O wolności chrześcijańskiej ks.

dr Marcin Luter Wielu ludziom wiara chrześcijańska wydawała się sprawą prostą, tote wielu z nich zalicza ją do zalet mało istotnych. Czynią tak, poniewa nie mogą się nią wykazać, ani nigdy nie zakosztowali jej mocy. Tymczasem zaś nie mo e się zdarzyć aby ten, kto nigdy nie zakosztował jej ducha, gdy napierają uciski, dobrze o niej pisał lub dobrze zrozumiał to, co nale ycie i właściwie było o niej napisane. Kto zaś choćby tylko niewiele z niej zakosztował, nie mo e powstrzymać się od tego, by o niej nie pisać, nie mówić, nie myśleć, nie słuchać. Jest ona ywym źródłem wytryskującym ku ywotowi wiecznemu (Jan 4,14). Ja zaś, chocia nie mogę się pochlubić posiadaniem jej w obfitości, gdy wiem, jak niewiele jej posiadam. Spodziewam się jednak, i miotany wielkimi i rozmaitymi pokuszeniami, osiągnąłem ju niejedną kroplę wiary i mogę, je eli ju nie powabniej i wytworniej, to z pewnością dokładniej o niej mówić, ni rozprawiali dotąd owi uczeni, bystrzy dysputatorzy, nie rozumiejący wszelako swych własnych spraw. A eby zaś ludziom prostym (albowiem takim tylko słu ę) utorować drogę, podaję najpierw dwie podstawowe myśli o wolności i niewoli ducha: 1. Chrześcijanin jest całkowicie wolnym panem wszystkich rzeczy, nikomu nie podległym. 2. Chrześcijanin jest najuleglejszym sługą wszystkich rzeczy i wszystkim podległy. Myśli te wydają się pozornie sprzeczne, jednak w tym punkcie, w którym zostaje stwierdzona ich zgodność, dobrze przysłu ą się naszemu rozumowa-niu. Obie bowiem pochodzą od samego Pawła, któ-ry mówi: "Będąc wolny wobec wszystkich, oddałem się w słu bę wszystkim" (1 Kor. 9,19). "Nikomu nic winni nie bądźcie oprócz miłości wzajemnej" (Rzym. 13,8). Miłość z natury swojej jest usłu na i uległa temu kto kocha. Tak i Chrystus, chocia Pan wszystkiego, jednak jako urodzony z niewiasty, został poddany zakonowi, zarazem wolny i niewol-nik w kształcie Bo ym i w kształcie sługi. Rozpatrzmy to od samych podstaw; człowiek bowiem ma podwójną naturę duchową i cielesną. Dzięki naturze duchowej, którą nazywają duszą, otrzymuje miano człowieka duchowego, wewnętrzne-go, nowego. Według natury cielesnej, którą nazywa-my ciałem, otrzymuje miano człowieka cielesnego, starego o którym apostoł powiada: "Choć zewnętrzny nasz człowiek niszczeje, to jednak ten nasz we-wnętrzny odnawia się z ka dym dniem (2 Kor. 4,16). Ta rozmaitość sprawia, e w Piśmie Świętym o jednym i tym samym człowieku mówi się rzeczy sprzeczne, poniewa ci sami dwaj ludzie w jednym człowieku walczą ze sobą w ten sposób, e ciało po ąda przeciwko duchowi, a duch przeciwko ciału (Gal. 5,17). Przyjrzyjmy się tedy najpierw wewnętrznemu człowiekowi, jakim mianowicie sposobem staje się sprawiedliwym, wolnym, prawdziwie chrześcijańs-kim, to znaczy człowiekiem duchowym, nowym, we-wnętrznym. A wiadomo, e adna wręcz z rzeczy zewnętrznych, jakkolwiek je nazwać, nie ma naj-mniejszego znaczenia dla sprawiedliwości, czy nie-woli, o czym z łatwością mo na się przekonać. Có bowiem mo e pomóc duszy to, e ciału dobrze się powodzi, e jest wolne i krzepkie, e je, pije i czyni cokolwiek zechce, gdy posiadają te cechy najbezbo niejsi niewolnicy wszelkich zbrodni? I znów, có zaszkodzi duszy kiepskie zdrowie lub niewola, albo głód, albo pragnienie, albo jakiekolwiek zewnętrzne niedomagania, gdy to samo gnębi tak e najpobo niejszych i całkowicie wolnych o czystym sumieniu? adna z tych rzeczy nie ma znaczenia ani dla wolności, ani dla niewoli duszy. I nic to nie pomaga, czy będzie się podobnie jak święci ubierać w święte szaty, czy chodzić po świętych miejscach, czy zajmować się świętą słu bą, czy modlić się, czy pościć, wstrzy-mywać się od pewnych pokarmów i spełniać dobre uczynki, których mo na dokonać przez ciało i w ciele. Całkiem innej rzeczy będzie trzeba do sprawiedliwości i wolności duszy, skoro tego cośmy po-wiedzieli, mo e dokonać ka dy bezbo nik, a z takich usiłowań wywodzą się tylko sami obłudnicy. I odwrotnie - nic to nie przeszkadza duszy, e ciało odziewa się w szaty pospolite, chodzi po miejscach pospolitych, jada i pije zwyczajnie, e nie modli się ustami, albowiem tak właśnie czynią obłudnicy.

Uznajemy tedy za rzecz pewną i ugrun-towaną. Jeśli by bowiem przez coś innego mogła być uspra-wiedliwiona . i ona jedynie usprawiedliwia. aby był usprawiedliwiony ka dy kto weń wierzy" (Rzym. jak tego uczy apostoł (1 Piotra 5. I zaiste nie ma groźniejszej plagi gnie-wu Bo ego. który za niego cierpiał i został zmartwychwzbudzony. jeśli uwierzyła zwiastowaniu. jednocześnie zaczynasz rozumieć. yć będzie. gdy zaczynasz wierzyć. i (Rzym. aby porzuci-wszy wszelką myśl o uczynkach. cnoty.20: "Posłał Słowo swoje.23): "Wszyscy zgrze-szyli i brak im chwały Bo ej". to znaczy gdy spodziewasz się zostać usprawiedliwionym przez uczynki jakimikolwiek one są znaczyłoby to tyle. co nale y do dziedziny studiów duchowych. wyzwolił i zbawił. zbawionym. co kuleć na obie nogi. wiara ta nie mo e w ogóle opie-rać się na uczynkach.4). e człowiek wewnętrzny nie przez jakiś zewnętrzny uczynek mo e być usprawiedliwionym. jest karygodne. choćby i umarł. tyloma westchnie-niami wzywa. Odpowiadam: wyjaśnia to apostoł Paweł (Rzym. I: "Nie samym chlebem yje człowiek. jest sługą grzechu godnym potępienia. aby ich uleczyć i wyratować ich od zagłady". e Bóg wzbudził Go z martwych. jak powiada Psalm 107. Mając zaś Słowo. nie ma. 10. Ewangelia Chrystusowa.1). łaski.17). Słowa Bo ego nie mo na bowiem uchwycić i pielęgnować inaczej. które prorok w całym Psalmie 119 i w wielu innych miejscach.10. gdy Go ydzi pytali co mają uczy-nić. który cierpiał. jak to powiada Rzym. e "Sercem wierzy się ku usprawiedliwieniu". gdy darowane ci zo-stały wszystkie twoje grzechy a ty usprawiedliwiony zostałeś przez zasługi cudze. To jest Słowo Bo e. a przeto i wiary. kto we mnie wierzy. 10. i jak dusza potrzebuje do ycia i sprawiedliwości jedynie Słowa. medytacje i to. które pochodzi z ust Bo ych" (Mat. usprawiedliwił ją.A choćbyśmy odrzucili wszystko. aden inny uczynek nie czyni człowieka chrześcijaninem. kto by dobrze czy-nił.12) "Nie ma sprawiedliwego. z wyjątkiem Słowa Bo ego. który nakarmił duszę. sprawiedliwości.nie potrzebowałaby Słowa. wolności. jest grzechem. e mianowicie jest to Ewangelia Bo a o Jego Synu wcielonym. bez którego nic nie jest w stanie jej pomóc. "Końcem zakonu jest Chrystus. pokoju.9). Poznawszy to bowiem będziesz wiedział. jest bogata i niczego nie potrzebuje. to jedno im zaleca. stać się wolnym. tak te jedynie przez wiarę. mę ności. Skoro zatem wiara ta mo e władać jedynie w wewnętrznym człowieku. e dusza mo e obejść się bez wszystkiego. jak samą wiarą. aby przestali . poniewa jest to Słowo ywota. 3. radości. Ja-sne jest tedy. 10. i niewiarę serca staje się winny. Jedyna rzecz jest potrzebna do ycia. przez wia-rę stał się innym człowiekiem. jak tylko do słu by Słowa. ale ka dym słowem. który za ciebie cierpiał i zmartwychwstał. tak jak i odwrotnie przez samą niepobo ność. e adne w ogóle uczynki jego nie dotyczą. ni gdy ześle głód słuchania Słowa Bo. "Sprawiedliwy z wiary yć będzie" (Rzym. będziesz zbawiony" (Rzym. równie kon-templacje. a zara-zem nie ma większej łaski. ale Chrystusa Jezusa. prawdziwie wolnymi będziecie" (Jan 8. jedynie wiarę coraz bardziej w sobie utwierdzał i przez nią wzrastał w poznaniu nie z uczynków. Doprawdy. e Jezus jest Panem i uwierzysz w sercu swoim.37).nieska one Słowo Bo e. Apostoł zwiastował Chrystusa. jak mówi (Jan 11. Przeto. e potrzebny ci jest Chrystus. zbawienia. abyś wierząc w Niego. Tak e i Chrystus nie do innej słu by został zesłany. ni gdy zsyła Słowo swo-je. e wszystko co w tobie jest. jest godne potępienia według owych słów (Rzym. światłości. prawdy. a urząd apostolski. jest rzeczą jasną.25): "Jam jest zmartwychwstanie i ywot. cały w ogóle stan kapłański jest powołany i ustano-wiony dla posługi Słowa. który uświęca. co jest największą nieprawością. Choć adnego grzechu czy czynu nie popełnia. nic nam to nie pomo e. jak mówi Job (27.1112). jak powiada prorok Amos (8. aby wykonywać dzieła Bo e.ego. "Je eli ustami swoimi wyznasz. 3. chwały i wszelkiego dobra nieoszacowanej wartości. czcić Baala i słońcu ręką przesyłać całusa." I znowu: "Jeśli Syn was wyswobodzi. 1. biskupi.10. Zapytasz zaś: "Które to jest Słowo?" albo "w jaki sposób nale y z niego korzystać. mianowicie samego je-dynie Chrystusa. sprawiedliwości i wolności chrześcijańskiej . Dlatego pierwszą troską ka dego chrześcijanina powinno być. wszyscy odstąpili i społem stali się nieu ytecz-nymi". skoro tak wiele jest słów Bo ych?". został zmartwychwzbudzony i uwielbiony przez Ducha.10).4). 1. Gdy jedynym zbawie-niem i skutecznym sposobem korzystania ze Słowa Bo ego jest wiara. Tak i Chrystus. 4.36). a nie przez uczynki zostaje usprawiedliwiona.

i u kogo innego (Ozeasz 13. A eby zaś nie po ądał i spełnił przykazania. wolności i wszystko to mieć będziesz jeśli uwierzysz. aby wszystko nale ało do Boga. Co zaś dotyczy tego jednego przykazania. W ten sposób więc dusza przez samą wiarę. przez jakie staranie mógłby zadość uczynić zakonowi . e jesteśmy grzesznikami. Albowiem co niemo liwe jest dla ciebie przez wszelkie uczynki zakonu. oto sposób i rada dla ciebie . e sama wiara bez uczynków usprawiedliwia.32).Jakim sposobem dzieje się to. i wypełniają to co zakon nakazuje. skoro nikt nie mo e nie po ądać. koją-cymi i pełnymi wszelkiej dobroci. Zapytasz zaś: . jak czytamy u Marka w ostatnim rozdziale (16. o ile bardziej to niezwykle delikatne. której w sobie nie znajduje. wolnymi. w którym masz obietnicę łaski. Wtedy pojawia się druga część Pisma obietnice Bo e. i całe Pismo Bo e dzieli się na dwie części obietnice i przykazania. skąd wiara tak wiele mo e i dlaczego wszystkie nawet dobre uczyn-ki nie mogą jej dorównać: poniewa aden uczynek nie mo e przylgnąć do Słowa . co zresztą byłoby wbrew wszelkim wysiłkom. e sama wiara usprawiedliwia i bez uczynków obdarza skarbem tak wielkich dóbr.bo zakonowi musi zadość uczynić . która lgnie do nich mocną wiarą. to tak jakby mówił. nie miał nic.wówczas prawdziwie upokorzony i unicestwiony we własnych oczach nie znajdzie w sobie nic. e wiara.wierzyć w Tego. lecz gdzie indziej. który przynosi z sobą pełnię zbawienia i zachowuje od wszelkiego złego. i dusza. On sam .wskazują one bowiem.17). uświęcona. 11.i to wyłącznie On sam . jak mówi Jan 1. Z powy szego łatwo zrozumieć. chocia w Piśmie są nam zalecone tak liczne uczynki. "Poddał bowiem wszystko w niewolę niewiary. Jeśli bowiem niegdyś ju samo dotknięcie Chrystusa uzdrawiało. uwalnia i zbawia. i nie tylko uczestniczy w całej ich mocy. którą . pochodzi to. prawdziwymi. jedna kropka z niego nie zginęła (w przeciwnym razie bez wszelkiej nadziei będzie potępiony) . e te obietnice są słowami Boga. sprawiedliwymi. co poni ej dokładnie wyjaśniamy. aby się nad wszystkimi zmiłować" (Rzym. która jest kró-tkim streszczeniem i wypełnieniem zakonu. W ten sposób obietni-ce Bo e darzą tym czego wymagają przykazania. i mówią: . Gdy tedy przykazania odsłonią przed człowie-kiem jego słabość i napełnią go trwogą.29). pokoju. Na razie nale y zaznaczyć. musi zwątpić w siebie i szukać pomocy.nakazuje. uwolniona i napełniona wszelkim dobrem. ale ze mnie wspomo enie twoje". ale kto nie uwierzy. staje się prawdziwie córką Bo ą. a nawet wchłonięcie Słowa. co powinniśmy czynić.23): "Wyrok krótki i ostateczny wykona Pan nad ziemią.wierz w Chrystusa. będzie potępiony". świę-tymi. Je eli zaś nie uwierzysz. 10.9 BG): "Zginienie twoje z ciebie o Izraelu. i powiada: "To jest dzieło Bo e . nic mieć nie będziesz. będzie zbawiony. Na przykład jest przykazanie "Nie po ądaj" (2 Moj . Przykazania uczą wprawdzie dobrych rzeczy. uspokojona. Izajasz. lecz nie obdarzają mocą do działania. 10. tak wielką sprawiedliwością napełnia wierzących. nie po ądać jak tego zakon wymaga. z prawdą związana.10) mówi: "Sercem bowiem wierzy się ku usprawiedliwieniu". tym. ale nie wykonuje się zaraz tego.pysznili się. którego On posłał. lecz nasyca się nią i upaja. On sam tak e wypełnia. a ostateczne dopełnienie wyleje sprawiedliwość". a kto jej nie ma. ceremonie i przykazania? Odpowiadam: . którzy wierzą w imię Jego". Wewnętrznie wchłania je tak. Stąd prawa wiara w Chrystusa jest skarbem nie-zrównanym. to dotyczy wszystkich.12: "Dał prawo stać się dziećmi Bo ymi. są zaś ustanowione po to. w duchu dokonane zetknięcie. aby ka dy kto ją ma miał wszystko. które zwiastują chwalę Bo ą. które są rozliczane. sprawiedliwości. Równie i Paweł (Rzym. wszystkie bowiem jednakowe są dla nas do spełnienia. co by mogło go usprawiedliwić i zbawić. Stąd zaś.jak widział . przez co ma on poznać swoją niezdolność do czynienia dobra i zwątpić w swoje siły. bez uczynków. i adnej innej rzeczy nie będą potrzebowali do sprawie-dliwości.liczyć na mnogość swoich uczyn-ków. tego bowiem Bóg Ojciec nauczył" (Jan 6. jak i ich wypełnienie. co jest nauczane . mocą samego Słowa Bo ego zostaje usprawiedliwiona. choć jeszcze nie zupełnie pewny przepowiedział ten skarb (Izaj. jednoczy się z nimi.16): "Kto uwierzy i ochrzczony zostanie. zarówno przykazania. a jednak nieu yteczne. to małym nakładem dopeł-nisz przez wiarę.Je eli chcesz wypełnić zakon.aby jedna jota.Przede wszystkim pamiętaj o tym co zostało powiedziane. które przekonuje nas wszystkich o tym. 20. aby ukazać człowiekowi jego samego.

Wiara bowiem wywołuje pra-wdę i sprawiedliwość. 1. e Bóg jest prawdomówny i sprawiedliwy. 4. by czynił z człowiekiem to co Bogu się podoba. e przypisuje Mu się prawdę. to jest święcenie Jego imienia i zdanie się na to. sprawiedliwy. byśmy pró nowali lub źle yli. jakie mamy o czyjejś prawdo-mówności i sprawiedliwości. A jeśli są jednym ciałem. dlatego. gdy się nie wierzy temu. uwa a Go za prawdomównego i sprawiedliwego. e przez czyste i nienaganne. poniewa przez nią najpełniej oddawał chwałę Bogu. sprawiedliwość i bezwzględną wręcz dobroć i odwrotnie: najwy szą zniewagą jest rozgłosić mniemanie o czyjejś kłamli-wości i nieprawości lub posądzać go o nie. a tak czynimy gdy Mu nie wierzymy. mądry. wiara na-sza. przyjmując Jego bowiem obietnice człowiek nie wą-tpi. Oto jest owa wolność chrześcijańska. komu wierzymy. którego by takie posłuszeństwo obficie nie wypełniło? Jakie posłuszeństwo jest pełniejsze. i tego. 5. komu się wierzy. e wiara jego zo-stała mu poczytana ku sprawiedliwości. oznacza być prawdomó-wnym oraz sprawiedliwym.9). to nie trzeba mu i zakonu. 2. a którzy mną gardzą. ni czynieniem z Boga kłamcy lub powątpiewa-niem. a tym czcimy właśnie tego. Có większego mo emy przy-pisać komuś ni prawdomówność.3) mówi o Abrahamie. taką od niego staje się dusza. która ich potępi. Bowiem w samej rzeczy przychwyceni na grzechu niewiary mogą li-czyć albo na miłosierdzie albo na sprawiedliwość. e "Zakon nie jest ustanowiony dla sprawiedliwego" (1 Tym. Jest bowiem funk-cją wiary równie to. a jeśli mu nie trzeba zakonu .wolny jest od zakonu i prawdą jest to. ni posłuszeństwo we wszelkich okolicznościach? A takowe okazuje się nie przez uczynki. W 1 Sam.eństwa są tylko bladym cieniem tego jedynego w swoim . będą wzgardzeni". jak ogień. wierząc mocno Bogu który daje obietnice. której w zupełności jest godzien. wynagradza nas w zamian. e jest On prawdziwy. Słuszną bowiem i sprawiedliwą jest rzeczą. komu nale y wierzyć. e będą zbawieni. przez co neguje się Boga. jaka niepobo ność. lecz w niewierze tych któ-rzy mniemają. a z siebie samego w sercu swoim czyni się bo ka. co się przyznaje Temu. e jak najlepsze i jak najwy sze ma o nim wyobra enie.Bo ego. jaka zniewaga Boga mo e być większa ni wtedy. która błyszczy jak rozpalone elazo. i ja uczczę. oddając Bogu to. która sprawia nie to. Jemu to przypisywać i to wyznawać. Najwy sza cześć Bo a na tym polega. e wszystko najlepiej uczyni. lecz aby nikomu nie było trzeba zakonu lub uczynków dla sprawiedliwości i zbawienia. Dusza tedy. który daje obietnice? Bo czym e innym jest to. Jasne jest więc. aby nie wyo-bra ali sobie. Có więc pomagają uczynki dokonane w takiej bezbo ności. przypisując nam z powodu tej wiary pra-wdę i sprawiedliwość. e przypisuje się Mu prawdo-mówność i w ogóle to.30). nawet choćby były to uczynki anielskie i apostolskie? Słu-sznie więc Bóg dopatruje się największego zła nie w gniewie lub rozpuście. lecz przez wiarę! I odwrotnie: jaki bunt. a to w ten sposób. komu wierzy. ani być w duszy. Nie ma bowiem zaszczytniejszego wyobra enia ni to. e człowiekowi chrześcijańskiemu wiara jego starczy za wszystko i e nie będzie mu trzeba te uczynków by został usprawiedliwiony. e wiara naszego serca tak wielką obdarza Go czcią. Z tego samego powodu i nam wiara ma być zaliczana ku sprawiedliwości jeśli uwierzymy! Trzecia zaś nieporównana łaska wiary na tym po-lega. a ten związek nawet do najdoskonalszego ze wszyst-kich dochodzi spełnienia (podczas gdy ludzkie mał. co jest Jego a z kolei Bóg oddaje chwałę naszej sprawiedliwości. uło y i zarządzi. uwa a za prawdomównego i szcze-gólnie godnego. e jest On prawdomówny? A to znaczy sobie przypisywać prawdę. Taką niechaj będzie pierwsza moc wiary. e jest zespolona z ogniem. władają zaś w niej jedynie wiara i Słowo: jakim jest Słowo. e łączy duszę z Chrystusem jak oblubienicę z oblubieńcem. Lecz przyjrzyjmy się tak e drugiej. którzy mnie czczą. Gdy zaś Bóg widzi. Bogu zaś kłamstwo i niesłowność. i wierzący czci tego. prawem przypisane uczynki wypełniają zakon. a je eli mu nie trzeba uczynków. A czy taka dusza przez tę swoją wiarę nie okazuje Bogu we wszystkim jak najgłębszego posłuszeństwa? Ja-kie więc jeszcze pozostało przykazanie. to do prawdziwego między nimi dochodzi mał eństwa. Tak te Paweł (Rzym. Na tym polega poddanie się duszy woli Bo ej. Nic zacniejszego nad to nie mo na Bogu przyznać. A przez ten tajemniczy związek (jak naucza apostoł) Chrystus i dusza stają się jednym ciałem (Efez.30 napisano tak: "Tych.

obdarzona wiekuistą sprawiedliwością.16 BG) jest powiedziane: "Miły mój jest mój.rodzaju związku). o której jako o swojej własnej myśli i mo e przeciwstawić się wszystkim swym grzechom. piekło. e jest to rzecz nieoce-niona. odkupując ją od wszystkich jej złych postęp-ków i przyozdabiając ją wszystkimi swoimi dobra-mi? Nie jest to ju mo liwe by zgubiły ją grzechy. nierząd-nicę. Tak pozyskuje sobie Chrystus oblubienicę bez zmazy i zmarszczki. ycia i zbawienia. nie czciłbyś Boga. zabezpieczona przed śmiercią. śmierć. ani nie wypełniał pierwszego przykazania. Jezusa Chrystusa" (l Kor. Powia-dam tedy: taka osoba przyjmuje na siebie grzechy. jak to w Pieśni nad Pieśniami (2. śmier-ci. oczy-szczając ją kąpielą w Słowie ywota. Tego zaś nie sprawiają uczynki lecz jedynie wiara serca. e pierwsze przykaza-nie. ycie. który nam dał zwycięstwo przez Pana naszego.57). zbawienia i odkupienia. w sprawiedliwości i w sądzie. śmierć. Z tego względu sama wiara jest sprawiedliwością chrześci-janina i spełnieniem wszystkich przykazań. lecz wiarą. które brzmi: "Jednego Boga czcić będziesz". śmierć. To jest to. lecz zbawiennej wojny. i wszystkie ich sprawy. jest moim. a stanie się tak. 15. Widzisz bowiem. jak tylko w ten sposób. dusza . co do Niego nale y. nawet poczytuje je za swoje własne. co jest Jego? A kto przyjmuje ciało oblubienicy. a jam jest Jego". Gdy Jego sprawiedliwość jest wy sza od grzechów wszystkich.przyjął to. Przystoi bowiem by On . a zobaczymy. piekło nie mogą Go pochłonąć. sprawiedliwość i zbawienie. bezbo ną. są one wieczne. tym się chlubić. wypełnia z łatwością wszy-stkie pozostałe.56) Mo e zastanawiasz się z jakiego powodu tak wie-le rzeczy przypisuje się wierze? Otó wiara sama wypełnia zakon i usprawiedliwia bez jakichkolwiek uczynków.Jeśli zgrzeszyłam. śmierci i potępienia. Uczynki zaś. to przecie nie zgrzeszył mój Chrystus. skoro Boga nie mo na czcić inaczej. poniewa nało one zostały na Chrystusa . Chrystus bowiem jest Bogiem i człowiekiem. a mocą grzechu jest zakon" (l Kor. Lecz grzech.grzechów. a wszystko co moje . owszem. ani nie umiera. zstąpić do piekieł aby to wszystko przemóc. tą osobą która nie zgrzeszyła. wszechmocne. jak gdyby one do niej nale ały. piekłu z ufnością mówiąc: .jej Oblu-bieńca . e zostały one przez Niego pochłonięte w cudownym boju.i w Nim się rozpłynęły. Wszystko co jest Jego. Chrystus jest pełen łaski. co wywodzi się stąd. i do Chrystusa nale eć będą grzechy. Co zaś nale y do duszy. jak e by nie przyjął tego wszystkiego. z powodu obrączki wia-ry ma je za wspólne. a mianowicie zwycięstwo nad grzechem i śmiercią. o czym Paweł mówi: "Bogu niech będą dzięki. Jego zbawienie bar-dziej niezwycię one ni całe piekło.19). Wynika stąd. tote musi być tak. Kto bo-wiem pierwsze wypełnia. w którego wierzę. Uwielbiamy bowiem Boga i wyznajemy Go jako prawdomównego nie uczynkami. A niech tyl-ko dołączy się wiara. w miłosierdziu i w zmiłowaniach. e " ądłem śmierci jest grzech. ona zaś sama w Chrystusie. Któ więc nale ycie ceni te królewskie zaślu-biny? Kto pojmuje bogactwo chwały tej łaski? Do-kąd to Ten bogaty i święty Oblubieniec Chrystus wiedzie tę mał onkę ubo uchną. W ten sposób wierząca dusza przez zadatek swej wiary w Chrystu-sa. W ten sposób poślubia ją sobie w wierze. yciem i zbawieniem swego Oblubieńca Chrystusa. Jego ycie jest po-tę niejsze ni wszelka śmierć. staje się wolna od wszystkich grzechów. zwy-cięstwa. swego Oblubieńca. wypełnia się przez samą tylko wiarę. Choćbyś bowiem nawet sam od stóp do głów wypełniony był niczym innym jak tylko dobrymi uczynkami to nie byłbyś jednak sprawiedliwy. Jeśli bowiem ktoś daruje jej swoje ciało i siebie samego to jak e by nie darował tego wszystkiego. Jego sprawiedliwości ycia i zbawienia nic nie mo e przewy szyć. ycie i zbawienie. co nale y do oblubienicy i udzielił tego. jak gdyby to ona sama zgrzeszyła i musiała potem cierpieć. to mo e wierząca dusza uwa ać za swoje. umrzeć.je eli jest oblubieńcem .jest Jego. jako rzeczy . Zastanówmy się nad tym. to Chrystus uwa a za swoje. swoim Oblubieńcu ma tę sprawiedliwość. 15. e Mu się przyzna dostojeństwo prawdy i wszelkiej dobroci. co do oblubienicy na-le y? O! To ju nadchodzi najmilsze wydarzenie i to nie tylko połączenia. do duszy zaś łaska. tak i cokolwiek ma Chrystus. Odnosi się do nich tak. jak Mu je naprawdę przyznać nale y. to jest przez wiarę w Słowo. jak mówi Ozeasz (2. czy dobre czy złe stają się wspólne. ani nie zostaje potępiona. piekło oblubienicy.

ksią ąt i ludzi ziemskich).9): "Wy jesteście rodem wy-branym. któ-rzy Boga miłują" (Rzym. aby ze mną nie współdziałała ku dobremu. e Bóg w Starym Testamencie ka-zał sobie poświęcić wszelkich męskich pierworod-nych potomków. by nie podlegały Mu wszystkie sprawy ziemskie i piekielne . co się tyczy królestwa: ka dy chrześcijanin przez wiarę tak zostaje wywy szony ponad wszyst-ko. który was powołał z ciemności do cudownej swojej światłości". co więcej. wszystko co mu podlega. I znowu: "Wszystko jest wasze: śmierć. która włada pośród nieprzy-jaciół i okazuje się potę ną w pospolitych uciskach.36). nawet umieramy. Nie znaczy to. Stąd ślepa i niebezpieczna jest nau-ka.nierozum-ne nie przyczyniają się do uwielbienia Boga. Figura ta zapowiada Chrystusa . im bardziej ktoś jest chrześcijaninem. mądrość. ani tak zła. odznaczało się przed innymi podwójną chwa-łą: kapłaństwem i królestwem. władztwo duchowe. innymi słowy. w którym adna rzecz nie jest ani tak dobra. 3. mocą którego do oblubienicy nale y wszystko to. jak to widzimy u samego Księcia Pierworod-nego Chrystusa i u wszystkich Jego świętych braci. gdy tymczasem przykazania nale y spełniać przed jakimikolwiek uczynkami. co u kapłanów ciele-snych przyjmuje postać widzialnych modłów. my. jakimi są wła-ściwie dwa urzędy kapłana. i adna z rzeczy nie mo e mu szkodzić. duchowych. Był bowiem pierwo-rodny brat kapłanem i panem wszystkich innych. Nie tylko za nas się modli i wstawia za nami. Królestwo bowiem Jego nie jest z tego świata (Jan 18. teraźniejsze i przyszłe rzeczy. lecz polega ono na rzeczach ducho-wych. lecz nie według ciała ani praw zie-mi. (Jest to bowiem właściwość królów.w przeciwnym razie jak mógłby nas od nich ustrzec i wybawić . króla i kapłana.prawdziwie i jedy-nie pierworodnego Syna Bo ego z dziewicy Marii. i dzięki mocy duchowej właśnie jest panem wszystkiego tak. A te dwie godności tak wyglądają . e wszystkiemu jesteśmy poddani. jak to było w owym ludzkim kapłaństwie Aaronowym a dziś jest w naszym. Mocą duchową jest ta. Na tym polega wiara serca. Na tym bowiem polega owo trudno dostępne a zna-komite dostojeństwo oraz prawdziwa i wszechstron-na potęga. tym liczniejszym poddany jest nieszczęściom. dostojeństwie ruchów. jak to opisuje Paweł (Hebr. W sprawach niebiańskich. Samo ycie uczy nas. 8. je eli tylko uwierzę. prawda. Pierworództwo zaś było w wielkiej cenie.22. 12. która głosi. e przykazania wypełnia się przez uczynki. narodem świętym. a takie szaleństwo często ogarnia niektórych ludzi kościoła. Tote we wszystkim mogę odnieść korzyść dla zbawienia. Paweł tak powiada: "Bóg współdziała we wszystkim ku dobremu z tymi.chodzi o to. którą nasz wewnętrzny człowiek ma w Chrystusie. ycie. musi mu słu yć do zbawienia. którzy wierzymy w Chrystusa jak mówi Piotr (1 Piotra 2. jak urzeczywistnie-niem tej prawdy. abyście rozgłaszali cnoty tego. ywi naukami Swego Ducha. e czynimy je dla chwały Bo ej. pokój. istota i treść całej naszej sprawiedliwości. lecz i wewnętrznie w duchu nas poucza. wy zaś jesteście Chrystusowi" (1 Kor. trzeba wiedzieć. co jest własnością Oblubieńca.23). królewskim kapłaństwem. 6. owszem.9). Mo na je spełniać je eli towarzyszy im wiara. . Wszelako nie chodzi nam teraz o to czego dokonuje się a tym są uczynki . jak to za-raz usłyszymy.po pierwsze. Sam króluje i poświęca. w zakresie których niewidzialną swoją słu bą w niebie wstawia się u Boga za nas. to zaś nie jest niczym innym.lecz o sprawcę.7) na przy-kładzie Melchisedeka. który wielbi Boga i spełnia uczynki. tak je te rozdziela i czyni ich uczestnikami wszystkich wierzących w siebie na podstawie poprzedniego omówionego prawa doty-czącego mał eństwa. kościelnym. wszystko wraz ze śmiercią musi mi słu yć w drodze do zbawienia. e moc dopełnia się w słabości (2 Kor. tam samego Siebie ofiarowuje i czyni wszystko co przystoi czynić kapłanowi.28). Nie jakoby którykolwiek z chrześcijan dzięki cieles-nej mocy był ustanowiony ponad wszystkim w za-kresie posiadania i zarządzania. Stąd my wszyscy w Chrystusie jesteśmy kapłanami i królami. wiele cierpimy. ludem nabytym. Jego kapłaństwo nie polega na zewnętrznej okazałości szat. kazań. a do nich nale ą sprawiedli-wość. a dopiero po ich spełnianiu nastąpić powinny ich uczynki. A eby zaś na szerszym tle rozpatrzyć tę łaskę. e królestwo Jego nie na nich polega i nie z nich się wywodzi. Jak zaś Chrystus przez swoje pierworództwo te dwie godności otrzymał. cierpieniom i śmiercią. zbawienie.

chrześcijanin wolny jest od wszystkiego i e jest ponad wszystkim tak. zwiedziony wodnym odbiciem mięsa chciał je po-chwycić. Pismo Święte nie czyni bowiem między nimi adnej ró nicy. Jesteśmy nie tylko królami najbar-dziej ze wszystkich wolnymi.tracąc jednocześnie praw-dziwe mięso i jego lustrzane odbicie. i nie wystarcza i nie jest rzeczą chrześcijańską opowiadać o dziełach Chrystusa. nauczać siebie nawzajem rzeczy Boskich. Prawdą bowiem jest.karygodnym zwyczajem zwani są duchownymi. Któ więc mo e pojąć wzniosłość dostojeństwa chrześcijańskiego. e my wszyscy w tym samym stopniu jesteśmy kapłanami. któ-rzy są w kościele są kapłanami. jakby o jakiś tam wydarzeniach. e nigdy nie mogą być przekaza-ne adnemu niewierzącemu. A do tej chwały z pewnością dochodzi się nie przez uczynki. e z powy szego jasno wynika. którym wolno z ufnością przez ducha wiary przystąpić przed obli-cze Bo e i wołać "Abba . "kaznodzieja". nad yciem i nad grzechem. to na jakiej pod-stawie odró nia się tych. otworzył pysk . biskupami. których teraz zwiemy ka-płanami od laików? Odpowiadam: nadu yto okreś-leń "kapłan". co obecnie ucho-dzą za najlepszych. temu nic nie słu y i nic na dobre nie wychodzi. ale tak e kapłanami na wieki. a wołanie ich słyszy i wybawia ich" (Ps. "duchowny". jak napisano: "Spełnia yczenie tych. 4. Ten jest niewolnikiem wszystkiego. jak tylko tę jedną. wszystko mu wychodzi na złe. Paweł mówi: "Tak niechaj ka dy myśli o nas jako o słu-gach Chrystusowych i o szafarzach tajemnic Bo. modlić się za innych. Miejsce Jego zajęta nieznośna niewola ludzkich uczynków. wolnym. mimo to jednak nie powinniśmy . i przypuszczałby. i nie potrzebuje adnych uczynków aby stać się sprawie-dliwym i zbawionym. jak i współkapłanami.ych" (1 Kor. tote przed obliczem Boga nigdy się nie zjawia. których zna-jomość wystarcza nam jako przykład do kształtowa-nia swego ycia. zbawionym chrześcijaninem. Tym gorzej. dozorcami tych. e przez jakiś dobry uczynek staje się sprawiedliwym. i adna zwierzchność ani jakakolwiek władza na zie-mi nie mo e z nią się równać. Tak nam to Chrystus zastrzegł. Pies brodząc w wodzie niósł w pysku kawał mięsa. e zwie pomocnikami. mamy być dla Niego zarówno współbraćmi.chocia moglibyś-my . Tego wszystkiego obficie mu udziela sama wiara. wolności. które przez swoją królewską potęgę włada nad wszystkim: nad śmier-cią. wiary. którego modlitwa prze chodzi w grzech. Tak więc nie jest kapłanem. i całkowicie zaginęła znajo-mość chrześcijańskiej łaski. i je eli w Niego uwierzymy. ale jedynie przez wiarę. Kto zaś temu nie wierzy. A gdyby w szaleństwie swym do tego doszedł. gdy przez nasze kapłaństwo jesteśmy godni zjawić się przed Bogiem. które ze wszystkich chrześcijan przeniesione zostały na tych nielicznych co obecnie . Lecz szafarstwo to obecnie przeobraziło się w pyszną władzę i straszliwą tyranię. poniewa w sposób bezbo ny wszystkiego u ywa na swoją korzyść. "kleryk". co jest znacznie wspanialsze od królestwa. . Na tej podstawie ka dy mo e jasno zobaczyć w jaki sposób człowiek . to zaraz by utracił wia-rę wraz ze wszystkimi dobrami. jako e Bóg grzeszników nie wysłu-chuje (Jan 9. którzy się Go boją. Powracając do rozpoczętego tematu sądzę. prze-wrotność ta sprawiła. jak to głoszą ci. sługami.11) niewolnikami naj-gorszych ludzi na ziemi.Niczego mi jednak nie potrzeba. którzy teraz chełpliwie zwą się papie ami. staliśmy się zgodnie z Trenami Jeremiasza (1. a powinni innym słu yć usługi-waniem Słowa ku nauczaniu w wierze Chrystusowej i wolności wierzących. którzy naszej niewiedzy na-du ywają ku wszelkim ohydom i zel ywościom swe-go chcenia. ale człowiekiem pospolitym. ten przez chwałę kapłańską wszystko mo e u Boga poniewa to Bóg czyni o co on sam zabiega i czego sobie yczy. skoro sama wiara wystarczy do zbawienia. Mamy te modlić się jeden za drugiego i czynić to wszystko. a nie na chwałę Boga. 145. niedorzeczność ta jest dosadnie przedstawiona w owej bajce o psie. o Jego yciu i słowach w sposób history-czny. Oto jest ta nieoceniona moc wolności chrześcijanina. Tutaj mo e zadasz pytanie: Je eli wszyscy. jak gdyby ludzie świeccy byli czymś innym ni chrześcijanami.1). Obowiązki bowiem kapłanów są takie.Ojcze". prócz tego by wiara sprawowała w chrześcijaninie moc i panowanie swej wolności. w ogó-le całego Chrystusa. co zarów-no w widzialnym jak te cielesnym sprawowaniu swojego urzędu czynią i przedstawiają kapłani. współdziedzicami i współkrólami.31).wszyscy publicznie usługiwać i nauczać.19). ustaw.

je eli się całkowicie o Chrystusie zamilczy. którzy w tym celu głoszą Chrystusa lub o Nim wykładają. A przecie w obliczu sprawiedliwości Chrystusowej wszelki grzech będzie niechybnie pochłonięty ze względu na wiarę w Chrystusa. chrześcijanie. słysząc o tym nie rado-wałoby się najgłębiej i . Pochłonięta jest bowiem śmierć w zwycięstwie: nie tylko Chrystusowym. którą mamy od Jezusa.nie napełniłoby się słodyczą w miłości Chrystusowej (do której to miłości nie mo e dojść na drodze ustaw albo uczynków)? Któ mógłby mu zaszkodzić lub przerazić go? Jeśli ogarnęłaby serce świadomość grzechu lub lęk przed śmiercią. Tu nie wolno pró nować. są one nawet dla niej szkodliwe. Jezusa Chrystusa" (1 Kor. rozpoczynamy dopiero posu-wając powoli do przodu to. a zamiast tego naucza o usta-wach ludzkich i o dekretach ojców. a jego grzech nie jest ju jego grzechem.duchowymi. jak powiedziałem. a poprze-staniemy na wierze. Jako wolny bowiem nic nie czyni lecz jako sługa wszystko czyni. Ju tutaj rozpoczynają się uczynki. aby została wzbudzona wiara w Niego tak. Tu z wszelką pewnością nale y dbać o to. eby nie tyl-ko to był Chrystus. z tym tylko e tę wiarę i moc z dnia na dzień powi-nien powiększać. co powy ej wykazano. o śmierci. aby było posłuszne człowiekowi wewnętrznemu w wierze zgodnej z nim. mając to. by w nas wzbudzał to. nie lęka się ich ani się nimi nie wzrusza. Wewnętrzny bowiem człowiek do Boga jest . do człowie-ka zewnętrznego. czuwanie. 8.23) . je eli ktoś przypuszcza. śmierci jest grzech. zwycię-stwo twoje? Gdzie jest. o jego wolności i naczelnej sprawiedliwości wiary.nicy. gdzie nale ycie naucza się o wolności chrze-ścijańskiej. nie tak! Rzecz wyglądałaby wprawdzie tak. Nale y zaś głosić Chrystusa w tym celu. Chrześcijanin pozostaje jednak w tym śmiertelnym yciu na ziemi. Powróćmy teraz do drugiej części. by ciało przez posty. Chocia . co mieć powinien.55). co nastąpi dopiero w ostatecznym dniu zmartwychwstania. 15. to czynimy z uf-nością. ale Chrystusowym.zwane tak przez apostoła (Rzym. która nie potrzebuje ani ustaw. Ale Bogu niech będą dzięki. Zobaczmy tedy. panami wszechrzeczy w Chrystusie. o śmierci.po przyjęciu takiej po-ciechy . co się o Nim mówi i kim się On nazywa. jak to się dzieje. gdzie musi kierować swym własnym ciałem i obcować z ludźmi. aby poruszyć ludzkie uczucia do litości nad Chrystusem i do oburzenia na ydów oraz inne podobne dziecinne niedorzeczności gło-szą. a wreszcie wzgardzi tymi nieprzyjaciółmi. Wiara w Chrystusa rodzi się i utrzymuje przez to. ale oczywiście dopiero w przyszłości otrzymamy pełnię Ducha. Wierzy bowiem. co w yciu przyszłym będzie dopełnione. Tu bowiem będzie dana odpowiedź tym wszystkim.które wprawdzie ju posiadamy w tym yciu. pracę i inne umiarkowane rodzaje karności było ćwiczone i podporządkowane ducho-wi. gdybyśmy całkowicie i w sposób doskonały byli lu-dźmi tylko wewnętrznymi . lecz i na-szym. jak nale y Go przyjąć i jakie będą tego owoce. Niemało ju jest takich. mówiąc: "Gdzie jest. a to ze względu na pierwociny Ducha . lecz aby był On twoim i moim Chrystusem.Je eli wiara wszystko czyni i sama wystarcza do usprawiedliwienia. mocą zaś grzechu jest zakon. a do nastania ycia przyszłego. Człowiek uczy się za apostołem urągać śmierci i grzechowi. który nam daje zwycięstwo przez Pana naszego. aby mu się nie sprzeciwiało lub nie przeszkadzało tak jak z natury czyni gdy nie jest powściągane. Do tego tematu odnosi się to. e chrześcijanin jest sługą wszystkiego i wszystkiemu jest podległy. Odpowiadam: . e cokolwiek czynimy. bezbo. gotowe jest pokładać nadzieję w Panu i choć słyszy o tych groźnych zjawiskach. Jakie to bowiem serce. e się głosi dlaczego Chry-stus przyszedł i co dał. e sprawiedliwość Chrystu-sa jest jego sprawiedliwością. e przez nie uzyskuje usprawiedli-wienie. jesteś-my królami i kapłanami. jak ju dotąd o tym mówiłem. Do-póki yjemy w ciele. Tyle wystarczy powiedzieć o wewnętrznym czło-wieku. którzy są ura eni słowem "wiara" i tym którzy mówią: . ądło twoje? A ądłem. to przez nie tak e i my zwycię amy. tam gdzie się naucza z jakiego powodu my. i to się Bogu podoba i jest Mu miłe. ani dobrych uczynków. jak ju powy ej powiedziano.Nie tak. Wy ej wymienioną wiarę osiąga się tam. dla czego więc są zalecane dobre uczynki? Będziemy więc pró nować i nic nie będziemy robić. człowiek wewnętrzny według ducha przez wiarę całkiem wystarczająco jest usprawiedliwiony.

22. które powinny wzrastać. do której się nie nadaje.27). po-słu my się porównaniami. by z radoś-cią bez liczenia na nagrodę słu ył Bogu z miłością niewymuszoną. pracował. Z tej przyczyny ka dy mo e z łatwością pouczyć siebie w jakiej mierze lub w jakim (jak powiadają) zakresie powinien swoje ciało umartwiać.24). jak to Paweł mówi: "Według wewnętrznego człowieka mam upodobanie w zakonie Bo ym. Była to praca najzupełniej dobrowolna. bez grzechu. tak i dla uzyskania usprawiedliwienia nie byłaby mu po-trzebna praca ani stró owanie. e nie jest jeszcze w pełni odrodzony przez doskonałą wiarę i miłość. objawem nieznajomości zarówno ycia chrześcijańskiego. Adam zaś został stworzony przez Boga sprawiedliwym. W ten sposób człowiek na skutek wymagań swego ciała nie mo e być bezczynny. na ile mu się to wyda potrzebne do okiełznania rozwiązłości i po. gdyby byli nie zgrzeszyli o czym powiedziane jest: "Osadził Bóg człowieka którego był stworzył w raju aby go uprawiał i strzegł" (1 Mój. któremu we wszystkim chce być jak najochotniej posłusznym. Uczynki nale y spełniać wyłącznie z tym przekonaniem. chce równie by wszystko . gdzie indziej zaś: "umar-twiam ciało swoje i ujarzmiam. to zaczyna Boga miło-wać. Tyle bę-dzie bowiem pościł. w którym tak wielkie dobra są dla niego nagromadzo-ne.zwłaszcza zaś jej własne ciało . którą wszak ju w pełni posia-dał i która te byłaby nam wszystkim przyrodzona. aby podobać się Bogu. którzy mniemając.chyba.15). 7. Tymczasem czyniąc to napotyka w swoim ciele wolę przeciwną. czuwał. 2. 9. pielęgnował. Człowiek ten na gruncie swej wiary raduje się i weseli z powodu Chrystusa. jedynie przez wzgląd na wolę Bo ą . bym przypadkiem będąc zwiastunem dla innych. co go usprawiedli-wia przed Bogiem. jak i wiary. lecz same przez się.tak samo było oczyszczone. z Bo ej miłości.podobny. gdy ona tylko stanowi o sprawiedliwości przed Bogiem. więc z radosną ochotą zabiera się do jej tłumie-nia.mylą się. by ciało brać w niewolę i oczyszczać ze złych jego po ądli-wości tak. a dla okazania posłuszeństwa Bogu troszcząc się tylko o to. By zaś łatwiej pojąć to co powiedzieliśmy. 5. z łaski niezasłu onej. Inny przykład: wyświęcony biskup. jak tylko z tego by zadość uczynić woli Bo ej. sam nie był odrzucony" (1 Kor. który po-święca . e nadwyrę ają swój umysł. by cała uwaga była skierowana jedynie na wyzbycie się po ądliwości.ądliwości ciała. "Ci. Ci zaś. Musi spełniać wiele dobrych uczynków aby wziąć swe ciało w niewolę. nie powinny być traktowane inaczej ni byłyby trak-towane uczynki Adama i Ewy w raju oraz wszyst-kich ich synów. która dą y do tego. aby wszystko razem z nią Boga miłowało i chwaliło.23). powinien wykonywać uczynki z wolno-ści wypływające. e jeśli tylko spełnią jak najwięcej dobrych uczynków. To jest rzecz. jakoby przez nie ktokolwiek miał być przed Bogiem usprawiedliwiony. prawym. do-brze im się będzie powodziło i zostaną usprawiedli-wieni . Nie potrzebuje on uczynków by stać się lub być sprawiedliwym. którzy nale ą do Chrystusa Jezusa. Gdy bowiem dusza jest przez wiarę oczyszczona. której duch wiary znieść nie mo e. który walczy przeciwko zakonowi uznanemu przez mój rozum i bierze mnie w niewolę zakonu grzechu" (Rzym. pielęgnować. lecz aby nie być bezczynnym i by swoje ciało zatrudnić. Tego bowiem fałszywego mnie-mania nie zniesie wiara. A to jest dowodem ogromne-go braku rozumu. Jednak nie same uczynki są tym. by słu yć światu i szukać tego co światowe. który przez swoją ofiarę jest z powrotem przeniesio-ny do raju i na nowo stworzony. Wykonywana nie z innego powodu. a więc nie dla uzyska-nia sprawiedliwości. aby się bezczynnie nie wałęsał. przez uczynki bez wiary chcieć zostać usprawiedliwionym i dostą-pić zbawienia. Tak te jest z uczynkami człowieka wierzącego. wyniszczają swoje ciało albo czynią je zgoła nieu ytecznym. Uczynki człowieka chrze-ścijanina usprawiedliwionego i zbawionego przez jego wiarę. lecz Pan dał pracę by uprawiał raj. hamowania. a w członkach swoich dostrzegam inny za-kon. Bywa te i tak. e uspra-wiedliwienie zyskuje się przez uczynki sądzą. nie przez uczynki wszak e. lecz czyni je z miłości nie liczą-cej na nagrodę. gdy został on stworzony na wyobra enie Bo e. Uczynki nale y spełniać nie w tym mniemaniu. Stąd te to jedno tylko ma zadanie. ukrzy owali ciało swoje wraz z namiętnościami i ądzami" (Gal.

wszystkie jego uczynki nie miałyby wartości. rzecz zewnętrzna. nie zostaje wyświęcony na biskupa przez same te czynności. byłyby zaiste bezbo nymi. Jasne zaś jest. bez liczenia na nagrodę. W ten sposób tak e i niewierzącemu aden uczy-nek dobry nie słu y ku usprawiedliwieniu ani zbawieniu. nie pochodzi z uczyn-ków. zanim wykona dobry lub zły uczynek. szukając jedynie podobania Bo ego. Ona to czyni człowieka i drzewo. Stąd więc to. bierzmuje chłopców lub spełnia jakąkolwiek inną ze swoich czynności. Lecz nie da się tego odwró-cić. takim staje się człowiek. a-dna z tych czynności nie miałaby znaczenia. e jedynie wiara. a człowiek powinien być sprawiedliwy zanim czyni dobro.33). ale gdyby nie był przedtem wyświęconym biskupem. Popatrzmy odwrotnie. to nie uczynki czynią człowieka złym lub dobrym. Tak ma się rzecz w dzie-dzinie ludzkich uczynków. 20). lecz odwrotnie: drzewa rodzą owoce. a owoce rosną na drzewach. Prawdą jest zaiste. jak byśmy przez nie dostępowali usprawiedliwienia. lecz przeciwnie drzewa według swego rodzaju wydają owoce. lecz od wiary.świątynię. sami zawsze w błędzie. adne dzieło nie czyni twórcy takim jakim ono samo jest.6).jeśli dokonany w wierze. niech zaczyna nie od działania. i nie owoce rodzą drzewa. przez Chrystusa w Jego Słowie. takim jest i jego uczy-nek. na podstawie swojej wiary. błazeńskie. godnie i wystarczająco człowieka usprawiedliwia. yjącym w wierze lub w niewie-rze. z samego Bo ego miłosierdzia. wpro-wadzając innych w błąd. całko-wicie jasne jest. zły . lecz z wiary albo z niewiary. e ktoś staje się dobrym lub złym. Złe uczynki nie czynią człowieka złym. e za dobrego lub złego uchodzi się przed ludźmi na podstawie uczynków . Jakim jest człowiek yją-cy w wierze czy w niewierze. Przeto prawdę zawierają te dwa zdania: dobre uczynki nie czynią człowieka dobrym. adnego zakonu. to i owoc będzie dobry. 7. dziecinne. skoro przez wiarę jest wolny od wszelkiego zakonu i wszystko cokolwiek czyni. co do której bardzo wielu jest w błędzie gdy piszą i nau-czają butnie o dobrych uczynkach. sprawuje. jak gdyby chciał powiedzieć: . A Paweł mówi: "Kto przystępuje do Boga musi wierzyć" (Hebr. Równie Chrystus powiada to samo: "Zasa-dźcie drzewo dobre. wszyst-kie one byłyby niedorzeczne. lecz niewiara. Wiara czyni człowieka wierzącym i sprawiedliwym.one decydują o uznaniu. a jedno-cześnie o wierze nawet nie wspominając. jakim jest on sam. Człowieka dobrym czyni tylko wiara. . wieloma uczynkami się mozoląc. e najpierw sama substancja. Zawsze jest więc tak. dobry . czyli musi zasadzić dobro. tak samo najpierw sama osoba ludzka musi być dobra lub zła. Lecz wszystko to jest w grun-cie rzeczy tylko pozór. nie szukając adnej korzyści lub zba-wienia.Kto będzie chciał mieć dobre owoce musi zacząć od drzewa. Jak bowiem uczynki nie czynią człowieka wie-rzącym.18). a jednak nigdy nie docho-dząc do prawdziwej sprawiedliwości. czyli osoba. e jakim jest uczynek. Ogólnie biorąc. To bowiem nale y wyłącznie do wiary. tak nie czynią go sprawiedliwym. lecz dobry czy zły budo-wniczy wznosi zły lub dobry dom. lecz nie staje się przez nie bardziej świętym lub lepszym chrześcijaninem. 12. 11. lecz on sam wykonuje swoje uczynki złe albo dobre. Taki chrześcijanin poświęcony przez swoją wiarę spełnia dobre uczynki. Skoro zaś uczynki nikogo nie usprawiedliwiają. ani drzewa nie rosną na owocach. To mistrz czyni dzieło takim. Ta wiara jest źródłem jego sprawiedliwych uczynków. ani złe drzewo rodzić dobrych owoców" (Mat.jeśli dokonany w niewierze. Jak więc naj-pierw muszą być drzewa przed owocami. lecz dobry człowiek spełnia dobre uczynki. Nie zły czy dobry dom czyni budow-niczego złym lub dobrym. 7. Chrystus mówi tak: "Nie mo e dobre drzewo rodzić złych owoców. nie owoce czynią drzewa dobrymi lub złymi. a nawet gdyby przedtem nie wierzył i nie był chrześcijaninem. czyni w sposób całkowicie wolny. lecz zły człowiek spełnia złe uczynki. albo zasadźcie drzewo złe. która czyni czło-wieka dobrym. Tak więc kto chce spełniać dobre uczynki. Człowiek chrześcijanin nie potrzebuje do zbawienia adnego uczynku. Z łaski Bo ej będąc ju zaspokojonym i zbawionym. jak Chrystus powiada: "Po owocach pozna-cie ich" (Mat. z tym lub potępio-nym nie czyni człowieka zły uczynek. by miało być tak. ślepi wodzowie ślepych. e złe i potępione są tak e uczynki. stan swój coraz bardziej pogarszając. godnymi potępienia grzechami. Podobnie ma się rzecz we wszystkich kunsztach i rzemiosłach. Dobre uczynki towarzyszą dobrej osobie i od niej pochodzą. jest dobra przed spełnie-niem dobrych uczynków. to i owoc będzie zły" (Mat. swymi krocząc drogami. kto jest dobrym lub złym.

naruszając Jego chwa-łę. są jak wilki drapie ne w owczej szacie. strącaniem do piekieł a nie wyprowadzeniem z nich. Tak mówi (Psalm 30. zwodzące i gubiące na zawsze niezliczonych ludzi. przez wiarę w obietnicę Bo ą doznaje pociechy i zostaje podniesiony. Je eli się bowiem gromadzi dobre uczynki ku usprawiedliwieniu i spełnia się je w tym przewrotnym. Wykonujący je oszukują i siebie samych i innych. ale zbawia nas jako wierzących według miłosierdzia Swego.przy-znaje. braki natury (tak jak to czynili bezbo ni nauczyciele) stanowi to zło nie do naprawienia. diabelskie. gdzie nie ma szczerej wiary. to bez wątpienia są to nauki oszukańcze. Człowiek. co wię-cej . zawsze się uczą-cy. a stąd zawrócić ich do pokuty i lepszego sposobu ycia. musi patrzeć dalej ani eli na uczynki. Albowiem Chrystus przez Jana mówił nie tylko: "Czyńcie pokutę". a słuchanie przez Słowo Chrystusowe" (Rzym. Mia-nowicie nie przez uczynki ani przykazania. Istnieją wprawdzie dotąd liczni kaznodzieje pokuty i łaski lecz nie wyjaśniają oni zakonu Bo ego ani obietnicy z tą myślą ani w tym duchu. która zbawia nas nie na podstawie uczynków spra-wiedliwości. Paweł powiada: "Mający wprawdzie pozór pobo -ności. Słowo zakonu nale y wydobywać aby ludzi przerazić doprowadzając do poznania ich grzechów. lecz przez Słowo Bo e (to znaczy przez obietnicę Jego łaski) i przez wiarę zostaje usprawiedliwiony i zba-wiony dla ugruntowania chwały majestatu Bo ego. Wydobywać ze skarbca nowe i stare rzeczy. owej przewrotnej myśli o poszukiwaniu na ich drodze sprawiedliwości. nakładają one ju przymus i razem z wiarą tłumią wolność. Wsku-tek owego dodatkowego przeświadczenia ju nie są dobre. fałszywym przeświadczeniu i będzie się przez nie usprawiedliwionym. lecz dodał te słowo wiary. ale wyrzekający się jej mocy. w rzeczywistości zaś dobre nie są. Teraz ju łatwo poznać. w jaki sposób zostaje on usprawiedliwiony. skutkiem czego na pozór tylko są one dobre. daremnie się ich naucza. zarówno słowo zakonu jak i słowo łaski. Pokuta bowiem wywodzi się z zakonu Bo ego. czego uczynki nie są w stanie dokonać. .5.na się było dowiedzieć skąd pochodzi pokuta a skąd łaska. poni aniem a nie wywy szaniem. jakich my dokonaliśmy. lecz wiara czy łaska z obietnicy Bo ej. który groźbami zakonu Bo ego czy lękiem przed nim został upokorzony i doprowadzony do poznania siebie. przebijaniem a nie uzdrawianiem. przez Słowo swojej łaski. Nie będąc bowiem wolne. zadośćuczynieniu.6): "Wieczorem bywa plącz. lecz z powodu tego bezbo nego dodatkowego mniemania. Natura sama z siebie nie tylko nie mo e go usunąć. ale obie części Słowa Bo ego. dopóki nie przyjdzie wiara.7). pokutą i wszystkimi innymi rzeczami. Dlatego cho-cia jest rzeczą dobrą kazać i pisać o pokucie. jak czytamy: "wiara jest ze słuchania. przyka-zania lub nauki o uczynkach. po-wiadając: "Przybli yło się królestwo niebieskie" (Mat. gdy nie z powodu ich samych je potępiamy. która jedynie jest zdolna przez wiarę usprawiedliwić i zba-wić. z jakiego powodu nale.y dobre uczynki odrzucić albo przyjąć i jaką zasadą się kierować.7).17). uwłaczają łasce Bo ej.jak najbardziej je przyjmujemy i ich uczymy. jednak e jeśli się na tym poprzestaje i nie dochodzi do głoszenia samej wiary. lecz tak e przekonać się o jego przewrotności. Powinien odwróci-wszy uwagę od uczynków patrzeć na człowieka i na to. 4. owszem . Nie odrzucamy tedy dobrych uczynków. aby zrozumieć nauki na temat dobrych uczynków. 3. Przeto powinno się głosić Słowo łaski i obietnicę odpuszczenia dla nauczania i ustanowienia wiary bo bez tego daremnie się spełnia zakon z jego przykazaniami. Nale y bowiem głosić nie jedną tylko. Lecz nie nale y na tym poprzestać: byłoby to bowiem tylko zranieniem a nie zawiązaniem rany. a nigdy nie mogący dojść do poznania prawdy" (2 Tym. aczko-lwiek w bezbo nym urojeniu przez tę naszą głupotę do tego pretendują: w ten sposób gwałtownie wdzie-rają się w zakres łaski Boga. e jest to mniemanie identyczne z najświętszą wolą Bo ą. która je obali i zawładnie sercem. a raczej prawdziwie godne potępienia. Mniemanie to i przewrotne poleganie na uczyn-kach jest nieuniknione tam. zabijaniem a nie o ywianiem. a gdy jeszcze przyłączy się przyzwycza-jenie zasilające i popierające te niedociągnięcia. skruchą. Nie mo e go bowiem nie być u świętych robotników dopóty. ale rankiem wesele". aby mo. Kto zatem nie chce razem z tymi ślepymi błą-dzić. 10.O nich to św. spo-wiedzi.

e apostoł ujmuje ycie chrześci-jan w taką regułę. pomagać we wszystkim cokolwiek czyni. wygody i korzyści bliźniego. obcować z bliźnimi."aby dać temu. dopełnijcie radości mojej. lecz yje te dla wszystkich ludzi na ziemi. tak jak mówi Paweł: "Nikt z nas dla siebie nie yje i nikt dla siebie nie umiera. jakaś wspól-nota Ducha. i to do śmierci krzy owej" (Filip. Tak bowiem nakazuje apostoł.Tyle wystarczy powiedzieć o uczynkach w ogóle. a jeśli umieramy. 14. Na ostatek powiemy o uczynkach. aby mógł szerzej i swobodniej innym słu yć. dorabiać się mienia. lecz zachować je na wspieranie potrzebujących. cierpiąc. aby nam słu yć. i pra-cując. ze względu na swój sposób ycia uwa any za człowieka obcującego z ludźmi. i adnego uczynku. lecz wyparł się samego sie-bie. który jest w potrzebie". Niech ka dy baczy nie tylko na to co jemu nale y. umierając. w której słu y się drugiemu bezinteresow-nie. pisze: "Jeśli tedy jakaś zachęta jest w Chrystusie. przyjął postać sługi i stał się podobny ludziom. wza-jemnie o siebie troskliwymi i pracowitymi. Po to bowiem swe ciało ujarzmia.7). podczas gdy Paweł to miał na myśli. kiedy to ka dy a przez wiarę swoją tak obfituje. świadczyć usługi. W ogó-le całe ycie powinno być nakierowane na drugiego człowieka. adnej mocy nad nami Jezus sobie nie przypisywał. nie upierał się zachłannie przy tym. to znaczy z radością i miłością podejmująca dzieło najbardziej dobrowolnej niewoli. Słowa te przenieśli na naturę Boską i ludzką.28) by móc dawać temu. chocia według prawa mógłby był to uczynić. mając przed oczyma jedynie potrzeby.1-4). abyście jed-ną byli o ywieni myślą i jednakową mając miłość jednomyślnie na jedno się zgadzali. nie pysznił się tym jednak. bo jeśli yjemy.takie oto jest prawdziwe chrześcijańskie ycie. postąpił tak. a nawet właściwie tylko dla innych yje. działając. wtedy staniemy się Synami Bo ymi. aby być równym Bogu. wypełniając w ten spo-sób zakon Chrystusowy .byś-my siebie sami utrzymywali. który chocia był w po-staci Bo ej. "podobny ludziom". Musi bowiem rozmawiać. z zachowa-nia.5-8). Lecz przeciwnie. jakie wykonywać powinien wierzący wobec swego bliźniego. który jest w potrzebie. aby wszystkie nasze uczynki układały się na korzyść drugich. które chrześcijanin wykonuje wobec własnego ciała. abyśmy rękami pracowali (Efez. by człowiek w tym yciu był bezczynny i nie spełniał uczynków wobec swoich bliźnich. którymi słu y bliźniemu swemu z dobrowolnej yczliwości. ani po-nad nas się nie wynosił. ani te nie czyńcie nic dla pró nej chwały. Zmierzać jedynie do tego. aby słu yć innym. Apostoł mógłby rzec: . . co przez tę postać sługi uzyskał. uni ył sa-mego siebie i był posłuszny a do śmierci. Albowiem chrześcijańska to rzecz troska o zdrowie cielesne. w której wszy-stko otrzymali. był podob-ny do wszystkich innych ludzi z postawy. a zarazem o tych. To słowo zaś apo-stolskie najbardziej dla nas zbawienne zaciemnili ci. lecz w pokorze niech jeden drugiego uznaje za wy -szego od siebie. abyśmy dzięki niemu mogli pracować. aby naszą własnością stało się wszystko. e Chrystus pełen będąc postaci Bo ej i obfitujący we wszystkie dobra tak. Tak więc gdy Paweł pouczał Filipian jak bogatymi uczyniła ich wiara w Chrystusa. Widzimy tu jasno. chętnie. W ten sposób członek silny słu yć będzie członkowi słabemu. taka jest miara prawdziwie skuteczna przez miłość. powiada jednak: . adnego uczucia Mu nie brakowało aby móc być sprawiedliwym i zbawionym (miał bowiem to wszystko zaraz od samego po-czątku istnienia). ale i na to co innym" (Filip. dla Pana yjemy. Przeto nie mo e się zdarzyć tak. którzy zupełnie nie zrozumieli słów apostoła: "po-stać Bo a". Człowiek bowiem nie dla siebie tylko yje w owym śmiertelnym ciele aby w nim działać. a okazawszy się z postawy człowiekiem. jakaś pociecha miłości. W tym celu podaje za wzór Chrystusa. Przeto we wszystkich uczynkach powinien podzielać ten po-gląd. "sposób ycia". 4. 2. Nie wywołujcie waśni. i by ponad brzegi przelewały się wszystkie inne uczynki. Jednak wszystko to uczynił ze względu na nas. Jedni drugich brzemiona nosząc. "postać sługi". 2. opływając przy tym w pełnię i dostatek wiary. jakie było w Chrystusie Jezusie. nie dla siebie. był człowiekiem jak gdyby tego wszystkiego mu brakowało i jakby adnej z właściwości Bo ej nie posiadał. Jednak adnego z tych uczynków człowiek nie potrzebuje do sprawiedliwości i zbawienia. mówiąc: "Takiego bądźcie względem siebie usposobienia. tak jak Chrystus na podobieństwo ludzi stworzony. dla Pana umieramy" (Rzym.

Dla swego sposobu ycia być uznany za człowieka. to znaczy. a eby doszła do postaci doskonałej. a eby nie bra-kowało mi ju nic innego prócz wiary. a Chrystus we wszystkim ten sam. chętny. sprawiedliwość i zbawienie do niego nale y. szczodrym dawcy tak wielkich rzeczy. przez wiarę swoją całkowicie napełniony. nie dla innych względów jak tylko ze względu na Bo e upodobanie. rozdzielając wszystkim wszystko i obficie i jak najszczodrzej. gdy weń wierzymy. Czemu bym więc dla takiego Ojca. wszystko ma. Pozbawieni byliśmy jego miłosierdzia. i nie ma adnego powodu do niewdzięczności. Dla tych zaś. Tak postępuje te Syn. pomagać swojemu bliźniemu. jak tylko to w czym widzieć będę dla mojego bliźniego rzecz potrzebną. a z miłości radosny. to znaczy. radosnymi. Gdy jeden dla drugie-go nawzajem stajemy się Chrystusem. podobnie jak jego głowa . czyniąc bliź-niemu tak jak Chrystus nam czyni.Chrystus. wolny umysł do dobro-wolnej słu by bliźniemu tak. 2. śmierci i piekła. ani nie posądza kogoś o wdzię-czność lub niewdzięczność. stając się jeden dla drugiego poniekąd Chrystusem. Któ więc mo e pojąć bogactwo i chwałę chrze-ścijańskiego ycia? ycia. niezasłu onego miłosierdzia dał mój Bóg w Chrystusie wszelkie bo-gactwo sprawiedliwości i zbawienia. e Mu jest mile i zgodne z Jego upodobaniem? Oddaję więc siebie mojemu bliźniemu jak Chrystus oddał się mnie nie zamierzając czynić w tym yciu coko-lwiek innego. z czystego. z całego serca. nie jest głoszone ani poszukiwane. czyni ją miłą i udziela jej wszystkiego co ma Chrystus. jak Bóg przez Chry-stusa do niego się odniósł. a oprócz tego (jak ju mówiłem) powinien samą tę wiarę rozwijać. zaraz jak mówi Paweł (Rzym. przeto tak jak Ojciec Niebiański przyszedł nam z pomocą w Chrystusie za darmo. potępionemu człowiekowi bez wszelakiej zasługi. chętnie. nie odczuwa adnej potrzeby. Chocia w ten sposób wolny jest od wszelkich uczynków. To ycie bowiem. to yję w wierze Syna Bo ego" (Gal. e je eli poznajemy jak bardzo wielkie i cenne jest to co zostało nam dane. odnosić się doń tak. sługami bliźnich. ka ąc swojemu słońcu wschodzić nad dobrymi i nad złymi. tak i my wobec Boga byliśmy w potrzebie. słu yć. jednak powinien znowu w tej wolności wyzbywać się samego siebie. ani nie czyni ró nicy między przyjaciółmi. abyśmy byli sobie nawzajem Chrystu-sami. radośnie. abyśmy byli prawdziwie chrześcijanami. nie nieobecnego w nas. Apostoł Pa-weł mówi: "A o ile yję w ciele. przyjmować postać sługi. Widzisz więc. tote nigdy nie dojdą do odczucia wartości i znaczenia tych rzeczy. 9. który mnie nieocenionymi bogactwami obsy-pał. a jednak nie mniej i panami wszystkiego. Tak bowiem Ojciec jego czyni. Powinien on myśleć wtedy tak: . powinien być zadowolony z tego Bo ego kształtu jaki otrzymał przez wiarę. czy zobowią e nią sobie kogoś do wdzięczności. korzystną i zba-wienną. Podo-bnie więc jak bliźni nasz znajduje się w potrzebie i pozbawiony jest tego co my mamy w obfitości. wszak chrześcijanin nie dą y do tego. która czyni nas wolnymi.ycie to dzisiaj w całym świecie jest nieznane. dla wszystkich po ytecznego. samą jego osobę zachowuje. . chwały czy nagany. Bez liczenia na odpłatę. dobrowolnym wysiłkiem nie uczynił wszystkiego o czym wiem. tak i my powinniśmy za darmo przycho-dzić z pomocą bliźniemu naszemu poprzez uczynki cielesne. poniewa przez wiarę opływam we wszyst-kie dobra w Chrystusie. ycia. którzy nie mają tego co przez Chrystusa zostało im darowane. zarazem jednak słu ącego wszystkim. które wszystko mo e. aby sobie zobowiązać ludzi. Atoli teraz przy pomocy nauk ludzkich poucza się nas tylko jak szu-kać zasług.Oto mnie niegodnemu. we wszystkim posłusz-nego.20). rozkoszując się nią przez Chrystusa w Bogu. W sposób jak najbar-dziej wolny i jak najochotniej rozporządza sobą i swoją własnością nie oglądając się czy ją utraci u niewdzięcznych. która wierzy e tak się rzecz ma. Tak to z wiary wypływa miłość i radość w Panu. Chrystus daremnie się narodził. Po-stępują oni drogą uczynków. pomna ać.niestety .9) w sercach naszych przez Ducha rozlana zostaje miłość. lecz w nas zamieszkującego. wszechmocnymi wykonawcami i zwycięzcami wszystkich utrapień.Tak to chrześcijanin. nie inaczej jak z bezinteresowną radością. lecz . które jest panem grzechu. My sami zu-pełnie nie znamy naszego imienia: dlaczego jesteś-my chrześcijanami? Dlaczego chrześcijanami się na-zywamy? Zapewne nazywamy się tak od Chrystusa. zy-sku lub straty.

kazał mu jednak pójść nad morze. Podobnie jak wszystkie Jego uczynki i uczynki Jego wyznawców przyczyniają się do usprawiedliwie-nia. nazywając je przykazaniami kościoła. na które niektórzy głupi pasterze taki nacisk kładą. jak to ju mówiłem. i by w pró nej ufności nie mniemano. aby tylko innym ulegać według ich woli z miłości bezinteresownej. którym potrzebne było opanowa-nie swego ciała. czynił . Tak. aby czyjaś słabość nie została ura ona lub wzgardzona. z Chrystusa natomiast uczyniliśmy wyłącznie dozorcę o wiele bardziej surowego ni Moj esz.3).22).nagród. którzy jeszcze nie zdołali pojąć wolności wypływającej z wiary. którzy są Jego dziećmi swoich wolnymi synami królewskimi. stanu jedynie w tym celu. 2. klasztorów. dobrowolnie. by wszystkich nawrócić do wolności wiary.3) nie dlatego. e przez same uczynki ktoś jest usprawiedliwiony.1). Przeciwnie zaś. e obrzezanie jest potrzebne do us-prawiedliwienia. rozmawiał z Piotrem. modlił się. lecz by słabych w wierze ydów. ani nie potrzebowała oczyszczenia. Święty Paweł obrzezał zaś swego ucznia Tymo-teusza (Dz. do czasu oszczędzając słabych. a Piotr to po-twierdził. gdy uczniowie domagali się od Niego drachmy. upodabniając się w tym do wszystkich in-nych kobiet. czyli zba-wienia. chocia zakon taki nie obowiązywał jej. otwórz jej py-szczek. aby byli poddani zwierzchności. zarzuć wędkę i weź pierwszą złowioną rybę.1.27). gotowi do wszelkiego uczynku dobre-go. 14. lecz jasno ju sprawiedliwa dokonała go bezinteresownie. jak bowiem chciał. Tak e Chrystus. lecz upartym i zatwardziałym nauczycielom uczynków powinniśmy stanowczo się przeciwstawiać. Dokonane są one w stanie wolności. z łatwością mógłby bez adnego niebezpieczeństwa poruszać się wśród nielicznych poleceń. w wolności ducha słu yli innym i zwierzchności. kapłanów. a znajdziesz stater. jakoby potrzebne mu było to obrzezanie do sprawiedliwości. co nale y jedynie do wiary. a zawsze sta-wiając opór upartym i zatwardziałym. dla wzbu-dzenia posłuszeństwa u innych i dania im przykładu. Nie została więc usprawiedliwiona przez ten uczynek. 17. idź nad morze. 13. gdy wzgardziwszy wolnością wypływającą z wiary. obsta-wali przy tym. Ap. tego zabierz i daj im za mnie i za siebie" (Mat. powinniśmy wszystko czynić ze względu na innych w sposób dobrowolny i radośnie.1). W równie więc małym stopniu ten uczynek był potrzebny lub przy-datny Chrystusowi do usprawiedliwienia. tego co od nas pochodzi. urzędników.Będę pościł. gdy (jak to czytamy u Łukasza 2. chocia nie są nimi w adnej mierze. jak naucza Paweł (Rzym. sprzeciwił się i nie pozwolił obrze-zać Tytusa (Gal. lecz by przez nie. tego je-dnak przestrzegając zawsze z największą dbałością. kościoła. Z tą samą gorliwością. a jednak do-browolnie się poddaje i płaci podatek. jakby były one potrzebne do sprawiedliwości i zbawienia. dokonywała oczyszczenia według zakonu Moj eszowego zwyczajem wszyst-kich kobiet. by przez nie ćwiczyć się nie w sprawiedli-wości lecz w podporządkowywaniu swego ciała dla przykładu innym. gdzie Chrystus nazywa siebie i tych. aby ka dy sprawiał uczynki swego zawodu. aby ich nie obrazić albo nie okazać im wzgardy. Przykład ten doskonale odnosi się do sytuacji. nie urazić lub nie okazać im wzgardy. Prawdziwie wolny chrześcijanin tak zaś będzie mówił: . nie dlatego by przez to byli usprawiedliwieni (skoro ju są sprawiedliwymi przez wiarę). Tytus 3. powinniśmy i my postępować. przykazań papie y. Następnie. skoro będąc ju przedtem usprawiedliwie-ni przez wiarę. którym niczego nie brak. Takimi miały być uczynki wszyst-kich zakonów. tak znów nie chciał aby zatwardziali "zwolennicy sprawiedli-wości z uczynków" obra ali wolność wypływającą z wiary lub nią pogardzali. kroczył więc drogą pośre-dnią. to jednak chęt-nie z dobrowolnego umiłowania podporządkowała się mu. zakonów. które zaleca Paweł (Rzym. ma zasługę lub zostaje zbawiony. aby słabych w wierze podpierać. Jeśliby ktoś posiadał tę umiejętność. więc do czasu ustępował przed ich wolą. i z miłości bezinteresownej byli po-słuszni ich woli. Przykład takiej wiary dala przed wszystkimi in-nymi tak e błogosławiona dziewica. czy synowie królewscy nie są wolni od podatków. Nasze uczynki powinny być spełnione: nic dla zyskania usprawie-dliwienia. Takimi są te te uczynki. o czym obszerniej będziemy mówili ni ej. biskupów. będąc wszystkie od usprawiedliwienia później-sze. mówiąc: "Ale ebyśmy ich nie zgorszyli. 16.

w jakim niebo przewy sza ziemię. ani chrześcijański. jakby to były moje własne grzechy. temu czy tamtemu urzędnikowi lub mojemu bliźniemu. aby stały się wspólne. Lękam się . to Chrystus mówi: "Zaprawdę powiadam wam. ponad siebie. urzędy kościelne. Stąd apostoł przypisuje miłości tę zaletę. lecz e przez to daję przykład uległości papie owi. dopóki nie obraca się przeciwko Bogu. czym my jesteśmy. ujrzycie niebo otwarte i aniołów Bo ych wstępujących i zstępują-cych na Syna Człowieczego" (Jan 1. Nieznajomość tę i stłumienie wolności bardzo wielu zupełnie ślepych pasterzy parali uje. Przez wiarę zostaje porwany w górę. co jest zalecane przez ludzi. do Boga. ustaw i dowiedzieć się którzy pasterze są ślepi i głupi. jak tylko własnej korzyści. to nie jest dobry. lecz dawaj to co dajesz w sposób dobrotliwy i bezinteresownie. lecz yje w Chrystusie i w swym bliźnim. by go spełniać dla okiełznania ciała lub dla okazania uległości bliźniemu (byle by tylko nie ądał czegoś przeciwko Bogu). które mamy od Boga. Zachęca-jąc i pobudzając lud do tych czynności kościelnych. pościć lub coś w kościele jak to nazywają . Wolność tę zaś Chrystus pozwala nam i zrozumieć i zachować. Jest zaś ono prawdziwe i szczere tam. przez zachwalanie ich. zachowując się tak. tak jak nie są takimi ani posty. A chocia tyrani domagając się spełniania tych poleceń wyrządzają gwałt i krzywdę. gdzie jest prawdziwa i szczera wiara.dobra. e przez to oczyszczone zostają nasze grzechy i osiągnięte zosta-je nasze zbawienie. ołtarze. Taką bowiem jest prawdzi-wa miłość i zdrowa reguła chrześcijańskiego ycia. i mieli się dobrze. Amen. nigdy zaś nie nauczają wiary. strze się czynić to w celu zgotowania sobie jakiejś korzyści . z powodu mnie został poddany zakonowi.9). w bliź-nim przez miłość. dlatego tak czynię i zniosę to wszystko. spełnienie ich nie przyniesie szkody. który naszą postać przy-wdział na siebie. czyniąc nasze ser-ca wolnymi od wszystkich grzechów. e mi to jest potrzebne do sprawiedliwości czy zbawienia. jak gdyby sam był na jego miejscu.51). w której Bóg ciebie wszystkim obdarzył? Otó ta reguła obowiązuje . co jest wynikiem nieznajomości wiary ani wolności chrześcijańskiej. W Chrystusie yje on przez wiarę. obfitsze ni trzeba do okiełznania ciała. którzy ich potrzebują tak. czy to przez uczucia. . Taki przeto wniosek wyciągamy: e chrześcijanin nie yje sam w sobie. biskupowi. Wyrządzasz bowiem krzywdę swojej wierze. w przeciwnym razie nie jest chrześci-janinem. ale nie dlatego. Na podstawie tego wszystkiego ka dy będzie mógł zdobyć pewny sąd. pozostawiając jednak zawsze w Bogu i w Jego miłości.5). jakby to On był tym. Na có ci bowiem twoje dobre uczynki. Przyjmę je na siebie i tak nimi się utrudzę i usłu ę. Dobra te spływały i spły-wają na nas z Chrystusa. Przewy -sza zaś ona wszystkie inne wolności zewnętrzne w tym stopniu. 1. czy wieczne j.do bliźniego.czy doczesnej. Jemu wszak to nie było w ogóle potrzebne. i zarówno moją wiarę. przez zalecanie swoich odpu-stów. e nie szuka ona swego (1 Kor.chrześcijaninem. Gdy jeśli jakiś uczynek nie jest zalecany wy-łącznie po to. Tyle wystarczy powiedzieć o wolności. która jedynie wszy-stko ci daje. W ten sposób będziesz prawdziwie dobrym człowie-kiem . Paweł mówi: "Zakon nie jest ustano-wiony dla sprawiedliwego" (1 Tym. Tote lękam się wielce. doskonałą orientację co do wszystkich uczynków. jak i moją sprawiedliwość powinienem poło yć przed Bogiem dla zakrycia i przebłagania grzechów bliźniego. Ja zaś taką daję ci radę: je eli zechcesz nieco się pomodlić.powtarzam . aby ka dy przywdział na siebie postać swego bliźniego. aby wzrastała uprawiana czy to przez uczynki. społeczeństwu. choć nie był pod zakonem. aby inni przez ciebie i przez twoją dobroć wzrastali. przez miłość zaś zni a się poni ej siebie . 13. ani szczególne modlitwy do niektórych świętych.e w tym wszystkim nie szuka się niczego innego. A z nas spływają one na tych. spływały z jednego na drugiego. która jak widzisz jest duchowa i prawdziwa.to i tamto. klasztory.zafundować. dlatego o nią jedynie dbać nale y. Chrystus uczynił i zniósł przecie dla mnie o wiele więcej. gdy masz ich obfitość dla siebie przez swoją wiarę. W ten sposób całkowicie zostaje stłumiona wolność chrześcijańska. e chrześcijańskimi są dzisiaj nieliczne tylko albo i adne zakony. od przepisów i przykazań. a którzy prawdziwi i do-brzy. gdy mniema się. Tak przecie Chrystus dla nas uczynił.

z tak wielkim niepokojem dręczą się tymi błahymi i niepotrzebnymi rzeczami. wówczas oni spo ywają mięso. to znaczy od głupiego urojenia. co rozstrzyga o szczerości naszej wiary. e usprawiedliwie-nie zyskuje się przez uczynki. i tych. choć oczywiście ani nie mo e. Nie powiedział On jednak: . aby ten ich bezbo ny pogląd nie zmylił wielu. Jak bowiem nikt nie jest sprawie-dliwy dlatego. to yję w wierze w Syna Bo ego" (Gal. Tych upartych. e w ustalonych dniach poszczą lub gdy inni poszczą. jesteśmy w uczynkach i ceremoniach. by kro-czyć drogą pośrednią i potępia obie skrajności powiadając: "Ten. nie chcąc zrozumieć jak nale y dobrze czynić). upar-tych. e ich zaniecha i gardzi nimi. 14. którzy słysząc o tej wolno-ści wypływającej z wiary wnet przemieniają ją w sposobność do cielesnego wy ycia się. pozostawiając na uboczu pozo-stałe elementy religii chrześcijańskiej. e działamy. ale na wierze. Takim ludziom nale y się przeciwstawiać.14). "Królestwo moje nie jest z tego świata" (Jan 18. Tych innych natomiast. Jest rzeczą przydatną spo ywać mięso i łamać posty na ich oczach i wedle wolności wiary inne jeszcze rzeczy czynić. e sprawiedliwość polega nie na uczynkach. O ile słuszniej apostoł Paweł naucza. Dlatego tu trzeba słuchać Pisma. ze względu na tych. aczkolwiek nie nale y z tego powodu uczynkami pogardzać ani ich zaniechać. lecz swoje ceremonie mają stale na ustach.teraz wszystko im wolno i chcą uchodzić za wolnych chrześcijan jedynie dlatego. podobnie jak nie mo emy obejść się bez pokarmu i napoju i całe-go tego funkcjonowania śmiertelnego ciała. jak gdyby chrześcijanami byli przez to. który je niechaj nie pogardza tym. gdy zaniedbawszy rzeczy powa niejsze. lub zmawiają określone modlitwy. które uwa ają oni za naj-większe grzechy. Dlatego chrześcijanin powinien iść drogą pośred-nią i mieć na względzie dwa rodzaje ludzi. lecz sami nie przykładają się do tego. lecz stosowali się do słusznych nakazów Pana.20). które po-ucza abyśmy nie zboczyli ani w prawo. W ten bowiem sposób i Paweł nie chciał by Tytus został . e w pogardzie mają i odrzucają ceremonie. ani nie śmie brakować uczynków. którzy najlep-sze nawet słowo do nich skierowane przekręcają fał-szywie je tłumacząc. Przeciwko nim bardzo zawzięcie występują z drugiej strony ci. a który nie je niech nie osądza tego. Przez wiarę w Chrystusa nie jesteśmy wszak uwolnieni od uczynków lecz od liczenia na uczynki. którzy usilnie zabiegają o swoje zbawienie przez samo przestrzeganie i honorowanie obrzędów. A tak to. którzy pomijają ceremonie i ganią je nie z pobo no-ści lecz z samej tylko pogardy apostoł przywołuje do porządku gdy poucza by nie pogardzać: tych bo-wiem wiedza nadyma. 2. zawsze mając na ustach zalecenia kościoła i ojców. jednak. 10. jak gdyby zbawieni byli przez to. który je" (Rzym.Królestwo moje nie jest tu. O nich to nale y rzec: "Zostawcie ich. e w ustalone dni po-szczą lub powstrzymują się od spo ywania mięsa. Myślą . jednak nie przez to wszystko jesteśmy sprawiedliwymi. czyni je prawymi i ocala. czyli w tym świecie. 15. yjemy. powiada Chrystus. Paweł zaś powiada: "Chocia w ciele yjemy. Wiara bowiem uwal-nia nasze sumienia. nie walczymy cielesnym orę em" (2 Kor. Przez nią poznajemy.Na koniec. lecz sprawiedliwość na-sza z niego się nie wywodzi. I jedni i drudzy zarówno są winni. tradycje i postanowienia ludzkie. tak te nikt nie zostanie poczyta-ny za sprawiedliwego jedynie z tej przyczyny. czynić odwrotnie ni oni. dodać nale y oczywiście. zatwardziałych ceremonialistów. lecz przez wiarę w Syna Bo ego. który nie je. albo zwyczajowe mo-dlitwy pomijają z zadartym nosem wyśmiewając przykazania ludzkie. nale y traktować ich postępowanie stanow-czo jako gorszące.3).e nie na uczynkach opiera się nasza sprawiedli-wość. ani w lewo. gdy ani jedni ani drudzy nawzajem nie przestrzegają budującej miłości. e jest bardzo wielu takich. które rozweselają serce. Widzisz tu. sprawia konieczność tego ycia i tro-ski o panowanie nad ciałem. pozostawiając wiarę na uboczu i w zaniedbaniu (takimi te byli ydzi. poucza by tamtych nie osądzali. e z oddaniem spełnia uczynki i cere-monialne obrzędy.3) i: "A o ile teraz yję w ciele. Ślepi są przewodnikami ślepych" (Mat. Tak przeto na tym świecie jesteśmy pod przymusem konieczności ycia w ciele. do zbawie-nia konieczne.36). uparcie przy nich obstają i zalecają je władczo jako środki usprawiedliwiające. którzy jak głuche mije nie chcą słyszeć o prawdzie wolno-ści.

1). bezbo ne dla dusz tradycje naszych kapła-nów i poglądy oficjalnych teologów. tak te i Chrystus bronił apostołów. aby ich nie urazić i nale y okazać pobła anie dla ich słabości dopóki nie zostaną dokładnie pou-czeni. którzy jeszcze nie potrafią choćby i chcieli pojąć owej wolności. 2. Tak tedy.zostały zaprowadzone do piekła. skoro nie podkreśla się zarazem moc-no znaczenia wiary. 12. e nie ma niczego. nale y jednak oszczędzać bojaźliwego tłumu. e są bezbo ni. e niezliczone ilości dusz uwikławszy się w te sidła . 14.14). ujarzmili i srodze utrapili sidła-mi swoich tradycji. którym liczni zostaną zara eni. 14.22). W ostatecznym więc wyniku: Jak ubóstwo wypróbowuje się w bogactwie. wstrzemięźliwość w biesia-dach. oddawać się interesom.15). e ustawy ich są niczym wobec sprawiedliwo-ści. by nie zrodził się w nim pogląd albo gorzki korzeń. sługa Chrystusowy powinien być roztropny i wierny.a niebezpieczne jest dla ich dobra aby się między niańkami obracały gdy dorosną. aby sami zrozumieli. Strze się jednak."zgarnąć ogień do swojego zanadrza. by niedowa ony ich umysł przez występ-ki nie pędził na łeb na szyję. Ka dy zaś powinien ciało swe poskramiać takimi samymi ćwiczeniami.20). czystość w rozkoszach. która nikogo nie obra a. od których to powinni byli zo-stać uwolnieni i uzdrowieni za pomocą nauki o wie-rze i wolności. który ci bezbo ni tyrani trzymają w nie-woli przy pomocy ustaw. 12. A jednak.27). wypływającej z wiary. by jego sumienie i wiara owego ludu nie zostały dotknięte. "ale źle jest dla człowieka. Tak więc walcz dzielnie przeciwko wil-kom. Tego wymaga miłość. zwyczajni. Gdy więc ycie to nie mo e się obejść bez obrzę-dów i uczynków a ponadto burzliwy i nieobyty jesz-cze wiek młodzieńczy powinno się okiełznać tymi pętami i powstrzymywać. A jeśli będziesz chciał wykorzystać swoją wolność. e w sabat rwali kłosy (Mat. Nie da się zaś tego uniknąć tam gdzie przemilcza się wiarę. Takich ludzi nale y oszczę-dzać. jak i Paweł mówi: "Własne przekonanie zachowaj dla siebie przed Bogiem" (Rzym. abyś wolności tej przed słabymi nie wykorzystywał. nieświadomi i słabi w wierze (jak ich nazywa apostoł w Rzym. ale z winy swych pasterzy. nale y unikać ich zgorszenia. będący jeszcze w wieku burzliwym muszą być trzymani i kiełznani w elaznych nawet więzach obrzędów. doznawać zaszczytów i rozkoszy.4). uczyń to po kryjomu.powiada Salomon . a nie zarazem przeciwko owcom. Taki właśnie skutek sprawiły dotąd zgubne. gdy owi zwolennicy ce-remonii domagali się tego. "Czy mo e kto" . tak i ludzie nieobyci. tak trzeba te uczestniczyć w obrzędach. Przed tyranami zaś i upartymi korzystaj z niej stale dla okazania im wszystkim pogardy. . które oni uwa ają za potrze-bne. to znaczy w niebezpieczeństwach.obrzezany (Gal. poniewa oni nie z uporczywej zło-śliwości. Nie z własnej bowiem winy są oni słabi. jakoby przez uczynki mo na było zyskać usprawiedliwienie co przychodzi z łatwością i bardzo wielu zara a. a jego odzienie się nie spali?" (Przyp. 14. a naucza się tylko usta-nowień ludzkich. jak trzeba uczestniczyć w bogactwach. przestrzegając postów i innych rzeczy. dopóki nie zostaną one wyjaśnione. będziesz to czynił atakując ustawodawców i ustawy. którzy ich pojmali w niewolę. lecz zarazem wespół ze słabymi będziesz ich przestrzegał by nie zostali oni zgorszeni a sami poznają tyraństwo i zrozumieją swoją wolność. bywać na ucztach. Dlatego chocia stanowczo nale y się przeciwsta-wić owym nauczycielom tradycji i ostro potępić ustawy papie ników poprzez które sro ą się oni nad ludem Bo ym. rzetelność w interesach. gdy nie mieli adnego prawa by je stanowić. lecz wszystkiemu słu y. aby w tym wszystkim tak kierował ludem Chrystusowym i nauczał go tak. Ju Paweł napominał Hebrajczyków (Hebr. Drugi rodzaj spotykanych ludzi to chrześcijanie prości. Sal.13) i znowu: "Wiem i jestem przekonanym w Panu Jezusie. pokorę w zaszczytach.aby nie zginęły . 6. nieczyste jest jedy-nie dla tego. by utraciwszy wiarę nie zarazili się poglądem. Tak mówi apostoł: "Przeto je eli pokarm mój gorszy brata mego. tak sprawiedliwość wy-pływającą z wiary wypróbowuje się w obrzędach. w czym mo esz poznać antychrysta. lecz w obronie owiec. Co więcej: jak niemowlęta płci męskiej bardzo potrzebują opieki na łonie nianiek . nie będę jadł mięsa na wieki" (l Kor. 14. który jedząc daje zgorszenie" (Rzym. lecz jedynie ze słabości wiary tak czynią i myślą. 8.3). kto je za nieczyste uwa a" (Rzym. co by samo w sobie było nieczyste.

wypływającej z wiary. i by one byty prawdziwą i trwałą budowlą. nigdy zaś o samej budowli nie pomyśli. który jest błogosławiony na wieki. e przez nie osiąga się usprawiedliwienie. . jako e nikt nie uwa a. poniewa gorszy się nią.dla wszystkich ludów zbawienną . aby nikt nie sądził. Tak więc nie pogardzamy obrzędami ani uczynkami.źle z nami! Je eli bo-wiem Sam nie pouczy nas wewnętrznie o tej mądrości ukrytej w tajemnicy.jak widzą . mniema. myśląc. Nie dochodzą oni do tego.drogę Tego. e nie dla tej przyczyny byli trzymani na uwięzi. natura mo e ją tylko potę-pić i osądzić jako tylko heretycką. pró ny ten trud i nadu ycie darów Bo ych mogliby obrócić na dokonanie wielkich rzeczy ku dobru swojemu i innych. Widzimy zaś. e to jest owa prawdziwa sprawiedliwość. Gdyby ich nie kiełznać. e z czystej łaski uczynki pochodzą. Niechaj rozjaśni im i nam swoje oblicze. im tylko poświęcając swoją uwagę. to czy nie będą wszyscy natrząsać się z jego głupo-ty. lecz dlatego. Robią bowiem wra enie. e bez nich nic nie mo na zbudować lub zdziałać. e to przytrafiło się niegdyś prorokom i apostołom. aby miały jakieś znaczenie samoistne i trwałe. W przeciwnym razie . lecz pogar-dzamy liczeniem na uczynki.na darmo wyło ył tyle funduszy.a przecie śmiercią by dla nich było. 3. aby sam z siebie przeszedł z niewoli uczynków do poznania wolności. upo-dobanie mając tylko w tych przyborach i samych rusztowaniach. a co więcej. po zakończeniu zaś budowli odkłada się je na bok. Je eli ktoś tak dalece jest niemądry. bardzo wielki nacisk na nie kładziemy. Amen. gdyby w owych więzach trwali ywiąc przekonanie o ich mocy usprawiedliwiającej. to gdy mu się za-leca jakiekolwiek ustawy i uczynki. Zaiste. odrzucamy natomiast pogląd o ich sa-moistnym i trwałym znaczeniu. i wydaje się jej głupia. Z tego powodu trzeba się modlić. jak to obiecał. Nale y ich uczyć. Widzisz tu. Tymczasem zaś przy usiłowaniach tych w siebie samych są wpatrzeni. apostoł powia-da: "uczą. Gdyby zaś byli przepełnieni wiarą. e poszukuje się ich z wiel-ką pilnością. a nadto praktyka wszystkich ziemskich prawodawców wyćwiczyła go i ugruntowała w takim rozumieniu.nie jaśnieją podobnym blichtrem uczynków. e zawsze chcą budować i do tego się sposobią. a nawet. to-te niemo liwością jest. W ten sposób zatrzymują się przy pozorach pobo ności. i Sam wypisał zakon w sercach naszych. z jak najwięk-szą pilnością i z jak największym uporem sporzą-dzać. którzy całe swoje ycie marnotrawią na tych usiłowaniach. to znaczy nauczonych przez Boga. lecz aby złego nie czynili i aby łatwiej ich było wychowywać ku sprawiedliwości płynącej z wiary. to ze względu na gwałtowność właściwą ich wiekowi nie znieśliby tego wychowania. a nawet mają czelność osądzać wszystkich innych. a obecnie bezbo ni i ślepi papie nicy wraz ze swoimi pochlebcami postępują tak ze mną i ludźmi do mnie podobnymi. Wszak nie po to i nie dlatego się je sprowa-dza. aby przez to stali się sprawiedliwymi lub mającymi liczne zasługi. Niechaj Bóg zmiłuje się kiedyś nad nimi i nad nami. poniewa natura ludzka i tak zwany ro-zum przyrodzony są zabobonne. a nigdy do poznania prawdy dojść nie mogą" (2 Tym. abyśmy poznali na ziemi drogę Jego . i przez całe ycie o nic innego nie dba jak tylko o to.7). e mógł on coś wielkiego zbudować za to . e nie pogardza się tymi rusztowaniami. a jed-nak nigdy nie budują. a mocy jej nie doznają. a eby Pan posunął nas dalej i uczynił z nas teodydaktów. którzy . aby te przybory z jak największym kosztem. Tak czynią obłudnicy. Stąd w yciu chrześcijańskim nie powinno się traktować obrzędów inaczej ni u rzemieślników traktuje się owo rusztowanie do budowy i innych prac.