O wolności chrześcijańskiej ks.

dr Marcin Luter Wielu ludziom wiara chrześcijańska wydawała się sprawą prostą, tote wielu z nich zalicza ją do zalet mało istotnych. Czynią tak, poniewa nie mogą się nią wykazać, ani nigdy nie zakosztowali jej mocy. Tymczasem zaś nie mo e się zdarzyć aby ten, kto nigdy nie zakosztował jej ducha, gdy napierają uciski, dobrze o niej pisał lub dobrze zrozumiał to, co nale ycie i właściwie było o niej napisane. Kto zaś choćby tylko niewiele z niej zakosztował, nie mo e powstrzymać się od tego, by o niej nie pisać, nie mówić, nie myśleć, nie słuchać. Jest ona ywym źródłem wytryskującym ku ywotowi wiecznemu (Jan 4,14). Ja zaś, chocia nie mogę się pochlubić posiadaniem jej w obfitości, gdy wiem, jak niewiele jej posiadam. Spodziewam się jednak, i miotany wielkimi i rozmaitymi pokuszeniami, osiągnąłem ju niejedną kroplę wiary i mogę, je eli ju nie powabniej i wytworniej, to z pewnością dokładniej o niej mówić, ni rozprawiali dotąd owi uczeni, bystrzy dysputatorzy, nie rozumiejący wszelako swych własnych spraw. A eby zaś ludziom prostym (albowiem takim tylko słu ę) utorować drogę, podaję najpierw dwie podstawowe myśli o wolności i niewoli ducha: 1. Chrześcijanin jest całkowicie wolnym panem wszystkich rzeczy, nikomu nie podległym. 2. Chrześcijanin jest najuleglejszym sługą wszystkich rzeczy i wszystkim podległy. Myśli te wydają się pozornie sprzeczne, jednak w tym punkcie, w którym zostaje stwierdzona ich zgodność, dobrze przysłu ą się naszemu rozumowa-niu. Obie bowiem pochodzą od samego Pawła, któ-ry mówi: "Będąc wolny wobec wszystkich, oddałem się w słu bę wszystkim" (1 Kor. 9,19). "Nikomu nic winni nie bądźcie oprócz miłości wzajemnej" (Rzym. 13,8). Miłość z natury swojej jest usłu na i uległa temu kto kocha. Tak i Chrystus, chocia Pan wszystkiego, jednak jako urodzony z niewiasty, został poddany zakonowi, zarazem wolny i niewol-nik w kształcie Bo ym i w kształcie sługi. Rozpatrzmy to od samych podstaw; człowiek bowiem ma podwójną naturę duchową i cielesną. Dzięki naturze duchowej, którą nazywają duszą, otrzymuje miano człowieka duchowego, wewnętrzne-go, nowego. Według natury cielesnej, którą nazywa-my ciałem, otrzymuje miano człowieka cielesnego, starego o którym apostoł powiada: "Choć zewnętrzny nasz człowiek niszczeje, to jednak ten nasz we-wnętrzny odnawia się z ka dym dniem (2 Kor. 4,16). Ta rozmaitość sprawia, e w Piśmie Świętym o jednym i tym samym człowieku mówi się rzeczy sprzeczne, poniewa ci sami dwaj ludzie w jednym człowieku walczą ze sobą w ten sposób, e ciało po ąda przeciwko duchowi, a duch przeciwko ciału (Gal. 5,17). Przyjrzyjmy się tedy najpierw wewnętrznemu człowiekowi, jakim mianowicie sposobem staje się sprawiedliwym, wolnym, prawdziwie chrześcijańs-kim, to znaczy człowiekiem duchowym, nowym, we-wnętrznym. A wiadomo, e adna wręcz z rzeczy zewnętrznych, jakkolwiek je nazwać, nie ma naj-mniejszego znaczenia dla sprawiedliwości, czy nie-woli, o czym z łatwością mo na się przekonać. Có bowiem mo e pomóc duszy to, e ciału dobrze się powodzi, e jest wolne i krzepkie, e je, pije i czyni cokolwiek zechce, gdy posiadają te cechy najbezbo niejsi niewolnicy wszelkich zbrodni? I znów, có zaszkodzi duszy kiepskie zdrowie lub niewola, albo głód, albo pragnienie, albo jakiekolwiek zewnętrzne niedomagania, gdy to samo gnębi tak e najpobo niejszych i całkowicie wolnych o czystym sumieniu? adna z tych rzeczy nie ma znaczenia ani dla wolności, ani dla niewoli duszy. I nic to nie pomaga, czy będzie się podobnie jak święci ubierać w święte szaty, czy chodzić po świętych miejscach, czy zajmować się świętą słu bą, czy modlić się, czy pościć, wstrzy-mywać się od pewnych pokarmów i spełniać dobre uczynki, których mo na dokonać przez ciało i w ciele. Całkiem innej rzeczy będzie trzeba do sprawiedliwości i wolności duszy, skoro tego cośmy po-wiedzieli, mo e dokonać ka dy bezbo nik, a z takich usiłowań wywodzą się tylko sami obłudnicy. I odwrotnie - nic to nie przeszkadza duszy, e ciało odziewa się w szaty pospolite, chodzi po miejscach pospolitych, jada i pije zwyczajnie, e nie modli się ustami, albowiem tak właśnie czynią obłudnicy.

wolności. bez którego nic nie jest w stanie jej pomóc.A choćbyśmy odrzucili wszystko. yć będzie. ni gdy zsyła Słowo swo-je. Jedyna rzecz jest potrzebna do ycia. Słowa Bo ego nie mo na bowiem uchwycić i pielęgnować inaczej. wiara ta nie mo e w ogóle opie-rać się na uczynkach. Uznajemy tedy za rzecz pewną i ugrun-towaną. jedynie wiarę coraz bardziej w sobie utwierdzał i przez nią wzrastał w poznaniu nie z uczynków. sprawiedliwości i wolności chrześcijańskiej .ego. jak tylko do słu by Słowa. Przeto. będziesz zbawiony" (Rzym. 1.23): "Wszyscy zgrze-szyli i brak im chwały Bo ej". Zapytasz zaś: "Które to jest Słowo?" albo "w jaki sposób nale y z niego korzystać. Apostoł zwiastował Chrystusa. jak powiada prorok Amos (8. jak tego uczy apostoł (1 Piotra 5. Ja-sne jest tedy. Choć adnego grzechu czy czynu nie popełnia.25): "Jam jest zmartwychwstanie i ywot. zbawienia. "Je eli ustami swoimi wyznasz. który uświęca. radości. Skoro zatem wiara ta mo e władać jedynie w wewnętrznym człowieku. czcić Baala i słońcu ręką przesyłać całusa. abyś wierząc w Niego. e potrzebny ci jest Chrystus. tak jak i odwrotnie przez samą niepobo ność. ale Chrystusa Jezusa. gdy darowane ci zo-stały wszystkie twoje grzechy a ty usprawiedliwiony zostałeś przez zasługi cudze. skoro tak wiele jest słów Bo ych?".10). a urząd apostolski.17). nie ma. Odpowiadam: wyjaśnia to apostoł Paweł (Rzym. a nie przez uczynki zostaje usprawiedliwiona. Dlatego pierwszą troską ka dego chrześcijanina powinno być. tak te jedynie przez wiarę. gdy Go ydzi pytali co mają uczy-nić. jak mówi Job (27. Tak i Chrystus. i ona jedynie usprawiedliwia. 10. wyzwolił i zbawił. 4. Gdy jedynym zbawie-niem i skutecznym sposobem korzystania ze Słowa Bo ego jest wiara. To jest Słowo Bo e.12) "Nie ma sprawiedliwego. cały w ogóle stan kapłański jest powołany i ustano-wiony dla posługi Słowa. I zaiste nie ma groźniejszej plagi gnie-wu Bo ego. e Bóg wzbudził Go z martwych. jest karygodne. aby wykonywać dzieła Bo e.4). Ewangelia Chrystusowa. jest grzechem. który nakarmił duszę. 10. jak mówi (Jan 11. e adne w ogóle uczynki jego nie dotyczą. to znaczy gdy spodziewasz się zostać usprawiedliwionym przez uczynki jakimikolwiek one są znaczyłoby to tyle. jak to powiada Rzym. e dusza mo e obejść się bez wszystkiego. "Końcem zakonu jest Chrystus. usprawiedliwił ją. Doprawdy. pokoju. co kuleć na obie nogi.20: "Posłał Słowo swoje. który za ciebie cierpiał i zmartwychwstał. 3. medytacje i to. ni gdy ześle głód słuchania Słowa Bo. równie kon-templacje. biskupi. Tak e i Chrystus nie do innej słu by został zesłany. co jest największą nieprawością.10. i niewiarę serca staje się winny. Mając zaś Słowo.1112). aby był usprawiedliwiony ka dy kto weń wierzy" (Rzym. e wszystko co w tobie jest. prawdy. kto by dobrze czy-nił. Jeśli by bowiem przez coś innego mogła być uspra-wiedliwiona . aby przestali . e Jezus jest Panem i uwierzysz w sercu swoim. e "Sercem wierzy się ku usprawiedliwieniu". a przeto i wiary. tyloma westchnie-niami wzywa.1). wszyscy odstąpili i społem stali się nieu ytecz-nymi". aby ich uleczyć i wyratować ich od zagłady". choćby i umarł. które pochodzi z ust Bo ych" (Mat. Poznawszy to bowiem będziesz wiedział. aby porzuci-wszy wszelką myśl o uczynkach. który cierpiał. mianowicie samego je-dynie Chrystusa. sprawiedliwości. jak samą wiarą. z wyjątkiem Słowa Bo ego. został zmartwychwzbudzony i uwielbiony przez Ducha. jest bogata i niczego nie potrzebuje." I znowu: "Jeśli Syn was wyswobodzi. prawdziwie wolnymi będziecie" (Jan 8.nie potrzebowałaby Słowa.37). poniewa jest to Słowo ywota. nic nam to nie pomo e.10. e mianowicie jest to Ewangelia Bo a o Jego Synu wcielonym. jeśli uwierzyła zwiastowaniu. 3. 1. jednocześnie zaczynasz rozumieć.36). ale ka dym słowem.4). przez wia-rę stał się innym człowiekiem. 10. które prorok w całym Psalmie 119 i w wielu innych miejscach. gdy zaczynasz wierzyć. aden inny uczynek nie czyni człowieka chrześcijaninem. e człowiek wewnętrzny nie przez jakiś zewnętrzny uczynek mo e być usprawiedliwionym. stać się wolnym. jest godne potępienia według owych słów (Rzym. cnoty. "Sprawiedliwy z wiary yć będzie" (Rzym. co nale y do dziedziny studiów duchowych.nieska one Słowo Bo e. I: "Nie samym chlebem yje człowiek.9). zbawionym. a zara-zem nie ma większej łaski. i jak dusza potrzebuje do ycia i sprawiedliwości jedynie Słowa. i (Rzym. chwały i wszelkiego dobra nieoszacowanej wartości. to jedno im zaleca. który za niego cierpiał i został zmartwychwzbudzony. jest sługą grzechu godnym potępienia. jest rzeczą jasną. jak powiada Psalm 107. kto we mnie wierzy. mę ności. światłości. łaski.

lecz gdzie indziej. będzie potępiony". co jest nauczane . koją-cymi i pełnymi wszelkiej dobroci. sprawiedliwymi. e wiara. e jesteśmy grzesznikami. Albowiem co niemo liwe jest dla ciebie przez wszelkie uczynki zakonu. świę-tymi. co poni ej dokładnie wyjaśniamy. mocą samego Słowa Bo ego zostaje usprawiedliwiona.pysznili się.23): "Wyrok krótki i ostateczny wykona Pan nad ziemią. oto sposób i rada dla ciebie .17). jedna kropka z niego nie zginęła (w przeciwnym razie bez wszelkiej nadziei będzie potępiony) .10) mówi: "Sercem bowiem wierzy się ku usprawiedliwieniu". które przekonuje nas wszystkich o tym. z prawdą związana. Jeśli bowiem niegdyś ju samo dotknięcie Chrystusa uzdrawiało. 11.Przede wszystkim pamiętaj o tym co zostało powiedziane. uspokojona. skąd wiara tak wiele mo e i dlaczego wszystkie nawet dobre uczyn-ki nie mogą jej dorównać: poniewa aden uczynek nie mo e przylgnąć do Słowa . nic mieć nie będziesz. aby ka dy kto ją ma miał wszystko.Jakim sposobem dzieje się to.jak widział . a jednak nieu yteczne. sprawiedliwości. jak czytamy u Marka w ostatnim rozdziale (16.wierzyć w Tego. jak mówi Jan 1. W ten sposób obietni-ce Bo e darzą tym czego wymagają przykazania. ale kto nie uwierzy. chocia w Piśmie są nam zalecone tak liczne uczynki.12: "Dał prawo stać się dziećmi Bo ymi. i mówią: . Z powy szego łatwo zrozumieć. zarówno przykazania. Stąd zaś. ale nie wykonuje się zaraz tego. i dusza. i u kogo innego (Ozeasz 13. nie miał nic.Je eli chcesz wypełnić zakon. wolnymi. Izajasz. A eby zaś nie po ądał i spełnił przykazania. tak wielką sprawiedliwością napełnia wierzących. pokoju. o ile bardziej to niezwykle delikatne. nie po ądać jak tego zakon wymaga. Co zaś dotyczy tego jednego przykazania. skoro nikt nie mo e nie po ądać.nakazuje. co powinniśmy czynić. wolności i wszystko to mieć będziesz jeśli uwierzysz. którego On posłał.i to wyłącznie On sam . aby się nad wszystkimi zmiłować" (Rzym. ceremonie i przykazania? Odpowiadam: .29). Przykazania uczą wprawdzie dobrych rzeczy.liczyć na mnogość swoich uczyn-ków. która jest kró-tkim streszczeniem i wypełnieniem zakonu. jak i ich wypełnienie. Je eli zaś nie uwierzysz. to dotyczy wszystkich. tym. w którym masz obietnicę łaski. przez jakie staranie mógłby zadość uczynić zakonowi . którzy wierzą w imię Jego". która lgnie do nich mocną wiarą. uświęcona. Gdy tedy przykazania odsłonią przed człowie-kiem jego słabość i napełnią go trwogą. i adnej innej rzeczy nie będą potrzebowali do sprawie-dliwości. które zwiastują chwalę Bo ą. prawdziwymi. e te obietnice są słowami Boga.wskazują one bowiem.aby jedna jota. aby ukazać człowiekowi jego samego.32). a ostateczne dopełnienie wyleje sprawiedliwość". i całe Pismo Bo e dzieli się na dwie części obietnice i przykazania. On sam tak e wypełnia. Zapytasz zaś: . uwolniona i napełniona wszelkim dobrem. co by mogło go usprawiedliwić i zbawić. On sam . 20. i nie tylko uczestniczy w całej ich mocy. są zaś ustanowione po to.9 BG): "Zginienie twoje z ciebie o Izraelu. Stąd prawa wiara w Chrystusa jest skarbem nie-zrównanym. to małym nakładem dopeł-nisz przez wiarę. przez co ma on poznać swoją niezdolność do czynienia dobra i zwątpić w swoje siły. i wypełniają to co zakon nakazuje. 10. który przynosi z sobą pełnię zbawienia i zachowuje od wszelkiego złego. w duchu dokonane zetknięcie. Na przykład jest przykazanie "Nie po ądaj" (2 Moj . to tak jakby mówił. lecz nie obdarzają mocą do działania. 10. Na razie nale y zaznaczyć. które są rozliczane. a kto jej nie ma. bez uczynków. choć jeszcze nie zupełnie pewny przepowiedział ten skarb (Izaj. e sama wiara bez uczynków usprawiedliwia.wierz w Chrystusa.wówczas prawdziwie upokorzony i unicestwiony we własnych oczach nie znajdzie w sobie nic. co zresztą byłoby wbrew wszelkim wysiłkom. jednoczy się z nimi. W ten sposób więc dusza przez samą wiarę. pochodzi to. lecz nasyca się nią i upaja. będzie zbawiony. której w sobie nie znajduje. e sama wiara usprawiedliwia i bez uczynków obdarza skarbem tak wielkich dóbr.bo zakonowi musi zadość uczynić . ale ze mnie wspomo enie twoje". uwalnia i zbawia. Wtedy pojawia się druga część Pisma obietnice Bo e. staje się prawdziwie córką Bo ą.16): "Kto uwierzy i ochrzczony zostanie. Równie i Paweł (Rzym. "Poddał bowiem wszystko w niewolę niewiary. musi zwątpić w siebie i szukać pomocy. i powiada: "To jest dzieło Bo e . aby wszystko nale ało do Boga. Wewnętrznie wchłania je tak. a nawet wchłonięcie Słowa. którą . wszystkie bowiem jednakowe są dla nas do spełnienia. tego bowiem Bóg Ojciec nauczył" (Jan 6.

e przypisuje się Mu prawdo-mówność i w ogóle to. taką od niego staje się dusza. wierząc mocno Bogu który daje obietnice. lecz przez wiarę! I odwrotnie: jaki bunt. lecz aby nikomu nie było trzeba zakonu lub uczynków dla sprawiedliwości i zbawienia. to nie trzeba mu i zakonu. Bogu zaś kłamstwo i niesłowność. wynagradza nas w zamian. 4. Wiara bowiem wywołuje pra-wdę i sprawiedliwość. Na tym polega poddanie się duszy woli Bo ej. e "Zakon nie jest ustanowiony dla sprawiedliwego" (1 Tym. Jest bowiem funk-cją wiary równie to.3) mówi o Abrahamie.30). e łączy duszę z Chrystusem jak oblubienicę z oblubieńcem. Jemu to przypisywać i to wyznawać. e wiara jego zo-stała mu poczytana ku sprawiedliwości. uwa a Go za prawdomównego i sprawiedliwego. wiara na-sza. jakie mamy o czyjejś prawdo-mówności i sprawiedliwości. e jest On prawdomówny? A to znaczy sobie przypisywać prawdę. przypisując nam z powodu tej wiary pra-wdę i sprawiedliwość. i wierzący czci tego. oznacza być prawdomó-wnym oraz sprawiedliwym. która ich potępi. Có większego mo emy przy-pisać komuś ni prawdomówność. co się przyznaje Temu. 1. to jest święcenie Jego imienia i zdanie się na to.30 napisano tak: "Tych. e przypisuje Mu się prawdę. i tego. nawet choćby były to uczynki anielskie i apostolskie? Słu-sznie więc Bóg dopatruje się największego zła nie w gniewie lub rozpuście. oddając Bogu to. Tak te Paweł (Rzym. by czynił z człowiekiem to co Bogu się podoba. mądry. Oto jest owa wolność chrześcijańska. komu wierzy. jaka niepobo ność. Bowiem w samej rzeczy przychwyceni na grzechu niewiary mogą li-czyć albo na miłosierdzie albo na sprawiedliwość.wolny jest od zakonu i prawdą jest to.eństwa są tylko bladym cieniem tego jedynego w swoim .Bo ego. uwa a za prawdomównego i szcze-gólnie godnego. A jeśli są jednym ciałem. gdy się nie wierzy temu. ni czynieniem z Boga kłamcy lub powątpiewa-niem. Nie ma bowiem zaszczytniejszego wyobra enia ni to. a jeśli mu nie trzeba zakonu . władają zaś w niej jedynie wiara i Słowo: jakim jest Słowo. e wszystko najlepiej uczyni. A czy taka dusza przez tę swoją wiarę nie okazuje Bogu we wszystkim jak najgłębszego posłuszeństwa? Ja-kie więc jeszcze pozostało przykazanie. prawem przypisane uczynki wypełniają zakon. a tym czcimy właśnie tego. a tak czynimy gdy Mu nie wierzymy. Dusza tedy. komu się wierzy. 2. którzy mnie czczą. Słuszną bowiem i sprawiedliwą jest rzeczą. e Bóg jest prawdomówny i sprawiedliwy. 5. przyjmując Jego bowiem obietnice człowiek nie wą-tpi. e wiara naszego serca tak wielką obdarza Go czcią. Z tego samego powodu i nam wiara ma być zaliczana ku sprawiedliwości jeśli uwierzymy! Trzecia zaś nieporównana łaska wiary na tym po-lega. poniewa przez nią najpełniej oddawał chwałę Bogu. co jest Jego a z kolei Bóg oddaje chwałę naszej sprawiedliwości. której w zupełności jest godzien. która sprawia nie to. a z siebie samego w sercu swoim czyni się bo ka. sprawiedliwy. a to w ten sposób. którego by takie posłuszeństwo obficie nie wypełniło? Jakie posłuszeństwo jest pełniejsze. uło y i zarządzi. e jest zespolona z ogniem. e będą zbawieni. Taką niechaj będzie pierwsza moc wiary. byśmy pró nowali lub źle yli. Gdy zaś Bóg widzi. jaka zniewaga Boga mo e być większa ni wtedy. e przez czyste i nienaganne. Lecz przyjrzyjmy się tak e drugiej. A przez ten tajemniczy związek (jak naucza apostoł) Chrystus i dusza stają się jednym ciałem (Efez. która błyszczy jak rozpalone elazo. ani być w duszy. sprawiedliwość i bezwzględną wręcz dobroć i odwrotnie: najwy szą zniewagą jest rozgłosić mniemanie o czyjejś kłamli-wości i nieprawości lub posądzać go o nie. e jest On prawdziwy. e człowiekowi chrześcijańskiemu wiara jego starczy za wszystko i e nie będzie mu trzeba te uczynków by został usprawiedliwiony. a je eli mu nie trzeba uczynków. przez co neguje się Boga. aby nie wyo-bra ali sobie. a ten związek nawet do najdoskonalszego ze wszyst-kich dochodzi spełnienia (podczas gdy ludzkie mał. ni posłuszeństwo we wszelkich okolicznościach? A takowe okazuje się nie przez uczynki. W 1 Sam. i ja uczczę. jak ogień. który daje obietnice? Bo czym e innym jest to. Nic zacniejszego nad to nie mo na Bogu przyznać. e jak najlepsze i jak najwy sze ma o nim wyobra enie. lecz w niewierze tych któ-rzy mniemają. komu nale y wierzyć. dlatego. Jasne jest więc. a którzy mną gardzą. Najwy sza cześć Bo a na tym polega. to do prawdziwego między nimi dochodzi mał eństwa. Có więc pomagają uczynki dokonane w takiej bezbo ności. komu wierzymy.9). będą wzgardzeni".

oczy-szczając ją kąpielą w Słowie ywota. jak mówi Ozeasz (2. owszem. a wszystko co moje . yciem i zbawieniem swego Oblubieńca Chrystusa. sprawiedliwość i zbawienie.Jeśli zgrzeszyłam. piekłu z ufnością mówiąc: . e zostały one przez Niego pochłonięte w cudownym boju. Tak pozyskuje sobie Chrystus oblubienicę bez zmazy i zmarszczki.56) Mo e zastanawiasz się z jakiego powodu tak wie-le rzeczy przypisuje się wierze? Otó wiara sama wypełnia zakon i usprawiedliwia bez jakichkolwiek uczynków.grzechów. zstąpić do piekieł aby to wszystko przemóc.jej Oblu-bieńca . co do Niego nale y. nie czciłbyś Boga. Widzisz bowiem. Któ więc nale ycie ceni te królewskie zaślu-biny? Kto pojmuje bogactwo chwały tej łaski? Do-kąd to Ten bogaty i święty Oblubieniec Chrystus wiedzie tę mał onkę ubo uchną. wszechmocne. wypełnia się przez samą tylko wiarę. o czym Paweł mówi: "Bogu niech będą dzięki. jak e by nie przyjął tego wszystkiego. ani nie umiera. Uwielbiamy bowiem Boga i wyznajemy Go jako prawdomównego nie uczynkami. tym się chlubić. ycie i zbawienie. to Chrystus uwa a za swoje. poniewa nało one zostały na Chrystusa . Co zaś nale y do duszy. a jam jest Jego". ona zaś sama w Chrystusie. jako rzeczy . czy dobre czy złe stają się wspólne. z powodu obrączki wia-ry ma je za wspólne. śmierć.je eli jest oblubieńcem . śmierć. i do Chrystusa nale eć będą grzechy. w którego wierzę. i wszystkie ich sprawy. A niech tyl-ko dołączy się wiara. a mocą grzechu jest zakon" (l Kor. Wynika stąd. które brzmi: "Jednego Boga czcić będziesz". W ten sposób wierząca dusza przez zadatek swej wiary w Chrystu-sa. Jego zbawienie bar-dziej niezwycię one ni całe piekło. obdarzona wiekuistą sprawiedliwością. tak i cokolwiek ma Chrystus.19). Z tego względu sama wiara jest sprawiedliwością chrześci-janina i spełnieniem wszystkich przykazań. e pierwsze przykaza-nie.jest Jego. zabezpieczona przed śmiercią. to przecie nie zgrzeszył mój Chrystus. w sprawiedliwości i w sądzie. co jest Jego? A kto przyjmuje ciało oblubienicy. lecz wiarą. do duszy zaś łaska. To jest to. Jezusa Chrystusa" (l Kor. Odnosi się do nich tak. Kto bo-wiem pierwsze wypełnia. tote musi być tak. bezbo ną. Choćbyś bowiem nawet sam od stóp do głów wypełniony był niczym innym jak tylko dobrymi uczynkami to nie byłbyś jednak sprawiedliwy. 15. lecz zbawiennej wojny. nierząd-nicę. to mo e wierząca dusza uwa ać za swoje. e jest to rzecz nieoce-niona. a mianowicie zwycięstwo nad grzechem i śmiercią. w miłosierdziu i w zmiłowaniach. umrzeć. Uczynki zaś.16 BG) jest powiedziane: "Miły mój jest mój. Przystoi bowiem by On . jak tylko w ten sposób. Jeśli bowiem ktoś daruje jej swoje ciało i siebie samego to jak e by nie darował tego wszystkiego. a stanie się tak. Wszystko co jest Jego.przyjął to. nawet poczytuje je za swoje własne. co nale y do oblubienicy i udzielił tego. staje się wolna od wszystkich grzechów. piekło. ani nie zostaje potępiona. odkupując ją od wszystkich jej złych postęp-ków i przyozdabiając ją wszystkimi swoimi dobra-mi? Nie jest to ju mo liwe by zgubiły ją grzechy. jak gdyby to ona sama zgrzeszyła i musiała potem cierpieć.rodzaju związku). jak Mu je naprawdę przyznać nale y. 15. o której jako o swojej własnej myśli i mo e przeciwstawić się wszystkim swym grzechom. co do oblubienicy na-le y? O! To ju nadchodzi najmilsze wydarzenie i to nie tylko połączenia. e Mu się przyzna dostojeństwo prawdy i wszelkiej dobroci. Gdy Jego sprawiedliwość jest wy sza od grzechów wszystkich. śmierć. ycie. śmierci i potępienia. zwy-cięstwa. to jest przez wiarę w Słowo. piekło oblubienicy. tą osobą która nie zgrzeszyła. ani nie wypełniał pierwszego przykazania. Lecz grzech. ycia i zbawienia. wypełnia z łatwością wszy-stkie pozostałe. Jego ycie jest po-tę niejsze ni wszelka śmierć. piekło nie mogą Go pochłonąć. jak to w Pieśni nad Pieśniami (2.57). Zastanówmy się nad tym. Powia-dam tedy: taka osoba przyjmuje na siebie grzechy. skoro Boga nie mo na czcić inaczej. co wywodzi się stąd. Chrystus bowiem jest Bogiem i człowiekiem. e " ądłem śmierci jest grzech. jak gdyby one do niej nale ały. swego Oblubieńca. jest moim. który nam dał zwycięstwo przez Pana naszego. Chrystus jest pełen łaski. Tego zaś nie sprawiają uczynki lecz jedynie wiara serca. swoim Oblubieńcu ma tę sprawiedliwość. zbawienia i odkupienia. są one wieczne. Jego sprawiedliwości ycia i zbawienia nic nie mo e przewy szyć. dusza . a zobaczymy.i w Nim się rozpłynęły. W ten sposób poślubia ją sobie w wierze. śmier-ci.

Stąd my wszyscy w Chrystusie jesteśmy kapłanami i królami. e królestwo Jego nie na nich polega i nie z nich się wywodzi. Jego kapłaństwo nie polega na zewnętrznej okazałości szat. Stąd ślepa i niebezpieczna jest nau-ka. co u kapłanów ciele-snych przyjmuje postać widzialnych modłów. a dopiero po ich spełnianiu nastąpić powinny ich uczynki. w zakresie których niewidzialną swoją słu bą w niebie wstawia się u Boga za nas. Jak zaś Chrystus przez swoje pierworództwo te dwie godności otrzymał. ludem nabytym. gdy tymczasem przykazania nale y spełniać przed jakimikolwiek uczynkami. 6. Nie jakoby którykolwiek z chrześcijan dzięki cieles-nej mocy był ustanowiony ponad wszystkim w za-kresie posiadania i zarządzania. zbawienie. A te dwie godności tak wyglądają .prawdziwie i jedy-nie pierworodnego Syna Bo ego z dziewicy Marii.nierozum-ne nie przyczyniają się do uwielbienia Boga. im bardziej ktoś jest chrześcijaninem. jak to było w owym ludzkim kapłaństwie Aaronowym a dziś jest w naszym. tak je te rozdziela i czyni ich uczestnikami wszystkich wierzących w siebie na podstawie poprzedniego omówionego prawa doty-czącego mał eństwa. którzy wierzymy w Chrystusa jak mówi Piotr (1 Piotra 2. Sam króluje i poświęca. owszem. Nie tylko za nas się modli i wstawia za nami. kazań. narodem świętym. lecz nie według ciała ani praw zie-mi. wiele cierpimy. tym liczniejszym poddany jest nieszczęściom.w przeciwnym razie jak mógłby nas od nich ustrzec i wybawić . któ-rzy Boga miłują" (Rzym. A eby zaś na szerszym tle rozpatrzyć tę łaskę. królewskim kapłaństwem. który was powołał z ciemności do cudownej swojej światłości". 3. abyście rozgłaszali cnoty tego. co się tyczy królestwa: ka dy chrześcijanin przez wiarę tak zostaje wywy szony ponad wszyst-ko. mocą którego do oblubienicy nale y wszystko to. to zaś nie jest niczym innym. który wielbi Boga i spełnia uczynki.chodzi o to. i adna z rzeczy nie mo e mu szkodzić. by nie podlegały Mu wszystkie sprawy ziemskie i piekielne . lecz polega ono na rzeczach ducho-wych. która włada pośród nieprzy-jaciół i okazuje się potę ną w pospolitych uciskach. 12. Był bowiem pierwo-rodny brat kapłanem i panem wszystkich innych. co więcej. króla i kapłana. jak to za-raz usłyszymy. trzeba wiedzieć. lecz i wewnętrznie w duchu nas poucza. co jest własnością Oblubieńca. pokój. prawda. ycie. e wszystkiemu jesteśmy poddani. Nie znaczy to. cierpieniom i śmiercią. a do nich nale ą sprawiedli-wość. ani tak zła.9). Mocą duchową jest ta. innymi słowy. e moc dopełnia się w słabości (2 Kor. Mo na je spełniać je eli towarzyszy im wiara. jak urzeczywistnie-niem tej prawdy. e Bóg w Starym Testamencie ka-zał sobie poświęcić wszelkich męskich pierworod-nych potomków. e przykazania wypełnia się przez uczynki. Pierworództwo zaś było w wielkiej cenie. 8. wszystko wraz ze śmiercią musi mi słu yć w drodze do zbawienia. Wszelako nie chodzi nam teraz o to czego dokonuje się a tym są uczynki . Samo ycie uczy nas. aby ze mną nie współdziałała ku dobremu. która głosi.9): "Wy jesteście rodem wy-branym. Paweł tak powiada: "Bóg współdziała we wszystkim ku dobremu z tymi. i dzięki mocy duchowej właśnie jest panem wszystkiego tak. odznaczało się przed innymi podwójną chwa-łą: kapłaństwem i królestwem.28). je eli tylko uwierzę. Tote we wszystkim mogę odnieść korzyść dla zbawienia. istota i treść całej naszej sprawiedliwości. jakimi są wła-ściwie dwa urzędy kapłana. Figura ta zapowiada Chrystusa . Na tym polega wiara serca. w którym adna rzecz nie jest ani tak dobra. wy zaś jesteście Chrystusowi" (1 Kor. jak to opisuje Paweł (Hebr. dostojeństwie ruchów. władztwo duchowe. (Jest to bowiem właściwość królów. .7) na przy-kładzie Melchisedeka. W sprawach niebiańskich. którą nasz wewnętrzny człowiek ma w Chrystusie. Królestwo bowiem Jego nie jest z tego świata (Jan 18. duchowych. tam samego Siebie ofiarowuje i czyni wszystko co przystoi czynić kapłanowi. a takie szaleństwo często ogarnia niektórych ludzi kościoła. kościelnym. ywi naukami Swego Ducha. wszystko co mu podlega.po pierwsze. jak to widzimy u samego Księcia Pierworod-nego Chrystusa i u wszystkich Jego świętych braci. my. teraźniejsze i przyszłe rzeczy. mądrość. I znowu: "Wszystko jest wasze: śmierć. musi mu słu yć do zbawienia. nawet umieramy. ksią ąt i ludzi ziemskich). e czynimy je dla chwały Bo ej.lecz o sprawcę. Na tym bowiem polega owo trudno dostępne a zna-komite dostojeństwo oraz prawdziwa i wszechstron-na potęga.22.23).36).

e z powy szego jasno wynika. jako e Bóg grzeszników nie wysłu-chuje (Jan 9. Tak więc nie jest kapłanem. gdy przez nasze kapłaństwo jesteśmy godni zjawić się przed Bogiem. "kaznodzieja". mimo to jednak nie powinniśmy .ych" (1 Kor. Kto zaś temu nie wierzy. temu nic nie słu y i nic na dobre nie wychodzi. i adna zwierzchność ani jakakolwiek władza na zie-mi nie mo e z nią się równać.chocia moglibyś-my . które przez swoją królewską potęgę włada nad wszystkim: nad śmier-cią. . Tym gorzej. którzy teraz chełpliwie zwą się papie ami. A gdyby w szaleństwie swym do tego doszedł. Tak nam to Chrystus zastrzegł.wszyscy publicznie usługiwać i nauczać. mamy być dla Niego zarówno współbraćmi. Paweł mówi: "Tak niechaj ka dy myśli o nas jako o słu-gach Chrystusowych i o szafarzach tajemnic Bo.11) niewolnikami naj-gorszych ludzi na ziemi. i je eli w Niego uwierzymy. którym wolno z ufnością przez ducha wiary przystąpić przed obli-cze Bo e i wołać "Abba . niedorzeczność ta jest dosadnie przedstawiona w owej bajce o psie. biskupami. dozorcami tych. Obowiązki bowiem kapłanów są takie.tracąc jednocześnie praw-dziwe mięso i jego lustrzane odbicie. Tego wszystkiego obficie mu udziela sama wiara. Ten jest niewolnikiem wszystkiego. w ogó-le całego Chrystusa. jak to głoszą ci. co zarów-no w widzialnym jak te cielesnym sprawowaniu swojego urzędu czynią i przedstawiają kapłani. co obecnie ucho-dzą za najlepszych. i całkowicie zaginęła znajo-mość chrześcijańskiej łaski.1). i nie potrzebuje adnych uczynków aby stać się sprawie-dliwym i zbawionym. których teraz zwiemy ka-płanami od laików? Odpowiadam: nadu yto okreś-leń "kapłan". Któ więc mo e pojąć wzniosłość dostojeństwa chrześcijańskiego.19). ale człowiekiem pospolitym. które ze wszystkich chrześcijan przeniesione zostały na tych nielicznych co obecnie . tote przed obliczem Boga nigdy się nie zjawia. skoro sama wiara wystarczy do zbawienia. Lecz szafarstwo to obecnie przeobraziło się w pyszną władzę i straszliwą tyranię. Prawdą bowiem jest. nauczać siebie nawzajem rzeczy Boskich. którzy naszej niewiedzy na-du ywają ku wszelkim ohydom i zel ywościom swe-go chcenia. nad yciem i nad grzechem. co jest znacznie wspanialsze od królestwa. staliśmy się zgodnie z Trenami Jeremiasza (1. 145. jak gdyby ludzie świeccy byli czymś innym ni chrześcijanami. Na tej podstawie ka dy mo e jasno zobaczyć w jaki sposób człowiek . e przez jakiś dobry uczynek staje się sprawiedliwym. otworzył pysk . których zna-jomość wystarcza nam jako przykład do kształtowa-nia swego ycia. ale tak e kapłanami na wieki. któ-rzy są w kościele są kapłanami. poniewa w sposób bezbo ny wszystkiego u ywa na swoją korzyść. "kleryk".Niczego mi jednak nie potrzeba. a wołanie ich słyszy i wybawia ich" (Ps. jakby o jakiś tam wydarzeniach. wiary. jak tylko tę jedną. ustaw. którego modlitwa prze chodzi w grzech. i nie wystarcza i nie jest rzeczą chrześcijańską opowiadać o dziełach Chrystusa. prze-wrotność ta sprawiła. prócz tego by wiara sprawowała w chrześcijaninie moc i panowanie swej wolności. A do tej chwały z pewnością dochodzi się nie przez uczynki. Mamy te modlić się jeden za drugiego i czynić to wszystko. e zwie pomocnikami. a powinni innym słu yć usługi-waniem Słowa ku nauczaniu w wierze Chrystusowej i wolności wierzących.31). Jesteśmy nie tylko królami najbar-dziej ze wszystkich wolnymi. modlić się za innych.Ojcze". jak i współkapłanami. e nigdy nie mogą być przekaza-ne adnemu niewierzącemu. Pismo Święte nie czyni bowiem między nimi adnej ró nicy. 4. ale jedynie przez wiarę. jak napisano: "Spełnia yczenie tych. to zaraz by utracił wia-rę wraz ze wszystkimi dobrami. a nie na chwałę Boga. wolności. wszystko mu wychodzi na złe. Powracając do rozpoczętego tematu sądzę. którzy się Go boją. "duchowny".karygodnym zwyczajem zwani są duchownymi. Miejsce Jego zajęta nieznośna niewola ludzkich uczynków. współdziedzicami i współkrólami. Tutaj mo e zadasz pytanie: Je eli wszyscy. to na jakiej pod-stawie odró nia się tych. ten przez chwałę kapłańską wszystko mo e u Boga poniewa to Bóg czyni o co on sam zabiega i czego sobie yczy. wolnym. Pies brodząc w wodzie niósł w pysku kawał mięsa. zbawionym chrześcijaninem. i przypuszczałby. Oto jest ta nieoceniona moc wolności chrześcijanina. o Jego yciu i słowach w sposób history-czny. sługami.chrześcijanin wolny jest od wszystkiego i e jest ponad wszystkim tak. zwiedziony wodnym odbiciem mięsa chciał je po-chwycić. e my wszyscy w tym samym stopniu jesteśmy kapłanami.

i to się Bogu podoba i jest Mu miłe. co w yciu przyszłym będzie dopełnione. jak ju dotąd o tym mówiłem. Niemało ju jest takich. e cokolwiek czynimy. jak nale y Go przyjąć i jakie będą tego owoce. gotowe jest pokładać nadzieję w Panu i choć słyszy o tych groźnych zjawiskach. Tu nie wolno pró nować. Tu bowiem będzie dana odpowiedź tym wszystkim. Do-póki yjemy w ciele. Zobaczmy tedy. Wewnętrzny bowiem człowiek do Boga jest . tam gdzie się naucza z jakiego powodu my.które wprawdzie ju posiadamy w tym yciu. Powróćmy teraz do drugiej części. Ju tutaj rozpoczynają się uczynki. Do tego tematu odnosi się to. a to ze względu na pierwociny Ducha . Odpowiadam: . która nie potrzebuje ani ustaw. aby było posłuszne człowiekowi wewnętrznemu w wierze zgodnej z nim. Człowiek uczy się za apostołem urągać śmierci i grzechowi. a jego grzech nie jest ju jego grzechem.nicy. nie tak! Rzecz wyglądałaby wprawdzie tak. lecz aby był On twoim i moim Chrystusem.po przyjęciu takiej po-ciechy . aby mu się nie sprzeciwiało lub nie przeszkadzało tak jak z natury czyni gdy nie jest powściągane. je eli ktoś przypuszcza. rozpoczynamy dopiero posu-wając powoli do przodu to.Je eli wiara wszystko czyni i sama wystarcza do usprawiedliwienia.23) . do człowie-ka zewnętrznego. bezbo. co powy ej wykazano. mając to. aby poruszyć ludzkie uczucia do litości nad Chrystusem i do oburzenia na ydów oraz inne podobne dziecinne niedorzeczności gło-szą. ani dobrych uczynków. aby została wzbudzona wiara w Niego tak. dla czego więc są zalecane dobre uczynki? Będziemy więc pró nować i nic nie będziemy robić. a do nastania ycia przyszłego. którzy są ura eni słowem "wiara" i tym którzy mówią: . a poprze-staniemy na wierze. by w nas wzbudzał to. Wierzy bowiem. jak ju powy ej powiedziano.Nie tak. słysząc o tym nie rado-wałoby się najgłębiej i . e sprawiedliwość Chrystu-sa jest jego sprawiedliwością. o jego wolności i naczelnej sprawiedliwości wiary. chrześcijanie. 8. jak powiedziałem. Chocia . mówiąc: "Gdzie jest. Pochłonięta jest bowiem śmierć w zwycięstwie: nie tylko Chrystusowym. z tym tylko e tę wiarę i moc z dnia na dzień powi-nien powiększać. zwycię-stwo twoje? Gdzie jest. który nam daje zwycięstwo przez Pana naszego. Jezusa Chrystusa" (1 Kor. którą mamy od Jezusa. e się głosi dlaczego Chry-stus przyszedł i co dał. gdybyśmy całkowicie i w sposób doskonały byli lu-dźmi tylko wewnętrznymi . o śmierci. o śmierci. człowiek wewnętrzny według ducha przez wiarę całkiem wystarczająco jest usprawiedliwiony. a wreszcie wzgardzi tymi nieprzyjaciółmi. gdzie nale ycie naucza się o wolności chrze-ścijańskiej. ale Chrystusowym. 15. Nale y zaś głosić Chrystusa w tym celu. czuwanie. panami wszechrzeczy w Chrystusie. Jakie to bowiem serce. Wy ej wymienioną wiarę osiąga się tam. Chrześcijanin pozostaje jednak w tym śmiertelnym yciu na ziemi. Jako wolny bowiem nic nie czyni lecz jako sługa wszystko czyni. co nastąpi dopiero w ostatecznym dniu zmartwychwstania. jesteś-my królami i kapłanami. jak to się dzieje. e przez nie uzyskuje usprawiedli-wienie. Ale Bogu niech będą dzięki. Wiara w Chrystusa rodzi się i utrzymuje przez to. ale oczywiście dopiero w przyszłości otrzymamy pełnię Ducha. co się o Nim mówi i kim się On nazywa. gdzie musi kierować swym własnym ciałem i obcować z ludźmi. e chrześcijanin jest sługą wszystkiego i wszystkiemu jest podległy.nie napełniłoby się słodyczą w miłości Chrystusowej (do której to miłości nie mo e dojść na drodze ustaw albo uczynków)? Któ mógłby mu zaszkodzić lub przerazić go? Jeśli ogarnęłaby serce świadomość grzechu lub lęk przed śmiercią. pracę i inne umiarkowane rodzaje karności było ćwiczone i podporządkowane ducho-wi. A przecie w obliczu sprawiedliwości Chrystusowej wszelki grzech będzie niechybnie pochłonięty ze względu na wiarę w Chrystusa. są one nawet dla niej szkodliwe.je eli się całkowicie o Chrystusie zamilczy. Tyle wystarczy powiedzieć o wewnętrznym czło-wieku. nie lęka się ich ani się nimi nie wzrusza. eby nie tyl-ko to był Chrystus. którzy w tym celu głoszą Chrystusa lub o Nim wykładają. to czynimy z uf-nością. mocą zaś grzechu jest zakon.duchowymi. Tu z wszelką pewnością nale y dbać o to.zwane tak przez apostoła (Rzym. co mieć powinien. ądło twoje? A ądłem. to przez nie tak e i my zwycię amy. by ciało przez posty. a zamiast tego naucza o usta-wach ludzkich i o dekretach ojców.55). lecz i na-szym. śmierci jest grzech.

a dla okazania posłuszeństwa Bogu troszcząc się tylko o to. W ten sposób człowiek na skutek wymagań swego ciała nie mo e być bezczynny.ądliwości ciała.15). e nie jest jeszcze w pełni odrodzony przez doskonałą wiarę i miłość. powinien wykonywać uczynki z wolno-ści wypływające. przez uczynki bez wiary chcieć zostać usprawiedliwionym i dostą-pić zbawienia. 7. Była to praca najzupełniej dobrowolna. Jednak nie same uczynki są tym. chce równie by wszystko . by z radoś-cią bez liczenia na nagrodę słu ył Bogu z miłością niewymuszoną. Stąd te to jedno tylko ma zadanie. aby podobać się Bogu. której duch wiary znieść nie mo e. 2.27).chyba. który po-święca . Adam zaś został stworzony przez Boga sprawiedliwym. By zaś łatwiej pojąć to co powiedzieliśmy. to zaczyna Boga miło-wać. wyniszczają swoje ciało albo czynią je zgoła nieu ytecznym. Inny przykład: wyświęcony biskup. gdy ona tylko stanowi o sprawiedliwości przed Bogiem.22. aby się bezczynnie nie wałęsał. Nie potrzebuje on uczynków by stać się lub być sprawiedliwym. prawym. jak i wiary. z łaski niezasłu onej. pielęgnować. Uczynki człowieka chrze-ścijanina usprawiedliwionego i zbawionego przez jego wiarę. Uczynki nale y spełniać nie w tym mniemaniu. by ciało brać w niewolę i oczyszczać ze złych jego po ądli-wości tak. w którym tak wielkie dobra są dla niego nagromadzo-ne. To jest rzecz.podobny.24). lecz czyni je z miłości nie liczą-cej na nagrodę. Tyle bę-dzie bowiem pościł. gdzie indziej zaś: "umar-twiam ciało swoje i ujarzmiam. ukrzy owali ciało swoje wraz z namiętnościami i ądzami" (Gal. sam nie był odrzucony" (1 Kor. jakoby przez nie ktokolwiek miał być przed Bogiem usprawiedliwiony. by cała uwaga była skierowana jedynie na wyzbycie się po ądliwości. jak to Paweł mówi: "Według wewnętrznego człowieka mam upodobanie w zakonie Bo ym. by słu yć światu i szukać tego co światowe. nie powinny być traktowane inaczej ni byłyby trak-towane uczynki Adama i Ewy w raju oraz wszyst-kich ich synów. Ci zaś.mylą się. lecz Pan dał pracę by uprawiał raj. którzy nale ą do Chrystusa Jezusa. "Ci. jak tylko z tego by zadość uczynić woli Bo ej. Tego bowiem fałszywego mnie-mania nie zniesie wiara. A to jest dowodem ogromne-go braku rozumu. które powinny wzrastać. e nadwyrę ają swój umysł. a w członkach swoich dostrzegam inny za-kon. e jeśli tylko spełnią jak najwięcej dobrych uczynków. tak i dla uzyskania usprawiedliwienia nie byłaby mu po-trzebna praca ani stró owanie. jedynie przez wzgląd na wolę Bo ą . 5. z Bo ej miłości. która dą y do tego. któremu we wszystkim chce być jak najochotniej posłusznym. lecz same przez się. Z tej przyczyny ka dy mo e z łatwością pouczyć siebie w jakiej mierze lub w jakim (jak powiadają) zakresie powinien swoje ciało umartwiać. aby wszystko razem z nią Boga miłowało i chwaliło. Człowiek ten na gruncie swej wiary raduje się i weseli z powodu Chrystusa. pracował. nie przez uczynki wszak e. na ile mu się to wyda potrzebne do okiełznania rozwiązłości i po. Tak te jest z uczynkami człowieka wierzącego. bym przypadkiem będąc zwiastunem dla innych. gdy został on stworzony na wyobra enie Bo e. do której się nie nadaje.tak samo było oczyszczone. hamowania. pielęgnował. e uspra-wiedliwienie zyskuje się przez uczynki sądzą. czuwał. Wykonywana nie z innego powodu. lecz aby nie być bezczynnym i by swoje ciało zatrudnić. którzy mniemając. do-brze im się będzie powodziło i zostaną usprawiedli-wieni . którą wszak ju w pełni posia-dał i która te byłaby nam wszystkim przyrodzona. Tymczasem czyniąc to napotyka w swoim ciele wolę przeciwną. Musi spełniać wiele dobrych uczynków aby wziąć swe ciało w niewolę. Bywa te i tak. Gdy bowiem dusza jest przez wiarę oczyszczona. który przez swoją ofiarę jest z powrotem przeniesio-ny do raju i na nowo stworzony. co go usprawiedli-wia przed Bogiem. Uczynki nale y spełniać wyłącznie z tym przekonaniem.zwłaszcza zaś jej własne ciało . po-słu my się porównaniami.23). który walczy przeciwko zakonowi uznanemu przez mój rozum i bierze mnie w niewolę zakonu grzechu" (Rzym. a więc nie dla uzyska-nia sprawiedliwości. objawem nieznajomości zarówno ycia chrześcijańskiego. więc z radosną ochotą zabiera się do jej tłumie-nia. bez grzechu. gdyby byli nie zgrzeszyli o czym powiedziane jest: "Osadził Bóg człowieka którego był stworzył w raju aby go uprawiał i strzegł" (1 Mój. 9.

lecz dobry człowiek spełnia dobre uczynki. i nie owoce rodzą drzewa. 11. W ten sposób tak e i niewierzącemu aden uczy-nek dobry nie słu y ku usprawiedliwieniu ani zbawieniu. e najpierw sama substancja. Równie Chrystus powiada to samo: "Zasa-dźcie drzewo dobre.jeśli dokonany w niewierze. e złe i potępione są tak e uczynki.33). bierzmuje chłopców lub spełnia jakąkolwiek inną ze swoich czynności. to i owoc będzie zły" (Mat. Ogólnie biorąc. bez liczenia na nagrodę. jest dobra przed spełnie-niem dobrych uczynków. e jedynie wiara. lecz zły człowiek spełnia złe uczynki. Dobre uczynki towarzyszą dobrej osobie i od niej pochodzą. nie zostaje wyświęcony na biskupa przez same te czynności. . byłyby zaiste bezbo nymi. na podstawie swojej wiary. Skoro zaś uczynki nikogo nie usprawiedliwiają. przez Chrystusa w Jego Słowie. czyni w sposób całkowicie wolny. nie owoce czynią drzewa dobrymi lub złymi. skoro przez wiarę jest wolny od wszelkiego zakonu i wszystko cokolwiek czyni. a jedno-cześnie o wierze nawet nie wspominając. zanim wykona dobry lub zły uczynek. a człowiek powinien być sprawiedliwy zanim czyni dobro. a owoce rosną na drzewach. Nie zły czy dobry dom czyni budow-niczego złym lub dobrym. godnie i wystarczająco człowieka usprawiedliwia. lecz odwrotnie: drzewa rodzą owoce. Jasne zaś jest. Przeto prawdę zawierają te dwa zdania: dobre uczynki nie czynią człowieka dobrym.18). kto jest dobrym lub złym. lecz nie staje się przez nie bardziej świętym lub lepszym chrześcijaninem. co do której bardzo wielu jest w błędzie gdy piszą i nau-czają butnie o dobrych uczynkach. stan swój coraz bardziej pogarszając. yjącym w wierze lub w niewie-rze. czyli musi zasadzić dobro. Chrystus mówi tak: "Nie mo e dobre drzewo rodzić złych owoców. godnymi potępienia grzechami. Jakim jest człowiek yją-cy w wierze czy w niewierze. jak Chrystus powiada: "Po owocach pozna-cie ich" (Mat. Jak bowiem uczynki nie czynią człowieka wie-rzącym. e jakim jest uczynek. 20). lecz on sam wykonuje swoje uczynki złe albo dobre. Ta wiara jest źródłem jego sprawiedliwych uczynków. z tym lub potępio-nym nie czyni człowieka zły uczynek. Lecz nie da się tego odwró-cić. to i owoc będzie dobry. wszyst-kie one byłyby niedorzeczne. a-dna z tych czynności nie miałaby znaczenia. jak gdyby chciał powiedzieć: . dziecinne. Tak ma się rzecz w dzie-dzinie ludzkich uczynków. całko-wicie jasne jest. która czyni czło-wieka dobrym. nie szukając adnej korzyści lub zba-wienia. Jak więc naj-pierw muszą być drzewa przed owocami. Tak więc kto chce spełniać dobre uczynki. tak nie czynią go sprawiedliwym. Podobnie ma się rzecz we wszystkich kunsztach i rzemiosłach. tak samo najpierw sama osoba ludzka musi być dobra lub zła. Zawsze jest więc tak. nie pochodzi z uczyn-ków. swymi krocząc drogami. 12. lecz niewiara. e ktoś staje się dobrym lub złym. szukając jedynie podobania Bo ego. lecz od wiary. Taki chrześcijanin poświęcony przez swoją wiarę spełnia dobre uczynki. zły . czyli osoba. ale gdyby nie był przedtem wyświęconym biskupem. Z łaski Bo ej będąc ju zaspokojonym i zbawionym. Prawdą jest zaiste. To mistrz czyni dzieło takim. To bowiem nale y wyłącznie do wiary. Popatrzmy odwrotnie. Człowieka dobrym czyni tylko wiara. Lecz wszystko to jest w grun-cie rzeczy tylko pozór. A Paweł mówi: "Kto przystępuje do Boga musi wierzyć" (Hebr. sami zawsze w błędzie. ślepi wodzowie ślepych. sprawuje. niech zaczyna nie od działania.jeśli dokonany w wierze. by miało być tak. lecz dobry czy zły budo-wniczy wznosi zły lub dobry dom. Złe uczynki nie czynią człowieka złym. błazeńskie. adnego zakonu. takim staje się człowiek. ani złe drzewo rodzić dobrych owoców" (Mat. 7. 7. a nawet gdyby przedtem nie wierzył i nie był chrześcijaninem.one decydują o uznaniu. rzecz zewnętrzna.świątynię. Stąd więc to. wszystkie jego uczynki nie miałyby wartości. jak byśmy przez nie dostępowali usprawiedliwienia. Wiara czyni człowieka wierzącym i sprawiedliwym. wieloma uczynkami się mozoląc. e za dobrego lub złego uchodzi się przed ludźmi na podstawie uczynków . jakim jest on sam. Człowiek chrześcijanin nie potrzebuje do zbawienia adnego uczynku. dobry . a jednak nigdy nie docho-dząc do prawdziwej sprawiedliwości. wpro-wadzając innych w błąd. adne dzieło nie czyni twórcy takim jakim ono samo jest. lecz z wiary albo z niewiary. Ona to czyni człowieka i drzewo.6). albo zasadźcie drzewo złe. ani drzewa nie rosną na owocach. takim jest i jego uczy-nek.Kto będzie chciał mieć dobre owoce musi zacząć od drzewa. z samego Bo ego miłosierdzia. lecz przeciwnie drzewa według swego rodzaju wydają owoce. to nie uczynki czynią człowieka złym lub dobrym.

Wykonujący je oszukują i siebie samych i innych.7). Słowo zakonu nale y wydobywać aby ludzi przerazić doprowadzając do poznania ich grzechów. zwodzące i gubiące na zawsze niezliczonych ludzi.17).jak najbardziej je przyjmujemy i ich uczymy. owej przewrotnej myśli o poszukiwaniu na ich drodze sprawiedliwości. a gdy jeszcze przyłączy się przyzwycza-jenie zasilające i popierające te niedociągnięcia. uwłaczają łasce Bo ej. a nigdy nie mogący dojść do poznania prawdy" (2 Tym. owszem . jednak e jeśli się na tym poprzestaje i nie dochodzi do głoszenia samej wiary. . Paweł powiada: "Mający wprawdzie pozór pobo -ności. przebijaniem a nie uzdrawianiem. Natura sama z siebie nie tylko nie mo e go usunąć. przyka-zania lub nauki o uczynkach. przez wiarę w obietnicę Bo ą doznaje pociechy i zostaje podniesiony. zabijaniem a nie o ywianiem.y dobre uczynki odrzucić albo przyjąć i jaką zasadą się kierować. Tak mówi (Psalm 30. jakich my dokonaliśmy.5. Teraz ju łatwo poznać. gdzie nie ma szczerej wiary. 3. e jest to mniemanie identyczne z najświętszą wolą Bo ą. aczko-lwiek w bezbo nym urojeniu przez tę naszą głupotę do tego pretendują: w ten sposób gwałtownie wdzie-rają się w zakres łaski Boga. Powinien odwróci-wszy uwagę od uczynków patrzeć na człowieka i na to. strącaniem do piekieł a nie wyprowadzeniem z nich. Lecz nie nale y na tym poprzestać: byłoby to bowiem tylko zranieniem a nie zawiązaniem rany. Przeto powinno się głosić Słowo łaski i obietnicę odpuszczenia dla nauczania i ustanowienia wiary bo bez tego daremnie się spełnia zakon z jego przykazaniami.O nich to św. zadośćuczynieniu. Wsku-tek owego dodatkowego przeświadczenia ju nie są dobre. Nie mo e go bowiem nie być u świętych robotników dopóty. która zbawia nas nie na podstawie uczynków spra-wiedliwości. zarówno słowo zakonu jak i słowo łaski. lecz wiara czy łaska z obietnicy Bo ej. ale zbawia nas jako wierzących według miłosierdzia Swego. Nie odrzucamy tedy dobrych uczynków. Dlatego cho-cia jest rzeczą dobrą kazać i pisać o pokucie. 10. ale wyrzekający się jej mocy. w jaki sposób zostaje on usprawiedliwiony. daremnie się ich naucza. w rzeczywistości zaś dobre nie są. a raczej prawdziwie godne potępienia. skruchą. poni aniem a nie wywy szaniem. 4. skutkiem czego na pozór tylko są one dobre. Nale y bowiem głosić nie jedną tylko. a stąd zawrócić ich do pokuty i lepszego sposobu ycia. Nie będąc bowiem wolne. Mniemanie to i przewrotne poleganie na uczyn-kach jest nieuniknione tam. Istnieją wprawdzie dotąd liczni kaznodzieje pokuty i łaski lecz nie wyjaśniają oni zakonu Bo ego ani obietnicy z tą myślą ani w tym duchu. lecz dodał te słowo wiary. po-wiadając: "Przybli yło się królestwo niebieskie" (Mat.przy-znaje. która jedynie jest zdolna przez wiarę usprawiedliwić i zba-wić. zawsze się uczą-cy. Wydobywać ze skarbca nowe i stare rzeczy. są jak wilki drapie ne w owczej szacie. Mia-nowicie nie przez uczynki ani przykazania. Pokuta bowiem wywodzi się z zakonu Bo ego. ale obie części Słowa Bo ego. co wię-cej . Człowiek. to bez wątpienia są to nauki oszukańcze. z jakiego powodu nale. musi patrzeć dalej ani eli na uczynki. która je obali i zawładnie sercem. a słuchanie przez Słowo Chrystusowe" (Rzym. dopóki nie przyjdzie wiara. przez Słowo swojej łaski. lecz tak e przekonać się o jego przewrotności. naruszając Jego chwa-łę. który groźbami zakonu Bo ego czy lękiem przed nim został upokorzony i doprowadzony do poznania siebie. pokutą i wszystkimi innymi rzeczami. fałszywym przeświadczeniu i będzie się przez nie usprawiedliwionym.7). aby zrozumieć nauki na temat dobrych uczynków. diabelskie. spo-wiedzi. gdy nie z powodu ich samych je potępiamy. lecz przez Słowo Bo e (to znaczy przez obietnicę Jego łaski) i przez wiarę zostaje usprawiedliwiony i zba-wiony dla ugruntowania chwały majestatu Bo ego.na się było dowiedzieć skąd pochodzi pokuta a skąd łaska.6): "Wieczorem bywa plącz. ale rankiem wesele". Kto zatem nie chce razem z tymi ślepymi błą-dzić. aby mo. czego uczynki nie są w stanie dokonać. nakładają one ju przymus i razem z wiarą tłumią wolność. Je eli się bowiem gromadzi dobre uczynki ku usprawiedliwieniu i spełnia się je w tym przewrotnym. jak czytamy: "wiara jest ze słuchania. Albowiem Chrystus przez Jana mówił nie tylko: "Czyńcie pokutę". lecz z powodu tego bezbo nego dodatkowego mniemania. braki natury (tak jak to czynili bezbo ni nauczyciele) stanowi to zło nie do naprawienia.

"podobny ludziom". aby naszą własnością stało się wszystko. był człowiekiem jak gdyby tego wszystkiego mu brakowało i jakby adnej z właściwości Bo ej nie posiadał. a zarazem o tych. powiada jednak: . 4. tak jak mówi Paweł: "Nikt z nas dla siebie nie yje i nikt dla siebie nie umiera. a jeśli umieramy. działając. który jest w potrzebie". dla Pana umieramy" (Rzym. wypełniając w ten spo-sób zakon Chrystusowy . który jest w potrzebie. aby być równym Bogu. by człowiek w tym yciu był bezczynny i nie spełniał uczynków wobec swoich bliźnich. jakie było w Chrystusie Jezusie. to znaczy z radością i miłością podejmująca dzieło najbardziej dobrowolnej niewoli. uni ył sa-mego siebie i był posłuszny a do śmierci. Tak bowiem nakazuje apostoł. abyście jed-ną byli o ywieni myślą i jednakową mając miłość jednomyślnie na jedno się zgadzali. nie upierał się zachłannie przy tym. Lecz przeciwnie. który chocia był w po-staci Bo ej."aby dać temu.byś-my siebie sami utrzymywali. co przez tę postać sługi uzyskał. aby wszystkie nasze uczynki układały się na korzyść drugich. lecz w pokorze niech jeden drugiego uznaje za wy -szego od siebie. pomagać we wszystkim cokolwiek czyni. Widzimy tu jasno. 2. abyśmy rękami pracowali (Efez. To słowo zaś apo-stolskie najbardziej dla nas zbawienne zaciemnili ci. lecz wyparł się samego sie-bie. jakaś pociecha miłości. W ten sposób członek silny słu yć będzie członkowi słabemu. ze względu na swój sposób ycia uwa any za człowieka obcującego z ludźmi. którzy zupełnie nie zrozumieli słów apostoła: "po-stać Bo a". i by ponad brzegi przelewały się wszystkie inne uczynki. aby słu yć innym. "sposób ycia". chętnie. Po to bowiem swe ciało ujarzmia. Jedni drugich brzemiona nosząc. Niech ka dy baczy nie tylko na to co jemu nale y. postąpił tak. w której wszy-stko otrzymali. z zachowa-nia. adnej mocy nad nami Jezus sobie nie przypisywał. 14. i adnego uczynku. e apostoł ujmuje ycie chrześci-jan w taką regułę. Nie wywołujcie waśni. ani te nie czyńcie nic dla pró nej chwały. kiedy to ka dy a przez wiarę swoją tak obfituje.1-4).takie oto jest prawdziwe chrześcijańskie ycie. Przeto nie mo e się zdarzyć tak. Zmierzać jedynie do tego. chocia według prawa mógłby był to uczynić. Przeto we wszystkich uczynkach powinien podzielać ten po-gląd. a okazawszy się z postawy człowiekiem. Na ostatek powiemy o uczynkach. wygody i korzyści bliźniego. wtedy staniemy się Synami Bo ymi. abyśmy dzięki niemu mogli pracować. adnego uczucia Mu nie brakowało aby móc być sprawiedliwym i zbawionym (miał bowiem to wszystko zaraz od samego po-czątku istnienia). Jednak wszystko to uczynił ze względu na nas. a nawet właściwie tylko dla innych yje. W ogó-le całe ycie powinno być nakierowane na drugiego człowieka. Albowiem chrześcijańska to rzecz troska o zdrowie cielesne. cierpiąc. nie pysznił się tym jednak. Jednak adnego z tych uczynków człowiek nie potrzebuje do sprawiedliwości i zbawienia. jakaś wspól-nota Ducha. dopełnijcie radości mojej. "postać sługi". 2. jakie wykonywać powinien wierzący wobec swego bliźniego. przyjął postać sługi i stał się podobny ludziom. pisze: "Jeśli tedy jakaś zachęta jest w Chrystusie. bo jeśli yjemy.28) by móc dawać temu.Tyle wystarczy powiedzieć o uczynkach w ogóle.5-8). ani po-nad nas się nie wynosił. i pra-cując. taka jest miara prawdziwie skuteczna przez miłość. dorabiać się mienia. lecz yje te dla wszystkich ludzi na ziemi. wza-jemnie o siebie troskliwymi i pracowitymi. Słowa te przenieśli na naturę Boską i ludzką. umierając. Musi bowiem rozmawiać. i to do śmierci krzy owej" (Filip. Człowiek bowiem nie dla siebie tylko yje w owym śmiertelnym ciele aby w nim działać. e Chrystus pełen będąc postaci Bo ej i obfitujący we wszystkie dobra tak. którymi słu y bliźniemu swemu z dobrowolnej yczliwości. dla Pana yjemy. ale i na to co innym" (Filip. . Tak więc gdy Paweł pouczał Filipian jak bogatymi uczyniła ich wiara w Chrystusa. mając przed oczyma jedynie potrzeby. świadczyć usługi. był podob-ny do wszystkich innych ludzi z postawy. opływając przy tym w pełnię i dostatek wiary. w której słu y się drugiemu bezinteresow-nie. Apostoł mógłby rzec: . W tym celu podaje za wzór Chrystusa. mówiąc: "Takiego bądźcie względem siebie usposobienia. które chrześcijanin wykonuje wobec własnego ciała. nie dla siebie. obcować z bliźnimi. aby mógł szerzej i swobodniej innym słu yć. aby nam słu yć.7). tak jak Chrystus na podobieństwo ludzi stworzony. podczas gdy Paweł to miał na myśli. lecz zachować je na wspieranie potrzebujących.

Czemu bym więc dla takiego Ojca. i nie ma adnego powodu do niewdzięczności. wolny umysł do dobro-wolnej słu by bliźniemu tak. samą jego osobę zachowuje. stając się jeden dla drugiego poniekąd Chrystusem. e Mu jest mile i zgodne z Jego upodobaniem? Oddaję więc siebie mojemu bliźniemu jak Chrystus oddał się mnie nie zamierzając czynić w tym yciu coko-lwiek innego. My sami zu-pełnie nie znamy naszego imienia: dlaczego jesteś-my chrześcijanami? Dlaczego chrześcijanami się na-zywamy? Zapewne nazywamy się tak od Chrystusa. Bez liczenia na odpłatę. aby sobie zobowiązać ludzi. nie dla innych względów jak tylko ze względu na Bo e upodobanie. Atoli teraz przy pomocy nauk ludzkich poucza się nas tylko jak szu-kać zasług. z czystego. z całego serca. to znaczy. Pozbawieni byliśmy jego miłosierdzia.20). Tak bowiem Ojciec jego czyni. Po-stępują oni drogą uczynków. gdy weń wierzymy. To ycie bowiem. które wszystko mo e. nie odczuwa adnej potrzeby. rozdzielając wszystkim wszystko i obficie i jak najszczodrzej. to znaczy. a oprócz tego (jak ju mówiłem) powinien samą tę wiarę rozwijać. to yję w wierze Syna Bo ego" (Gal. Dla tych zaś. jak Bóg przez Chry-stusa do niego się odniósł. radośnie. zy-sku lub straty. słu yć. Tak to z wiary wypływa miłość i radość w Panu. które jest panem grzechu. czyni ją miłą i udziela jej wszystkiego co ma Chrystus. czy zobowią e nią sobie kogoś do wdzięczności. W sposób jak najbar-dziej wolny i jak najochotniej rozporządza sobą i swoją własnością nie oglądając się czy ją utraci u niewdzięcznych. radosnymi. Apostoł Pa-weł mówi: "A o ile yję w ciele.ycie to dzisiaj w całym świecie jest nieznane. abyśmy byli prawdziwie chrześcijanami. jak tylko to w czym widzieć będę dla mojego bliźniego rzecz potrzebną. korzystną i zba-wienną. potępionemu człowiekowi bez wszelakiej zasługi. sprawiedliwość i zbawienie do niego nale y. przyjmować postać sługi. chętnie. ani nie posądza kogoś o wdzię-czność lub niewdzięczność. która czyni nas wolnymi. przeto tak jak Ojciec Niebiański przyszedł nam z pomocą w Chrystusie za darmo. tote nigdy nie dojdą do odczucia wartości i znaczenia tych rzeczy. Dla swego sposobu ycia być uznany za człowieka. zarazem jednak słu ącego wszystkim.Oto mnie niegodnemu. a Chrystus we wszystkim ten sam. we wszystkim posłusz-nego. lecz . ani nie czyni ró nicy między przyjaciółmi. a z miłości radosny. 9. tak i my powinniśmy za darmo przycho-dzić z pomocą bliźniemu naszemu poprzez uczynki cielesne. Chrystus daremnie się narodził. lecz w nas zamieszkującego. e je eli poznajemy jak bardzo wielkie i cenne jest to co zostało nam dane. pomagać swojemu bliźniemu. którzy nie mają tego co przez Chrystusa zostało im darowane. przez wiarę swoją całkowicie napełniony. nie nieobecnego w nas. powinien być zadowolony z tego Bo ego kształtu jaki otrzymał przez wiarę. a eby doszła do postaci doskonałej.Tak to chrześcijanin. wszystko ma. sługami bliźnich. Powinien on myśleć wtedy tak: . odnosić się doń tak. podobnie jak jego głowa . szczodrym dawcy tak wielkich rzeczy.Chrystus. poniewa przez wiarę opływam we wszyst-kie dobra w Chrystusie. który mnie nieocenionymi bogactwami obsy-pał. zaraz jak mówi Paweł (Rzym. czyniąc bliź-niemu tak jak Chrystus nam czyni. chwały czy nagany. niezasłu onego miłosierdzia dał mój Bóg w Chrystusie wszelkie bo-gactwo sprawiedliwości i zbawienia. nie inaczej jak z bezinteresowną radością. Chocia w ten sposób wolny jest od wszelkich uczynków. śmierci i piekła.niestety . nie jest głoszone ani poszukiwane. pomna ać. Któ więc mo e pojąć bogactwo i chwałę chrze-ścijańskiego ycia? ycia.9) w sercach naszych przez Ducha rozlana zostaje miłość. rozkoszując się nią przez Chrystusa w Bogu. 2. a eby nie bra-kowało mi ju nic innego prócz wiary. tak i my wobec Boga byliśmy w potrzebie. ka ąc swojemu słońcu wschodzić nad dobrymi i nad złymi. abyśmy byli sobie nawzajem Chrystu-sami. wszechmocnymi wykonawcami i zwycięzcami wszystkich utrapień. Podo-bnie więc jak bliźni nasz znajduje się w potrzebie i pozbawiony jest tego co my mamy w obfitości. a jednak nie mniej i panami wszystkiego. dla wszystkich po ytecznego. Gdy jeden dla drugie-go nawzajem stajemy się Chrystusem. Tak postępuje te Syn. ycia. Widzisz więc. jednak powinien znowu w tej wolności wyzbywać się samego siebie. dobrowolnym wysiłkiem nie uczynił wszystkiego o czym wiem. która wierzy e tak się rzecz ma. . chętny. wszak chrześcijanin nie dą y do tego.

1). mówiąc: "Ale ebyśmy ich nie zgorszyli. Nasze uczynki powinny być spełnione: nic dla zyskania usprawie-dliwienia. zakonów. Dokonane są one w stanie wolności. chocia zakon taki nie obowiązywał jej. będąc wszystkie od usprawiedliwienia później-sze. Tak e Chrystus. aby tylko innym ulegać według ich woli z miłości bezinteresownej. którzy są Jego dziećmi swoich wolnymi synami królewskimi. Podobnie jak wszystkie Jego uczynki i uczynki Jego wyznawców przyczyniają się do usprawiedliwie-nia. otwórz jej py-szczek. powinniśmy wszystko czynić ze względu na innych w sposób dobrowolny i radośnie. Następnie. upodabniając się w tym do wszystkich in-nych kobiet. by przez nie ćwiczyć się nie w sprawiedli-wości lecz w podporządkowywaniu swego ciała dla przykładu innym. w wolności ducha słu yli innym i zwierzchności. aby byli poddani zwierzchności. a zawsze sta-wiając opór upartym i zatwardziałym.27). tego je-dnak przestrzegając zawsze z największą dbałością. kościoła. którym potrzebne było opanowa-nie swego ciała. tak znów nie chciał aby zatwardziali "zwolennicy sprawiedli-wości z uczynków" obra ali wolność wypływającą z wiary lub nią pogardzali. Ap. 14. Tak. gdzie Chrystus nazywa siebie i tych. nie dlatego by przez to byli usprawiedliwieni (skoro ju są sprawiedliwymi przez wiarę).3).Będę pościł. Przykład ten doskonale odnosi się do sytuacji. czynił . Takimi miały być uczynki wszyst-kich zakonów. W równie więc małym stopniu ten uczynek był potrzebny lub przy-datny Chrystusowi do usprawiedliwienia.1). 17. Z tą samą gorliwością. jak naucza Paweł (Rzym.22). lecz upartym i zatwardziałym nauczycielom uczynków powinniśmy stanowczo się przeciwstawiać. aby ka dy sprawiał uczynki swego zawodu. jak bowiem chciał. do czasu oszczędzając słabych. rozmawiał z Piotrem. czy synowie królewscy nie są wolni od podatków. 2. gotowi do wszelkiego uczynku dobre-go. które zaleca Paweł (Rzym. biskupów. stanu jedynie w tym celu. Prawdziwie wolny chrześcijanin tak zaś będzie mówił: . Jeśliby ktoś posiadał tę umiejętność. Takimi są te te uczynki. o czym obszerniej będziemy mówili ni ej. chocia nie są nimi w adnej mierze. 16. a Piotr to po-twierdził. co nale y jedynie do wiary.3) nie dlatego. to jednak chęt-nie z dobrowolnego umiłowania podporządkowała się mu. sprzeciwił się i nie pozwolił obrze-zać Tytusa (Gal. którym niczego nie brak. powinniśmy i my postępować. Tytus 3. ani nie potrzebowała oczyszczenia. a jednak do-browolnie się poddaje i płaci podatek. klasztorów. nie urazić lub nie okazać im wzgardy. Nie została więc usprawiedliwiona przez ten uczynek. tego zabierz i daj im za mnie i za siebie" (Mat. gdy uczniowie domagali się od Niego drachmy. Przeciwnie zaś.nagród. by wszystkich nawrócić do wolności wiary. więc do czasu ustępował przed ich wolą. e obrzezanie jest potrzebne do us-prawiedliwienia. a znajdziesz stater. którzy jeszcze nie zdołali pojąć wolności wypływającej z wiary. dobrowolnie. urzędników. aby słabych w wierze podpierać. dla wzbu-dzenia posłuszeństwa u innych i dania im przykładu. z łatwością mógłby bez adnego niebezpieczeństwa poruszać się wśród nielicznych poleceń. obsta-wali przy tym. kroczył więc drogą pośre-dnią. modlił się. e przez same uczynki ktoś jest usprawiedliwiony. czyli zba-wienia. jak to ju mówiłem. lecz by przez nie. gdy (jak to czytamy u Łukasza 2. jakoby potrzebne mu było to obrzezanie do sprawiedliwości. Święty Paweł obrzezał zaś swego ucznia Tymo-teusza (Dz. z Chrystusa natomiast uczyniliśmy wyłącznie dozorcę o wiele bardziej surowego ni Moj esz. i z miłości bezinteresownej byli po-słuszni ich woli. tego co od nas pochodzi.1. nazywając je przykazaniami kościoła. aby ich nie obrazić albo nie okazać im wzgardy. lecz by słabych w wierze ydów. idź nad morze. skoro będąc ju przedtem usprawiedliwie-ni przez wiarę. jakby były one potrzebne do sprawiedliwości i zbawienia. zarzuć wędkę i weź pierwszą złowioną rybę. dokonywała oczyszczenia według zakonu Moj eszowego zwyczajem wszyst-kich kobiet. lecz jasno ju sprawiedliwa dokonała go bezinteresownie. kapłanów. na które niektórzy głupi pasterze taki nacisk kładą. aby czyjaś słabość nie została ura ona lub wzgardzona. przykazań papie y. kazał mu jednak pójść nad morze. Przykład takiej wiary dala przed wszystkimi in-nymi tak e błogosławiona dziewica. ma zasługę lub zostaje zbawiony. 13. gdy wzgardziwszy wolnością wypływającą z wiary. i by w pró nej ufności nie mniemano.

W Chrystusie yje on przez wiarę.to i tamto. społeczeństwu.zafundować. czy to przez uczucia. W ten sposób całkowicie zostaje stłumiona wolność chrześcijańska. w przeciwnym razie nie jest chrześci-janinem. gdy masz ich obfitość dla siebie przez swoją wiarę. aby wzrastała uprawiana czy to przez uczynki. to nie jest dobry. 13. ustaw i dowiedzieć się którzy pasterze są ślepi i głupi. ani szczególne modlitwy do niektórych świętych.dobra. który naszą postać przy-wdział na siebie. e nie szuka ona swego (1 Kor. aby ka dy przywdział na siebie postać swego bliźniego. dlatego tak czynię i zniosę to wszystko. co jest wynikiem nieznajomości wiary ani wolności chrześcijańskiej. lecz dawaj to co dajesz w sposób dobrotliwy i bezinteresownie. pościć lub coś w kościele jak to nazywają . Chrystus uczynił i zniósł przecie dla mnie o wiele więcej. Jemu wszak to nie było w ogóle potrzebne. jakby to On był tym. 1. nigdy zaś nie nauczają wiary. Dobra te spływały i spły-wają na nas z Chrystusa. Gdy jeśli jakiś uczynek nie jest zalecany wy-łącznie po to.powtarzam . ujrzycie niebo otwarte i aniołów Bo ych wstępujących i zstępują-cych na Syna Człowieczego" (Jan 1. choć nie był pod zakonem. gdzie jest prawdziwa i szczera wiara. Amen. które mamy od Boga.czy doczesnej. temu czy tamtemu urzędnikowi lub mojemu bliźniemu. e chrześcijańskimi są dzisiaj nieliczne tylko albo i adne zakony. i mieli się dobrze. Tak przecie Chrystus dla nas uczynił. gdy mniema się. od przepisów i przykazań. pozostawiając jednak zawsze w Bogu i w Jego miłości. jakby to były moje własne grzechy. Wolność tę zaś Chrystus pozwala nam i zrozumieć i zachować. jak tylko własnej korzyści. Taki przeto wniosek wyciągamy: e chrześcijanin nie yje sam w sobie. Przez wiarę zostaje porwany w górę. dlatego o nią jedynie dbać nale y. doskonałą orientację co do wszystkich uczynków. jak gdyby sam był na jego miejscu. spełnienie ich nie przyniesie szkody. Taką bowiem jest prawdzi-wa miłość i zdrowa reguła chrześcijańskiego ycia. w jakim niebo przewy sza ziemię. W ten sposób będziesz prawdziwie dobrym człowie-kiem . lecz e przez to daję przykład uległości papie owi. zachowując się tak. Stąd apostoł przypisuje miłości tę zaletę. jak i moją sprawiedliwość powinienem poło yć przed Bogiem dla zakrycia i przebłagania grzechów bliźniego. przez zalecanie swoich odpu-stów. Przewy -sza zaś ona wszystkie inne wolności zewnętrzne w tym stopniu.5). czy wieczne j. Na podstawie tego wszystkiego ka dy będzie mógł zdobyć pewny sąd. spływały z jednego na drugiego.chrześcijaninem. to Chrystus mówi: "Zaprawdę powiadam wam. w której Bóg ciebie wszystkim obdarzył? Otó ta reguła obowiązuje . a którzy prawdziwi i do-brzy. w bliź-nim przez miłość. Lękam się . ołtarze.e w tym wszystkim nie szuka się niczego innego. Paweł mówi: "Zakon nie jest ustano-wiony dla sprawiedliwego" (1 Tym. biskupowi. czyniąc nasze ser-ca wolnymi od wszystkich grzechów. Tyle wystarczy powiedzieć o wolności. aby stały się wspólne. e przez to oczyszczone zostają nasze grzechy i osiągnięte zosta-je nasze zbawienie. Ja zaś taką daję ci radę: je eli zechcesz nieco się pomodlić.51). przez zachwalanie ich. lecz yje w Chrystusie i w swym bliźnim. i zarówno moją wiarę. co jest zalecane przez ludzi. ponad siebie. która jak widzisz jest duchowa i prawdziwa. Tote lękam się wielce. Zachęca-jąc i pobudzając lud do tych czynności kościelnych. przez miłość zaś zni a się poni ej siebie . Na có ci bowiem twoje dobre uczynki. do Boga. którzy ich potrzebują tak. e mi to jest potrzebne do sprawiedliwości czy zbawienia. obfitsze ni trzeba do okiełznania ciała. by go spełniać dla okiełznania ciała lub dla okazania uległości bliźniemu (byle by tylko nie ądał czegoś przeciwko Bogu). ani chrześcijański. z powodu mnie został poddany zakonowi. A z nas spływają one na tych. tak jak nie są takimi ani posty. czym my jesteśmy. aby inni przez ciebie i przez twoją dobroć wzrastali. Przyjmę je na siebie i tak nimi się utrudzę i usłu ę. Jest zaś ono prawdziwe i szczere tam.9). urzędy kościelne. ale nie dlatego. . A chocia tyrani domagając się spełniania tych poleceń wyrządzają gwałt i krzywdę. która jedynie wszy-stko ci daje. strze się czynić to w celu zgotowania sobie jakiejś korzyści . Nieznajomość tę i stłumienie wolności bardzo wielu zupełnie ślepych pasterzy parali uje.do bliźniego. klasztory. Wyrządzasz bowiem krzywdę swojej wierze. dopóki nie obraca się przeciwko Bogu.

zatwardziałych ceremonialistów. choć oczywiście ani nie mo e. "Królestwo moje nie jest z tego świata" (Jan 18. 14.3) i: "A o ile teraz yję w ciele. i tych. O nich to nale y rzec: "Zostawcie ich. 2. lecz sprawiedliwość na-sza z niego się nie wywodzi. gdy zaniedbawszy rzeczy powa niejsze. 10. e z oddaniem spełnia uczynki i cere-monialne obrzędy.20). Ślepi są przewodnikami ślepych" (Mat. zawsze mając na ustach zalecenia kościoła i ojców. aby ten ich bezbo ny pogląd nie zmylił wielu.e nie na uczynkach opiera się nasza sprawiedli-wość. pozostawiając na uboczu pozo-stałe elementy religii chrześcijańskiej. tradycje i postanowienia ludzkie. e ich zaniecha i gardzi nimi. Przez nią poznajemy.36). lecz stosowali się do słusznych nakazów Pana. e jest bardzo wielu takich. którzy najlep-sze nawet słowo do nich skierowane przekręcają fał-szywie je tłumacząc. jak gdyby zbawieni byli przez to. Tak przeto na tym świecie jesteśmy pod przymusem konieczności ycia w ciele. I jedni i drudzy zarówno są winni. gdy ani jedni ani drudzy nawzajem nie przestrzegają budującej miłości. a który nie je niech nie osądza tego. aczkolwiek nie nale y z tego powodu uczynkami pogardzać ani ich zaniechać. e sprawiedliwość polega nie na uczynkach. O ile słuszniej apostoł Paweł naucza. e w ustalone dni po-szczą lub powstrzymują się od spo ywania mięsa. czynić odwrotnie ni oni. Tych upartych. e w ustalonych dniach poszczą lub gdy inni poszczą. Jest rzeczą przydatną spo ywać mięso i łamać posty na ich oczach i wedle wolności wiary inne jeszcze rzeczy czynić.14). Wiara bowiem uwal-nia nasze sumienia. Jak bowiem nikt nie jest sprawie-dliwy dlatego. ale na wierze. którzy słysząc o tej wolno-ści wypływającej z wiary wnet przemieniają ją w sposobność do cielesnego wy ycia się. powiada Chrystus. ani w lewo. Dlatego tu trzeba słuchać Pisma. lecz przez wiarę w Syna Bo ego. nale y traktować ich postępowanie stanow-czo jako gorszące. lecz swoje ceremonie mają stale na ustach. wówczas oni spo ywają mięso. który nie je. yjemy. którzy pomijają ceremonie i ganią je nie z pobo no-ści lecz z samej tylko pogardy apostoł przywołuje do porządku gdy poucza by nie pogardzać: tych bo-wiem wiedza nadyma.teraz wszystko im wolno i chcą uchodzić za wolnych chrześcijan jedynie dlatego. Przeciwko nim bardzo zawzięcie występują z drugiej strony ci. czyli w tym świecie. Przez wiarę w Chrystusa nie jesteśmy wszak uwolnieni od uczynków lecz od liczenia na uczynki. ze względu na tych. A tak to. uparcie przy nich obstają i zalecają je władczo jako środki usprawiedliwiające. którzy jak głuche mije nie chcą słyszeć o prawdzie wolno-ści. co rozstrzyga o szczerości naszej wiary. jak gdyby chrześcijanami byli przez to. do zbawie-nia konieczne. by kro-czyć drogą pośrednią i potępia obie skrajności powiadając: "Ten. lub zmawiają określone modlitwy. Myślą .Królestwo moje nie jest tu. albo zwyczajowe mo-dlitwy pomijają z zadartym nosem wyśmiewając przykazania ludzkie. którzy usilnie zabiegają o swoje zbawienie przez samo przestrzeganie i honorowanie obrzędów. Dlatego chrześcijanin powinien iść drogą pośred-nią i mieć na względzie dwa rodzaje ludzi. dodać nale y oczywiście. poucza by tamtych nie osądzali. czyni je prawymi i ocala.Na koniec. jesteśmy w uczynkach i ceremoniach. z tak wielkim niepokojem dręczą się tymi błahymi i niepotrzebnymi rzeczami. Takim ludziom nale y się przeciwstawiać. 15. które uwa ają oni za naj-większe grzechy. e działamy. Paweł zaś powiada: "Chocia w ciele yjemy. to yję w wierze w Syna Bo ego" (Gal. Widzisz tu. które rozweselają serce. pozostawiając wiarę na uboczu i w zaniedbaniu (takimi te byli ydzi. to znaczy od głupiego urojenia. e usprawiedliwie-nie zyskuje się przez uczynki. jednak nie przez to wszystko jesteśmy sprawiedliwymi. jednak.3). które po-ucza abyśmy nie zboczyli ani w prawo. W ten bowiem sposób i Paweł nie chciał by Tytus został . tak te nikt nie zostanie poczyta-ny za sprawiedliwego jedynie z tej przyczyny. lecz sami nie przykładają się do tego. e w pogardzie mają i odrzucają ceremonie. Tych innych natomiast. sprawia konieczność tego ycia i tro-ski o panowanie nad ciałem. nie walczymy cielesnym orę em" (2 Kor. Nie powiedział On jednak: . ani nie śmie brakować uczynków. upar-tych. który je" (Rzym. który je niechaj nie pogardza tym. nie chcąc zrozumieć jak nale y dobrze czynić). podobnie jak nie mo emy obejść się bez pokarmu i napoju i całe-go tego funkcjonowania śmiertelnego ciała.

e niezliczone ilości dusz uwikławszy się w te sidła . 2. Takich ludzi nale y oszczę-dzać. będziesz to czynił atakując ustawodawców i ustawy. Ka dy zaś powinien ciało swe poskramiać takimi samymi ćwiczeniami. by jego sumienie i wiara owego ludu nie zostały dotknięte.22).20). sługa Chrystusowy powinien być roztropny i wierny. nieczyste jest jedy-nie dla tego. 14. Drugi rodzaj spotykanych ludzi to chrześcijanie prości. aby ich nie urazić i nale y okazać pobła anie dla ich słabości dopóki nie zostaną dokładnie pou-czeni. wypływającej z wiary. by utraciwszy wiarę nie zarazili się poglądem.a niebezpieczne jest dla ich dobra aby się między niańkami obracały gdy dorosną. tak trzeba te uczestniczyć w obrzędach. Tak mówi apostoł: "Przeto je eli pokarm mój gorszy brata mego. e są bezbo ni. Tak tedy. uczyń to po kryjomu. by niedowa ony ich umysł przez występ-ki nie pędził na łeb na szyję. Ju Paweł napominał Hebrajczyków (Hebr. by nie zrodził się w nim pogląd albo gorzki korzeń. aby w tym wszystkim tak kierował ludem Chrystusowym i nauczał go tak. gdy owi zwolennicy ce-remonii domagali się tego. a naucza się tylko usta-nowień ludzkich. doznawać zaszczytów i rozkoszy.1). dopóki nie zostaną one wyjaśnione. od których to powinni byli zo-stać uwolnieni i uzdrowieni za pomocą nauki o wie-rze i wolności. Gdy więc ycie to nie mo e się obejść bez obrzę-dów i uczynków a ponadto burzliwy i nieobyty jesz-cze wiek młodzieńczy powinno się okiełznać tymi pętami i powstrzymywać. Taki właśnie skutek sprawiły dotąd zgubne.obrzezany (Gal.4). ale z winy swych pasterzy. 8. tak i ludzie nieobyci. 14. jakoby przez uczynki mo na było zyskać usprawiedliwienie co przychodzi z łatwością i bardzo wielu zara a. Sal. Tak więc walcz dzielnie przeciwko wil-kom. 14. będący jeszcze w wieku burzliwym muszą być trzymani i kiełznani w elaznych nawet więzach obrzędów. ujarzmili i srodze utrapili sidła-mi swoich tradycji. a nie zarazem przeciwko owcom. a jego odzienie się nie spali?" (Przyp. rzetelność w interesach. 12. jak trzeba uczestniczyć w bogactwach. co by samo w sobie było nieczyste. który jedząc daje zgorszenie" (Rzym. Strze się jednak. "ale źle jest dla człowieka. gdy nie mieli adnego prawa by je stanowić.3). bezbo ne dla dusz tradycje naszych kapła-nów i poglądy oficjalnych teologów.14). kto je za nieczyste uwa a" (Rzym. przestrzegając postów i innych rzeczy. A jeśli będziesz chciał wykorzystać swoją wolność. Przed tyranami zaś i upartymi korzystaj z niej stale dla okazania im wszystkim pogardy. poniewa oni nie z uporczywej zło-śliwości.15). Nie z własnej bowiem winy są oni słabi. e nie ma niczego. jak i Paweł mówi: "Własne przekonanie zachowaj dla siebie przed Bogiem" (Rzym. e w sabat rwali kłosy (Mat. który ci bezbo ni tyrani trzymają w nie-woli przy pomocy ustaw. w czym mo esz poznać antychrysta. lecz zarazem wespół ze słabymi będziesz ich przestrzegał by nie zostali oni zgorszeni a sami poznają tyraństwo i zrozumieją swoją wolność. którzy ich pojmali w niewolę.aby nie zginęły . A jednak. nie będę jadł mięsa na wieki" (l Kor. 6. . nieświadomi i słabi w wierze (jak ich nazywa apostoł w Rzym. które oni uwa ają za potrze-bne. Co więcej: jak niemowlęta płci męskiej bardzo potrzebują opieki na łonie nianiek . lecz wszystkiemu słu y. 14. lecz jedynie ze słabości wiary tak czynią i myślą. lecz w obronie owiec. zwyczajni. aby sami zrozumieli.zostały zaprowadzone do piekła. nale y unikać ich zgorszenia. skoro nie podkreśla się zarazem moc-no znaczenia wiary. która nikogo nie obra a. bywać na ucztach. którzy jeszcze nie potrafią choćby i chcieli pojąć owej wolności. czystość w rozkoszach. wstrzemięźliwość w biesia-dach. "Czy mo e kto" .27). tak sprawiedliwość wy-pływającą z wiary wypróbowuje się w obrzędach. tak te i Chrystus bronił apostołów. Dlatego chocia stanowczo nale y się przeciwsta-wić owym nauczycielom tradycji i ostro potępić ustawy papie ników poprzez które sro ą się oni nad ludem Bo ym. to znaczy w niebezpieczeństwach. nale y jednak oszczędzać bojaźliwego tłumu.powiada Salomon . e ustawy ich są niczym wobec sprawiedliwo-ści. oddawać się interesom."zgarnąć ogień do swojego zanadrza. Tego wymaga miłość. W ostatecznym więc wyniku: Jak ubóstwo wypróbowuje się w bogactwie. którym liczni zostaną zara eni. Nie da się zaś tego uniknąć tam gdzie przemilcza się wiarę.13) i znowu: "Wiem i jestem przekonanym w Panu Jezusie. pokorę w zaszczytach. 12. abyś wolności tej przed słabymi nie wykorzystywał.

i wydaje się jej głupia. e nie dla tej przyczyny byli trzymani na uwięzi. a co więcej. a jed-nak nigdy nie budują. upo-dobanie mając tylko w tych przyborach i samych rusztowaniach. to-te niemo liwością jest. e poszukuje się ich z wiel-ką pilnością. odrzucamy natomiast pogląd o ich sa-moistnym i trwałym znaczeniu. i Sam wypisał zakon w sercach naszych. którzy całe swoje ycie marnotrawią na tych usiłowaniach. lecz dlatego. W ten sposób zatrzymują się przy pozorach pobo ności. bardzo wielki nacisk na nie kładziemy. to znaczy nauczonych przez Boga. 3. a nawet. poniewa natura ludzka i tak zwany ro-zum przyrodzony są zabobonne. Nale y ich uczyć. a eby Pan posunął nas dalej i uczynił z nas teodydaktów. Stąd w yciu chrześcijańskim nie powinno się traktować obrzędów inaczej ni u rzemieślników traktuje się owo rusztowanie do budowy i innych prac.jak widzą . Gdyby ich nie kiełznać. poniewa gorszy się nią. a obecnie bezbo ni i ślepi papie nicy wraz ze swoimi pochlebcami postępują tak ze mną i ludźmi do mnie podobnymi. Niechaj Bóg zmiłuje się kiedyś nad nimi i nad nami. i by one byty prawdziwą i trwałą budowlą. aby te przybory z jak największym kosztem. lecz pogar-dzamy liczeniem na uczynki. Z tego powodu trzeba się modlić. . e bez nich nic nie mo na zbudować lub zdziałać. aby nikt nie sądził. po zakończeniu zaś budowli odkłada się je na bok. Amen. nigdy zaś o samej budowli nie pomyśli. Widzisz tu. a nigdy do poznania prawdy dojść nie mogą" (2 Tym. e nie pogardza się tymi rusztowaniami. wypływającej z wiary. Nie dochodzą oni do tego. którzy . Niechaj rozjaśni im i nam swoje oblicze. aby sam z siebie przeszedł z niewoli uczynków do poznania wolności. z jak najwięk-szą pilnością i z jak największym uporem sporzą-dzać. Gdyby zaś byli przepełnieni wiarą. natura mo e ją tylko potę-pić i osądzić jako tylko heretycką. e to przytrafiło się niegdyś prorokom i apostołom.nie jaśnieją podobnym blichtrem uczynków. Wszak nie po to i nie dlatego się je sprowa-dza. a mocy jej nie doznają. Tak więc nie pogardzamy obrzędami ani uczynkami. i przez całe ycie o nic innego nie dba jak tylko o to. e zawsze chcą budować i do tego się sposobią. myśląc. im tylko poświęcając swoją uwagę. e to jest owa prawdziwa sprawiedliwość. Tymczasem zaś przy usiłowaniach tych w siebie samych są wpatrzeni. to czy nie będą wszyscy natrząsać się z jego głupo-ty. W przeciwnym razie .źle z nami! Je eli bo-wiem Sam nie pouczy nas wewnętrznie o tej mądrości ukrytej w tajemnicy. aby miały jakieś znaczenie samoistne i trwałe. lecz aby złego nie czynili i aby łatwiej ich było wychowywać ku sprawiedliwości płynącej z wiary.na darmo wyło ył tyle funduszy. abyśmy poznali na ziemi drogę Jego . e z czystej łaski uczynki pochodzą. a nadto praktyka wszystkich ziemskich prawodawców wyćwiczyła go i ugruntowała w takim rozumieniu. mniema.dla wszystkich ludów zbawienną . to ze względu na gwałtowność właściwą ich wiekowi nie znieśliby tego wychowania. e mógł on coś wielkiego zbudować za to . który jest błogosławiony na wieki. Je eli ktoś tak dalece jest niemądry. pró ny ten trud i nadu ycie darów Bo ych mogliby obrócić na dokonanie wielkich rzeczy ku dobru swojemu i innych. a nawet mają czelność osądzać wszystkich innych. Robią bowiem wra enie. gdyby w owych więzach trwali ywiąc przekonanie o ich mocy usprawiedliwiającej. aby przez to stali się sprawiedliwymi lub mającymi liczne zasługi. jako e nikt nie uwa a. Zaiste. Tak czynią obłudnicy. e przez nie osiąga się usprawiedliwienie. Widzimy zaś. jak to obiecał. to gdy mu się za-leca jakiekolwiek ustawy i uczynki.7).drogę Tego. apostoł powia-da: "uczą.a przecie śmiercią by dla nich było.