O wolności chrześcijańskiej ks.

dr Marcin Luter Wielu ludziom wiara chrześcijańska wydawała się sprawą prostą, tote wielu z nich zalicza ją do zalet mało istotnych. Czynią tak, poniewa nie mogą się nią wykazać, ani nigdy nie zakosztowali jej mocy. Tymczasem zaś nie mo e się zdarzyć aby ten, kto nigdy nie zakosztował jej ducha, gdy napierają uciski, dobrze o niej pisał lub dobrze zrozumiał to, co nale ycie i właściwie było o niej napisane. Kto zaś choćby tylko niewiele z niej zakosztował, nie mo e powstrzymać się od tego, by o niej nie pisać, nie mówić, nie myśleć, nie słuchać. Jest ona ywym źródłem wytryskującym ku ywotowi wiecznemu (Jan 4,14). Ja zaś, chocia nie mogę się pochlubić posiadaniem jej w obfitości, gdy wiem, jak niewiele jej posiadam. Spodziewam się jednak, i miotany wielkimi i rozmaitymi pokuszeniami, osiągnąłem ju niejedną kroplę wiary i mogę, je eli ju nie powabniej i wytworniej, to z pewnością dokładniej o niej mówić, ni rozprawiali dotąd owi uczeni, bystrzy dysputatorzy, nie rozumiejący wszelako swych własnych spraw. A eby zaś ludziom prostym (albowiem takim tylko słu ę) utorować drogę, podaję najpierw dwie podstawowe myśli o wolności i niewoli ducha: 1. Chrześcijanin jest całkowicie wolnym panem wszystkich rzeczy, nikomu nie podległym. 2. Chrześcijanin jest najuleglejszym sługą wszystkich rzeczy i wszystkim podległy. Myśli te wydają się pozornie sprzeczne, jednak w tym punkcie, w którym zostaje stwierdzona ich zgodność, dobrze przysłu ą się naszemu rozumowa-niu. Obie bowiem pochodzą od samego Pawła, któ-ry mówi: "Będąc wolny wobec wszystkich, oddałem się w słu bę wszystkim" (1 Kor. 9,19). "Nikomu nic winni nie bądźcie oprócz miłości wzajemnej" (Rzym. 13,8). Miłość z natury swojej jest usłu na i uległa temu kto kocha. Tak i Chrystus, chocia Pan wszystkiego, jednak jako urodzony z niewiasty, został poddany zakonowi, zarazem wolny i niewol-nik w kształcie Bo ym i w kształcie sługi. Rozpatrzmy to od samych podstaw; człowiek bowiem ma podwójną naturę duchową i cielesną. Dzięki naturze duchowej, którą nazywają duszą, otrzymuje miano człowieka duchowego, wewnętrzne-go, nowego. Według natury cielesnej, którą nazywa-my ciałem, otrzymuje miano człowieka cielesnego, starego o którym apostoł powiada: "Choć zewnętrzny nasz człowiek niszczeje, to jednak ten nasz we-wnętrzny odnawia się z ka dym dniem (2 Kor. 4,16). Ta rozmaitość sprawia, e w Piśmie Świętym o jednym i tym samym człowieku mówi się rzeczy sprzeczne, poniewa ci sami dwaj ludzie w jednym człowieku walczą ze sobą w ten sposób, e ciało po ąda przeciwko duchowi, a duch przeciwko ciału (Gal. 5,17). Przyjrzyjmy się tedy najpierw wewnętrznemu człowiekowi, jakim mianowicie sposobem staje się sprawiedliwym, wolnym, prawdziwie chrześcijańs-kim, to znaczy człowiekiem duchowym, nowym, we-wnętrznym. A wiadomo, e adna wręcz z rzeczy zewnętrznych, jakkolwiek je nazwać, nie ma naj-mniejszego znaczenia dla sprawiedliwości, czy nie-woli, o czym z łatwością mo na się przekonać. Có bowiem mo e pomóc duszy to, e ciału dobrze się powodzi, e jest wolne i krzepkie, e je, pije i czyni cokolwiek zechce, gdy posiadają te cechy najbezbo niejsi niewolnicy wszelkich zbrodni? I znów, có zaszkodzi duszy kiepskie zdrowie lub niewola, albo głód, albo pragnienie, albo jakiekolwiek zewnętrzne niedomagania, gdy to samo gnębi tak e najpobo niejszych i całkowicie wolnych o czystym sumieniu? adna z tych rzeczy nie ma znaczenia ani dla wolności, ani dla niewoli duszy. I nic to nie pomaga, czy będzie się podobnie jak święci ubierać w święte szaty, czy chodzić po świętych miejscach, czy zajmować się świętą słu bą, czy modlić się, czy pościć, wstrzy-mywać się od pewnych pokarmów i spełniać dobre uczynki, których mo na dokonać przez ciało i w ciele. Całkiem innej rzeczy będzie trzeba do sprawiedliwości i wolności duszy, skoro tego cośmy po-wiedzieli, mo e dokonać ka dy bezbo nik, a z takich usiłowań wywodzą się tylko sami obłudnicy. I odwrotnie - nic to nie przeszkadza duszy, e ciało odziewa się w szaty pospolite, chodzi po miejscach pospolitych, jada i pije zwyczajnie, e nie modli się ustami, albowiem tak właśnie czynią obłudnicy.

10). jedynie wiarę coraz bardziej w sobie utwierdzał i przez nią wzrastał w poznaniu nie z uczynków.4). mianowicie samego je-dynie Chrystusa.20: "Posłał Słowo swoje. to jedno im zaleca. kto we mnie wierzy. "Końcem zakonu jest Chrystus. będziesz zbawiony" (Rzym. aby przestali . Dlatego pierwszą troską ka dego chrześcijanina powinno być. Ja-sne jest tedy. i niewiarę serca staje się winny. sprawiedliwości.10. 1. jak mówi (Jan 11. Uznajemy tedy za rzecz pewną i ugrun-towaną. wszyscy odstąpili i społem stali się nieu ytecz-nymi". jest bogata i niczego nie potrzebuje. z wyjątkiem Słowa Bo ego. nie ma.25): "Jam jest zmartwychwstanie i ywot. gdy zaczynasz wierzyć. wyzwolił i zbawił. czcić Baala i słońcu ręką przesyłać całusa. który za niego cierpiał i został zmartwychwzbudzony. jak mówi Job (27. nic nam to nie pomo e. jak tego uczy apostoł (1 Piotra 5. abyś wierząc w Niego. aden inny uczynek nie czyni człowieka chrześcijaninem. 1. To jest Słowo Bo e. został zmartwychwzbudzony i uwielbiony przez Ducha. aby ich uleczyć i wyratować ich od zagłady". 4. e Jezus jest Panem i uwierzysz w sercu swoim. wolności. co kuleć na obie nogi. 3. jest rzeczą jasną. jest grzechem. wiara ta nie mo e w ogóle opie-rać się na uczynkach." I znowu: "Jeśli Syn was wyswobodzi. Jeśli by bowiem przez coś innego mogła być uspra-wiedliwiona . i ona jedynie usprawiedliwia.A choćbyśmy odrzucili wszystko. pokoju. ni gdy zsyła Słowo swo-je. co nale y do dziedziny studiów duchowych. radości. jak tylko do słu by Słowa. aby porzuci-wszy wszelką myśl o uczynkach. Apostoł zwiastował Chrystusa. jak powiada Psalm 107. e Bóg wzbudził Go z martwych. i jak dusza potrzebuje do ycia i sprawiedliwości jedynie Słowa. ale Chrystusa Jezusa. to znaczy gdy spodziewasz się zostać usprawiedliwionym przez uczynki jakimikolwiek one są znaczyłoby to tyle. medytacje i to. ale ka dym słowem. Tak e i Chrystus nie do innej słu by został zesłany. e "Sercem wierzy się ku usprawiedliwieniu". e mianowicie jest to Ewangelia Bo a o Jego Synu wcielonym. ni gdy ześle głód słuchania Słowa Bo. poniewa jest to Słowo ywota. I zaiste nie ma groźniejszej plagi gnie-wu Bo ego. który cierpiał.23): "Wszyscy zgrze-szyli i brak im chwały Bo ej".ego. zbawionym. aby wykonywać dzieła Bo e. "Je eli ustami swoimi wyznasz. cnoty. Słowa Bo ego nie mo na bowiem uchwycić i pielęgnować inaczej. jeśli uwierzyła zwiastowaniu.nieska one Słowo Bo e. e człowiek wewnętrzny nie przez jakiś zewnętrzny uczynek mo e być usprawiedliwionym. Zapytasz zaś: "Które to jest Słowo?" albo "w jaki sposób nale y z niego korzystać. biskupi. 10. Gdy jedynym zbawie-niem i skutecznym sposobem korzystania ze Słowa Bo ego jest wiara. Ewangelia Chrystusowa. które prorok w całym Psalmie 119 i w wielu innych miejscach. jednocześnie zaczynasz rozumieć. prawdy. cały w ogóle stan kapłański jest powołany i ustano-wiony dla posługi Słowa. a przeto i wiary. Skoro zatem wiara ta mo e władać jedynie w wewnętrznym człowieku. usprawiedliwił ją. łaski. a nie przez uczynki zostaje usprawiedliwiona. tak jak i odwrotnie przez samą niepobo ność.10. jak to powiada Rzym. e wszystko co w tobie jest.1112). Poznawszy to bowiem będziesz wiedział.1). prawdziwie wolnymi będziecie" (Jan 8. chwały i wszelkiego dobra nieoszacowanej wartości. jest godne potępienia według owych słów (Rzym. 10. e adne w ogóle uczynki jego nie dotyczą. Doprawdy. jak samą wiarą. Tak i Chrystus. e potrzebny ci jest Chrystus. przez wia-rę stał się innym człowiekiem. 3. bez którego nic nie jest w stanie jej pomóc. choćby i umarł. Odpowiadam: wyjaśnia to apostoł Paweł (Rzym. równie kon-templacje. yć będzie.37). tyloma westchnie-niami wzywa. Przeto. Choć adnego grzechu czy czynu nie popełnia. e dusza mo e obejść się bez wszystkiego.36). zbawienia. stać się wolnym. który za ciebie cierpiał i zmartwychwstał. Mając zaś Słowo. aby był usprawiedliwiony ka dy kto weń wierzy" (Rzym. I: "Nie samym chlebem yje człowiek. który uświęca. jest karygodne.nie potrzebowałaby Słowa. jest sługą grzechu godnym potępienia. 10. co jest największą nieprawością. i (Rzym. a zara-zem nie ma większej łaski. gdy Go ydzi pytali co mają uczy-nić. kto by dobrze czy-nił.17). "Sprawiedliwy z wiary yć będzie" (Rzym. skoro tak wiele jest słów Bo ych?". gdy darowane ci zo-stały wszystkie twoje grzechy a ty usprawiedliwiony zostałeś przez zasługi cudze. sprawiedliwości i wolności chrześcijańskiej . które pochodzi z ust Bo ych" (Mat. Jedyna rzecz jest potrzebna do ycia. mę ności. który nakarmił duszę. jak powiada prorok Amos (8.4).9).12) "Nie ma sprawiedliwego. tak te jedynie przez wiarę. światłości. a urząd apostolski.

co powinniśmy czynić. 11. przez jakie staranie mógłby zadość uczynić zakonowi . Wewnętrznie wchłania je tak.wówczas prawdziwie upokorzony i unicestwiony we własnych oczach nie znajdzie w sobie nic.10) mówi: "Sercem bowiem wierzy się ku usprawiedliwieniu".16): "Kto uwierzy i ochrzczony zostanie. Stąd prawa wiara w Chrystusa jest skarbem nie-zrównanym. e te obietnice są słowami Boga.wierzyć w Tego. nie miał nic. aby ukazać człowiekowi jego samego. e sama wiara bez uczynków usprawiedliwia. lecz nasyca się nią i upaja. w którym masz obietnicę łaski. która lgnie do nich mocną wiarą. prawdziwymi. choć jeszcze nie zupełnie pewny przepowiedział ten skarb (Izaj. Równie i Paweł (Rzym. Co zaś dotyczy tego jednego przykazania. będzie zbawiony. które są rozliczane. i powiada: "To jest dzieło Bo e . o ile bardziej to niezwykle delikatne. to małym nakładem dopeł-nisz przez wiarę. Izajasz. a ostateczne dopełnienie wyleje sprawiedliwość". lecz gdzie indziej. lecz nie obdarzają mocą do działania. który przynosi z sobą pełnię zbawienia i zachowuje od wszelkiego złego.nakazuje. ale ze mnie wspomo enie twoje". "Poddał bowiem wszystko w niewolę niewiary.pysznili się. tego bowiem Bóg Ojciec nauczył" (Jan 6. uwalnia i zbawia. 10. jak i ich wypełnienie. które zwiastują chwalę Bo ą. co by mogło go usprawiedliwić i zbawić. mocą samego Słowa Bo ego zostaje usprawiedliwiona. Przykazania uczą wprawdzie dobrych rzeczy. i adnej innej rzeczy nie będą potrzebowali do sprawie-dliwości. ceremonie i przykazania? Odpowiadam: . Z powy szego łatwo zrozumieć. której w sobie nie znajduje. bez uczynków. aby ka dy kto ją ma miał wszystko. koją-cymi i pełnymi wszelkiej dobroci. wolnymi. e jesteśmy grzesznikami. Wtedy pojawia się druga część Pisma obietnice Bo e. aby się nad wszystkimi zmiłować" (Rzym. i u kogo innego (Ozeasz 13. i dusza. e wiara. wolności i wszystko to mieć będziesz jeśli uwierzysz. jak mówi Jan 1. i mówią: . 20. są zaś ustanowione po to. ale nie wykonuje się zaraz tego. 10.liczyć na mnogość swoich uczyn-ków.Je eli chcesz wypełnić zakon. Jeśli bowiem niegdyś ju samo dotknięcie Chrystusa uzdrawiało. to dotyczy wszystkich. pokoju. która jest kró-tkim streszczeniem i wypełnieniem zakonu. które przekonuje nas wszystkich o tym. i wypełniają to co zakon nakazuje. aby wszystko nale ało do Boga. pochodzi to. co poni ej dokładnie wyjaśniamy.9 BG): "Zginienie twoje z ciebie o Izraelu. sprawiedliwymi. nie po ądać jak tego zakon wymaga. a jednak nieu yteczne. skąd wiara tak wiele mo e i dlaczego wszystkie nawet dobre uczyn-ki nie mogą jej dorównać: poniewa aden uczynek nie mo e przylgnąć do Słowa . staje się prawdziwie córką Bo ą. skoro nikt nie mo e nie po ądać.12: "Dał prawo stać się dziećmi Bo ymi. świę-tymi. musi zwątpić w siebie i szukać pomocy. zarówno przykazania.29). sprawiedliwości. Albowiem co niemo liwe jest dla ciebie przez wszelkie uczynki zakonu. przez co ma on poznać swoją niezdolność do czynienia dobra i zwątpić w swoje siły.17). uwolniona i napełniona wszelkim dobrem. oto sposób i rada dla ciebie . W ten sposób obietni-ce Bo e darzą tym czego wymagają przykazania. jak czytamy u Marka w ostatnim rozdziale (16. tak wielką sprawiedliwością napełnia wierzących.Przede wszystkim pamiętaj o tym co zostało powiedziane. którego On posłał. Stąd zaś. a kto jej nie ma. ale kto nie uwierzy. jedna kropka z niego nie zginęła (w przeciwnym razie bez wszelkiej nadziei będzie potępiony) . co jest nauczane . tym.i to wyłącznie On sam . i nie tylko uczestniczy w całej ich mocy. A eby zaś nie po ądał i spełnił przykazania. e sama wiara usprawiedliwia i bez uczynków obdarza skarbem tak wielkich dóbr.32). Je eli zaś nie uwierzysz.jak widział . wszystkie bowiem jednakowe są dla nas do spełnienia.wskazują one bowiem. Na razie nale y zaznaczyć.Jakim sposobem dzieje się to.bo zakonowi musi zadość uczynić . a nawet wchłonięcie Słowa. i całe Pismo Bo e dzieli się na dwie części obietnice i przykazania. On sam tak e wypełnia. którzy wierzą w imię Jego". chocia w Piśmie są nam zalecone tak liczne uczynki. jednoczy się z nimi. co zresztą byłoby wbrew wszelkim wysiłkom. nic mieć nie będziesz. to tak jakby mówił. Zapytasz zaś: . w duchu dokonane zetknięcie. On sam . Gdy tedy przykazania odsłonią przed człowie-kiem jego słabość i napełnią go trwogą. którą . uspokojona. uświęcona. będzie potępiony".aby jedna jota. Na przykład jest przykazanie "Nie po ądaj" (2 Moj .wierz w Chrystusa. W ten sposób więc dusza przez samą wiarę.23): "Wyrok krótki i ostateczny wykona Pan nad ziemią. z prawdą związana.

2. Oto jest owa wolność chrześcijańska. e jest On prawdziwy. komu wierzy. ni czynieniem z Boga kłamcy lub powątpiewa-niem.wolny jest od zakonu i prawdą jest to. e Bóg jest prawdomówny i sprawiedliwy. a z siebie samego w sercu swoim czyni się bo ka. gdy się nie wierzy temu. e wszystko najlepiej uczyni. lecz w niewierze tych któ-rzy mniemają. która błyszczy jak rozpalone elazo. Jemu to przypisywać i to wyznawać. co się przyznaje Temu. Wiara bowiem wywołuje pra-wdę i sprawiedliwość. którego by takie posłuszeństwo obficie nie wypełniło? Jakie posłuszeństwo jest pełniejsze. poniewa przez nią najpełniej oddawał chwałę Bogu. A przez ten tajemniczy związek (jak naucza apostoł) Chrystus i dusza stają się jednym ciałem (Efez. e człowiekowi chrześcijańskiemu wiara jego starczy za wszystko i e nie będzie mu trzeba te uczynków by został usprawiedliwiony.3) mówi o Abrahamie. oddając Bogu to. e wiara jego zo-stała mu poczytana ku sprawiedliwości. Có większego mo emy przy-pisać komuś ni prawdomówność. e jak najlepsze i jak najwy sze ma o nim wyobra enie. Bowiem w samej rzeczy przychwyceni na grzechu niewiary mogą li-czyć albo na miłosierdzie albo na sprawiedliwość. Taką niechaj będzie pierwsza moc wiary. uwa a Go za prawdomównego i sprawiedliwego. 1. wiara na-sza.Bo ego. komu nale y wierzyć. Bogu zaś kłamstwo i niesłowność. Gdy zaś Bóg widzi. e jest zespolona z ogniem. a którzy mną gardzą. A czy taka dusza przez tę swoją wiarę nie okazuje Bogu we wszystkim jak najgłębszego posłuszeństwa? Ja-kie więc jeszcze pozostało przykazanie. którzy mnie czczą. wynagradza nas w zamian. Nic zacniejszego nad to nie mo na Bogu przyznać. i ja uczczę. i wierzący czci tego. Lecz przyjrzyjmy się tak e drugiej. by czynił z człowiekiem to co Bogu się podoba. władają zaś w niej jedynie wiara i Słowo: jakim jest Słowo. której w zupełności jest godzien. a je eli mu nie trzeba uczynków. a tym czcimy właśnie tego. to do prawdziwego między nimi dochodzi mał eństwa. sprawiedliwość i bezwzględną wręcz dobroć i odwrotnie: najwy szą zniewagą jest rozgłosić mniemanie o czyjejś kłamli-wości i nieprawości lub posądzać go o nie. nawet choćby były to uczynki anielskie i apostolskie? Słu-sznie więc Bóg dopatruje się największego zła nie w gniewie lub rozpuście. lecz przez wiarę! I odwrotnie: jaki bunt. 5. oznacza być prawdomó-wnym oraz sprawiedliwym. jakie mamy o czyjejś prawdo-mówności i sprawiedliwości. przyjmując Jego bowiem obietnice człowiek nie wą-tpi. e będą zbawieni. ni posłuszeństwo we wszelkich okolicznościach? A takowe okazuje się nie przez uczynki. e łączy duszę z Chrystusem jak oblubienicę z oblubieńcem.30). Jasne jest więc. dlatego. która ich potępi. która sprawia nie to. przypisując nam z powodu tej wiary pra-wdę i sprawiedliwość. Có więc pomagają uczynki dokonane w takiej bezbo ności.30 napisano tak: "Tych. Dusza tedy. wierząc mocno Bogu który daje obietnice. uwa a za prawdomównego i szcze-gólnie godnego. e jest On prawdomówny? A to znaczy sobie przypisywać prawdę. Jest bowiem funk-cją wiary równie to.eństwa są tylko bladym cieniem tego jedynego w swoim . sprawiedliwy. lecz aby nikomu nie było trzeba zakonu lub uczynków dla sprawiedliwości i zbawienia. e przypisuje się Mu prawdo-mówność i w ogóle to. uło y i zarządzi. Na tym polega poddanie się duszy woli Bo ej. aby nie wyo-bra ali sobie. e wiara naszego serca tak wielką obdarza Go czcią. Najwy sza cześć Bo a na tym polega. to nie trzeba mu i zakonu. komu się wierzy. jaka niepobo ność. przez co neguje się Boga. który daje obietnice? Bo czym e innym jest to.9). Tak te Paweł (Rzym. komu wierzymy. e "Zakon nie jest ustanowiony dla sprawiedliwego" (1 Tym. jak ogień. byśmy pró nowali lub źle yli. Z tego samego powodu i nam wiara ma być zaliczana ku sprawiedliwości jeśli uwierzymy! Trzecia zaś nieporównana łaska wiary na tym po-lega. to jest święcenie Jego imienia i zdanie się na to. taką od niego staje się dusza. i tego. co jest Jego a z kolei Bóg oddaje chwałę naszej sprawiedliwości. a ten związek nawet do najdoskonalszego ze wszyst-kich dochodzi spełnienia (podczas gdy ludzkie mał. e przez czyste i nienaganne. e przypisuje Mu się prawdę. W 1 Sam. 4. Słuszną bowiem i sprawiedliwą jest rzeczą. prawem przypisane uczynki wypełniają zakon. mądry. jaka zniewaga Boga mo e być większa ni wtedy. a to w ten sposób. a tak czynimy gdy Mu nie wierzymy. ani być w duszy. a jeśli mu nie trzeba zakonu . A jeśli są jednym ciałem. będą wzgardzeni". Nie ma bowiem zaszczytniejszego wyobra enia ni to.

e zostały one przez Niego pochłonięte w cudownym boju. staje się wolna od wszystkich grzechów. Tego zaś nie sprawiają uczynki lecz jedynie wiara serca. Chrystus jest pełen łaski.rodzaju związku).56) Mo e zastanawiasz się z jakiego powodu tak wie-le rzeczy przypisuje się wierze? Otó wiara sama wypełnia zakon i usprawiedliwia bez jakichkolwiek uczynków. jak Mu je naprawdę przyznać nale y. e pierwsze przykaza-nie. bezbo ną. to jest przez wiarę w Słowo. które brzmi: "Jednego Boga czcić będziesz". swego Oblubieńca. a mocą grzechu jest zakon" (l Kor. Uczynki zaś.Jeśli zgrzeszyłam. jak gdyby to ona sama zgrzeszyła i musiała potem cierpieć. odkupując ją od wszystkich jej złych postęp-ków i przyozdabiając ją wszystkimi swoimi dobra-mi? Nie jest to ju mo liwe by zgubiły ją grzechy. ona zaś sama w Chrystusie. co wywodzi się stąd. Powia-dam tedy: taka osoba przyjmuje na siebie grzechy. e " ądłem śmierci jest grzech. o której jako o swojej własnej myśli i mo e przeciwstawić się wszystkim swym grzechom. Choćbyś bowiem nawet sam od stóp do głów wypełniony był niczym innym jak tylko dobrymi uczynkami to nie byłbyś jednak sprawiedliwy. wszechmocne. a jam jest Jego".jej Oblu-bieńca . Wszystko co jest Jego. a zobaczymy. 15. Zastanówmy się nad tym. ani nie zostaje potępiona. a wszystko co moje . Odnosi się do nich tak. ani nie umiera. zbawienia i odkupienia. w którego wierzę. piekło oblubienicy. i wszystkie ich sprawy.16 BG) jest powiedziane: "Miły mój jest mój. Widzisz bowiem. sprawiedliwość i zbawienie. jako rzeczy . Jego zbawienie bar-dziej niezwycię one ni całe piekło. jak gdyby one do niej nale ały. Jego sprawiedliwości ycia i zbawienia nic nie mo e przewy szyć. zabezpieczona przed śmiercią. tak i cokolwiek ma Chrystus. a stanie się tak. to Chrystus uwa a za swoje. umrzeć. jak tylko w ten sposób. jak mówi Ozeasz (2. dusza . zwy-cięstwa. Co zaś nale y do duszy.jest Jego. co nale y do oblubienicy i udzielił tego. owszem.i w Nim się rozpłynęły. tą osobą która nie zgrzeszyła. śmierć. Jeśli bowiem ktoś daruje jej swoje ciało i siebie samego to jak e by nie darował tego wszystkiego. wypełnia się przez samą tylko wiarę. Z tego względu sama wiara jest sprawiedliwością chrześci-janina i spełnieniem wszystkich przykazań. piekło. Kto bo-wiem pierwsze wypełnia.grzechów. swoim Oblubieńcu ma tę sprawiedliwość. z powodu obrączki wia-ry ma je za wspólne.19). w miłosierdziu i w zmiłowaniach. Któ więc nale ycie ceni te królewskie zaślu-biny? Kto pojmuje bogactwo chwały tej łaski? Do-kąd to Ten bogaty i święty Oblubieniec Chrystus wiedzie tę mał onkę ubo uchną. który nam dał zwycięstwo przez Pana naszego. jak e by nie przyjął tego wszystkiego. o czym Paweł mówi: "Bogu niech będą dzięki. w sprawiedliwości i w sądzie. Uwielbiamy bowiem Boga i wyznajemy Go jako prawdomównego nie uczynkami. W ten sposób poślubia ją sobie w wierze. e jest to rzecz nieoce-niona. czy dobre czy złe stają się wspólne. ycia i zbawienia. lecz wiarą. do duszy zaś łaska.przyjął to. oczy-szczając ją kąpielą w Słowie ywota. to przecie nie zgrzeszył mój Chrystus. są one wieczne. Gdy Jego sprawiedliwość jest wy sza od grzechów wszystkich. co do oblubienicy na-le y? O! To ju nadchodzi najmilsze wydarzenie i to nie tylko połączenia. śmierć.je eli jest oblubieńcem . Przystoi bowiem by On . tote musi być tak. To jest to. zstąpić do piekieł aby to wszystko przemóc. wypełnia z łatwością wszy-stkie pozostałe. poniewa nało one zostały na Chrystusa . a mianowicie zwycięstwo nad grzechem i śmiercią. Chrystus bowiem jest Bogiem i człowiekiem. obdarzona wiekuistą sprawiedliwością.57). Jezusa Chrystusa" (l Kor. piekłu z ufnością mówiąc: . lecz zbawiennej wojny. śmierci i potępienia. piekło nie mogą Go pochłonąć. Wynika stąd. to mo e wierząca dusza uwa ać za swoje. A niech tyl-ko dołączy się wiara. nawet poczytuje je za swoje własne. śmier-ci. Tak pozyskuje sobie Chrystus oblubienicę bez zmazy i zmarszczki. i do Chrystusa nale eć będą grzechy. ycie i zbawienie. yciem i zbawieniem swego Oblubieńca Chrystusa. skoro Boga nie mo na czcić inaczej. nie czciłbyś Boga. 15. ani nie wypełniał pierwszego przykazania. nierząd-nicę. Jego ycie jest po-tę niejsze ni wszelka śmierć. śmierć. ycie. Lecz grzech. jak to w Pieśni nad Pieśniami (2. W ten sposób wierząca dusza przez zadatek swej wiary w Chrystu-sa. e Mu się przyzna dostojeństwo prawdy i wszelkiej dobroci. jest moim. tym się chlubić. co jest Jego? A kto przyjmuje ciało oblubienicy. co do Niego nale y.

wy zaś jesteście Chrystusowi" (1 Kor. jak to było w owym ludzkim kapłaństwie Aaronowym a dziś jest w naszym. jak urzeczywistnie-niem tej prawdy. Królestwo bowiem Jego nie jest z tego świata (Jan 18. kazań. to zaś nie jest niczym innym. e wszystkiemu jesteśmy poddani.chodzi o to.9): "Wy jesteście rodem wy-branym.po pierwsze. kościelnym. która włada pośród nieprzy-jaciół i okazuje się potę ną w pospolitych uciskach. ywi naukami Swego Ducha. odznaczało się przed innymi podwójną chwa-łą: kapłaństwem i królestwem. Mo na je spełniać je eli towarzyszy im wiara. istota i treść całej naszej sprawiedliwości. który wielbi Boga i spełnia uczynki.22. co się tyczy królestwa: ka dy chrześcijanin przez wiarę tak zostaje wywy szony ponad wszyst-ko. Samo ycie uczy nas. Stąd my wszyscy w Chrystusie jesteśmy kapłanami i królami. gdy tymczasem przykazania nale y spełniać przed jakimikolwiek uczynkami. (Jest to bowiem właściwość królów. wszystko co mu podlega. którą nasz wewnętrzny człowiek ma w Chrystusie. jak to opisuje Paweł (Hebr. pokój. wiele cierpimy. Jego kapłaństwo nie polega na zewnętrznej okazałości szat. by nie podlegały Mu wszystkie sprawy ziemskie i piekielne . 6. zbawienie. dostojeństwie ruchów.7) na przy-kładzie Melchisedeka. ani tak zła. jak to widzimy u samego Księcia Pierworod-nego Chrystusa i u wszystkich Jego świętych braci. króla i kapłana. tym liczniejszym poddany jest nieszczęściom. e Bóg w Starym Testamencie ka-zał sobie poświęcić wszelkich męskich pierworod-nych potomków. A eby zaś na szerszym tle rozpatrzyć tę łaskę. Paweł tak powiada: "Bóg współdziała we wszystkim ku dobremu z tymi. któ-rzy Boga miłują" (Rzym. jak to za-raz usłyszymy. narodem świętym. który was powołał z ciemności do cudownej swojej światłości".28). im bardziej ktoś jest chrześcijaninem. nawet umieramy. co więcej.9). co u kapłanów ciele-snych przyjmuje postać widzialnych modłów. trzeba wiedzieć. którzy wierzymy w Chrystusa jak mówi Piotr (1 Piotra 2. w którym adna rzecz nie jest ani tak dobra. Figura ta zapowiada Chrystusa . i dzięki mocy duchowej właśnie jest panem wszystkiego tak.23). w zakresie których niewidzialną swoją słu bą w niebie wstawia się u Boga za nas. Nie jakoby którykolwiek z chrześcijan dzięki cieles-nej mocy był ustanowiony ponad wszystkim w za-kresie posiadania i zarządzania. co jest własnością Oblubieńca. je eli tylko uwierzę. Był bowiem pierwo-rodny brat kapłanem i panem wszystkich innych. ycie. Jak zaś Chrystus przez swoje pierworództwo te dwie godności otrzymał. 12.w przeciwnym razie jak mógłby nas od nich ustrzec i wybawić . Stąd ślepa i niebezpieczna jest nau-ka. Tote we wszystkim mogę odnieść korzyść dla zbawienia. a do nich nale ą sprawiedli-wość. lecz nie według ciała ani praw zie-mi. abyście rozgłaszali cnoty tego. I znowu: "Wszystko jest wasze: śmierć. e przykazania wypełnia się przez uczynki. a takie szaleństwo często ogarnia niektórych ludzi kościoła.nierozum-ne nie przyczyniają się do uwielbienia Boga. W sprawach niebiańskich. tam samego Siebie ofiarowuje i czyni wszystko co przystoi czynić kapłanowi. aby ze mną nie współdziałała ku dobremu. tak je te rozdziela i czyni ich uczestnikami wszystkich wierzących w siebie na podstawie poprzedniego omówionego prawa doty-czącego mał eństwa. duchowych. a dopiero po ich spełnianiu nastąpić powinny ich uczynki. Pierworództwo zaś było w wielkiej cenie. lecz i wewnętrznie w duchu nas poucza. 3.lecz o sprawcę.prawdziwie i jedy-nie pierworodnego Syna Bo ego z dziewicy Marii. teraźniejsze i przyszłe rzeczy. jakimi są wła-ściwie dwa urzędy kapłana. Na tym polega wiara serca. innymi słowy. ludem nabytym. e czynimy je dla chwały Bo ej. Mocą duchową jest ta. lecz polega ono na rzeczach ducho-wych. ksią ąt i ludzi ziemskich). władztwo duchowe. musi mu słu yć do zbawienia.36). królewskim kapłaństwem. 8. A te dwie godności tak wyglądają . e królestwo Jego nie na nich polega i nie z nich się wywodzi. owszem. Sam króluje i poświęca. Nie tylko za nas się modli i wstawia za nami. Na tym bowiem polega owo trudno dostępne a zna-komite dostojeństwo oraz prawdziwa i wszechstron-na potęga. my. i adna z rzeczy nie mo e mu szkodzić. wszystko wraz ze śmiercią musi mi słu yć w drodze do zbawienia. mocą którego do oblubienicy nale y wszystko to. Wszelako nie chodzi nam teraz o to czego dokonuje się a tym są uczynki . . mądrość. Nie znaczy to. prawda. która głosi. e moc dopełnia się w słabości (2 Kor. cierpieniom i śmiercią.

staliśmy się zgodnie z Trenami Jeremiasza (1.chocia moglibyś-my . Ten jest niewolnikiem wszystkiego. to na jakiej pod-stawie odró nia się tych. którym wolno z ufnością przez ducha wiary przystąpić przed obli-cze Bo e i wołać "Abba . Obowiązki bowiem kapłanów są takie. i całkowicie zaginęła znajo-mość chrześcijańskiej łaski. ale tak e kapłanami na wieki. któ-rzy są w kościele są kapłanami. biskupami.chrześcijanin wolny jest od wszystkiego i e jest ponad wszystkim tak. które przez swoją królewską potęgę włada nad wszystkim: nad śmier-cią. Kto zaś temu nie wierzy. ustaw. "kleryk". e zwie pomocnikami. dozorcami tych. tote przed obliczem Boga nigdy się nie zjawia.19). którzy się Go boją. którzy naszej niewiedzy na-du ywają ku wszelkim ohydom i zel ywościom swe-go chcenia. Oto jest ta nieoceniona moc wolności chrześcijanina. Mamy te modlić się jeden za drugiego i czynić to wszystko. mimo to jednak nie powinniśmy . Tak więc nie jest kapłanem.Niczego mi jednak nie potrzeba. niedorzeczność ta jest dosadnie przedstawiona w owej bajce o psie.wszyscy publicznie usługiwać i nauczać. jak to głoszą ci.31). Tak nam to Chrystus zastrzegł. i przypuszczałby. co obecnie ucho-dzą za najlepszych. jak tylko tę jedną. wolnym. skoro sama wiara wystarczy do zbawienia. . modlić się za innych. jako e Bóg grzeszników nie wysłu-chuje (Jan 9. których teraz zwiemy ka-płanami od laików? Odpowiadam: nadu yto okreś-leń "kapłan". to zaraz by utracił wia-rę wraz ze wszystkimi dobrami. którego modlitwa prze chodzi w grzech. ale jedynie przez wiarę. i nie wystarcza i nie jest rzeczą chrześcijańską opowiadać o dziełach Chrystusa. temu nic nie słu y i nic na dobre nie wychodzi. Paweł mówi: "Tak niechaj ka dy myśli o nas jako o słu-gach Chrystusowych i o szafarzach tajemnic Bo. Prawdą bowiem jest. poniewa w sposób bezbo ny wszystkiego u ywa na swoją korzyść. i nie potrzebuje adnych uczynków aby stać się sprawie-dliwym i zbawionym. Tym gorzej. "kaznodzieja". nauczać siebie nawzajem rzeczy Boskich. Tutaj mo e zadasz pytanie: Je eli wszyscy.Ojcze". Na tej podstawie ka dy mo e jasno zobaczyć w jaki sposób człowiek . wiary. co zarów-no w widzialnym jak te cielesnym sprawowaniu swojego urzędu czynią i przedstawiają kapłani. 145. w ogó-le całego Chrystusa.tracąc jednocześnie praw-dziwe mięso i jego lustrzane odbicie. zbawionym chrześcijaninem. e z powy szego jasno wynika. co jest znacznie wspanialsze od królestwa. o Jego yciu i słowach w sposób history-czny. sługami. A do tej chwały z pewnością dochodzi się nie przez uczynki. a powinni innym słu yć usługi-waniem Słowa ku nauczaniu w wierze Chrystusowej i wolności wierzących. którzy teraz chełpliwie zwą się papie ami.11) niewolnikami naj-gorszych ludzi na ziemi. ten przez chwałę kapłańską wszystko mo e u Boga poniewa to Bóg czyni o co on sam zabiega i czego sobie yczy.ych" (1 Kor. których zna-jomość wystarcza nam jako przykład do kształtowa-nia swego ycia. jak gdyby ludzie świeccy byli czymś innym ni chrześcijanami. "duchowny". mamy być dla Niego zarówno współbraćmi. Pismo Święte nie czyni bowiem między nimi adnej ró nicy.1). Lecz szafarstwo to obecnie przeobraziło się w pyszną władzę i straszliwą tyranię. i adna zwierzchność ani jakakolwiek władza na zie-mi nie mo e z nią się równać. A gdyby w szaleństwie swym do tego doszedł. a nie na chwałę Boga. e przez jakiś dobry uczynek staje się sprawiedliwym. Pies brodząc w wodzie niósł w pysku kawał mięsa. jak i współkapłanami. które ze wszystkich chrześcijan przeniesione zostały na tych nielicznych co obecnie . a wołanie ich słyszy i wybawia ich" (Ps. gdy przez nasze kapłaństwo jesteśmy godni zjawić się przed Bogiem. wolności. Tego wszystkiego obficie mu udziela sama wiara. nad yciem i nad grzechem. e my wszyscy w tym samym stopniu jesteśmy kapłanami. jakby o jakiś tam wydarzeniach. Miejsce Jego zajęta nieznośna niewola ludzkich uczynków. prze-wrotność ta sprawiła. ale człowiekiem pospolitym. Powracając do rozpoczętego tematu sądzę. wszystko mu wychodzi na złe.karygodnym zwyczajem zwani są duchownymi. zwiedziony wodnym odbiciem mięsa chciał je po-chwycić. współdziedzicami i współkrólami. i je eli w Niego uwierzymy. otworzył pysk . jak napisano: "Spełnia yczenie tych. Jesteśmy nie tylko królami najbar-dziej ze wszystkich wolnymi. 4. Któ więc mo e pojąć wzniosłość dostojeństwa chrześcijańskiego. prócz tego by wiara sprawowała w chrześcijaninie moc i panowanie swej wolności. e nigdy nie mogą być przekaza-ne adnemu niewierzącemu.

bezbo. tam gdzie się naucza z jakiego powodu my. ądło twoje? A ądłem. ani dobrych uczynków. jesteś-my królami i kapłanami. Chocia . Tu bowiem będzie dana odpowiedź tym wszystkim. to przez nie tak e i my zwycię amy. nie tak! Rzecz wyglądałaby wprawdzie tak. o śmierci. a jego grzech nie jest ju jego grzechem. aby poruszyć ludzkie uczucia do litości nad Chrystusem i do oburzenia na ydów oraz inne podobne dziecinne niedorzeczności gło-szą. Wierzy bowiem. Nale y zaś głosić Chrystusa w tym celu. gdzie nale ycie naucza się o wolności chrze-ścijańskiej. z tym tylko e tę wiarę i moc z dnia na dzień powi-nien powiększać.23) . którzy w tym celu głoszą Chrystusa lub o Nim wykładają.Je eli wiara wszystko czyni i sama wystarcza do usprawiedliwienia.po przyjęciu takiej po-ciechy . a zamiast tego naucza o usta-wach ludzkich i o dekretach ojców. słysząc o tym nie rado-wałoby się najgłębiej i . o jego wolności i naczelnej sprawiedliwości wiary. którzy są ura eni słowem "wiara" i tym którzy mówią: .nicy. co mieć powinien. co nastąpi dopiero w ostatecznym dniu zmartwychwstania. Wiara w Chrystusa rodzi się i utrzymuje przez to. jak powiedziałem. jak to się dzieje. ale oczywiście dopiero w przyszłości otrzymamy pełnię Ducha. który nam daje zwycięstwo przez Pana naszego. Wy ej wymienioną wiarę osiąga się tam. a poprze-staniemy na wierze. Niemało ju jest takich. i to się Bogu podoba i jest Mu miłe. e się głosi dlaczego Chry-stus przyszedł i co dał. co się o Nim mówi i kim się On nazywa. 8. Pochłonięta jest bowiem śmierć w zwycięstwie: nie tylko Chrystusowym. panami wszechrzeczy w Chrystusie. jak ju dotąd o tym mówiłem. je eli ktoś przypuszcza. nie lęka się ich ani się nimi nie wzrusza. są one nawet dla niej szkodliwe. gdybyśmy całkowicie i w sposób doskonały byli lu-dźmi tylko wewnętrznymi . e przez nie uzyskuje usprawiedli-wienie. Ju tutaj rozpoczynają się uczynki. ale Chrystusowym. Do tego tematu odnosi się to. Jako wolny bowiem nic nie czyni lecz jako sługa wszystko czyni.zwane tak przez apostoła (Rzym. Chrześcijanin pozostaje jednak w tym śmiertelnym yciu na ziemi. do człowie-ka zewnętrznego. dla czego więc są zalecane dobre uczynki? Będziemy więc pró nować i nic nie będziemy robić. śmierci jest grzech.Nie tak.które wprawdzie ju posiadamy w tym yciu. aby mu się nie sprzeciwiało lub nie przeszkadzało tak jak z natury czyni gdy nie jest powściągane. czuwanie. mając to. a do nastania ycia przyszłego. Do-póki yjemy w ciele. człowiek wewnętrzny według ducha przez wiarę całkiem wystarczająco jest usprawiedliwiony. Jezusa Chrystusa" (1 Kor. mocą zaś grzechu jest zakon.je eli się całkowicie o Chrystusie zamilczy. Tu z wszelką pewnością nale y dbać o to. Zobaczmy tedy. mówiąc: "Gdzie jest. a to ze względu na pierwociny Ducha . e cokolwiek czynimy. chrześcijanie. e sprawiedliwość Chrystu-sa jest jego sprawiedliwością. by w nas wzbudzał to. a wreszcie wzgardzi tymi nieprzyjaciółmi. gotowe jest pokładać nadzieję w Panu i choć słyszy o tych groźnych zjawiskach. Powróćmy teraz do drugiej części. Tu nie wolno pró nować. jak ju powy ej powiedziano. pracę i inne umiarkowane rodzaje karności było ćwiczone i podporządkowane ducho-wi. Człowiek uczy się za apostołem urągać śmierci i grzechowi. by ciało przez posty. Wewnętrzny bowiem człowiek do Boga jest . Ale Bogu niech będą dzięki. o śmierci. Odpowiadam: . jak nale y Go przyjąć i jakie będą tego owoce. rozpoczynamy dopiero posu-wając powoli do przodu to. co w yciu przyszłym będzie dopełnione. eby nie tyl-ko to był Chrystus. lecz aby był On twoim i moim Chrystusem. co powy ej wykazano. zwycię-stwo twoje? Gdzie jest. e chrześcijanin jest sługą wszystkiego i wszystkiemu jest podległy. aby została wzbudzona wiara w Niego tak. Jakie to bowiem serce. która nie potrzebuje ani ustaw. aby było posłuszne człowiekowi wewnętrznemu w wierze zgodnej z nim. Tyle wystarczy powiedzieć o wewnętrznym czło-wieku. to czynimy z uf-nością. gdzie musi kierować swym własnym ciałem i obcować z ludźmi.duchowymi.55). 15. A przecie w obliczu sprawiedliwości Chrystusowej wszelki grzech będzie niechybnie pochłonięty ze względu na wiarę w Chrystusa. którą mamy od Jezusa. lecz i na-szym.nie napełniłoby się słodyczą w miłości Chrystusowej (do której to miłości nie mo e dojść na drodze ustaw albo uczynków)? Któ mógłby mu zaszkodzić lub przerazić go? Jeśli ogarnęłaby serce świadomość grzechu lub lęk przed śmiercią.

po-słu my się porównaniami. by cała uwaga była skierowana jedynie na wyzbycie się po ądliwości. Człowiek ten na gruncie swej wiary raduje się i weseli z powodu Chrystusa. by ciało brać w niewolę i oczyszczać ze złych jego po ądli-wości tak. 2. 5. chce równie by wszystko . A to jest dowodem ogromne-go braku rozumu. 9. Uczynki nale y spełniać wyłącznie z tym przekonaniem. e jeśli tylko spełnią jak najwięcej dobrych uczynków. którą wszak ju w pełni posia-dał i która te byłaby nam wszystkim przyrodzona. lecz same przez się. nie przez uczynki wszak e. jak tylko z tego by zadość uczynić woli Bo ej. jakoby przez nie ktokolwiek miał być przed Bogiem usprawiedliwiony. Nie potrzebuje on uczynków by stać się lub być sprawiedliwym.mylą się. to zaczyna Boga miło-wać. aby się bezczynnie nie wałęsał. Bywa te i tak. więc z radosną ochotą zabiera się do jej tłumie-nia. 7. jak i wiary. sam nie był odrzucony" (1 Kor. bez grzechu. e nadwyrę ają swój umysł. e nie jest jeszcze w pełni odrodzony przez doskonałą wiarę i miłość. Uczynki nale y spełniać nie w tym mniemaniu. Stąd te to jedno tylko ma zadanie. którzy nale ą do Chrystusa Jezusa. lecz czyni je z miłości nie liczą-cej na nagrodę. na ile mu się to wyda potrzebne do okiełznania rozwiązłości i po. hamowania. ukrzy owali ciało swoje wraz z namiętnościami i ądzami" (Gal. Tak te jest z uczynkami człowieka wierzącego. który przez swoją ofiarę jest z powrotem przeniesio-ny do raju i na nowo stworzony. do której się nie nadaje. z Bo ej miłości. pielęgnował. który walczy przeciwko zakonowi uznanemu przez mój rozum i bierze mnie w niewolę zakonu grzechu" (Rzym. gdzie indziej zaś: "umar-twiam ciało swoje i ujarzmiam. lecz Pan dał pracę by uprawiał raj. Uczynki człowieka chrze-ścijanina usprawiedliwionego i zbawionego przez jego wiarę. e uspra-wiedliwienie zyskuje się przez uczynki sądzą. która dą y do tego. To jest rzecz. By zaś łatwiej pojąć to co powiedzieliśmy. gdyby byli nie zgrzeszyli o czym powiedziane jest: "Osadził Bóg człowieka którego był stworzył w raju aby go uprawiał i strzegł" (1 Mój. gdy został on stworzony na wyobra enie Bo e.tak samo było oczyszczone.15). który po-święca .22. czuwał. jedynie przez wzgląd na wolę Bo ą . "Ci. do-brze im się będzie powodziło i zostaną usprawiedli-wieni . aby podobać się Bogu.27).23). której duch wiary znieść nie mo e. objawem nieznajomości zarówno ycia chrześcijańskiego. z łaski niezasłu onej. by słu yć światu i szukać tego co światowe. Tego bowiem fałszywego mnie-mania nie zniesie wiara. powinien wykonywać uczynki z wolno-ści wypływające. któremu we wszystkim chce być jak najochotniej posłusznym. tak i dla uzyskania usprawiedliwienia nie byłaby mu po-trzebna praca ani stró owanie. które powinny wzrastać. Adam zaś został stworzony przez Boga sprawiedliwym. Jednak nie same uczynki są tym. prawym. którzy mniemając. wyniszczają swoje ciało albo czynią je zgoła nieu ytecznym. gdy ona tylko stanowi o sprawiedliwości przed Bogiem. a dla okazania posłuszeństwa Bogu troszcząc się tylko o to. Tymczasem czyniąc to napotyka w swoim ciele wolę przeciwną. a więc nie dla uzyska-nia sprawiedliwości. Wykonywana nie z innego powodu.chyba. Z tej przyczyny ka dy mo e z łatwością pouczyć siebie w jakiej mierze lub w jakim (jak powiadają) zakresie powinien swoje ciało umartwiać. jak to Paweł mówi: "Według wewnętrznego człowieka mam upodobanie w zakonie Bo ym. Inny przykład: wyświęcony biskup.zwłaszcza zaś jej własne ciało . lecz aby nie być bezczynnym i by swoje ciało zatrudnić. pracował. Ci zaś. co go usprawiedli-wia przed Bogiem. przez uczynki bez wiary chcieć zostać usprawiedliwionym i dostą-pić zbawienia. nie powinny być traktowane inaczej ni byłyby trak-towane uczynki Adama i Ewy w raju oraz wszyst-kich ich synów.ądliwości ciała. by z radoś-cią bez liczenia na nagrodę słu ył Bogu z miłością niewymuszoną.podobny. Była to praca najzupełniej dobrowolna. Musi spełniać wiele dobrych uczynków aby wziąć swe ciało w niewolę. W ten sposób człowiek na skutek wymagań swego ciała nie mo e być bezczynny. pielęgnować. Gdy bowiem dusza jest przez wiarę oczyszczona. w którym tak wielkie dobra są dla niego nagromadzo-ne. bym przypadkiem będąc zwiastunem dla innych. a w członkach swoich dostrzegam inny za-kon.24). aby wszystko razem z nią Boga miłowało i chwaliło. Tyle bę-dzie bowiem pościł.

bez liczenia na nagrodę. ślepi wodzowie ślepych. to nie uczynki czynią człowieka złym lub dobrym. ani złe drzewo rodzić dobrych owoców" (Mat. Lecz wszystko to jest w grun-cie rzeczy tylko pozór. Zawsze jest więc tak. bierzmuje chłopców lub spełnia jakąkolwiek inną ze swoich czynności. .18). Ona to czyni człowieka i drzewo. To bowiem nale y wyłącznie do wiary. Jak więc naj-pierw muszą być drzewa przed owocami. wpro-wadzając innych w błąd. a jedno-cześnie o wierze nawet nie wspominając. ale gdyby nie był przedtem wyświęconym biskupem. e jedynie wiara.33). Taki chrześcijanin poświęcony przez swoją wiarę spełnia dobre uczynki. co do której bardzo wielu jest w błędzie gdy piszą i nau-czają butnie o dobrych uczynkach. i nie owoce rodzą drzewa. lecz odwrotnie: drzewa rodzą owoce. Skoro zaś uczynki nikogo nie usprawiedliwiają. na podstawie swojej wiary. e ktoś staje się dobrym lub złym.świątynię. dziecinne. e za dobrego lub złego uchodzi się przed ludźmi na podstawie uczynków .jeśli dokonany w wierze. z tym lub potępio-nym nie czyni człowieka zły uczynek. Człowiek chrześcijanin nie potrzebuje do zbawienia adnego uczynku. Złe uczynki nie czynią człowieka złym. 20). Lecz nie da się tego odwró-cić.Kto będzie chciał mieć dobre owoce musi zacząć od drzewa. zły . Wiara czyni człowieka wierzącym i sprawiedliwym. takim jest i jego uczy-nek. skoro przez wiarę jest wolny od wszelkiego zakonu i wszystko cokolwiek czyni. e najpierw sama substancja. lecz niewiara. Dobre uczynki towarzyszą dobrej osobie i od niej pochodzą. 12. lecz on sam wykonuje swoje uczynki złe albo dobre. e jakim jest uczynek. z samego Bo ego miłosierdzia. To mistrz czyni dzieło takim. lecz nie staje się przez nie bardziej świętym lub lepszym chrześcijaninem. W ten sposób tak e i niewierzącemu aden uczy-nek dobry nie słu y ku usprawiedliwieniu ani zbawieniu. lecz zły człowiek spełnia złe uczynki. tak nie czynią go sprawiedliwym. Przeto prawdę zawierają te dwa zdania: dobre uczynki nie czynią człowieka dobrym. swymi krocząc drogami. takim staje się człowiek. Nie zły czy dobry dom czyni budow-niczego złym lub dobrym. lecz dobry czy zły budo-wniczy wznosi zły lub dobry dom. adnego zakonu. jakim jest on sam. ani drzewa nie rosną na owocach. Z łaski Bo ej będąc ju zaspokojonym i zbawionym. jak Chrystus powiada: "Po owocach pozna-cie ich" (Mat. niech zaczyna nie od działania. a jednak nigdy nie docho-dząc do prawdziwej sprawiedliwości.jeśli dokonany w niewierze. e złe i potępione są tak e uczynki. lecz od wiary. wszystkie jego uczynki nie miałyby wartości. albo zasadźcie drzewo złe. rzecz zewnętrzna. nie szukając adnej korzyści lub zba-wienia. jak gdyby chciał powiedzieć: . czyni w sposób całkowicie wolny.6). szukając jedynie podobania Bo ego.one decydują o uznaniu. błazeńskie. lecz przeciwnie drzewa według swego rodzaju wydają owoce. nie owoce czynią drzewa dobrymi lub złymi. Tak ma się rzecz w dzie-dzinie ludzkich uczynków. Jasne zaś jest. Popatrzmy odwrotnie. lecz dobry człowiek spełnia dobre uczynki. 7. Jakim jest człowiek yją-cy w wierze czy w niewierze. jest dobra przed spełnie-niem dobrych uczynków. Tak więc kto chce spełniać dobre uczynki. wieloma uczynkami się mozoląc. sami zawsze w błędzie. Równie Chrystus powiada to samo: "Zasa-dźcie drzewo dobre. zanim wykona dobry lub zły uczynek. adne dzieło nie czyni twórcy takim jakim ono samo jest. by miało być tak. to i owoc będzie zły" (Mat. a-dna z tych czynności nie miałaby znaczenia. czyli musi zasadzić dobro. lecz z wiary albo z niewiary. stan swój coraz bardziej pogarszając. jak byśmy przez nie dostępowali usprawiedliwienia. Podobnie ma się rzecz we wszystkich kunsztach i rzemiosłach. kto jest dobrym lub złym. nie zostaje wyświęcony na biskupa przez same te czynności. Chrystus mówi tak: "Nie mo e dobre drzewo rodzić złych owoców. dobry . Ogólnie biorąc. byłyby zaiste bezbo nymi. Jak bowiem uczynki nie czynią człowieka wie-rzącym. Prawdą jest zaiste. 11. 7. całko-wicie jasne jest. godnymi potępienia grzechami. sprawuje. a człowiek powinien być sprawiedliwy zanim czyni dobro. Człowieka dobrym czyni tylko wiara. a nawet gdyby przedtem nie wierzył i nie był chrześcijaninem. Stąd więc to. a owoce rosną na drzewach. nie pochodzi z uczyn-ków. która czyni czło-wieka dobrym. wszyst-kie one byłyby niedorzeczne. A Paweł mówi: "Kto przystępuje do Boga musi wierzyć" (Hebr. to i owoc będzie dobry. yjącym w wierze lub w niewie-rze. przez Chrystusa w Jego Słowie. tak samo najpierw sama osoba ludzka musi być dobra lub zła. czyli osoba. godnie i wystarczająco człowieka usprawiedliwia. Ta wiara jest źródłem jego sprawiedliwych uczynków.

Lecz nie nale y na tym poprzestać: byłoby to bowiem tylko zranieniem a nie zawiązaniem rany. fałszywym przeświadczeniu i będzie się przez nie usprawiedliwionym. zawsze się uczą-cy.7). spo-wiedzi. czego uczynki nie są w stanie dokonać.5. owszem . aby zrozumieć nauki na temat dobrych uczynków. dopóki nie przyjdzie wiara. zwodzące i gubiące na zawsze niezliczonych ludzi. ale rankiem wesele". która jedynie jest zdolna przez wiarę usprawiedliwić i zba-wić. lecz tak e przekonać się o jego przewrotności. a gdy jeszcze przyłączy się przyzwycza-jenie zasilające i popierające te niedociągnięcia.y dobre uczynki odrzucić albo przyjąć i jaką zasadą się kierować. Wydobywać ze skarbca nowe i stare rzeczy. gdzie nie ma szczerej wiary.17). który groźbami zakonu Bo ego czy lękiem przed nim został upokorzony i doprowadzony do poznania siebie. a nigdy nie mogący dojść do poznania prawdy" (2 Tym. Nie będąc bowiem wolne. Natura sama z siebie nie tylko nie mo e go usunąć. Wykonujący je oszukują i siebie samych i innych. Nie mo e go bowiem nie być u świętych robotników dopóty. a raczej prawdziwie godne potępienia. musi patrzeć dalej ani eli na uczynki. zadośćuczynieniu. gdy nie z powodu ich samych je potępiamy. Tak mówi (Psalm 30. Kto zatem nie chce razem z tymi ślepymi błą-dzić. naruszając Jego chwa-łę. w jaki sposób zostaje on usprawiedliwiony. daremnie się ich naucza. a słuchanie przez Słowo Chrystusowe" (Rzym. to bez wątpienia są to nauki oszukańcze. Albowiem Chrystus przez Jana mówił nie tylko: "Czyńcie pokutę". lecz przez Słowo Bo e (to znaczy przez obietnicę Jego łaski) i przez wiarę zostaje usprawiedliwiony i zba-wiony dla ugruntowania chwały majestatu Bo ego. aczko-lwiek w bezbo nym urojeniu przez tę naszą głupotę do tego pretendują: w ten sposób gwałtownie wdzie-rają się w zakres łaski Boga. diabelskie. Pokuta bowiem wywodzi się z zakonu Bo ego. są jak wilki drapie ne w owczej szacie.6): "Wieczorem bywa plącz. Człowiek. . pokutą i wszystkimi innymi rzeczami. 4. Paweł powiada: "Mający wprawdzie pozór pobo -ności.O nich to św. jednak e jeśli się na tym poprzestaje i nie dochodzi do głoszenia samej wiary. Dlatego cho-cia jest rzeczą dobrą kazać i pisać o pokucie. 3. strącaniem do piekieł a nie wyprowadzeniem z nich. przez Słowo swojej łaski. po-wiadając: "Przybli yło się królestwo niebieskie" (Mat. lecz dodał te słowo wiary.na się było dowiedzieć skąd pochodzi pokuta a skąd łaska. zabijaniem a nie o ywianiem. Wsku-tek owego dodatkowego przeświadczenia ju nie są dobre. która zbawia nas nie na podstawie uczynków spra-wiedliwości. Teraz ju łatwo poznać. aby mo. jakich my dokonaliśmy. owej przewrotnej myśli o poszukiwaniu na ich drodze sprawiedliwości. przyka-zania lub nauki o uczynkach. Powinien odwróci-wszy uwagę od uczynków patrzeć na człowieka i na to. Słowo zakonu nale y wydobywać aby ludzi przerazić doprowadzając do poznania ich grzechów. jak czytamy: "wiara jest ze słuchania.7). Mniemanie to i przewrotne poleganie na uczyn-kach jest nieuniknione tam. 10. Nie odrzucamy tedy dobrych uczynków. Mia-nowicie nie przez uczynki ani przykazania. nakładają one ju przymus i razem z wiarą tłumią wolność. która je obali i zawładnie sercem. ale zbawia nas jako wierzących według miłosierdzia Swego. lecz wiara czy łaska z obietnicy Bo ej. przez wiarę w obietnicę Bo ą doznaje pociechy i zostaje podniesiony. uwłaczają łasce Bo ej. ale wyrzekający się jej mocy. poni aniem a nie wywy szaniem.jak najbardziej je przyjmujemy i ich uczymy. ale obie części Słowa Bo ego. a stąd zawrócić ich do pokuty i lepszego sposobu ycia. e jest to mniemanie identyczne z najświętszą wolą Bo ą. w rzeczywistości zaś dobre nie są. Istnieją wprawdzie dotąd liczni kaznodzieje pokuty i łaski lecz nie wyjaśniają oni zakonu Bo ego ani obietnicy z tą myślą ani w tym duchu. Przeto powinno się głosić Słowo łaski i obietnicę odpuszczenia dla nauczania i ustanowienia wiary bo bez tego daremnie się spełnia zakon z jego przykazaniami.przy-znaje. Nale y bowiem głosić nie jedną tylko. braki natury (tak jak to czynili bezbo ni nauczyciele) stanowi to zło nie do naprawienia. skruchą. z jakiego powodu nale. przebijaniem a nie uzdrawianiem. lecz z powodu tego bezbo nego dodatkowego mniemania. Je eli się bowiem gromadzi dobre uczynki ku usprawiedliwieniu i spełnia się je w tym przewrotnym. zarówno słowo zakonu jak i słowo łaski. co wię-cej . skutkiem czego na pozór tylko są one dobre.

Niech ka dy baczy nie tylko na to co jemu nale y.28) by móc dawać temu. jakaś pociecha miłości. tak jak Chrystus na podobieństwo ludzi stworzony. W ogó-le całe ycie powinno być nakierowane na drugiego człowieka.5-8). 14. w której wszy-stko otrzymali. aby naszą własnością stało się wszystko. wza-jemnie o siebie troskliwymi i pracowitymi. postąpił tak. Widzimy tu jasno. Tak bowiem nakazuje apostoł. Przeto nie mo e się zdarzyć tak. jakie wykonywać powinien wierzący wobec swego bliźniego. był człowiekiem jak gdyby tego wszystkiego mu brakowało i jakby adnej z właściwości Bo ej nie posiadał. dorabiać się mienia. Albowiem chrześcijańska to rzecz troska o zdrowie cielesne. jakie było w Chrystusie Jezusie. podczas gdy Paweł to miał na myśli. cierpiąc. wygody i korzyści bliźniego. "postać sługi". aby wszystkie nasze uczynki układały się na korzyść drugich. i to do śmierci krzy owej" (Filip. pisze: "Jeśli tedy jakaś zachęta jest w Chrystusie. aby nam słu yć. . i adnego uczynku. Jednak adnego z tych uczynków człowiek nie potrzebuje do sprawiedliwości i zbawienia. a nawet właściwie tylko dla innych yje. i pra-cując. abyśmy rękami pracowali (Efez. który jest w potrzebie". lecz wyparł się samego sie-bie. abyście jed-ną byli o ywieni myślą i jednakową mając miłość jednomyślnie na jedno się zgadzali. nie upierał się zachłannie przy tym. Po to bowiem swe ciało ujarzmia. Zmierzać jedynie do tego.7). chocia według prawa mógłby był to uczynić. Tak więc gdy Paweł pouczał Filipian jak bogatymi uczyniła ich wiara w Chrystusa. a jeśli umieramy. lecz w pokorze niech jeden drugiego uznaje za wy -szego od siebie. Na ostatek powiemy o uczynkach. powiada jednak: . W tym celu podaje za wzór Chrystusa. by człowiek w tym yciu był bezczynny i nie spełniał uczynków wobec swoich bliźnich. mając przed oczyma jedynie potrzeby. dla Pana umieramy" (Rzym. Musi bowiem rozmawiać. e Chrystus pełen będąc postaci Bo ej i obfitujący we wszystkie dobra tak. który jest w potrzebie. jakaś wspól-nota Ducha. dla Pana yjemy. taka jest miara prawdziwie skuteczna przez miłość. Jednak wszystko to uczynił ze względu na nas. aby mógł szerzej i swobodniej innym słu yć. 2. ale i na to co innym" (Filip. mówiąc: "Takiego bądźcie względem siebie usposobienia. ani te nie czyńcie nic dla pró nej chwały. bo jeśli yjemy. "podobny ludziom".byś-my siebie sami utrzymywali. W ten sposób członek silny słu yć będzie członkowi słabemu. lecz yje te dla wszystkich ludzi na ziemi. a okazawszy się z postawy człowiekiem. a zarazem o tych. i by ponad brzegi przelewały się wszystkie inne uczynki. co przez tę postać sługi uzyskał. nie pysznił się tym jednak. przyjął postać sługi i stał się podobny ludziom. którzy zupełnie nie zrozumieli słów apostoła: "po-stać Bo a". z zachowa-nia. wtedy staniemy się Synami Bo ymi.1-4). aby słu yć innym. To słowo zaś apo-stolskie najbardziej dla nas zbawienne zaciemnili ci. nie dla siebie. który chocia był w po-staci Bo ej.takie oto jest prawdziwe chrześcijańskie ycie. Człowiek bowiem nie dla siebie tylko yje w owym śmiertelnym ciele aby w nim działać. obcować z bliźnimi. dopełnijcie radości mojej. Słowa te przenieśli na naturę Boską i ludzką. pomagać we wszystkim cokolwiek czyni. Apostoł mógłby rzec: . 4. umierając. to znaczy z radością i miłością podejmująca dzieło najbardziej dobrowolnej niewoli. którymi słu y bliźniemu swemu z dobrowolnej yczliwości. lecz zachować je na wspieranie potrzebujących. aby być równym Bogu. kiedy to ka dy a przez wiarę swoją tak obfituje. uni ył sa-mego siebie i był posłuszny a do śmierci. działając. adnej mocy nad nami Jezus sobie nie przypisywał. które chrześcijanin wykonuje wobec własnego ciała. opływając przy tym w pełnię i dostatek wiary. abyśmy dzięki niemu mogli pracować. e apostoł ujmuje ycie chrześci-jan w taką regułę. "sposób ycia". w której słu y się drugiemu bezinteresow-nie. adnego uczucia Mu nie brakowało aby móc być sprawiedliwym i zbawionym (miał bowiem to wszystko zaraz od samego po-czątku istnienia). 2. świadczyć usługi. był podob-ny do wszystkich innych ludzi z postawy. wypełniając w ten spo-sób zakon Chrystusowy . ani po-nad nas się nie wynosił. Jedni drugich brzemiona nosząc."aby dać temu. tak jak mówi Paweł: "Nikt z nas dla siebie nie yje i nikt dla siebie nie umiera. Nie wywołujcie waśni. ze względu na swój sposób ycia uwa any za człowieka obcującego z ludźmi. Przeto we wszystkich uczynkach powinien podzielać ten po-gląd. chętnie.Tyle wystarczy powiedzieć o uczynkach w ogóle. Lecz przeciwnie.

niezasłu onego miłosierdzia dał mój Bóg w Chrystusie wszelkie bo-gactwo sprawiedliwości i zbawienia. nie dla innych względów jak tylko ze względu na Bo e upodobanie.Chrystus. radośnie. to znaczy. zarazem jednak słu ącego wszystkim. a Chrystus we wszystkim ten sam.Tak to chrześcijanin. nie nieobecnego w nas. jak tylko to w czym widzieć będę dla mojego bliźniego rzecz potrzebną. a oprócz tego (jak ju mówiłem) powinien samą tę wiarę rozwijać. potępionemu człowiekowi bez wszelakiej zasługi. Dla tych zaś. przeto tak jak Ojciec Niebiański przyszedł nam z pomocą w Chrystusie za darmo. abyśmy byli prawdziwie chrześcijanami. która czyni nas wolnymi. nie jest głoszone ani poszukiwane.20). Widzisz więc. a eby doszła do postaci doskonałej. z czystego. Któ więc mo e pojąć bogactwo i chwałę chrze-ścijańskiego ycia? ycia. ycia.niestety . stając się jeden dla drugiego poniekąd Chrystusem. Podo-bnie więc jak bliźni nasz znajduje się w potrzebie i pozbawiony jest tego co my mamy w obfitości. rozkoszując się nią przez Chrystusa w Bogu. wszystko ma. które jest panem grzechu. które wszystko mo e. tak i my powinniśmy za darmo przycho-dzić z pomocą bliźniemu naszemu poprzez uczynki cielesne. Tak to z wiary wypływa miłość i radość w Panu. przyjmować postać sługi. ka ąc swojemu słońcu wschodzić nad dobrymi i nad złymi. jednak powinien znowu w tej wolności wyzbywać się samego siebie. chętnie. która wierzy e tak się rzecz ma. zaraz jak mówi Paweł (Rzym. to yję w wierze Syna Bo ego" (Gal. z całego serca. tote nigdy nie dojdą do odczucia wartości i znaczenia tych rzeczy. tak i my wobec Boga byliśmy w potrzebie. Apostoł Pa-weł mówi: "A o ile yję w ciele. chętny. Chrystus daremnie się narodził. Gdy jeden dla drugie-go nawzajem stajemy się Chrystusem. e Mu jest mile i zgodne z Jego upodobaniem? Oddaję więc siebie mojemu bliźniemu jak Chrystus oddał się mnie nie zamierzając czynić w tym yciu coko-lwiek innego. i nie ma adnego powodu do niewdzięczności. to znaczy. wszechmocnymi wykonawcami i zwycięzcami wszystkich utrapień. podobnie jak jego głowa . radosnymi. a z miłości radosny. we wszystkim posłusz-nego. Po-stępują oni drogą uczynków. Chocia w ten sposób wolny jest od wszelkich uczynków. aby sobie zobowiązać ludzi. 2. . Tak bowiem Ojciec jego czyni. lecz w nas zamieszkującego. a jednak nie mniej i panami wszystkiego. samą jego osobę zachowuje. wolny umysł do dobro-wolnej słu by bliźniemu tak. wszak chrześcijanin nie dą y do tego.Oto mnie niegodnemu. pomagać swojemu bliźniemu. Atoli teraz przy pomocy nauk ludzkich poucza się nas tylko jak szu-kać zasług. śmierci i piekła. Dla swego sposobu ycia być uznany za człowieka. korzystną i zba-wienną. W sposób jak najbar-dziej wolny i jak najochotniej rozporządza sobą i swoją własnością nie oglądając się czy ją utraci u niewdzięcznych. poniewa przez wiarę opływam we wszyst-kie dobra w Chrystusie. gdy weń wierzymy. abyśmy byli sobie nawzajem Chrystu-sami. My sami zu-pełnie nie znamy naszego imienia: dlaczego jesteś-my chrześcijanami? Dlaczego chrześcijanami się na-zywamy? Zapewne nazywamy się tak od Chrystusa. nie odczuwa adnej potrzeby. zy-sku lub straty. szczodrym dawcy tak wielkich rzeczy. sprawiedliwość i zbawienie do niego nale y. Czemu bym więc dla takiego Ojca. przez wiarę swoją całkowicie napełniony. ani nie posądza kogoś o wdzię-czność lub niewdzięczność. powinien być zadowolony z tego Bo ego kształtu jaki otrzymał przez wiarę. rozdzielając wszystkim wszystko i obficie i jak najszczodrzej. a eby nie bra-kowało mi ju nic innego prócz wiary. To ycie bowiem. czyni ją miłą i udziela jej wszystkiego co ma Chrystus. Powinien on myśleć wtedy tak: . Pozbawieni byliśmy jego miłosierdzia.9) w sercach naszych przez Ducha rozlana zostaje miłość. lecz . Tak postępuje te Syn. Bez liczenia na odpłatę. jak Bóg przez Chry-stusa do niego się odniósł. ani nie czyni ró nicy między przyjaciółmi. słu yć. sługami bliźnich. nie inaczej jak z bezinteresowną radością. dla wszystkich po ytecznego. 9. pomna ać. chwały czy nagany. odnosić się doń tak.ycie to dzisiaj w całym świecie jest nieznane. czyniąc bliź-niemu tak jak Chrystus nam czyni. który mnie nieocenionymi bogactwami obsy-pał. czy zobowią e nią sobie kogoś do wdzięczności. e je eli poznajemy jak bardzo wielkie i cenne jest to co zostało nam dane. dobrowolnym wysiłkiem nie uczynił wszystkiego o czym wiem. którzy nie mają tego co przez Chrystusa zostało im darowane.

dla wzbu-dzenia posłuszeństwa u innych i dania im przykładu. Jeśliby ktoś posiadał tę umiejętność. Tak e Chrystus.22).1. obsta-wali przy tym. czyli zba-wienia. modlił się. e przez same uczynki ktoś jest usprawiedliwiony. otwórz jej py-szczek. lecz upartym i zatwardziałym nauczycielom uczynków powinniśmy stanowczo się przeciwstawiać. Nasze uczynki powinny być spełnione: nic dla zyskania usprawie-dliwienia. sprzeciwił się i nie pozwolił obrze-zać Tytusa (Gal.3). ma zasługę lub zostaje zbawiony. lecz jasno ju sprawiedliwa dokonała go bezinteresownie. czy synowie królewscy nie są wolni od podatków. dokonywała oczyszczenia według zakonu Moj eszowego zwyczajem wszyst-kich kobiet. Prawdziwie wolny chrześcijanin tak zaś będzie mówił: . by przez nie ćwiczyć się nie w sprawiedli-wości lecz w podporządkowywaniu swego ciała dla przykładu innym. tego je-dnak przestrzegając zawsze z największą dbałością. ani nie potrzebowała oczyszczenia. mówiąc: "Ale ebyśmy ich nie zgorszyli. i z miłości bezinteresownej byli po-słuszni ich woli. będąc wszystkie od usprawiedliwienia później-sze.27). jak bowiem chciał. a znajdziesz stater. przykazań papie y. o czym obszerniej będziemy mówili ni ej. kroczył więc drogą pośre-dnią. więc do czasu ustępował przed ich wolą. stanu jedynie w tym celu. W równie więc małym stopniu ten uczynek był potrzebny lub przy-datny Chrystusowi do usprawiedliwienia. gdy (jak to czytamy u Łukasza 2. biskupów. Takimi są te te uczynki. a zawsze sta-wiając opór upartym i zatwardziałym. 2. 17. kościoła. które zaleca Paweł (Rzym. aby ich nie obrazić albo nie okazać im wzgardy. którzy jeszcze nie zdołali pojąć wolności wypływającej z wiary. jak to ju mówiłem. Takimi miały być uczynki wszyst-kich zakonów.Będę pościł. Ap. jakoby potrzebne mu było to obrzezanie do sprawiedliwości. chocia nie są nimi w adnej mierze. 16. rozmawiał z Piotrem. dobrowolnie. Nie została więc usprawiedliwiona przez ten uczynek. aby ka dy sprawiał uczynki swego zawodu. klasztorów.1). kapłanów. gdzie Chrystus nazywa siebie i tych. Przykład ten doskonale odnosi się do sytuacji. lecz by przez nie. którym niczego nie brak. jakby były one potrzebne do sprawiedliwości i zbawienia. i by w pró nej ufności nie mniemano. nazywając je przykazaniami kościoła. tego co od nas pochodzi. idź nad morze. Tytus 3. zarzuć wędkę i weź pierwszą złowioną rybę. Przykład takiej wiary dala przed wszystkimi in-nymi tak e błogosławiona dziewica. czynił . nie urazić lub nie okazać im wzgardy. aby słabych w wierze podpierać. tak znów nie chciał aby zatwardziali "zwolennicy sprawiedli-wości z uczynków" obra ali wolność wypływającą z wiary lub nią pogardzali. tego zabierz i daj im za mnie i za siebie" (Mat. jak naucza Paweł (Rzym. aby tylko innym ulegać według ich woli z miłości bezinteresownej. gdy uczniowie domagali się od Niego drachmy. a Piotr to po-twierdził. e obrzezanie jest potrzebne do us-prawiedliwienia. którzy są Jego dziećmi swoich wolnymi synami królewskimi.nagród. Następnie. 14. skoro będąc ju przedtem usprawiedliwie-ni przez wiarę. by wszystkich nawrócić do wolności wiary. z Chrystusa natomiast uczyniliśmy wyłącznie dozorcę o wiele bardziej surowego ni Moj esz. a jednak do-browolnie się poddaje i płaci podatek. Święty Paweł obrzezał zaś swego ucznia Tymo-teusza (Dz. Dokonane są one w stanie wolności. Tak.3) nie dlatego. aby byli poddani zwierzchności. aby czyjaś słabość nie została ura ona lub wzgardzona. co nale y jedynie do wiary. kazał mu jednak pójść nad morze. to jednak chęt-nie z dobrowolnego umiłowania podporządkowała się mu. Z tą samą gorliwością. powinniśmy wszystko czynić ze względu na innych w sposób dobrowolny i radośnie. gotowi do wszelkiego uczynku dobre-go. chocia zakon taki nie obowiązywał jej. powinniśmy i my postępować. 13. urzędników. Przeciwnie zaś.1). z łatwością mógłby bez adnego niebezpieczeństwa poruszać się wśród nielicznych poleceń. upodabniając się w tym do wszystkich in-nych kobiet. zakonów. do czasu oszczędzając słabych. nie dlatego by przez to byli usprawiedliwieni (skoro ju są sprawiedliwymi przez wiarę). Podobnie jak wszystkie Jego uczynki i uczynki Jego wyznawców przyczyniają się do usprawiedliwie-nia. lecz by słabych w wierze ydów. którym potrzebne było opanowa-nie swego ciała. w wolności ducha słu yli innym i zwierzchności. na które niektórzy głupi pasterze taki nacisk kładą. gdy wzgardziwszy wolnością wypływającą z wiary.

które mamy od Boga. pozostawiając jednak zawsze w Bogu i w Jego miłości. Wolność tę zaś Chrystus pozwala nam i zrozumieć i zachować. Tyle wystarczy powiedzieć o wolności. Przez wiarę zostaje porwany w górę. Taką bowiem jest prawdzi-wa miłość i zdrowa reguła chrześcijańskiego ycia. Tote lękam się wielce. i mieli się dobrze. co jest wynikiem nieznajomości wiary ani wolności chrześcijańskiej. nigdy zaś nie nauczają wiary. urzędy kościelne. to nie jest dobry. społeczeństwu. jak tylko własnej korzyści. klasztory. ani szczególne modlitwy do niektórych świętych. e mi to jest potrzebne do sprawiedliwości czy zbawienia. jakby to były moje własne grzechy. A chocia tyrani domagając się spełniania tych poleceń wyrządzają gwałt i krzywdę. gdy mniema się. e przez to oczyszczone zostają nasze grzechy i osiągnięte zosta-je nasze zbawienie. przez zachwalanie ich.9). Lękam się . Na podstawie tego wszystkiego ka dy będzie mógł zdobyć pewny sąd. która jedynie wszy-stko ci daje. od przepisów i przykazań. tak jak nie są takimi ani posty. aby ka dy przywdział na siebie postać swego bliźniego. która jak widzisz jest duchowa i prawdziwa. ponad siebie.51). temu czy tamtemu urzędnikowi lub mojemu bliźniemu. W ten sposób całkowicie zostaje stłumiona wolność chrześcijańska. Stąd apostoł przypisuje miłości tę zaletę. którzy ich potrzebują tak.czy doczesnej.dobra. spływały z jednego na drugiego. biskupowi. w bliź-nim przez miłość. Wyrządzasz bowiem krzywdę swojej wierze. jak gdyby sam był na jego miejscu. przez miłość zaś zni a się poni ej siebie . zachowując się tak. e chrześcijańskimi są dzisiaj nieliczne tylko albo i adne zakony. w przeciwnym razie nie jest chrześci-janinem. Zachęca-jąc i pobudzając lud do tych czynności kościelnych. aby stały się wspólne. w której Bóg ciebie wszystkim obdarzył? Otó ta reguła obowiązuje . czy to przez uczucia. jakby to On był tym. w jakim niebo przewy sza ziemię. a którzy prawdziwi i do-brzy. Dobra te spływały i spły-wają na nas z Chrystusa. Jest zaś ono prawdziwe i szczere tam. aby wzrastała uprawiana czy to przez uczynki. ołtarze. czym my jesteśmy. . Przyjmę je na siebie i tak nimi się utrudzę i usłu ę.e w tym wszystkim nie szuka się niczego innego. dlatego tak czynię i zniosę to wszystko. który naszą postać przy-wdział na siebie. obfitsze ni trzeba do okiełznania ciała. Przewy -sza zaś ona wszystkie inne wolności zewnętrzne w tym stopniu. Ja zaś taką daję ci radę: je eli zechcesz nieco się pomodlić. lecz dawaj to co dajesz w sposób dobrotliwy i bezinteresownie. czy wieczne j. W ten sposób będziesz prawdziwie dobrym człowie-kiem . gdy masz ich obfitość dla siebie przez swoją wiarę. choć nie był pod zakonem. co jest zalecane przez ludzi. dlatego o nią jedynie dbać nale y. przez zalecanie swoich odpu-stów. 13. aby inni przez ciebie i przez twoją dobroć wzrastali. Chrystus uczynił i zniósł przecie dla mnie o wiele więcej.zafundować.5). z powodu mnie został poddany zakonowi. A z nas spływają one na tych. i zarówno moją wiarę. lecz yje w Chrystusie i w swym bliźnim. pościć lub coś w kościele jak to nazywają . by go spełniać dla okiełznania ciała lub dla okazania uległości bliźniemu (byle by tylko nie ądał czegoś przeciwko Bogu).powtarzam . gdzie jest prawdziwa i szczera wiara. Jemu wszak to nie było w ogóle potrzebne. doskonałą orientację co do wszystkich uczynków. Tak przecie Chrystus dla nas uczynił.do bliźniego. dopóki nie obraca się przeciwko Bogu. ale nie dlatego.chrześcijaninem. Paweł mówi: "Zakon nie jest ustano-wiony dla sprawiedliwego" (1 Tym. ani chrześcijański. Na có ci bowiem twoje dobre uczynki. ustaw i dowiedzieć się którzy pasterze są ślepi i głupi. spełnienie ich nie przyniesie szkody. 1. lecz e przez to daję przykład uległości papie owi. Gdy jeśli jakiś uczynek nie jest zalecany wy-łącznie po to. Taki przeto wniosek wyciągamy: e chrześcijanin nie yje sam w sobie. e nie szuka ona swego (1 Kor. ujrzycie niebo otwarte i aniołów Bo ych wstępujących i zstępują-cych na Syna Człowieczego" (Jan 1. czyniąc nasze ser-ca wolnymi od wszystkich grzechów. strze się czynić to w celu zgotowania sobie jakiejś korzyści . Nieznajomość tę i stłumienie wolności bardzo wielu zupełnie ślepych pasterzy parali uje. to Chrystus mówi: "Zaprawdę powiadam wam. jak i moją sprawiedliwość powinienem poło yć przed Bogiem dla zakrycia i przebłagania grzechów bliźniego.to i tamto. Amen. W Chrystusie yje on przez wiarę. do Boga.

Paweł zaś powiada: "Chocia w ciele yjemy. e usprawiedliwie-nie zyskuje się przez uczynki. którzy słysząc o tej wolno-ści wypływającej z wiary wnet przemieniają ją w sposobność do cielesnego wy ycia się. Widzisz tu. Dlatego tu trzeba słuchać Pisma. Przez wiarę w Chrystusa nie jesteśmy wszak uwolnieni od uczynków lecz od liczenia na uczynki. Wiara bowiem uwal-nia nasze sumienia. które uwa ają oni za naj-większe grzechy.3). nale y traktować ich postępowanie stanow-czo jako gorszące. który nie je. lecz sami nie przykładają się do tego. to znaczy od głupiego urojenia. którzy najlep-sze nawet słowo do nich skierowane przekręcają fał-szywie je tłumacząc. którzy usilnie zabiegają o swoje zbawienie przez samo przestrzeganie i honorowanie obrzędów. jesteśmy w uczynkach i ceremoniach. choć oczywiście ani nie mo e. yjemy. lub zmawiają określone modlitwy. W ten bowiem sposób i Paweł nie chciał by Tytus został . czyli w tym świecie. albo zwyczajowe mo-dlitwy pomijają z zadartym nosem wyśmiewając przykazania ludzkie. Tak przeto na tym świecie jesteśmy pod przymusem konieczności ycia w ciele. co rozstrzyga o szczerości naszej wiary. jak gdyby chrześcijanami byli przez to. Przeciwko nim bardzo zawzięcie występują z drugiej strony ci. lecz swoje ceremonie mają stale na ustach. uparcie przy nich obstają i zalecają je władczo jako środki usprawiedliwiające. to yję w wierze w Syna Bo ego" (Gal. ani w lewo.Królestwo moje nie jest tu. tradycje i postanowienia ludzkie.Na koniec. wówczas oni spo ywają mięso. którzy pomijają ceremonie i ganią je nie z pobo no-ści lecz z samej tylko pogardy apostoł przywołuje do porządku gdy poucza by nie pogardzać: tych bo-wiem wiedza nadyma. zawsze mając na ustach zalecenia kościoła i ojców.e nie na uczynkach opiera się nasza sprawiedli-wość. ale na wierze. ani nie śmie brakować uczynków. aby ten ich bezbo ny pogląd nie zmylił wielu. jak gdyby zbawieni byli przez to. Takim ludziom nale y się przeciwstawiać. lecz sprawiedliwość na-sza z niego się nie wywodzi. powiada Chrystus. który je" (Rzym. 10. nie chcąc zrozumieć jak nale y dobrze czynić). I jedni i drudzy zarówno są winni. e sprawiedliwość polega nie na uczynkach. którzy jak głuche mije nie chcą słyszeć o prawdzie wolno-ści. Tych upartych. "Królestwo moje nie jest z tego świata" (Jan 18. który je niechaj nie pogardza tym. aczkolwiek nie nale y z tego powodu uczynkami pogardzać ani ich zaniechać. e w ustalone dni po-szczą lub powstrzymują się od spo ywania mięsa.20).3) i: "A o ile teraz yję w ciele. a który nie je niech nie osądza tego. do zbawie-nia konieczne. upar-tych. nie walczymy cielesnym orę em" (2 Kor. Myślą . 2. e działamy. z tak wielkim niepokojem dręczą się tymi błahymi i niepotrzebnymi rzeczami. dodać nale y oczywiście. O nich to nale y rzec: "Zostawcie ich. Przez nią poznajemy. ze względu na tych. gdy ani jedni ani drudzy nawzajem nie przestrzegają budującej miłości. lecz stosowali się do słusznych nakazów Pana. i tych. jednak. pozostawiając wiarę na uboczu i w zaniedbaniu (takimi te byli ydzi. podobnie jak nie mo emy obejść się bez pokarmu i napoju i całe-go tego funkcjonowania śmiertelnego ciała. Dlatego chrześcijanin powinien iść drogą pośred-nią i mieć na względzie dwa rodzaje ludzi. A tak to. pozostawiając na uboczu pozo-stałe elementy religii chrześcijańskiej. Tych innych natomiast. 15. zatwardziałych ceremonialistów. lecz przez wiarę w Syna Bo ego. które rozweselają serce. poucza by tamtych nie osądzali. 14. by kro-czyć drogą pośrednią i potępia obie skrajności powiadając: "Ten. e ich zaniecha i gardzi nimi. czynić odwrotnie ni oni.36). e w ustalonych dniach poszczą lub gdy inni poszczą.teraz wszystko im wolno i chcą uchodzić za wolnych chrześcijan jedynie dlatego. Nie powiedział On jednak: . e w pogardzie mają i odrzucają ceremonie. gdy zaniedbawszy rzeczy powa niejsze.14). Ślepi są przewodnikami ślepych" (Mat. czyni je prawymi i ocala. O ile słuszniej apostoł Paweł naucza. Jak bowiem nikt nie jest sprawie-dliwy dlatego. sprawia konieczność tego ycia i tro-ski o panowanie nad ciałem. e jest bardzo wielu takich. jednak nie przez to wszystko jesteśmy sprawiedliwymi. Jest rzeczą przydatną spo ywać mięso i łamać posty na ich oczach i wedle wolności wiary inne jeszcze rzeczy czynić. tak te nikt nie zostanie poczyta-ny za sprawiedliwego jedynie z tej przyczyny. e z oddaniem spełnia uczynki i cere-monialne obrzędy. które po-ucza abyśmy nie zboczyli ani w prawo.

12. nale y jednak oszczędzać bojaźliwego tłumu. Co więcej: jak niemowlęta płci męskiej bardzo potrzebują opieki na łonie nianiek .13) i znowu: "Wiem i jestem przekonanym w Panu Jezusie. którzy ich pojmali w niewolę.a niebezpieczne jest dla ich dobra aby się między niańkami obracały gdy dorosną. abyś wolności tej przed słabymi nie wykorzystywał. Dlatego chocia stanowczo nale y się przeciwsta-wić owym nauczycielom tradycji i ostro potępić ustawy papie ników poprzez które sro ą się oni nad ludem Bo ym. dopóki nie zostaną one wyjaśnione. który ci bezbo ni tyrani trzymają w nie-woli przy pomocy ustaw. Ju Paweł napominał Hebrajczyków (Hebr. bezbo ne dla dusz tradycje naszych kapła-nów i poglądy oficjalnych teologów. Tego wymaga miłość.aby nie zginęły . 8. by utraciwszy wiarę nie zarazili się poglądem. Takich ludzi nale y oszczę-dzać. W ostatecznym więc wyniku: Jak ubóstwo wypróbowuje się w bogactwie. jak trzeba uczestniczyć w bogactwach. 14. by niedowa ony ich umysł przez występ-ki nie pędził na łeb na szyję.20). czystość w rozkoszach. Tak więc walcz dzielnie przeciwko wil-kom. 14. przestrzegając postów i innych rzeczy.powiada Salomon . pokorę w zaszczytach. 12. Ka dy zaś powinien ciało swe poskramiać takimi samymi ćwiczeniami. nieczyste jest jedy-nie dla tego. . e są bezbo ni. lecz wszystkiemu słu y. tak te i Chrystus bronił apostołów. lecz zarazem wespół ze słabymi będziesz ich przestrzegał by nie zostali oni zgorszeni a sami poznają tyraństwo i zrozumieją swoją wolność.3). Taki właśnie skutek sprawiły dotąd zgubne. aby ich nie urazić i nale y okazać pobła anie dla ich słabości dopóki nie zostaną dokładnie pou-czeni. tak sprawiedliwość wy-pływającą z wiary wypróbowuje się w obrzędach. która nikogo nie obra a. Gdy więc ycie to nie mo e się obejść bez obrzę-dów i uczynków a ponadto burzliwy i nieobyty jesz-cze wiek młodzieńczy powinno się okiełznać tymi pętami i powstrzymywać. to znaczy w niebezpieczeństwach. "Czy mo e kto" . Tak mówi apostoł: "Przeto je eli pokarm mój gorszy brata mego. wypływającej z wiary.14). którzy jeszcze nie potrafią choćby i chcieli pojąć owej wolności. Drugi rodzaj spotykanych ludzi to chrześcijanie prości. aby sami zrozumieli. A jednak. gdy nie mieli adnego prawa by je stanowić.zostały zaprowadzone do piekła."zgarnąć ogień do swojego zanadrza. od których to powinni byli zo-stać uwolnieni i uzdrowieni za pomocą nauki o wie-rze i wolności. bywać na ucztach. a nie zarazem przeciwko owcom. doznawać zaszczytów i rozkoszy. które oni uwa ają za potrze-bne. Tak tedy.22). w czym mo esz poznać antychrysta. będący jeszcze w wieku burzliwym muszą być trzymani i kiełznani w elaznych nawet więzach obrzędów. tak i ludzie nieobyci. nieświadomi i słabi w wierze (jak ich nazywa apostoł w Rzym. rzetelność w interesach. tak trzeba te uczestniczyć w obrzędach. sługa Chrystusowy powinien być roztropny i wierny. aby w tym wszystkim tak kierował ludem Chrystusowym i nauczał go tak. jakoby przez uczynki mo na było zyskać usprawiedliwienie co przychodzi z łatwością i bardzo wielu zara a. ale z winy swych pasterzy. e niezliczone ilości dusz uwikławszy się w te sidła . kto je za nieczyste uwa a" (Rzym. wstrzemięźliwość w biesia-dach. nie będę jadł mięsa na wieki" (l Kor. Nie da się zaś tego uniknąć tam gdzie przemilcza się wiarę. gdy owi zwolennicy ce-remonii domagali się tego. 14. uczyń to po kryjomu. lecz jedynie ze słabości wiary tak czynią i myślą. a jego odzienie się nie spali?" (Przyp. Strze się jednak.4). Przed tyranami zaś i upartymi korzystaj z niej stale dla okazania im wszystkim pogardy. co by samo w sobie było nieczyste.obrzezany (Gal. jak i Paweł mówi: "Własne przekonanie zachowaj dla siebie przed Bogiem" (Rzym. 2.15). e ustawy ich są niczym wobec sprawiedliwo-ści.1). będziesz to czynił atakując ustawodawców i ustawy. e w sabat rwali kłosy (Mat. A jeśli będziesz chciał wykorzystać swoją wolność. by jego sumienie i wiara owego ludu nie zostały dotknięte. lecz w obronie owiec. ujarzmili i srodze utrapili sidła-mi swoich tradycji. oddawać się interesom. nale y unikać ich zgorszenia. Sal.27). 6. zwyczajni. który jedząc daje zgorszenie" (Rzym. "ale źle jest dla człowieka. skoro nie podkreśla się zarazem moc-no znaczenia wiary. e nie ma niczego. by nie zrodził się w nim pogląd albo gorzki korzeń. a naucza się tylko usta-nowień ludzkich. 14. poniewa oni nie z uporczywej zło-śliwości. Nie z własnej bowiem winy są oni słabi. którym liczni zostaną zara eni.

i wydaje się jej głupia. aby nikt nie sądził. Wszak nie po to i nie dlatego się je sprowa-dza. Gdyby ich nie kiełznać. Gdyby zaś byli przepełnieni wiarą. aby te przybory z jak największym kosztem. poniewa gorszy się nią. i Sam wypisał zakon w sercach naszych. gdyby w owych więzach trwali ywiąc przekonanie o ich mocy usprawiedliwiającej. bardzo wielki nacisk na nie kładziemy. a nigdy do poznania prawdy dojść nie mogą" (2 Tym. to znaczy nauczonych przez Boga. abyśmy poznali na ziemi drogę Jego .nie jaśnieją podobnym blichtrem uczynków. Z tego powodu trzeba się modlić. jak to obiecał. nigdy zaś o samej budowli nie pomyśli. lecz aby złego nie czynili i aby łatwiej ich było wychowywać ku sprawiedliwości płynącej z wiary. pró ny ten trud i nadu ycie darów Bo ych mogliby obrócić na dokonanie wielkich rzeczy ku dobru swojemu i innych. e z czystej łaski uczynki pochodzą. a nawet. Tymczasem zaś przy usiłowaniach tych w siebie samych są wpatrzeni. wypływającej z wiary.a przecie śmiercią by dla nich było. to-te niemo liwością jest. którzy . mniema. 3. natura mo e ją tylko potę-pić i osądzić jako tylko heretycką. a jed-nak nigdy nie budują. Nale y ich uczyć. Niechaj rozjaśni im i nam swoje oblicze. który jest błogosławiony na wieki.na darmo wyło ył tyle funduszy. Widzisz tu. poniewa natura ludzka i tak zwany ro-zum przyrodzony są zabobonne. to gdy mu się za-leca jakiekolwiek ustawy i uczynki.jak widzą . lecz dlatego. apostoł powia-da: "uczą. i przez całe ycie o nic innego nie dba jak tylko o to. aby przez to stali się sprawiedliwymi lub mającymi liczne zasługi. myśląc. a co więcej.dla wszystkich ludów zbawienną . e to przytrafiło się niegdyś prorokom i apostołom. aby sam z siebie przeszedł z niewoli uczynków do poznania wolności.drogę Tego. a nadto praktyka wszystkich ziemskich prawodawców wyćwiczyła go i ugruntowała w takim rozumieniu. . Tak więc nie pogardzamy obrzędami ani uczynkami. którzy całe swoje ycie marnotrawią na tych usiłowaniach. Niechaj Bóg zmiłuje się kiedyś nad nimi i nad nami. z jak najwięk-szą pilnością i z jak największym uporem sporzą-dzać. Widzimy zaś. Robią bowiem wra enie. W ten sposób zatrzymują się przy pozorach pobo ności. W przeciwnym razie . to ze względu na gwałtowność właściwą ich wiekowi nie znieśliby tego wychowania. e nie pogardza się tymi rusztowaniami. e to jest owa prawdziwa sprawiedliwość. Je eli ktoś tak dalece jest niemądry. Stąd w yciu chrześcijańskim nie powinno się traktować obrzędów inaczej ni u rzemieślników traktuje się owo rusztowanie do budowy i innych prac. upo-dobanie mając tylko w tych przyborach i samych rusztowaniach. Zaiste. e mógł on coś wielkiego zbudować za to . po zakończeniu zaś budowli odkłada się je na bok. Nie dochodzą oni do tego. e przez nie osiąga się usprawiedliwienie. to czy nie będą wszyscy natrząsać się z jego głupo-ty. lecz pogar-dzamy liczeniem na uczynki. aby miały jakieś znaczenie samoistne i trwałe. a mocy jej nie doznają. jako e nikt nie uwa a. Amen. Tak czynią obłudnicy. e bez nich nic nie mo na zbudować lub zdziałać. odrzucamy natomiast pogląd o ich sa-moistnym i trwałym znaczeniu. e zawsze chcą budować i do tego się sposobią. e nie dla tej przyczyny byli trzymani na uwięzi.7). im tylko poświęcając swoją uwagę. a eby Pan posunął nas dalej i uczynił z nas teodydaktów. e poszukuje się ich z wiel-ką pilnością. i by one byty prawdziwą i trwałą budowlą.źle z nami! Je eli bo-wiem Sam nie pouczy nas wewnętrznie o tej mądrości ukrytej w tajemnicy. a obecnie bezbo ni i ślepi papie nicy wraz ze swoimi pochlebcami postępują tak ze mną i ludźmi do mnie podobnymi. a nawet mają czelność osądzać wszystkich innych.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful