. Miary typograficzne
1. System Pica ("picas, points") - USA i Wielka Brytania
drukarski
83 pica = 35 cm
1 pica = 4,2169 mm
1 point (punkt amerykański) = 1/12 pica = 0,3514 mm
PostScript
1 point = 1/72 cala = 0,3528 mm
1 pica = do 1/6 cala = 4,2333 mm
2. System Didota ("points") - Europa bez Wielkiej Brytanii
1 point = 1/2660 m - 0,3759 mm
3. Wielkości pisma
brilant 3 punkty
tekst napisany czcionką o wielkości brilant - czyli o wielkości 3 punkty typograficzne
diament 4 punkty
tekst napisany czcionką o wielkości diament - czyli o wielkości 4 punkty typograficzne
perl 5 punktów
tekst napisany czcionką o wielkości pearl - czyli o wielkości 5 punktów typograficznych
nonparel 6 punktów
tekst napisany czcionką o wielkości nonparel - czyli o wielkości 6 punktów typograficznych
kolonel 7 punktów
tekst napisany czcionką o wielkości kolonel - czyli o wielkości 7 punktów typograficznych
petit 8 punktów
tekst napisany czcionką o wielkości petit - czyli o wielkości 8 punktów typograficznych
borgis 9 punktów
tekst z czcionką o wielkości borgis - czyli o wielkości 9 punktów typograficznych
garmont 10 punktów tekst z czcionką garmont - czyli o wielkości 10 punktów typograficznych
cycero 12 punktów tekst czcionką cycero - wielkości 10 punktów typograficznych
średnian 14 punktów czcionka średnian - wielkość 14 punktów
tercja 16 punktów
Czcionka tercja - wielkość 16 punktów
dwugarmont 20 punktów
dwugarmont - wielkość 20 punktów
półkwadrat 24 punktów
półkwadrat - 24 punkty
dwuśrednian 28 punktów
dwuśrednian - 28 punktów
dwutercja 32 punktów
dwutercja - 32
konkordans 36 punktów
konkordans - 36
kwadrat 48 punktów
kwadrat - 48
Grafika komputerowa - wykład 101/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 101/111
4. Firet, Em, En
− firet - Justyfikacja równa stopniowi pisma.
− Em - to jednostka równa stopniowi pisma w danym tekście - często wynosząca je-
den firet, a w zastosowaniach komputerowych szerokości litery „M” w bieżącym
kroju.
− En - połowa Em
D. Linie pisma, długości, kerning
1. Linie pisma
– dolna - dolna krawędź rysunku małych liter minuskułowych z wydłużeniami dolny-
mi
– górna - górna krawędź rysunku dużych liter i z wydłużeniami górnymi małych liter
– podstawowa - dolna krawędź dużych liter majuskułowych i małych liter bez wydłu-
żeń
– średnia - górna krawędź małych liter bez wydłużeń
– akcentów - górna krawędź znaków akcentów - ogólnie dodatkowych
Potocznie - podstawowa linia pisma
Stopień pisma
Odległość miedzy liniami górna i dolna - wielkość czcionki
Interlinia
Odległość pomiędzy linią dolną jednego wiersza, a linią akcentów wiersza następnego
Grafika komputerowa - wykład 102/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 102/111
Leading
Odległość pomiędzy liniami pisma kolejnych wierszy
Odstęp linii pisma
Suma interlinii i stopnia pisma
Kerning
Odstęp pomiędzy literami czcionki - dodatni lub ujemny. W tekstowych o których sze-
rokości litery „a” (0,5 firetu), wynosi 1/3 firetu. Nie więcej niż 0,75 firetu i nie mniej
niż 0,25 firetu.
Tracking
Zmniejszanie odstępu międzyliterowego wraz ze wzrostem stopnia pisma.
E. Odmiany kroju pisma, rodzina pisma
Odmiana kroju pisma
Różnicuje pisma jednego kroju ze względu na grubość, szerokość i pochylenie.
– grubość - wielkość wyliczana na podstawie pierwszej pionowej kreski litery n stopnia 10p.
• bardzo cienkie (extra light) - poniżej 0,2 mm
• cienkie (light) - od 0,2 do 0,3 mm
• zwykłe (regular, normal, book) - od 0,3 do 0,4 mm
• półgrube (semibold, demi) - od 0,4 do 0,6 mm
• grube (bold) - od 0,6 do 0,85 mm
• bardzo grube (extra bold, heavy) - powyżej 0,85mm
– szerokość - zależna od długości słowa OHamburgefonsz w stopniu 10 p
• bardzo wąskie (extra condensed) - poniżej 2,5 cm
• wąskie (condensed) - od 2,5 do 3,0 cm
• normalne - od 3,0 do 3,5 cm
• szerokie (extended), do 3,5 do 4,0 cm
• bardzo szerokie (extra wide) - powyżej 4 cm
– nachylenie
• proste;
• pochyłe w prawo - italic, oblique;
Grafika komputerowa - wykład 103/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 103/111
• pochyłe w lewo - backslant.
Rodzina kroju pisma
Zbiór wszystkich odmian jednego kroju pisma.
F. Elementy budowy znaków pisma
1. Litery
Podstawowe
- Wydłużenie dolne: część litery tekstowej lub wersalikowej znajdująca się poniżej
podstawowej linii pisma i stykająca się z dolną linią pisma.
- Wydłużenie górne: część litery tekstowej znajdująca się powyżej linii środkowej i
stykająca się z górną linią pisma.
- Łuk: zaokrąglona, otwarta lub zamknięta kreska litery.
- Światło wewnętrzne znaku: powierzchnia między kreskami znaku.
- Kreska główna: grubsza kreska litery dwuelementowej.
- Kreska cienka: kreska o mniejszej grubości od kreski głównej litery dwuelemento-
wej.
- Kreska cieniująca: kreska litery o zmiennej grubości.
- Kreska pionowa: kreska prostopadła do linii pisma.
- Kreska pozioma: kreska równoległa do linii pisma.
- Kreska ukośna: kreska nachylona w stosunku do linii pisma
Grafika komputerowa - wykład 104/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 104/111
2. Szeryfy
Jednolite zakończenia kresek liter niektórych krojów pism
3. Cyfry
Cyfry zwykłe
Cyfry nautyczne (mediewalowe)
G. Szczególne znaki pisma
1. Ligatury
Odrębne traktowanie połączenia dwu liter.
a) Standardowe - fi, ffi, ffl
Grafika komputerowa - wykład 105/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 105/111
polskie łł
Niewstawianie ligatur jest błędem.
b) Ligatury historyczne - ae, sk, ck, ct
c) Ligatury estetyczne
2. Abrewiatury
Pojedyncze znaki zastępujące ciągi liter
Grafika komputerowa - wykład 106/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 106/111
IX. Pismo a komputery
A. Font
Nośnik pisma zakodowany w postaci cyfrowej
– rastrowe (bitmapowe) - dla każdego znaku mapa bitowa
– wektorowe (skalowalne, vector font) - pamiętanie konturu każdego znaku w postaci pa-
rametrów wzorów. Type 1 (Adobe -- pliki PFB, PFM i AFM) oraz TrueType (autor-
stwa Apple i Microsoft - pliki TTF), OpenType - Adobe i Microsoft - połączenie Type 1
i TrueType
B. Realizacja ekranowa i drukowana fontu
- rozdzielczość ekranu 72 lub 96 dpi , druk od 300 do 1200 dpi
Różne czcionki w realizacji komputerowej zbliżają się do siebie.
Grafika komputerowa - wykład 107/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 107/111
Przyczyna - niemożność dokładnego odwzorowania
C. Sposoby rozwiązania

Litera z pikselami wybranymi ze środka obrysu

Litera z większą i jakąkolwiek częścią wspólna
Grafika komputerowa - wykład 108/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 108/111
Wersja optymalna
1. Hints
System „podpowiedzi” (ang. hints) - ręczna zamiana matematycznego opis znaku (znalezie-
nie może być długotrwale)
Znak kroju TrueType
bez „podpowiedzi”.
Znak kroju TrueType
z systemem „podpo-
wiedzi”.
Specjalnie dopracowa-
ny znak z zaawansowa-
nym systemem „pod-
powiedzi” ESQ.
Grafika komputerowa - wykład 109/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 109/111
TrueType ESQ (ang. Enchanced Screen Quality).
Firma Monotype Typography Itd. - od 100 lat opracowująca fonty - stworzyła fonty dla
Microsoft., charakteryzujace się czytelnością i przeznaczone wyłącznie dla ekranów kom-
puterów.
Pierwsze fonty czysto komputerowe - Verdana, Georgia, Trebuchet.
2. Antyaliasing (wygładzanie)
Wygładzający krawędzi obiektów schodkowych w obrazach bitmapowych poprzez wprowa-
dzanie pikseli o mniejszym nasyceniu i jasności niż piksele obiektu.
Grafika komputerowa - wykład 110/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 110/111
D. Polskie ogonki
− Pierwsze polskie czcionki - Antykwa Toruńska - Zygfryd Gardzielewski, Antykwa Pół-
tawskiego - Adama Jerzego Półtawski.
− Po wojnie - Ośrodku Pism Drukarskich z Zakładów GrafMasz w Warszawie
− Polskie czcionki komputerowe - dowolność pozostawiona zachodnim producentom lub
polskim amatorom
Garamond
(AdiTech)
Gatineau
(Corel)
Garamond
(Microsoft)
ITC Garamond
(URW++)
ITC Garamond book
Stefan Szczypka STR
Humanist 521 BT ultra bold
(Bitstream)
Humanist521PL ultra bold
(Kuba Tatarkiewicz, ThETA)
Gill Sans extra bold
(Stefan Szczypka, STR)
Grafika komputerowa - wykład 111/111
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 111/111
E. Wojna fontów
1. Type 1 (Adobe)
Dwa pliki metrycznego i binarnego.
Plik binarny (.pfb) zawierając dane o kroju pisma (krzywymi Béziera trzeciego stopnia)
i rozmieszczeniu hintów.
Plik metryczny (.afm) zawiera informacje o rozmiarach znaków oraz kerningu Zawie-
rają dowolną liczbę znaków - ale dostępne maksymalnie 256. Bez możliwości obsługi
wielu języków
2. TrueType (Microsoft)
Bardziej skomplikowany - więcej możliwości. Jeden plik, seria rekurencyjnych tabel opi-
sujących inny aspekt fontu. Kontuy przy pomocy krzywych Béziera drugiego stopnia,
tzw. b-splines. Prostszej matematycznea formuła - szybsze kreślonie. Dane metryczne i
kerning fontów TrueType zapisane są w kilku osobnych tabelach, wiele tabel dodatko-
wych, opisujących hinting, anti-aliasing i inne aspekty techniczne, informacje na temat
nazwy kroju pisma, projektanta, stanu autorskoprawnego i licencyjnego fontu itp.
3. OpenType
Najnowszy format fontów. 1996 - umowa Adobe i Microsoft. Rrozszerzenie formatu
TrueType. Specjalna tabela CFF zawierająca m.in. kontury Type 1. Zawierają Unicode.
Podstawowym zestawem znaków stosowanym w OpenType jest Unicode. Zawiera liga-
tury.

Grafika komputerowa - wykład

2/111

początku dla zastosowań graficznych. Zasadnicza rola firmy Apple z systemem okienkowym. Programy do obróbki bitmap. − początek lat osiemdziesiątych - rozwój elektroniki prowadzący do radykalnego potanienia urządzeń i wkroczenie grafiki w nowe rejony takie jak rozrywka i wizualizacja. − lata osiemdziesiąte - ukształtowanie grafiki komputerowej w obecnej postaci. Nowe zastosowania - przetwarzania obrazów, systemy OCR, modelowanie graficzne, zastosowanie komercyjne, grafika prezentacyjna, reklamowa. − przełom lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych - kolejne nowe obszary zastosowań animacja, rendering, sztuczna rzeczywistość, powszechność graficznych systemów operacyjnych. − dalszy gwałtowny rozwój powodowany rosnącą mocą komputerów - w pełni wirtulane filmy, wirtualna rzeczywistość, rekonstrukcje historyczne. Rozwój internetu stymulujący rozpowszechnienie wszystkich wcześniejszych dziedzin. Powszechność graficznych interfejsów systemów operacyjnych.

III. Percepcja bodźców świetlnych
A. Budowa i działanie ludzkiego oka

kulisty, od 16 mm do 24 mm. Zewnętrzna warstwa: twardówka - 0.5 - 1.0 mm - gruba, zewnętrzna, biała, nieprzeźroczysta warstwa zewnętrzna, przechodząca w przedniej części w: rogówkę - przeźroczystą i silnie wypukłą Wewnątrz twardówki znajduje się naczyniówka - splot naczyń krwionośnych odżywiających oko. Naczyniówka w przedniej części przechodzi w: ciałko rzęskowe - zawierające mięśnie sterujące soczewką oka oraz
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 2/111

Grafika komputerowa - wykład

3/111

tęczówkę - narząd sterujący ilością światła wpadającą do oka, poprzez zespół mięśni powodując swoje rozszerzanie i zwężanie w zakresie od 2 do 8 mm. Wewnętrzny otwór w tęczówce nazywany jest: źrenicą - i poprzez ten otwór światło wpada do oka. Ciałko rzęskowe przymocowane jest to przeźroczystej torebki w której znajduje się: soczewka - przeźroczyste, stosunkowo giętkie ciało, dopasowujące się do kształtu torebki poruszanej mięśniami ciałka rzęskowego. Pozwala to zmienić ogniskową soczewki

Wewnętrzną warstwą oka jest najważniejszy organ czyli: siatkówka - warstwa komórek i włókien nerwowych odbierających i przewodzących bodźce świetlne. Składa się z komórek receptorów zakończonych: czopkami - (około 9 mln sztuk) - działającymi w dzień i pozwalającymi widzieć barwy przy jasnym świetle oraz pręcikami - (około 100 mln sztuk) - działającymi przy słabym świetle i pozwalają widzieć odcienie szarości. Czopki i pręciki rozłożone są nierównomiernie, ale największe ich skupienie to: plamka żółta - okrągła, od 2-3 milimetrów, znajdująca się w środku siatkówki i zawierająca wyłącznie małe czopki w dużym zagęszczeniu. Siatkówka skupia swoje połączenia poniżej centrum tylnej części oka przechodząc w nerw wzrokowy dochodzący do mózgu. Jego środkowa część zawarta w oku jest nieaktywna, tworząc plamkę ślepą.
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 3/111

akomodacja .proces przystosowania oka do najlepszego odbioru.Grafika komputerowa . Następnym etapem jest regulacja ostrości poprzez wygięcie soczewki oraz regulacja ilości światła poprzez źrenice. Przy braku zmian bodźców po kilku sekundach następuje zanik widzenia. Oko porusza się w ten sposób by obraz padający na rogówkę i tam skupiany oraz odwracany w soczewce padał na plamkę żółtą.wykład 4/111 Pomiędzy rogówką a tęczówką znajduje się komora przednia gałki ocznej wypełniona cieczą wodnistą.ochronną błoną śluzową zwilżaną cieczą łzową. Na zewnątrz oko pokryte jest spojówką .tylko zmiana bodźców wywołuje reakcję mięśni.II UJ. zaś przestrzeń między soczewką a siatkówką wypełniona jest ciałem szklistym. dr Rafał Kawa . Tylko zmiany docierają do mózgu..oko nieustannie się porusza . EPI 4/111 . mikroruchy .

Jednakże prostokąty z rzędu górnego. Obszary danej barwy w pobliżu ciemnego obszaru wydają się jaśniejsze. Oko wzmacniania kontrast . Pozorne jaśniejsze lub ciemniejsze obszary w pobliżu granic noszą nazwę pasm Macha.podobnie jak te w rzędzie poniżej. zaś te same obszary . Może całkowicie wytłumić obraz obiektu. EPI 5/111 . Jasny kolor tła rozjaśnia wewnętrzny kwadrat w stosunku do jasności tego samego co do koloru i wielkości kwadratu na ciemnym tle. dr Rafał Kawa . wobec styczności z innymi oraz właśnie efektu wzmacniania kontrastu na brzegach sprawiają wrażenie wypukłych. Stanowi podstawę widzenia. Na rysunku prostokąty w górnym rzędzie są jednolite .w pobliżu granicy obszarów o różnej kontrastowości. Istotne elementy postrzegania wzrokowego − kontrast .ale w pobliżu obszaru jaśniejszego wydają się ciemniejsze. Istotne znaczenie ma jasność właśnie tła . najmniejszy próg kontrastu przy obiektach wielkości kilku minut kątowych i luminancji 1000 cd/m2 .II UJ.różnica postrzegania pomiędzy obserwowanym obiektem a tłem.Grafika komputerowa .wykład 5/111 B.a nie samego obiektu jako że tło dostarcza sumarycznie więcej bodźców. Im mniejszy obiekt tym próg kontrastu większy. Wielkość obserwowalnego progu kontrastu zależy od wielkości kątowej obserwowanego obiektu oraz stanu adaptacji oka.

by przy 5° wynosić około 10%.II UJ. − rozdzielczość . polegające na pozornym powiększeniu jaśniejszych obiektów na ciemnym tle i na odwrót . gdy już w zakresie 3° rozdzielczość spada o połowę. Zależy od gęstości receptorów na siatkówce oraz efektów ubocznych oka jako układu optycznego. przez sąsiednie komórki odbierające obrazy jaśniejsze.zdolność do rozróżniania szczegółów widzianego obrazu. EPI 6/111 . Wyznacza docelowy dążeń grafiki komputerowej. dr Rafał Kawa . a mimo tego prawe wydaje się większe.Grafika komputerowa .gdzie wewnętrzne koła są jednakowych rozmiarów.co można zaobserwować na obrazku .wykład 6/111 Wyjaśnieniem jest blokowanie komórek widzących fragmenty ciemniejsze. Występuje też zjawisko irradiacji. Plamka żółta (najostrzejsze widzenie) obejmuje tylko1° kąta widzenia.

bo po pewnym czasie nie dostrzegać tego rodzaju różnic. − adaptacja . Różnica wynosi 1 000 000 000 000 .wykład 7/111 Pozorny zakres ostrego widzenia wynoszący około 20° jest wynikiem mimowolnych ruchów gałki ocznej oraz mózgu . powodującej większą bezwładność .do około 60 Hz.częstotliwość musi być znacznie większa . dr Rafał Kawa .Grafika komputerowa .odbieranie przerywanych bodźców jako ciągłe . Tym samym w jednej sekundzie powinno być nie mniej niż 24 kolejne obrazy. w krótkim okresie czasu gwałtownie spada do niskiej wartości by następnie maleć wolniej.II UJ. a powyżej gubi się wrażenie ruchu na skutek omijania obrazów pośrednich. Poniżej tej wartości brak wrażenia ruchu. Przy pojawienia się obrazów pierwotnych kolejnych pokazów występuje wrażenie ciągłości. zaś rozróżnialność punktów jest zależnością kątową obrazu i wynosi około jednej minuty kątowej.powodowane pobudzeniem receptorów które wygasająca przez określony okres czasu zależny od kilku czynników.a więc pamięci osobniczej.ekrany telewizorów i monitory). polegająca na początkowym rozróżnianiu tej samej barwy w zależności od oświetlenia. W przypadku obrazów o dużej luminancji (świeceniu . po czym pojawia się obraz pierwotny którego intensywność gwałtownie rośnie. Pomiędzy wystąpieniem pojedynczego (początkowego) bodźca występuje okres utajnienia (braku reakcji) trwający pomiędzy 50 a 200 ms.a mimo to ludzkie oko jest w stanie się dostosować. Zakres zmian promienia źrenicy to do 2 mm do 8 mm. EPI 7/111 . Częstotliwość ta wynosi od 5 do 20 Hz. Obiekty wewnątrz tego zakresu nie są rozróżnialne − bezwładność . Wielkość ta rośnie w przypadku konieczności pokazania oprócz ciągłości wyświetlania również ciągłości ruchu. Maksymalna rozdzielczość uzyskiwana jest przy otworze źrenicy wynoszącym 3 mm. przy czym odbierane wrażenie jaskrawości jest zależne logarytmicznie od luminancji. Zakres luminescencji od 10-6 do 106. W tym przypadku ilość obrazów w jednej sekundzie musi wzrosnąć do 30.zdolność do przystosowania wzroku do zmian oświetlenia. co oznacza zmianę pola powierzchni od 1 do 16. Ponadto występuje adaptacja oka do barwy.

dr Rafał Kawa . fotografia i film (pamiętanie barwy na emulsji światłoczułej oraz jej odtworzenie na papierze światłoczułym).dodanie bieli i czerni w różnych proporcjach. przed zastosowaniami komputerowymi osobne traktowanie w fizyce (fala świetlna ze wszystkimi aspektami fali). Barwa w grafice komputerowej A. EPI 8/111 . cienie . Barwy achromatyczne (bezkolorowe) .II UJ. zależne od obserwacji. barwy chromatyczne . Stąd też istotne elementy barwy takie jak odcień (rodzaj koloru).o zerowym nasyceniu.Grafika komputerowa . psychologia (psychologiczny odbiór barwy). telewizja (barwy w urządzeniach wyświetlających). farbiarstwo (zagadnienia mieszania w celu uzyskanie właściwej i trwałej barwy).przy zmniejszaniu niezależnie od odcienia uzyskuje się barwę czarną. tony . Pojęcie barwy Pojęcie subiektywne.wykazujące kolor. Dopiero rozwój grafiki komputerowej wypracował wspólne i całościowe spojrzenie na barwę .powstałe poprzez dodanie czerni do czystego koloru. brak jednolitej teorii. nasycenie (ilość koloru) . jasność (ilość światła) .wykład 8/111 V. tinty .chociaż początki to teoria malarstwa z wprowadzeniem stosowanego nazewnictwa.powstałe w wyniku dodania bieli do czystego koloru. biologia (postrzeganie poprzez komórki nerwowe oka).przy jego zmniejszaniu niezależnie od odcienia uzyskujemy barwę białą.

Jasność . dlatego zawęża się do zakresu od 400 do 700 nm. Światło białe to różne składowe w odpowiednich proporcjach . Określone długości fali odpowiadają barwom prostym (nasyconym). EPI 9/111 .każda długość fali emituje energię.definiowane również jako temperatura żarzenia powyżej 6000°C. a widzialne światło zawiera wszystkie długości fali z różną energią. W zakresie od 380 do 400 i od 700 do 780 w zasadzie nierozróżnialne.II UJ.wykład 9/111 1.Grafika komputerowa . Opis fizyczny Barwa . dr Rafał Kawa .światło to promieniowanie elektromagnetyczne o długości fali od 380 do 780 nm.

II UJ.odpowiada strumieniowi światła i jest proporcjonalne do natężenia światła (światłości) mierzonej w kandelach (cd) lub luminacji (cd/m2). Różnica pomiędzy poziomem dominującym (ld).wykład 10/111 W przypadku gdy moc jest nierównomierna a jedna z długości dominuje nad innymi . Nasycenie .Grafika komputerowa . Jednakże czułość oka nie jest jednakowa dla różnych długości fali. EPI 10/111 . a średnim pozostałym poziomem (ln) jest miarą czystości barwy.odbieramy tą właśnie długość fali. dr Rafał Kawa .

Opis psychofizjologiczny dr Rafał Kawa . jasność (strumień światła).wykład 11/111 Wykazuje największą czułość na falę długości 555 nm Podsumowanie . Czynniki te w różnych układach mogą dać identyczne wrażenie barwy.wszystkie trzy elementy składają się na fizyczny aspekt barwy. nasycenia (energia). odcień barwy (kolor . 2.II UJ. EPI 11/111 .Grafika komputerowa . Barwy o tym samym wrażeniu i różnych rozkładach to metamery.długość fali).

temperatury i wielu innych czynników psychofizycznych. inne czerwoną lub zieloną.odpowiedniość między walorem (nasyceniem) i jasnością (luminancją) − żywe .ciemne . Tak czy inaczej nie przekracza do standardu 24 bitów na kolor z 16. Natomiast prawie zupełnie nie wiadomo co dzieję się z bodźcami w mózgu. Doświadczalnie próbowano ustalić maksymalna rozpoznawalną liczbę barw na 35 000.atrybut chromy (chromatyczności) .wykład 12/111 Strona bodźcowo-energetyczno-przekaźnikowa jest w miarę dobrze poznana. iż jedne z czopków rozróżniają biel i czerń. a) Psychologiczne wrażenia barw − jasne . Układ czopków odbierających kolory i pręcików odbierających poziomy szarości nie jest do końca zweryfikowany. a trzeci niebieską lub żółtą.martwe . Jeszcze inne badania mówią o 200 odcieniach dla każdej ze składowych RGB co daje 8-10 mln barw. Tłumaczy to niedostrzeganie pewnych mieszanek barw oraz daltonizm (8% mężczyzn i 0. EPI 12/111 .8 mln różnymi możliwymi barwami.jednakże czym większy udział układu nerwowego tym mniej wiadomo. tzn. Inna teoria mówi. adaptacji. Inne badania mówią o 128 kolorach (odcieniach barw).tony z malarstwa. Postrzeganie barw Postrzeganie zależy od otoczenia.II UJ. 130 poziomach nasycenia i poziomach jasności dla poszczególnych barw od 16 do 23 co oznacza 400 000 różnych barw. podr Rafał Kawa . znana jest budowa oka .5% kobiet).Grafika komputerowa . bowiem okazuje się że czułość czopków osiąga maksimum w innych wartościach długości fali. 3.

Praktyka: numerowane próbki . niebieskie.brązy.wykład 13/111 łączenie nasycenia i jasności − zimne .wywołujące wrażenie zimna − ciepłe .szare. fiolety . EPI 13/111 .nabierające charakteru w połączeniu z innymi − krzykliwe i spokojne .nowe barwy jako wzajemne filtrowanie (odejmowanie) barw podstawowych . publikacja atlasu barw 100 różnych odcienie (z nazwami) opartych o koło odcieni dr Rafał Kawa .biały. nasycenia i jasności rozmieszczone równomiernie percepcyjnie.wywołujące wrażenie ciepła − bierne .obszernie w dalszej części wykładu • subtraktywne .Grafika komputerowa .żółte.rażąco kontrastujące z tłem lub nie kontrastujące − pobudzające (czerwień). zielone .nowe barwy jako suma barw podstawowych . wzbudzające zaufanie (niebieski) Brak jednolitej teorii postrzegania barw.próbki barw porządkowane wg odcienia (koloru).lata 20-30 XX wieku.atlasy barw. system PANTONE.nieokreślone z punktu widzenia wrażenia temperatury − neutralne . czarne .obszernie w dalszej części wykładu • percepcyjne . b) Rodzaje wzorców barw: • addytywne .II UJ. pomarańczowe. uspokajające (zieleń). czerwone . System Munsella .

Grafika komputerowa . EPI 14/111 .wykład 14/111 kilkanaście wartości chromy (tonów) w zależności od odcienia dr Rafał Kawa .II UJ.

II UJ. EPI 15/111 .Grafika komputerowa .wykład 15/111 z widocznymi 10 poziomami szarości. Prowadzi to do przestrzennego modelu z opartego o ideę: i w pełnej wersji dr Rafał Kawa .

EPI 16/111 .Grafika komputerowa .wykład 16/111 z praktycznymi realizacjami: i jest zarazem podstawą nie tylko dla zastosowań graficznych w postaci ciągłej dr Rafał Kawa .II UJ.

Wniosek: Nie można dobierać poziomów szarości na komputerze wg miary natężenia światła. co jest zgodne z ludzką percepcją. zaś dokładnie czarne 0. Przyjmujemy że światło o maksymalnym natężeniu (białe) ma wartość 1. brak strumienia .odcienie szarości. Barwa w informatyce 1. Modele światła achromatycznego (bezbarwnego. 100 W. Maksymalna strumień .barwa czarna. wartości pośrednie . 150 W.II UJ. Efektem byłaby nadmiarowość dla poziomów określanych jako jasne. 200 W daje wrażenie coraz mniejszego wzrostu natężenia mimo stałego wzrostu natężenia. Problem: ile odcieni i jak dobierać by uzyskać ciągłość przechodzenia od czerni do bieli ? Obserwacja światła o coraz większej proporcjonalnej mocy: 50 W. Wyjściem jest dobieranie skoków poziomów szarości logarytmicznie i kolejny stały skok poziomu szarości w komputerze odpowiada coraz większemu skokowi natężenia strumienia światła przy przechodzeniu od czerni do bieli. EPI 17/111 .wykład 17/111 B. Tym samym kolejne poziomy szarość to nie: … poziomi poziomi+1 = skok + poziomi poziomi+2 = skok + poziomi+1 = skok + skok + poziomi = 2 ⋅ skok + poziomi … poziomi+k = k ⋅ skok + poziomi ale … poziomi poziomi+1 = skok ⋅ poziomi poziomi+2 = skok ⋅ poziomi+1 = skok ⋅ skok ⋅ poziomi = skok2 ⋅ poziomi … poziomi+k = skokk poziomi I w ogólnym przypadku: poziomn = skokn ⋅ najmniejsza_jasność Tym samym iloraz dowolnych sąsiednich poziomów jest zawsze stały i wynosi skok.Grafika komputerowa . Problem: ile powinna wynosić wartość skok ? Ponieważ: dr Rafał Kawa .barwa biała. poziomów szarości) Światło achromatyczne proporcjonalne tylko do natężenia światła. co przy ich zmniejszeniu (dla uzyskania proporcjonalności) powodowałoby skoki dla odcieni ciemniejszych i brak ciągłości.

Na skutek różnych cech percepcji oka. Dlatego ilość możliwych poziomów to:  ilosc _ poziomow = lg1.Grafika komputerowa . model RGB dr Rafał Kawa .025. W praktyce daje to od 400 do 530 możliwych poziomów szarości.wykład 18/111 najwieksza_jasnosc 1 = = najmniejsza_jasnosc najmniejsza_jasnosc = skok skąd liczba _ poziomow ⋅ najmniejsza_jasnosc = skok liczba _ poziomów najmniejsza_jasnosc skok = najmniejsz1 _ jasnosc a ( ) 1 liczba _ poziomow Wiedząc że człowiek nie rozróżnia dwu strumieni różniących się o 1%. monitora jako urządzenia . Komputerowe modele barw 1.01   najmniejsz1 _ jasnosc  a   Dla monitorów najmniejsza możliwa jasność wynosi od 0.005 do 0. co jest powodowane odbiciami od szkła oraz niedoskonałą czernią samego luminoforu. zaś większe powodują nieciągłość.przyjmowana i niezwykle wygodna ilość 256 poziomów szarości jest najzupełniej zadowalająca. EPI 18/111 .01. 2. zatem niema sensu używać skoków mniejszych od 1.II UJ.

0). cyan (0. EPI 19/111 .1) kolorowi białemu (White).II UJ. niebieskiemu (Blue).1) .wykład 19/111 Sześcian jednostkowy.1.0) odpowiadają kolorowi czarnemu (Black). Pozostałe wartości w wierzchołkach to żółty (1.0.1.0. zielonemu (Green). o osiach odpowiadających kolorowi czerwonemu (Red). Wartość (0. Na głównej przekątnej od punktu (0.1.0) do punktu (1.1.Grafika komputerowa . zaś (1.poziomy szarości.1) i magenta dr Rafał Kawa .

zieloną i niebieską).co znaczy że barwy pośrednie uzyskuje się poprzez sumowanie barw (istnieją systemy subtraktywne . System oparty jest o trójpobudzeniową hipotezę postrzegania oka (czopki reagujące na barwy czerwoną.II UJ. System RGB jest systemem addytywnym . dr Rafał Kawa .1). a ponadto istotnym elementem stosowania systemu jest łatwość realizacji sprzętowej dla kolorowych lamp oscyloskopowych .wykład 20/111 (1.0.w których luminofor składa się z dokładnie takich barwników.o czym później).Grafika komputerowa . EPI 20/111 .

jako że barwy pośrednie liniowo zależą od składowych. zatem stosowany w komputerach 1 bajt (28 . Wystarczy zwykłe sumowanie. Powstaje problem ciągłości obrazowania i jak widać nawet dla 8 wartości (3 bity) powstaje wrażenie stopniowania (przy okazji dobrze widoczne pasma Macha). Wystarczającą wartością jest 5 bitów (25 . dr Rafał Kawa .Grafika komputerowa .32 poziomy). EPI 21/111 .256 poziomów) wystarcza z nadmiarem.przykładem będą późniejsze systemy. i wartość od 0 do 1 może być osiągalna na słowach o różnej długości bitów.wykład 21/111 Łatwo wyliczyć kolory pośrednie z podstawowych . Model RGB jest modelem dyskretnym. Wcale tak być nie musi .II UJ.

w wielu przypadkach niewielkie zmiany zakresu wartości powodują duże percepcyjne zmiany barwy. Człowiek nie dobiera koloru poprzez zmianę składowych . dr Rafał Kawa . Pewnych widzialnych barw po prostu osiągnąć się nie da.II UJ.Grafika komputerowa .tzn. Model RGB jest zupełnie nie intuicyjny. Wnętrze trójkąta obrazuje zakres możliwy dla modelu RGB w stosunku do pełnego widzialnego zakresu barw. Model RGB jest niejednorodny . EPI 22/111 . zaś w innych przypadkach duże zmiany wartości powodują minimalną zmianę postrzeganego koloru.ale najpierw dobiera odcień a ewentualnie później rozjaśnia lub ściemnia.wykład 22/111 Gama barw odtwarzana w modelu RGB jest podzbiorem pełnego widzialnego spektrum barw.

wykład 23/111 2. do wartości dr Rafał Kawa . Liczone w procentach od wartości 0% w środku sześciokąta (okręgu) odpowiadającego barwie białej.II UJ. HSI) Pierwszym składnikiem modelu jest określony w stopniach odcień (kolor). EPI 23/111 . czyli Hue . model HSV (HSB.Grafika komputerowa .Saturation. Następnym jest nasycenie koloru .określany jak na rysunku.

II UJ. Trzecim parametrem jest Value (wartość jasności). pełnego nasycenia kolorem.wykład 24/111 100%. EPI 24/111 .Grafika komputerowa . Parametr ten może być zastąpiony przez Brightness (tworząc modyfikację zwaną modelem HSB) lub Intensity (tworząc model określany jako HSI). liczona w procentach od 0% do 100%. dr Rafał Kawa .

II UJ. jest zgodny ze sposobem postępowania człowieka przy wyborze koloru.wykład 25/111 Model HSB jest modelem intuicyjnym. model HSL (HLS) dr Rafał Kawa . Najpierw określa się odcień.Grafika komputerowa . (Przykład doboru barw w modelu HSV z CorelDraw'a). przy czym dwie ostatnie czynności mogą być zamienione. tzn. później nasycenie i ostatecznie jasność. 3. EPI 25/111 .

liczony w mierze kątowej od 0° do 360°.a więc nasycenie. Chcąc połączyć naturalne postrzeganie nasycenia i jasności. czyli odcień koloru . jak powyżej otrzymujemy bryłę: dr Rafał Kawa . Drugim parametrem jest Saturation .II UJ. EPI 26/111 .wykład 26/111 Pierwszym parametrem podobnie jak w modelu HSV jest Hue.Grafika komputerowa .

Grafika komputerowa .II UJ. EPI 27/111 .wykład 27/111 dr Rafał Kawa .

II UJ. EPI 28/111 . Dobrze widoczny w przekroju dr Rafał Kawa .czyli jasność.Grafika komputerowa .wykład 28/111 Bryła ta wyraźnie pokazuje trzeci parametr którym jest Lightness .

nie mającymi odzwierciedlenia w praktycznej realizacji. Model HSV i HLS takie nie są. że istnieją specjalne układy konwersji.tzn.różnica polega na organizacji – umożliwiającej percepcyjne dobieranie barw. Nie można wprost dodawać kolorów w tych modelach • Istnieją nieskomplikowane algorytmy przejścia pomiędzy modelami .II UJ. służą wyłącznie intuicyjnemu dobieraniu kolorów. dodanie reprezentacji dwu barw daje trzecią barwę. HSI) oraz HSL są modelami czysto intuicyjnymi. EPI 29/111 . • Model RGB jest modelem liniowym . Czynność jest na tyle często wykonywana.jako że dobór intuicyjny musi być realizowany dla wyświetlenia. • Bryła barw jest analogiczna do bryły RGB .wykład 29/111 4. dr Rafał Kawa .Grafika komputerowa .co jest konieczne . uwagi i porównanie modeli RGB oraz HSV i HSL • Modele HSV (HSB.

a więc np. Model CMY oparty jest o wykorzystanie barw C-cyan. dr Rafał Kawa . M-magenta i Y-żółtą (yellow) . dla wydruków na papierze .np. EPI 30/111 . z powodu odbijania od białego podłoża światła o dowolnej barwie.z bryłą barw jak na rysunku.wykład 30/111 5. model CMY (CMYK) Wcześniejsze modele nie nadają się do zastosowania dla tworzenia trwałych kopii na podłożu białym.Grafika komputerowa .II UJ.

dr Rafał Kawa . barwa niebieska (B) punkt (1.II UJ. barwa czerwona (R) to punkt (0.0.1.1).i zakres możliwych barw wydaje się analogiczny.0. M i Y są tożsame z osiami i barwy pośrednie można uzyskać ze składowych.0.1).1) zaś barwie białej punkt (0.0.0).1.wykład 31/111 Wraz z widokiem od strony punktu (0. Obliczeniowo słuszny jest wzór:  R   C  1 G  +  M  = 1  B   K  1       jednakże prawda jest nieco bardziej skomplikowana.1). Składowe (przynajmniej w teorii można składać analogicznie jak w modelu RGB .0).0. Model CMY jest subtraktywnym i wprowadzony jest dla potrzeb drukowania na białym podłożu.0) i barwa czarna (K) punkt (1. Y punktowi (0.1. barwa zielona (G) punkt (1.Grafika komputerowa .0). EPI 31/111 . Składowe C.0).1. M punktowi (0. Przyjmując iż C odpowiada punktowi (1.

Przy obserwacji wydruku światło pada ma obiekt z zewnątrz i jest odbijane do oka. z wnętrza monitora .zatem w pewnym sensie z niczego.Grafika komputerowa .stad nazwa model subtraktywny (subtrakcyjny)) światła dr Rafał Kawa .II UJ. Barwa cjan jest osiągana poprze filtrowanie ze światła białego (a więc odjęcie od światła białego . W modelu RGB kolor bierze się np.wykład 32/111 Światło białe jest odbijane od białego podłoża w całości: Możemy je traktować jak złożone ze składowych RGB. EPI 32/111 . Barwa cjan nie dodaje takiego właśnie koloru do widzialnego światła jak mogłoby się wydawać poprzez analogię do modelu RGB.

Grafika komputerowa .dające w sumie światło żółte.dające w wymieszaniu światło o barwie cjan. Pozostawia to w efekcie światło niebieski i zielone .czyli kolor właśnie magenta. EPI 33/111 . Analogicznie żółty barwnik filtrując światło niebieskie pozostawia światło czerwone z zielonym .II UJ. Podobnie barwnik magenta filtrując światło zielone pozostawia mieszaninę światła niebiesko z czerwonym . dr Rafał Kawa .wykład 33/111 czerwonego.

I tak nałożenie barwy cjan (filtrującej ze światła białego czerwień) pozostawia barwę będącą mieszaniną barwy zielonej i niebieskiej. pozostawia barwę czerwoną.II UJ. dr Rafał Kawa . EPI 34/111 .Grafika komputerowa .wykład 34/111 Dlatego nakładanie dwu barwników filtrujących dwa zakresy światła pozostawiając pojedynczą czystą barwę. Dołożenie barwnika magenta odejmie barwę zieloną pozostawiając wyłącznie barwę niebieską. pozostawia barwę zieloną. Analogicznie barwnik cjan (odejmujący pasmo czerwone) w połączeniu z barwnikiem żółtym (odejmującym pasmo niebieskie). Oczywiście barwnik magenta (odejmujący pasmo zielone) w połączeniu z barwnikiem żółtym (odejmującym pasmo niebieskie).

dr Rafał Kawa . Właściwszy jest powyższy rysunek . EPI 35/111 .jako że nie istnieje światło czarne.wykład 35/111 Połączenie wszystkich trzech barwników filtruje całe możliwe światło .Grafika komputerowa .a więc czerni.co oznacza.II UJ. że do podłoża (koloru białego) nie dochodzi żadne światło. W tym aspekcie rysunek jest czysto poglądowy .gdzie dochodzące światło zwyczajnie zanika. W efekcie daje wrażenie pochłaniania całego widzialnego światła .

II UJ. Dysponując barwnikiem czarnym dr Rafał Kawa .Grafika komputerowa . Zaś powszechnie używanym schematem łączenia jest powyższy schemat. EPI 36/111 .wykład 36/111 Sumarycznie filtrowanie przedstawia powyższy rysunek. Model CMYK jest optymalizacją wykorzystującym osiąganie barwy czarnej poprzez wymieszanie wszystkich barwników.

wykład 37/111 wykorzystujemy go w maksymalnie możliwym stopniu dokładając wyłącznie niezbędną ilość barwników chromatycznych. M.II UJ. Model CMYK wynika bezpośrednio z modelu CMY według zależności: K = min ( C. EPI 37/111 . Y ) C=C-K M=M-K Y=Y-K Modele CMY i CMYK (podobnie jak model RGB) w praktycznej realizacji oddaje tylko częściowy zakres percepowanego zakresu kolorów.Grafika komputerowa . dr Rafał Kawa .

wykład 38/111 Połączenie zakresu monitora i drukarki wskazuje na istnienie barw występujących na monitorze. EPI 38/111 .II UJ. dr Rafał Kawa .Grafika komputerowa . ale niemożliwych do wyświetlenia na monitorze. ale niemożliwych do wydrukowania oraz barw możliwych do wydrukowanie.

jak na rysunku. EPI 39/111 .Grafika komputerowa .ilościowe wyrażenie właściwości barw i zależności między nimi przy wykorzystaniu obiektywnych metod pomiarowych. światłem niebieskim o długości fali 435.wykład 39/111 6.8 nm i światłem zielonym o długości 546.uzyskano wykres udziału poszczególnych składowych dla różnych widm . dr Rafał Kawa .II UJ.1 nm . CIE RGB System kolorymetryczny . Międzynarodowa Komisja Oświetleniowa (Commission Internationale de L'Eclairage) doświadczalnie opracowała system kolorymetryczny zwany CIE RGB w którym posługując się światłem czerwonym (lampa żarowa z filtrem przepuszczającym wyłącznie promieniowanie o długości fali powyżej 700 nm).skąd konieczność opracowania innych systemów. System jest niestosowalny praktycznie z racji ujemnych wartości dla składowej czerwonej .

Grafika komputerowa .wykład 40/111 7.II UJ. Wartości XYZ są doświadczalnie pomierzone i stabelaryzowane z gęstością 1 nm.niemożliwymi do realizacji . które nie zawierają się w zakresie widzialnych barw. Z punktu widzenia kolorów są zatem barwami fikcyjnymi . Y i Z.jak na wykresie. dr Rafał Kawa . Pozwalają jednakże wyznaczyć pełne zakres widzialnego światła poprzez funkcje o wartościach dodatnich . CIE XYZ System opracowany w 1931 przez CIE w którym posłużono się specjalnymi długościami fal.i nazywane są umownie X. EPI 40/111 .

wykład 41/111 Światło widziane przez człowieka mieści się we wnętrzu bryły przypominającej stożek.Grafika komputerowa . dr Rafał Kawa . EPI 41/111 .II UJ.

wykład 42/111 Można wykorzystywać dowolne przekroje bryły barw .II UJ.jednakże praktyczne jest korzystanie z przekroju odpowiadającego płaszczyźnie unormowanej. dr Rafał Kawa . EPI 42/111 .Grafika komputerowa .

dr Rafał Kawa . EPI 43/111 .wykład 43/111 Jest to płaszczyzna przechodząca przez wartości 1 dla poszczególnych składowych.II UJ.Grafika komputerowa .

EPI 44/111 . który po prostych przeliczenia daje się opisać dwoma wartościami współrzędnych.wykład 44/111 Otrzymujemy trójkąt barw widzialnych zobrazowany na płaszczyźnie.Grafika komputerowa . dr Rafał Kawa .II UJ.

3127. 1/3 ) − biel C . 0.3290. 0.II UJ.wykład 45/111 Uzyskujemy w ten sposób szeroki zakres widzianych barw wyrażony w układzie XY (bez ścisłego związku z falami XYZ). dr Rafał Kawa .316.stosowana w formacie sygnału wizyjnego NTSC (National Television System Committee) w komercyjnej telewizji USA i Kanadzie o nieokreślonej intensywności i znormalizowanych współrzędnych XYZ wynoszących (0. Występuje niejednoznaczność punktu bieli.3583 ) i odpowiadająca ciałom rozżarzonym to temperatury 6500° K . z trzema powszechnie stosowanymi wartościami: − biel zrównoważonej energii (biel EE -equal energy) o intensywności światła wynoszącej 1 i wartościach w układzie XYZ wynoszących ( 1/3. 0.Grafika komputerowa . 0.co staje się dominującym standardem.374) − biel D65 (stosowana w systemie PAL) o intensywności zgodnej z intensywnością światła słonecznego i wartościach XYZ ( 0. 1/3.310. EPI 45/111 .

II UJ.Grafika komputerowa . EPI 46/111 .wykład 46/111 Barwy na brzegu figury są barwami nasyconymi. zaś barwy pomiędzy brzegiem a punktem bieli są barwami nienasyconymi Odcinek łączący barwę z brzegu z punktem bieli są barwami nienasyconymi dla tego samego odcienia barwy. dr Rafał Kawa .

II UJ.wykład 47/111 Wykres chromatyczności pozwala na wyznaczenie barwy dominującej (nasyconej) jako barwy odpowiadającej przecięciu prostej przechodzącej przez punkt zadanej barwy i punktem bieli z brzegiem wykresu. dr Rafał Kawa . EPI 47/111 .Grafika komputerowa .

II UJ. EPI 48/111 .mierzonej jako stosunek odległości pomiędzy daną barwą. a punktem bieli do odległości pomiędzy barwą dominująca i punktem bieli. dr Rafał Kawa .Grafika komputerowa .wykład 48/111 Wykres chromatyczności pozwala na wyznaczenie czystości pobudzenia danej barwy .

Grafika komputerowa . EPI 49/111 . dr Rafał Kawa .wykład 49/111 Barwy dopełniające (komplementarne) to barwy dające w wyniku wymieszania (w odpowiednich proporcjach) barwę białą.II UJ.

Grafika komputerowa . Barwa mogąca uchodzić za dominująca nie posiada odpowiedniej długości fali . EPI 50/111 .II UJ. Tego rodzaju barwy noszą nazwę barw niespektralnych.wykład 50/111 Dla pewnych barw prosta przechodząca przez barwę i punkt bieli daje przecięcie poza zakresem widzialnym.zatem nie można jej za taką uznać. dr Rafał Kawa .

Grafika komputerowa . EPI 51/111 . dr Rafał Kawa . czerwieni i niebieskiego.wykład 51/111 Pełny obszar barw niespektralnych jest trójkątem o wierzchołkach w punktach bieli.II UJ.

EPI 52/111 . dr Rafał Kawa .II UJ.Grafika komputerowa .wykład 52/111 Dla dowolnej pary barw wszystkie barwy z odcinka je łączącego są możliwe do uzyskania jako suma (w odpowiednich proporcjach) barw z brzegu odcinka. Podobnie każda barwa z wnętrza trójkąta zadanego trzema barwami jest możliwa do uzyskania jako kombinacja barw odpowiadających wierzchołkom.

CIE LUV Układ CIE XYZ jest układem percepcyjnie niejednorodnym . 8. dr Rafał Kawa .co oznacza nieproporcjonalność postrzeganych zmian barw w stosunku do zmian wartości modelu.Grafika komputerowa .wykład 53/111 Istotnym wykorzystaniem wykresu chromatyczności CIE XYZ jest określanie gamy barw dla różnego rodzaju urządzeń .II UJ. EPI 53/111 .zatem nie istnieje żadna trójpobudzeniowa teoria barw dająca pełny zakres widzialnego światła. Z kształtu wykresu chromatyczności wynika. iż żaden trójkąt nie obejmuje pełnego zakresu widzialnego światła . W 1976 zaproponowano przekształcenia układu CIE XYZ w układ CIE LUV.np. Model CIE XYZ nie jest modelem percepcyjnie równomiernym. dla drukarki i monitora.

ujemna półoś u za barwę zieloną.II UJ. dr Rafał Kawa . przyjmującą rozróżnianie pomiędzy jasnością-ciemnością. Dodatnia półoś L odpowiada za wartość luminancji .co oznacza zmienność postrzeganych kolorów przy zmianie parametru L .czyli ilości światła.co obrazuje rozszerzanie bryły wraz ze wzrostem luminancji. żółcią-niebieskim. EPI 54/111 .wykład 54/111 Oparty jest o konkurencyjną teorię postrzegania barw przez człowieka. Model LUV uwzględnia nieliniową zależność wrażenia jasności od strumienia światła . czerwienią-zielenią.Grafika komputerowa . Dodatnia półoś u odpowiada za kolor czerwony. analogicznie dodatnia i ujemna półoś v odpowiada za barwy odpowiednio żółtą i niebieską.

Jednakowym percepcyjnie zmianom postrzegania odpowiadają różne wartości zmian wartości wykresu. Zarazem dla wykresu CIE LUV widoczne są wyłącznie odcinki o jednakowej długości.Grafika komputerowa . EPI 55/111 . dr Rafał Kawa . Dla układy CIE XYZ (lewy rysunek) widoczne są długie kreski wraz z krótkimi.przedstawiające poprzez czarne odcinki pojedyncze stopnie postrzeganych zmian. Jednorodność percepcji obrazują powyższe rysunki .wykład 55/111 Wybierając dowolną płaszczyznę równoległą do płaszczyzny uv i znajdując jej przecięcie z bryła barw otrzymujemy wykres chromatyczności zobrazowany na powyższym rysunku.II UJ.

dr Rafał Kawa . ale przeznaczony dla barw i jasności przedmiotów odbijających i rozpraszających światło oświetlające.II UJ. zaś wartość osi b określa ilość barwy żółtej (półoś dodatnia .Grafika komputerowa . EPI 56/111 . czerwone-zielone.a-) oraz czerwonej (półoś dodatnia – a+). 9. Składowe analogiczne jak w układzie LUV i oparte o konkurencyjną teorię postrzegania barw (jasne-ciemne. CIE LAB Opracowany również w roku 1976 wraz z układem LUV.wykład 56/111 Wykres CIE LUV systematycznie wypiera wykres CIE XYZ szczególnie w zastosowaniach związanych z telewizją. wartości na osi a określają ilość barwy zielonej (półoś ujemna .b+) oraz niebieskiej (półoś ujemna – b-). Wartość L określa luminancję. niebieskie-żółte).

dr Rafał Kawa .II UJ.wykład 57/111 W przeciwieństwie do układu LUV (co wynika z przeznaczenia dla zewnętrznego źródła światła).Grafika komputerowa . bryła barw nie jest stożkiem w zakresie małych jasności. EPI 57/111 . i zarazem nie jest bryłą nieograniczoną przy wzrastającej jasności.

Grafika komputerowa .II UJ.wykład 58/111 Pełną bryłę barw przedstawia powyższy rysunek. dr Rafał Kawa . EPI 58/111 .

modele YUV i YIQ Stosowane w telewizjach. określony przez normę FCC (Federal Communication Commission). 10. 1. Dlatego składowa Y jest przenoszona ze znacznie większą dokładnością niż dwie pozostałe – co oznacza większą ilość bitów przeznaczona na jej zapamiętanie. YIQ – stosowany w Ameryce Północnej. W modelu YIQ stosuje się transmisję o częstotliwościach odpowiednio 4 MHz. z bielą odniesienia D65. w oparciu o standard przesyłania sygnałów PAL. w oparciu o standard przesyłania sygnałów NTCS (National Television System Committee). z bielą odniesienia C. Oko jest bardziej czułe na zmianę luminancji niż na zmianę kolorów. Oba systemy istotnie wykorzystują cechy systemu wzrokowego. Składowa Y w obu systemach służy wyznaczeniu luminancji i jest wyznaczona w ten sposób by przenieść pełną informację o obrazie w jego czarnobiałej percepowanej postaci.5 MHz i 0. Pozostałe składowe UW i IQ służą określeniu chromatyczności i są liniową kombinacją składowych RGB. YUV – stosowany w Europie. EPI 59/111 . Różnica w przenoszonych częstotliwościach składowych IQ wynika z ograniczoności wrażeń barwnych dla małych obrazów (częste zjawisko w obrazach telewizyjnych) – co sugeruje zapisanie koloru w jednej składowej – dzięki czemu koszt przesyłania dr Rafał Kawa .II UJ.Grafika komputerowa .6 MHz.wykład 59/111 Przekrój przez bryłę barw modelu CIE Lab. określony przez normę EBU (European Broadcasting Union).

tylko na takiej liczbie różnych barw koncentruje uwagę człowiek. b) Przykazania związane ze stosowaniem wielu barw − Stosować barwy przebiegające wzdłuż gładka ścieżki stosowanego modelu barw.nie koniecznie czarnobiały . − Nie stosować barw dla małych obiektów – nie będą widoczne − Obszary barw sąsiadujących i zarazem źle harmonizujących . i tylko wówczas gdy jest to konieczne − Minimalizować ilość użytych barw − Na początek wykonać obraz monochromatyczny . − Stosować barwy percepcyjnie równoodległe . Stosowanie barw a) Przykazania dotyczące stosowania barw − Barw używać z ostrożnością i powściągliwością.co nie oznacza tego samego co jednakowa różnica wartości w reprezentacji danego modelu. c) Przykazania związane z postrzeganiem szczegółów i konturów − Chcąc uczynić widocznymi szczegóły – należy je wyróżniać od tła nie barwą ale jasnością (natężeniem). − Stosować barwy o tej samej jasności. legend. opisów.co zarazem umożliwia korzystanie przy mniejszej liczbie kolorów na ekranie lub reprodukcję przy jednym kolorze barwiącym. − Szczególną ostrożność zachować przy reprezentacji cech ilościowych z użyciem barw.oddzielać cienką czarną linią. menu itp.należy stosować barwy neutralne (szarości). zadowalająca. Stosowany kolor sugerowałby łączenie użytkowych elementów z obiektami pomocniczymi . W modelu YUV stosuje się kodowanie ilością bitów o stosunku 2:1:1. − Ograniczyć liczbę stosowanych barw do kilku .wykład 60/111 sygnału jest mniejszy. − Nie stosować odcieni tego samego koloru dla obiektów nie wykazujących związków i zarazem stosować odcienie tej samej barwy dla obiektów ze sobą powiązanych. 3.Grafika komputerowa . − Stosować obwódki dla ułatwienia percepcji konturów obiektów dr Rafał Kawa . − Nie stosować chromatyczności dla elementów interfejsu użytkownika. EPI 60/111 .II UJ.ale w jednym kolorze .

Grafika komputerowa . bierne (brązy.nie stosować. zielone).II UJ. Niebieski tekst na czarnym tle Czarny tekst na niebieskim tle − Barwy biała i żółta maja niemal identyczną wysoką jasność . neutralne (biały. ciepłe (żółte. EPI 61/111 . zimne (szare.nie stosować. żółty tekst na białym tle Biały tekst na żółtym tle − Biały na czarnym tle daje wrażenie zbyt silnego kontrastu Biały tekst na czarnym tle − Dla czarnego tła odpowiedniejszy jest żółty kolor obiektów Żółty tekst na czarnym tle − Dla białego tekstu odpowiedniejsze jest tło niebieskie Biały tekst na niebieskim tle e) Przykazania związane z psychofizjologią ludzkiego postrzegania − Należy uwzględnić niezamierzone psychologiczne znaczenia barwy np.wykład 61/111 d) Przykazania związane z postrzeganiem obiektów i tła − Jako tło dla rysunku o wybranej barwie stosować barwę dopełniająca − W przypadku obrazu o wielu barwach . niebieskie. czarne). krzykliwe i dr Rafał Kawa . fiolety). pomarańczowe. czerwień i zieleń – przez skojarzenie z pozytywami i negatywami. czerwone).jako tło stosować barwy neutralne − Barwy niebieski i czarna nie różnią się niskim poziomem jasności . barwy żywe i martwe.

Obszary czerwone .wykład 62/111 spokojne. czego efektem jest postrzeganie fałszywej głębi.mimo tej samej wielkości . − Jasne barwy bardziej rzucają się w oczy niż ciemne. Powoduje to zaburzenie postrzegania i zmęczenie. (na skutek bezwładności postrzegania) po zmianie obiektu obserwacji pozostawia ślad obszaru. pobudzające (czerwienie). EPI 62/111 .II UJ. granaty). Na skutek różnej długości fali zmienia się ogniskowa.sprawiają wrażenie dr Rafał Kawa . − Kolory obiektów wpływają na pozorną zmianę wielkości ich postrzegania Czerwony kwadrat wydaje się większy od zielonego.Grafika komputerowa . − Dłuższa (kilka sekund) obserwacja obszarów o nasyconym kolorze. − Najmniej czopków jest czułych na barwę niebieską – zatem barwy z dużym udziałem niebieskiego i jednakowej jasności będą rozmywane. wzbudzające zaufanie (niebieskie. uspokajające (zieleń).

Grafika komputerowa .wykład 63/111 położonych bliżej w stosunku do niebieskich.brak jednoznacznych reguł stosowania i doboru barw 4. Pomocny jest ekran zawierający: dr Rafał Kawa . − Daltoniści nie odróżniają barwy czerwonej i zielonej f) Mimo wszystkich wcześniejszych przykazań . − Wiele barw jest różnie postrzeganych w zależności od jasności tła Wewnętrzny kwadrat o tej samej barwie w zależności od jasności tła przechodzi od barwy brązowej do pomarańczowej.II UJ. − Postrzeganie barw zależy od tła na jakim występuje barwny obszar Tego samego koloru czerwony kwadrat na zielonym tle wydaje się bardziej czerwony niż umieszczony na niebieskim tle. EPI 63/111 . Regulacja monitora a) Regulacja kontrastu i jasności Pierwszym krokiem jest ustawienie kolorów w sposób wykluczający chromatyczność i pozostawiający możliwie najbardziej obojętny szary.

Grafika komputerowa .wykład 64/111 Kolejnym krokiem jest takie ustawienie poziomu jasności i kontrastu pozwalające na odróżnianie odpowiedniej liczby poziomów szarości. W sytuacji dobrego dopasowania kontrastu i jasności każdy z obszarów powinien być rozróżnialny od sąsiedniego. EPI γ 64/111 . UWAGA: Na ogół nie udaje się dobrać parametrów z użyciem wyłącznie regulatora jasności i kontrastu. b) Korekcja gamma Definicja współczynnika gamma: Dla wszelkiego rodzaju urządzeń dotyczących odwzorowujących obrazy (nie tylko dla monitorów) zachodzi zależność: I=E dr Rafał Kawa . Liczba prostokątów powinna być jak największa .ale ilość w okolicach 10 uważana jest za optymalna.II UJ.

dlatego konieczna jest korekcja poprzez funkcje o wartościach γ >1. Urządzenia (a również programy wyświetlające) mają przebieg zgodny z wartością γ <1 . a γ właśnie wartością gamma.II UJ. dr Rafał Kawa . Dla różnego rodzaju urządzeń powyższa zależność opisywana jest różną krzywą. EPI 65/111 .co jednakże możliwe jest przy zastosowaniu korekty z użyciem współczynnika gamma. Z powyższego wzoru wynika nieliniowa zależność wartości wyjściowych w stosunku do wyświetlanych (wyjściowych).wykład 65/111 Gdzie I jest jasnością wyświetlania (dla plików graficznych wartością wyjścia).z opisanych zależności wynika trudność (lub niemożność) ustawienia optymalnej ostrości w połączeniu z jasnością . E jest napięciem prądu lampy monitora (dla plików graficznych wartością wejścia).Grafika komputerowa . Ponadto . jednakże praktycznie jest nie realizowalny. Ideałem jest przebieg zgodny z wartością γ =1.

w przeciwieństwie do mniejszego. EPI 66/111 .II UJ. Przy zmianie współczynnika gamma zewnętrzny większy kwadrat nie zmienia koloru .Grafika komputerowa . Regulacja polega na takim wysterowaniu współczynnika gamma by w percepcji barw monitora .wewnętrzny kwadrat nie różnił się od zewnętrznego.wykład 66/111 c) Korekcja gamma kontrastu i jasności W przypadku regulacji jasności i kontrastu wykorzystywany jest powyższy obraz . dr Rafał Kawa .składający się z szarego mniejszego kwadratu umieszczonego na większym kwadracie złożonym z czarnych i białych pikseli.

wykład 67/111 d) Korekcja programowa barw . EPI 67/111 .II UJ.Grafika komputerowa .najpopularniejsze programy kalibracji monitora • Paint Shop Pro Program pozwalający w szerokim zakresie ustawiać współczynnik gamma dla wszystkich składowych. dr Rafał Kawa . Celem jest takie dobranie współczynników by wewnętrzne prostokąty nie różniły się od brzegu.

EPI 68/111 . Dobór tylko w programie Paint Shop Pro. • Adobe Photo Shop dr Rafał Kawa . Składowe można dobierać niezależnie.Grafika komputerowa .wykład 68/111 Zakres doboru jest większy niż bardzo wyświecone monitory.II UJ. bez ingerencji w ustawienia komputera.

Grafika komputerowa .wykład 69/111 Program Adobe Gamma . dr Rafał Kawa . EPI 69/111 .analogiczna zasada polegająca na takim dobraniu parametrów by wewnętrzny kwadrat nie różnił się percepcyjnie od pasków zewnętrza.II UJ.

EPI 70/111 ..II UJ.wykład 70/111 Możliwość doboru poszczególnych składowych w podobnym zakresie jak w PaintShopPro.. dr Rafał Kawa . Od bardzo niskich wartości współczynnika gamma .Grafika komputerowa .

dr Rafał Kawa .Grafika komputerowa . do bardzo wysokich...wykład 71/111 . EPI 71/111 .II UJ.

EPI 72/111 . dr Rafał Kawa .Grafika komputerowa .wykład 72/111 Możliwość niezależnego doboru składowych dla korelacji wad monitora.II UJ.

EPI 73/111 .Grafika komputerowa .stosowalność do ustawień systemu.II UJ. Wadą w stosunku do Pain Shop Pro jest operowanie paskami a nie siatką punktów. dr Rafał Kawa .wykład 73/111 Dobór optymalny (niewidoczny na skutek wad konwersji plików graficznych produktów Microsoft). Zaletą .

dr Rafał Kawa . EPI 74/111 .II UJ.wykład 74/111 • Karty graficzne .Grafika komputerowa .na przykładzie RIVA TNT Wygląd okna programu z szeroką gamą ustawień.

EPI 75/111 .. dr Rafał Kawa .Grafika komputerowa .wykład 75/111 Możliwość ustawienia jasności ..II UJ.

.II UJ. i kontrastu.wykład 76/111 .Grafika komputerowa . EPI 76/111 . dr Rafał Kawa ..

wykład 77/111 Składowe mogą być ustawianie niezależnie.in. Optymalny sposób ustawienia: użycie programów karty ze śledzeniem ustawień Paint Shop Pro lub Adobe Gamma. Zalety . wyróżnia sprzęt dr Rafał Kawa . Uwaga: Ustawienie stosują się do danej rozdzielczości. Uwaga: Docelowych parametrów monitory nie osiągają tuż po włączeniu ale po około 30 minutach od włączenia.możliwość ustawienia nie tylko wartości współczynników gamma ale wielu innych parametrów wraz z możliwością ich zapisania i defaultowego naczytania przy uruchamianiu systemu.sprzętowo realizujące takie parametry wyświetlania jak dobór odpowiedniego punktu bieli. ustawionej liczby wyświetlanych kolorów i częstotliwości odświeżania. Wada .Grafika komputerowa .brak obserwowalnych wskaźników ustawienia. e) Korekcja sprzętowa barw Opisane metody optymalizacji wyświetlania mogą okazać się niewystarczające dlatego stosuje się rozwiązania sprzętowe. Silicon Graphics . współczynników gamma i wielu innych parametrów . Dla zmiany dowolnego z wymienionych parametrów konieczna jest inna konfiguracja. Pierwsza możliwość to profesjonalne monitory w graficznych stacjach roboczych np.co m.II UJ. EPI 77/111 .

Podobnych urządzeń jest wiele .wykład 78/111 profesjonalny od półprofesjonalnego.Grafika komputerowa . z przewidzianą programową obsługą w ramach samego CorelDraw. Np. niewielki kolorymetr doczepiany do monitora i mierzący kolor oraz luminację monitora i pozwalający tak ustawić parametry wyświetlania by wyświetlane kolory zgadzały się z kodowaniem. EPI 78/111 . dr Rafał Kawa .II UJ. Dla monitorów komputerów klasy PC (zarówno produktów IBM jak i Apple) istnieją sprzętowe namiastki.a jedno z nich jest elementem wyposażenia profesjonalnej wersji CorelDraw'a.

II UJ. Używane w analogiczny sposób i kosztujące kilkaset dolarów.wykład 79/111 Na rynku tego rodzaju urządzeń królują urządzenia firmy X-Rite. dr Rafał Kawa . EPI 79/111 .Grafika komputerowa .

monitory 1. 15". monitor CRT (catode ray tube) a) budowa dr Rafał Kawa . 19". SVGA. 75 MHz. • Przeplot . VGA.ale nie percepuje częstotliwości wyższych niż 50 MHz.wykład 80/111 VI. EGA. • częstotliwość odświeżania .ilość punktów w poziomie i w pionie przy ustalonej liczbie kolorów . Stosowane częstotliwości to 60 MHz.ilość powtórzeń wyświetlania w czasie jednej sekundy. Sprzęt wykorzystywany w grafice komputerowej A.Grafika komputerowa . Większa rozdzielczość pozwala więcej zobaczyć .ale czyni szczegóły niewidocznymi.standardy CGA. 72 MHz.II UJ. • rozdzielczość . EPI 80/111 . 21". 25".występowanie lub brak 2. sprzęt wyświetlający .mierzona jak w odbiornikach telewizyjnych długością przekątnej ekranu . Informacje ogólne a) parametry • wielkość ekranu . XGA.14". Oko ludzkie odbiera . 17".

wykład 81/111 b) przebieg wiązki na ekranie dr Rafał Kawa .Grafika komputerowa . EPI 81/111 .II UJ.

Grafika komputerowa .wykład 82/111 c) siatki maskujace • dot trio • aperture grill . EPI 82/111 . dr Rafał Kawa .II UJ.trinitron Wprowadzona przez firmę SONY wraz ze specjalnym typem monitorów z kineskopem będącym fragmentem powierzchni bocznej walca a nie sfery.

emisji jonów) . mniejsze zmęczenia wzroku).w przypadku telewizji będącego integralną częścią przesyłanego systemu • • − promieniowanie monitora mimo bliższej odległości od urządzenia jest znacznie mniej szkodliwe niż promieniowanie telewizora.zatem zadr Rafał Kawa . EPI 83/111 .tyle że znacznie lepszej jakości − lepsza jakość monitora w stosunku do telewizora wynika z: • większej częstotliwości odświeżania (lepsza percepcja.jednakże trwałe skutki szkodliwości ich używania występują po około kilkuset latach ciągłego używania − od kilku lat WSZYSTKIE dostępne na rynku monitory są monitorami mającymi cechy monitorów LR (low radiation) i NI (non interlace) .wykład 83/111 • slotted mask • Enhanced Dot Pitch d) ergonomia i konserwacja .promieniowanie braku przeplotu .ogólne uwagi − monitor komputerowy to urządzenie analogiczne do telewizora .Grafika komputerowa . cieplnego. magnetycznego. zmniejszonej emisji promieniowania (elektrycznego. mimo większej odległości − monitory SĄ szkodliwe dla zdrowia .II UJ.

− filtry szklane niemal całkowicie chronią przed promieniowaniem (znikomym w obecnych monitorach). dr Rafał Kawa . Nie zaleca się spoglądania z dołu pod zbyt ostrym kątem. Warstwę łatwo skruszyć . Warstwa jest bardzo cienka. zatem łatwo ulega wytarciu. EPI 84/111 . Z podobnych powodów nie należy monitora dotykać.wykład 84/111 przestano wyróżniania obu cech − monitory z racji wykonania ze szkła charakteryzują się pewnym stopniem odbicia .skutecznie eliminująca wielkość odbić.jednakże skutecznie likwidują odblaski .w zakresie kąta patrzenia około 45 stopni. ale powodują bardzo duże odblaski − od kilku lat widoczna część kineskopu monitorów ma napyloną cienką warstwę anty-odblaskową .najmniejsze odbicia są przy patrzeniu w odległości od 50 cm do 1 m.II UJ.Grafika komputerowa .kosztem zmniejszonej widoczności. Ich anty-radiacyjna funkcja jest minimalna .dlatego wszelkie zabiegi związane z płynami powinny być wykonywane po całkowitym ostygnięciu monitora. Jedynym dopuszczalnym zabiegiem jest przecieranie monitora bardzo lekko nawilżoną flanelą lub irchą. przy patrzeniu na wprost lub powyżej . − sposobem radzenia sobie z odblaskami jest stosowanie siatkowych filtrów anty-odblaskowych (zarazem anty-radiacyjnych). Dlatego nie należy zmywać monitora szczotkami lub silnie działającymi płynami.

mimo iż wyłożony .nie obowiązuje na egzaminie.nie obowiązuje na egzaminie. wyświetlacz plazmowy Uwaga: materiał tego punktu . inne rodzaje technologii wyświetlających Uwaga: materiał tego punktu .II UJ. dr Rafał Kawa .mimo iż wyłożony . a) budowa b) sposób wyświetlania c) matryca aktywna 4.wykład 85/111 3. monitor ciekłokrystaliczny . 5. EPI 85/111 .Grafika komputerowa .nie obowiązuje na egzaminie.LCD Uwaga: materiał tego punktu .mimo iż wyłożony .

16 palet kolorów .dla wersji 2.jednego z pierwszych programów do obróbki bitmap na komputerach klasy IBM PC. #00.8 z dołączonymi danymi o palecie barw 3 . #00 3 kolor #03 . #AA.max x 2 współrzędna ostatniego punktu w pionie . #00. #00.mierzona w pikselach na cal stosowane palety kolorów .max y 2 2 rozdzielczość w poziomie . #FF.każda opisana trzema bajtami dla wartości R. EPI .np.8 bez dołączania informacji o palecie 4 . #AA. Obejmuje nagłówek składający się ze 128 bajtów po którym następuje faktyczne kodowanie obrazu.np. #AA.zawsze 10 (#0A) numer wersji .w dotychczasowych wersjach zawsze 1 . #AA.dla wersji 2. #FF.mierzona w pikselach na cal rozdzielczość w pionie .dla wersji 2.np.licząc od góry 2 współrzędna ostatniego punktu w poziomie . #00.min x 2 współrzędna pierwszego punktu w pionie . #AA. #AA.różnie wykorzystywana w zależności od standardu karty graficznej 3 kolor #00 . #00 86/111 #02 #03 #04 #06 #08 #0A #0C #0E #10 1 1 8 #12 48 dr Rafał Kawa .0 . #AA 3 kolor #06 . PCX Wprowadzony przez firmę ZSoft Corporation w roku 1988 dla programu PC Paintbrush .co oznacza kodowanie RLE (run-length encoding) liczba bitów kodujących pojedynczy piksel . Nagłówek w poszczególnych bajtach (opisanych wraz z numerami) zawiera: #00 #01 1 1 identyfikator twórcy (producenta) . #AA 3 kolor #04 .dla odcieni szarości i obrazów kolorowych wymiary obrazu: 2 współrzędna pierwszego punktu w poziomie .np.0 i wyższe z informacjami dotyczącymi palety sposób kodowania .np. później stosowany również w programach Ventura Publisher.Grafika komputerowa .wykład 86/111 VII.II UJ. #00 3 kolor #01 .dla wersji 3.min y . #FF 3 kolor #02 . #00.1 dla bitmap (czarnobiałych).np. 8 .5 i wcześniejszych 2 . G i B . #00.wersja dla Windows 5 . #00 3 kolor #05 .np. Systemy zapisu plików graficznych A.

Tak przetworzona linia podlega jednemu z najprostszych algorytmów kodowania.jedne stanowiące liczbę powtórzeń zasadniczych danych . Dlatego powyższa linia zostanie zakodowana jako: 11000010 #AA dr Rafał Kawa . #55 kolor #0F . #55 kolor #0B . tj. Obraz pamiętane poszczególnymi liniami . #FF.oraz właściwe dane. #55 kolor #09 .np. Powyższa linia w kodowaniu RLE zostanie zapisana jako: 2 x #AA 3 x #BB 1 x #AA 1 x #BB 1 x #99 1 x #AA W kodowaniu formatu PCX liczba powtórzeń pamiętana jest w jednym bajcie .np.wykład 87/111 3 3 3 3 3 3 3 3 3 #42 #43 #45 #46 kolor #07 . #FF kolor #0E . #FF. #FF. #AA. #55.zawsze 0 1 ilość planów kolorów .przy czym zapalone dwa pierwsze bity (najstarsze) oznaczają bajt liczby powtórzeń z zakodowaniem liczby powtórzeń na pozostałych sześciu bitach. 2 dla odcieni szarości dopełnienie zerami do liczby 128 bajtów oraz interpretacji czarno- #47 58 Wszystkie dwubajtowe dane całkowite są zapisywane w kolejności pierwszego bajtu stanowiącego mniej znaczącą wartość. #FF kolor #0A .sposób kodowania polega na umieszczeniu wszystkich składowych poszczególnych kolorów obok siebie.np. #FF kolor #0C . #FF.np.II UJ. Kodowanie RLE wyróżnia dwa rodzaje danych .np.np.których ilość w pliku jest dopełniana do najbliższej wielokrotności 8.wyjaśnienie poniżej 2 1 ilość bajtów opisujących pojedynczy plan kolorów sposób interpretacji palety: 1 dla kolorów białej. Po nagłówku następuje kodowanie zasadniczego obrazu.Grafika komputerowa . dwa kolejne piksele o składowych kolorów: |#AABBBB #AA #BB #BB zostaną zapisane w pliku jako: #AA #AA #BB #BB #BB #AA #BB #99#AA. #FF. #55. #FF 1 bajt zarezerwowany . #AA kolor #08 . Brak zapalonych dwu lewych bitów oznacza bajt danych bez powtórzeń. #55. Przy obrazie kolorowym i 8 bitach (jednym bajcie) na każdą składową RGB . #FF. #55. EPI #AABB99 #AA #BB #99 #BBAAAA #BB #AA #AA 11000011 #BB #AA #BB #99 #AA 87/111 . #AA. #55. kodowaniu RLE.np. #55. Tzn. #FF.np.np. #55. #55 kolor #0D . #55. #FF.

Grafika komputerowa - wykład

88/111

co w efekcie oznacza kodowanie: #C2 #AA #C3 #BB #AA #BB #99 #AA Z takiego sposobu kodowania wynika konieczność rozdzielania ciągów powtórzeń dłuższych niż 26=64 . Np. ciąg 68 x #AA zostanie zakodowany jako #FF #AA Zagadka: Jak to zrobić ? Rozwiązaniem jest przyjęcie reguły wypisywania pojedynczych powtórzeń (a więc bajtów #C1) dla bajtów danych o kodach większych lub równych od #C0. Dlatego ciąg danych postaci: #C0 #C0 #C0 będzie zakodowany: #C3 #C0 #C1#CD #C2 #DD #C1 #CD #C1 #C0 #CD #DD #DD #CD #C0 #C4 #AA. Innym problemem jest sposób kodowania danych powyżej wartości #C0.

B. BMP
Format wspólny dla firm Microsoft i IBM - powszechnie stosowany w produktach przeznaczonych dla maszyn klasy IBM PC, zarówno w odniesieniu do systemach operacyjnych Microsoft Windows jak i w systemie os/2 firmy IBM. Pierwsza część pliku .BMP to ogólne informacje dotyczące samego pliku obejmujące: #00 2 identyfikator pliku zawierający dane: BM dla plików obsługiwanych oprogramowaniem Microsoft Dla systemu os/2 firmy IBM identyfikatory mogą być inne i określają zastosowanie pliku. I tak: BA tablicę bitmapową wykorzystywana do wypełnień BI kolorowa zmienna ikona BP kolorowa zmienny wskaźnik myszy BC Ikona BT wskaźnik myszy #02 #06 #0A 4 wielkość pliku w bajtach - przy dużych plikach mogą wystąpić przekłamania 4 bajty zarezerwowane 4 położenie danych faktycznego obrazu w stosunku do początku pliku

Następna część pliku zawiera informacje bezpośrednio związane z obrazem i obejmuje: #0E 4 długość w bajtach właśnie opisywanej informacji - co dla komputerów używających oprogramowania Microsoftu zawsze wynosi #28 - czyli 40 bajtów. Dla plików przeniesionych z innych systemów wielkość może przyjmować różne wartości w zależności od wersji systemu. 4 liczba pikseli obrazu w poziomie
88/111

#12
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI

Grafika komputerowa - wykład

89/111

#16

4 liczba pikseli obrazu w pionie. Wartość może być ujemna - co oznacza że zasadniczy obraz nie może być skompresowany, a ponadto jest zgodny z formatem DIB który ma odwrotna kolejność zapisu linii niż BMP. 2 liczba tzw. planów obrazu (zwanych też płatami obrazu), co w pewnym stopniu można utożsamiać z ilością stron pamięci ekranu. Aktualnie zawsze wartość ta wynosi 1. 2 liczba bitów opisujących barwę pojedynczego piksela i zrazem numer pozycji palety w sytuacjach ją wykorzystujących. Dopuszczalne wartości to: 1 obrazy dwukolorowe 4 16 możliwych kolorów z palety 8 256 możliwych kolorów z palety 16 high color - 216 = 65536 możliwych wartości kolorów 24 true color - 224 = 16 777 216 możliwych wartości kolorów 32 true color 32 - 232 = 4 294 967 296 możliwych wartości kolorów 4 określenie sposobu kompresje danych właściwego obrazu - możliwe wartości to: 0 brak kompresji - najczęściej stosowane 1 kompresja nosząca nazwę rle-8 2 kompresja nosząca nazwę rle-4 3 brak kompresji - a poszczególne składowe kolorów opisane są różną ilością bitów. Stosowane przy 16 bitach na piksel oraz 32 bitach na piksel 4 wielkość właściwych danych w bajtach - zwiększona do wielokrotności czterech bajtów 4 rozdzielczość pionowa w pikselach na metr (!) 4 rozdzielczość pozioma w pikselach na metr (!) 4 liczba używanych w obrazie kolorów - ma znaczenie przy mniejszej licznie bitów na piksel 4 liczba ważnych kolorów - pozostałość po ograniczeniach sprzętowych i sytuacjach gdy nie wszystkie kolory były możliwe do wyświetlenia. Może też służyć określeniu ile kolorów wystarcza do poprawnego wyświetlenia. Wartość 0 lub wartość równa liczbie kolorów oznacza iż wszystkie są ważne. Stosowanie liczby ważnych kolorów wymusza umieszczenie kolorów ważniejszych na początku palety

#1A

#1C

#1E

#22 #26 #2A #2E #32

#36 n *4 specyfikacja używanej palety kolorów - a ilość kolorów w palecie jest determinowana ilością bitów opisującą pojedynczy piksel. Dla rysunku ściśle bitmapowego (1 bit na piksel) paleta liczy dwa kolory, dla 4 bitów na piksel 16 kolorów itd. Przy używaniu True Color palety brak. Każdy kolor w palecie opisany jest czwórka bajtów - przy czym pierwszy bajt opisuje wartość koloru niebieskiego, drugi zielonego, trzeci czerwonego - co oznacza odwróconą kolejność w stosunku do modelu RGB. Czwarty bajt koloru palety jest zawsze bajtem zerowym. Po określeniu palety zapisany jest zasadniczy obraz. Pamiętany jest liniami w kolejności od dołu rysunku (inaczej niż w formacie PCX), i do prawej do lewej. Ilość bajtów
dr Rafał Kawa - II UJ, EPI 89/111

Grafika komputerowa - wykład

90/111

opisujących pojedynczą linię wynika z ilości pikseli przemnożonych przez ilość bitów na piksel i jest wyrównany do wielokrotności czterech bajtów. Kolorowanie poszczególnych pikseli zależy od ilości bitów na piksel, stosowanej palety oraz sposoby kodowania. I tak: Przy jednym bicie na piksel - bit 0 oznacza pierwszy kolor palety, bit 1 oznacza piksel koloru takiego jak drugi z kolorów palety. Przy 4 bitach na piksel każdy bajt opisuje dwa piksele - i wartość na połówce bajtu oznacza numer koloru z palety. Np. wartość #22 #0B oznacza dwa kolejne piksele koloru o numerze 2, piksel koloru pierwszego (o numerze 0) i piksel koloru o numerze 11. Przy 8 bitach na piksel każdy bajt jest wprost zapisem numeru koloru z palety. Przy 16 bitach na piksel - na skutek niepodzielności liczby 16 na 3 i niemożności stosowania palety kolorów (byłaby zbyt duża) - przy braku kompresji stosuje się uporządkowanie bitów dla poszczególnych kolorów. Dwa bajty opisujące piksel odwzorowują składowe RGB w proporcjach 5-5-5. Bity najmniej znaczące (prawe) odpowiadają składowej niebieskiej (dla wyznaczenia wartości stosowana jest maska #001F), kolejne pięć bitów (idąc od prawej do lewej) odpowiada za zieloną wartość składową (maska #03E0) i następne za składową czerwoną (maska #7C00). Jak widać najstarszy bit nie jest wykorzystywany. Stosowane jest też kodowanie 5-6-5 - gdzie dla składowej zielonej przewidziano o jeden bit więcej - a odpowiednie maski mają postać - #001F, #07E0 i #F800. Powyższe zależności implikują trudności w zapisie BMP z użyciem 16 bitów na piksel - dlatego wiele programów wyklucza podobną możliwość. Przy 24 bitach na piksel każda trójka bajtów opisuje składowe RGB - zatem pierwszy bajt to wartość składowej czerwonej, druga to składowa to kolor zielony a trzecia składowa opowiada za kolor niebieski. Przy 32 bitach na piksel pojawia się podobny problem niepodzielności liczby 32 przez trzy. Dlatego przy braku kompresji stosowane są maski #000000FF dla koloru niebieskiego, #0000FF00 dla koloru zielonego i #00FF0000 dla czerwonego. Jak widać odpowiada to 24 bitom na piksel i podobnie jak przy 16 bitach na piksel wiele programów nie przewiduje obsługi 32 bitów dla pojedynczego piksela. Kodowanie RLE-8 jest specyficzną wersją kodowania RLE. Obejmuje dwa sposoby zapisu - zwane kodowanym i absolutnym - i oba mogą wystąpić jednocześnie. W przypadku trybu kodowanego każda para bajtów jest interpretowana jako liczba powtórzeń (pierwszy bajt pary) i powtarzana dana (drugi bajt). Tryb absolutny rozpoczynany jest bajtem zerowym po którym musi nastąpić bajt o wartości wyższej lub równej #03 - co oznacz liczbę kolejnych nie zakodowanych bajtów. Sekwencję trybu absolutnego kończy bajt zerowy. Zarówno dla trybu kodowanego jak i absolutnego szczególne znaczenie ma bajt zerowy - i tak w przypadku gdy pierwszy bajt wynosi #00 znaczenie kodowania zależy od wartości następnego bajtu ograniczonej do wartości 0, 1, lub 2. Wartość 0 (czyli dwa zerowe bajty po sobie) oznaczają koniec opisywanej linii, wartość 1 oznacza koniec pliku. Sekwencja bajtów #00 i #02 wymaga kolejnych dwu bajtów określających ile bajtów rysunku należy ominąć w pionie i w podr Rafał Kawa - II UJ, EPI 90/111

pierwszy bajt mniej znaczący (LSB low (least) significient byte) 2 wysokość obrazu w pikselach .w praktyce wyłącznie litera a (#61) 2 szerokość obrazu w pikselach . dr Rafał Kawa .opracowany w roku 1987 przez firmę CompuServ Incorporated dla serwisów on-line.: #00 #04 #10 #20 #30 #40 #00 oznacza środkową sekwencję .takich jak przeplot oraz transparentność . sygnaturę pliku #00 #03 #05 #06 #08 #09 3 identyfikator pliku . Kodowanie RLE-4 ma analogiczną interpretację trybu kodowanego i absolutnego .pierwszy bajt mniej znaczący (LSB) 1 bajt flag obrazu . Dla przykładu . GIF Graphics Interchange Format . które w tej sytuacji ustawione są na zero . przy czym ominięte bajty przyjmują wartości zerowe.znaki GIF (#47 #49 #46) 2 identyfikator wersji . Użyta wcześniej sekwencja: #03 #34 #06 #02 ma tym razem interpretację: 3 4 3 0 2 0 2 0 2. #10 #20 #30 #40.II UJ.a różnica polega na wymuszaniu w jednym bajcie pary wartości. Ogólna postać pliku .niezwykle ważny ! .sekwencja bajtów: #03 #34 #06 #02 oznacza w trybie kodowanym sekwencję: #34 #34 #34 #02 #02 #02 #02 #02 #02.wykład 91/111 ziomie.o układzie bitów: x ••• • ••• 2. święcący triumfy w latach dziewięćdziesiątych wraz z rozwojem internetu i WWW. Oznacza to zarazem. Sekwencja pięciu bajtów kodowanych w trybie absolutnym. 1 globalna tabela barw będzie wykorzystywana i jej opis będzie umieszczony po następnych dwu bajtach.a w nowszych wersjach prostą animowalność.w praktyce funkcjonują jedynie standardy 87 i 89 (#38 #37 i #38 i #39) 1 identyfikator formatu danych .w planach tożsamy z numerem roku . że występujący dalej kolor tła będzie miał znaczenie. Poprzednio użyta jako przykład trybu absolutnego sekwencja czterech bajtów będzie zakodowana: #00 #08 #10 #20 #30 #40 #00 C.GIF składa się z części obejmujących: 1. np. opis globalnych parametrów obrazu określenie wykorzystywania globalnej tabeli barw. EPI 91/111 .przy czym drugi bajt przesunięcia w przypadku plików BMP ma zawsze wartość 1 z racji reprezentowania linii pikseli. Zawiera wiele nowatorskich rozwiązań niezwykle użytecznych we wspomnianych dziedzinach . Sekwencja #00 #02 #12 #01 oznacza ominięcie 18 bytów w poziomie i jednego bajtu w pionie.tzn.Grafika komputerowa .

Wartość 000 oznacza 0+1 czyli jeden bit i 21 kolorów itd.Grafika komputerowa . co oznacza 21=2 kolory..zarazem liczba bitów przeznaczonych na kolor piksela. #0A #0B 1 numer koloru tła 1 współczynnik aspektu ekranu .II UJ. x x x • • • • liczba określająca ile bitów będzie przeznaczone na określenie liczby kolorów. Przy wartości różnej od 0 stosuje się wzór: współczynnik wyświetlany = ( współczynnik z pliku + 15 ) / 64 mogący mieć znaczenie przy wyświetlaniu zmniejszonego lub zwiększonego obrazu . 3. Uwaga: w przypadku stosowania domyślnej tabeli barw jest nią nie domyślna tabela barw przeglądarki (zwana CLUT . Wartość wynika z liczby bitów plus 1. globalna mapa kolorów . aż do 111 co oznacza 7+1=8 czyli 28=256 kolorów palety i jeden bajt na każdy piksel. Podobnie bitowa wartość 011 wynosi 3.przy wartości 0 oznaczający stosunek szerokości do wysokości piksela jako 1:1.color lookup table) ale domyślna tabela systemu. #0C 1 wartość red koloru palety o numerze 0 1 wartość green koloru palety o numerze 0 1 wartość blue koloru palety o numerze 0 1 wartość red koloru palety o numerze 1 1 wartość green koloru palety o numerze 1 1 wartość blue koloru palety o numerze 1 92/111 #0C + 3 dr Rafał Kawa .wykład 92/111 • • • 0 globalna tabela barw NIE będzie wykorzystywana.zapalenie bitu ozna••• x ••• cza iż kolory w palecie są posortowane z umieszczeniem ważniejszych kolorów na początku listy barw palety . wartość 0 oznacza iż używane będzie 0+1 bitów. określenie posortowania palety . W przypadku braku lokalnych palet barw lub wykorzystywaniu numerów kolorów wykorzystywana jest domyślna tabela barw. Np.co ma znaczenie przy wyświetlaniu obrazu z ograniczoną sprzętowo liczbą wyświetlanych kolorów. Oznacza to że poszczególne fragmenty obrazu mogą posiadać lokalne palety barw.ciąg trzybajtowych sekwencji liczący tyle elementów ile określono kolorów w globalnych parametrach pliku. co oznacza 3+1=4 bitów czyli 24=16 wykorzystywanych kolorów palety.szczególnie w zastosowania związanych z WWW. EPI . • • • • x x x liczba kolorów globalnej palety . Wartość bitowa 111 wynosi 7 co oznacza maksymalną liczbę 7+1=8 bitów na określenie pojedynczego kolor palety .czyli 28=256 dostępnych kolorów palety.

o strukturze analogicznej do globalnej palety kolorów ..znaczenie analo• • x •• • • • giczne jak dla palety globalnej zarezerwowane .. bloki fragmentów obrazu lub bloki rozszerzeń .składa się z trzech części: .Grafika komputerowa .wykład 93/111 .tożsamy z liczbą bitów opisujących pojedynczy piksel powtarzalna sekwencje opisów linii obrazu obejmujące: 1 liczba bajtów kodu pierwszej sekwencji kod pierwszej sekwencji kodowanej algorytmem LZW 1 liczba bajtów kodu drugiej sekwencji dr Rafał Kawa ..wykorzystywana będzie paleta globalna lub domyślna systemowa • x • •• • • • flaga przeplotu ..właściwych danych fragmentu obrazu .. aż do 111 co oznacza 7+1=8 czyli 28=256 kolorów palety.pamiętanych w liniach poziomych od lewej do prawej i od góry do dołu w blokach nie przekraczających 255 pikseli.o znaczeniu poszczególnych bitów: x • • • • • • • flaga wykorzystywania lokalnej palety kolorów 1 lokalna paleta będzie wykorzystywana .linie obrazu wyświetlane: 1 z przeplotem 0 bez przeplotu flaga sortowania kolorów palety .. a) blok obrazu . green.jej opis umieszczony będzie tuż po opisywanym deskryptorze bloku obrazu 0 Brak lokalnej palety kolorów . i kolejne opisy następnych kolorów lokalnej palety .lokalnej palety kolorów .#2C 2 pozioma współrzędna lewego górnego piksela bloku w stosunku do całego obrazu 2 pionowa współrzędna lewego górnego piksela bloku w stosunku do całego obrazu 2 poziomy rozmiar bloku 2 pionowy rozmiar bloku 1 bajt flag deskryptora bloku . EPI 93/111 .. Wartość 000 oznacza 0+1 czyli jeden bit i 21 kolorów itd... 4.oznaczający minimalną wielkość słownika wykorzystywanego w algorytmie kompresji LZW wykorzystywanym do kodowanie obrazu .co oznacza ciąg trzybajtowych sekwencji liczący tyle elementów ile określono kolorów w deskryptorze bloku obrazu 3 wartości red.deskryptora bloku obejmującego: 1 nagłówek deskryptora bloku .II UJ. green.mogące występować w dowolnej liczbie i w dowolnej kolejności. . blue koloru palety o numerze 1 . . Na opis obrazu składają się: 1 kod inicjujący .zawsze 00 • • • xx • • • • • • • • xxx liczba kolorów lokalnej palety. i kolejne opisy następnych kolorów głównej palety . blue koloru palety o numerze 0 3 wartość red.

. i w zależności od użytej funkcji (oznaczonej kodem we właściwym polu) mogą opisywać specjalne parametry systemu.#21 1 kod funkcji .#21 1 kod funkcji ... kolejne sekwencje linii obrazu .. Dobrze zdefiniowane i powszechnie używane są cztery funkcje o następującej strukturze i kodach: .przy czym pierwszy bajt sekwencji określa liczbę faktycznych znaków.obejmujący: #xx + #00 #xx + #01 #xx + #02 #xx + #03 #xx + #05 #xx + #07 #xx + #09 #xx + #0B #xx + #0C #xx + #0D #xx + #0E 1 nagłówek deskryptora bloku .wykład 94/111 kod drugiej sekwencji kodowanej algorytmem LZW .zawsze 0 b) bloki rozszerzenia obejmują w swojej strukturze: 1 nagłówek deskryptora bloku .blok wyświetlania tekstu .blok wyświetlania . kart graficznych. 1 terminator sekwencji bloku obrazu ..Grafika komputerowa . EPI 1 nagłówek deskryptora bloku .#01 1 wielkość bloku w bajtach . szczególne informacje związane z obrazem lub jego fragmentem.w tym przypadku zawsze 12 (#0C) 2 położenie w poziomie pierwszego znaku pierwszej linii tekstu na ekranie głównym mierzony w pikselach 2 położenie w pionie pierwszego znaku pierwszej linii tekstu na ekranie głównym mierzony w pikselach 2 szerokość całego bloku tekstowego w pikselach 2 wysokość całego bloku tekstowego w pikselach 1 szerokość komórki pojedynczego znaku tekstu mierzona w pikselach 1 wysokość komórki pojedynczego znaku tekstu mierzona w pikselach 1 kolor barwy tekstu 1 kolor tła tekstu Po tak określonym nagłówku następują sekwencje linii bajtów tekstu w porcjach od 1 do 255 znaków .249 (#F9) 94/111 .najpowszechniej wykorzystywana funkcja o strukturze: #xx + #00 #xx + #01 dr Rafał Kawa ..#21 1 jednobajtowy kod funkcji powtarzalne sekwencje danych zależnych od kodu funkcji 1 liczba bajtów danych pierwszej sekwencji dane pierwszej sekwencji 1 liczba bajtów danych drugiej sekwencji Dane drugiej sekwencji . Sekwencja rozszerzenia tekstowego kończy się bajtem o wartości 0..II UJ.. 1 terminator bloku rozszerzenia Bloki rozszerzeń opisują dodatkowe informacje związane z procesem wyświetlania. kolejne sekwencje danych ..

stosowane dla komunikatów o braku przenaszalności 001 polecenie niezmieniania obrazu przy odświeżaniu całości ekranu (strony www) 010 odświeżenie tła obrazu 011 odświeżenie obrazu • • • • • • x • flaga wymogu oczekiwania na reakcję użytkownika przed odświeżeniem obrazu • • • • • • • x wskaźnik transparencji obrazu 2 wielkość opóźnienia wyświetlania w milisekundach 1 numer koloru interpretowanego jako transparentny 1 bajt terminatora bloku .#21 1 kod funkcji .blok aplikacji obejmuje: #xx + #00 #xx + #01 #xx + #02 #xx + #03 #xx + #0B 1 nagłówek deskryptora bloku .Grafika komputerowa .wartość 0 Teoretycznie liczba analogicznych sekwencji jest dowolna .przy czym pierwszy bajt określa liczbę faktycznych danych.).blok komentarza . .255 (#FF) 1 wielkość bloku w bajtach .ale interpretacji podlega tylko blok rozszerzenia umieszczony przed blokiem danych. linia 10 itd. Ostatnia część zajmując połowę linii obrazu wyświetla dr Rafał Kawa . EPI 95/111 .#21 1 kod funkcji .w tym przypadku zawsze 4 1 flaga określająca parametry wyświetlania xxx • • • • • bity zarezerwowane • • • xxx • • 000 nieokreślone . 20 itd.bajt o wartości #3B W przypadku obrazów z przeplotem cały obraz jest podzielony na cztery nierówne części o proporcjach w zaokrągleniu wynoszących 1:1:2:4 całości obrazu.II UJ. Trzecia część zajmuje czwartą część całości obrazu i wyświetla co czwartą linię obrazu począwszy od linii 2 (następnie linia 6.254 (#FE) Po tak określonym nagłówku następują sekwencje linii bajtów komentarza w porcjach od 1 do 255 znaków . 5. Sekwencję bloku aplikacji kończy bajt o wartości 0.przy czym pierwszy bajt sekwencji określa liczbę faktycznych znaków komentarza.w tym przypadku zawsze 11 (#0B) 8 identyfikator rodzaju zastosowania 3 kod weryfikacji Za tak określonym nagłówkiem następują sekwencje linii danych aplikacji w porcjach od 1 do 255 znaków . Pierwsza część obejmuje ósmą część obrazu i wyświetla co ósmą linię obrazu rozpoczynając od wiersza 0 (następnie wiersz 8. . zakończenie pliku 1 terminator całego pliku GIF . Sekwencja bloku komentarza kończy się bajtem zerowym.). 16. itd.).o strukturze: #xx + #00 #xx + #01 1 nagłówek deskryptora bloku .wykład 95/111 #xx + #02 #xx + #03 #xx + #04 #xx + #06 #xx + #07 1 wielkość bloku w bajtach . Druga część również wyświetla co ósmą linię obrazu począwszy od linii 4 (następnie linia 12.

Transformowany blok zajmuję większą liczbę bajtów z racji konieczności pamiętania wartości rzeczywistych.co jest wynikiem m. Transformata opisana jest stosunkowo złożonym wzorem. 2. wymagającym dla pojedynczego piksela przeliczenia wartości całego transformowanego fragmentu. Kodowanie obrazu przebiega w czterech etapach. Przeliczenie składowych wartości piksela odbywa się poprzez zastosowanie wzoru: Y  + 0. w wersji trzyliterowej dla DOS-a a później dla systemów operacyjnych Microsoftu.II UJ. zaś składowe Cb i Cr są przybliżeniem chromatyczności .8138   B   r     Tak przeliczone piksele obrazu rozdzielane są na trzy osobne obrazy wg składowych Y.1148   R   Cb  =  .3313 + 0.podlegających znacznej kompresji. Uwaga: Istotnie wykorzystywane w formacie GIF algorytm kompresji LZW (kompresja słownikowa o zmiennej długości słownika) nie został omówiony.czyli np. Tym samym przy założeniu jednobajtowych składowych na poszczególną składową koloru RGB każda ze składowych chromatycznych pozwala zaoszczędzić połowę zajętości pliku .co oznacza duże obszary o jednakowych lub porównywalnych wartościach . Szybka transformacja DCT Każdy z przekodowanych płatów jest poddawany dyskretnej transformacie kosinusowej (discreete cosinus transform .5870 + 0.dlatego osobno przeliczane są bloki o rozmiarze 8x8 pikseli jako optimum szybkości przeliczania w połączeniu z wiernością odwzorowania.bez zauważalnych strat obrazu.wykład 96/111 co drugą linię obrazu począwszy od linii drugiej (o numerze 1 licząc od 0).DCT). w której istotne wartości skupione są w mniejszej liczbie punktów . Dlatego przekodowanie kolorów w pierwszym kroku polega na konwersji układu RGB do układu YCbCr .299 + 0.skąd nazwa FDCT.w którym składowa Y jest przybliżeniem jasności (luminancji).0. Z założenia przewidziany dla obrazów o łagodnych przejściach wartości pomiędzy pikselami . D.w wersji czteroliterowej wprowadzona dla maszyn unixowych. Opcjonalne przekodowanie kolorów Zgodnie z wcześniejszymi informacjami dotyczącymi percepcji barw oko ludzkie jest znacznie czulsze na zmiany jasności niż na zmianę koloru . Zaletą transformaty kosinusowej jest przetworzenie wejściowego obrazu do postaci. Cb i Cr .500 − 0.Grafika komputerowa . dla fotografii naturalnych obiektów. Stosowana do całego obrazu wymagałaby wielokrotnego przeliczenia każdego piksela . EPI 96/111 . dr Rafał Kawa . wielokrotnie stosowaną funkcję cosinus i kilka innych elementów.in. większej liczby pręcików w stosunku do ilości czopków.z największym udziałem składowych niebieskiej i czerwonej.5000   G  C   + 0. JPG (JPEG) Nazwa pochodzi o skrótu Joint Photographics Experts Group .przy czym składowe chromatyczne są uśredniane wg wartości czwórki pikseli 2x2.168 − 0. 1.4187 − 0. realizowanej poprzez szybkie algorytmy .

4. Kompresja Huffmana Przetworzony w ten sposób obraz jest kompresowany z użyciem algorytmu kompresji Huffmana . Dla wykorzystania efektu wynikającego z transformaty DCT obszary kodowane są wg strategi ZigZag. Kwantyzacja.niezależnie od wejściowego obrazu zawsze daje obraz w przybliżeniu podobny do powyższego lewego obrazu.co wymusza obszary o dużej liczbie podobnych pikseli. co w przypadku dyskretnym oznacza prawy obrazek. Duża kompresja oznacza niewielką liczbę podziałów . 3.II UJ.czyli niewielką liczbę możliwych wartości . Najbardziej stratny element zapisu pliku w formacie JPG .wykład 97/111 Transformacja kosinusowa w przypadku ciągłym .czyli algorytmu o statycznym słowniku i kodzie zależnym od częstości występowania elementu słownika.Grafika komputerowa .oznaczający podzielenie każdej wartości wynikające z transformacji przez współczynnik kompresji z zaokrągleniem wyniku do liczby całkowitej . dr Rafał Kawa . EPI 97/111 . Pismo.odpowiadającej ostatecznej wartości.

proporcji.powstało pismo wyrazowe. proste znaki. Univers czy Garamond). grecki. B. z pisanego kapitelu kursywa (italic) minuskuła . antykwa linearna(groteska). symbole .kamienie. rysunki.II UJ.antykwy renesansowe.. EPI 98/111 . szwabacha i fraktura). . wersalik). .wykład 98/111 VIII.znaki pamięciowe . pismo bezszeryfowe oraz egipcjanka (również jednoelementowe z szeryfami). niezależnych od stopnia i odmiany pisma.wyłącznie duże litery (majuskuła. . rotunda.styl romańskie i germański. barokowe i klasycystyczne. kroje reklamowe i ozdobne.przełom XIX i XX .kamień i drewno . średniowieczu -. pismo jednoelementowe. właściwościach optycznych itp. koniec XV w. fenicki.lata osiemdziesiąte XX w.Chiny w VI w. alfabetyczne . Pismo w sensie drukarskim jest to pismo utrwalone na nośniku.Grafika komputerowa .druk stronicowy .możliwość wytworzenia dowolnej liczby stempli . .kroje gotyckie (tekstura. . Rozwój i rodzaje krojów pisma łacińskiego kapitel rzymski . kapitel. Każdy krój pisma posiada swoją nazwę (na przykład Helvetica. Historia pisma . Sposoby utrwalania pisma .czcionek. Krój pisma Charakterystyczny obraz pisma drukarskiego o jednolitych cechach graficznych: rytmie.alfabety .rok 1440 Johann Gensfleisch z Moguncji (Gutenberg) . Typografia i liternictwo A.e.małe litery. łaciński Czcionka Stempel z wizerunkiem (oczkiem) litery służący do jej odbicia na podłożu. n.starosemicki. Podstawowe informacje Pismo.pisanki. Zespół znaków przyjęty przez określoną grupę ludzką umożliwiający widzialne i/lub trwałe Zespół znaków przyjęty przez określoną grupę ludzką umożliwiający widzialne i/lub trwałe przedstawienie myśli i mający to samo znaczenie dla wszystkich jej członków. kroje "antyestetyczne" - dr Rafał Kawa . 800 roku powstała minuskuła karolińska . podlegającą wraz z samym krojem ochronie prawnej.Włochy .antykwa XVIII i XIX w. sylabowe.

Grafika komputerowa . EPI 99/111 .II UJ.wykład 99/111 dr Rafał Kawa .

24 punkty dwuśrednian .48 100/111 dr Rafał Kawa . System Pica ("picas.czyli o wielkości 8 punktów typograficznych punktów punktów tekst z czcionką o wielkości borgis . points") .czyli o wielkości 7 punktów typograficznych punktów tekst napisany czcionką o wielkości petit .wielkość 14 punktów punktów Czcionka tercja .wielkość 20 punktów półkwadrat .32 konkordans .2169 mm 1 point (punkt amerykański) = 1/12 pica = 0.28 punktów dwutercja .36 kwadrat 48 punktów kwadrat .Europa bez Wielkiej Brytanii 1 point = 1/2660 m .Grafika komputerowa .czyli o wielkości 4 punkty typograficzne 20 punktów 24 punktów 28 punktów 32 punktów 36 punktów dwugarmont .3759 mm 3.czyli o wielkości 9 punktów typograficznych punktów tekst z czcionką garmont .wykład 100/111 C.2333 mm 2.czyli o wielkości 5 punktów typograficznych punktów tekst napisany czcionką o wielkości nonparel . EPI .3514 mm PostScript 1 point = 1/72 cala = 0. System Didota ("points") .wielkości 10 punktów typograficznych punktów czcionka średnian . Wielkości pisma brilant diament perl nonparel kolonel petit borgis garmont cycero średnian tercja dwugarmont półkwadrat dwuśrednian dwutercja konkordans 3 4 5 6 7 8 9 10 12 14 16 punkty punkty tekst napisany czcionką o wielkości pearl .czyli o wielkości 10 punktów typograficznych punktów tekst czcionką cycero .II UJ.0.czyli o wielkości 6 punktów typograficznych punktów tekst napisany czcionką o wielkości kolonel .czyli o wielkości 3 punkty typograficzne tekst napisany czcionką o wielkości diament .wielkość 16 punktów tekst napisany czcionką o wielkości brilant . Miary typograficzne 1.USA i Wielka Brytania drukarski 83 pica = 35 cm 1 pica = 4.3528 mm 1 pica = do 1/6 cala = 4.

Justyfikacja równa stopniowi pisma.to jednostka równa stopniowi pisma w danym tekście . a linią akcentów wiersza następnego dr Rafał Kawa . a w zastosowaniach komputerowych szerokości litery „M” w bieżącym kroju.wielkość czcionki Interlinia Odległość pomiędzy linią dolną jednego wiersza.dolna krawędź rysunku małych liter minuskułowych z wydłużeniami dolnymi – górna .dolna krawędź dużych liter majuskułowych i małych liter bez wydłużeń – średnia .górna krawędź małych liter bez wydłużeń – akcentów . Firet.Grafika komputerowa . Linie pisma – dolna . długości. kerning 1.górna krawędź rysunku dużych liter i z wydłużeniami górnymi małych liter – podstawowa . Linie pisma.połowa Em D.wykład 101/111 4. − En . Em.górna krawędź znaków akcentów . − Em . EPI 101/111 .II UJ.często wynosząca je- den firet.ogólnie dodatkowych Potocznie . En − firet .podstawowa linia pisma Stopień pisma Odległość miedzy liniami górna i dolna .

Odmiany kroju pisma.zależna od długości słowa OHamburgefonsz w stopniu 10 p • bardzo wąskie (extra condensed) . demi) .powyżej 0.0 cm • normalne .85 mm • bardzo grube (extra bold.2 do 0. heavy) . Tracking Zmniejszanie odstępu międzyliterowego wraz ze wzrostem stopnia pisma.5 do 4.5 firetu).poniżej 2.powyżej 4 cm – nachylenie • proste.25 firetu.3 mm • zwykłe (regular.4 mm • półgrube (semibold.od 0.6 mm • grube (bold) . book) .0 do 3. • bardzo cienkie (extra light) .dodatni lub ujemny.0 cm • bardzo szerokie (extra wide) .od 0. – grubość .5 cm • szerokie (extended).5 cm • wąskie (condensed) .poniżej 0.od 0.6 do 0.od 0. dr Rafał Kawa . Nie więcej niż 0. do 3.od 2.wielkość wyliczana na podstawie pierwszej pionowej kreski litery n stopnia 10p. wynosi 1/3 firetu. normal.2 mm • cienkie (light) . • pochyłe w prawo .od 3. rodzina pisma Odmiana kroju pisma Różnicuje pisma jednego kroju ze względu na grubość. oblique.3 do 0.75 firetu i nie mniej niż 0. W tekstowych o których szerokości litery „a” (0. EPI 102/111 .4 do 0.85mm – szerokość .Grafika komputerowa . szerokość i pochylenie.5 do 3.italic.II UJ. E.wykład 102/111 Leading Odległość pomiędzy liniami pisma kolejnych wierszy Odstęp linii pisma Suma interlinii i stopnia pisma Kerning Odstęp pomiędzy literami czcionki .

Grafika komputerowa . .Kreska ukośna: kreska nachylona w stosunku do linii pisma dr Rafał Kawa .II UJ.Światło wewnętrzne znaku: powierzchnia między kreskami znaku. otwarta lub zamknięta kreska litery.Kreska cieniująca: kreska litery o zmiennej grubości.wykład 103/111 • pochyłe w lewo .Kreska cienka: kreska o mniejszej grubości od kreski głównej litery dwuelementowej. Elementy budowy znaków pisma 1. . EPI 103/111 . .Wydłużenie dolne: część litery tekstowej lub wersalikowej znajdująca się poniżej podstawowej linii pisma i stykająca się z dolną linią pisma. .Kreska pozioma: kreska równoległa do linii pisma. . .Wydłużenie górne: część litery tekstowej znajdująca się powyżej linii środkowej i stykająca się z górną linią pisma.Kreska główna: grubsza kreska litery dwuelementowej.backslant.Łuk: zaokrąglona. Rodzina kroju pisma Zbiór wszystkich odmian jednego kroju pisma. . F. Litery Podstawowe . .Kreska pionowa: kreska prostopadła do linii pisma. .

Szczególne znaki pisma 1. a) Standardowe . Ligatury Odrębne traktowanie połączenia dwu liter. Szeryfy Jednolite zakończenia kresek liter niektórych krojów pism 3. ffi. ffl dr Rafał Kawa .wykład 104/111 2. Cyfry Cyfry zwykłe Cyfry nautyczne (mediewalowe) G.Grafika komputerowa .fi.II UJ. EPI 104/111 .

Abrewiatury Pojedyncze znaki zastępujące ciągi liter dr Rafał Kawa . ct c) Ligatury estetyczne 2. b) Ligatury historyczne .wykład 105/111 polskie łł Niewstawianie ligatur jest błędem. sk. EPI 105/111 . ck.ae.Grafika komputerowa .II UJ.

vector font) .pliki PFB. PFM i AFM) oraz TrueType (autorstwa Apple i Microsoft .II UJ.Adobe i Microsoft . Pismo a komputery A. OpenType .połączenie Type 1 i TrueType B.pamiętanie konturu każdego znaku w postaci parametrów wzorów. Type 1 (Adobe -. dr Rafał Kawa .wykład 106/111 IX. druk od 300 do 1200 dpi Różne czcionki w realizacji komputerowej zbliżają się do siebie.rozdzielczość ekranu 72 lub 96 dpi .pliki TTF). Font Nośnik pisma zakodowany w postaci cyfrowej – rastrowe (bitmapowe) . EPI 106/111 . Realizacja ekranowa i drukowana fontu .Grafika komputerowa .dla każdego znaku mapa bitowa – wektorowe (skalowalne.

Sposoby rozwiązania Litera z pikselami wybranymi ze środka obrysu Litera z większą i jakąkolwiek częścią wspólna dr Rafał Kawa . EPI 107/111 .wykład 107/111 Przyczyna .II UJ.Grafika komputerowa .niemożność dokładnego odwzorowania C.

Hints System „podpowiedzi” (ang.ręczna zamiana matematycznego opis znaku (znalezienie może być długotrwale) Znak kroju TrueType bez „podpowiedzi”. Specjalnie dopracowany znak z zaawansowanym systemem „podpowiedzi” ESQ.II UJ. Znak kroju TrueType z systemem „podpowiedzi”. hints) . EPI 108/111 .Grafika komputerowa . dr Rafał Kawa .wykład 108/111 Wersja optymalna 1.

Georgia.wykład 109/111 TrueType ESQ (ang. Firma Monotype Typography Itd. EPI 109/111 . Pierwsze fonty czysto komputerowe .Verdana.II UJ.stworzyła fonty dla Microsoft. . Enchanced Screen Quality). Trebuchet.Grafika komputerowa . dr Rafał Kawa .od 100 lat opracowująca fonty .. Antyaliasing (wygładzanie) Wygładzający krawędzi obiektów schodkowych w obrazach bitmapowych poprzez wprowadzanie pikseli o mniejszym nasyceniu i jasności niż piksele obiektu. charakteryzujace się czytelnością i przeznaczone wyłącznie dla ekranów komputerów. 2.

Polskie ogonki − Pierwsze polskie czcionki .Grafika komputerowa .Adama Jerzego Półtawski.dowolność pozostawiona zachodnim producentom lub polskim amatorom Garamond (AdiTech) Gatineau (Corel) Garamond (Microsoft) ITC Garamond (URW++) ITC Garamond book Stefan Szczypka STR Humanist 521 BT ultra bold (Bitstream) Humanist521PL ultra bold (Kuba Tatarkiewicz.Antykwa Toruńska . STR) dr Rafał Kawa .Zygfryd Gardzielewski.wykład 110/111 D. EPI 110/111 . − Po wojnie . ThETA) Gill Sans extra bold (Stefan Szczypka. Antykwa Półtawskiego .II UJ.Ośrodku Pism Drukarskich z Zakładów GrafMasz w Warszawie − Polskie czcionki komputerowe .

Rrozszerzenie formatu TrueType. Zawierają Unicode.ale dostępne maksymalnie 256. OpenType Najnowszy format fontów. informacje na temat nazwy kroju pisma. Bez możliwości obsługi wielu języków 2. seria rekurencyjnych tabel opisujących inny aspekt fontu. Plik binarny (. Plik metryczny (. Dane metryczne i kerning fontów TrueType zapisane są w kilku osobnych tabelach. Zawiera ligatury.afm) zawiera informacje o rozmiarach znaków oraz kerningu Zawierają dowolną liczbę znaków . anti-aliasing i inne aspekty techniczne. 1996 . projektanta. dr Rafał Kawa .umowa Adobe i Microsoft.szybsze kreślonie. Kontuy przy pomocy krzywych Béziera drugiego stopnia. stanu autorskoprawnego i licencyjnego fontu itp. Wojna fontów 1. TrueType (Microsoft) Bardziej skomplikowany .Grafika komputerowa . Type 1 (Adobe) Dwa pliki metrycznego i binarnego. EPI 111/111 .II UJ. 3.wykład 111/111 E. b-splines. kontury Type 1. Specjalna tabela CFF zawierająca m.pfb) zawierając dane o kroju pisma (krzywymi Béziera trzeciego stopnia) i rozmieszczeniu hintów. Podstawowym zestawem znaków stosowanym w OpenType jest Unicode. wiele tabel dodatkowych. Jeden plik. tzw.in.więcej możliwości. Prostszej matematycznea formuła . opisujących hinting.