O wolności chrześcijańskiej ks.

dr Marcin Luter Wielu ludziom wiara chrześcijańska wydawała się sprawą prostą, tote wielu z nich zalicza ją do zalet mało istotnych. Czynią tak, poniewa nie mogą się nią wykazać, ani nigdy nie zakosztowali jej mocy. Tymczasem zaś nie mo e się zdarzyć aby ten, kto nigdy nie zakosztował jej ducha, gdy napierają uciski, dobrze o niej pisał lub dobrze zrozumiał to, co nale ycie i właściwie było o niej napisane. Kto zaś choćby tylko niewiele z niej zakosztował, nie mo e powstrzymać się od tego, by o niej nie pisać, nie mówić, nie myśleć, nie słuchać. Jest ona ywym źródłem wytryskującym ku ywotowi wiecznemu (Jan 4,14). Ja zaś, chocia nie mogę się pochlubić posiadaniem jej w obfitości, gdy wiem, jak niewiele jej posiadam. Spodziewam się jednak, i miotany wielkimi i rozmaitymi pokuszeniami, osiągnąłem ju niejedną kroplę wiary i mogę, je eli ju nie powabniej i wytworniej, to z pewnością dokładniej o niej mówić, ni rozprawiali dotąd owi uczeni, bystrzy dysputatorzy, nie rozumiejący wszelako swych własnych spraw. A eby zaś ludziom prostym (albowiem takim tylko słu ę) utorować drogę, podaję najpierw dwie podstawowe myśli o wolności i niewoli ducha: 1. Chrześcijanin jest całkowicie wolnym panem wszystkich rzeczy, nikomu nie podległym. 2. Chrześcijanin jest najuleglejszym sługą wszystkich rzeczy i wszystkim podległy. Myśli te wydają się pozornie sprzeczne, jednak w tym punkcie, w którym zostaje stwierdzona ich zgodność, dobrze przysłu ą się naszemu rozumowa-niu. Obie bowiem pochodzą od samego Pawła, któ-ry mówi: "Będąc wolny wobec wszystkich, oddałem się w słu bę wszystkim" (1 Kor. 9,19). "Nikomu nic winni nie bądźcie oprócz miłości wzajemnej" (Rzym. 13,8). Miłość z natury swojej jest usłu na i uległa temu kto kocha. Tak i Chrystus, chocia Pan wszystkiego, jednak jako urodzony z niewiasty, został poddany zakonowi, zarazem wolny i niewol-nik w kształcie Bo ym i w kształcie sługi. Rozpatrzmy to od samych podstaw; człowiek bowiem ma podwójną naturę duchową i cielesną. Dzięki naturze duchowej, którą nazywają duszą, otrzymuje miano człowieka duchowego, wewnętrzne-go, nowego. Według natury cielesnej, którą nazywa-my ciałem, otrzymuje miano człowieka cielesnego, starego o którym apostoł powiada: "Choć zewnętrzny nasz człowiek niszczeje, to jednak ten nasz we-wnętrzny odnawia się z ka dym dniem (2 Kor. 4,16). Ta rozmaitość sprawia, e w Piśmie Świętym o jednym i tym samym człowieku mówi się rzeczy sprzeczne, poniewa ci sami dwaj ludzie w jednym człowieku walczą ze sobą w ten sposób, e ciało po ąda przeciwko duchowi, a duch przeciwko ciału (Gal. 5,17). Przyjrzyjmy się tedy najpierw wewnętrznemu człowiekowi, jakim mianowicie sposobem staje się sprawiedliwym, wolnym, prawdziwie chrześcijańs-kim, to znaczy człowiekiem duchowym, nowym, we-wnętrznym. A wiadomo, e adna wręcz z rzeczy zewnętrznych, jakkolwiek je nazwać, nie ma naj-mniejszego znaczenia dla sprawiedliwości, czy nie-woli, o czym z łatwością mo na się przekonać. Có bowiem mo e pomóc duszy to, e ciału dobrze się powodzi, e jest wolne i krzepkie, e je, pije i czyni cokolwiek zechce, gdy posiadają te cechy najbezbo niejsi niewolnicy wszelkich zbrodni? I znów, có zaszkodzi duszy kiepskie zdrowie lub niewola, albo głód, albo pragnienie, albo jakiekolwiek zewnętrzne niedomagania, gdy to samo gnębi tak e najpobo niejszych i całkowicie wolnych o czystym sumieniu? adna z tych rzeczy nie ma znaczenia ani dla wolności, ani dla niewoli duszy. I nic to nie pomaga, czy będzie się podobnie jak święci ubierać w święte szaty, czy chodzić po świętych miejscach, czy zajmować się świętą słu bą, czy modlić się, czy pościć, wstrzy-mywać się od pewnych pokarmów i spełniać dobre uczynki, których mo na dokonać przez ciało i w ciele. Całkiem innej rzeczy będzie trzeba do sprawiedliwości i wolności duszy, skoro tego cośmy po-wiedzieli, mo e dokonać ka dy bezbo nik, a z takich usiłowań wywodzą się tylko sami obłudnicy. I odwrotnie - nic to nie przeszkadza duszy, e ciało odziewa się w szaty pospolite, chodzi po miejscach pospolitych, jada i pije zwyczajnie, e nie modli się ustami, albowiem tak właśnie czynią obłudnicy.

nieska one Słowo Bo e. jak tego uczy apostoł (1 Piotra 5. zbawienia. aby ich uleczyć i wyratować ich od zagłady". gdy darowane ci zo-stały wszystkie twoje grzechy a ty usprawiedliwiony zostałeś przez zasługi cudze. jest godne potępienia według owych słów (Rzym. kto we mnie wierzy. wyzwolił i zbawił. "Końcem zakonu jest Chrystus. przez wia-rę stał się innym człowiekiem. Ewangelia Chrystusowa. Choć adnego grzechu czy czynu nie popełnia. Tak e i Chrystus nie do innej słu by został zesłany. tak te jedynie przez wiarę. nie ma." I znowu: "Jeśli Syn was wyswobodzi.10). 10. został zmartwychwzbudzony i uwielbiony przez Ducha.20: "Posłał Słowo swoje. mianowicie samego je-dynie Chrystusa. i ona jedynie usprawiedliwia. bez którego nic nie jest w stanie jej pomóc. który za niego cierpiał i został zmartwychwzbudzony. równie kon-templacje. jest grzechem.17). skoro tak wiele jest słów Bo ych?". Tak i Chrystus. e człowiek wewnętrzny nie przez jakiś zewnętrzny uczynek mo e być usprawiedliwionym. e Bóg wzbudził Go z martwych. choćby i umarł. jak to powiada Rzym. to znaczy gdy spodziewasz się zostać usprawiedliwionym przez uczynki jakimikolwiek one są znaczyłoby to tyle. "Je eli ustami swoimi wyznasz. i (Rzym. aby porzuci-wszy wszelką myśl o uczynkach.4). jeśli uwierzyła zwiastowaniu. które prorok w całym Psalmie 119 i w wielu innych miejscach. nic nam to nie pomo e. tak jak i odwrotnie przez samą niepobo ność.1). z wyjątkiem Słowa Bo ego. e Jezus jest Panem i uwierzysz w sercu swoim. prawdy. e wszystko co w tobie jest.10. jak powiada prorok Amos (8.36). Ja-sne jest tedy. pokoju. co nale y do dziedziny studiów duchowych. aden inny uczynek nie czyni człowieka chrześcijaninem. jak mówi Job (27. co kuleć na obie nogi. wiara ta nie mo e w ogóle opie-rać się na uczynkach.37). 10. jak mówi (Jan 11. aby przestali .1112). gdy Go ydzi pytali co mają uczy-nić. I zaiste nie ma groźniejszej plagi gnie-wu Bo ego. yć będzie. a urząd apostolski. mę ności. Odpowiadam: wyjaśnia to apostoł Paweł (Rzym. a zara-zem nie ma większej łaski. ni gdy ześle głód słuchania Słowa Bo. Poznawszy to bowiem będziesz wiedział. e potrzebny ci jest Chrystus. będziesz zbawiony" (Rzym. Dlatego pierwszą troską ka dego chrześcijanina powinno być. zbawionym. jedynie wiarę coraz bardziej w sobie utwierdzał i przez nią wzrastał w poznaniu nie z uczynków. e mianowicie jest to Ewangelia Bo a o Jego Synu wcielonym. Apostoł zwiastował Chrystusa. Skoro zatem wiara ta mo e władać jedynie w wewnętrznym człowieku. wszyscy odstąpili i społem stali się nieu ytecz-nymi". ni gdy zsyła Słowo swo-je.25): "Jam jest zmartwychwstanie i ywot.A choćbyśmy odrzucili wszystko. Jeśli by bowiem przez coś innego mogła być uspra-wiedliwiona . Mając zaś Słowo.23): "Wszyscy zgrze-szyli i brak im chwały Bo ej". aby był usprawiedliwiony ka dy kto weń wierzy" (Rzym. poniewa jest to Słowo ywota. to jedno im zaleca. jak tylko do słu by Słowa. który za ciebie cierpiał i zmartwychwstał. radości. sprawiedliwości i wolności chrześcijańskiej . Przeto. Słowa Bo ego nie mo na bowiem uchwycić i pielęgnować inaczej.ego. który nakarmił duszę. i niewiarę serca staje się winny.4). 4. jest rzeczą jasną. e "Sercem wierzy się ku usprawiedliwieniu". abyś wierząc w Niego. usprawiedliwił ją. medytacje i to. jak samą wiarą. 1. Jedyna rzecz jest potrzebna do ycia. biskupi. gdy zaczynasz wierzyć. aby wykonywać dzieła Bo e. jednocześnie zaczynasz rozumieć. co jest największą nieprawością. e adne w ogóle uczynki jego nie dotyczą. wolności. czcić Baala i słońcu ręką przesyłać całusa. cały w ogóle stan kapłański jest powołany i ustano-wiony dla posługi Słowa.12) "Nie ma sprawiedliwego. Uznajemy tedy za rzecz pewną i ugrun-towaną. sprawiedliwości. jak powiada Psalm 107. prawdziwie wolnymi będziecie" (Jan 8. Zapytasz zaś: "Które to jest Słowo?" albo "w jaki sposób nale y z niego korzystać. stać się wolnym.nie potrzebowałaby Słowa. które pochodzi z ust Bo ych" (Mat. 10. 3. który uświęca. tyloma westchnie-niami wzywa. To jest Słowo Bo e. światłości. Gdy jedynym zbawie-niem i skutecznym sposobem korzystania ze Słowa Bo ego jest wiara. kto by dobrze czy-nił. a nie przez uczynki zostaje usprawiedliwiona. a przeto i wiary. który cierpiał. ale Chrystusa Jezusa. chwały i wszelkiego dobra nieoszacowanej wartości. e dusza mo e obejść się bez wszystkiego.9). I: "Nie samym chlebem yje człowiek. 1. i jak dusza potrzebuje do ycia i sprawiedliwości jedynie Słowa. jest sługą grzechu godnym potępienia. ale ka dym słowem. jest karygodne. 3. cnoty. jest bogata i niczego nie potrzebuje. "Sprawiedliwy z wiary yć będzie" (Rzym.10. łaski. Doprawdy.

mocą samego Słowa Bo ego zostaje usprawiedliwiona.16): "Kto uwierzy i ochrzczony zostanie. co powinniśmy czynić. aby się nad wszystkimi zmiłować" (Rzym. musi zwątpić w siebie i szukać pomocy.9 BG): "Zginienie twoje z ciebie o Izraelu.i to wyłącznie On sam . Równie i Paweł (Rzym.10) mówi: "Sercem bowiem wierzy się ku usprawiedliwieniu". aby ka dy kto ją ma miał wszystko. oto sposób i rada dla ciebie . Albowiem co niemo liwe jest dla ciebie przez wszelkie uczynki zakonu. e sama wiara bez uczynków usprawiedliwia. ale nie wykonuje się zaraz tego. wolnymi. i nie tylko uczestniczy w całej ich mocy. prawdziwymi. jednoczy się z nimi. e jesteśmy grzesznikami.Je eli chcesz wypełnić zakon. przez jakie staranie mógłby zadość uczynić zakonowi . e wiara.32). skąd wiara tak wiele mo e i dlaczego wszystkie nawet dobre uczyn-ki nie mogą jej dorównać: poniewa aden uczynek nie mo e przylgnąć do Słowa . skoro nikt nie mo e nie po ądać. które zwiastują chwalę Bo ą. Gdy tedy przykazania odsłonią przed człowie-kiem jego słabość i napełnią go trwogą. Je eli zaś nie uwierzysz. uwalnia i zbawia. Co zaś dotyczy tego jednego przykazania. Na przykład jest przykazanie "Nie po ądaj" (2 Moj . nie miał nic. to tak jakby mówił. lecz nasyca się nią i upaja.aby jedna jota. który przynosi z sobą pełnię zbawienia i zachowuje od wszelkiego złego. której w sobie nie znajduje. ale kto nie uwierzy. ceremonie i przykazania? Odpowiadam: . jedna kropka z niego nie zginęła (w przeciwnym razie bez wszelkiej nadziei będzie potępiony) . W ten sposób więc dusza przez samą wiarę. a jednak nieu yteczne.liczyć na mnogość swoich uczyn-ków.29). a ostateczne dopełnienie wyleje sprawiedliwość".nakazuje.wierzyć w Tego. chocia w Piśmie są nam zalecone tak liczne uczynki. W ten sposób obietni-ce Bo e darzą tym czego wymagają przykazania. Wewnętrznie wchłania je tak. Przykazania uczą wprawdzie dobrych rzeczy. choć jeszcze nie zupełnie pewny przepowiedział ten skarb (Izaj. ale ze mnie wspomo enie twoje". świę-tymi. staje się prawdziwie córką Bo ą. pokoju. nie po ądać jak tego zakon wymaga. co by mogło go usprawiedliwić i zbawić. i powiada: "To jest dzieło Bo e . "Poddał bowiem wszystko w niewolę niewiary. a nawet wchłonięcie Słowa. Stąd zaś. A eby zaś nie po ądał i spełnił przykazania. pochodzi to. tym. lecz gdzie indziej. aby ukazać człowiekowi jego samego. w którym masz obietnicę łaski. jak mówi Jan 1. którzy wierzą w imię Jego". która jest kró-tkim streszczeniem i wypełnieniem zakonu. to małym nakładem dopeł-nisz przez wiarę. Wtedy pojawia się druga część Pisma obietnice Bo e. i u kogo innego (Ozeasz 13. które przekonuje nas wszystkich o tym. Stąd prawa wiara w Chrystusa jest skarbem nie-zrównanym. jak czytamy u Marka w ostatnim rozdziale (16. sprawiedliwości. On sam tak e wypełnia. aby wszystko nale ało do Boga.bo zakonowi musi zadość uczynić . przez co ma on poznać swoją niezdolność do czynienia dobra i zwątpić w swoje siły. to dotyczy wszystkich.23): "Wyrok krótki i ostateczny wykona Pan nad ziemią. zarówno przykazania. Na razie nale y zaznaczyć. e sama wiara usprawiedliwia i bez uczynków obdarza skarbem tak wielkich dóbr. 10. a kto jej nie ma. Z powy szego łatwo zrozumieć.12: "Dał prawo stać się dziećmi Bo ymi. będzie zbawiony. co jest nauczane . są zaś ustanowione po to. które są rozliczane. 11.17). On sam . tak wielką sprawiedliwością napełnia wierzących. bez uczynków.wierz w Chrystusa. sprawiedliwymi. koją-cymi i pełnymi wszelkiej dobroci. i mówią: .wówczas prawdziwie upokorzony i unicestwiony we własnych oczach nie znajdzie w sobie nic.Jakim sposobem dzieje się to. jak i ich wypełnienie. 10. z prawdą związana. Zapytasz zaś: . lecz nie obdarzają mocą do działania.Przede wszystkim pamiętaj o tym co zostało powiedziane. i wypełniają to co zakon nakazuje. co poni ej dokładnie wyjaśniamy. Jeśli bowiem niegdyś ju samo dotknięcie Chrystusa uzdrawiało.pysznili się. będzie potępiony". i dusza. w duchu dokonane zetknięcie. i całe Pismo Bo e dzieli się na dwie części obietnice i przykazania. Izajasz. e te obietnice są słowami Boga.jak widział . która lgnie do nich mocną wiarą. którego On posłał.wskazują one bowiem. uwolniona i napełniona wszelkim dobrem. 20. tego bowiem Bóg Ojciec nauczył" (Jan 6. co zresztą byłoby wbrew wszelkim wysiłkom. uświęcona. i adnej innej rzeczy nie będą potrzebowali do sprawie-dliwości. nic mieć nie będziesz. uspokojona. którą . wszystkie bowiem jednakowe są dla nas do spełnienia. o ile bardziej to niezwykle delikatne. wolności i wszystko to mieć będziesz jeśli uwierzysz.

e przypisuje się Mu prawdo-mówność i w ogóle to. e jest On prawdomówny? A to znaczy sobie przypisywać prawdę. Gdy zaś Bóg widzi. e wiara naszego serca tak wielką obdarza Go czcią. Jest bowiem funk-cją wiary równie to. wiara na-sza. Wiara bowiem wywołuje pra-wdę i sprawiedliwość. e jest zespolona z ogniem. Tak te Paweł (Rzym. którego by takie posłuszeństwo obficie nie wypełniło? Jakie posłuszeństwo jest pełniejsze. która błyszczy jak rozpalone elazo. lecz w niewierze tych któ-rzy mniemają. sprawiedliwość i bezwzględną wręcz dobroć i odwrotnie: najwy szą zniewagą jest rozgłosić mniemanie o czyjejś kłamli-wości i nieprawości lub posądzać go o nie. przypisując nam z powodu tej wiary pra-wdę i sprawiedliwość. e przez czyste i nienaganne.Bo ego. uło y i zarządzi. Có większego mo emy przy-pisać komuś ni prawdomówność. ni czynieniem z Boga kłamcy lub powątpiewa-niem. poniewa przez nią najpełniej oddawał chwałę Bogu.3) mówi o Abrahamie. e "Zakon nie jest ustanowiony dla sprawiedliwego" (1 Tym. a z siebie samego w sercu swoim czyni się bo ka. a jeśli mu nie trzeba zakonu . a którzy mną gardzą. władają zaś w niej jedynie wiara i Słowo: jakim jest Słowo. którzy mnie czczą. 5. aby nie wyo-bra ali sobie. będą wzgardzeni". dlatego. to do prawdziwego między nimi dochodzi mał eństwa. komu wierzymy. e przypisuje Mu się prawdę. Nic zacniejszego nad to nie mo na Bogu przyznać. oznacza być prawdomó-wnym oraz sprawiedliwym. e wiara jego zo-stała mu poczytana ku sprawiedliwości. uwa a Go za prawdomównego i sprawiedliwego. 4. i wierzący czci tego. 1. 2. i tego. komu się wierzy. a tym czcimy właśnie tego. Bogu zaś kłamstwo i niesłowność. co jest Jego a z kolei Bóg oddaje chwałę naszej sprawiedliwości. komu nale y wierzyć. a to w ten sposób.30 napisano tak: "Tych. mądry. Lecz przyjrzyjmy się tak e drugiej. Dusza tedy. byśmy pró nowali lub źle yli. Taką niechaj będzie pierwsza moc wiary. e jest On prawdziwy. co się przyznaje Temu. oddając Bogu to. e człowiekowi chrześcijańskiemu wiara jego starczy za wszystko i e nie będzie mu trzeba te uczynków by został usprawiedliwiony. uwa a za prawdomównego i szcze-gólnie godnego. e jak najlepsze i jak najwy sze ma o nim wyobra enie. sprawiedliwy. i ja uczczę. to jest święcenie Jego imienia i zdanie się na to. która sprawia nie to. Z tego samego powodu i nam wiara ma być zaliczana ku sprawiedliwości jeśli uwierzymy! Trzecia zaś nieporównana łaska wiary na tym po-lega. e łączy duszę z Chrystusem jak oblubienicę z oblubieńcem.wolny jest od zakonu i prawdą jest to. taką od niego staje się dusza. prawem przypisane uczynki wypełniają zakon. ni posłuszeństwo we wszelkich okolicznościach? A takowe okazuje się nie przez uczynki. która ich potępi. to nie trzeba mu i zakonu. jaka niepobo ność.30). wynagradza nas w zamian. gdy się nie wierzy temu. Nie ma bowiem zaszczytniejszego wyobra enia ni to. nawet choćby były to uczynki anielskie i apostolskie? Słu-sznie więc Bóg dopatruje się największego zła nie w gniewie lub rozpuście. jakie mamy o czyjejś prawdo-mówności i sprawiedliwości. A przez ten tajemniczy związek (jak naucza apostoł) Chrystus i dusza stają się jednym ciałem (Efez. który daje obietnice? Bo czym e innym jest to. lecz przez wiarę! I odwrotnie: jaki bunt. przez co neguje się Boga. wierząc mocno Bogu który daje obietnice. jaka zniewaga Boga mo e być większa ni wtedy. W 1 Sam. by czynił z człowiekiem to co Bogu się podoba. Bowiem w samej rzeczy przychwyceni na grzechu niewiary mogą li-czyć albo na miłosierdzie albo na sprawiedliwość. komu wierzy. A czy taka dusza przez tę swoją wiarę nie okazuje Bogu we wszystkim jak najgłębszego posłuszeństwa? Ja-kie więc jeszcze pozostało przykazanie. przyjmując Jego bowiem obietnice człowiek nie wą-tpi. jak ogień. e Bóg jest prawdomówny i sprawiedliwy. A jeśli są jednym ciałem. Jemu to przypisywać i to wyznawać. e będą zbawieni. której w zupełności jest godzien. Oto jest owa wolność chrześcijańska. ani być w duszy. Có więc pomagają uczynki dokonane w takiej bezbo ności.eństwa są tylko bladym cieniem tego jedynego w swoim . Na tym polega poddanie się duszy woli Bo ej. Najwy sza cześć Bo a na tym polega. Jasne jest więc. lecz aby nikomu nie było trzeba zakonu lub uczynków dla sprawiedliwości i zbawienia. Słuszną bowiem i sprawiedliwą jest rzeczą.9). e wszystko najlepiej uczyni. a je eli mu nie trzeba uczynków. a ten związek nawet do najdoskonalszego ze wszyst-kich dochodzi spełnienia (podczas gdy ludzkie mał. a tak czynimy gdy Mu nie wierzymy.

śmier-ci. Tego zaś nie sprawiają uczynki lecz jedynie wiara serca. Przystoi bowiem by On .jest Jego. Widzisz bowiem. który nam dał zwycięstwo przez Pana naszego. obdarzona wiekuistą sprawiedliwością. Wynika stąd. co wywodzi się stąd. e Mu się przyzna dostojeństwo prawdy i wszelkiej dobroci. jak to w Pieśni nad Pieśniami (2. Jego zbawienie bar-dziej niezwycię one ni całe piekło. ani nie wypełniał pierwszego przykazania. A niech tyl-ko dołączy się wiara. nawet poczytuje je za swoje własne. ona zaś sama w Chrystusie. W ten sposób wierząca dusza przez zadatek swej wiary w Chrystu-sa. Choćbyś bowiem nawet sam od stóp do głów wypełniony był niczym innym jak tylko dobrymi uczynkami to nie byłbyś jednak sprawiedliwy. swoim Oblubieńcu ma tę sprawiedliwość. oczy-szczając ją kąpielą w Słowie ywota. wypełnia z łatwością wszy-stkie pozostałe.i w Nim się rozpłynęły. odkupując ją od wszystkich jej złych postęp-ków i przyozdabiając ją wszystkimi swoimi dobra-mi? Nie jest to ju mo liwe by zgubiły ją grzechy. nierząd-nicę. piekło nie mogą Go pochłonąć. czy dobre czy złe stają się wspólne. śmierć. jak tylko w ten sposób. W ten sposób poślubia ją sobie w wierze. a mocą grzechu jest zakon" (l Kor. To jest to. śmierć. Co zaś nale y do duszy. Wszystko co jest Jego.je eli jest oblubieńcem . Jego sprawiedliwości ycia i zbawienia nic nie mo e przewy szyć.16 BG) jest powiedziane: "Miły mój jest mój.56) Mo e zastanawiasz się z jakiego powodu tak wie-le rzeczy przypisuje się wierze? Otó wiara sama wypełnia zakon i usprawiedliwia bez jakichkolwiek uczynków. piekłu z ufnością mówiąc: . to przecie nie zgrzeszył mój Chrystus. ycie i zbawienie. Chrystus bowiem jest Bogiem i człowiekiem.19). Gdy Jego sprawiedliwość jest wy sza od grzechów wszystkich. zstąpić do piekieł aby to wszystko przemóc. są one wieczne. bezbo ną. tym się chlubić. a mianowicie zwycięstwo nad grzechem i śmiercią. jest moim. Uwielbiamy bowiem Boga i wyznajemy Go jako prawdomównego nie uczynkami. skoro Boga nie mo na czcić inaczej. Któ więc nale ycie ceni te królewskie zaślu-biny? Kto pojmuje bogactwo chwały tej łaski? Do-kąd to Ten bogaty i święty Oblubieniec Chrystus wiedzie tę mał onkę ubo uchną. co do Niego nale y. Odnosi się do nich tak. wszechmocne. staje się wolna od wszystkich grzechów. z powodu obrączki wia-ry ma je za wspólne. a stanie się tak. piekło oblubienicy. Tak pozyskuje sobie Chrystus oblubienicę bez zmazy i zmarszczki. to jest przez wiarę w Słowo. to Chrystus uwa a za swoje.Jeśli zgrzeszyłam. co jest Jego? A kto przyjmuje ciało oblubienicy. w którego wierzę. w sprawiedliwości i w sądzie. Jeśli bowiem ktoś daruje jej swoje ciało i siebie samego to jak e by nie darował tego wszystkiego. Z tego względu sama wiara jest sprawiedliwością chrześci-janina i spełnieniem wszystkich przykazań. Uczynki zaś. jak gdyby one do niej nale ały. e pierwsze przykaza-nie. co nale y do oblubienicy i udzielił tego. e zostały one przez Niego pochłonięte w cudownym boju. to mo e wierząca dusza uwa ać za swoje. ani nie umiera. a zobaczymy. do duszy zaś łaska. Zastanówmy się nad tym. w miłosierdziu i w zmiłowaniach. a wszystko co moje . które brzmi: "Jednego Boga czcić będziesz". umrzeć. e jest to rzecz nieoce-niona. e " ądłem śmierci jest grzech. śmierci i potępienia.grzechów. lecz wiarą. Jego ycie jest po-tę niejsze ni wszelka śmierć. o czym Paweł mówi: "Bogu niech będą dzięki. ani nie zostaje potępiona. tak i cokolwiek ma Chrystus. jako rzeczy . śmierć. Kto bo-wiem pierwsze wypełnia. Jezusa Chrystusa" (l Kor. zbawienia i odkupienia. 15. ycia i zbawienia. co do oblubienicy na-le y? O! To ju nadchodzi najmilsze wydarzenie i to nie tylko połączenia. 15. owszem. Chrystus jest pełen łaski. piekło. o której jako o swojej własnej myśli i mo e przeciwstawić się wszystkim swym grzechom. yciem i zbawieniem swego Oblubieńca Chrystusa. sprawiedliwość i zbawienie. lecz zbawiennej wojny. Powia-dam tedy: taka osoba przyjmuje na siebie grzechy. jak e by nie przyjął tego wszystkiego. zabezpieczona przed śmiercią.rodzaju związku). tą osobą która nie zgrzeszyła. poniewa nało one zostały na Chrystusa . jak mówi Ozeasz (2. i wszystkie ich sprawy. Lecz grzech. zwy-cięstwa. wypełnia się przez samą tylko wiarę. ycie. tote musi być tak. i do Chrystusa nale eć będą grzechy.przyjął to.57). jak gdyby to ona sama zgrzeszyła i musiała potem cierpieć. dusza . swego Oblubieńca. nie czciłbyś Boga. a jam jest Jego". jak Mu je naprawdę przyznać nale y.jej Oblu-bieńca .

istota i treść całej naszej sprawiedliwości. Na tym bowiem polega owo trudno dostępne a zna-komite dostojeństwo oraz prawdziwa i wszechstron-na potęga. jak to widzimy u samego Księcia Pierworod-nego Chrystusa i u wszystkich Jego świętych braci. władztwo duchowe. gdy tymczasem przykazania nale y spełniać przed jakimikolwiek uczynkami. aby ze mną nie współdziałała ku dobremu. ludem nabytym. jak to za-raz usłyszymy. Nie znaczy to. (Jest to bowiem właściwość królów. która głosi. lecz i wewnętrznie w duchu nas poucza.lecz o sprawcę. my. Nie jakoby którykolwiek z chrześcijan dzięki cieles-nej mocy był ustanowiony ponad wszystkim w za-kresie posiadania i zarządzania. pokój. a do nich nale ą sprawiedli-wość. W sprawach niebiańskich.prawdziwie i jedy-nie pierworodnego Syna Bo ego z dziewicy Marii. a dopiero po ich spełnianiu nastąpić powinny ich uczynki. kościelnym. Pierworództwo zaś było w wielkiej cenie. duchowych. e moc dopełnia się w słabości (2 Kor.36). któ-rzy Boga miłują" (Rzym. Tote we wszystkim mogę odnieść korzyść dla zbawienia.po pierwsze. jak to opisuje Paweł (Hebr. e królestwo Jego nie na nich polega i nie z nich się wywodzi.w przeciwnym razie jak mógłby nas od nich ustrzec i wybawić . e przykazania wypełnia się przez uczynki.9): "Wy jesteście rodem wy-branym. którzy wierzymy w Chrystusa jak mówi Piotr (1 Piotra 2. owszem. króla i kapłana. ani tak zła. nawet umieramy. Jego kapłaństwo nie polega na zewnętrznej okazałości szat. tam samego Siebie ofiarowuje i czyni wszystko co przystoi czynić kapłanowi.chodzi o to. która włada pośród nieprzy-jaciół i okazuje się potę ną w pospolitych uciskach. dostojeństwie ruchów. jak to było w owym ludzkim kapłaństwie Aaronowym a dziś jest w naszym. 6. kazań. wszystko wraz ze śmiercią musi mi słu yć w drodze do zbawienia. lecz nie według ciała ani praw zie-mi. narodem świętym. w którym adna rzecz nie jest ani tak dobra.28). a takie szaleństwo często ogarnia niektórych ludzi kościoła. co u kapłanów ciele-snych przyjmuje postać widzialnych modłów. e czynimy je dla chwały Bo ej.7) na przy-kładzie Melchisedeka. im bardziej ktoś jest chrześcijaninem. w zakresie których niewidzialną swoją słu bą w niebie wstawia się u Boga za nas. wszystko co mu podlega. Nie tylko za nas się modli i wstawia za nami. odznaczało się przed innymi podwójną chwa-łą: kapłaństwem i królestwem. Na tym polega wiara serca. 8.23). co się tyczy królestwa: ka dy chrześcijanin przez wiarę tak zostaje wywy szony ponad wszyst-ko. królewskim kapłaństwem. jakimi są wła-ściwie dwa urzędy kapłana. cierpieniom i śmiercią. co jest własnością Oblubieńca. Był bowiem pierwo-rodny brat kapłanem i panem wszystkich innych. e wszystkiemu jesteśmy poddani. wiele cierpimy. mądrość. ywi naukami Swego Ducha. Jak zaś Chrystus przez swoje pierworództwo te dwie godności otrzymał. który wielbi Boga i spełnia uczynki. e Bóg w Starym Testamencie ka-zał sobie poświęcić wszelkich męskich pierworod-nych potomków. innymi słowy. którą nasz wewnętrzny człowiek ma w Chrystusie. Samo ycie uczy nas. Stąd ślepa i niebezpieczna jest nau-ka. i dzięki mocy duchowej właśnie jest panem wszystkiego tak. który was powołał z ciemności do cudownej swojej światłości". Figura ta zapowiada Chrystusa . ycie. mocą którego do oblubienicy nale y wszystko to. by nie podlegały Mu wszystkie sprawy ziemskie i piekielne . trzeba wiedzieć. A eby zaś na szerszym tle rozpatrzyć tę łaskę. . co więcej. zbawienie. Wszelako nie chodzi nam teraz o to czego dokonuje się a tym są uczynki . to zaś nie jest niczym innym. Mo na je spełniać je eli towarzyszy im wiara. abyście rozgłaszali cnoty tego. Paweł tak powiada: "Bóg współdziała we wszystkim ku dobremu z tymi. lecz polega ono na rzeczach ducho-wych. 12. je eli tylko uwierzę.22. Stąd my wszyscy w Chrystusie jesteśmy kapłanami i królami. i adna z rzeczy nie mo e mu szkodzić. wy zaś jesteście Chrystusowi" (1 Kor. Sam króluje i poświęca.9). tak je te rozdziela i czyni ich uczestnikami wszystkich wierzących w siebie na podstawie poprzedniego omówionego prawa doty-czącego mał eństwa. 3. tym liczniejszym poddany jest nieszczęściom. I znowu: "Wszystko jest wasze: śmierć. prawda. teraźniejsze i przyszłe rzeczy. ksią ąt i ludzi ziemskich). Mocą duchową jest ta. A te dwie godności tak wyglądają .nierozum-ne nie przyczyniają się do uwielbienia Boga. musi mu słu yć do zbawienia. jak urzeczywistnie-niem tej prawdy. Królestwo bowiem Jego nie jest z tego świata (Jan 18.

Pismo Święte nie czyni bowiem między nimi adnej ró nicy. ten przez chwałę kapłańską wszystko mo e u Boga poniewa to Bóg czyni o co on sam zabiega i czego sobie yczy. i nie potrzebuje adnych uczynków aby stać się sprawie-dliwym i zbawionym. jak to głoszą ci.31). o Jego yciu i słowach w sposób history-czny. "kleryk". e zwie pomocnikami. Lecz szafarstwo to obecnie przeobraziło się w pyszną władzę i straszliwą tyranię. ale tak e kapłanami na wieki. współdziedzicami i współkrólami. e przez jakiś dobry uczynek staje się sprawiedliwym. któ-rzy są w kościele są kapłanami. "duchowny". i je eli w Niego uwierzymy. gdy przez nasze kapłaństwo jesteśmy godni zjawić się przed Bogiem. i adna zwierzchność ani jakakolwiek władza na zie-mi nie mo e z nią się równać. sługami. ustaw. jak tylko tę jedną. jakby o jakiś tam wydarzeniach. nad yciem i nad grzechem. Tym gorzej. e nigdy nie mogą być przekaza-ne adnemu niewierzącemu.tracąc jednocześnie praw-dziwe mięso i jego lustrzane odbicie. Któ więc mo e pojąć wzniosłość dostojeństwa chrześcijańskiego.Niczego mi jednak nie potrzeba. prócz tego by wiara sprawowała w chrześcijaninie moc i panowanie swej wolności.karygodnym zwyczajem zwani są duchownymi. otworzył pysk . zwiedziony wodnym odbiciem mięsa chciał je po-chwycić. których teraz zwiemy ka-płanami od laików? Odpowiadam: nadu yto okreś-leń "kapłan". które ze wszystkich chrześcijan przeniesione zostały na tych nielicznych co obecnie . Miejsce Jego zajęta nieznośna niewola ludzkich uczynków. A do tej chwały z pewnością dochodzi się nie przez uczynki. Tak więc nie jest kapłanem. Prawdą bowiem jest. Ten jest niewolnikiem wszystkiego. prze-wrotność ta sprawiła. którego modlitwa prze chodzi w grzech. wszystko mu wychodzi na złe.Ojcze". którym wolno z ufnością przez ducha wiary przystąpić przed obli-cze Bo e i wołać "Abba . tote przed obliczem Boga nigdy się nie zjawia. poniewa w sposób bezbo ny wszystkiego u ywa na swoją korzyść. Powracając do rozpoczętego tematu sądzę. wolnym.ych" (1 Kor. wiary. a nie na chwałę Boga. które przez swoją królewską potęgę włada nad wszystkim: nad śmier-cią. Paweł mówi: "Tak niechaj ka dy myśli o nas jako o słu-gach Chrystusowych i o szafarzach tajemnic Bo. ale człowiekiem pospolitym. i całkowicie zaginęła znajo-mość chrześcijańskiej łaski.chrześcijanin wolny jest od wszystkiego i e jest ponad wszystkim tak. modlić się za innych. którzy naszej niewiedzy na-du ywają ku wszelkim ohydom i zel ywościom swe-go chcenia.11) niewolnikami naj-gorszych ludzi na ziemi.wszyscy publicznie usługiwać i nauczać. Na tej podstawie ka dy mo e jasno zobaczyć w jaki sposób człowiek . e my wszyscy w tym samym stopniu jesteśmy kapłanami. 145. dozorcami tych. mamy być dla Niego zarówno współbraćmi. i nie wystarcza i nie jest rzeczą chrześcijańską opowiadać o dziełach Chrystusa. a powinni innym słu yć usługi-waniem Słowa ku nauczaniu w wierze Chrystusowej i wolności wierzących. biskupami. Tutaj mo e zadasz pytanie: Je eli wszyscy. których zna-jomość wystarcza nam jako przykład do kształtowa-nia swego ycia. A gdyby w szaleństwie swym do tego doszedł. jak i współkapłanami. Kto zaś temu nie wierzy. Oto jest ta nieoceniona moc wolności chrześcijanina. to zaraz by utracił wia-rę wraz ze wszystkimi dobrami. Tak nam to Chrystus zastrzegł. skoro sama wiara wystarczy do zbawienia.chocia moglibyś-my . a wołanie ich słyszy i wybawia ich" (Ps. co jest znacznie wspanialsze od królestwa. Jesteśmy nie tylko królami najbar-dziej ze wszystkich wolnymi. Tego wszystkiego obficie mu udziela sama wiara.19). co obecnie ucho-dzą za najlepszych. Mamy te modlić się jeden za drugiego i czynić to wszystko. e z powy szego jasno wynika. wolności. "kaznodzieja". Obowiązki bowiem kapłanów są takie. mimo to jednak nie powinniśmy . jak napisano: "Spełnia yczenie tych. . ale jedynie przez wiarę. i przypuszczałby. jak gdyby ludzie świeccy byli czymś innym ni chrześcijanami. jako e Bóg grzeszników nie wysłu-chuje (Jan 9. zbawionym chrześcijaninem. to na jakiej pod-stawie odró nia się tych. w ogó-le całego Chrystusa. temu nic nie słu y i nic na dobre nie wychodzi. 4. którzy się Go boją. co zarów-no w widzialnym jak te cielesnym sprawowaniu swojego urzędu czynią i przedstawiają kapłani.1). nauczać siebie nawzajem rzeczy Boskich. Pies brodząc w wodzie niósł w pysku kawał mięsa. niedorzeczność ta jest dosadnie przedstawiona w owej bajce o psie. staliśmy się zgodnie z Trenami Jeremiasza (1. którzy teraz chełpliwie zwą się papie ami.

ale oczywiście dopiero w przyszłości otrzymamy pełnię Ducha. jak ju powy ej powiedziano. e się głosi dlaczego Chry-stus przyszedł i co dał. czuwanie.je eli się całkowicie o Chrystusie zamilczy. lecz aby był On twoim i moim Chrystusem. ale Chrystusowym. co mieć powinien. 15. którą mamy od Jezusa. Chocia . co nastąpi dopiero w ostatecznym dniu zmartwychwstania. tam gdzie się naucza z jakiego powodu my. ani dobrych uczynków. jak nale y Go przyjąć i jakie będą tego owoce.zwane tak przez apostoła (Rzym. a poprze-staniemy na wierze. a zamiast tego naucza o usta-wach ludzkich i o dekretach ojców. Pochłonięta jest bowiem śmierć w zwycięstwie: nie tylko Chrystusowym. Wewnętrzny bowiem człowiek do Boga jest . 8. Do tego tematu odnosi się to. Odpowiadam: . e cokolwiek czynimy. to czynimy z uf-nością. są one nawet dla niej szkodliwe.duchowymi. aby było posłuszne człowiekowi wewnętrznemu w wierze zgodnej z nim. Jako wolny bowiem nic nie czyni lecz jako sługa wszystko czyni.nicy. do człowie-ka zewnętrznego. a do nastania ycia przyszłego. Jakie to bowiem serce. o śmierci. Niemało ju jest takich. Jezusa Chrystusa" (1 Kor. Zobaczmy tedy. je eli ktoś przypuszcza. lecz i na-szym. jak ju dotąd o tym mówiłem. Do-póki yjemy w ciele. by w nas wzbudzał to. eby nie tyl-ko to był Chrystus. by ciało przez posty. nie tak! Rzecz wyglądałaby wprawdzie tak. aby została wzbudzona wiara w Niego tak. rozpoczynamy dopiero posu-wając powoli do przodu to. aby poruszyć ludzkie uczucia do litości nad Chrystusem i do oburzenia na ydów oraz inne podobne dziecinne niedorzeczności gło-szą. mając to. śmierci jest grzech. dla czego więc są zalecane dobre uczynki? Będziemy więc pró nować i nic nie będziemy robić. e sprawiedliwość Chrystu-sa jest jego sprawiedliwością. co w yciu przyszłym będzie dopełnione. to przez nie tak e i my zwycię amy.Je eli wiara wszystko czyni i sama wystarcza do usprawiedliwienia.nie napełniłoby się słodyczą w miłości Chrystusowej (do której to miłości nie mo e dojść na drodze ustaw albo uczynków)? Któ mógłby mu zaszkodzić lub przerazić go? Jeśli ogarnęłaby serce świadomość grzechu lub lęk przed śmiercią. pracę i inne umiarkowane rodzaje karności było ćwiczone i podporządkowane ducho-wi. Tu z wszelką pewnością nale y dbać o to. A przecie w obliczu sprawiedliwości Chrystusowej wszelki grzech będzie niechybnie pochłonięty ze względu na wiarę w Chrystusa. gotowe jest pokładać nadzieję w Panu i choć słyszy o tych groźnych zjawiskach. Ale Bogu niech będą dzięki. mocą zaś grzechu jest zakon.po przyjęciu takiej po-ciechy . z tym tylko e tę wiarę i moc z dnia na dzień powi-nien powiększać. o jego wolności i naczelnej sprawiedliwości wiary. Ju tutaj rozpoczynają się uczynki. która nie potrzebuje ani ustaw. chrześcijanie. a jego grzech nie jest ju jego grzechem. gdybyśmy całkowicie i w sposób doskonały byli lu-dźmi tylko wewnętrznymi .23) . aby mu się nie sprzeciwiało lub nie przeszkadzało tak jak z natury czyni gdy nie jest powściągane. człowiek wewnętrzny według ducha przez wiarę całkiem wystarczająco jest usprawiedliwiony. o śmierci. Wy ej wymienioną wiarę osiąga się tam. Tyle wystarczy powiedzieć o wewnętrznym czło-wieku. co powy ej wykazano. a to ze względu na pierwociny Ducha . ądło twoje? A ądłem. e chrześcijanin jest sługą wszystkiego i wszystkiemu jest podległy. który nam daje zwycięstwo przez Pana naszego. Wierzy bowiem. nie lęka się ich ani się nimi nie wzrusza. gdzie musi kierować swym własnym ciałem i obcować z ludźmi. Człowiek uczy się za apostołem urągać śmierci i grzechowi. mówiąc: "Gdzie jest.55). którzy są ura eni słowem "wiara" i tym którzy mówią: . a wreszcie wzgardzi tymi nieprzyjaciółmi. słysząc o tym nie rado-wałoby się najgłębiej i . Powróćmy teraz do drugiej części. co się o Nim mówi i kim się On nazywa. zwycię-stwo twoje? Gdzie jest.które wprawdzie ju posiadamy w tym yciu. jak to się dzieje. bezbo. Nale y zaś głosić Chrystusa w tym celu. e przez nie uzyskuje usprawiedli-wienie. jak powiedziałem. Chrześcijanin pozostaje jednak w tym śmiertelnym yciu na ziemi. panami wszechrzeczy w Chrystusie.Nie tak. gdzie nale ycie naucza się o wolności chrze-ścijańskiej. Tu nie wolno pró nować. Wiara w Chrystusa rodzi się i utrzymuje przez to. jesteś-my królami i kapłanami. Tu bowiem będzie dana odpowiedź tym wszystkim. którzy w tym celu głoszą Chrystusa lub o Nim wykładają. i to się Bogu podoba i jest Mu miłe.

A to jest dowodem ogromne-go braku rozumu. nie powinny być traktowane inaczej ni byłyby trak-towane uczynki Adama i Ewy w raju oraz wszyst-kich ich synów. lecz same przez się. 5. W ten sposób człowiek na skutek wymagań swego ciała nie mo e być bezczynny. gdzie indziej zaś: "umar-twiam ciało swoje i ujarzmiam. w którym tak wielkie dobra są dla niego nagromadzo-ne. któremu we wszystkim chce być jak najochotniej posłusznym. tak i dla uzyskania usprawiedliwienia nie byłaby mu po-trzebna praca ani stró owanie. hamowania. Tyle bę-dzie bowiem pościł. objawem nieznajomości zarówno ycia chrześcijańskiego. którzy nale ą do Chrystusa Jezusa. 7. Uczynki nale y spełniać wyłącznie z tym przekonaniem. co go usprawiedli-wia przed Bogiem. nie przez uczynki wszak e.24). by z radoś-cią bez liczenia na nagrodę słu ył Bogu z miłością niewymuszoną.tak samo było oczyszczone. jedynie przez wzgląd na wolę Bo ą . którzy mniemając. z łaski niezasłu onej.15). aby wszystko razem z nią Boga miłowało i chwaliło. na ile mu się to wyda potrzebne do okiełznania rozwiązłości i po. Tymczasem czyniąc to napotyka w swoim ciele wolę przeciwną. Nie potrzebuje on uczynków by stać się lub być sprawiedliwym. Była to praca najzupełniej dobrowolna. Jednak nie same uczynki są tym. lecz czyni je z miłości nie liczą-cej na nagrodę. lecz aby nie być bezczynnym i by swoje ciało zatrudnić. Wykonywana nie z innego powodu. aby podobać się Bogu. do-brze im się będzie powodziło i zostaną usprawiedli-wieni . pielęgnował. jak to Paweł mówi: "Według wewnętrznego człowieka mam upodobanie w zakonie Bo ym. lecz Pan dał pracę by uprawiał raj. która dą y do tego. aby się bezczynnie nie wałęsał. e nie jest jeszcze w pełni odrodzony przez doskonałą wiarę i miłość. Bywa te i tak. Człowiek ten na gruncie swej wiary raduje się i weseli z powodu Chrystusa. gdy ona tylko stanowi o sprawiedliwości przed Bogiem. którą wszak ju w pełni posia-dał i która te byłaby nam wszystkim przyrodzona. Uczynki człowieka chrze-ścijanina usprawiedliwionego i zbawionego przez jego wiarę. Ci zaś. a w członkach swoich dostrzegam inny za-kon.22. e nadwyrę ają swój umysł. chce równie by wszystko . jakoby przez nie ktokolwiek miał być przed Bogiem usprawiedliwiony.zwłaszcza zaś jej własne ciało .mylą się. Uczynki nale y spełniać nie w tym mniemaniu. by słu yć światu i szukać tego co światowe.ądliwości ciała. Tak te jest z uczynkami człowieka wierzącego. wyniszczają swoje ciało albo czynią je zgoła nieu ytecznym. by cała uwaga była skierowana jedynie na wyzbycie się po ądliwości. pielęgnować. e uspra-wiedliwienie zyskuje się przez uczynki sądzą. a dla okazania posłuszeństwa Bogu troszcząc się tylko o to. To jest rzecz. który przez swoją ofiarę jest z powrotem przeniesio-ny do raju i na nowo stworzony. który walczy przeciwko zakonowi uznanemu przez mój rozum i bierze mnie w niewolę zakonu grzechu" (Rzym. który po-święca . sam nie był odrzucony" (1 Kor. "Ci. e jeśli tylko spełnią jak najwięcej dobrych uczynków. by ciało brać w niewolę i oczyszczać ze złych jego po ądli-wości tak. Tego bowiem fałszywego mnie-mania nie zniesie wiara. powinien wykonywać uczynki z wolno-ści wypływające. czuwał. to zaczyna Boga miło-wać. prawym. z Bo ej miłości. gdy został on stworzony na wyobra enie Bo e. które powinny wzrastać. 9. do której się nie nadaje. Z tej przyczyny ka dy mo e z łatwością pouczyć siebie w jakiej mierze lub w jakim (jak powiadają) zakresie powinien swoje ciało umartwiać. 2. Stąd te to jedno tylko ma zadanie. Inny przykład: wyświęcony biskup. której duch wiary znieść nie mo e.23). gdyby byli nie zgrzeszyli o czym powiedziane jest: "Osadził Bóg człowieka którego był stworzył w raju aby go uprawiał i strzegł" (1 Mój. jak tylko z tego by zadość uczynić woli Bo ej. Adam zaś został stworzony przez Boga sprawiedliwym. By zaś łatwiej pojąć to co powiedzieliśmy. pracował. bym przypadkiem będąc zwiastunem dla innych. bez grzechu. ukrzy owali ciało swoje wraz z namiętnościami i ądzami" (Gal. Musi spełniać wiele dobrych uczynków aby wziąć swe ciało w niewolę. Gdy bowiem dusza jest przez wiarę oczyszczona. więc z radosną ochotą zabiera się do jej tłumie-nia.chyba. po-słu my się porównaniami.podobny. a więc nie dla uzyska-nia sprawiedliwości.27). przez uczynki bez wiary chcieć zostać usprawiedliwionym i dostą-pić zbawienia. jak i wiary.

Prawdą jest zaiste. Podobnie ma się rzecz we wszystkich kunsztach i rzemiosłach. To mistrz czyni dzieło takim. całko-wicie jasne jest. albo zasadźcie drzewo złe. Jak bowiem uczynki nie czynią człowieka wie-rzącym. Ta wiara jest źródłem jego sprawiedliwych uczynków.33). A Paweł mówi: "Kto przystępuje do Boga musi wierzyć" (Hebr. dziecinne. Lecz nie da się tego odwró-cić. adne dzieło nie czyni twórcy takim jakim ono samo jest. stan swój coraz bardziej pogarszając. e złe i potępione są tak e uczynki. Złe uczynki nie czynią człowieka złym. a owoce rosną na drzewach. lecz przeciwnie drzewa według swego rodzaju wydają owoce.Kto będzie chciał mieć dobre owoce musi zacząć od drzewa. Dobre uczynki towarzyszą dobrej osobie i od niej pochodzą. Skoro zaś uczynki nikogo nie usprawiedliwiają. ani drzewa nie rosną na owocach. Wiara czyni człowieka wierzącym i sprawiedliwym. godnymi potępienia grzechami.jeśli dokonany w niewierze. lecz z wiary albo z niewiary. Człowiek chrześcijanin nie potrzebuje do zbawienia adnego uczynku. szukając jedynie podobania Bo ego. a jedno-cześnie o wierze nawet nie wspominając. Stąd więc to. a nawet gdyby przedtem nie wierzył i nie był chrześcijaninem. byłyby zaiste bezbo nymi. przez Chrystusa w Jego Słowie. czyli musi zasadzić dobro. Jak więc naj-pierw muszą być drzewa przed owocami. nie pochodzi z uczyn-ków. lecz dobry czy zły budo-wniczy wznosi zły lub dobry dom. sami zawsze w błędzie.jeśli dokonany w wierze. yjącym w wierze lub w niewie-rze. e jedynie wiara. tak samo najpierw sama osoba ludzka musi być dobra lub zła. 12. 20). jak Chrystus powiada: "Po owocach pozna-cie ich" (Mat. sprawuje. Równie Chrystus powiada to samo: "Zasa-dźcie drzewo dobre. niech zaczyna nie od działania.świątynię. by miało być tak. swymi krocząc drogami.6). a jednak nigdy nie docho-dząc do prawdziwej sprawiedliwości. dobry . 11. e jakim jest uczynek. lecz od wiary. jak byśmy przez nie dostępowali usprawiedliwienia. bez liczenia na nagrodę. jakim jest on sam. To bowiem nale y wyłącznie do wiary. lecz nie staje się przez nie bardziej świętym lub lepszym chrześcijaninem. lecz niewiara. to nie uczynki czynią człowieka złym lub dobrym. co do której bardzo wielu jest w błędzie gdy piszą i nau-czają butnie o dobrych uczynkach. wieloma uczynkami się mozoląc. Nie zły czy dobry dom czyni budow-niczego złym lub dobrym. . jak gdyby chciał powiedzieć: . lecz dobry człowiek spełnia dobre uczynki. ale gdyby nie był przedtem wyświęconym biskupem. Tak więc kto chce spełniać dobre uczynki. Tak ma się rzecz w dzie-dzinie ludzkich uczynków.one decydują o uznaniu. Jasne zaś jest. Człowieka dobrym czyni tylko wiara. na podstawie swojej wiary. rzecz zewnętrzna. W ten sposób tak e i niewierzącemu aden uczy-nek dobry nie słu y ku usprawiedliwieniu ani zbawieniu. adnego zakonu. e ktoś staje się dobrym lub złym. i nie owoce rodzą drzewa. czyli osoba.18). jest dobra przed spełnie-niem dobrych uczynków. Przeto prawdę zawierają te dwa zdania: dobre uczynki nie czynią człowieka dobrym. Chrystus mówi tak: "Nie mo e dobre drzewo rodzić złych owoców. czyni w sposób całkowicie wolny. lecz odwrotnie: drzewa rodzą owoce. ślepi wodzowie ślepych. wpro-wadzając innych w błąd. błazeńskie. lecz zły człowiek spełnia złe uczynki. nie zostaje wyświęcony na biskupa przez same te czynności. z samego Bo ego miłosierdzia. tak nie czynią go sprawiedliwym. e najpierw sama substancja. takim jest i jego uczy-nek. zanim wykona dobry lub zły uczynek. zły . lecz on sam wykonuje swoje uczynki złe albo dobre. to i owoc będzie zły" (Mat. 7. skoro przez wiarę jest wolny od wszelkiego zakonu i wszystko cokolwiek czyni. Popatrzmy odwrotnie. Lecz wszystko to jest w grun-cie rzeczy tylko pozór. 7. Jakim jest człowiek yją-cy w wierze czy w niewierze. Ogólnie biorąc. godnie i wystarczająco człowieka usprawiedliwia. a-dna z tych czynności nie miałaby znaczenia. wszystkie jego uczynki nie miałyby wartości. e za dobrego lub złego uchodzi się przed ludźmi na podstawie uczynków . nie owoce czynią drzewa dobrymi lub złymi. z tym lub potępio-nym nie czyni człowieka zły uczynek. Zawsze jest więc tak. która czyni czło-wieka dobrym. bierzmuje chłopców lub spełnia jakąkolwiek inną ze swoich czynności. Taki chrześcijanin poświęcony przez swoją wiarę spełnia dobre uczynki. a człowiek powinien być sprawiedliwy zanim czyni dobro. nie szukając adnej korzyści lub zba-wienia. Z łaski Bo ej będąc ju zaspokojonym i zbawionym. kto jest dobrym lub złym. takim staje się człowiek. wszyst-kie one byłyby niedorzeczne. ani złe drzewo rodzić dobrych owoców" (Mat. Ona to czyni człowieka i drzewo. to i owoc będzie dobry.

przyka-zania lub nauki o uczynkach. Mia-nowicie nie przez uczynki ani przykazania.O nich to św. Tak mówi (Psalm 30. e jest to mniemanie identyczne z najświętszą wolą Bo ą. lecz z powodu tego bezbo nego dodatkowego mniemania. Je eli się bowiem gromadzi dobre uczynki ku usprawiedliwieniu i spełnia się je w tym przewrotnym. Nie mo e go bowiem nie być u świętych robotników dopóty. czego uczynki nie są w stanie dokonać. owej przewrotnej myśli o poszukiwaniu na ich drodze sprawiedliwości. 4. ale wyrzekający się jej mocy. gdy nie z powodu ich samych je potępiamy. lecz dodał te słowo wiary. Istnieją wprawdzie dotąd liczni kaznodzieje pokuty i łaski lecz nie wyjaśniają oni zakonu Bo ego ani obietnicy z tą myślą ani w tym duchu. . Kto zatem nie chce razem z tymi ślepymi błą-dzić. zarówno słowo zakonu jak i słowo łaski. a nigdy nie mogący dojść do poznania prawdy" (2 Tym. diabelskie. która zbawia nas nie na podstawie uczynków spra-wiedliwości. lecz wiara czy łaska z obietnicy Bo ej. a stąd zawrócić ich do pokuty i lepszego sposobu ycia. Nale y bowiem głosić nie jedną tylko. lecz tak e przekonać się o jego przewrotności. Wydobywać ze skarbca nowe i stare rzeczy. poni aniem a nie wywy szaniem. zwodzące i gubiące na zawsze niezliczonych ludzi. spo-wiedzi.y dobre uczynki odrzucić albo przyjąć i jaką zasadą się kierować. strącaniem do piekieł a nie wyprowadzeniem z nich. to bez wątpienia są to nauki oszukańcze. Wsku-tek owego dodatkowego przeświadczenia ju nie są dobre. ale obie części Słowa Bo ego. owszem . a gdy jeszcze przyłączy się przyzwycza-jenie zasilające i popierające te niedociągnięcia. Paweł powiada: "Mający wprawdzie pozór pobo -ności. Powinien odwróci-wszy uwagę od uczynków patrzeć na człowieka i na to. daremnie się ich naucza. po-wiadając: "Przybli yło się królestwo niebieskie" (Mat. w jaki sposób zostaje on usprawiedliwiony.7). aby mo. ale zbawia nas jako wierzących według miłosierdzia Swego.jak najbardziej je przyjmujemy i ich uczymy. uwłaczają łasce Bo ej. 3. Wykonujący je oszukują i siebie samych i innych. a słuchanie przez Słowo Chrystusowe" (Rzym. Pokuta bowiem wywodzi się z zakonu Bo ego. Mniemanie to i przewrotne poleganie na uczyn-kach jest nieuniknione tam. Nie odrzucamy tedy dobrych uczynków. Przeto powinno się głosić Słowo łaski i obietnicę odpuszczenia dla nauczania i ustanowienia wiary bo bez tego daremnie się spełnia zakon z jego przykazaniami. aby zrozumieć nauki na temat dobrych uczynków. zabijaniem a nie o ywianiem.17). jednak e jeśli się na tym poprzestaje i nie dochodzi do głoszenia samej wiary. a raczej prawdziwie godne potępienia. musi patrzeć dalej ani eli na uczynki. jak czytamy: "wiara jest ze słuchania. skruchą. nakładają one ju przymus i razem z wiarą tłumią wolność. jakich my dokonaliśmy. co wię-cej . 10. ale rankiem wesele". lecz przez Słowo Bo e (to znaczy przez obietnicę Jego łaski) i przez wiarę zostaje usprawiedliwiony i zba-wiony dla ugruntowania chwały majestatu Bo ego. aczko-lwiek w bezbo nym urojeniu przez tę naszą głupotę do tego pretendują: w ten sposób gwałtownie wdzie-rają się w zakres łaski Boga. Nie będąc bowiem wolne. Dlatego cho-cia jest rzeczą dobrą kazać i pisać o pokucie. z jakiego powodu nale. Lecz nie nale y na tym poprzestać: byłoby to bowiem tylko zranieniem a nie zawiązaniem rany. która jedynie jest zdolna przez wiarę usprawiedliwić i zba-wić.przy-znaje. przez Słowo swojej łaski.5. zadośćuczynieniu. gdzie nie ma szczerej wiary. pokutą i wszystkimi innymi rzeczami. skutkiem czego na pozór tylko są one dobre. zawsze się uczą-cy. braki natury (tak jak to czynili bezbo ni nauczyciele) stanowi to zło nie do naprawienia. która je obali i zawładnie sercem.6): "Wieczorem bywa plącz. dopóki nie przyjdzie wiara. są jak wilki drapie ne w owczej szacie.7). przez wiarę w obietnicę Bo ą doznaje pociechy i zostaje podniesiony. fałszywym przeświadczeniu i będzie się przez nie usprawiedliwionym. przebijaniem a nie uzdrawianiem.na się było dowiedzieć skąd pochodzi pokuta a skąd łaska. w rzeczywistości zaś dobre nie są. który groźbami zakonu Bo ego czy lękiem przed nim został upokorzony i doprowadzony do poznania siebie. naruszając Jego chwa-łę. Teraz ju łatwo poznać. Człowiek. Natura sama z siebie nie tylko nie mo e go usunąć. Słowo zakonu nale y wydobywać aby ludzi przerazić doprowadzając do poznania ich grzechów. Albowiem Chrystus przez Jana mówił nie tylko: "Czyńcie pokutę".

cierpiąc. . 4. Albowiem chrześcijańska to rzecz troska o zdrowie cielesne. jakaś wspól-nota Ducha. Lecz przeciwnie. Musi bowiem rozmawiać. Jedni drugich brzemiona nosząc."aby dać temu. taka jest miara prawdziwie skuteczna przez miłość. wtedy staniemy się Synami Bo ymi. Słowa te przenieśli na naturę Boską i ludzką. nie dla siebie. wypełniając w ten spo-sób zakon Chrystusowy . wza-jemnie o siebie troskliwymi i pracowitymi. tak jak mówi Paweł: "Nikt z nas dla siebie nie yje i nikt dla siebie nie umiera. i adnego uczynku. który jest w potrzebie". był podob-ny do wszystkich innych ludzi z postawy. dopełnijcie radości mojej. w której wszy-stko otrzymali. ale i na to co innym" (Filip. aby mógł szerzej i swobodniej innym słu yć. dorabiać się mienia. Widzimy tu jasno. podczas gdy Paweł to miał na myśli. jakaś pociecha miłości. ani po-nad nas się nie wynosił. mówiąc: "Takiego bądźcie względem siebie usposobienia. To słowo zaś apo-stolskie najbardziej dla nas zbawienne zaciemnili ci. powiada jednak: . Apostoł mógłby rzec: . aby naszą własnością stało się wszystko.1-4). umierając. aby wszystkie nasze uczynki układały się na korzyść drugich. mając przed oczyma jedynie potrzeby. tak jak Chrystus na podobieństwo ludzi stworzony. adnej mocy nad nami Jezus sobie nie przypisywał. a jeśli umieramy. abyśmy dzięki niemu mogli pracować. którymi słu y bliźniemu swemu z dobrowolnej yczliwości.7). i by ponad brzegi przelewały się wszystkie inne uczynki. a nawet właściwie tylko dla innych yje. był człowiekiem jak gdyby tego wszystkiego mu brakowało i jakby adnej z właściwości Bo ej nie posiadał. chocia według prawa mógłby był to uczynić. Zmierzać jedynie do tego. abyście jed-ną byli o ywieni myślą i jednakową mając miłość jednomyślnie na jedno się zgadzali. Tak bowiem nakazuje apostoł. kiedy to ka dy a przez wiarę swoją tak obfituje. Jednak wszystko to uczynił ze względu na nas. Jednak adnego z tych uczynków człowiek nie potrzebuje do sprawiedliwości i zbawienia. aby być równym Bogu. W ogó-le całe ycie powinno być nakierowane na drugiego człowieka. lecz w pokorze niech jeden drugiego uznaje za wy -szego od siebie. co przez tę postać sługi uzyskał. W ten sposób członek silny słu yć będzie członkowi słabemu. który chocia był w po-staci Bo ej. abyśmy rękami pracowali (Efez. i to do śmierci krzy owej" (Filip.takie oto jest prawdziwe chrześcijańskie ycie. Przeto we wszystkich uczynkach powinien podzielać ten po-gląd.Tyle wystarczy powiedzieć o uczynkach w ogóle. Nie wywołujcie waśni. z zachowa-nia.28) by móc dawać temu. aby nam słu yć. nie upierał się zachłannie przy tym. w której słu y się drugiemu bezinteresow-nie. bo jeśli yjemy. a zarazem o tych. który jest w potrzebie. lecz wyparł się samego sie-bie. pisze: "Jeśli tedy jakaś zachęta jest w Chrystusie. Tak więc gdy Paweł pouczał Filipian jak bogatymi uczyniła ich wiara w Chrystusa. przyjął postać sługi i stał się podobny ludziom. dla Pana umieramy" (Rzym. i pra-cując. jakie było w Chrystusie Jezusie.5-8). "sposób ycia". którzy zupełnie nie zrozumieli słów apostoła: "po-stać Bo a". uni ył sa-mego siebie i był posłuszny a do śmierci. pomagać we wszystkim cokolwiek czyni. by człowiek w tym yciu był bezczynny i nie spełniał uczynków wobec swoich bliźnich. lecz zachować je na wspieranie potrzebujących. ani te nie czyńcie nic dla pró nej chwały. 2. W tym celu podaje za wzór Chrystusa. działając. które chrześcijanin wykonuje wobec własnego ciała. a okazawszy się z postawy człowiekiem. lecz yje te dla wszystkich ludzi na ziemi. e Chrystus pełen będąc postaci Bo ej i obfitujący we wszystkie dobra tak. 2. "postać sługi". świadczyć usługi. Niech ka dy baczy nie tylko na to co jemu nale y. wygody i korzyści bliźniego. dla Pana yjemy. obcować z bliźnimi. Człowiek bowiem nie dla siebie tylko yje w owym śmiertelnym ciele aby w nim działać. postąpił tak. to znaczy z radością i miłością podejmująca dzieło najbardziej dobrowolnej niewoli. Przeto nie mo e się zdarzyć tak.byś-my siebie sami utrzymywali. "podobny ludziom". e apostoł ujmuje ycie chrześci-jan w taką regułę. chętnie. adnego uczucia Mu nie brakowało aby móc być sprawiedliwym i zbawionym (miał bowiem to wszystko zaraz od samego po-czątku istnienia). jakie wykonywać powinien wierzący wobec swego bliźniego. opływając przy tym w pełnię i dostatek wiary. 14. nie pysznił się tym jednak. Po to bowiem swe ciało ujarzmia. Na ostatek powiemy o uczynkach. aby słu yć innym. ze względu na swój sposób ycia uwa any za człowieka obcującego z ludźmi.

samą jego osobę zachowuje. tote nigdy nie dojdą do odczucia wartości i znaczenia tych rzeczy. słu yć. nie jest głoszone ani poszukiwane. czyniąc bliź-niemu tak jak Chrystus nam czyni. tak i my wobec Boga byliśmy w potrzebie. lecz w nas zamieszkującego. e je eli poznajemy jak bardzo wielkie i cenne jest to co zostało nam dane. Tak postępuje te Syn. jak tylko to w czym widzieć będę dla mojego bliźniego rzecz potrzebną. z całego serca. stając się jeden dla drugiego poniekąd Chrystusem.niestety . Tak to z wiary wypływa miłość i radość w Panu. szczodrym dawcy tak wielkich rzeczy. nie dla innych względów jak tylko ze względu na Bo e upodobanie. Gdy jeden dla drugie-go nawzajem stajemy się Chrystusem. zy-sku lub straty. to znaczy.Oto mnie niegodnemu. ka ąc swojemu słońcu wschodzić nad dobrymi i nad złymi. rozdzielając wszystkim wszystko i obficie i jak najszczodrzej. pomna ać. Podo-bnie więc jak bliźni nasz znajduje się w potrzebie i pozbawiony jest tego co my mamy w obfitości. nie inaczej jak z bezinteresowną radością. Apostoł Pa-weł mówi: "A o ile yję w ciele. sługami bliźnich. to yję w wierze Syna Bo ego" (Gal. korzystną i zba-wienną. Powinien on myśleć wtedy tak: . zaraz jak mówi Paweł (Rzym. przeto tak jak Ojciec Niebiański przyszedł nam z pomocą w Chrystusie za darmo. sprawiedliwość i zbawienie do niego nale y. gdy weń wierzymy. Atoli teraz przy pomocy nauk ludzkich poucza się nas tylko jak szu-kać zasług.20). Dla tych zaś. to znaczy. a z miłości radosny. tak i my powinniśmy za darmo przycho-dzić z pomocą bliźniemu naszemu poprzez uczynki cielesne. . dla wszystkich po ytecznego. ani nie czyni ró nicy między przyjaciółmi. chętny. wolny umysł do dobro-wolnej słu by bliźniemu tak. To ycie bowiem. Czemu bym więc dla takiego Ojca. 2. ani nie posądza kogoś o wdzię-czność lub niewdzięczność. we wszystkim posłusz-nego. dobrowolnym wysiłkiem nie uczynił wszystkiego o czym wiem. zarazem jednak słu ącego wszystkim. z czystego. Dla swego sposobu ycia być uznany za człowieka. wszechmocnymi wykonawcami i zwycięzcami wszystkich utrapień. My sami zu-pełnie nie znamy naszego imienia: dlaczego jesteś-my chrześcijanami? Dlaczego chrześcijanami się na-zywamy? Zapewne nazywamy się tak od Chrystusa. chętnie. która wierzy e tak się rzecz ma.Chrystus. Widzisz więc. przez wiarę swoją całkowicie napełniony. Chrystus daremnie się narodził. śmierci i piekła. a oprócz tego (jak ju mówiłem) powinien samą tę wiarę rozwijać. nie nieobecnego w nas. Pozbawieni byliśmy jego miłosierdzia. Tak bowiem Ojciec jego czyni. Bez liczenia na odpłatę. powinien być zadowolony z tego Bo ego kształtu jaki otrzymał przez wiarę. wszak chrześcijanin nie dą y do tego. abyśmy byli sobie nawzajem Chrystu-sami. wszystko ma. lecz . radośnie. nie odczuwa adnej potrzeby. czyni ją miłą i udziela jej wszystkiego co ma Chrystus. chwały czy nagany. przyjmować postać sługi. a eby doszła do postaci doskonałej. 9. Chocia w ten sposób wolny jest od wszelkich uczynków. i nie ma adnego powodu do niewdzięczności. które jest panem grzechu. jak Bóg przez Chry-stusa do niego się odniósł. rozkoszując się nią przez Chrystusa w Bogu. W sposób jak najbar-dziej wolny i jak najochotniej rozporządza sobą i swoją własnością nie oglądając się czy ją utraci u niewdzięcznych. ycia. niezasłu onego miłosierdzia dał mój Bóg w Chrystusie wszelkie bo-gactwo sprawiedliwości i zbawienia. Po-stępują oni drogą uczynków. a Chrystus we wszystkim ten sam. odnosić się doń tak.Tak to chrześcijanin.9) w sercach naszych przez Ducha rozlana zostaje miłość. który mnie nieocenionymi bogactwami obsy-pał.ycie to dzisiaj w całym świecie jest nieznane. abyśmy byli prawdziwie chrześcijanami. pomagać swojemu bliźniemu. a eby nie bra-kowało mi ju nic innego prócz wiary. czy zobowią e nią sobie kogoś do wdzięczności. e Mu jest mile i zgodne z Jego upodobaniem? Oddaję więc siebie mojemu bliźniemu jak Chrystus oddał się mnie nie zamierzając czynić w tym yciu coko-lwiek innego. jednak powinien znowu w tej wolności wyzbywać się samego siebie. aby sobie zobowiązać ludzi. którzy nie mają tego co przez Chrystusa zostało im darowane. a jednak nie mniej i panami wszystkiego. podobnie jak jego głowa . poniewa przez wiarę opływam we wszyst-kie dobra w Chrystusie. która czyni nas wolnymi. Któ więc mo e pojąć bogactwo i chwałę chrze-ścijańskiego ycia? ycia. które wszystko mo e. potępionemu człowiekowi bez wszelakiej zasługi. radosnymi.

27). zakonów.22). aby tylko innym ulegać według ich woli z miłości bezinteresownej. będąc wszystkie od usprawiedliwienia później-sze. 17. biskupów. na które niektórzy głupi pasterze taki nacisk kładą. 13. Takimi miały być uczynki wszyst-kich zakonów. gotowi do wszelkiego uczynku dobre-go. otwórz jej py-szczek. 2. jak bowiem chciał. idź nad morze. Przykład takiej wiary dala przed wszystkimi in-nymi tak e błogosławiona dziewica. obsta-wali przy tym. mówiąc: "Ale ebyśmy ich nie zgorszyli. Takimi są te te uczynki.3) nie dlatego. rozmawiał z Piotrem. gdy uczniowie domagali się od Niego drachmy. jak naucza Paweł (Rzym. stanu jedynie w tym celu. Przeciwnie zaś. które zaleca Paweł (Rzym. lecz by słabych w wierze ydów.nagród. jak to ju mówiłem. z łatwością mógłby bez adnego niebezpieczeństwa poruszać się wśród nielicznych poleceń. nazywając je przykazaniami kościoła. więc do czasu ustępował przed ich wolą. którzy jeszcze nie zdołali pojąć wolności wypływającej z wiary. e przez same uczynki ktoś jest usprawiedliwiony. lecz upartym i zatwardziałym nauczycielom uczynków powinniśmy stanowczo się przeciwstawiać. a zawsze sta-wiając opór upartym i zatwardziałym. Tak e Chrystus. Nie została więc usprawiedliwiona przez ten uczynek. tego je-dnak przestrzegając zawsze z największą dbałością. czyli zba-wienia. jakoby potrzebne mu było to obrzezanie do sprawiedliwości. upodabniając się w tym do wszystkich in-nych kobiet. kroczył więc drogą pośre-dnią. to jednak chęt-nie z dobrowolnego umiłowania podporządkowała się mu. zarzuć wędkę i weź pierwszą złowioną rybę. co nale y jedynie do wiary. 14. tego co od nas pochodzi. jakby były one potrzebne do sprawiedliwości i zbawienia. a jednak do-browolnie się poddaje i płaci podatek. Podobnie jak wszystkie Jego uczynki i uczynki Jego wyznawców przyczyniają się do usprawiedliwie-nia. do czasu oszczędzając słabych. klasztorów. Tak. powinniśmy i my postępować. skoro będąc ju przedtem usprawiedliwie-ni przez wiarę. gdy (jak to czytamy u Łukasza 2. lecz jasno ju sprawiedliwa dokonała go bezinteresownie. aby słabych w wierze podpierać.3). sprzeciwił się i nie pozwolił obrze-zać Tytusa (Gal. Prawdziwie wolny chrześcijanin tak zaś będzie mówił: . nie urazić lub nie okazać im wzgardy. którym niczego nie brak. Ap. którzy są Jego dziećmi swoich wolnymi synami królewskimi. Tytus 3. aby czyjaś słabość nie została ura ona lub wzgardzona. W równie więc małym stopniu ten uczynek był potrzebny lub przy-datny Chrystusowi do usprawiedliwienia. nie dlatego by przez to byli usprawiedliwieni (skoro ju są sprawiedliwymi przez wiarę). czynił . dobrowolnie. kazał mu jednak pójść nad morze. tego zabierz i daj im za mnie i za siebie" (Mat. aby byli poddani zwierzchności. ani nie potrzebowała oczyszczenia. dokonywała oczyszczenia według zakonu Moj eszowego zwyczajem wszyst-kich kobiet. przykazań papie y. kościoła. Nasze uczynki powinny być spełnione: nic dla zyskania usprawie-dliwienia. chocia nie są nimi w adnej mierze.1. dla wzbu-dzenia posłuszeństwa u innych i dania im przykładu. gdzie Chrystus nazywa siebie i tych. lecz by przez nie. Dokonane są one w stanie wolności. aby ka dy sprawiał uczynki swego zawodu. 16. z Chrystusa natomiast uczyniliśmy wyłącznie dozorcę o wiele bardziej surowego ni Moj esz.1). i z miłości bezinteresownej byli po-słuszni ich woli. urzędników. chocia zakon taki nie obowiązywał jej. modlił się. i by w pró nej ufności nie mniemano. kapłanów. a znajdziesz stater.Będę pościł. by wszystkich nawrócić do wolności wiary. w wolności ducha słu yli innym i zwierzchności. Przykład ten doskonale odnosi się do sytuacji. powinniśmy wszystko czynić ze względu na innych w sposób dobrowolny i radośnie. aby ich nie obrazić albo nie okazać im wzgardy. ma zasługę lub zostaje zbawiony. by przez nie ćwiczyć się nie w sprawiedli-wości lecz w podporządkowywaniu swego ciała dla przykładu innym. o czym obszerniej będziemy mówili ni ej. Święty Paweł obrzezał zaś swego ucznia Tymo-teusza (Dz. Następnie. czy synowie królewscy nie są wolni od podatków. e obrzezanie jest potrzebne do us-prawiedliwienia. którym potrzebne było opanowa-nie swego ciała.1). Z tą samą gorliwością. a Piotr to po-twierdził. Jeśliby ktoś posiadał tę umiejętność. tak znów nie chciał aby zatwardziali "zwolennicy sprawiedli-wości z uczynków" obra ali wolność wypływającą z wiary lub nią pogardzali. gdy wzgardziwszy wolnością wypływającą z wiary.

gdzie jest prawdziwa i szczera wiara. jak i moją sprawiedliwość powinienem poło yć przed Bogiem dla zakrycia i przebłagania grzechów bliźniego. Zachęca-jąc i pobudzając lud do tych czynności kościelnych. od przepisów i przykazań. ponad siebie. Przewy -sza zaś ona wszystkie inne wolności zewnętrzne w tym stopniu. co jest wynikiem nieznajomości wiary ani wolności chrześcijańskiej. aby ka dy przywdział na siebie postać swego bliźniego. Gdy jeśli jakiś uczynek nie jest zalecany wy-łącznie po to. Tyle wystarczy powiedzieć o wolności. e przez to oczyszczone zostają nasze grzechy i osiągnięte zosta-je nasze zbawienie. tak jak nie są takimi ani posty. to Chrystus mówi: "Zaprawdę powiadam wam. w przeciwnym razie nie jest chrześci-janinem.to i tamto.zafundować. choć nie był pod zakonem. Przyjmę je na siebie i tak nimi się utrudzę i usłu ę.czy doczesnej. w której Bóg ciebie wszystkim obdarzył? Otó ta reguła obowiązuje . Lękam się . W Chrystusie yje on przez wiarę. urzędy kościelne. Taką bowiem jest prawdzi-wa miłość i zdrowa reguła chrześcijańskiego ycia. W ten sposób będziesz prawdziwie dobrym człowie-kiem .dobra.do bliźniego. Amen.e w tym wszystkim nie szuka się niczego innego. temu czy tamtemu urzędnikowi lub mojemu bliźniemu. społeczeństwu. A z nas spływają one na tych. gdy mniema się. Wyrządzasz bowiem krzywdę swojej wierze. która jedynie wszy-stko ci daje. Stąd apostoł przypisuje miłości tę zaletę. jakby to On był tym. która jak widzisz jest duchowa i prawdziwa. Jest zaś ono prawdziwe i szczere tam. ani chrześcijański. Dobra te spływały i spły-wają na nas z Chrystusa. przez zachwalanie ich. Ja zaś taką daję ci radę: je eli zechcesz nieco się pomodlić. lecz yje w Chrystusie i w swym bliźnim. aby stały się wspólne. Na podstawie tego wszystkiego ka dy będzie mógł zdobyć pewny sąd. czym my jesteśmy. jakby to były moje własne grzechy. czy to przez uczucia. to nie jest dobry. Wolność tę zaś Chrystus pozwala nam i zrozumieć i zachować. w jakim niebo przewy sza ziemię. klasztory. Taki przeto wniosek wyciągamy: e chrześcijanin nie yje sam w sobie. e mi to jest potrzebne do sprawiedliwości czy zbawienia.powtarzam . spełnienie ich nie przyniesie szkody. gdy masz ich obfitość dla siebie przez swoją wiarę. które mamy od Boga. którzy ich potrzebują tak. Chrystus uczynił i zniósł przecie dla mnie o wiele więcej. Jemu wszak to nie było w ogóle potrzebne. A chocia tyrani domagając się spełniania tych poleceń wyrządzają gwałt i krzywdę. biskupowi. czyniąc nasze ser-ca wolnymi od wszystkich grzechów. czy wieczne j. dlatego tak czynię i zniosę to wszystko. Paweł mówi: "Zakon nie jest ustano-wiony dla sprawiedliwego" (1 Tym.51). nigdy zaś nie nauczają wiary. lecz e przez to daję przykład uległości papie owi. jak tylko własnej korzyści. przez zalecanie swoich odpu-stów. spływały z jednego na drugiego. pozostawiając jednak zawsze w Bogu i w Jego miłości. Na có ci bowiem twoje dobre uczynki. który naszą postać przy-wdział na siebie. ustaw i dowiedzieć się którzy pasterze są ślepi i głupi. e nie szuka ona swego (1 Kor. do Boga. dopóki nie obraca się przeciwko Bogu.chrześcijaninem. przez miłość zaś zni a się poni ej siebie . i mieli się dobrze. obfitsze ni trzeba do okiełznania ciała. lecz dawaj to co dajesz w sposób dobrotliwy i bezinteresownie. ani szczególne modlitwy do niektórych świętych. co jest zalecane przez ludzi. 13. zachowując się tak. z powodu mnie został poddany zakonowi. ujrzycie niebo otwarte i aniołów Bo ych wstępujących i zstępują-cych na Syna Człowieczego" (Jan 1. w bliź-nim przez miłość. dlatego o nią jedynie dbać nale y. 1. aby wzrastała uprawiana czy to przez uczynki. Nieznajomość tę i stłumienie wolności bardzo wielu zupełnie ślepych pasterzy parali uje. .5). jak gdyby sam był na jego miejscu.9). by go spełniać dla okiełznania ciała lub dla okazania uległości bliźniemu (byle by tylko nie ądał czegoś przeciwko Bogu). Tak przecie Chrystus dla nas uczynił. pościć lub coś w kościele jak to nazywają . a którzy prawdziwi i do-brzy. e chrześcijańskimi są dzisiaj nieliczne tylko albo i adne zakony. W ten sposób całkowicie zostaje stłumiona wolność chrześcijańska. aby inni przez ciebie i przez twoją dobroć wzrastali. strze się czynić to w celu zgotowania sobie jakiejś korzyści . i zarówno moją wiarę. Tote lękam się wielce. Przez wiarę zostaje porwany w górę. ołtarze. doskonałą orientację co do wszystkich uczynków. ale nie dlatego.

to yję w wierze w Syna Bo ego" (Gal. 15.Na koniec. Widzisz tu. Paweł zaś powiada: "Chocia w ciele yjemy. powiada Chrystus. jak gdyby chrześcijanami byli przez to. 10. ani w lewo. nale y traktować ich postępowanie stanow-czo jako gorszące. wówczas oni spo ywają mięso. zawsze mając na ustach zalecenia kościoła i ojców. aby ten ich bezbo ny pogląd nie zmylił wielu. lub zmawiają określone modlitwy. Jest rzeczą przydatną spo ywać mięso i łamać posty na ich oczach i wedle wolności wiary inne jeszcze rzeczy czynić. jednak nie przez to wszystko jesteśmy sprawiedliwymi. Ślepi są przewodnikami ślepych" (Mat. A tak to. Przez nią poznajemy. czyni je prawymi i ocala. Jak bowiem nikt nie jest sprawie-dliwy dlatego. poucza by tamtych nie osądzali. jednak. co rozstrzyga o szczerości naszej wiary. 14. 2. którzy usilnie zabiegają o swoje zbawienie przez samo przestrzeganie i honorowanie obrzędów. Wiara bowiem uwal-nia nasze sumienia. czyli w tym świecie. który je" (Rzym. tak te nikt nie zostanie poczyta-ny za sprawiedliwego jedynie z tej przyczyny. które po-ucza abyśmy nie zboczyli ani w prawo. Dlatego chrześcijanin powinien iść drogą pośred-nią i mieć na względzie dwa rodzaje ludzi. to znaczy od głupiego urojenia. tradycje i postanowienia ludzkie. aczkolwiek nie nale y z tego powodu uczynkami pogardzać ani ich zaniechać. do zbawie-nia konieczne. by kro-czyć drogą pośrednią i potępia obie skrajności powiadając: "Ten. gdy zaniedbawszy rzeczy powa niejsze.14). lecz sprawiedliwość na-sza z niego się nie wywodzi. Dlatego tu trzeba słuchać Pisma. Tych innych natomiast. zatwardziałych ceremonialistów. uparcie przy nich obstają i zalecają je władczo jako środki usprawiedliwiające. które uwa ają oni za naj-większe grzechy. I jedni i drudzy zarówno są winni.20). e w ustalone dni po-szczą lub powstrzymują się od spo ywania mięsa. czynić odwrotnie ni oni. lecz stosowali się do słusznych nakazów Pana. Myślą . nie chcąc zrozumieć jak nale y dobrze czynić). e działamy. lecz swoje ceremonie mają stale na ustach. które rozweselają serce. Takim ludziom nale y się przeciwstawiać. dodać nale y oczywiście.teraz wszystko im wolno i chcą uchodzić za wolnych chrześcijan jedynie dlatego. pozostawiając na uboczu pozo-stałe elementy religii chrześcijańskiej. e jest bardzo wielu takich. ze względu na tych.3) i: "A o ile teraz yję w ciele. e usprawiedliwie-nie zyskuje się przez uczynki. e z oddaniem spełnia uczynki i cere-monialne obrzędy. e sprawiedliwość polega nie na uczynkach. lecz sami nie przykładają się do tego. Tak przeto na tym świecie jesteśmy pod przymusem konieczności ycia w ciele.e nie na uczynkach opiera się nasza sprawiedli-wość. który nie je. podobnie jak nie mo emy obejść się bez pokarmu i napoju i całe-go tego funkcjonowania śmiertelnego ciała. sprawia konieczność tego ycia i tro-ski o panowanie nad ciałem. ale na wierze. który je niechaj nie pogardza tym. O ile słuszniej apostoł Paweł naucza. jak gdyby zbawieni byli przez to. gdy ani jedni ani drudzy nawzajem nie przestrzegają budującej miłości. z tak wielkim niepokojem dręczą się tymi błahymi i niepotrzebnymi rzeczami. e w pogardzie mają i odrzucają ceremonie. którzy pomijają ceremonie i ganią je nie z pobo no-ści lecz z samej tylko pogardy apostoł przywołuje do porządku gdy poucza by nie pogardzać: tych bo-wiem wiedza nadyma. Przez wiarę w Chrystusa nie jesteśmy wszak uwolnieni od uczynków lecz od liczenia na uczynki. którzy słysząc o tej wolno-ści wypływającej z wiary wnet przemieniają ją w sposobność do cielesnego wy ycia się. Przeciwko nim bardzo zawzięcie występują z drugiej strony ci. upar-tych. którzy najlep-sze nawet słowo do nich skierowane przekręcają fał-szywie je tłumacząc. i tych. albo zwyczajowe mo-dlitwy pomijają z zadartym nosem wyśmiewając przykazania ludzkie.36). ani nie śmie brakować uczynków. jesteśmy w uczynkach i ceremoniach.Królestwo moje nie jest tu. lecz przez wiarę w Syna Bo ego. e ich zaniecha i gardzi nimi. Nie powiedział On jednak: . a który nie je niech nie osądza tego. nie walczymy cielesnym orę em" (2 Kor. W ten bowiem sposób i Paweł nie chciał by Tytus został . "Królestwo moje nie jest z tego świata" (Jan 18. choć oczywiście ani nie mo e. e w ustalonych dniach poszczą lub gdy inni poszczą.3). pozostawiając wiarę na uboczu i w zaniedbaniu (takimi te byli ydzi. Tych upartych. yjemy. O nich to nale y rzec: "Zostawcie ich. którzy jak głuche mije nie chcą słyszeć o prawdzie wolno-ści.

będziesz to czynił atakując ustawodawców i ustawy. W ostatecznym więc wyniku: Jak ubóstwo wypróbowuje się w bogactwie. od których to powinni byli zo-stać uwolnieni i uzdrowieni za pomocą nauki o wie-rze i wolności. abyś wolności tej przed słabymi nie wykorzystywał. w czym mo esz poznać antychrysta. 12. e niezliczone ilości dusz uwikławszy się w te sidła .powiada Salomon . lecz zarazem wespół ze słabymi będziesz ich przestrzegał by nie zostali oni zgorszeni a sami poznają tyraństwo i zrozumieją swoją wolność. Tak więc walcz dzielnie przeciwko wil-kom. 12. zwyczajni. tak i ludzie nieobyci. przestrzegając postów i innych rzeczy. 14. Dlatego chocia stanowczo nale y się przeciwsta-wić owym nauczycielom tradycji i ostro potępić ustawy papie ników poprzez które sro ą się oni nad ludem Bo ym. co by samo w sobie było nieczyste. rzetelność w interesach. czystość w rozkoszach."zgarnąć ogień do swojego zanadrza. e w sabat rwali kłosy (Mat. gdy nie mieli adnego prawa by je stanowić. to znaczy w niebezpieczeństwach. będący jeszcze w wieku burzliwym muszą być trzymani i kiełznani w elaznych nawet więzach obrzędów.aby nie zginęły .4).zostały zaprowadzone do piekła. nieświadomi i słabi w wierze (jak ich nazywa apostoł w Rzym. tak te i Chrystus bronił apostołów. tak trzeba te uczestniczyć w obrzędach.a niebezpieczne jest dla ich dobra aby się między niańkami obracały gdy dorosną. a naucza się tylko usta-nowień ludzkich.22). którzy ich pojmali w niewolę. bywać na ucztach. skoro nie podkreśla się zarazem moc-no znaczenia wiary.15). Ka dy zaś powinien ciało swe poskramiać takimi samymi ćwiczeniami. lecz w obronie owiec. a jego odzienie się nie spali?" (Przyp. Gdy więc ycie to nie mo e się obejść bez obrzę-dów i uczynków a ponadto burzliwy i nieobyty jesz-cze wiek młodzieńczy powinno się okiełznać tymi pętami i powstrzymywać. Strze się jednak. Co więcej: jak niemowlęta płci męskiej bardzo potrzebują opieki na łonie nianiek . aby w tym wszystkim tak kierował ludem Chrystusowym i nauczał go tak. aby ich nie urazić i nale y okazać pobła anie dla ich słabości dopóki nie zostaną dokładnie pou-czeni. 14. Tak tedy. jak i Paweł mówi: "Własne przekonanie zachowaj dla siebie przed Bogiem" (Rzym. 8. wstrzemięźliwość w biesia-dach. "ale źle jest dla człowieka. nale y unikać ich zgorszenia. e nie ma niczego. ujarzmili i srodze utrapili sidła-mi swoich tradycji. jakoby przez uczynki mo na było zyskać usprawiedliwienie co przychodzi z łatwością i bardzo wielu zara a. która nikogo nie obra a. nieczyste jest jedy-nie dla tego. lecz wszystkiemu słu y. by nie zrodził się w nim pogląd albo gorzki korzeń. dopóki nie zostaną one wyjaśnione.3).20). "Czy mo e kto" .14). A jednak. by niedowa ony ich umysł przez występ-ki nie pędził na łeb na szyję. wypływającej z wiary. nale y jednak oszczędzać bojaźliwego tłumu. który ci bezbo ni tyrani trzymają w nie-woli przy pomocy ustaw. 14. sługa Chrystusowy powinien być roztropny i wierny.obrzezany (Gal. by jego sumienie i wiara owego ludu nie zostały dotknięte. Sal. . bezbo ne dla dusz tradycje naszych kapła-nów i poglądy oficjalnych teologów. gdy owi zwolennicy ce-remonii domagali się tego. Drugi rodzaj spotykanych ludzi to chrześcijanie prości. Ju Paweł napominał Hebrajczyków (Hebr. nie będę jadł mięsa na wieki" (l Kor. 14. który jedząc daje zgorszenie" (Rzym. a nie zarazem przeciwko owcom. poniewa oni nie z uporczywej zło-śliwości. doznawać zaszczytów i rozkoszy. 6. e ustawy ich są niczym wobec sprawiedliwo-ści. by utraciwszy wiarę nie zarazili się poglądem. kto je za nieczyste uwa a" (Rzym. Tak mówi apostoł: "Przeto je eli pokarm mój gorszy brata mego. e są bezbo ni. Taki właśnie skutek sprawiły dotąd zgubne. którym liczni zostaną zara eni. ale z winy swych pasterzy. Takich ludzi nale y oszczę-dzać. jak trzeba uczestniczyć w bogactwach.27). oddawać się interesom. które oni uwa ają za potrze-bne. Przed tyranami zaś i upartymi korzystaj z niej stale dla okazania im wszystkim pogardy. 2. tak sprawiedliwość wy-pływającą z wiary wypróbowuje się w obrzędach. uczyń to po kryjomu. Nie da się zaś tego uniknąć tam gdzie przemilcza się wiarę. A jeśli będziesz chciał wykorzystać swoją wolność. Tego wymaga miłość.13) i znowu: "Wiem i jestem przekonanym w Panu Jezusie. którzy jeszcze nie potrafią choćby i chcieli pojąć owej wolności.1). lecz jedynie ze słabości wiary tak czynią i myślą. aby sami zrozumieli. Nie z własnej bowiem winy są oni słabi. pokorę w zaszczytach.

W przeciwnym razie . Amen. odrzucamy natomiast pogląd o ich sa-moistnym i trwałym znaczeniu. to-te niemo liwością jest. Niechaj Bóg zmiłuje się kiedyś nad nimi i nad nami. Widzisz tu. e bez nich nic nie mo na zbudować lub zdziałać.źle z nami! Je eli bo-wiem Sam nie pouczy nas wewnętrznie o tej mądrości ukrytej w tajemnicy. a jed-nak nigdy nie budują. a mocy jej nie doznają. Tak czynią obłudnicy. aby sam z siebie przeszedł z niewoli uczynków do poznania wolności. e z czystej łaski uczynki pochodzą. poniewa natura ludzka i tak zwany ro-zum przyrodzony są zabobonne. Tymczasem zaś przy usiłowaniach tych w siebie samych są wpatrzeni. a nawet. nigdy zaś o samej budowli nie pomyśli. Stąd w yciu chrześcijańskim nie powinno się traktować obrzędów inaczej ni u rzemieślników traktuje się owo rusztowanie do budowy i innych prac. Nale y ich uczyć. to ze względu na gwałtowność właściwą ich wiekowi nie znieśliby tego wychowania.drogę Tego. W ten sposób zatrzymują się przy pozorach pobo ności. im tylko poświęcając swoją uwagę. upo-dobanie mając tylko w tych przyborach i samych rusztowaniach. aby przez to stali się sprawiedliwymi lub mającymi liczne zasługi. Zaiste. Robią bowiem wra enie. Tak więc nie pogardzamy obrzędami ani uczynkami. a nawet mają czelność osądzać wszystkich innych. mniema. e mógł on coś wielkiego zbudować za to .a przecie śmiercią by dla nich było. i Sam wypisał zakon w sercach naszych. e zawsze chcą budować i do tego się sposobią. e poszukuje się ich z wiel-ką pilnością. e to przytrafiło się niegdyś prorokom i apostołom. jak to obiecał. który jest błogosławiony na wieki. aby nikt nie sądził.jak widzą . e przez nie osiąga się usprawiedliwienie. . Z tego powodu trzeba się modlić. jako e nikt nie uwa a. e to jest owa prawdziwa sprawiedliwość.7). wypływającej z wiary. Gdyby ich nie kiełznać.nie jaśnieją podobnym blichtrem uczynków. abyśmy poznali na ziemi drogę Jego . a nadto praktyka wszystkich ziemskich prawodawców wyćwiczyła go i ugruntowała w takim rozumieniu. którzy całe swoje ycie marnotrawią na tych usiłowaniach. Widzimy zaś. to czy nie będą wszyscy natrząsać się z jego głupo-ty. e nie pogardza się tymi rusztowaniami. 3. poniewa gorszy się nią. i wydaje się jej głupia. lecz dlatego.dla wszystkich ludów zbawienną . Nie dochodzą oni do tego. pró ny ten trud i nadu ycie darów Bo ych mogliby obrócić na dokonanie wielkich rzeczy ku dobru swojemu i innych. bardzo wielki nacisk na nie kładziemy. a eby Pan posunął nas dalej i uczynił z nas teodydaktów. i by one byty prawdziwą i trwałą budowlą. a obecnie bezbo ni i ślepi papie nicy wraz ze swoimi pochlebcami postępują tak ze mną i ludźmi do mnie podobnymi. natura mo e ją tylko potę-pić i osądzić jako tylko heretycką. a nigdy do poznania prawdy dojść nie mogą" (2 Tym.na darmo wyło ył tyle funduszy. aby te przybory z jak największym kosztem. i przez całe ycie o nic innego nie dba jak tylko o to. po zakończeniu zaś budowli odkłada się je na bok. e nie dla tej przyczyny byli trzymani na uwięzi. to gdy mu się za-leca jakiekolwiek ustawy i uczynki. Gdyby zaś byli przepełnieni wiarą. lecz aby złego nie czynili i aby łatwiej ich było wychowywać ku sprawiedliwości płynącej z wiary. aby miały jakieś znaczenie samoistne i trwałe. to znaczy nauczonych przez Boga. a co więcej. Wszak nie po to i nie dlatego się je sprowa-dza. apostoł powia-da: "uczą. którzy . Niechaj rozjaśni im i nam swoje oblicze. Je eli ktoś tak dalece jest niemądry. lecz pogar-dzamy liczeniem na uczynki. z jak najwięk-szą pilnością i z jak największym uporem sporzą-dzać. gdyby w owych więzach trwali ywiąc przekonanie o ich mocy usprawiedliwiającej. myśląc.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful