O wolności chrześcijańskiej ks.

dr Marcin Luter Wielu ludziom wiara chrześcijańska wydawała się sprawą prostą, tote wielu z nich zalicza ją do zalet mało istotnych. Czynią tak, poniewa nie mogą się nią wykazać, ani nigdy nie zakosztowali jej mocy. Tymczasem zaś nie mo e się zdarzyć aby ten, kto nigdy nie zakosztował jej ducha, gdy napierają uciski, dobrze o niej pisał lub dobrze zrozumiał to, co nale ycie i właściwie było o niej napisane. Kto zaś choćby tylko niewiele z niej zakosztował, nie mo e powstrzymać się od tego, by o niej nie pisać, nie mówić, nie myśleć, nie słuchać. Jest ona ywym źródłem wytryskującym ku ywotowi wiecznemu (Jan 4,14). Ja zaś, chocia nie mogę się pochlubić posiadaniem jej w obfitości, gdy wiem, jak niewiele jej posiadam. Spodziewam się jednak, i miotany wielkimi i rozmaitymi pokuszeniami, osiągnąłem ju niejedną kroplę wiary i mogę, je eli ju nie powabniej i wytworniej, to z pewnością dokładniej o niej mówić, ni rozprawiali dotąd owi uczeni, bystrzy dysputatorzy, nie rozumiejący wszelako swych własnych spraw. A eby zaś ludziom prostym (albowiem takim tylko słu ę) utorować drogę, podaję najpierw dwie podstawowe myśli o wolności i niewoli ducha: 1. Chrześcijanin jest całkowicie wolnym panem wszystkich rzeczy, nikomu nie podległym. 2. Chrześcijanin jest najuleglejszym sługą wszystkich rzeczy i wszystkim podległy. Myśli te wydają się pozornie sprzeczne, jednak w tym punkcie, w którym zostaje stwierdzona ich zgodność, dobrze przysłu ą się naszemu rozumowa-niu. Obie bowiem pochodzą od samego Pawła, któ-ry mówi: "Będąc wolny wobec wszystkich, oddałem się w słu bę wszystkim" (1 Kor. 9,19). "Nikomu nic winni nie bądźcie oprócz miłości wzajemnej" (Rzym. 13,8). Miłość z natury swojej jest usłu na i uległa temu kto kocha. Tak i Chrystus, chocia Pan wszystkiego, jednak jako urodzony z niewiasty, został poddany zakonowi, zarazem wolny i niewol-nik w kształcie Bo ym i w kształcie sługi. Rozpatrzmy to od samych podstaw; człowiek bowiem ma podwójną naturę duchową i cielesną. Dzięki naturze duchowej, którą nazywają duszą, otrzymuje miano człowieka duchowego, wewnętrzne-go, nowego. Według natury cielesnej, którą nazywa-my ciałem, otrzymuje miano człowieka cielesnego, starego o którym apostoł powiada: "Choć zewnętrzny nasz człowiek niszczeje, to jednak ten nasz we-wnętrzny odnawia się z ka dym dniem (2 Kor. 4,16). Ta rozmaitość sprawia, e w Piśmie Świętym o jednym i tym samym człowieku mówi się rzeczy sprzeczne, poniewa ci sami dwaj ludzie w jednym człowieku walczą ze sobą w ten sposób, e ciało po ąda przeciwko duchowi, a duch przeciwko ciału (Gal. 5,17). Przyjrzyjmy się tedy najpierw wewnętrznemu człowiekowi, jakim mianowicie sposobem staje się sprawiedliwym, wolnym, prawdziwie chrześcijańs-kim, to znaczy człowiekiem duchowym, nowym, we-wnętrznym. A wiadomo, e adna wręcz z rzeczy zewnętrznych, jakkolwiek je nazwać, nie ma naj-mniejszego znaczenia dla sprawiedliwości, czy nie-woli, o czym z łatwością mo na się przekonać. Có bowiem mo e pomóc duszy to, e ciału dobrze się powodzi, e jest wolne i krzepkie, e je, pije i czyni cokolwiek zechce, gdy posiadają te cechy najbezbo niejsi niewolnicy wszelkich zbrodni? I znów, có zaszkodzi duszy kiepskie zdrowie lub niewola, albo głód, albo pragnienie, albo jakiekolwiek zewnętrzne niedomagania, gdy to samo gnębi tak e najpobo niejszych i całkowicie wolnych o czystym sumieniu? adna z tych rzeczy nie ma znaczenia ani dla wolności, ani dla niewoli duszy. I nic to nie pomaga, czy będzie się podobnie jak święci ubierać w święte szaty, czy chodzić po świętych miejscach, czy zajmować się świętą słu bą, czy modlić się, czy pościć, wstrzy-mywać się od pewnych pokarmów i spełniać dobre uczynki, których mo na dokonać przez ciało i w ciele. Całkiem innej rzeczy będzie trzeba do sprawiedliwości i wolności duszy, skoro tego cośmy po-wiedzieli, mo e dokonać ka dy bezbo nik, a z takich usiłowań wywodzą się tylko sami obłudnicy. I odwrotnie - nic to nie przeszkadza duszy, e ciało odziewa się w szaty pospolite, chodzi po miejscach pospolitych, jada i pije zwyczajnie, e nie modli się ustami, albowiem tak właśnie czynią obłudnicy.

23): "Wszyscy zgrze-szyli i brak im chwały Bo ej".ego. skoro tak wiele jest słów Bo ych?". Apostoł zwiastował Chrystusa. który za ciebie cierpiał i zmartwychwstał. jak tego uczy apostoł (1 Piotra 5. jak tylko do słu by Słowa. nic nam to nie pomo e. czcić Baala i słońcu ręką przesyłać całusa. Ewangelia Chrystusowa. Przeto. 3. Jedyna rzecz jest potrzebna do ycia. zbawienia.25): "Jam jest zmartwychwstanie i ywot. yć będzie.10. jak powiada prorok Amos (8. który za niego cierpiał i został zmartwychwzbudzony.37). ni gdy zsyła Słowo swo-je. jak mówi Job (27. "Je eli ustami swoimi wyznasz. i jak dusza potrzebuje do ycia i sprawiedliwości jedynie Słowa. wolności. co kuleć na obie nogi. e "Sercem wierzy się ku usprawiedliwieniu".1). kto by dobrze czy-nił. prawdziwie wolnymi będziecie" (Jan 8. medytacje i to. bez którego nic nie jest w stanie jej pomóc. aby był usprawiedliwiony ka dy kto weń wierzy" (Rzym. kto we mnie wierzy. Poznawszy to bowiem będziesz wiedział. został zmartwychwzbudzony i uwielbiony przez Ducha. mę ności. aby porzuci-wszy wszelką myśl o uczynkach. "Sprawiedliwy z wiary yć będzie" (Rzym. Jeśli by bowiem przez coś innego mogła być uspra-wiedliwiona . I: "Nie samym chlebem yje człowiek. biskupi.A choćbyśmy odrzucili wszystko. jest godne potępienia według owych słów (Rzym. Doprawdy. e Bóg wzbudził Go z martwych. co jest największą nieprawością. jeśli uwierzyła zwiastowaniu. jedynie wiarę coraz bardziej w sobie utwierdzał i przez nią wzrastał w poznaniu nie z uczynków. pokoju. cały w ogóle stan kapłański jest powołany i ustano-wiony dla posługi Słowa. Uznajemy tedy za rzecz pewną i ugrun-towaną. i ona jedynie usprawiedliwia. światłości. aby ich uleczyć i wyratować ich od zagłady". gdy zaczynasz wierzyć. co nale y do dziedziny studiów duchowych. 10.12) "Nie ma sprawiedliwego. które prorok w całym Psalmie 119 i w wielu innych miejscach. jak to powiada Rzym. jest karygodne. 1. a nie przez uczynki zostaje usprawiedliwiona. e wszystko co w tobie jest. będziesz zbawiony" (Rzym." I znowu: "Jeśli Syn was wyswobodzi. "Końcem zakonu jest Chrystus. jest rzeczą jasną. aby przestali . jednocześnie zaczynasz rozumieć. jak samą wiarą. zbawionym. chwały i wszelkiego dobra nieoszacowanej wartości. Tak i Chrystus. aby wykonywać dzieła Bo e. i niewiarę serca staje się winny. ale Chrystusa Jezusa. stać się wolnym. wiara ta nie mo e w ogóle opie-rać się na uczynkach. usprawiedliwił ją.17).20: "Posłał Słowo swoje. nie ma. które pochodzi z ust Bo ych" (Mat. i (Rzym. tyloma westchnie-niami wzywa. a przeto i wiary. łaski. równie kon-templacje. e potrzebny ci jest Chrystus. poniewa jest to Słowo ywota. jest grzechem. I zaiste nie ma groźniejszej plagi gnie-wu Bo ego. abyś wierząc w Niego. radości. e człowiek wewnętrzny nie przez jakiś zewnętrzny uczynek mo e być usprawiedliwionym.4). 10. Zapytasz zaś: "Które to jest Słowo?" albo "w jaki sposób nale y z niego korzystać. jak powiada Psalm 107. Mając zaś Słowo. jest bogata i niczego nie potrzebuje.36). Ja-sne jest tedy. 3.10). który cierpiał. Gdy jedynym zbawie-niem i skutecznym sposobem korzystania ze Słowa Bo ego jest wiara. Odpowiadam: wyjaśnia to apostoł Paweł (Rzym. który nakarmił duszę. choćby i umarł. tak jak i odwrotnie przez samą niepobo ność. mianowicie samego je-dynie Chrystusa. e adne w ogóle uczynki jego nie dotyczą. Dlatego pierwszą troską ka dego chrześcijanina powinno być. ni gdy ześle głód słuchania Słowa Bo. Tak e i Chrystus nie do innej słu by został zesłany. e mianowicie jest to Ewangelia Bo a o Jego Synu wcielonym. który uświęca. To jest Słowo Bo e.1112). to znaczy gdy spodziewasz się zostać usprawiedliwionym przez uczynki jakimikolwiek one są znaczyłoby to tyle. to jedno im zaleca.nie potrzebowałaby Słowa.10. wyzwolił i zbawił. a zara-zem nie ma większej łaski.4). jest sługą grzechu godnym potępienia. aden inny uczynek nie czyni człowieka chrześcijaninem. sprawiedliwości. cnoty. Skoro zatem wiara ta mo e władać jedynie w wewnętrznym człowieku. tak te jedynie przez wiarę. z wyjątkiem Słowa Bo ego. wszyscy odstąpili i społem stali się nieu ytecz-nymi". gdy Go ydzi pytali co mają uczy-nić. 10. 4. sprawiedliwości i wolności chrześcijańskiej . Słowa Bo ego nie mo na bowiem uchwycić i pielęgnować inaczej. e dusza mo e obejść się bez wszystkiego. przez wia-rę stał się innym człowiekiem. a urząd apostolski. jak mówi (Jan 11. gdy darowane ci zo-stały wszystkie twoje grzechy a ty usprawiedliwiony zostałeś przez zasługi cudze.9). ale ka dym słowem. prawdy.nieska one Słowo Bo e. 1. Choć adnego grzechu czy czynu nie popełnia. e Jezus jest Panem i uwierzysz w sercu swoim.

e te obietnice są słowami Boga. lecz nie obdarzają mocą do działania. ceremonie i przykazania? Odpowiadam: . co jest nauczane . wolnymi. to małym nakładem dopeł-nisz przez wiarę.wskazują one bowiem.pysznili się. uwalnia i zbawia. staje się prawdziwie córką Bo ą. koją-cymi i pełnymi wszelkiej dobroci. pokoju. ale nie wykonuje się zaraz tego. i nie tylko uczestniczy w całej ich mocy. nie po ądać jak tego zakon wymaga.29).aby jedna jota. i dusza. którego On posłał. jedna kropka z niego nie zginęła (w przeciwnym razie bez wszelkiej nadziei będzie potępiony) . wolności i wszystko to mieć będziesz jeśli uwierzysz. Gdy tedy przykazania odsłonią przed człowie-kiem jego słabość i napełnią go trwogą.12: "Dał prawo stać się dziećmi Bo ymi. o ile bardziej to niezwykle delikatne. które przekonuje nas wszystkich o tym. Zapytasz zaś: . która lgnie do nich mocną wiarą. e jesteśmy grzesznikami. uspokojona. i adnej innej rzeczy nie będą potrzebowali do sprawie-dliwości. "Poddał bowiem wszystko w niewolę niewiary. przez co ma on poznać swoją niezdolność do czynienia dobra i zwątpić w swoje siły. Co zaś dotyczy tego jednego przykazania. co by mogło go usprawiedliwić i zbawić. W ten sposób więc dusza przez samą wiarę. On sam . będzie zbawiony.32). A eby zaś nie po ądał i spełnił przykazania. które są rozliczane. musi zwątpić w siebie i szukać pomocy. sprawiedliwości. Stąd zaś. co poni ej dokładnie wyjaśniamy.10) mówi: "Sercem bowiem wierzy się ku usprawiedliwieniu".9 BG): "Zginienie twoje z ciebie o Izraelu. Jeśli bowiem niegdyś ju samo dotknięcie Chrystusa uzdrawiało. w duchu dokonane zetknięcie. i mówią: . prawdziwymi. e wiara. choć jeszcze nie zupełnie pewny przepowiedział ten skarb (Izaj. Wewnętrznie wchłania je tak. uwolniona i napełniona wszelkim dobrem.bo zakonowi musi zadość uczynić .Przede wszystkim pamiętaj o tym co zostało powiedziane.wierzyć w Tego. skąd wiara tak wiele mo e i dlaczego wszystkie nawet dobre uczyn-ki nie mogą jej dorównać: poniewa aden uczynek nie mo e przylgnąć do Słowa .17). to dotyczy wszystkich. jak czytamy u Marka w ostatnim rozdziale (16. ale kto nie uwierzy. przez jakie staranie mógłby zadość uczynić zakonowi . skoro nikt nie mo e nie po ądać. i wypełniają to co zakon nakazuje. aby się nad wszystkimi zmiłować" (Rzym. która jest kró-tkim streszczeniem i wypełnieniem zakonu. Z powy szego łatwo zrozumieć. świę-tymi. 10. 10. bez uczynków.liczyć na mnogość swoich uczyn-ków. której w sobie nie znajduje. aby ka dy kto ją ma miał wszystko.wierz w Chrystusa. 11. Izajasz. a kto jej nie ma. które zwiastują chwalę Bo ą. chocia w Piśmie są nam zalecone tak liczne uczynki. co zresztą byłoby wbrew wszelkim wysiłkom. zarówno przykazania. On sam tak e wypełnia.Je eli chcesz wypełnić zakon. nic mieć nie będziesz. Przykazania uczą wprawdzie dobrych rzeczy. Wtedy pojawia się druga część Pisma obietnice Bo e. Albowiem co niemo liwe jest dla ciebie przez wszelkie uczynki zakonu.wówczas prawdziwie upokorzony i unicestwiony we własnych oczach nie znajdzie w sobie nic. Równie i Paweł (Rzym. ale ze mnie wspomo enie twoje". i całe Pismo Bo e dzieli się na dwie części obietnice i przykazania. co powinniśmy czynić. uświęcona. Je eli zaś nie uwierzysz. oto sposób i rada dla ciebie .Jakim sposobem dzieje się to. mocą samego Słowa Bo ego zostaje usprawiedliwiona. którzy wierzą w imię Jego". e sama wiara usprawiedliwia i bez uczynków obdarza skarbem tak wielkich dóbr. sprawiedliwymi. Na przykład jest przykazanie "Nie po ądaj" (2 Moj . e sama wiara bez uczynków usprawiedliwia. będzie potępiony". aby wszystko nale ało do Boga. i u kogo innego (Ozeasz 13.i to wyłącznie On sam . jak i ich wypełnienie. nie miał nic. z prawdą związana. a jednak nieu yteczne. wszystkie bowiem jednakowe są dla nas do spełnienia. i powiada: "To jest dzieło Bo e . Na razie nale y zaznaczyć. to tak jakby mówił. a nawet wchłonięcie Słowa. który przynosi z sobą pełnię zbawienia i zachowuje od wszelkiego złego.16): "Kto uwierzy i ochrzczony zostanie. lecz nasyca się nią i upaja. tak wielką sprawiedliwością napełnia wierzących. jednoczy się z nimi. W ten sposób obietni-ce Bo e darzą tym czego wymagają przykazania.nakazuje. którą . 20.23): "Wyrok krótki i ostateczny wykona Pan nad ziemią. a ostateczne dopełnienie wyleje sprawiedliwość". pochodzi to. są zaś ustanowione po to. Stąd prawa wiara w Chrystusa jest skarbem nie-zrównanym. w którym masz obietnicę łaski. tym. lecz gdzie indziej. aby ukazać człowiekowi jego samego. jak mówi Jan 1. tego bowiem Bóg Ojciec nauczył" (Jan 6.jak widział .

e przypisuje się Mu prawdo-mówność i w ogóle to.30 napisano tak: "Tych.wolny jest od zakonu i prawdą jest to. dlatego. e wiara jego zo-stała mu poczytana ku sprawiedliwości. a z siebie samego w sercu swoim czyni się bo ka. to nie trzeba mu i zakonu. sprawiedliwy. e przez czyste i nienaganne. uło y i zarządzi. Najwy sza cześć Bo a na tym polega. Bowiem w samej rzeczy przychwyceni na grzechu niewiary mogą li-czyć albo na miłosierdzie albo na sprawiedliwość. Jest bowiem funk-cją wiary równie to. e wszystko najlepiej uczyni. ni czynieniem z Boga kłamcy lub powątpiewa-niem. a to w ten sposób. co się przyznaje Temu. i ja uczczę. nawet choćby były to uczynki anielskie i apostolskie? Słu-sznie więc Bóg dopatruje się największego zła nie w gniewie lub rozpuście. komu nale y wierzyć. e człowiekowi chrześcijańskiemu wiara jego starczy za wszystko i e nie będzie mu trzeba te uczynków by został usprawiedliwiony. wiara na-sza. która ich potępi. przez co neguje się Boga. komu się wierzy.eństwa są tylko bladym cieniem tego jedynego w swoim . Gdy zaś Bóg widzi. e jest On prawdomówny? A to znaczy sobie przypisywać prawdę. gdy się nie wierzy temu. lecz aby nikomu nie było trzeba zakonu lub uczynków dla sprawiedliwości i zbawienia. e wiara naszego serca tak wielką obdarza Go czcią. wynagradza nas w zamian. 2. Dusza tedy. uwa a Go za prawdomównego i sprawiedliwego. która sprawia nie to. przyjmując Jego bowiem obietnice człowiek nie wą-tpi. Na tym polega poddanie się duszy woli Bo ej. której w zupełności jest godzien. A czy taka dusza przez tę swoją wiarę nie okazuje Bogu we wszystkim jak najgłębszego posłuszeństwa? Ja-kie więc jeszcze pozostało przykazanie. którzy mnie czczą. to jest święcenie Jego imienia i zdanie się na to. jaka zniewaga Boga mo e być większa ni wtedy. by czynił z człowiekiem to co Bogu się podoba. e będą zbawieni. e jest On prawdziwy. jakie mamy o czyjejś prawdo-mówności i sprawiedliwości. mądry. będą wzgardzeni". władają zaś w niej jedynie wiara i Słowo: jakim jest Słowo. Taką niechaj będzie pierwsza moc wiary. Nic zacniejszego nad to nie mo na Bogu przyznać. oznacza być prawdomó-wnym oraz sprawiedliwym.9). i tego. Tak te Paweł (Rzym. A jeśli są jednym ciałem. e jak najlepsze i jak najwy sze ma o nim wyobra enie. e jest zespolona z ogniem. i wierzący czci tego. komu wierzymy. Có więc pomagają uczynki dokonane w takiej bezbo ności. Jasne jest więc. Słuszną bowiem i sprawiedliwą jest rzeczą. która błyszczy jak rozpalone elazo. a tym czcimy właśnie tego. taką od niego staje się dusza. poniewa przez nią najpełniej oddawał chwałę Bogu. 5.Bo ego. uwa a za prawdomównego i szcze-gólnie godnego. co jest Jego a z kolei Bóg oddaje chwałę naszej sprawiedliwości. Oto jest owa wolność chrześcijańska. e "Zakon nie jest ustanowiony dla sprawiedliwego" (1 Tym. oddając Bogu to. ani być w duszy. a tak czynimy gdy Mu nie wierzymy.3) mówi o Abrahamie. którego by takie posłuszeństwo obficie nie wypełniło? Jakie posłuszeństwo jest pełniejsze. lecz przez wiarę! I odwrotnie: jaki bunt. Nie ma bowiem zaszczytniejszego wyobra enia ni to. wierząc mocno Bogu który daje obietnice. przypisując nam z powodu tej wiary pra-wdę i sprawiedliwość. jak ogień. Có większego mo emy przy-pisać komuś ni prawdomówność. 4. W 1 Sam. jaka niepobo ność. a ten związek nawet do najdoskonalszego ze wszyst-kich dochodzi spełnienia (podczas gdy ludzkie mał. Lecz przyjrzyjmy się tak e drugiej. e przypisuje Mu się prawdę. Z tego samego powodu i nam wiara ma być zaliczana ku sprawiedliwości jeśli uwierzymy! Trzecia zaś nieporównana łaska wiary na tym po-lega. sprawiedliwość i bezwzględną wręcz dobroć i odwrotnie: najwy szą zniewagą jest rozgłosić mniemanie o czyjejś kłamli-wości i nieprawości lub posądzać go o nie. lecz w niewierze tych któ-rzy mniemają. komu wierzy. a jeśli mu nie trzeba zakonu . 1.30). byśmy pró nowali lub źle yli. Bogu zaś kłamstwo i niesłowność. który daje obietnice? Bo czym e innym jest to. ni posłuszeństwo we wszelkich okolicznościach? A takowe okazuje się nie przez uczynki. A przez ten tajemniczy związek (jak naucza apostoł) Chrystus i dusza stają się jednym ciałem (Efez. Wiara bowiem wywołuje pra-wdę i sprawiedliwość. prawem przypisane uczynki wypełniają zakon. e łączy duszę z Chrystusem jak oblubienicę z oblubieńcem. aby nie wyo-bra ali sobie. a którzy mną gardzą. to do prawdziwego między nimi dochodzi mał eństwa. e Bóg jest prawdomówny i sprawiedliwy. a je eli mu nie trzeba uczynków. Jemu to przypisywać i to wyznawać.

piekło nie mogą Go pochłonąć. o czym Paweł mówi: "Bogu niech będą dzięki. lecz zbawiennej wojny.jej Oblu-bieńca . W ten sposób wierząca dusza przez zadatek swej wiary w Chrystu-sa. zwy-cięstwa. Powia-dam tedy: taka osoba przyjmuje na siebie grzechy. poniewa nało one zostały na Chrystusa . w sprawiedliwości i w sądzie. a jam jest Jego". swego Oblubieńca. nie czciłbyś Boga. Uwielbiamy bowiem Boga i wyznajemy Go jako prawdomównego nie uczynkami. obdarzona wiekuistą sprawiedliwością. tak i cokolwiek ma Chrystus. tote musi być tak. e " ądłem śmierci jest grzech. Co zaś nale y do duszy. 15.je eli jest oblubieńcem . które brzmi: "Jednego Boga czcić będziesz". to mo e wierząca dusza uwa ać za swoje. to przecie nie zgrzeszył mój Chrystus. Lecz grzech. Któ więc nale ycie ceni te królewskie zaślu-biny? Kto pojmuje bogactwo chwały tej łaski? Do-kąd to Ten bogaty i święty Oblubieniec Chrystus wiedzie tę mał onkę ubo uchną. ani nie wypełniał pierwszego przykazania. to Chrystus uwa a za swoje. Widzisz bowiem. Zastanówmy się nad tym. skoro Boga nie mo na czcić inaczej. oczy-szczając ją kąpielą w Słowie ywota.56) Mo e zastanawiasz się z jakiego powodu tak wie-le rzeczy przypisuje się wierze? Otó wiara sama wypełnia zakon i usprawiedliwia bez jakichkolwiek uczynków. nierząd-nicę. Kto bo-wiem pierwsze wypełnia. ycie i zbawienie. Jeśli bowiem ktoś daruje jej swoje ciało i siebie samego to jak e by nie darował tego wszystkiego. a wszystko co moje . co wywodzi się stąd. dusza . Tak pozyskuje sobie Chrystus oblubienicę bez zmazy i zmarszczki. tym się chlubić. jak e by nie przyjął tego wszystkiego. Z tego względu sama wiara jest sprawiedliwością chrześci-janina i spełnieniem wszystkich przykazań. owszem. e pierwsze przykaza-nie.57). Chrystus jest pełen łaski. a mocą grzechu jest zakon" (l Kor. Przystoi bowiem by On . co nale y do oblubienicy i udzielił tego. yciem i zbawieniem swego Oblubieńca Chrystusa. to jest przez wiarę w Słowo. w którego wierzę. sprawiedliwość i zbawienie. śmierci i potępienia. ona zaś sama w Chrystusie. e zostały one przez Niego pochłonięte w cudownym boju. jak Mu je naprawdę przyznać nale y. a stanie się tak. Chrystus bowiem jest Bogiem i człowiekiem. śmierć. staje się wolna od wszystkich grzechów.Jeśli zgrzeszyłam. zstąpić do piekieł aby to wszystko przemóc. a zobaczymy. e jest to rzecz nieoce-niona. wypełnia z łatwością wszy-stkie pozostałe. e Mu się przyzna dostojeństwo prawdy i wszelkiej dobroci. zabezpieczona przed śmiercią.grzechów. co jest Jego? A kto przyjmuje ciało oblubienicy. jak mówi Ozeasz (2. piekłu z ufnością mówiąc: . o której jako o swojej własnej myśli i mo e przeciwstawić się wszystkim swym grzechom. umrzeć. śmierć. piekło oblubienicy. Tego zaś nie sprawiają uczynki lecz jedynie wiara serca. Gdy Jego sprawiedliwość jest wy sza od grzechów wszystkich.jest Jego. ani nie zostaje potępiona.19). W ten sposób poślubia ją sobie w wierze. jako rzeczy . do duszy zaś łaska. z powodu obrączki wia-ry ma je za wspólne. A niech tyl-ko dołączy się wiara. który nam dał zwycięstwo przez Pana naszego. wszechmocne. Jego ycie jest po-tę niejsze ni wszelka śmierć. Jego sprawiedliwości ycia i zbawienia nic nie mo e przewy szyć.przyjął to. są one wieczne. śmier-ci. i wszystkie ich sprawy. a mianowicie zwycięstwo nad grzechem i śmiercią. piekło. Wszystko co jest Jego. nawet poczytuje je za swoje własne. czy dobre czy złe stają się wspólne. i do Chrystusa nale eć będą grzechy.rodzaju związku). Jego zbawienie bar-dziej niezwycię one ni całe piekło. bezbo ną. ani nie umiera. w miłosierdziu i w zmiłowaniach. tą osobą która nie zgrzeszyła. ycie. lecz wiarą. jak gdyby to ona sama zgrzeszyła i musiała potem cierpieć. odkupując ją od wszystkich jej złych postęp-ków i przyozdabiając ją wszystkimi swoimi dobra-mi? Nie jest to ju mo liwe by zgubiły ją grzechy. To jest to. Odnosi się do nich tak. jest moim. Choćbyś bowiem nawet sam od stóp do głów wypełniony był niczym innym jak tylko dobrymi uczynkami to nie byłbyś jednak sprawiedliwy. Jezusa Chrystusa" (l Kor. wypełnia się przez samą tylko wiarę. co do oblubienicy na-le y? O! To ju nadchodzi najmilsze wydarzenie i to nie tylko połączenia. zbawienia i odkupienia. jak to w Pieśni nad Pieśniami (2. co do Niego nale y. 15. jak tylko w ten sposób.i w Nim się rozpłynęły. śmierć. swoim Oblubieńcu ma tę sprawiedliwość. Uczynki zaś. ycia i zbawienia. jak gdyby one do niej nale ały. Wynika stąd.16 BG) jest powiedziane: "Miły mój jest mój.

duchowych. Mo na je spełniać je eli towarzyszy im wiara. im bardziej ktoś jest chrześcijaninem. cierpieniom i śmiercią. 6. je eli tylko uwierzę. A te dwie godności tak wyglądają . 12. jak to było w owym ludzkim kapłaństwie Aaronowym a dziś jest w naszym. co więcej. co jest własnością Oblubieńca. Nie tylko za nas się modli i wstawia za nami. w którym adna rzecz nie jest ani tak dobra. Jak zaś Chrystus przez swoje pierworództwo te dwie godności otrzymał. (Jest to bowiem właściwość królów. nawet umieramy. i adna z rzeczy nie mo e mu szkodzić. my. Na tym polega wiara serca.36). to zaś nie jest niczym innym. a dopiero po ich spełnianiu nastąpić powinny ich uczynki. ywi naukami Swego Ducha. tam samego Siebie ofiarowuje i czyni wszystko co przystoi czynić kapłanowi. ludem nabytym. lecz i wewnętrznie w duchu nas poucza. e przykazania wypełnia się przez uczynki. e moc dopełnia się w słabości (2 Kor. jak to opisuje Paweł (Hebr. który wielbi Boga i spełnia uczynki. którą nasz wewnętrzny człowiek ma w Chrystusie. aby ze mną nie współdziałała ku dobremu. istota i treść całej naszej sprawiedliwości. kazań. a takie szaleństwo często ogarnia niektórych ludzi kościoła. która głosi. ycie. pokój. I znowu: "Wszystko jest wasze: śmierć. Na tym bowiem polega owo trudno dostępne a zna-komite dostojeństwo oraz prawdziwa i wszechstron-na potęga. musi mu słu yć do zbawienia. wszystko wraz ze śmiercią musi mi słu yć w drodze do zbawienia. Stąd ślepa i niebezpieczna jest nau-ka. w zakresie których niewidzialną swoją słu bą w niebie wstawia się u Boga za nas. trzeba wiedzieć. zbawienie. wiele cierpimy. jak to za-raz usłyszymy. lecz nie według ciała ani praw zie-mi. i dzięki mocy duchowej właśnie jest panem wszystkiego tak. co się tyczy królestwa: ka dy chrześcijanin przez wiarę tak zostaje wywy szony ponad wszyst-ko. 3. jakimi są wła-ściwie dwa urzędy kapłana. Pierworództwo zaś było w wielkiej cenie. narodem świętym. e wszystkiemu jesteśmy poddani. Paweł tak powiada: "Bóg współdziała we wszystkim ku dobremu z tymi.po pierwsze. . tym liczniejszym poddany jest nieszczęściom. abyście rozgłaszali cnoty tego. Tote we wszystkim mogę odnieść korzyść dla zbawienia. którzy wierzymy w Chrystusa jak mówi Piotr (1 Piotra 2. Sam króluje i poświęca. e Bóg w Starym Testamencie ka-zał sobie poświęcić wszelkich męskich pierworod-nych potomków. W sprawach niebiańskich. Królestwo bowiem Jego nie jest z tego świata (Jan 18.w przeciwnym razie jak mógłby nas od nich ustrzec i wybawić . prawda. Samo ycie uczy nas. tak je te rozdziela i czyni ich uczestnikami wszystkich wierzących w siebie na podstawie poprzedniego omówionego prawa doty-czącego mał eństwa. wszystko co mu podlega. teraźniejsze i przyszłe rzeczy. gdy tymczasem przykazania nale y spełniać przed jakimikolwiek uczynkami. Nie znaczy to.prawdziwie i jedy-nie pierworodnego Syna Bo ego z dziewicy Marii. która włada pośród nieprzy-jaciół i okazuje się potę ną w pospolitych uciskach. odznaczało się przed innymi podwójną chwa-łą: kapłaństwem i królestwem.lecz o sprawcę. Figura ta zapowiada Chrystusa . Nie jakoby którykolwiek z chrześcijan dzięki cieles-nej mocy był ustanowiony ponad wszystkim w za-kresie posiadania i zarządzania. owszem. królewskim kapłaństwem.23).nierozum-ne nie przyczyniają się do uwielbienia Boga. lecz polega ono na rzeczach ducho-wych. A eby zaś na szerszym tle rozpatrzyć tę łaskę. dostojeństwie ruchów. ani tak zła. Wszelako nie chodzi nam teraz o to czego dokonuje się a tym są uczynki . by nie podlegały Mu wszystkie sprawy ziemskie i piekielne . e królestwo Jego nie na nich polega i nie z nich się wywodzi.9): "Wy jesteście rodem wy-branym. który was powołał z ciemności do cudownej swojej światłości". Stąd my wszyscy w Chrystusie jesteśmy kapłanami i królami. władztwo duchowe. mądrość. któ-rzy Boga miłują" (Rzym. co u kapłanów ciele-snych przyjmuje postać widzialnych modłów. jak urzeczywistnie-niem tej prawdy. e czynimy je dla chwały Bo ej. innymi słowy.28).9). Był bowiem pierwo-rodny brat kapłanem i panem wszystkich innych. króla i kapłana.7) na przy-kładzie Melchisedeka. mocą którego do oblubienicy nale y wszystko to.chodzi o to. kościelnym. ksią ąt i ludzi ziemskich). wy zaś jesteście Chrystusowi" (1 Kor. Jego kapłaństwo nie polega na zewnętrznej okazałości szat. jak to widzimy u samego Księcia Pierworod-nego Chrystusa i u wszystkich Jego świętych braci. Mocą duchową jest ta. a do nich nale ą sprawiedli-wość. 8.22.

współdziedzicami i współkrólami. a wołanie ich słyszy i wybawia ich" (Ps. nad yciem i nad grzechem. e nigdy nie mogą być przekaza-ne adnemu niewierzącemu. i nie potrzebuje adnych uczynków aby stać się sprawie-dliwym i zbawionym. Któ więc mo e pojąć wzniosłość dostojeństwa chrześcijańskiego.11) niewolnikami naj-gorszych ludzi na ziemi. Pismo Święte nie czyni bowiem między nimi adnej ró nicy. ale jedynie przez wiarę. niedorzeczność ta jest dosadnie przedstawiona w owej bajce o psie. dozorcami tych. Miejsce Jego zajęta nieznośna niewola ludzkich uczynków. a powinni innym słu yć usługi-waniem Słowa ku nauczaniu w wierze Chrystusowej i wolności wierzących. i adna zwierzchność ani jakakolwiek władza na zie-mi nie mo e z nią się równać. 4. gdy przez nasze kapłaństwo jesteśmy godni zjawić się przed Bogiem.chocia moglibyś-my . Obowiązki bowiem kapłanów są takie. którym wolno z ufnością przez ducha wiary przystąpić przed obli-cze Bo e i wołać "Abba . "kleryk". A gdyby w szaleństwie swym do tego doszedł.31). nauczać siebie nawzajem rzeczy Boskich. którzy się Go boją.chrześcijanin wolny jest od wszystkiego i e jest ponad wszystkim tak. ale człowiekiem pospolitym.karygodnym zwyczajem zwani są duchownymi. Pies brodząc w wodzie niósł w pysku kawał mięsa. . Prawdą bowiem jest. skoro sama wiara wystarczy do zbawienia. e zwie pomocnikami. e przez jakiś dobry uczynek staje się sprawiedliwym. które przez swoją królewską potęgę włada nad wszystkim: nad śmier-cią. Jesteśmy nie tylko królami najbar-dziej ze wszystkich wolnymi. to zaraz by utracił wia-rę wraz ze wszystkimi dobrami. modlić się za innych. a nie na chwałę Boga.Niczego mi jednak nie potrzeba.ych" (1 Kor. poniewa w sposób bezbo ny wszystkiego u ywa na swoją korzyść. zbawionym chrześcijaninem. 145. Oto jest ta nieoceniona moc wolności chrześcijanina. Ten jest niewolnikiem wszystkiego. wolności. Mamy te modlić się jeden za drugiego i czynić to wszystko. mimo to jednak nie powinniśmy . i nie wystarcza i nie jest rzeczą chrześcijańską opowiadać o dziełach Chrystusa. wolnym. i je eli w Niego uwierzymy. któ-rzy są w kościele są kapłanami.wszyscy publicznie usługiwać i nauczać. jak i współkapłanami. i przypuszczałby. tote przed obliczem Boga nigdy się nie zjawia.1). co zarów-no w widzialnym jak te cielesnym sprawowaniu swojego urzędu czynią i przedstawiają kapłani. sługami. o Jego yciu i słowach w sposób history-czny.tracąc jednocześnie praw-dziwe mięso i jego lustrzane odbicie. temu nic nie słu y i nic na dobre nie wychodzi. które ze wszystkich chrześcijan przeniesione zostały na tych nielicznych co obecnie . staliśmy się zgodnie z Trenami Jeremiasza (1. Tego wszystkiego obficie mu udziela sama wiara. Tym gorzej. "duchowny". w ogó-le całego Chrystusa. "kaznodzieja". zwiedziony wodnym odbiciem mięsa chciał je po-chwycić. jak to głoszą ci. jako e Bóg grzeszników nie wysłu-chuje (Jan 9. ten przez chwałę kapłańską wszystko mo e u Boga poniewa to Bóg czyni o co on sam zabiega i czego sobie yczy. A do tej chwały z pewnością dochodzi się nie przez uczynki. Tutaj mo e zadasz pytanie: Je eli wszyscy. którzy naszej niewiedzy na-du ywają ku wszelkim ohydom i zel ywościom swe-go chcenia. Tak nam to Chrystus zastrzegł. Kto zaś temu nie wierzy. jak gdyby ludzie świeccy byli czymś innym ni chrześcijanami. mamy być dla Niego zarówno współbraćmi. prze-wrotność ta sprawiła. Tak więc nie jest kapłanem.Ojcze". których teraz zwiemy ka-płanami od laików? Odpowiadam: nadu yto okreś-leń "kapłan". to na jakiej pod-stawie odró nia się tych. i całkowicie zaginęła znajo-mość chrześcijańskiej łaski. Paweł mówi: "Tak niechaj ka dy myśli o nas jako o słu-gach Chrystusowych i o szafarzach tajemnic Bo. Lecz szafarstwo to obecnie przeobraziło się w pyszną władzę i straszliwą tyranię. ale tak e kapłanami na wieki. ustaw. prócz tego by wiara sprawowała w chrześcijaninie moc i panowanie swej wolności. e my wszyscy w tym samym stopniu jesteśmy kapłanami. biskupami. którzy teraz chełpliwie zwą się papie ami. Na tej podstawie ka dy mo e jasno zobaczyć w jaki sposób człowiek . otworzył pysk .19). co obecnie ucho-dzą za najlepszych. jakby o jakiś tam wydarzeniach. których zna-jomość wystarcza nam jako przykład do kształtowa-nia swego ycia. jak napisano: "Spełnia yczenie tych. jak tylko tę jedną. wiary. Powracając do rozpoczętego tematu sądzę. e z powy szego jasno wynika. co jest znacznie wspanialsze od królestwa. którego modlitwa prze chodzi w grzech. wszystko mu wychodzi na złe.

je eli ktoś przypuszcza. by ciało przez posty. Powróćmy teraz do drugiej części. Wewnętrzny bowiem człowiek do Boga jest . Do-póki yjemy w ciele. mówiąc: "Gdzie jest. chrześcijanie. aby została wzbudzona wiara w Niego tak. Nale y zaś głosić Chrystusa w tym celu. co nastąpi dopiero w ostatecznym dniu zmartwychwstania. i to się Bogu podoba i jest Mu miłe. Do tego tematu odnosi się to. e sprawiedliwość Chrystu-sa jest jego sprawiedliwością. Jako wolny bowiem nic nie czyni lecz jako sługa wszystko czyni. który nam daje zwycięstwo przez Pana naszego. a poprze-staniemy na wierze. którzy są ura eni słowem "wiara" i tym którzy mówią: .Je eli wiara wszystko czyni i sama wystarcza do usprawiedliwienia. mając to. czuwanie. gdzie musi kierować swym własnym ciałem i obcować z ludźmi. tam gdzie się naucza z jakiego powodu my. co w yciu przyszłym będzie dopełnione. nie lęka się ich ani się nimi nie wzrusza. Człowiek uczy się za apostołem urągać śmierci i grzechowi. o śmierci.55). człowiek wewnętrzny według ducha przez wiarę całkiem wystarczająco jest usprawiedliwiony. 15. a wreszcie wzgardzi tymi nieprzyjaciółmi. e chrześcijanin jest sługą wszystkiego i wszystkiemu jest podległy. z tym tylko e tę wiarę i moc z dnia na dzień powi-nien powiększać. Pochłonięta jest bowiem śmierć w zwycięstwie: nie tylko Chrystusowym. gdybyśmy całkowicie i w sposób doskonały byli lu-dźmi tylko wewnętrznymi . co mieć powinien. Odpowiadam: . jak to się dzieje. którzy w tym celu głoszą Chrystusa lub o Nim wykładają. e cokolwiek czynimy. aby poruszyć ludzkie uczucia do litości nad Chrystusem i do oburzenia na ydów oraz inne podobne dziecinne niedorzeczności gło-szą. ale Chrystusowym.nie napełniłoby się słodyczą w miłości Chrystusowej (do której to miłości nie mo e dojść na drodze ustaw albo uczynków)? Któ mógłby mu zaszkodzić lub przerazić go? Jeśli ogarnęłaby serce świadomość grzechu lub lęk przed śmiercią. Tu nie wolno pró nować. do człowie-ka zewnętrznego. ale oczywiście dopiero w przyszłości otrzymamy pełnię Ducha. bezbo. śmierci jest grzech.je eli się całkowicie o Chrystusie zamilczy.23) .po przyjęciu takiej po-ciechy . 8. która nie potrzebuje ani ustaw. jak ju dotąd o tym mówiłem. Niemało ju jest takich. to przez nie tak e i my zwycię amy. ądło twoje? A ądłem. a zamiast tego naucza o usta-wach ludzkich i o dekretach ojców. jesteś-my królami i kapłanami.które wprawdzie ju posiadamy w tym yciu. pracę i inne umiarkowane rodzaje karności było ćwiczone i podporządkowane ducho-wi. Chocia . o jego wolności i naczelnej sprawiedliwości wiary. Wiara w Chrystusa rodzi się i utrzymuje przez to. mocą zaś grzechu jest zakon.nicy. są one nawet dla niej szkodliwe. a to ze względu na pierwociny Ducha . słysząc o tym nie rado-wałoby się najgłębiej i . lecz aby był On twoim i moim Chrystusem. Jezusa Chrystusa" (1 Kor. Jakie to bowiem serce. jak ju powy ej powiedziano. co powy ej wykazano. Chrześcijanin pozostaje jednak w tym śmiertelnym yciu na ziemi. Ju tutaj rozpoczynają się uczynki. gotowe jest pokładać nadzieję w Panu i choć słyszy o tych groźnych zjawiskach. którą mamy od Jezusa. panami wszechrzeczy w Chrystusie. ani dobrych uczynków. Tyle wystarczy powiedzieć o wewnętrznym czło-wieku. jak powiedziałem. to czynimy z uf-nością. by w nas wzbudzał to. Ale Bogu niech będą dzięki. a jego grzech nie jest ju jego grzechem. aby mu się nie sprzeciwiało lub nie przeszkadzało tak jak z natury czyni gdy nie jest powściągane. zwycię-stwo twoje? Gdzie jest. Tu bowiem będzie dana odpowiedź tym wszystkim. Tu z wszelką pewnością nale y dbać o to. lecz i na-szym. jak nale y Go przyjąć i jakie będą tego owoce.zwane tak przez apostoła (Rzym. Wierzy bowiem. aby było posłuszne człowiekowi wewnętrznemu w wierze zgodnej z nim.Nie tak. rozpoczynamy dopiero posu-wając powoli do przodu to. co się o Nim mówi i kim się On nazywa. A przecie w obliczu sprawiedliwości Chrystusowej wszelki grzech będzie niechybnie pochłonięty ze względu na wiarę w Chrystusa. Zobaczmy tedy. gdzie nale ycie naucza się o wolności chrze-ścijańskiej. e przez nie uzyskuje usprawiedli-wienie. a do nastania ycia przyszłego. Wy ej wymienioną wiarę osiąga się tam. dla czego więc są zalecane dobre uczynki? Będziemy więc pró nować i nic nie będziemy robić. e się głosi dlaczego Chry-stus przyszedł i co dał.duchowymi. eby nie tyl-ko to był Chrystus. o śmierci. nie tak! Rzecz wyglądałaby wprawdzie tak.

To jest rzecz. 9. przez uczynki bez wiary chcieć zostać usprawiedliwionym i dostą-pić zbawienia. Wykonywana nie z innego powodu. tak i dla uzyskania usprawiedliwienia nie byłaby mu po-trzebna praca ani stró owanie. z łaski niezasłu onej. któremu we wszystkim chce być jak najochotniej posłusznym. lecz aby nie być bezczynnym i by swoje ciało zatrudnić. ukrzy owali ciało swoje wraz z namiętnościami i ądzami" (Gal. a dla okazania posłuszeństwa Bogu troszcząc się tylko o to. więc z radosną ochotą zabiera się do jej tłumie-nia. to zaczyna Boga miło-wać. gdzie indziej zaś: "umar-twiam ciało swoje i ujarzmiam. aby podobać się Bogu. jak i wiary.15). by słu yć światu i szukać tego co światowe. chce równie by wszystko . Uczynki człowieka chrze-ścijanina usprawiedliwionego i zbawionego przez jego wiarę. Musi spełniać wiele dobrych uczynków aby wziąć swe ciało w niewolę. Gdy bowiem dusza jest przez wiarę oczyszczona. którzy mniemając. do-brze im się będzie powodziło i zostaną usprawiedli-wieni . 7. którą wszak ju w pełni posia-dał i która te byłaby nam wszystkim przyrodzona. Była to praca najzupełniej dobrowolna. 2. bym przypadkiem będąc zwiastunem dla innych. jak to Paweł mówi: "Według wewnętrznego człowieka mam upodobanie w zakonie Bo ym. Tymczasem czyniąc to napotyka w swoim ciele wolę przeciwną. Adam zaś został stworzony przez Boga sprawiedliwym. Inny przykład: wyświęcony biskup. By zaś łatwiej pojąć to co powiedzieliśmy. aby wszystko razem z nią Boga miłowało i chwaliło. pielęgnować. Nie potrzebuje on uczynków by stać się lub być sprawiedliwym. bez grzechu.tak samo było oczyszczone. Tak te jest z uczynkami człowieka wierzącego.podobny. a więc nie dla uzyska-nia sprawiedliwości. który po-święca . Stąd te to jedno tylko ma zadanie.22. jedynie przez wzgląd na wolę Bo ą . nie powinny być traktowane inaczej ni byłyby trak-towane uczynki Adama i Ewy w raju oraz wszyst-kich ich synów. sam nie był odrzucony" (1 Kor. do której się nie nadaje. lecz czyni je z miłości nie liczą-cej na nagrodę. Bywa te i tak. Uczynki nale y spełniać nie w tym mniemaniu. lecz same przez się. jakoby przez nie ktokolwiek miał być przed Bogiem usprawiedliwiony. które powinny wzrastać.ądliwości ciała. Tego bowiem fałszywego mnie-mania nie zniesie wiara. Z tej przyczyny ka dy mo e z łatwością pouczyć siebie w jakiej mierze lub w jakim (jak powiadają) zakresie powinien swoje ciało umartwiać. pielęgnował. by z radoś-cią bez liczenia na nagrodę słu ył Bogu z miłością niewymuszoną. gdyby byli nie zgrzeszyli o czym powiedziane jest: "Osadził Bóg człowieka którego był stworzył w raju aby go uprawiał i strzegł" (1 Mój. nie przez uczynki wszak e. wyniszczają swoje ciało albo czynią je zgoła nieu ytecznym.mylą się. której duch wiary znieść nie mo e. czuwał. by ciało brać w niewolę i oczyszczać ze złych jego po ądli-wości tak. e uspra-wiedliwienie zyskuje się przez uczynki sądzą. prawym. Jednak nie same uczynki są tym. lecz Pan dał pracę by uprawiał raj. po-słu my się porównaniami.27). Uczynki nale y spełniać wyłącznie z tym przekonaniem. pracował.chyba. 5. jak tylko z tego by zadość uczynić woli Bo ej.23). a w członkach swoich dostrzegam inny za-kon. objawem nieznajomości zarówno ycia chrześcijańskiego. hamowania. gdy został on stworzony na wyobra enie Bo e. gdy ona tylko stanowi o sprawiedliwości przed Bogiem. który walczy przeciwko zakonowi uznanemu przez mój rozum i bierze mnie w niewolę zakonu grzechu" (Rzym. na ile mu się to wyda potrzebne do okiełznania rozwiązłości i po. W ten sposób człowiek na skutek wymagań swego ciała nie mo e być bezczynny. z Bo ej miłości. A to jest dowodem ogromne-go braku rozumu. "Ci. co go usprawiedli-wia przed Bogiem. by cała uwaga była skierowana jedynie na wyzbycie się po ądliwości.zwłaszcza zaś jej własne ciało . Ci zaś. aby się bezczynnie nie wałęsał. który przez swoją ofiarę jest z powrotem przeniesio-ny do raju i na nowo stworzony. którzy nale ą do Chrystusa Jezusa. powinien wykonywać uczynki z wolno-ści wypływające. e jeśli tylko spełnią jak najwięcej dobrych uczynków. która dą y do tego. e nie jest jeszcze w pełni odrodzony przez doskonałą wiarę i miłość. e nadwyrę ają swój umysł.24). Człowiek ten na gruncie swej wiary raduje się i weseli z powodu Chrystusa. w którym tak wielkie dobra są dla niego nagromadzo-ne. Tyle bę-dzie bowiem pościł.

ani drzewa nie rosną na owocach. godnymi potępienia grzechami. takim jest i jego uczy-nek. lecz od wiary. przez Chrystusa w Jego Słowie. bierzmuje chłopców lub spełnia jakąkolwiek inną ze swoich czynności. Wiara czyni człowieka wierzącym i sprawiedliwym. Złe uczynki nie czynią człowieka złym. Lecz wszystko to jest w grun-cie rzeczy tylko pozór. jest dobra przed spełnie-niem dobrych uczynków. adne dzieło nie czyni twórcy takim jakim ono samo jest. Nie zły czy dobry dom czyni budow-niczego złym lub dobrym. błazeńskie. adnego zakonu. e najpierw sama substancja. lecz on sam wykonuje swoje uczynki złe albo dobre. albo zasadźcie drzewo złe. a człowiek powinien być sprawiedliwy zanim czyni dobro. Człowiek chrześcijanin nie potrzebuje do zbawienia adnego uczynku. ale gdyby nie był przedtem wyświęconym biskupem. nie owoce czynią drzewa dobrymi lub złymi. Ogólnie biorąc.one decydują o uznaniu. Skoro zaś uczynki nikogo nie usprawiedliwiają. Taki chrześcijanin poświęcony przez swoją wiarę spełnia dobre uczynki.6). skoro przez wiarę jest wolny od wszelkiego zakonu i wszystko cokolwiek czyni. e jedynie wiara. Prawdą jest zaiste. nie szukając adnej korzyści lub zba-wienia. lecz dobry czy zły budo-wniczy wznosi zły lub dobry dom. stan swój coraz bardziej pogarszając. dobry . całko-wicie jasne jest. swymi krocząc drogami. Podobnie ma się rzecz we wszystkich kunsztach i rzemiosłach. jak Chrystus powiada: "Po owocach pozna-cie ich" (Mat. Ta wiara jest źródłem jego sprawiedliwych uczynków. lecz dobry człowiek spełnia dobre uczynki. 20). Dobre uczynki towarzyszą dobrej osobie i od niej pochodzą. 12.33). co do której bardzo wielu jest w błędzie gdy piszą i nau-czają butnie o dobrych uczynkach. czyli musi zasadzić dobro. wpro-wadzając innych w błąd. która czyni czło-wieka dobrym. W ten sposób tak e i niewierzącemu aden uczy-nek dobry nie słu y ku usprawiedliwieniu ani zbawieniu. e ktoś staje się dobrym lub złym. Popatrzmy odwrotnie. nie zostaje wyświęcony na biskupa przez same te czynności. takim staje się człowiek. Jak więc naj-pierw muszą być drzewa przed owocami. lecz zły człowiek spełnia złe uczynki. czyli osoba. Stąd więc to. 7. zły . dziecinne. tak nie czynią go sprawiedliwym. to i owoc będzie dobry. a jednak nigdy nie docho-dząc do prawdziwej sprawiedliwości. Przeto prawdę zawierają te dwa zdania: dobre uczynki nie czynią człowieka dobrym. sami zawsze w błędzie. rzecz zewnętrzna. kto jest dobrym lub złym. e za dobrego lub złego uchodzi się przed ludźmi na podstawie uczynków . wszystkie jego uczynki nie miałyby wartości. Tak więc kto chce spełniać dobre uczynki. by miało być tak. bez liczenia na nagrodę. wieloma uczynkami się mozoląc. a nawet gdyby przedtem nie wierzył i nie był chrześcijaninem. Z łaski Bo ej będąc ju zaspokojonym i zbawionym. A Paweł mówi: "Kto przystępuje do Boga musi wierzyć" (Hebr. lecz niewiara. Zawsze jest więc tak. Równie Chrystus powiada to samo: "Zasa-dźcie drzewo dobre. Chrystus mówi tak: "Nie mo e dobre drzewo rodzić złych owoców. na podstawie swojej wiary. Jak bowiem uczynki nie czynią człowieka wie-rzącym. sprawuje. yjącym w wierze lub w niewie-rze. lecz odwrotnie: drzewa rodzą owoce. Jakim jest człowiek yją-cy w wierze czy w niewierze. to nie uczynki czynią człowieka złym lub dobrym.świątynię. jak byśmy przez nie dostępowali usprawiedliwienia. lecz przeciwnie drzewa według swego rodzaju wydają owoce. z tym lub potępio-nym nie czyni człowieka zły uczynek. 11. ani złe drzewo rodzić dobrych owoców" (Mat. a jedno-cześnie o wierze nawet nie wspominając. 7. zanim wykona dobry lub zły uczynek. . z samego Bo ego miłosierdzia. ślepi wodzowie ślepych. wszyst-kie one byłyby niedorzeczne. Człowieka dobrym czyni tylko wiara. Lecz nie da się tego odwró-cić.18). byłyby zaiste bezbo nymi. a owoce rosną na drzewach. To bowiem nale y wyłącznie do wiary.jeśli dokonany w wierze. a-dna z tych czynności nie miałaby znaczenia. Tak ma się rzecz w dzie-dzinie ludzkich uczynków. To mistrz czyni dzieło takim. szukając jedynie podobania Bo ego. lecz z wiary albo z niewiary. e złe i potępione są tak e uczynki. godnie i wystarczająco człowieka usprawiedliwia. tak samo najpierw sama osoba ludzka musi być dobra lub zła. i nie owoce rodzą drzewa. Ona to czyni człowieka i drzewo.jeśli dokonany w niewierze.Kto będzie chciał mieć dobre owoce musi zacząć od drzewa. czyni w sposób całkowicie wolny. niech zaczyna nie od działania. jak gdyby chciał powiedzieć: . Jasne zaś jest. to i owoc będzie zły" (Mat. lecz nie staje się przez nie bardziej świętym lub lepszym chrześcijaninem. jakim jest on sam. nie pochodzi z uczyn-ków. e jakim jest uczynek.

przyka-zania lub nauki o uczynkach. Mniemanie to i przewrotne poleganie na uczyn-kach jest nieuniknione tam. owszem . Lecz nie nale y na tym poprzestać: byłoby to bowiem tylko zranieniem a nie zawiązaniem rany. poni aniem a nie wywy szaniem. nakładają one ju przymus i razem z wiarą tłumią wolność. braki natury (tak jak to czynili bezbo ni nauczyciele) stanowi to zło nie do naprawienia. to bez wątpienia są to nauki oszukańcze. lecz z powodu tego bezbo nego dodatkowego mniemania. ale rankiem wesele". musi patrzeć dalej ani eli na uczynki. lecz przez Słowo Bo e (to znaczy przez obietnicę Jego łaski) i przez wiarę zostaje usprawiedliwiony i zba-wiony dla ugruntowania chwały majestatu Bo ego. zawsze się uczą-cy. lecz dodał te słowo wiary. Kto zatem nie chce razem z tymi ślepymi błą-dzić. jednak e jeśli się na tym poprzestaje i nie dochodzi do głoszenia samej wiary. aby zrozumieć nauki na temat dobrych uczynków. czego uczynki nie są w stanie dokonać. Człowiek. 3. Tak mówi (Psalm 30. dopóki nie przyjdzie wiara. przez wiarę w obietnicę Bo ą doznaje pociechy i zostaje podniesiony. przebijaniem a nie uzdrawianiem. zabijaniem a nie o ywianiem. aczko-lwiek w bezbo nym urojeniu przez tę naszą głupotę do tego pretendują: w ten sposób gwałtownie wdzie-rają się w zakres łaski Boga. Pokuta bowiem wywodzi się z zakonu Bo ego.7). co wię-cej .przy-znaje. ale wyrzekający się jej mocy. gdy nie z powodu ich samych je potępiamy. Nale y bowiem głosić nie jedną tylko. Nie będąc bowiem wolne. która zbawia nas nie na podstawie uczynków spra-wiedliwości. ale obie części Słowa Bo ego. Wydobywać ze skarbca nowe i stare rzeczy. Paweł powiada: "Mający wprawdzie pozór pobo -ności.na się było dowiedzieć skąd pochodzi pokuta a skąd łaska. przez Słowo swojej łaski. lecz wiara czy łaska z obietnicy Bo ej. Słowo zakonu nale y wydobywać aby ludzi przerazić doprowadzając do poznania ich grzechów. a stąd zawrócić ich do pokuty i lepszego sposobu ycia.O nich to św. Istnieją wprawdzie dotąd liczni kaznodzieje pokuty i łaski lecz nie wyjaśniają oni zakonu Bo ego ani obietnicy z tą myślą ani w tym duchu. po-wiadając: "Przybli yło się królestwo niebieskie" (Mat. Nie odrzucamy tedy dobrych uczynków. strącaniem do piekieł a nie wyprowadzeniem z nich. jak czytamy: "wiara jest ze słuchania. diabelskie. 4. daremnie się ich naucza. a raczej prawdziwie godne potępienia. w jaki sposób zostaje on usprawiedliwiony. Albowiem Chrystus przez Jana mówił nie tylko: "Czyńcie pokutę". spo-wiedzi. gdzie nie ma szczerej wiary.y dobre uczynki odrzucić albo przyjąć i jaką zasadą się kierować. który groźbami zakonu Bo ego czy lękiem przed nim został upokorzony i doprowadzony do poznania siebie. a nigdy nie mogący dojść do poznania prawdy" (2 Tym.6): "Wieczorem bywa plącz. skutkiem czego na pozór tylko są one dobre. Mia-nowicie nie przez uczynki ani przykazania. zadośćuczynieniu. w rzeczywistości zaś dobre nie są. aby mo. Je eli się bowiem gromadzi dobre uczynki ku usprawiedliwieniu i spełnia się je w tym przewrotnym. ale zbawia nas jako wierzących według miłosierdzia Swego.17). która jedynie jest zdolna przez wiarę usprawiedliwić i zba-wić. skruchą. a słuchanie przez Słowo Chrystusowe" (Rzym. która je obali i zawładnie sercem.7). a gdy jeszcze przyłączy się przyzwycza-jenie zasilające i popierające te niedociągnięcia.5.jak najbardziej je przyjmujemy i ich uczymy. Dlatego cho-cia jest rzeczą dobrą kazać i pisać o pokucie. Nie mo e go bowiem nie być u świętych robotników dopóty. zwodzące i gubiące na zawsze niezliczonych ludzi. e jest to mniemanie identyczne z najświętszą wolą Bo ą. Wykonujący je oszukują i siebie samych i innych. . Natura sama z siebie nie tylko nie mo e go usunąć. Teraz ju łatwo poznać. 10. lecz tak e przekonać się o jego przewrotności. są jak wilki drapie ne w owczej szacie. owej przewrotnej myśli o poszukiwaniu na ich drodze sprawiedliwości. uwłaczają łasce Bo ej. jakich my dokonaliśmy. zarówno słowo zakonu jak i słowo łaski. fałszywym przeświadczeniu i będzie się przez nie usprawiedliwionym. pokutą i wszystkimi innymi rzeczami. naruszając Jego chwa-łę. Powinien odwróci-wszy uwagę od uczynków patrzeć na człowieka i na to. Przeto powinno się głosić Słowo łaski i obietnicę odpuszczenia dla nauczania i ustanowienia wiary bo bez tego daremnie się spełnia zakon z jego przykazaniami. z jakiego powodu nale. Wsku-tek owego dodatkowego przeświadczenia ju nie są dobre.

ani te nie czyńcie nic dla pró nej chwały. Przeto nie mo e się zdarzyć tak. aby mógł szerzej i swobodniej innym słu yć. kiedy to ka dy a przez wiarę swoją tak obfituje. a nawet właściwie tylko dla innych yje.28) by móc dawać temu. 2. którzy zupełnie nie zrozumieli słów apostoła: "po-stać Bo a". dorabiać się mienia. umierając. Apostoł mógłby rzec: . a jeśli umieramy. abyście jed-ną byli o ywieni myślą i jednakową mając miłość jednomyślnie na jedno się zgadzali."aby dać temu. chocia według prawa mógłby był to uczynić.7). wypełniając w ten spo-sób zakon Chrystusowy . który chocia był w po-staci Bo ej. "sposób ycia". abyśmy dzięki niemu mogli pracować. chętnie. . To słowo zaś apo-stolskie najbardziej dla nas zbawienne zaciemnili ci. wtedy staniemy się Synami Bo ymi.5-8). ale i na to co innym" (Filip. ani po-nad nas się nie wynosił. a okazawszy się z postawy człowiekiem. lecz w pokorze niech jeden drugiego uznaje za wy -szego od siebie. Człowiek bowiem nie dla siebie tylko yje w owym śmiertelnym ciele aby w nim działać. W ogó-le całe ycie powinno być nakierowane na drugiego człowieka. e apostoł ujmuje ycie chrześci-jan w taką regułę. co przez tę postać sługi uzyskał. Musi bowiem rozmawiać. jakaś wspól-nota Ducha. obcować z bliźnimi. i by ponad brzegi przelewały się wszystkie inne uczynki. aby nam słu yć. Na ostatek powiemy o uczynkach. e Chrystus pełen będąc postaci Bo ej i obfitujący we wszystkie dobra tak. ze względu na swój sposób ycia uwa any za człowieka obcującego z ludźmi.Tyle wystarczy powiedzieć o uczynkach w ogóle. by człowiek w tym yciu był bezczynny i nie spełniał uczynków wobec swoich bliźnich. Tak bowiem nakazuje apostoł. Nie wywołujcie waśni. bo jeśli yjemy. wza-jemnie o siebie troskliwymi i pracowitymi. nie dla siebie. adnej mocy nad nami Jezus sobie nie przypisywał. który jest w potrzebie". które chrześcijanin wykonuje wobec własnego ciała. podczas gdy Paweł to miał na myśli. jakaś pociecha miłości. taka jest miara prawdziwie skuteczna przez miłość. Niech ka dy baczy nie tylko na to co jemu nale y. lecz wyparł się samego sie-bie. lecz zachować je na wspieranie potrzebujących. abyśmy rękami pracowali (Efez. którymi słu y bliźniemu swemu z dobrowolnej yczliwości. Jedni drugich brzemiona nosząc. był podob-ny do wszystkich innych ludzi z postawy. nie pysznił się tym jednak. który jest w potrzebie. w której słu y się drugiemu bezinteresow-nie. aby naszą własnością stało się wszystko. mówiąc: "Takiego bądźcie względem siebie usposobienia. Przeto we wszystkich uczynkach powinien podzielać ten po-gląd. Jednak wszystko to uczynił ze względu na nas. dla Pana yjemy. W ten sposób członek silny słu yć będzie członkowi słabemu. Słowa te przenieśli na naturę Boską i ludzką. 2. pomagać we wszystkim cokolwiek czyni. dopełnijcie radości mojej. adnego uczucia Mu nie brakowało aby móc być sprawiedliwym i zbawionym (miał bowiem to wszystko zaraz od samego po-czątku istnienia). i adnego uczynku. Tak więc gdy Paweł pouczał Filipian jak bogatymi uczyniła ich wiara w Chrystusa. lecz yje te dla wszystkich ludzi na ziemi. Lecz przeciwnie. Jednak adnego z tych uczynków człowiek nie potrzebuje do sprawiedliwości i zbawienia. 4. aby wszystkie nasze uczynki układały się na korzyść drugich. działając. i pra-cując. był człowiekiem jak gdyby tego wszystkiego mu brakowało i jakby adnej z właściwości Bo ej nie posiadał.byś-my siebie sami utrzymywali. Po to bowiem swe ciało ujarzmia.1-4). Zmierzać jedynie do tego. uni ył sa-mego siebie i był posłuszny a do śmierci. a zarazem o tych. przyjął postać sługi i stał się podobny ludziom. Widzimy tu jasno. 14. tak jak Chrystus na podobieństwo ludzi stworzony. jakie wykonywać powinien wierzący wobec swego bliźniego. nie upierał się zachłannie przy tym. i to do śmierci krzy owej" (Filip. to znaczy z radością i miłością podejmująca dzieło najbardziej dobrowolnej niewoli. opływając przy tym w pełnię i dostatek wiary. "postać sługi". "podobny ludziom". świadczyć usługi. jakie było w Chrystusie Jezusie. postąpił tak.takie oto jest prawdziwe chrześcijańskie ycie. wygody i korzyści bliźniego. tak jak mówi Paweł: "Nikt z nas dla siebie nie yje i nikt dla siebie nie umiera. pisze: "Jeśli tedy jakaś zachęta jest w Chrystusie. w której wszy-stko otrzymali. Albowiem chrześcijańska to rzecz troska o zdrowie cielesne. aby słu yć innym. z zachowa-nia. powiada jednak: . cierpiąc. dla Pana umieramy" (Rzym. W tym celu podaje za wzór Chrystusa. mając przed oczyma jedynie potrzeby. aby być równym Bogu.

wszechmocnymi wykonawcami i zwycięzcami wszystkich utrapień. wolny umysł do dobro-wolnej słu by bliźniemu tak. sprawiedliwość i zbawienie do niego nale y. Dla swego sposobu ycia być uznany za człowieka. dobrowolnym wysiłkiem nie uczynił wszystkiego o czym wiem. Tak bowiem Ojciec jego czyni. czy zobowią e nią sobie kogoś do wdzięczności. przyjmować postać sługi.Oto mnie niegodnemu. Po-stępują oni drogą uczynków. chętny. podobnie jak jego głowa . sługami bliźnich. którzy nie mają tego co przez Chrystusa zostało im darowane. Atoli teraz przy pomocy nauk ludzkich poucza się nas tylko jak szu-kać zasług.9) w sercach naszych przez Ducha rozlana zostaje miłość. abyśmy byli prawdziwie chrześcijanami. Bez liczenia na odpłatę. lecz . przeto tak jak Ojciec Niebiański przyszedł nam z pomocą w Chrystusie za darmo. ani nie posądza kogoś o wdzię-czność lub niewdzięczność. niezasłu onego miłosierdzia dał mój Bóg w Chrystusie wszelkie bo-gactwo sprawiedliwości i zbawienia. nie odczuwa adnej potrzeby. ani nie czyni ró nicy między przyjaciółmi. dla wszystkich po ytecznego. To ycie bowiem. radosnymi. jednak powinien znowu w tej wolności wyzbywać się samego siebie. które jest panem grzechu. korzystną i zba-wienną. a jednak nie mniej i panami wszystkiego. Tak postępuje te Syn. która wierzy e tak się rzecz ma. e Mu jest mile i zgodne z Jego upodobaniem? Oddaję więc siebie mojemu bliźniemu jak Chrystus oddał się mnie nie zamierzając czynić w tym yciu coko-lwiek innego. Gdy jeden dla drugie-go nawzajem stajemy się Chrystusem. wszak chrześcijanin nie dą y do tego. to znaczy. nie jest głoszone ani poszukiwane.Chrystus. tote nigdy nie dojdą do odczucia wartości i znaczenia tych rzeczy. Dla tych zaś. poniewa przez wiarę opływam we wszyst-kie dobra w Chrystusie. 9. gdy weń wierzymy. radośnie. aby sobie zobowiązać ludzi. który mnie nieocenionymi bogactwami obsy-pał. samą jego osobę zachowuje. Chrystus daremnie się narodził. jak Bóg przez Chry-stusa do niego się odniósł. przez wiarę swoją całkowicie napełniony. zarazem jednak słu ącego wszystkim. a eby doszła do postaci doskonałej.ycie to dzisiaj w całym świecie jest nieznane. abyśmy byli sobie nawzajem Chrystu-sami. 2. które wszystko mo e. Powinien on myśleć wtedy tak: . pomagać swojemu bliźniemu. pomna ać. . Pozbawieni byliśmy jego miłosierdzia. powinien być zadowolony z tego Bo ego kształtu jaki otrzymał przez wiarę. czyni ją miłą i udziela jej wszystkiego co ma Chrystus. zaraz jak mówi Paweł (Rzym. nie dla innych względów jak tylko ze względu na Bo e upodobanie. stając się jeden dla drugiego poniekąd Chrystusem. chętnie. W sposób jak najbar-dziej wolny i jak najochotniej rozporządza sobą i swoją własnością nie oglądając się czy ją utraci u niewdzięcznych. Podo-bnie więc jak bliźni nasz znajduje się w potrzebie i pozbawiony jest tego co my mamy w obfitości. ka ąc swojemu słońcu wschodzić nad dobrymi i nad złymi. a z miłości radosny.Tak to chrześcijanin. tak i my powinniśmy za darmo przycho-dzić z pomocą bliźniemu naszemu poprzez uczynki cielesne. we wszystkim posłusz-nego. nie nieobecnego w nas.20). z całego serca. rozdzielając wszystkim wszystko i obficie i jak najszczodrzej. tak i my wobec Boga byliśmy w potrzebie. nie inaczej jak z bezinteresowną radością. Chocia w ten sposób wolny jest od wszelkich uczynków. Któ więc mo e pojąć bogactwo i chwałę chrze-ścijańskiego ycia? ycia. potępionemu człowiekowi bez wszelakiej zasługi. a oprócz tego (jak ju mówiłem) powinien samą tę wiarę rozwijać. odnosić się doń tak. i nie ma adnego powodu do niewdzięczności. rozkoszując się nią przez Chrystusa w Bogu. My sami zu-pełnie nie znamy naszego imienia: dlaczego jesteś-my chrześcijanami? Dlaczego chrześcijanami się na-zywamy? Zapewne nazywamy się tak od Chrystusa. czyniąc bliź-niemu tak jak Chrystus nam czyni. e je eli poznajemy jak bardzo wielkie i cenne jest to co zostało nam dane. lecz w nas zamieszkującego. Czemu bym więc dla takiego Ojca. a eby nie bra-kowało mi ju nic innego prócz wiary. to yję w wierze Syna Bo ego" (Gal.niestety . słu yć. z czystego. śmierci i piekła. Tak to z wiary wypływa miłość i radość w Panu. Widzisz więc. chwały czy nagany. a Chrystus we wszystkim ten sam. zy-sku lub straty. która czyni nas wolnymi. szczodrym dawcy tak wielkich rzeczy. ycia. Apostoł Pa-weł mówi: "A o ile yję w ciele. jak tylko to w czym widzieć będę dla mojego bliźniego rzecz potrzebną. wszystko ma. to znaczy.

którym potrzebne było opanowa-nie swego ciała. Takimi są te te uczynki. którym niczego nie brak. 14. kościoła. jak bowiem chciał. kazał mu jednak pójść nad morze. Jeśliby ktoś posiadał tę umiejętność. powinniśmy i my postępować. chocia zakon taki nie obowiązywał jej. idź nad morze. z Chrystusa natomiast uczyniliśmy wyłącznie dozorcę o wiele bardziej surowego ni Moj esz. aby ich nie obrazić albo nie okazać im wzgardy. Tak. jakoby potrzebne mu było to obrzezanie do sprawiedliwości. gdzie Chrystus nazywa siebie i tych. Nie została więc usprawiedliwiona przez ten uczynek. gdy wzgardziwszy wolnością wypływającą z wiary. przykazań papie y.1). dla wzbu-dzenia posłuszeństwa u innych i dania im przykładu. Przykład ten doskonale odnosi się do sytuacji.3) nie dlatego.27). Następnie. rozmawiał z Piotrem. klasztorów. tego je-dnak przestrzegając zawsze z największą dbałością. otwórz jej py-szczek. i z miłości bezinteresownej byli po-słuszni ich woli. lecz by przez nie.3). zakonów. tego zabierz i daj im za mnie i za siebie" (Mat. urzędników. dokonywała oczyszczenia według zakonu Moj eszowego zwyczajem wszyst-kich kobiet. tak znów nie chciał aby zatwardziali "zwolennicy sprawiedli-wości z uczynków" obra ali wolność wypływającą z wiary lub nią pogardzali. to jednak chęt-nie z dobrowolnego umiłowania podporządkowała się mu. dobrowolnie. Tytus 3. i by w pró nej ufności nie mniemano. Nasze uczynki powinny być spełnione: nic dla zyskania usprawie-dliwienia. by wszystkich nawrócić do wolności wiary. aby ka dy sprawiał uczynki swego zawodu. biskupów. obsta-wali przy tym. ma zasługę lub zostaje zbawiony. aby słabych w wierze podpierać. aby tylko innym ulegać według ich woli z miłości bezinteresownej.1. Prawdziwie wolny chrześcijanin tak zaś będzie mówił: . Z tą samą gorliwością. tego co od nas pochodzi. Ap. czynił . co nale y jedynie do wiary. Przykład takiej wiary dala przed wszystkimi in-nymi tak e błogosławiona dziewica. jak to ju mówiłem. a jednak do-browolnie się poddaje i płaci podatek. zarzuć wędkę i weź pierwszą złowioną rybę. a Piotr to po-twierdził. upodabniając się w tym do wszystkich in-nych kobiet. czy synowie królewscy nie są wolni od podatków. mówiąc: "Ale ebyśmy ich nie zgorszyli. które zaleca Paweł (Rzym. gdy uczniowie domagali się od Niego drachmy. W równie więc małym stopniu ten uczynek był potrzebny lub przy-datny Chrystusowi do usprawiedliwienia. gotowi do wszelkiego uczynku dobre-go. o czym obszerniej będziemy mówili ni ej. a zawsze sta-wiając opór upartym i zatwardziałym. lecz upartym i zatwardziałym nauczycielom uczynków powinniśmy stanowczo się przeciwstawiać. powinniśmy wszystko czynić ze względu na innych w sposób dobrowolny i radośnie. Tak e Chrystus. jak naucza Paweł (Rzym. sprzeciwił się i nie pozwolił obrze-zać Tytusa (Gal. nie urazić lub nie okazać im wzgardy. 2. jakby były one potrzebne do sprawiedliwości i zbawienia. e przez same uczynki ktoś jest usprawiedliwiony.nagród. lecz jasno ju sprawiedliwa dokonała go bezinteresownie. 13. by przez nie ćwiczyć się nie w sprawiedli-wości lecz w podporządkowywaniu swego ciała dla przykładu innym. e obrzezanie jest potrzebne do us-prawiedliwienia. którzy są Jego dziećmi swoich wolnymi synami królewskimi. nazywając je przykazaniami kościoła. którzy jeszcze nie zdołali pojąć wolności wypływającej z wiary. Podobnie jak wszystkie Jego uczynki i uczynki Jego wyznawców przyczyniają się do usprawiedliwie-nia. więc do czasu ustępował przed ich wolą.Będę pościł.22). ani nie potrzebowała oczyszczenia. Dokonane są one w stanie wolności. kroczył więc drogą pośre-dnią. nie dlatego by przez to byli usprawiedliwieni (skoro ju są sprawiedliwymi przez wiarę). skoro będąc ju przedtem usprawiedliwie-ni przez wiarę. chocia nie są nimi w adnej mierze. czyli zba-wienia. 17. gdy (jak to czytamy u Łukasza 2. stanu jedynie w tym celu.1). a znajdziesz stater. lecz by słabych w wierze ydów. Przeciwnie zaś. kapłanów. Święty Paweł obrzezał zaś swego ucznia Tymo-teusza (Dz. 16. aby byli poddani zwierzchności. do czasu oszczędzając słabych. na które niektórzy głupi pasterze taki nacisk kładą. Takimi miały być uczynki wszyst-kich zakonów. z łatwością mógłby bez adnego niebezpieczeństwa poruszać się wśród nielicznych poleceń. w wolności ducha słu yli innym i zwierzchności. aby czyjaś słabość nie została ura ona lub wzgardzona. będąc wszystkie od usprawiedliwienia później-sze. modlił się.

Tote lękam się wielce. Wolność tę zaś Chrystus pozwala nam i zrozumieć i zachować. ani chrześcijański. dopóki nie obraca się przeciwko Bogu. i zarówno moją wiarę. który naszą postać przy-wdział na siebie.e w tym wszystkim nie szuka się niczego innego. Paweł mówi: "Zakon nie jest ustano-wiony dla sprawiedliwego" (1 Tym. w przeciwnym razie nie jest chrześci-janinem. co jest wynikiem nieznajomości wiary ani wolności chrześcijańskiej. czyniąc nasze ser-ca wolnymi od wszystkich grzechów.to i tamto. . z powodu mnie został poddany zakonowi. przez zalecanie swoich odpu-stów. ani szczególne modlitwy do niektórych świętych. obfitsze ni trzeba do okiełznania ciała. Jest zaś ono prawdziwe i szczere tam. Taki przeto wniosek wyciągamy: e chrześcijanin nie yje sam w sobie. klasztory. co jest zalecane przez ludzi. spełnienie ich nie przyniesie szkody. aby wzrastała uprawiana czy to przez uczynki. Taką bowiem jest prawdzi-wa miłość i zdrowa reguła chrześcijańskiego ycia. Na podstawie tego wszystkiego ka dy będzie mógł zdobyć pewny sąd. Na có ci bowiem twoje dobre uczynki. i mieli się dobrze. ale nie dlatego. przez miłość zaś zni a się poni ej siebie . aby stały się wspólne. Dobra te spływały i spły-wają na nas z Chrystusa. społeczeństwu. Jemu wszak to nie było w ogóle potrzebne. w bliź-nim przez miłość.chrześcijaninem. Przewy -sza zaś ona wszystkie inne wolności zewnętrzne w tym stopniu.51). gdy mniema się. Tak przecie Chrystus dla nas uczynił. Stąd apostoł przypisuje miłości tę zaletę. ołtarze. W ten sposób będziesz prawdziwie dobrym człowie-kiem .dobra. biskupowi. aby inni przez ciebie i przez twoją dobroć wzrastali. czy to przez uczucia.do bliźniego. W Chrystusie yje on przez wiarę. którzy ich potrzebują tak. Chrystus uczynił i zniósł przecie dla mnie o wiele więcej.czy doczesnej.9). A z nas spływają one na tych. temu czy tamtemu urzędnikowi lub mojemu bliźniemu.powtarzam . e mi to jest potrzebne do sprawiedliwości czy zbawienia. Tyle wystarczy powiedzieć o wolności. to Chrystus mówi: "Zaprawdę powiadam wam. w jakim niebo przewy sza ziemię. Wyrządzasz bowiem krzywdę swojej wierze. by go spełniać dla okiełznania ciała lub dla okazania uległości bliźniemu (byle by tylko nie ądał czegoś przeciwko Bogu). w której Bóg ciebie wszystkim obdarzył? Otó ta reguła obowiązuje . 13. czym my jesteśmy. jak i moją sprawiedliwość powinienem poło yć przed Bogiem dla zakrycia i przebłagania grzechów bliźniego. choć nie był pod zakonem. jakby to On był tym. W ten sposób całkowicie zostaje stłumiona wolność chrześcijańska. gdy masz ich obfitość dla siebie przez swoją wiarę. pościć lub coś w kościele jak to nazywają . e nie szuka ona swego (1 Kor. jakby to były moje własne grzechy. ponad siebie. spływały z jednego na drugiego. przez zachwalanie ich. Przyjmę je na siebie i tak nimi się utrudzę i usłu ę. lecz dawaj to co dajesz w sposób dobrotliwy i bezinteresownie. to nie jest dobry. która jedynie wszy-stko ci daje. dlatego tak czynię i zniosę to wszystko. gdzie jest prawdziwa i szczera wiara. tak jak nie są takimi ani posty. Zachęca-jąc i pobudzając lud do tych czynności kościelnych. Przez wiarę zostaje porwany w górę. 1. ustaw i dowiedzieć się którzy pasterze są ślepi i głupi. Ja zaś taką daję ci radę: je eli zechcesz nieco się pomodlić. ujrzycie niebo otwarte i aniołów Bo ych wstępujących i zstępują-cych na Syna Człowieczego" (Jan 1.5). która jak widzisz jest duchowa i prawdziwa. Amen.zafundować. do Boga. e chrześcijańskimi są dzisiaj nieliczne tylko albo i adne zakony. Nieznajomość tę i stłumienie wolności bardzo wielu zupełnie ślepych pasterzy parali uje. strze się czynić to w celu zgotowania sobie jakiejś korzyści . e przez to oczyszczone zostają nasze grzechy i osiągnięte zosta-je nasze zbawienie. lecz yje w Chrystusie i w swym bliźnim. które mamy od Boga. lecz e przez to daję przykład uległości papie owi. urzędy kościelne. pozostawiając jednak zawsze w Bogu i w Jego miłości. zachowując się tak. od przepisów i przykazań. czy wieczne j. a którzy prawdziwi i do-brzy. jak gdyby sam był na jego miejscu. doskonałą orientację co do wszystkich uczynków. jak tylko własnej korzyści. A chocia tyrani domagając się spełniania tych poleceń wyrządzają gwałt i krzywdę. Gdy jeśli jakiś uczynek nie jest zalecany wy-łącznie po to. aby ka dy przywdział na siebie postać swego bliźniego. dlatego o nią jedynie dbać nale y. Lękam się . nigdy zaś nie nauczają wiary.

którzy pomijają ceremonie i ganią je nie z pobo no-ści lecz z samej tylko pogardy apostoł przywołuje do porządku gdy poucza by nie pogardzać: tych bo-wiem wiedza nadyma. które po-ucza abyśmy nie zboczyli ani w prawo. pozostawiając wiarę na uboczu i w zaniedbaniu (takimi te byli ydzi. 2. jak gdyby zbawieni byli przez to. tak te nikt nie zostanie poczyta-ny za sprawiedliwego jedynie z tej przyczyny. Przeciwko nim bardzo zawzięcie występują z drugiej strony ci. Przez wiarę w Chrystusa nie jesteśmy wszak uwolnieni od uczynków lecz od liczenia na uczynki.36). O ile słuszniej apostoł Paweł naucza. które rozweselają serce. gdy ani jedni ani drudzy nawzajem nie przestrzegają budującej miłości. Ślepi są przewodnikami ślepych" (Mat. wówczas oni spo ywają mięso. 10. O nich to nale y rzec: "Zostawcie ich. "Królestwo moje nie jest z tego świata" (Jan 18. którzy jak głuche mije nie chcą słyszeć o prawdzie wolno-ści. Tych innych natomiast. który nie je. e z oddaniem spełnia uczynki i cere-monialne obrzędy. uparcie przy nich obstają i zalecają je władczo jako środki usprawiedliwiające. którzy najlep-sze nawet słowo do nich skierowane przekręcają fał-szywie je tłumacząc. i tych. Dlatego chrześcijanin powinien iść drogą pośred-nią i mieć na względzie dwa rodzaje ludzi. lecz przez wiarę w Syna Bo ego. powiada Chrystus. e w ustalonych dniach poszczą lub gdy inni poszczą. choć oczywiście ani nie mo e. czyli w tym świecie.teraz wszystko im wolno i chcą uchodzić za wolnych chrześcijan jedynie dlatego. tradycje i postanowienia ludzkie. lub zmawiają określone modlitwy. z tak wielkim niepokojem dręczą się tymi błahymi i niepotrzebnymi rzeczami. podobnie jak nie mo emy obejść się bez pokarmu i napoju i całe-go tego funkcjonowania śmiertelnego ciała. e jest bardzo wielu takich. dodać nale y oczywiście. Tak przeto na tym świecie jesteśmy pod przymusem konieczności ycia w ciele.Królestwo moje nie jest tu. które uwa ają oni za naj-większe grzechy. Wiara bowiem uwal-nia nasze sumienia. 15.20). gdy zaniedbawszy rzeczy powa niejsze. e usprawiedliwie-nie zyskuje się przez uczynki. co rozstrzyga o szczerości naszej wiary.3) i: "A o ile teraz yję w ciele. lecz stosowali się do słusznych nakazów Pana. Przez nią poznajemy. aczkolwiek nie nale y z tego powodu uczynkami pogardzać ani ich zaniechać. Tych upartych. Nie powiedział On jednak: . lecz swoje ceremonie mają stale na ustach. czyni je prawymi i ocala. jednak nie przez to wszystko jesteśmy sprawiedliwymi. Dlatego tu trzeba słuchać Pisma. e w pogardzie mają i odrzucają ceremonie. Myślą . zatwardziałych ceremonialistów. którzy usilnie zabiegają o swoje zbawienie przez samo przestrzeganie i honorowanie obrzędów. Paweł zaś powiada: "Chocia w ciele yjemy. nie chcąc zrozumieć jak nale y dobrze czynić). albo zwyczajowe mo-dlitwy pomijają z zadartym nosem wyśmiewając przykazania ludzkie. nale y traktować ich postępowanie stanow-czo jako gorszące. lecz sprawiedliwość na-sza z niego się nie wywodzi. I jedni i drudzy zarówno są winni. jak gdyby chrześcijanami byli przez to. to znaczy od głupiego urojenia. pozostawiając na uboczu pozo-stałe elementy religii chrześcijańskiej. do zbawie-nia konieczne. ale na wierze. upar-tych. Jak bowiem nikt nie jest sprawie-dliwy dlatego. nie walczymy cielesnym orę em" (2 Kor. e działamy. Widzisz tu. czynić odwrotnie ni oni. W ten bowiem sposób i Paweł nie chciał by Tytus został .14). którzy słysząc o tej wolno-ści wypływającej z wiary wnet przemieniają ją w sposobność do cielesnego wy ycia się. ani w lewo. 14. ani nie śmie brakować uczynków.Na koniec. poucza by tamtych nie osądzali. który je" (Rzym. e w ustalone dni po-szczą lub powstrzymują się od spo ywania mięsa. A tak to. Jest rzeczą przydatną spo ywać mięso i łamać posty na ich oczach i wedle wolności wiary inne jeszcze rzeczy czynić. by kro-czyć drogą pośrednią i potępia obie skrajności powiadając: "Ten. e ich zaniecha i gardzi nimi. który je niechaj nie pogardza tym.3). e sprawiedliwość polega nie na uczynkach. zawsze mając na ustach zalecenia kościoła i ojców. a który nie je niech nie osądza tego.e nie na uczynkach opiera się nasza sprawiedli-wość. jednak. jesteśmy w uczynkach i ceremoniach. lecz sami nie przykładają się do tego. yjemy. aby ten ich bezbo ny pogląd nie zmylił wielu. to yję w wierze w Syna Bo ego" (Gal. ze względu na tych. sprawia konieczność tego ycia i tro-ski o panowanie nad ciałem. Takim ludziom nale y się przeciwstawiać.

który jedząc daje zgorszenie" (Rzym. gdy owi zwolennicy ce-remonii domagali się tego. Nie z własnej bowiem winy są oni słabi. lecz zarazem wespół ze słabymi będziesz ich przestrzegał by nie zostali oni zgorszeni a sami poznają tyraństwo i zrozumieją swoją wolność. uczyń to po kryjomu. Gdy więc ycie to nie mo e się obejść bez obrzę-dów i uczynków a ponadto burzliwy i nieobyty jesz-cze wiek młodzieńczy powinno się okiełznać tymi pętami i powstrzymywać. wypływającej z wiary. Sal. które oni uwa ają za potrze-bne. Tak mówi apostoł: "Przeto je eli pokarm mój gorszy brata mego. od których to powinni byli zo-stać uwolnieni i uzdrowieni za pomocą nauki o wie-rze i wolności. 14. Tak tedy. Takich ludzi nale y oszczę-dzać. ujarzmili i srodze utrapili sidła-mi swoich tradycji. gdy nie mieli adnego prawa by je stanowić. będziesz to czynił atakując ustawodawców i ustawy. oddawać się interesom. Strze się jednak. Nie da się zaś tego uniknąć tam gdzie przemilcza się wiarę. Dlatego chocia stanowczo nale y się przeciwsta-wić owym nauczycielom tradycji i ostro potępić ustawy papie ników poprzez które sro ą się oni nad ludem Bo ym. sługa Chrystusowy powinien być roztropny i wierny. 2. A jeśli będziesz chciał wykorzystać swoją wolność. wstrzemięźliwość w biesia-dach. Ju Paweł napominał Hebrajczyków (Hebr. by jego sumienie i wiara owego ludu nie zostały dotknięte. która nikogo nie obra a."zgarnąć ogień do swojego zanadrza. aby w tym wszystkim tak kierował ludem Chrystusowym i nauczał go tak.4). lecz jedynie ze słabości wiary tak czynią i myślą. "Czy mo e kto" . jak i Paweł mówi: "Własne przekonanie zachowaj dla siebie przed Bogiem" (Rzym. zwyczajni. poniewa oni nie z uporczywej zło-śliwości. a naucza się tylko usta-nowień ludzkich.27). Drugi rodzaj spotykanych ludzi to chrześcijanie prości. a jego odzienie się nie spali?" (Przyp. którzy jeszcze nie potrafią choćby i chcieli pojąć owej wolności. a nie zarazem przeciwko owcom. by niedowa ony ich umysł przez występ-ki nie pędził na łeb na szyję. dopóki nie zostaną one wyjaśnione.15).20). by nie zrodził się w nim pogląd albo gorzki korzeń. który ci bezbo ni tyrani trzymają w nie-woli przy pomocy ustaw. 8. 12. Tego wymaga miłość. pokorę w zaszczytach. jakoby przez uczynki mo na było zyskać usprawiedliwienie co przychodzi z łatwością i bardzo wielu zara a.obrzezany (Gal. kto je za nieczyste uwa a" (Rzym. A jednak. bezbo ne dla dusz tradycje naszych kapła-nów i poglądy oficjalnych teologów. którym liczni zostaną zara eni.a niebezpieczne jest dla ich dobra aby się między niańkami obracały gdy dorosną. nieświadomi i słabi w wierze (jak ich nazywa apostoł w Rzym. Co więcej: jak niemowlęta płci męskiej bardzo potrzebują opieki na łonie nianiek . to znaczy w niebezpieczeństwach.zostały zaprowadzone do piekła. . aby sami zrozumieli. 12. Przed tyranami zaś i upartymi korzystaj z niej stale dla okazania im wszystkim pogardy. tak trzeba te uczestniczyć w obrzędach. skoro nie podkreśla się zarazem moc-no znaczenia wiary. tak sprawiedliwość wy-pływającą z wiary wypróbowuje się w obrzędach. e niezliczone ilości dusz uwikławszy się w te sidła .14). e są bezbo ni. którzy ich pojmali w niewolę. co by samo w sobie było nieczyste.13) i znowu: "Wiem i jestem przekonanym w Panu Jezusie. 14. tak te i Chrystus bronił apostołów. 14.1). nale y unikać ich zgorszenia. Ka dy zaś powinien ciało swe poskramiać takimi samymi ćwiczeniami. e nie ma niczego. "ale źle jest dla człowieka.aby nie zginęły . ale z winy swych pasterzy. w czym mo esz poznać antychrysta. jak trzeba uczestniczyć w bogactwach. e ustawy ich są niczym wobec sprawiedliwo-ści. będący jeszcze w wieku burzliwym muszą być trzymani i kiełznani w elaznych nawet więzach obrzędów. nie będę jadł mięsa na wieki" (l Kor. czystość w rozkoszach. e w sabat rwali kłosy (Mat. W ostatecznym więc wyniku: Jak ubóstwo wypróbowuje się w bogactwie. nieczyste jest jedy-nie dla tego. tak i ludzie nieobyci. Tak więc walcz dzielnie przeciwko wil-kom. Taki właśnie skutek sprawiły dotąd zgubne. abyś wolności tej przed słabymi nie wykorzystywał. przestrzegając postów i innych rzeczy. lecz wszystkiemu słu y.22). lecz w obronie owiec.powiada Salomon . rzetelność w interesach.3). by utraciwszy wiarę nie zarazili się poglądem. aby ich nie urazić i nale y okazać pobła anie dla ich słabości dopóki nie zostaną dokładnie pou-czeni. 6. doznawać zaszczytów i rozkoszy. bywać na ucztach. 14. nale y jednak oszczędzać bojaźliwego tłumu.

abyśmy poznali na ziemi drogę Jego . a eby Pan posunął nas dalej i uczynił z nas teodydaktów. e nie pogardza się tymi rusztowaniami. Robią bowiem wra enie. . e nie dla tej przyczyny byli trzymani na uwięzi. Niechaj rozjaśni im i nam swoje oblicze. natura mo e ją tylko potę-pić i osądzić jako tylko heretycką. 3. Tak więc nie pogardzamy obrzędami ani uczynkami. e to jest owa prawdziwa sprawiedliwość. bardzo wielki nacisk na nie kładziemy.jak widzą . Niechaj Bóg zmiłuje się kiedyś nad nimi i nad nami. Widzimy zaś. Gdyby ich nie kiełznać. Tymczasem zaś przy usiłowaniach tych w siebie samych są wpatrzeni. wypływającej z wiary. aby przez to stali się sprawiedliwymi lub mającymi liczne zasługi. mniema. Amen.dla wszystkich ludów zbawienną . a nawet mają czelność osądzać wszystkich innych. to czy nie będą wszyscy natrząsać się z jego głupo-ty. Wszak nie po to i nie dlatego się je sprowa-dza. to gdy mu się za-leca jakiekolwiek ustawy i uczynki. e mógł on coś wielkiego zbudować za to . lecz aby złego nie czynili i aby łatwiej ich było wychowywać ku sprawiedliwości płynącej z wiary. lecz dlatego. i by one byty prawdziwą i trwałą budowlą.drogę Tego. jak to obiecał. W ten sposób zatrzymują się przy pozorach pobo ności. to-te niemo liwością jest.na darmo wyło ył tyle funduszy. lecz pogar-dzamy liczeniem na uczynki. a mocy jej nie doznają.źle z nami! Je eli bo-wiem Sam nie pouczy nas wewnętrznie o tej mądrości ukrytej w tajemnicy.a przecie śmiercią by dla nich było. a nadto praktyka wszystkich ziemskich prawodawców wyćwiczyła go i ugruntowała w takim rozumieniu. który jest błogosławiony na wieki. i Sam wypisał zakon w sercach naszych. e bez nich nic nie mo na zbudować lub zdziałać. to ze względu na gwałtowność właściwą ich wiekowi nie znieśliby tego wychowania. którzy całe swoje ycie marnotrawią na tych usiłowaniach. to znaczy nauczonych przez Boga. e przez nie osiąga się usprawiedliwienie. e poszukuje się ich z wiel-ką pilnością. a nawet. jako e nikt nie uwa a. Zaiste. e zawsze chcą budować i do tego się sposobią. im tylko poświęcając swoją uwagę. poniewa gorszy się nią. nigdy zaś o samej budowli nie pomyśli. a co więcej.nie jaśnieją podobnym blichtrem uczynków. Tak czynią obłudnicy. którzy . Nale y ich uczyć. po zakończeniu zaś budowli odkłada się je na bok. Gdyby zaś byli przepełnieni wiarą. a jed-nak nigdy nie budują. Je eli ktoś tak dalece jest niemądry. Stąd w yciu chrześcijańskim nie powinno się traktować obrzędów inaczej ni u rzemieślników traktuje się owo rusztowanie do budowy i innych prac. aby nikt nie sądził. z jak najwięk-szą pilnością i z jak największym uporem sporzą-dzać. i przez całe ycie o nic innego nie dba jak tylko o to. Widzisz tu. aby sam z siebie przeszedł z niewoli uczynków do poznania wolności. Z tego powodu trzeba się modlić. Nie dochodzą oni do tego. odrzucamy natomiast pogląd o ich sa-moistnym i trwałym znaczeniu. a nigdy do poznania prawdy dojść nie mogą" (2 Tym. apostoł powia-da: "uczą. a obecnie bezbo ni i ślepi papie nicy wraz ze swoimi pochlebcami postępują tak ze mną i ludźmi do mnie podobnymi. W przeciwnym razie . poniewa natura ludzka i tak zwany ro-zum przyrodzony są zabobonne. i wydaje się jej głupia. e z czystej łaski uczynki pochodzą.7). aby miały jakieś znaczenie samoistne i trwałe. e to przytrafiło się niegdyś prorokom i apostołom. myśląc. aby te przybory z jak największym kosztem. upo-dobanie mając tylko w tych przyborach i samych rusztowaniach. pró ny ten trud i nadu ycie darów Bo ych mogliby obrócić na dokonanie wielkich rzeczy ku dobru swojemu i innych. gdyby w owych więzach trwali ywiąc przekonanie o ich mocy usprawiedliwiającej.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful