O wolności chrześcijańskiej ks.

dr Marcin Luter Wielu ludziom wiara chrześcijańska wydawała się sprawą prostą, tote wielu z nich zalicza ją do zalet mało istotnych. Czynią tak, poniewa nie mogą się nią wykazać, ani nigdy nie zakosztowali jej mocy. Tymczasem zaś nie mo e się zdarzyć aby ten, kto nigdy nie zakosztował jej ducha, gdy napierają uciski, dobrze o niej pisał lub dobrze zrozumiał to, co nale ycie i właściwie było o niej napisane. Kto zaś choćby tylko niewiele z niej zakosztował, nie mo e powstrzymać się od tego, by o niej nie pisać, nie mówić, nie myśleć, nie słuchać. Jest ona ywym źródłem wytryskującym ku ywotowi wiecznemu (Jan 4,14). Ja zaś, chocia nie mogę się pochlubić posiadaniem jej w obfitości, gdy wiem, jak niewiele jej posiadam. Spodziewam się jednak, i miotany wielkimi i rozmaitymi pokuszeniami, osiągnąłem ju niejedną kroplę wiary i mogę, je eli ju nie powabniej i wytworniej, to z pewnością dokładniej o niej mówić, ni rozprawiali dotąd owi uczeni, bystrzy dysputatorzy, nie rozumiejący wszelako swych własnych spraw. A eby zaś ludziom prostym (albowiem takim tylko słu ę) utorować drogę, podaję najpierw dwie podstawowe myśli o wolności i niewoli ducha: 1. Chrześcijanin jest całkowicie wolnym panem wszystkich rzeczy, nikomu nie podległym. 2. Chrześcijanin jest najuleglejszym sługą wszystkich rzeczy i wszystkim podległy. Myśli te wydają się pozornie sprzeczne, jednak w tym punkcie, w którym zostaje stwierdzona ich zgodność, dobrze przysłu ą się naszemu rozumowa-niu. Obie bowiem pochodzą od samego Pawła, któ-ry mówi: "Będąc wolny wobec wszystkich, oddałem się w słu bę wszystkim" (1 Kor. 9,19). "Nikomu nic winni nie bądźcie oprócz miłości wzajemnej" (Rzym. 13,8). Miłość z natury swojej jest usłu na i uległa temu kto kocha. Tak i Chrystus, chocia Pan wszystkiego, jednak jako urodzony z niewiasty, został poddany zakonowi, zarazem wolny i niewol-nik w kształcie Bo ym i w kształcie sługi. Rozpatrzmy to od samych podstaw; człowiek bowiem ma podwójną naturę duchową i cielesną. Dzięki naturze duchowej, którą nazywają duszą, otrzymuje miano człowieka duchowego, wewnętrzne-go, nowego. Według natury cielesnej, którą nazywa-my ciałem, otrzymuje miano człowieka cielesnego, starego o którym apostoł powiada: "Choć zewnętrzny nasz człowiek niszczeje, to jednak ten nasz we-wnętrzny odnawia się z ka dym dniem (2 Kor. 4,16). Ta rozmaitość sprawia, e w Piśmie Świętym o jednym i tym samym człowieku mówi się rzeczy sprzeczne, poniewa ci sami dwaj ludzie w jednym człowieku walczą ze sobą w ten sposób, e ciało po ąda przeciwko duchowi, a duch przeciwko ciału (Gal. 5,17). Przyjrzyjmy się tedy najpierw wewnętrznemu człowiekowi, jakim mianowicie sposobem staje się sprawiedliwym, wolnym, prawdziwie chrześcijańs-kim, to znaczy człowiekiem duchowym, nowym, we-wnętrznym. A wiadomo, e adna wręcz z rzeczy zewnętrznych, jakkolwiek je nazwać, nie ma naj-mniejszego znaczenia dla sprawiedliwości, czy nie-woli, o czym z łatwością mo na się przekonać. Có bowiem mo e pomóc duszy to, e ciału dobrze się powodzi, e jest wolne i krzepkie, e je, pije i czyni cokolwiek zechce, gdy posiadają te cechy najbezbo niejsi niewolnicy wszelkich zbrodni? I znów, có zaszkodzi duszy kiepskie zdrowie lub niewola, albo głód, albo pragnienie, albo jakiekolwiek zewnętrzne niedomagania, gdy to samo gnębi tak e najpobo niejszych i całkowicie wolnych o czystym sumieniu? adna z tych rzeczy nie ma znaczenia ani dla wolności, ani dla niewoli duszy. I nic to nie pomaga, czy będzie się podobnie jak święci ubierać w święte szaty, czy chodzić po świętych miejscach, czy zajmować się świętą słu bą, czy modlić się, czy pościć, wstrzy-mywać się od pewnych pokarmów i spełniać dobre uczynki, których mo na dokonać przez ciało i w ciele. Całkiem innej rzeczy będzie trzeba do sprawiedliwości i wolności duszy, skoro tego cośmy po-wiedzieli, mo e dokonać ka dy bezbo nik, a z takich usiłowań wywodzą się tylko sami obłudnicy. I odwrotnie - nic to nie przeszkadza duszy, e ciało odziewa się w szaty pospolite, chodzi po miejscach pospolitych, jada i pije zwyczajnie, e nie modli się ustami, albowiem tak właśnie czynią obłudnicy.

który cierpiał. usprawiedliwił ją.9). nic nam to nie pomo e. Dlatego pierwszą troską ka dego chrześcijanina powinno być. 1. i niewiarę serca staje się winny. Skoro zatem wiara ta mo e władać jedynie w wewnętrznym człowieku. jak tego uczy apostoł (1 Piotra 5. tak jak i odwrotnie przez samą niepobo ność. ni gdy ześle głód słuchania Słowa Bo. równie kon-templacje. e człowiek wewnętrzny nie przez jakiś zewnętrzny uczynek mo e być usprawiedliwionym. Ewangelia Chrystusowa.4). Apostoł zwiastował Chrystusa.nie potrzebowałaby Słowa. Uznajemy tedy za rzecz pewną i ugrun-towaną. i (Rzym. I zaiste nie ma groźniejszej plagi gnie-wu Bo ego.10. "Końcem zakonu jest Chrystus. jeśli uwierzyła zwiastowaniu. Tak e i Chrystus nie do innej słu by został zesłany. e potrzebny ci jest Chrystus. cały w ogóle stan kapłański jest powołany i ustano-wiony dla posługi Słowa. kto we mnie wierzy. cnoty. Zapytasz zaś: "Które to jest Słowo?" albo "w jaki sposób nale y z niego korzystać. i ona jedynie usprawiedliwia. stać się wolnym. wyzwolił i zbawił. "Je eli ustami swoimi wyznasz. ale ka dym słowem. gdy Go ydzi pytali co mają uczy-nić. 10.25): "Jam jest zmartwychwstanie i ywot. biskupi. aby wykonywać dzieła Bo e. jak to powiada Rzym. jednocześnie zaczynasz rozumieć. jest godne potępienia według owych słów (Rzym. e Jezus jest Panem i uwierzysz w sercu swoim.4). aby porzuci-wszy wszelką myśl o uczynkach. które pochodzi z ust Bo ych" (Mat.23): "Wszyscy zgrze-szyli i brak im chwały Bo ej". "Sprawiedliwy z wiary yć będzie" (Rzym. a zara-zem nie ma większej łaski. jest bogata i niczego nie potrzebuje. a urząd apostolski. będziesz zbawiony" (Rzym. co jest największą nieprawością. zbawienia. poniewa jest to Słowo ywota. Doprawdy. kto by dobrze czy-nił. Gdy jedynym zbawie-niem i skutecznym sposobem korzystania ze Słowa Bo ego jest wiara. tak te jedynie przez wiarę. choćby i umarł. Odpowiadam: wyjaśnia to apostoł Paweł (Rzym. prawdy. jak mówi (Jan 11. ale Chrystusa Jezusa. wszyscy odstąpili i społem stali się nieu ytecz-nymi". który nakarmił duszę. nie ma. jest karygodne. został zmartwychwzbudzony i uwielbiony przez Ducha.36). Jeśli by bowiem przez coś innego mogła być uspra-wiedliwiona .17).20: "Posłał Słowo swoje. jak tylko do słu by Słowa. a przeto i wiary. 3. który za niego cierpiał i został zmartwychwzbudzony. I: "Nie samym chlebem yje człowiek. e dusza mo e obejść się bez wszystkiego. aby przestali .1112). jest sługą grzechu godnym potępienia. e "Sercem wierzy się ku usprawiedliwieniu". wolności. e adne w ogóle uczynki jego nie dotyczą. tyloma westchnie-niami wzywa.A choćbyśmy odrzucili wszystko. sprawiedliwości i wolności chrześcijańskiej . skoro tak wiele jest słów Bo ych?".37). to jedno im zaleca. światłości. które prorok w całym Psalmie 119 i w wielu innych miejscach. gdy zaczynasz wierzyć. to znaczy gdy spodziewasz się zostać usprawiedliwionym przez uczynki jakimikolwiek one są znaczyłoby to tyle. yć będzie. aby był usprawiedliwiony ka dy kto weń wierzy" (Rzym. abyś wierząc w Niego. który uświęca. aden inny uczynek nie czyni człowieka chrześcijaninem. jest rzeczą jasną. medytacje i to. e mianowicie jest to Ewangelia Bo a o Jego Synu wcielonym.10). sprawiedliwości. czcić Baala i słońcu ręką przesyłać całusa. Słowa Bo ego nie mo na bowiem uchwycić i pielęgnować inaczej. 4. 10. z wyjątkiem Słowa Bo ego. jedynie wiarę coraz bardziej w sobie utwierdzał i przez nią wzrastał w poznaniu nie z uczynków. jak samą wiarą. 1.ego. co kuleć na obie nogi. e wszystko co w tobie jest.nieska one Słowo Bo e. bez którego nic nie jest w stanie jej pomóc. radości. jak powiada Psalm 107. 10." I znowu: "Jeśli Syn was wyswobodzi. gdy darowane ci zo-stały wszystkie twoje grzechy a ty usprawiedliwiony zostałeś przez zasługi cudze. co nale y do dziedziny studiów duchowych. Poznawszy to bowiem będziesz wiedział. To jest Słowo Bo e. 3. a nie przez uczynki zostaje usprawiedliwiona. mę ności.10. jak powiada prorok Amos (8. Mając zaś Słowo. który za ciebie cierpiał i zmartwychwstał. i jak dusza potrzebuje do ycia i sprawiedliwości jedynie Słowa. jest grzechem. ni gdy zsyła Słowo swo-je. e Bóg wzbudził Go z martwych. Tak i Chrystus.1). Choć adnego grzechu czy czynu nie popełnia. łaski. przez wia-rę stał się innym człowiekiem. jak mówi Job (27. pokoju. mianowicie samego je-dynie Chrystusa. chwały i wszelkiego dobra nieoszacowanej wartości. prawdziwie wolnymi będziecie" (Jan 8. Jedyna rzecz jest potrzebna do ycia. Ja-sne jest tedy. aby ich uleczyć i wyratować ich od zagłady". zbawionym. Przeto.12) "Nie ma sprawiedliwego. wiara ta nie mo e w ogóle opie-rać się na uczynkach.

jednoczy się z nimi. Stąd prawa wiara w Chrystusa jest skarbem nie-zrównanym. pokoju. co jest nauczane . Je eli zaś nie uwierzysz. aby ka dy kto ją ma miał wszystko. jak i ich wypełnienie. Izajasz. w duchu dokonane zetknięcie. i adnej innej rzeczy nie będą potrzebowali do sprawie-dliwości. nic mieć nie będziesz. to małym nakładem dopeł-nisz przez wiarę. nie po ądać jak tego zakon wymaga. Na przykład jest przykazanie "Nie po ądaj" (2 Moj .16): "Kto uwierzy i ochrzczony zostanie. tym.wskazują one bowiem. Stąd zaś. i powiada: "To jest dzieło Bo e . które są rozliczane. e jesteśmy grzesznikami. będzie zbawiony.nakazuje.i to wyłącznie On sam . jedna kropka z niego nie zginęła (w przeciwnym razie bez wszelkiej nadziei będzie potępiony) . 11. co zresztą byłoby wbrew wszelkim wysiłkom. Zapytasz zaś: .wierz w Chrystusa. aby się nad wszystkimi zmiłować" (Rzym. będzie potępiony". w którym masz obietnicę łaski. Co zaś dotyczy tego jednego przykazania. 20. staje się prawdziwie córką Bo ą. która jest kró-tkim streszczeniem i wypełnieniem zakonu. lecz gdzie indziej.29). a jednak nieu yteczne. wszystkie bowiem jednakowe są dla nas do spełnienia. którego On posłał. to tak jakby mówił. ale nie wykonuje się zaraz tego. chocia w Piśmie są nam zalecone tak liczne uczynki. W ten sposób obietni-ce Bo e darzą tym czego wymagają przykazania. Jeśli bowiem niegdyś ju samo dotknięcie Chrystusa uzdrawiało. e wiara.aby jedna jota. choć jeszcze nie zupełnie pewny przepowiedział ten skarb (Izaj. W ten sposób więc dusza przez samą wiarę. który przynosi z sobą pełnię zbawienia i zachowuje od wszelkiego złego. które zwiastują chwalę Bo ą.10) mówi: "Sercem bowiem wierzy się ku usprawiedliwieniu". Albowiem co niemo liwe jest dla ciebie przez wszelkie uczynki zakonu. prawdziwymi. jak mówi Jan 1.12: "Dał prawo stać się dziećmi Bo ymi. a ostateczne dopełnienie wyleje sprawiedliwość".Je eli chcesz wypełnić zakon. i dusza. lecz nie obdarzają mocą do działania. Przykazania uczą wprawdzie dobrych rzeczy. musi zwątpić w siebie i szukać pomocy. On sam . przez jakie staranie mógłby zadość uczynić zakonowi . tak wielką sprawiedliwością napełnia wierzących.23): "Wyrok krótki i ostateczny wykona Pan nad ziemią. i mówią: . uświęcona.Przede wszystkim pamiętaj o tym co zostało powiedziane. e sama wiara usprawiedliwia i bez uczynków obdarza skarbem tak wielkich dóbr. uspokojona.32). koją-cymi i pełnymi wszelkiej dobroci. Równie i Paweł (Rzym. Wtedy pojawia się druga część Pisma obietnice Bo e. co powinniśmy czynić. e te obietnice są słowami Boga. ale kto nie uwierzy. skoro nikt nie mo e nie po ądać. uwalnia i zbawia. i całe Pismo Bo e dzieli się na dwie części obietnice i przykazania. Wewnętrznie wchłania je tak. uwolniona i napełniona wszelkim dobrem. bez uczynków. co poni ej dokładnie wyjaśniamy.bo zakonowi musi zadość uczynić . Gdy tedy przykazania odsłonią przed człowie-kiem jego słabość i napełnią go trwogą.liczyć na mnogość swoich uczyn-ków. "Poddał bowiem wszystko w niewolę niewiary. tego bowiem Bóg Ojciec nauczył" (Jan 6. ceremonie i przykazania? Odpowiadam: . sprawiedliwymi. aby ukazać człowiekowi jego samego. wolności i wszystko to mieć będziesz jeśli uwierzysz. nie miał nic. które przekonuje nas wszystkich o tym.wierzyć w Tego. lecz nasyca się nią i upaja.Jakim sposobem dzieje się to. On sam tak e wypełnia. świę-tymi. a kto jej nie ma. i u kogo innego (Ozeasz 13. z prawdą związana. skąd wiara tak wiele mo e i dlaczego wszystkie nawet dobre uczyn-ki nie mogą jej dorównać: poniewa aden uczynek nie mo e przylgnąć do Słowa . aby wszystko nale ało do Boga.17). oto sposób i rada dla ciebie . Z powy szego łatwo zrozumieć. wolnymi. przez co ma on poznać swoją niezdolność do czynienia dobra i zwątpić w swoje siły. co by mogło go usprawiedliwić i zbawić. i wypełniają to co zakon nakazuje.pysznili się. i nie tylko uczestniczy w całej ich mocy. o ile bardziej to niezwykle delikatne.wówczas prawdziwie upokorzony i unicestwiony we własnych oczach nie znajdzie w sobie nic. są zaś ustanowione po to.jak widział . A eby zaś nie po ądał i spełnił przykazania. zarówno przykazania. 10. pochodzi to. mocą samego Słowa Bo ego zostaje usprawiedliwiona.9 BG): "Zginienie twoje z ciebie o Izraelu. jak czytamy u Marka w ostatnim rozdziale (16. to dotyczy wszystkich. a nawet wchłonięcie Słowa. która lgnie do nich mocną wiarą. ale ze mnie wspomo enie twoje". którzy wierzą w imię Jego". której w sobie nie znajduje. Na razie nale y zaznaczyć. 10. e sama wiara bez uczynków usprawiedliwia. którą . sprawiedliwości.

Oto jest owa wolność chrześcijańska. komu wierzy. to do prawdziwego między nimi dochodzi mał eństwa. przypisując nam z powodu tej wiary pra-wdę i sprawiedliwość. Tak te Paweł (Rzym. e będą zbawieni.30 napisano tak: "Tych. a tym czcimy właśnie tego. prawem przypisane uczynki wypełniają zakon. będą wzgardzeni". a to w ten sposób. Najwy sza cześć Bo a na tym polega. Nic zacniejszego nad to nie mo na Bogu przyznać. oddając Bogu to. e przypisuje Mu się prawdę. e jest On prawdomówny? A to znaczy sobie przypisywać prawdę. nawet choćby były to uczynki anielskie i apostolskie? Słu-sznie więc Bóg dopatruje się największego zła nie w gniewie lub rozpuście. której w zupełności jest godzien. a je eli mu nie trzeba uczynków. aby nie wyo-bra ali sobie. i ja uczczę. dlatego. a ten związek nawet do najdoskonalszego ze wszyst-kich dochodzi spełnienia (podczas gdy ludzkie mał. Jemu to przypisywać i to wyznawać. e jest zespolona z ogniem. e przez czyste i nienaganne. Có większego mo emy przy-pisać komuś ni prawdomówność. Bowiem w samej rzeczy przychwyceni na grzechu niewiary mogą li-czyć albo na miłosierdzie albo na sprawiedliwość. e jest On prawdziwy. wierząc mocno Bogu który daje obietnice. wynagradza nas w zamian. Wiara bowiem wywołuje pra-wdę i sprawiedliwość. Na tym polega poddanie się duszy woli Bo ej. e wszystko najlepiej uczyni. by czynił z człowiekiem to co Bogu się podoba. jaka zniewaga Boga mo e być większa ni wtedy. co jest Jego a z kolei Bóg oddaje chwałę naszej sprawiedliwości. a jeśli mu nie trzeba zakonu .wolny jest od zakonu i prawdą jest to. komu się wierzy. uwa a za prawdomównego i szcze-gólnie godnego. taką od niego staje się dusza.30). e wiara naszego serca tak wielką obdarza Go czcią. władają zaś w niej jedynie wiara i Słowo: jakim jest Słowo. przyjmując Jego bowiem obietnice człowiek nie wą-tpi. sprawiedliwy. Nie ma bowiem zaszczytniejszego wyobra enia ni to. gdy się nie wierzy temu.9). e "Zakon nie jest ustanowiony dla sprawiedliwego" (1 Tym. jakie mamy o czyjejś prawdo-mówności i sprawiedliwości. 5. A przez ten tajemniczy związek (jak naucza apostoł) Chrystus i dusza stają się jednym ciałem (Efez. i wierzący czci tego. komu nale y wierzyć. e Bóg jest prawdomówny i sprawiedliwy. a tak czynimy gdy Mu nie wierzymy. jak ogień. a z siebie samego w sercu swoim czyni się bo ka. e przypisuje się Mu prawdo-mówność i w ogóle to. A jeśli są jednym ciałem. oznacza być prawdomó-wnym oraz sprawiedliwym. uwa a Go za prawdomównego i sprawiedliwego. to nie trzeba mu i zakonu. ani być w duszy. lecz aby nikomu nie było trzeba zakonu lub uczynków dla sprawiedliwości i zbawienia. i tego. Có więc pomagają uczynki dokonane w takiej bezbo ności.3) mówi o Abrahamie. W 1 Sam. sprawiedliwość i bezwzględną wręcz dobroć i odwrotnie: najwy szą zniewagą jest rozgłosić mniemanie o czyjejś kłamli-wości i nieprawości lub posądzać go o nie. byśmy pró nowali lub źle yli. 1. ni posłuszeństwo we wszelkich okolicznościach? A takowe okazuje się nie przez uczynki. a którzy mną gardzą. to jest święcenie Jego imienia i zdanie się na to. Jest bowiem funk-cją wiary równie to. 4. przez co neguje się Boga. e człowiekowi chrześcijańskiemu wiara jego starczy za wszystko i e nie będzie mu trzeba te uczynków by został usprawiedliwiony. Gdy zaś Bóg widzi. e łączy duszę z Chrystusem jak oblubienicę z oblubieńcem. e jak najlepsze i jak najwy sze ma o nim wyobra enie. Taką niechaj będzie pierwsza moc wiary. A czy taka dusza przez tę swoją wiarę nie okazuje Bogu we wszystkim jak najgłębszego posłuszeństwa? Ja-kie więc jeszcze pozostało przykazanie. lecz w niewierze tych któ-rzy mniemają. która błyszczy jak rozpalone elazo. e wiara jego zo-stała mu poczytana ku sprawiedliwości. Jasne jest więc. Lecz przyjrzyjmy się tak e drugiej. który daje obietnice? Bo czym e innym jest to. Słuszną bowiem i sprawiedliwą jest rzeczą. ni czynieniem z Boga kłamcy lub powątpiewa-niem. Bogu zaś kłamstwo i niesłowność. którego by takie posłuszeństwo obficie nie wypełniło? Jakie posłuszeństwo jest pełniejsze. Z tego samego powodu i nam wiara ma być zaliczana ku sprawiedliwości jeśli uwierzymy! Trzecia zaś nieporównana łaska wiary na tym po-lega. komu wierzymy. co się przyznaje Temu. która ich potępi. wiara na-sza. lecz przez wiarę! I odwrotnie: jaki bunt.eństwa są tylko bladym cieniem tego jedynego w swoim . 2. uło y i zarządzi. poniewa przez nią najpełniej oddawał chwałę Bogu. która sprawia nie to. którzy mnie czczą. jaka niepobo ność.Bo ego. Dusza tedy. mądry.

czy dobre czy złe stają się wspólne. obdarzona wiekuistą sprawiedliwością. tym się chlubić. zabezpieczona przed śmiercią.57). Powia-dam tedy: taka osoba przyjmuje na siebie grzechy.rodzaju związku). 15. bezbo ną. jak gdyby one do niej nale ały. i do Chrystusa nale eć będą grzechy. a zobaczymy. w sprawiedliwości i w sądzie. wszechmocne. Tak pozyskuje sobie Chrystus oblubienicę bez zmazy i zmarszczki. ani nie wypełniał pierwszego przykazania. śmier-ci. Uwielbiamy bowiem Boga i wyznajemy Go jako prawdomównego nie uczynkami. zwy-cięstwa. Jego ycie jest po-tę niejsze ni wszelka śmierć. Jego zbawienie bar-dziej niezwycię one ni całe piekło. śmierć.i w Nim się rozpłynęły. oczy-szczając ją kąpielą w Słowie ywota. śmierć. ani nie umiera. a wszystko co moje . do duszy zaś łaska. śmierci i potępienia.Jeśli zgrzeszyłam. swego Oblubieńca. Widzisz bowiem. Gdy Jego sprawiedliwość jest wy sza od grzechów wszystkich. dusza . to przecie nie zgrzeszył mój Chrystus. a mocą grzechu jest zakon" (l Kor. ycia i zbawienia. skoro Boga nie mo na czcić inaczej. piekło nie mogą Go pochłonąć. Zastanówmy się nad tym. Co zaś nale y do duszy.je eli jest oblubieńcem . ycie i zbawienie. e pierwsze przykaza-nie. jak gdyby to ona sama zgrzeszyła i musiała potem cierpieć.19). yciem i zbawieniem swego Oblubieńca Chrystusa. umrzeć.przyjął to. jak to w Pieśni nad Pieśniami (2. w miłosierdziu i w zmiłowaniach. wypełnia z łatwością wszy-stkie pozostałe. zstąpić do piekieł aby to wszystko przemóc. poniewa nało one zostały na Chrystusa . piekłu z ufnością mówiąc: . Wynika stąd. A niech tyl-ko dołączy się wiara. to jest przez wiarę w Słowo. z powodu obrączki wia-ry ma je za wspólne. a jam jest Jego". piekło oblubienicy. W ten sposób poślubia ją sobie w wierze. śmierć. jako rzeczy . co wywodzi się stąd. Uczynki zaś. które brzmi: "Jednego Boga czcić będziesz". Przystoi bowiem by On . Któ więc nale ycie ceni te królewskie zaślu-biny? Kto pojmuje bogactwo chwały tej łaski? Do-kąd to Ten bogaty i święty Oblubieniec Chrystus wiedzie tę mał onkę ubo uchną. Kto bo-wiem pierwsze wypełnia. To jest to. w którego wierzę. to Chrystus uwa a za swoje. ona zaś sama w Chrystusie. Z tego względu sama wiara jest sprawiedliwością chrześci-janina i spełnieniem wszystkich przykazań. co jest Jego? A kto przyjmuje ciało oblubienicy. jak e by nie przyjął tego wszystkiego. piekło. nierząd-nicę. Choćbyś bowiem nawet sam od stóp do głów wypełniony był niczym innym jak tylko dobrymi uczynkami to nie byłbyś jednak sprawiedliwy. jak Mu je naprawdę przyznać nale y. W ten sposób wierząca dusza przez zadatek swej wiary w Chrystu-sa. tote musi być tak. zbawienia i odkupienia. i wszystkie ich sprawy. co do Niego nale y. który nam dał zwycięstwo przez Pana naszego. Odnosi się do nich tak. o której jako o swojej własnej myśli i mo e przeciwstawić się wszystkim swym grzechom. lecz zbawiennej wojny. e zostały one przez Niego pochłonięte w cudownym boju. Jego sprawiedliwości ycia i zbawienia nic nie mo e przewy szyć.jej Oblu-bieńca . ani nie zostaje potępiona. Lecz grzech. a mianowicie zwycięstwo nad grzechem i śmiercią. staje się wolna od wszystkich grzechów. ycie. co nale y do oblubienicy i udzielił tego. to mo e wierząca dusza uwa ać za swoje. jest moim. jak tylko w ten sposób. nie czciłbyś Boga. e Mu się przyzna dostojeństwo prawdy i wszelkiej dobroci. Chrystus jest pełen łaski. Jeśli bowiem ktoś daruje jej swoje ciało i siebie samego to jak e by nie darował tego wszystkiego. swoim Oblubieńcu ma tę sprawiedliwość.16 BG) jest powiedziane: "Miły mój jest mój. tą osobą która nie zgrzeszyła. Jezusa Chrystusa" (l Kor. lecz wiarą. Chrystus bowiem jest Bogiem i człowiekiem. owszem. nawet poczytuje je za swoje własne. o czym Paweł mówi: "Bogu niech będą dzięki.56) Mo e zastanawiasz się z jakiego powodu tak wie-le rzeczy przypisuje się wierze? Otó wiara sama wypełnia zakon i usprawiedliwia bez jakichkolwiek uczynków. e jest to rzecz nieoce-niona. sprawiedliwość i zbawienie. jak mówi Ozeasz (2. co do oblubienicy na-le y? O! To ju nadchodzi najmilsze wydarzenie i to nie tylko połączenia. Tego zaś nie sprawiają uczynki lecz jedynie wiara serca. są one wieczne. e " ądłem śmierci jest grzech. tak i cokolwiek ma Chrystus.grzechów.jest Jego. a stanie się tak. wypełnia się przez samą tylko wiarę. 15. Wszystko co jest Jego. odkupując ją od wszystkich jej złych postęp-ków i przyozdabiając ją wszystkimi swoimi dobra-mi? Nie jest to ju mo liwe by zgubiły ją grzechy.

istota i treść całej naszej sprawiedliwości.7) na przy-kładzie Melchisedeka.28). Jego kapłaństwo nie polega na zewnętrznej okazałości szat. e czynimy je dla chwały Bo ej. tak je te rozdziela i czyni ich uczestnikami wszystkich wierzących w siebie na podstawie poprzedniego omówionego prawa doty-czącego mał eństwa. cierpieniom i śmiercią. 12. . Samo ycie uczy nas. my. teraźniejsze i przyszłe rzeczy. władztwo duchowe. by nie podlegały Mu wszystkie sprawy ziemskie i piekielne . tam samego Siebie ofiarowuje i czyni wszystko co przystoi czynić kapłanowi. lecz nie według ciała ani praw zie-mi. mądrość.w przeciwnym razie jak mógłby nas od nich ustrzec i wybawić . ycie. e moc dopełnia się w słabości (2 Kor. jakimi są wła-ściwie dwa urzędy kapłana. wszystko co mu podlega. nawet umieramy. owszem. ludem nabytym. Wszelako nie chodzi nam teraz o to czego dokonuje się a tym są uczynki . I znowu: "Wszystko jest wasze: śmierć. dostojeństwie ruchów. odznaczało się przed innymi podwójną chwa-łą: kapłaństwem i królestwem. Nie tylko za nas się modli i wstawia za nami. kościelnym. Paweł tak powiada: "Bóg współdziała we wszystkim ku dobremu z tymi.9). ksią ąt i ludzi ziemskich). e królestwo Jego nie na nich polega i nie z nich się wywodzi. którzy wierzymy w Chrystusa jak mówi Piotr (1 Piotra 2. Sam króluje i poświęca. A eby zaś na szerszym tle rozpatrzyć tę łaskę.po pierwsze. Tote we wszystkim mogę odnieść korzyść dla zbawienia.chodzi o to. musi mu słu yć do zbawienia. co u kapłanów ciele-snych przyjmuje postać widzialnych modłów. aby ze mną nie współdziałała ku dobremu. co jest własnością Oblubieńca. jak to opisuje Paweł (Hebr. lecz polega ono na rzeczach ducho-wych. 3. innymi słowy. który was powołał z ciemności do cudownej swojej światłości". Stąd my wszyscy w Chrystusie jesteśmy kapłanami i królami.23). jak urzeczywistnie-niem tej prawdy. e wszystkiemu jesteśmy poddani. duchowych. która głosi. 8. zbawienie. i adna z rzeczy nie mo e mu szkodzić. a dopiero po ich spełnianiu nastąpić powinny ich uczynki. Nie znaczy to.prawdziwie i jedy-nie pierworodnego Syna Bo ego z dziewicy Marii. jak to za-raz usłyszymy. ani tak zła. królewskim kapłaństwem. A te dwie godności tak wyglądają .lecz o sprawcę. co więcej. która włada pośród nieprzy-jaciół i okazuje się potę ną w pospolitych uciskach. (Jest to bowiem właściwość królów. lecz i wewnętrznie w duchu nas poucza. wiele cierpimy. mocą którego do oblubienicy nale y wszystko to. gdy tymczasem przykazania nale y spełniać przed jakimikolwiek uczynkami. W sprawach niebiańskich. któ-rzy Boga miłują" (Rzym. Królestwo bowiem Jego nie jest z tego świata (Jan 18. którą nasz wewnętrzny człowiek ma w Chrystusie. narodem świętym. Nie jakoby którykolwiek z chrześcijan dzięki cieles-nej mocy był ustanowiony ponad wszystkim w za-kresie posiadania i zarządzania. abyście rozgłaszali cnoty tego. Mocą duchową jest ta. ywi naukami Swego Ducha. w którym adna rzecz nie jest ani tak dobra. je eli tylko uwierzę. to zaś nie jest niczym innym. Figura ta zapowiada Chrystusa . e Bóg w Starym Testamencie ka-zał sobie poświęcić wszelkich męskich pierworod-nych potomków. Był bowiem pierwo-rodny brat kapłanem i panem wszystkich innych. tym liczniejszym poddany jest nieszczęściom.22. króla i kapłana. Pierworództwo zaś było w wielkiej cenie.36).nierozum-ne nie przyczyniają się do uwielbienia Boga. jak to było w owym ludzkim kapłaństwie Aaronowym a dziś jest w naszym. Na tym bowiem polega owo trudno dostępne a zna-komite dostojeństwo oraz prawdziwa i wszechstron-na potęga. 6. im bardziej ktoś jest chrześcijaninem. który wielbi Boga i spełnia uczynki. wszystko wraz ze śmiercią musi mi słu yć w drodze do zbawienia. i dzięki mocy duchowej właśnie jest panem wszystkiego tak. trzeba wiedzieć. e przykazania wypełnia się przez uczynki. Jak zaś Chrystus przez swoje pierworództwo te dwie godności otrzymał.9): "Wy jesteście rodem wy-branym. a do nich nale ą sprawiedli-wość. w zakresie których niewidzialną swoją słu bą w niebie wstawia się u Boga za nas. co się tyczy królestwa: ka dy chrześcijanin przez wiarę tak zostaje wywy szony ponad wszyst-ko. jak to widzimy u samego Księcia Pierworod-nego Chrystusa i u wszystkich Jego świętych braci. Na tym polega wiara serca. pokój. Stąd ślepa i niebezpieczna jest nau-ka. a takie szaleństwo często ogarnia niektórych ludzi kościoła. prawda. Mo na je spełniać je eli towarzyszy im wiara. kazań. wy zaś jesteście Chrystusowi" (1 Kor.

którym wolno z ufnością przez ducha wiary przystąpić przed obli-cze Bo e i wołać "Abba . biskupami. ale tak e kapłanami na wieki. których teraz zwiemy ka-płanami od laików? Odpowiadam: nadu yto okreś-leń "kapłan".karygodnym zwyczajem zwani są duchownymi. ustaw. jakby o jakiś tam wydarzeniach. e my wszyscy w tym samym stopniu jesteśmy kapłanami. A do tej chwały z pewnością dochodzi się nie przez uczynki. Pies brodząc w wodzie niósł w pysku kawał mięsa. ale jedynie przez wiarę. zbawionym chrześcijaninem. i przypuszczałby. "kleryk". Tego wszystkiego obficie mu udziela sama wiara. Tak więc nie jest kapłanem. Na tej podstawie ka dy mo e jasno zobaczyć w jaki sposób człowiek . i adna zwierzchność ani jakakolwiek władza na zie-mi nie mo e z nią się równać. Tutaj mo e zadasz pytanie: Je eli wszyscy. co zarów-no w widzialnym jak te cielesnym sprawowaniu swojego urzędu czynią i przedstawiają kapłani. Któ więc mo e pojąć wzniosłość dostojeństwa chrześcijańskiego. jak tylko tę jedną. Kto zaś temu nie wierzy. Oto jest ta nieoceniona moc wolności chrześcijanina. dozorcami tych. jak napisano: "Spełnia yczenie tych. Miejsce Jego zajęta nieznośna niewola ludzkich uczynków. którego modlitwa prze chodzi w grzech. to na jakiej pod-stawie odró nia się tych. Mamy te modlić się jeden za drugiego i czynić to wszystko. i całkowicie zaginęła znajo-mość chrześcijańskiej łaski. wiary.wszyscy publicznie usługiwać i nauczać. a wołanie ich słyszy i wybawia ich" (Ps. współdziedzicami i współkrólami. Jesteśmy nie tylko królami najbar-dziej ze wszystkich wolnymi. o Jego yciu i słowach w sposób history-czny. A gdyby w szaleństwie swym do tego doszedł. nad yciem i nad grzechem. zwiedziony wodnym odbiciem mięsa chciał je po-chwycić. "kaznodzieja". Pismo Święte nie czyni bowiem między nimi adnej ró nicy. Tym gorzej. w ogó-le całego Chrystusa. e zwie pomocnikami. 145. . poniewa w sposób bezbo ny wszystkiego u ywa na swoją korzyść. któ-rzy są w kościele są kapłanami. to zaraz by utracił wia-rę wraz ze wszystkimi dobrami. wszystko mu wychodzi na złe. którzy teraz chełpliwie zwą się papie ami. Ten jest niewolnikiem wszystkiego. e nigdy nie mogą być przekaza-ne adnemu niewierzącemu. mamy być dla Niego zarówno współbraćmi. modlić się za innych. i nie potrzebuje adnych uczynków aby stać się sprawie-dliwym i zbawionym. i je eli w Niego uwierzymy. jak i współkapłanami.11) niewolnikami naj-gorszych ludzi na ziemi. prócz tego by wiara sprawowała w chrześcijaninie moc i panowanie swej wolności.1). niedorzeczność ta jest dosadnie przedstawiona w owej bajce o psie. których zna-jomość wystarcza nam jako przykład do kształtowa-nia swego ycia. nauczać siebie nawzajem rzeczy Boskich. i nie wystarcza i nie jest rzeczą chrześcijańską opowiadać o dziełach Chrystusa. którzy naszej niewiedzy na-du ywają ku wszelkim ohydom i zel ywościom swe-go chcenia. wolnym. jak gdyby ludzie świeccy byli czymś innym ni chrześcijanami. Powracając do rozpoczętego tematu sądzę. a nie na chwałę Boga.Niczego mi jednak nie potrzeba. Lecz szafarstwo to obecnie przeobraziło się w pyszną władzę i straszliwą tyranię. wolności. temu nic nie słu y i nic na dobre nie wychodzi. mimo to jednak nie powinniśmy . prze-wrotność ta sprawiła. staliśmy się zgodnie z Trenami Jeremiasza (1. co obecnie ucho-dzą za najlepszych. Tak nam to Chrystus zastrzegł.tracąc jednocześnie praw-dziwe mięso i jego lustrzane odbicie. Obowiązki bowiem kapłanów są takie. Paweł mówi: "Tak niechaj ka dy myśli o nas jako o słu-gach Chrystusowych i o szafarzach tajemnic Bo. jako e Bóg grzeszników nie wysłu-chuje (Jan 9. które ze wszystkich chrześcijan przeniesione zostały na tych nielicznych co obecnie . sługami. Prawdą bowiem jest. ten przez chwałę kapłańską wszystko mo e u Boga poniewa to Bóg czyni o co on sam zabiega i czego sobie yczy. które przez swoją królewską potęgę włada nad wszystkim: nad śmier-cią.chrześcijanin wolny jest od wszystkiego i e jest ponad wszystkim tak. otworzył pysk .ych" (1 Kor.31).Ojcze". tote przed obliczem Boga nigdy się nie zjawia. a powinni innym słu yć usługi-waniem Słowa ku nauczaniu w wierze Chrystusowej i wolności wierzących.chocia moglibyś-my . gdy przez nasze kapłaństwo jesteśmy godni zjawić się przed Bogiem. którzy się Go boją. ale człowiekiem pospolitym. "duchowny". e przez jakiś dobry uczynek staje się sprawiedliwym. e z powy szego jasno wynika. skoro sama wiara wystarczy do zbawienia. 4.19). co jest znacznie wspanialsze od królestwa. jak to głoszą ci.

Tu bowiem będzie dana odpowiedź tym wszystkim. co powy ej wykazano. Tu nie wolno pró nować.55). jak nale y Go przyjąć i jakie będą tego owoce.nicy. ani dobrych uczynków.Nie tak.nie napełniłoby się słodyczą w miłości Chrystusowej (do której to miłości nie mo e dojść na drodze ustaw albo uczynków)? Któ mógłby mu zaszkodzić lub przerazić go? Jeśli ogarnęłaby serce świadomość grzechu lub lęk przed śmiercią.duchowymi. by ciało przez posty. ądło twoje? A ądłem. mając to. z tym tylko e tę wiarę i moc z dnia na dzień powi-nien powiększać. a do nastania ycia przyszłego. do człowie-ka zewnętrznego. to czynimy z uf-nością. gdzie musi kierować swym własnym ciałem i obcować z ludźmi. Pochłonięta jest bowiem śmierć w zwycięstwie: nie tylko Chrystusowym. Chocia . Do tego tematu odnosi się to. e przez nie uzyskuje usprawiedli-wienie. Odpowiadam: . aby mu się nie sprzeciwiało lub nie przeszkadzało tak jak z natury czyni gdy nie jest powściągane. a jego grzech nie jest ju jego grzechem. o śmierci. rozpoczynamy dopiero posu-wając powoli do przodu to. Jako wolny bowiem nic nie czyni lecz jako sługa wszystko czyni. 15. który nam daje zwycięstwo przez Pana naszego.Je eli wiara wszystko czyni i sama wystarcza do usprawiedliwienia. jak powiedziałem. Tyle wystarczy powiedzieć o wewnętrznym czło-wieku. lecz aby był On twoim i moim Chrystusem. nie lęka się ich ani się nimi nie wzrusza. chrześcijanie. e się głosi dlaczego Chry-stus przyszedł i co dał. Ale Bogu niech będą dzięki. Jezusa Chrystusa" (1 Kor. gotowe jest pokładać nadzieję w Panu i choć słyszy o tych groźnych zjawiskach. Człowiek uczy się za apostołem urągać śmierci i grzechowi. eby nie tyl-ko to był Chrystus. je eli ktoś przypuszcza. o jego wolności i naczelnej sprawiedliwości wiary.23) . aby było posłuszne człowiekowi wewnętrznemu w wierze zgodnej z nim. człowiek wewnętrzny według ducha przez wiarę całkiem wystarczająco jest usprawiedliwiony. o śmierci. gdybyśmy całkowicie i w sposób doskonały byli lu-dźmi tylko wewnętrznymi . by w nas wzbudzał to. lecz i na-szym. która nie potrzebuje ani ustaw. Wierzy bowiem. Wy ej wymienioną wiarę osiąga się tam. którzy w tym celu głoszą Chrystusa lub o Nim wykładają.po przyjęciu takiej po-ciechy .które wprawdzie ju posiadamy w tym yciu. a zamiast tego naucza o usta-wach ludzkich i o dekretach ojców. co mieć powinien. Powróćmy teraz do drugiej części. jesteś-my królami i kapłanami. jak to się dzieje. panami wszechrzeczy w Chrystusie. gdzie nale ycie naucza się o wolności chrze-ścijańskiej. a wreszcie wzgardzi tymi nieprzyjaciółmi. jak ju powy ej powiedziano. i to się Bogu podoba i jest Mu miłe. śmierci jest grzech. którzy są ura eni słowem "wiara" i tym którzy mówią: . ale oczywiście dopiero w przyszłości otrzymamy pełnię Ducha. dla czego więc są zalecane dobre uczynki? Będziemy więc pró nować i nic nie będziemy robić. 8. A przecie w obliczu sprawiedliwości Chrystusowej wszelki grzech będzie niechybnie pochłonięty ze względu na wiarę w Chrystusa. co w yciu przyszłym będzie dopełnione. co się o Nim mówi i kim się On nazywa. e chrześcijanin jest sługą wszystkiego i wszystkiemu jest podległy. Niemało ju jest takich. Do-póki yjemy w ciele. zwycię-stwo twoje? Gdzie jest. są one nawet dla niej szkodliwe. Chrześcijanin pozostaje jednak w tym śmiertelnym yciu na ziemi. ale Chrystusowym. nie tak! Rzecz wyglądałaby wprawdzie tak. czuwanie. pracę i inne umiarkowane rodzaje karności było ćwiczone i podporządkowane ducho-wi. Zobaczmy tedy.je eli się całkowicie o Chrystusie zamilczy. tam gdzie się naucza z jakiego powodu my. e cokolwiek czynimy. mocą zaś grzechu jest zakon. Nale y zaś głosić Chrystusa w tym celu. Tu z wszelką pewnością nale y dbać o to. słysząc o tym nie rado-wałoby się najgłębiej i . a to ze względu na pierwociny Ducha . aby została wzbudzona wiara w Niego tak. Wewnętrzny bowiem człowiek do Boga jest . Jakie to bowiem serce. to przez nie tak e i my zwycię amy.zwane tak przez apostoła (Rzym. jak ju dotąd o tym mówiłem. e sprawiedliwość Chrystu-sa jest jego sprawiedliwością. mówiąc: "Gdzie jest. a poprze-staniemy na wierze. Ju tutaj rozpoczynają się uczynki. Wiara w Chrystusa rodzi się i utrzymuje przez to. aby poruszyć ludzkie uczucia do litości nad Chrystusem i do oburzenia na ydów oraz inne podobne dziecinne niedorzeczności gło-szą. bezbo. którą mamy od Jezusa. co nastąpi dopiero w ostatecznym dniu zmartwychwstania.

czuwał. powinien wykonywać uczynki z wolno-ści wypływające. jak tylko z tego by zadość uczynić woli Bo ej. By zaś łatwiej pojąć to co powiedzieliśmy. której duch wiary znieść nie mo e. by cała uwaga była skierowana jedynie na wyzbycie się po ądliwości. to zaczyna Boga miło-wać. któremu we wszystkim chce być jak najochotniej posłusznym. którą wszak ju w pełni posia-dał i która te byłaby nam wszystkim przyrodzona. Nie potrzebuje on uczynków by stać się lub być sprawiedliwym. wyniszczają swoje ciało albo czynią je zgoła nieu ytecznym. Ci zaś. a więc nie dla uzyska-nia sprawiedliwości.tak samo było oczyszczone. a w członkach swoich dostrzegam inny za-kon. co go usprawiedli-wia przed Bogiem. więc z radosną ochotą zabiera się do jej tłumie-nia. Gdy bowiem dusza jest przez wiarę oczyszczona. W ten sposób człowiek na skutek wymagań swego ciała nie mo e być bezczynny. 2. przez uczynki bez wiary chcieć zostać usprawiedliwionym i dostą-pić zbawienia. który po-święca . z łaski niezasłu onej.chyba. pracował. bym przypadkiem będąc zwiastunem dla innych. z Bo ej miłości. Uczynki nale y spełniać wyłącznie z tym przekonaniem. który walczy przeciwko zakonowi uznanemu przez mój rozum i bierze mnie w niewolę zakonu grzechu" (Rzym. Inny przykład: wyświęcony biskup. jak to Paweł mówi: "Według wewnętrznego człowieka mam upodobanie w zakonie Bo ym. 5. którzy nale ą do Chrystusa Jezusa. lecz aby nie być bezczynnym i by swoje ciało zatrudnić. e jeśli tylko spełnią jak najwięcej dobrych uczynków. lecz Pan dał pracę by uprawiał raj. Tak te jest z uczynkami człowieka wierzącego. jakoby przez nie ktokolwiek miał być przed Bogiem usprawiedliwiony. objawem nieznajomości zarówno ycia chrześcijańskiego. gdzie indziej zaś: "umar-twiam ciało swoje i ujarzmiam. która dą y do tego. chce równie by wszystko .podobny.23). sam nie był odrzucony" (1 Kor. gdyby byli nie zgrzeszyli o czym powiedziane jest: "Osadził Bóg człowieka którego był stworzył w raju aby go uprawiał i strzegł" (1 Mój. aby się bezczynnie nie wałęsał.24). by ciało brać w niewolę i oczyszczać ze złych jego po ądli-wości tak. a dla okazania posłuszeństwa Bogu troszcząc się tylko o to. A to jest dowodem ogromne-go braku rozumu. Uczynki nale y spełniać nie w tym mniemaniu. gdy został on stworzony na wyobra enie Bo e. Jednak nie same uczynki są tym. nie powinny być traktowane inaczej ni byłyby trak-towane uczynki Adama i Ewy w raju oraz wszyst-kich ich synów. e nadwyrę ają swój umysł.15). Człowiek ten na gruncie swej wiary raduje się i weseli z powodu Chrystusa. do-brze im się będzie powodziło i zostaną usprawiedli-wieni . Adam zaś został stworzony przez Boga sprawiedliwym. w którym tak wielkie dobra są dla niego nagromadzo-ne. tak i dla uzyskania usprawiedliwienia nie byłaby mu po-trzebna praca ani stró owanie. do której się nie nadaje. które powinny wzrastać. prawym. ukrzy owali ciało swoje wraz z namiętnościami i ądzami" (Gal. jedynie przez wzgląd na wolę Bo ą . Była to praca najzupełniej dobrowolna. Musi spełniać wiele dobrych uczynków aby wziąć swe ciało w niewolę. aby wszystko razem z nią Boga miłowało i chwaliło. bez grzechu. Tyle bę-dzie bowiem pościł. To jest rzecz. Z tej przyczyny ka dy mo e z łatwością pouczyć siebie w jakiej mierze lub w jakim (jak powiadają) zakresie powinien swoje ciało umartwiać. gdy ona tylko stanowi o sprawiedliwości przed Bogiem. jak i wiary. nie przez uczynki wszak e. 7. Tymczasem czyniąc to napotyka w swoim ciele wolę przeciwną. hamowania. by słu yć światu i szukać tego co światowe.ądliwości ciała.27). Stąd te to jedno tylko ma zadanie. który przez swoją ofiarę jest z powrotem przeniesio-ny do raju i na nowo stworzony. 9. pielęgnował. e nie jest jeszcze w pełni odrodzony przez doskonałą wiarę i miłość. po-słu my się porównaniami.mylą się. lecz czyni je z miłości nie liczą-cej na nagrodę. aby podobać się Bogu. "Ci. Wykonywana nie z innego powodu. e uspra-wiedliwienie zyskuje się przez uczynki sądzą.zwłaszcza zaś jej własne ciało . lecz same przez się. by z radoś-cią bez liczenia na nagrodę słu ył Bogu z miłością niewymuszoną. Tego bowiem fałszywego mnie-mania nie zniesie wiara. pielęgnować. którzy mniemając.22. na ile mu się to wyda potrzebne do okiełznania rozwiązłości i po. Bywa te i tak. Uczynki człowieka chrze-ścijanina usprawiedliwionego i zbawionego przez jego wiarę.

kto jest dobrym lub złym. skoro przez wiarę jest wolny od wszelkiego zakonu i wszystko cokolwiek czyni. na podstawie swojej wiary. byłyby zaiste bezbo nymi. Jakim jest człowiek yją-cy w wierze czy w niewierze. 7. a człowiek powinien być sprawiedliwy zanim czyni dobro. Stąd więc to. yjącym w wierze lub w niewie-rze. A Paweł mówi: "Kto przystępuje do Boga musi wierzyć" (Hebr. bez liczenia na nagrodę. całko-wicie jasne jest. Ta wiara jest źródłem jego sprawiedliwych uczynków.Kto będzie chciał mieć dobre owoce musi zacząć od drzewa. zanim wykona dobry lub zły uczynek. Dobre uczynki towarzyszą dobrej osobie i od niej pochodzą. lecz niewiara. e ktoś staje się dobrym lub złym. i nie owoce rodzą drzewa. wieloma uczynkami się mozoląc. a nawet gdyby przedtem nie wierzył i nie był chrześcijaninem. Lecz nie da się tego odwró-cić. lecz nie staje się przez nie bardziej świętym lub lepszym chrześcijaninem. stan swój coraz bardziej pogarszając. W ten sposób tak e i niewierzącemu aden uczy-nek dobry nie słu y ku usprawiedliwieniu ani zbawieniu. Jak więc naj-pierw muszą być drzewa przed owocami. ani złe drzewo rodzić dobrych owoców" (Mat. z samego Bo ego miłosierdzia.jeśli dokonany w wierze. z tym lub potępio-nym nie czyni człowieka zły uczynek. To mistrz czyni dzieło takim. lecz odwrotnie: drzewa rodzą owoce. czyli osoba. dobry . co do której bardzo wielu jest w błędzie gdy piszą i nau-czają butnie o dobrych uczynkach. takim staje się człowiek. błazeńskie. przez Chrystusa w Jego Słowie. . nie pochodzi z uczyn-ków. godnie i wystarczająco człowieka usprawiedliwia. wpro-wadzając innych w błąd. ślepi wodzowie ślepych. takim jest i jego uczy-nek. swymi krocząc drogami. Popatrzmy odwrotnie. Lecz wszystko to jest w grun-cie rzeczy tylko pozór. lecz z wiary albo z niewiary. tak samo najpierw sama osoba ludzka musi być dobra lub zła. Taki chrześcijanin poświęcony przez swoją wiarę spełnia dobre uczynki. e za dobrego lub złego uchodzi się przed ludźmi na podstawie uczynków . 11. a jedno-cześnie o wierze nawet nie wspominając.jeśli dokonany w niewierze. Ogólnie biorąc. dziecinne. nie szukając adnej korzyści lub zba-wienia. tak nie czynią go sprawiedliwym. e najpierw sama substancja. rzecz zewnętrzna. 12. lecz przeciwnie drzewa według swego rodzaju wydają owoce. wszystkie jego uczynki nie miałyby wartości. Jak bowiem uczynki nie czynią człowieka wie-rzącym. jakim jest on sam.33).one decydują o uznaniu. Z łaski Bo ej będąc ju zaspokojonym i zbawionym. ani drzewa nie rosną na owocach. Chrystus mówi tak: "Nie mo e dobre drzewo rodzić złych owoców. To bowiem nale y wyłącznie do wiary. Jasne zaś jest. Podobnie ma się rzecz we wszystkich kunsztach i rzemiosłach. która czyni czło-wieka dobrym. godnymi potępienia grzechami. Ona to czyni człowieka i drzewo. szukając jedynie podobania Bo ego. to i owoc będzie zły" (Mat. a-dna z tych czynności nie miałaby znaczenia. e jakim jest uczynek. niech zaczyna nie od działania. lecz zły człowiek spełnia złe uczynki. Tak więc kto chce spełniać dobre uczynki. Człowieka dobrym czyni tylko wiara. Człowiek chrześcijanin nie potrzebuje do zbawienia adnego uczynku. Równie Chrystus powiada to samo: "Zasa-dźcie drzewo dobre.świątynię. by miało być tak. sami zawsze w błędzie. Prawdą jest zaiste. 20). czyni w sposób całkowicie wolny. lecz dobry czy zły budo-wniczy wznosi zły lub dobry dom. Nie zły czy dobry dom czyni budow-niczego złym lub dobrym. a jednak nigdy nie docho-dząc do prawdziwej sprawiedliwości. albo zasadźcie drzewo złe. Przeto prawdę zawierają te dwa zdania: dobre uczynki nie czynią człowieka dobrym. 7. czyli musi zasadzić dobro.6). zły . lecz on sam wykonuje swoje uczynki złe albo dobre. adnego zakonu. sprawuje. jak Chrystus powiada: "Po owocach pozna-cie ich" (Mat. Wiara czyni człowieka wierzącym i sprawiedliwym. Tak ma się rzecz w dzie-dzinie ludzkich uczynków. e jedynie wiara. bierzmuje chłopców lub spełnia jakąkolwiek inną ze swoich czynności. nie owoce czynią drzewa dobrymi lub złymi. e złe i potępione są tak e uczynki. lecz dobry człowiek spełnia dobre uczynki. adne dzieło nie czyni twórcy takim jakim ono samo jest. a owoce rosną na drzewach. Zawsze jest więc tak. jak gdyby chciał powiedzieć: . wszyst-kie one byłyby niedorzeczne. ale gdyby nie był przedtem wyświęconym biskupem. lecz od wiary. Złe uczynki nie czynią człowieka złym. nie zostaje wyświęcony na biskupa przez same te czynności. to nie uczynki czynią człowieka złym lub dobrym. jak byśmy przez nie dostępowali usprawiedliwienia. jest dobra przed spełnie-niem dobrych uczynków. Skoro zaś uczynki nikogo nie usprawiedliwiają. to i owoc będzie dobry.18).

diabelskie.17). to bez wątpienia są to nauki oszukańcze. daremnie się ich naucza. Dlatego cho-cia jest rzeczą dobrą kazać i pisać o pokucie. owej przewrotnej myśli o poszukiwaniu na ich drodze sprawiedliwości. przez wiarę w obietnicę Bo ą doznaje pociechy i zostaje podniesiony. Kto zatem nie chce razem z tymi ślepymi błą-dzić. Człowiek. Nale y bowiem głosić nie jedną tylko. Paweł powiada: "Mający wprawdzie pozór pobo -ności. jednak e jeśli się na tym poprzestaje i nie dochodzi do głoszenia samej wiary. dopóki nie przyjdzie wiara. zwodzące i gubiące na zawsze niezliczonych ludzi. 3. w jaki sposób zostaje on usprawiedliwiony. Nie mo e go bowiem nie być u świętych robotników dopóty. Wydobywać ze skarbca nowe i stare rzeczy. lecz dodał te słowo wiary. 10. musi patrzeć dalej ani eli na uczynki. owszem . ale obie części Słowa Bo ego. a nigdy nie mogący dojść do poznania prawdy" (2 Tym. która jedynie jest zdolna przez wiarę usprawiedliwić i zba-wić.y dobre uczynki odrzucić albo przyjąć i jaką zasadą się kierować. Istnieją wprawdzie dotąd liczni kaznodzieje pokuty i łaski lecz nie wyjaśniają oni zakonu Bo ego ani obietnicy z tą myślą ani w tym duchu. poni aniem a nie wywy szaniem. który groźbami zakonu Bo ego czy lękiem przed nim został upokorzony i doprowadzony do poznania siebie. ale rankiem wesele".7). lecz wiara czy łaska z obietnicy Bo ej. jakich my dokonaliśmy. Przeto powinno się głosić Słowo łaski i obietnicę odpuszczenia dla nauczania i ustanowienia wiary bo bez tego daremnie się spełnia zakon z jego przykazaniami. Wykonujący je oszukują i siebie samych i innych. nakładają one ju przymus i razem z wiarą tłumią wolność. skutkiem czego na pozór tylko są one dobre. co wię-cej . ale zbawia nas jako wierzących według miłosierdzia Swego. braki natury (tak jak to czynili bezbo ni nauczyciele) stanowi to zło nie do naprawienia. strącaniem do piekieł a nie wyprowadzeniem z nich.na się było dowiedzieć skąd pochodzi pokuta a skąd łaska. Słowo zakonu nale y wydobywać aby ludzi przerazić doprowadzając do poznania ich grzechów. po-wiadając: "Przybli yło się królestwo niebieskie" (Mat. zawsze się uczą-cy. z jakiego powodu nale. przyka-zania lub nauki o uczynkach. Mniemanie to i przewrotne poleganie na uczyn-kach jest nieuniknione tam. Lecz nie nale y na tym poprzestać: byłoby to bowiem tylko zranieniem a nie zawiązaniem rany. gdzie nie ma szczerej wiary. Albowiem Chrystus przez Jana mówił nie tylko: "Czyńcie pokutę". fałszywym przeświadczeniu i będzie się przez nie usprawiedliwionym. Pokuta bowiem wywodzi się z zakonu Bo ego. uwłaczają łasce Bo ej. czego uczynki nie są w stanie dokonać. aczko-lwiek w bezbo nym urojeniu przez tę naszą głupotę do tego pretendują: w ten sposób gwałtownie wdzie-rają się w zakres łaski Boga. Tak mówi (Psalm 30. lecz przez Słowo Bo e (to znaczy przez obietnicę Jego łaski) i przez wiarę zostaje usprawiedliwiony i zba-wiony dla ugruntowania chwały majestatu Bo ego. lecz z powodu tego bezbo nego dodatkowego mniemania.6): "Wieczorem bywa plącz. w rzeczywistości zaś dobre nie są. przebijaniem a nie uzdrawianiem. Powinien odwróci-wszy uwagę od uczynków patrzeć na człowieka i na to. Je eli się bowiem gromadzi dobre uczynki ku usprawiedliwieniu i spełnia się je w tym przewrotnym. zadośćuczynieniu. spo-wiedzi. Nie odrzucamy tedy dobrych uczynków. e jest to mniemanie identyczne z najświętszą wolą Bo ą. skruchą. są jak wilki drapie ne w owczej szacie.O nich to św. . Natura sama z siebie nie tylko nie mo e go usunąć. Teraz ju łatwo poznać. aby mo. ale wyrzekający się jej mocy. zarówno słowo zakonu jak i słowo łaski.5. lecz tak e przekonać się o jego przewrotności.przy-znaje. przez Słowo swojej łaski. a słuchanie przez Słowo Chrystusowe" (Rzym.jak najbardziej je przyjmujemy i ich uczymy. a gdy jeszcze przyłączy się przyzwycza-jenie zasilające i popierające te niedociągnięcia. Nie będąc bowiem wolne. a stąd zawrócić ich do pokuty i lepszego sposobu ycia. gdy nie z powodu ich samych je potępiamy. Wsku-tek owego dodatkowego przeświadczenia ju nie są dobre. pokutą i wszystkimi innymi rzeczami. Mia-nowicie nie przez uczynki ani przykazania. zabijaniem a nie o ywianiem. naruszając Jego chwa-łę. 4. a raczej prawdziwie godne potępienia. aby zrozumieć nauki na temat dobrych uczynków. która zbawia nas nie na podstawie uczynków spra-wiedliwości.7). która je obali i zawładnie sercem. jak czytamy: "wiara jest ze słuchania.

aby słu yć innym. abyśmy dzięki niemu mogli pracować. by człowiek w tym yciu był bezczynny i nie spełniał uczynków wobec swoich bliźnich. pisze: "Jeśli tedy jakaś zachęta jest w Chrystusie. 14. dla Pana umieramy" (Rzym. Słowa te przenieśli na naturę Boską i ludzką. Apostoł mógłby rzec: . który chocia był w po-staci Bo ej. którymi słu y bliźniemu swemu z dobrowolnej yczliwości. "sposób ycia". To słowo zaś apo-stolskie najbardziej dla nas zbawienne zaciemnili ci. Musi bowiem rozmawiać. ani te nie czyńcie nic dla pró nej chwały. mówiąc: "Takiego bądźcie względem siebie usposobienia. 4. adnej mocy nad nami Jezus sobie nie przypisywał. który jest w potrzebie. abyście jed-ną byli o ywieni myślą i jednakową mając miłość jednomyślnie na jedno się zgadzali. wza-jemnie o siebie troskliwymi i pracowitymi. jakie wykonywać powinien wierzący wobec swego bliźniego. e apostoł ujmuje ycie chrześci-jan w taką regułę. Przeto we wszystkich uczynkach powinien podzielać ten po-gląd.byś-my siebie sami utrzymywali. i to do śmierci krzy owej" (Filip. nie pysznił się tym jednak. który jest w potrzebie". tak jak mówi Paweł: "Nikt z nas dla siebie nie yje i nikt dla siebie nie umiera. abyśmy rękami pracowali (Efez. co przez tę postać sługi uzyskał. Jedni drugich brzemiona nosząc. Nie wywołujcie waśni. tak jak Chrystus na podobieństwo ludzi stworzony. a jeśli umieramy. nie upierał się zachłannie przy tym. jakaś wspól-nota Ducha. uni ył sa-mego siebie i był posłuszny a do śmierci. Jednak wszystko to uczynił ze względu na nas. obcować z bliźnimi. jakie było w Chrystusie Jezusie. 2. lecz wyparł się samego sie-bie. był podob-ny do wszystkich innych ludzi z postawy. podczas gdy Paweł to miał na myśli. Zmierzać jedynie do tego. 2. lecz zachować je na wspieranie potrzebujących. dla Pana yjemy.Tyle wystarczy powiedzieć o uczynkach w ogóle. mając przed oczyma jedynie potrzeby. Po to bowiem swe ciało ujarzmia. lecz w pokorze niech jeden drugiego uznaje za wy -szego od siebie. Niech ka dy baczy nie tylko na to co jemu nale y. taka jest miara prawdziwie skuteczna przez miłość.7). lecz yje te dla wszystkich ludzi na ziemi. a nawet właściwie tylko dla innych yje. a okazawszy się z postawy człowiekiem. powiada jednak: . chętnie. Widzimy tu jasno. które chrześcijanin wykonuje wobec własnego ciała. W ogó-le całe ycie powinno być nakierowane na drugiego człowieka. i pra-cując. dopełnijcie radości mojej. Tak więc gdy Paweł pouczał Filipian jak bogatymi uczyniła ich wiara w Chrystusa. Na ostatek powiemy o uczynkach. ze względu na swój sposób ycia uwa any za człowieka obcującego z ludźmi. e Chrystus pełen będąc postaci Bo ej i obfitujący we wszystkie dobra tak. Albowiem chrześcijańska to rzecz troska o zdrowie cielesne. i by ponad brzegi przelewały się wszystkie inne uczynki. aby nam słu yć. dorabiać się mienia. nie dla siebie. w której słu y się drugiemu bezinteresow-nie. pomagać we wszystkim cokolwiek czyni. kiedy to ka dy a przez wiarę swoją tak obfituje.28) by móc dawać temu. "podobny ludziom". aby naszą własnością stało się wszystko. Przeto nie mo e się zdarzyć tak. umierając. ale i na to co innym" (Filip. i adnego uczynku. chocia według prawa mógłby był to uczynić. świadczyć usługi. opływając przy tym w pełnię i dostatek wiary. działając. cierpiąc. Jednak adnego z tych uczynków człowiek nie potrzebuje do sprawiedliwości i zbawienia. był człowiekiem jak gdyby tego wszystkiego mu brakowało i jakby adnej z właściwości Bo ej nie posiadał. w której wszy-stko otrzymali. jakaś pociecha miłości. bo jeśli yjemy. ani po-nad nas się nie wynosił.1-4). aby mógł szerzej i swobodniej innym słu yć. Tak bowiem nakazuje apostoł. którzy zupełnie nie zrozumieli słów apostoła: "po-stać Bo a". postąpił tak. to znaczy z radością i miłością podejmująca dzieło najbardziej dobrowolnej niewoli. przyjął postać sługi i stał się podobny ludziom."aby dać temu. z zachowa-nia. wtedy staniemy się Synami Bo ymi.5-8). . aby wszystkie nasze uczynki układały się na korzyść drugich. Człowiek bowiem nie dla siebie tylko yje w owym śmiertelnym ciele aby w nim działać. "postać sługi". adnego uczucia Mu nie brakowało aby móc być sprawiedliwym i zbawionym (miał bowiem to wszystko zaraz od samego po-czątku istnienia). a zarazem o tych. wypełniając w ten spo-sób zakon Chrystusowy . Lecz przeciwnie.takie oto jest prawdziwe chrześcijańskie ycie. wygody i korzyści bliźniego. aby być równym Bogu. W tym celu podaje za wzór Chrystusa. W ten sposób członek silny słu yć będzie członkowi słabemu.

Tak postępuje te Syn. chętnie. sługami bliźnich. Powinien on myśleć wtedy tak: . poniewa przez wiarę opływam we wszyst-kie dobra w Chrystusie. My sami zu-pełnie nie znamy naszego imienia: dlaczego jesteś-my chrześcijanami? Dlaczego chrześcijanami się na-zywamy? Zapewne nazywamy się tak od Chrystusa. zarazem jednak słu ącego wszystkim. powinien być zadowolony z tego Bo ego kształtu jaki otrzymał przez wiarę. czy zobowią e nią sobie kogoś do wdzięczności. Apostoł Pa-weł mówi: "A o ile yję w ciele. Dla tych zaś.20). to znaczy. radosnymi. sprawiedliwość i zbawienie do niego nale y. to znaczy. przeto tak jak Ojciec Niebiański przyszedł nam z pomocą w Chrystusie za darmo. . To ycie bowiem. Któ więc mo e pojąć bogactwo i chwałę chrze-ścijańskiego ycia? ycia. czyni ją miłą i udziela jej wszystkiego co ma Chrystus. W sposób jak najbar-dziej wolny i jak najochotniej rozporządza sobą i swoją własnością nie oglądając się czy ją utraci u niewdzięcznych. którzy nie mają tego co przez Chrystusa zostało im darowane.ycie to dzisiaj w całym świecie jest nieznane. śmierci i piekła. a Chrystus we wszystkim ten sam. nie inaczej jak z bezinteresowną radością. z czystego. nie dla innych względów jak tylko ze względu na Bo e upodobanie. ani nie posądza kogoś o wdzię-czność lub niewdzięczność. pomagać swojemu bliźniemu. samą jego osobę zachowuje. odnosić się doń tak. tak i my wobec Boga byliśmy w potrzebie. potępionemu człowiekowi bez wszelakiej zasługi. aby sobie zobowiązać ludzi. abyśmy byli sobie nawzajem Chrystu-sami. szczodrym dawcy tak wielkich rzeczy. Chocia w ten sposób wolny jest od wszelkich uczynków. Gdy jeden dla drugie-go nawzajem stajemy się Chrystusem. Po-stępują oni drogą uczynków. Chrystus daremnie się narodził. e Mu jest mile i zgodne z Jego upodobaniem? Oddaję więc siebie mojemu bliźniemu jak Chrystus oddał się mnie nie zamierzając czynić w tym yciu coko-lwiek innego. Pozbawieni byliśmy jego miłosierdzia. Bez liczenia na odpłatę.9) w sercach naszych przez Ducha rozlana zostaje miłość. nie nieobecnego w nas. Podo-bnie więc jak bliźni nasz znajduje się w potrzebie i pozbawiony jest tego co my mamy w obfitości.niestety . a z miłości radosny. dobrowolnym wysiłkiem nie uczynił wszystkiego o czym wiem. podobnie jak jego głowa . przyjmować postać sługi. to yję w wierze Syna Bo ego" (Gal. Tak to z wiary wypływa miłość i radość w Panu.Chrystus. zy-sku lub straty. radośnie. wszak chrześcijanin nie dą y do tego. zaraz jak mówi Paweł (Rzym. a jednak nie mniej i panami wszystkiego. nie jest głoszone ani poszukiwane. Atoli teraz przy pomocy nauk ludzkich poucza się nas tylko jak szu-kać zasług. 9. która czyni nas wolnymi. z całego serca.Oto mnie niegodnemu. i nie ma adnego powodu do niewdzięczności. wolny umysł do dobro-wolnej słu by bliźniemu tak. Dla swego sposobu ycia być uznany za człowieka. korzystną i zba-wienną. e je eli poznajemy jak bardzo wielkie i cenne jest to co zostało nam dane. lecz w nas zamieszkującego. tote nigdy nie dojdą do odczucia wartości i znaczenia tych rzeczy. rozdzielając wszystkim wszystko i obficie i jak najszczodrzej. niezasłu onego miłosierdzia dał mój Bóg w Chrystusie wszelkie bo-gactwo sprawiedliwości i zbawienia. jednak powinien znowu w tej wolności wyzbywać się samego siebie. chętny. która wierzy e tak się rzecz ma. 2. a oprócz tego (jak ju mówiłem) powinien samą tę wiarę rozwijać. jak Bóg przez Chry-stusa do niego się odniósł. dla wszystkich po ytecznego. ycia. które wszystko mo e. a eby doszła do postaci doskonałej. tak i my powinniśmy za darmo przycho-dzić z pomocą bliźniemu naszemu poprzez uczynki cielesne. Widzisz więc.Tak to chrześcijanin. nie odczuwa adnej potrzeby. który mnie nieocenionymi bogactwami obsy-pał. lecz . rozkoszując się nią przez Chrystusa w Bogu. chwały czy nagany. abyśmy byli prawdziwie chrześcijanami. gdy weń wierzymy. a eby nie bra-kowało mi ju nic innego prócz wiary. Czemu bym więc dla takiego Ojca. ka ąc swojemu słońcu wschodzić nad dobrymi i nad złymi. pomna ać. które jest panem grzechu. wszystko ma. ani nie czyni ró nicy między przyjaciółmi. czyniąc bliź-niemu tak jak Chrystus nam czyni. wszechmocnymi wykonawcami i zwycięzcami wszystkich utrapień. słu yć. we wszystkim posłusz-nego. jak tylko to w czym widzieć będę dla mojego bliźniego rzecz potrzebną. Tak bowiem Ojciec jego czyni. stając się jeden dla drugiego poniekąd Chrystusem. przez wiarę swoją całkowicie napełniony.

1. rozmawiał z Piotrem. którym potrzebne było opanowa-nie swego ciała.1). które zaleca Paweł (Rzym. w wolności ducha słu yli innym i zwierzchności. Dokonane są one w stanie wolności. na które niektórzy głupi pasterze taki nacisk kładą. sprzeciwił się i nie pozwolił obrze-zać Tytusa (Gal. tak znów nie chciał aby zatwardziali "zwolennicy sprawiedli-wości z uczynków" obra ali wolność wypływającą z wiary lub nią pogardzali. gdy wzgardziwszy wolnością wypływającą z wiary. e obrzezanie jest potrzebne do us-prawiedliwienia. gotowi do wszelkiego uczynku dobre-go.3) nie dlatego. aby tylko innym ulegać według ich woli z miłości bezinteresownej. dla wzbu-dzenia posłuszeństwa u innych i dania im przykładu. Prawdziwie wolny chrześcijanin tak zaś będzie mówił: . Przykład ten doskonale odnosi się do sytuacji. zarzuć wędkę i weź pierwszą złowioną rybę. W równie więc małym stopniu ten uczynek był potrzebny lub przy-datny Chrystusowi do usprawiedliwienia. powinniśmy wszystko czynić ze względu na innych w sposób dobrowolny i radośnie. 16. 2. 17. tego co od nas pochodzi. chocia nie są nimi w adnej mierze. czy synowie królewscy nie są wolni od podatków. Z tą samą gorliwością. do czasu oszczędzając słabych. z łatwością mógłby bez adnego niebezpieczeństwa poruszać się wśród nielicznych poleceń. czynił . by wszystkich nawrócić do wolności wiary. gdy uczniowie domagali się od Niego drachmy. i by w pró nej ufności nie mniemano. jakby były one potrzebne do sprawiedliwości i zbawienia. kościoła. jakoby potrzebne mu było to obrzezanie do sprawiedliwości. e przez same uczynki ktoś jest usprawiedliwiony. a jednak do-browolnie się poddaje i płaci podatek. ani nie potrzebowała oczyszczenia. Przykład takiej wiary dala przed wszystkimi in-nymi tak e błogosławiona dziewica. aby słabych w wierze podpierać. powinniśmy i my postępować. którzy są Jego dziećmi swoich wolnymi synami królewskimi. Przeciwnie zaś. dokonywała oczyszczenia według zakonu Moj eszowego zwyczajem wszyst-kich kobiet. którzy jeszcze nie zdołali pojąć wolności wypływającej z wiary. stanu jedynie w tym celu. lecz upartym i zatwardziałym nauczycielom uczynków powinniśmy stanowczo się przeciwstawiać. kazał mu jednak pójść nad morze. kapłanów. aby byli poddani zwierzchności. jak to ju mówiłem. Tytus 3. tego zabierz i daj im za mnie i za siebie" (Mat. Tak. Takimi są te te uczynki. z Chrystusa natomiast uczyniliśmy wyłącznie dozorcę o wiele bardziej surowego ni Moj esz. co nale y jedynie do wiary. chocia zakon taki nie obowiązywał jej. i z miłości bezinteresownej byli po-słuszni ich woli. a zawsze sta-wiając opór upartym i zatwardziałym.3). a znajdziesz stater. mówiąc: "Ale ebyśmy ich nie zgorszyli. 14. przykazań papie y. więc do czasu ustępował przed ich wolą. dobrowolnie.1). gdy (jak to czytamy u Łukasza 2. biskupów. 13. Święty Paweł obrzezał zaś swego ucznia Tymo-teusza (Dz. modlił się. o czym obszerniej będziemy mówili ni ej. tego je-dnak przestrzegając zawsze z największą dbałością.22). którym niczego nie brak. gdzie Chrystus nazywa siebie i tych. to jednak chęt-nie z dobrowolnego umiłowania podporządkowała się mu. nazywając je przykazaniami kościoła. ma zasługę lub zostaje zbawiony. a Piotr to po-twierdził.Będę pościł. urzędników. będąc wszystkie od usprawiedliwienia później-sze. nie dlatego by przez to byli usprawiedliwieni (skoro ju są sprawiedliwymi przez wiarę). kroczył więc drogą pośre-dnią. jak bowiem chciał. Ap. zakonów. czyli zba-wienia. Nasze uczynki powinny być spełnione: nic dla zyskania usprawie-dliwienia. aby ich nie obrazić albo nie okazać im wzgardy. jak naucza Paweł (Rzym. idź nad morze. lecz by słabych w wierze ydów. Następnie. klasztorów. Takimi miały być uczynki wszyst-kich zakonów. Nie została więc usprawiedliwiona przez ten uczynek. by przez nie ćwiczyć się nie w sprawiedli-wości lecz w podporządkowywaniu swego ciała dla przykładu innym.27). upodabniając się w tym do wszystkich in-nych kobiet. Jeśliby ktoś posiadał tę umiejętność. nie urazić lub nie okazać im wzgardy. lecz jasno ju sprawiedliwa dokonała go bezinteresownie. obsta-wali przy tym. skoro będąc ju przedtem usprawiedliwie-ni przez wiarę. lecz by przez nie.nagród. Podobnie jak wszystkie Jego uczynki i uczynki Jego wyznawców przyczyniają się do usprawiedliwie-nia. aby czyjaś słabość nie została ura ona lub wzgardzona. otwórz jej py-szczek. aby ka dy sprawiał uczynki swego zawodu. Tak e Chrystus.

pościć lub coś w kościele jak to nazywają . jak i moją sprawiedliwość powinienem poło yć przed Bogiem dla zakrycia i przebłagania grzechów bliźniego. z powodu mnie został poddany zakonowi. lecz dawaj to co dajesz w sposób dobrotliwy i bezinteresownie. Jemu wszak to nie było w ogóle potrzebne.e w tym wszystkim nie szuka się niczego innego. e mi to jest potrzebne do sprawiedliwości czy zbawienia. A chocia tyrani domagając się spełniania tych poleceń wyrządzają gwałt i krzywdę. ani chrześcijański. biskupowi. czyniąc nasze ser-ca wolnymi od wszystkich grzechów. od przepisów i przykazań. lecz e przez to daję przykład uległości papie owi. aby inni przez ciebie i przez twoją dobroć wzrastali.51). . która jak widzisz jest duchowa i prawdziwa. doskonałą orientację co do wszystkich uczynków. przez zachwalanie ich.chrześcijaninem. gdy mniema się. Przyjmę je na siebie i tak nimi się utrudzę i usłu ę. A z nas spływają one na tych. to nie jest dobry. czym my jesteśmy. którzy ich potrzebują tak. w jakim niebo przewy sza ziemię.5). jak tylko własnej korzyści. Taką bowiem jest prawdzi-wa miłość i zdrowa reguła chrześcijańskiego ycia. Amen. pozostawiając jednak zawsze w Bogu i w Jego miłości. Ja zaś taką daję ci radę: je eli zechcesz nieco się pomodlić. w przeciwnym razie nie jest chrześci-janinem. czy wieczne j. to Chrystus mówi: "Zaprawdę powiadam wam. nigdy zaś nie nauczają wiary. gdy masz ich obfitość dla siebie przez swoją wiarę. jakby to były moje własne grzechy.powtarzam . spełnienie ich nie przyniesie szkody. Jest zaś ono prawdziwe i szczere tam. temu czy tamtemu urzędnikowi lub mojemu bliźniemu.do bliźniego. społeczeństwu. ale nie dlatego. Tak przecie Chrystus dla nas uczynił. dlatego tak czynię i zniosę to wszystko. co jest wynikiem nieznajomości wiary ani wolności chrześcijańskiej. e chrześcijańskimi są dzisiaj nieliczne tylko albo i adne zakony. tak jak nie są takimi ani posty. dopóki nie obraca się przeciwko Bogu. 1. w której Bóg ciebie wszystkim obdarzył? Otó ta reguła obowiązuje . lecz yje w Chrystusie i w swym bliźnim. Wyrządzasz bowiem krzywdę swojej wierze. ani szczególne modlitwy do niektórych świętych. urzędy kościelne.dobra. Nieznajomość tę i stłumienie wolności bardzo wielu zupełnie ślepych pasterzy parali uje. 13. W Chrystusie yje on przez wiarę. by go spełniać dla okiełznania ciała lub dla okazania uległości bliźniemu (byle by tylko nie ądał czegoś przeciwko Bogu). czy to przez uczucia. e nie szuka ona swego (1 Kor. ustaw i dowiedzieć się którzy pasterze są ślepi i głupi. aby ka dy przywdział na siebie postać swego bliźniego. Przewy -sza zaś ona wszystkie inne wolności zewnętrzne w tym stopniu.zafundować. Stąd apostoł przypisuje miłości tę zaletę. obfitsze ni trzeba do okiełznania ciała. i zarówno moją wiarę. która jedynie wszy-stko ci daje. i mieli się dobrze. Na có ci bowiem twoje dobre uczynki. a którzy prawdziwi i do-brzy. Paweł mówi: "Zakon nie jest ustano-wiony dla sprawiedliwego" (1 Tym.to i tamto. przez zalecanie swoich odpu-stów. które mamy od Boga. Dobra te spływały i spły-wają na nas z Chrystusa. e przez to oczyszczone zostają nasze grzechy i osiągnięte zosta-je nasze zbawienie. aby wzrastała uprawiana czy to przez uczynki. aby stały się wspólne. jak gdyby sam był na jego miejscu. ołtarze. Wolność tę zaś Chrystus pozwala nam i zrozumieć i zachować. dlatego o nią jedynie dbać nale y. przez miłość zaś zni a się poni ej siebie . W ten sposób całkowicie zostaje stłumiona wolność chrześcijańska. Taki przeto wniosek wyciągamy: e chrześcijanin nie yje sam w sobie. klasztory. Chrystus uczynił i zniósł przecie dla mnie o wiele więcej. Gdy jeśli jakiś uczynek nie jest zalecany wy-łącznie po to. który naszą postać przy-wdział na siebie. co jest zalecane przez ludzi. W ten sposób będziesz prawdziwie dobrym człowie-kiem . Na podstawie tego wszystkiego ka dy będzie mógł zdobyć pewny sąd. w bliź-nim przez miłość.czy doczesnej. strze się czynić to w celu zgotowania sobie jakiejś korzyści . jakby to On był tym. Lękam się . Przez wiarę zostaje porwany w górę. ujrzycie niebo otwarte i aniołów Bo ych wstępujących i zstępują-cych na Syna Człowieczego" (Jan 1. choć nie był pod zakonem. gdzie jest prawdziwa i szczera wiara. zachowując się tak. Tyle wystarczy powiedzieć o wolności. spływały z jednego na drugiego.9). Zachęca-jąc i pobudzając lud do tych czynności kościelnych. Tote lękam się wielce. ponad siebie. do Boga.

W ten bowiem sposób i Paweł nie chciał by Tytus został . 10. jesteśmy w uczynkach i ceremoniach. O nich to nale y rzec: "Zostawcie ich. którzy usilnie zabiegają o swoje zbawienie przez samo przestrzeganie i honorowanie obrzędów. "Królestwo moje nie jest z tego świata" (Jan 18. lecz swoje ceremonie mają stale na ustach. którzy pomijają ceremonie i ganią je nie z pobo no-ści lecz z samej tylko pogardy apostoł przywołuje do porządku gdy poucza by nie pogardzać: tych bo-wiem wiedza nadyma. Widzisz tu. e działamy. I jedni i drudzy zarówno są winni.36). e usprawiedliwie-nie zyskuje się przez uczynki. zawsze mając na ustach zalecenia kościoła i ojców. jak gdyby chrześcijanami byli przez to. ani w lewo. czynić odwrotnie ni oni. Tych upartych. Tych innych natomiast.Na koniec. z tak wielkim niepokojem dręczą się tymi błahymi i niepotrzebnymi rzeczami. który nie je.3) i: "A o ile teraz yję w ciele. 14. zatwardziałych ceremonialistów. aczkolwiek nie nale y z tego powodu uczynkami pogardzać ani ich zaniechać. Nie powiedział On jednak: . A tak to. ani nie śmie brakować uczynków. e sprawiedliwość polega nie na uczynkach. dodać nale y oczywiście. Takim ludziom nale y się przeciwstawiać.Królestwo moje nie jest tu. yjemy. to znaczy od głupiego urojenia. Paweł zaś powiada: "Chocia w ciele yjemy. jak gdyby zbawieni byli przez to. aby ten ich bezbo ny pogląd nie zmylił wielu. lecz sami nie przykładają się do tego.3). e jest bardzo wielu takich. którzy najlep-sze nawet słowo do nich skierowane przekręcają fał-szywie je tłumacząc. które uwa ają oni za naj-większe grzechy. e w ustalone dni po-szczą lub powstrzymują się od spo ywania mięsa. i tych. nale y traktować ich postępowanie stanow-czo jako gorszące. którzy jak głuche mije nie chcą słyszeć o prawdzie wolno-ści.20). poucza by tamtych nie osądzali. to yję w wierze w Syna Bo ego" (Gal. Jest rzeczą przydatną spo ywać mięso i łamać posty na ich oczach i wedle wolności wiary inne jeszcze rzeczy czynić. e ich zaniecha i gardzi nimi. Ślepi są przewodnikami ślepych" (Mat. Przez wiarę w Chrystusa nie jesteśmy wszak uwolnieni od uczynków lecz od liczenia na uczynki. 15. który je niechaj nie pogardza tym.14). lecz przez wiarę w Syna Bo ego. ze względu na tych. Tak przeto na tym świecie jesteśmy pod przymusem konieczności ycia w ciele. co rozstrzyga o szczerości naszej wiary. albo zwyczajowe mo-dlitwy pomijają z zadartym nosem wyśmiewając przykazania ludzkie. 2. tradycje i postanowienia ludzkie. choć oczywiście ani nie mo e. podobnie jak nie mo emy obejść się bez pokarmu i napoju i całe-go tego funkcjonowania śmiertelnego ciała. czyli w tym świecie. Dlatego chrześcijanin powinien iść drogą pośred-nią i mieć na względzie dwa rodzaje ludzi. uparcie przy nich obstają i zalecają je władczo jako środki usprawiedliwiające. sprawia konieczność tego ycia i tro-ski o panowanie nad ciałem.teraz wszystko im wolno i chcą uchodzić za wolnych chrześcijan jedynie dlatego. O ile słuszniej apostoł Paweł naucza. gdy zaniedbawszy rzeczy powa niejsze. czyni je prawymi i ocala. jednak. które po-ucza abyśmy nie zboczyli ani w prawo. lecz sprawiedliwość na-sza z niego się nie wywodzi. powiada Chrystus. który je" (Rzym. lub zmawiają określone modlitwy. Dlatego tu trzeba słuchać Pisma.e nie na uczynkach opiera się nasza sprawiedli-wość. pozostawiając wiarę na uboczu i w zaniedbaniu (takimi te byli ydzi. by kro-czyć drogą pośrednią i potępia obie skrajności powiadając: "Ten. do zbawie-nia konieczne. upar-tych. nie walczymy cielesnym orę em" (2 Kor. lecz stosowali się do słusznych nakazów Pana. e w pogardzie mają i odrzucają ceremonie. wówczas oni spo ywają mięso. nie chcąc zrozumieć jak nale y dobrze czynić). Myślą . a który nie je niech nie osądza tego. e z oddaniem spełnia uczynki i cere-monialne obrzędy. którzy słysząc o tej wolno-ści wypływającej z wiary wnet przemieniają ją w sposobność do cielesnego wy ycia się. które rozweselają serce. gdy ani jedni ani drudzy nawzajem nie przestrzegają budującej miłości. ale na wierze. Przeciwko nim bardzo zawzięcie występują z drugiej strony ci. Przez nią poznajemy. tak te nikt nie zostanie poczyta-ny za sprawiedliwego jedynie z tej przyczyny. pozostawiając na uboczu pozo-stałe elementy religii chrześcijańskiej. e w ustalonych dniach poszczą lub gdy inni poszczą. jednak nie przez to wszystko jesteśmy sprawiedliwymi. Jak bowiem nikt nie jest sprawie-dliwy dlatego. Wiara bowiem uwal-nia nasze sumienia.

"ale źle jest dla człowieka. Gdy więc ycie to nie mo e się obejść bez obrzę-dów i uczynków a ponadto burzliwy i nieobyty jesz-cze wiek młodzieńczy powinno się okiełznać tymi pętami i powstrzymywać. aby w tym wszystkim tak kierował ludem Chrystusowym i nauczał go tak. by nie zrodził się w nim pogląd albo gorzki korzeń. Ka dy zaś powinien ciało swe poskramiać takimi samymi ćwiczeniami. który jedząc daje zgorszenie" (Rzym. dopóki nie zostaną one wyjaśnione. gdy nie mieli adnego prawa by je stanowić.14). czystość w rozkoszach. Nie da się zaś tego uniknąć tam gdzie przemilcza się wiarę. będący jeszcze w wieku burzliwym muszą być trzymani i kiełznani w elaznych nawet więzach obrzędów.20)."zgarnąć ogień do swojego zanadrza.1). od których to powinni byli zo-stać uwolnieni i uzdrowieni za pomocą nauki o wie-rze i wolności. A jednak. Tak mówi apostoł: "Przeto je eli pokarm mój gorszy brata mego. W ostatecznym więc wyniku: Jak ubóstwo wypróbowuje się w bogactwie. abyś wolności tej przed słabymi nie wykorzystywał. 12. e nie ma niczego. bywać na ucztach. przestrzegając postów i innych rzeczy.22). 14. którym liczni zostaną zara eni. aby ich nie urazić i nale y okazać pobła anie dla ich słabości dopóki nie zostaną dokładnie pou-czeni. to znaczy w niebezpieczeństwach. e niezliczone ilości dusz uwikławszy się w te sidła . lecz w obronie owiec. Sal.obrzezany (Gal. uczyń to po kryjomu. którzy jeszcze nie potrafią choćby i chcieli pojąć owej wolności.4). 12. która nikogo nie obra a.3). który ci bezbo ni tyrani trzymają w nie-woli przy pomocy ustaw. A jeśli będziesz chciał wykorzystać swoją wolność.zostały zaprowadzone do piekła. by niedowa ony ich umysł przez występ-ki nie pędził na łeb na szyję. tak i ludzie nieobyci. 14. wypływającej z wiary. Tego wymaga miłość. lecz zarazem wespół ze słabymi będziesz ich przestrzegał by nie zostali oni zgorszeni a sami poznają tyraństwo i zrozumieją swoją wolność. nale y unikać ich zgorszenia. by jego sumienie i wiara owego ludu nie zostały dotknięte.13) i znowu: "Wiem i jestem przekonanym w Panu Jezusie. e w sabat rwali kłosy (Mat. gdy owi zwolennicy ce-remonii domagali się tego.a niebezpieczne jest dla ich dobra aby się między niańkami obracały gdy dorosną. doznawać zaszczytów i rozkoszy. które oni uwa ają za potrze-bne. jak trzeba uczestniczyć w bogactwach. a naucza się tylko usta-nowień ludzkich. oddawać się interesom. bezbo ne dla dusz tradycje naszych kapła-nów i poglądy oficjalnych teologów. a jego odzienie się nie spali?" (Przyp. kto je za nieczyste uwa a" (Rzym. lecz wszystkiemu słu y. nie będę jadł mięsa na wieki" (l Kor. Przed tyranami zaś i upartymi korzystaj z niej stale dla okazania im wszystkim pogardy. tak te i Chrystus bronił apostołów. 2. e ustawy ich są niczym wobec sprawiedliwo-ści. Nie z własnej bowiem winy są oni słabi. 14. w czym mo esz poznać antychrysta. "Czy mo e kto" . 14. by utraciwszy wiarę nie zarazili się poglądem. Tak tedy. tak trzeba te uczestniczyć w obrzędach. tak sprawiedliwość wy-pływającą z wiary wypróbowuje się w obrzędach. nieświadomi i słabi w wierze (jak ich nazywa apostoł w Rzym. jakoby przez uczynki mo na było zyskać usprawiedliwienie co przychodzi z łatwością i bardzo wielu zara a. wstrzemięźliwość w biesia-dach. nale y jednak oszczędzać bojaźliwego tłumu.aby nie zginęły . skoro nie podkreśla się zarazem moc-no znaczenia wiary. 6. co by samo w sobie było nieczyste. jak i Paweł mówi: "Własne przekonanie zachowaj dla siebie przed Bogiem" (Rzym. pokorę w zaszczytach. ale z winy swych pasterzy.27). Strze się jednak. Ju Paweł napominał Hebrajczyków (Hebr. którzy ich pojmali w niewolę. zwyczajni. poniewa oni nie z uporczywej zło-śliwości. rzetelność w interesach. Taki właśnie skutek sprawiły dotąd zgubne. lecz jedynie ze słabości wiary tak czynią i myślą. e są bezbo ni. Dlatego chocia stanowczo nale y się przeciwsta-wić owym nauczycielom tradycji i ostro potępić ustawy papie ników poprzez które sro ą się oni nad ludem Bo ym. Drugi rodzaj spotykanych ludzi to chrześcijanie prości. sługa Chrystusowy powinien być roztropny i wierny. a nie zarazem przeciwko owcom.15). Takich ludzi nale y oszczę-dzać. ujarzmili i srodze utrapili sidła-mi swoich tradycji. Co więcej: jak niemowlęta płci męskiej bardzo potrzebują opieki na łonie nianiek . aby sami zrozumieli. Tak więc walcz dzielnie przeciwko wil-kom. . 8. nieczyste jest jedy-nie dla tego.powiada Salomon . będziesz to czynił atakując ustawodawców i ustawy.

aby miały jakieś znaczenie samoistne i trwałe. który jest błogosławiony na wieki. a nawet mają czelność osądzać wszystkich innych. e przez nie osiąga się usprawiedliwienie. poniewa gorszy się nią. e to przytrafiło się niegdyś prorokom i apostołom. pró ny ten trud i nadu ycie darów Bo ych mogliby obrócić na dokonanie wielkich rzeczy ku dobru swojemu i innych. e nie pogardza się tymi rusztowaniami. z jak najwięk-szą pilnością i z jak największym uporem sporzą-dzać. a nadto praktyka wszystkich ziemskich prawodawców wyćwiczyła go i ugruntowała w takim rozumieniu. i wydaje się jej głupia. to czy nie będą wszyscy natrząsać się z jego głupo-ty. aby nikt nie sądził. Niechaj Bóg zmiłuje się kiedyś nad nimi i nad nami.źle z nami! Je eli bo-wiem Sam nie pouczy nas wewnętrznie o tej mądrości ukrytej w tajemnicy. apostoł powia-da: "uczą. W przeciwnym razie . to znaczy nauczonych przez Boga. 3. Nie dochodzą oni do tego.dla wszystkich ludów zbawienną . Zaiste. e mógł on coś wielkiego zbudować za to . a nigdy do poznania prawdy dojść nie mogą" (2 Tym. aby sam z siebie przeszedł z niewoli uczynków do poznania wolności. nigdy zaś o samej budowli nie pomyśli. Gdyby ich nie kiełznać. jak to obiecał. e zawsze chcą budować i do tego się sposobią. Amen. Niechaj rozjaśni im i nam swoje oblicze. Widzimy zaś. wypływającej z wiary. jako e nikt nie uwa a. a co więcej. Robią bowiem wra enie. bardzo wielki nacisk na nie kładziemy. Stąd w yciu chrześcijańskim nie powinno się traktować obrzędów inaczej ni u rzemieślników traktuje się owo rusztowanie do budowy i innych prac.na darmo wyło ył tyle funduszy. lecz dlatego. Wszak nie po to i nie dlatego się je sprowa-dza. im tylko poświęcając swoją uwagę. . Tak czynią obłudnicy. lecz pogar-dzamy liczeniem na uczynki. a mocy jej nie doznają. a obecnie bezbo ni i ślepi papie nicy wraz ze swoimi pochlebcami postępują tak ze mną i ludźmi do mnie podobnymi. Gdyby zaś byli przepełnieni wiarą. którzy . to ze względu na gwałtowność właściwą ich wiekowi nie znieśliby tego wychowania. Je eli ktoś tak dalece jest niemądry. Tak więc nie pogardzamy obrzędami ani uczynkami. a eby Pan posunął nas dalej i uczynił z nas teodydaktów.a przecie śmiercią by dla nich było.jak widzą . a jed-nak nigdy nie budują. i by one byty prawdziwą i trwałą budowlą. Tymczasem zaś przy usiłowaniach tych w siebie samych są wpatrzeni. abyśmy poznali na ziemi drogę Jego . e z czystej łaski uczynki pochodzą. którzy całe swoje ycie marnotrawią na tych usiłowaniach. gdyby w owych więzach trwali ywiąc przekonanie o ich mocy usprawiedliwiającej. upo-dobanie mając tylko w tych przyborach i samych rusztowaniach. lecz aby złego nie czynili i aby łatwiej ich było wychowywać ku sprawiedliwości płynącej z wiary. to-te niemo liwością jest. e nie dla tej przyczyny byli trzymani na uwięzi. mniema. W ten sposób zatrzymują się przy pozorach pobo ności. e poszukuje się ich z wiel-ką pilnością. po zakończeniu zaś budowli odkłada się je na bok. poniewa natura ludzka i tak zwany ro-zum przyrodzony są zabobonne.drogę Tego. odrzucamy natomiast pogląd o ich sa-moistnym i trwałym znaczeniu. i przez całe ycie o nic innego nie dba jak tylko o to.nie jaśnieją podobnym blichtrem uczynków. aby przez to stali się sprawiedliwymi lub mającymi liczne zasługi. Nale y ich uczyć. Z tego powodu trzeba się modlić. a nawet. i Sam wypisał zakon w sercach naszych.7). e to jest owa prawdziwa sprawiedliwość. myśląc. Widzisz tu. aby te przybory z jak największym kosztem. natura mo e ją tylko potę-pić i osądzić jako tylko heretycką. to gdy mu się za-leca jakiekolwiek ustawy i uczynki. e bez nich nic nie mo na zbudować lub zdziałać.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful