Romantyzm – nurt w literaturze, który kwestionował potęgę rozumu.

Charakteryzował się uwielbieniem do natury, skłonnością do marzeń, oderwaniem od rzeczywistości, tajemniczością, malowniczością i poetycznością.

MALARSTWO ROMANTYZMU
Inspiracja naturą, jej potęgą i tajemniczością Duże znaczenie kontrastu Pojawiła się tematyka fantastyczna Ekspresja emocji, uczuciowość; na pierwszym planie – uczucia artysty Zainteresowanie uczuciowością człowieka, bunt przeciwko naukowemu podejściu do człowieka i natury • Patriotyzm • Zastosowanie kolorytu • zwrócenie się ku przeszłości (sceny historyczne, wątki narodowościowe) • Artyści: o William Blade 1757-1827 o F. E. Delacroix 1789-1863 o Francisco Goya 1746-1828 Egzotycyzm – zainteresowanie podróżami, tym, co nieznane Orientalizm – fascynacja kulturą Bliskiego i Dalekiego Wschodu • • • • •

EUROPA – POŁUDNIE JEST KLASYCZNE, A PÓŁNOC ROMANTYCZNA
NIEMCY

OKRES BURZY I NAPORU (STURM UND DRANG)
Nazwa pochodzi od dramatu Friedricha Maksymiliana Klingera „Burza i napór” Okres ten narodził się w Niemczech w latach 1767-1785 Przedstawiciele: o Johann Wolfgang von Goethe o Friedrich Schiller • Cechy: o Walka o prawa jednostki o Weltschmerz – ból świata, istnienia o Istnienie jednostki z jest bardzo ważne, lecz jednostka jest przekonana, że jej egzystencja jest bezwartościowa o Fascynacja twórczością i poglądami Rousseau i Szekspira o Inspiracja mitologią germańską, skandynawską o Odrzucenie formalnych ograniczeń, swoboda twórcza o Preromantyzm niemiecki przeciwstawiał się klasycyzmowi, opowiadał się za walką społeczną, eksponował rolę natury o Wykreowany został nowy typ bohatera – czującego i doświadczającego cierpienia irracjonalizm – porzucenie rozumu na rzecz innych metod poznawczych intuicjonizm – kierowanie się intuicją historyzm – odwoływanie się do historii, zwłaszcza do okresu średniowiecza ludowość – szukanie inspiracji w baśniach i podaniach ludowych, zainteresowanie folklorem indywidualizm – artysta ma być oryginalny, powinien kierować się wiarą i intuicją Johann Gottfried Herder 1744-1803 Wprowadził do filozofii romantycznej pojęcie ludowości; był zafascynowany naturalnością i pierwotnością. Ludowość była przez niego traktowana jako źródło powagi i tożsamości Mity i poezja ludowa miały wg niego stanowić wzór budowy dzieła literackiego Nawoływał do sięgania do poezji wolnej od wpływów oświecenia, renesansu Doceniał poezję ludową o naturalnym rodowodzie, związaną z duchem narodu Fascynowały go również pieśni Oscara „Macpenou” Rozumiał historię jako ciągłość realizmu Świat opiera się na ładzie Przyroda jest wzniosła i bogata w sens Człowiek współuczestniczy w dziejach; poprzez swoje działania tworzy tradycję, czyli łańcuch kultury Celem człowieka jest stopniowa humanizacja Ze wszystkich sztuk najbardziej cenił muzykę idealizm niemiecki – podstawą było założenie, że myśl jest pierwotna w stosunku do bytu • • •

1

historyk. „Do urny greckiej”. mając silne poczucie sprzeczności między ideałem a rzeczywistością. scjentyzmu i sztywnych reguł klasycyzmu Wprowadził termin romantyzm do języka krytyczno-naukowego August Wilhelm Schlegel Romantyczność – właściwy duch sztuki nowożytnej Literatura powinna się odwoływać do włoskiego średniowiecza i renesansu oraz hiszpańskiego „złotego wieku” Krytyka francuskiego oświecenia Jako pierwszy w Niemczech prowadził wykłady z sanskrytu Henrich Heine Poparcie dla „męczenników wolności” Autor głośnych zbiorów poezji lirycznej Cykl „Obrazy z podróży” stworzył nowy gatunek prozy łączący tom osobisty i liryczny z ostrą satyrą polityczną Postulował zaangażowanie literatury w walkę o wolność i sprawiedliwość społeczną Krytyka niemieckich prądów intelektualnych i literatury Friedrich Schiller Poeta. której inspiracją miała być kultura orientu Odrodzona mitologia – kres oświecenia. W. łączenie sprzecznych pierwiastków Wyniesienie jednostki dzięki sztuce ponad granice codzienności. dążenie do nieskończoności Wyobcowanie artysty ze społeczeństwa Ironia romantyczna jako struktura myślenia i tworzenia literatury Poezja absolutna Friedrich Schlegel „Mowa o mitologii” – ludzkość zginie. mistycyzm Historycyzm – usiłowanie zachowania realii. głosił ateizm “Prometeusz wyzwolony” – dramat Zwolennik filozofii Williama Godwina.Filozofia epoki Odrzucenie mimesis Ironia romantyczna – przekonanie o wyższości fantazji twórczej nad prawami rządzącymi rzeczywistością. Twórczość to rodzaj gry polegającej na zacieraniu granic między bytem realnym a fikcją i zachowanie dystansu wobec nich. podjął próbę zintegrowania człowieka nowożytnego jako „bytu rozdartego” przez umoralniający wpływ sztuki ANGLIA Walter Scott BADASS Zapoczątkował powieść poetycką !!! Stworzył wzór nowożytnej powieści historycznej Ludowość. dzieł prozatorskich oraz liryków zebranych w „Pieśni nienawiści” i „Pieśni doświadczenia” Pod koniec swojego życia zajmował się tworzeniem ilustracji do Księgi Hioba – jedne z najlepszych dzieł artysty 2 . dramaturg. poematy „Endymion i Hyperion” William Blake Malarz i poeta mistyczny Jego własne objawienia religijne znalazły odbicie w jego dziełach Ideą artystyczną Blake’a było tworzenie integralnej całości tekstu i obrazu – tomy swojej poezji sam ilustrował Natura religia Autor „proroczych” poematów. prekursora anarchizmu John Keats Wydał 3 tomy poezji. ograniczającym prawo jednostki do indywidualnego rozwoju. Goethego przedstawiciel klasyki weimowskiej Postawa buntu przeciw stosunkom feudalnym. jeśli nie odnajdzie nowych. To również ignorowanie konwencji literackich i wartości estetycznych. przeciw zakłamaniu i wszelkim przejawom tyranii Schiller. tła historycznego Percy Shelley Romantyczny buntownik. ody i peomaty „Oda do słowika”. filozof Obok J. zawierające ballady. żywotnych źródeł – stworzenie nowej mitologii.

„okres epigoński” – naśladowanie. “Romantyczność” i „Przedmowa”. Z kraju wyjechała głównie arystokracja. społeczny. Rybiński o Przewaga militarna Rosji o Brak większego wsparcia ze strony ludności chłopskiej. Norwid. politycy. III 1846 Powstanie chłopskie na terenach zachodniej Galicji Pogrom ludności ziemiańskiej.Charlotte i Emily Bronte Emily – “Wichrowe wzgórza” Pochodziły z hrabstwa Yorkshire. Krasiński. Geneza powstania: o Niewierzący w możliwość zwycięstwa i lojalistycznie nastawieni wobec cara arystokratyczni przywódcy polityczni: A. postuluje oryginalność oraz narodowość sztuki. a w nim 2 największe dzieła. artyści.reneizm PERIODYZACJA POLSKIEGO ROMANTYZMU I. Żmudź i Wołyń). II.I. 1848 – 1849 Seria zrywów rewolucyjnych i narodowych w Europie „lud” – społeczności dążące do polepszenia warunków bytowych i narodowości walczące o spełnienie swoich aspiracji w różnej postaci: autonomii. faza wczesna 1822 – 1830 W 1822 ukazał się tomik poezji Mickiewicza. III. W Polsce: Teofil Lenartowicz. Skrzynecki. chłopska). Upadek powstania daje początek wielkiemu ruchowi – wielkiej emigracji. faza szczytowa 1830 – 1849 Od upadku powstania listopadowego zostało wprowadzone rozróżnienie na romantyzm emigracyjny i krajowy. narodowy 3 . Zasięg: Królestwo Polskie i część prowincji zabranych (Litwa. J. Słowacki. Dembiński. J. co kiedyś już powstało. Chłopicki. TŁO HISTORYCZNE Powstanie listopadowe. faza schyłkowa 1849 – 1863 tzw. J. W „Przedmowie” autor domaga się miejsca w literaturze dla twórczości ludowej. M. słynącego z rozległych romantycznych wrzosowisk Wrzosowiska te stały się tłem szalonych namiętności – romantycznej miłości i nierozłącznej z nią nienawiści. konserwatywnych władz państwowych do uwłaszczenia i likwidacji pańszczyzny na wsi o Brak pomocy z zewnątrz Rzeź galicyjska (rabacja galicyjska. J. B. Henryk Szebuski. noc 29-30 XI 1830 – 21 X 1831 Polskie powstanie narodowe przeciw Rosji. Niemojewski oraz nieudolni dowódcy: J. II. inteligencja polska: Mickiewicz. wobec negatywnego stanowiska szlacheckich. powielanie tego. Czartoryski. urzędników dworskich i rządowych Jakub Szela – najbardziej znany przywódca człopskich oddziałów Wiosna Ludów. które przekraczają próg śmierci FRANCJA Wiktor Hugo “Cronuwell” – wstęp – prezentacja artystycznego deklaracja romantyzmu o Dramat romantyczny winien sięgać do dramatów historycznych o Zburzenia zasady 3 jedności o Mieszania się scen tragicznych i szczęśliwych o Wprowadzenie mowy potocznej o Silna ekspresja poprzez zróżnicowanie języka wymowy bohaterów Alfred de Musset “Spowiedź dziecięcia wieku” Rene Chateaubriand Powieść powetycka “Rene” Nowy nurt . H. Krukowiecki. Karol Ujejski. Romantyzm krajowy: Fredro. Kraszewski (autor „Starej Baśni”). niepodległości lub zjednoczenia w ramach jednego państwa 3 nurty rewolucyjne: ustrojowy.

to jego śpiew” o Tańczące srebrne królewny. Mickiewicz o Rękawiczka – Schiller o Rybak. tajemniczość. logicyzmu fantastyka. epiki i liryki występuje narrator bogactwo środków stylistycznych (np. realizmu. koronę i biały tren” o „głos w gęstwinie drzew. Król Olch – Goethe „Rękawiczka” – Friedrich Schiller • historycyzm – przeniesienie miejsca i czasu akcji do średniowiecza (fascynacja epoką) • gotycyzm – zawężenie historyzmu i budowanie nastroju grozy. żeńskie „Rybak” – Goethe • Ludowość. motyw syreny • natura jako byt. której człowiek musi się podporządkować • natura jako potęga. ich śpiew wśród drzew przedstawiciel młodego romantyzmu o Intuicjonizm o Sensualizm o mistycyzm Natura – tajemnicza. to król mnie wabi. odrzucenie realizmu. Mickiewicz – Konrad Wallenrod. najczęściej do średniowiecza Motyw orientalny – fascynacja wschodem Bohater – indywidualista targany sprzecznymi namiętnościami Przykłady: o A. nie należy z niej igrać „Król Olch” – Goethe SYN OJCIEC Swiat postrzegany przez syna: o Nierealny świat.POWIEŚĆ POETYCKA – GATUNEK SYNKRETYCZNY • • • • • • • • • Łączy w sobie elementy dramatu. rozbudowane metafory) może być pisana wierszem Fabuła podzielona na fragmenty. tajemniczości • irracjonalizm. fascynująca. o George Byron – Giaur o J. surrealizm .świat przedstawiony obfituje w niezwykłe wydarzenia tajemniczość narracja mocno subiektywna stroficzny układ – często również występowanie refrenów przykłady: o Ballady i romanse – A. kontekst historyczny • bunt. fantastyczny o „król Olch ma płaszcz. które również odczuwa emocje • natura jako prawda. Goethe – Cierpienia młodego Wertera BALLADA – GATUNEK SYNKRETYCZNY • • • • • • świat przedstawiony zaprzeczeniem oświeceniowego ideału: uporządkowania. mimesis (uwielbianej przez klasyków) • nawiązanie do rewolucji francuskiej. nie jest chronologiczna – tajemniczość nastroju Historycyzm – odwoływanie się do minionych epok. popieranie równości – postawa rycerza • budowa ośmiostroficzna • nieregularna liczba wersów w strofie • rymy: i przeplatane i parzyste. fantastyka – budowanie nastroju grozy. W. ale neutralna Swiat postrzegany przez ojca: o Realny świat o Mgła/sen o o Szelest olch i wrzosu Księżyc objawiający się wśród drzew przedstawiciel mijającej epoki – oświecenia o Realizm o empiryzm 4 .

Egotyzm dodatkowo wiązał się z autobiografizmem i autotematyzmem.jednostka. „Dulce et decorum est pro Patria mori” – słodko I zaszczytnie umierać za ojczyznę (pieśń II. a nawet życia. Egotyzm romantyczny – eksponowanie osobowości bohatera literackiego lub autora. japońską. chińską). główne cechy. individuum . że rzeczywistości nie da się poznać w racjonalny sposób. Narrator staje się bohaterem Karusia: prosta. Mieli mieć wpływ na historię świata. dostrzega swojego kochanka. ideologia. jest osamotniona. lud. skupienie uwagi czytelnika na ich wewnętrznych przeżyciach i doznaniach. do którego odwołują się późniejsi autorzy Ballada „Romantyczność” jako tekst programowy Przestrzeń: biały dzień. problemy. zagadnienia. podkreślająca znaczenie jednostki w społeczeństwie. Pochodzenie nazwy od imienia Prometeusza. szczęścia osobistego. że społeczeństwo nie jest odrębnym bytem lecz sumą jednostek i że najlepszym rozwojem zbiorowości ludzkiej jest rozwój poszczególnych podmiotów. perską. wyznaczenie im posłanniczej misji Mesjasza ludzkości. przypisujący najwyższą wartość pozarozumowym środkom poznawczym. budzenie pragnienia obrony ojczyzny i nienawiść do wroga. nadanie uciemiężonym Polakom wyjątkowej roli zbawiciela narodów. Wallenrodyzm – nazwa pochodzi od tytułowego bohatera powieści poetyckiej Adama Mickiewicza: Konrad Wallenrod. arabską. obłąkana. z którym walka "z otwartą przyłbicą" skończyłaby się druzgoczącą porażką. wiejska dziewczyna. 5 . Indywidualiści (w przeciwieństwie do kolektywistów) uważają. Przyczyną łamania zasad moralnych jest konieczność zmagania się z dużo potężniejszym wrogiem. stosowanie podstępów i zdradzieckich metod działania. że duch Jasieńka naprawdę istnieje wierzy w miłość. starzec. postawa moralna. Gatunek: ballada. Tyrteizm – (od Tyrtajosa. sprzeciwił się woli bogów i został za to surowo ukarany. Irracjonalizm (łac. motywy. ale przekonana. wybraniec przeznaczony do pełnienia specjalnej misji. Postawę prometejską reprezentuje Konrad z Dziadów części III Adama Mickiewicza. zachowuje się jak obłąkana. greckiego tytana. spartańskiego poety) nawoływanie do walki w obronie niepodległości. prorok) – Teoria historiozoficzna. lecz swoisty monolog (wykrzyknienia u pytania retoryczne) dla innych wokół jest szalona. ma poczucie wyobcowania – alienacja Pojęcia: Orientalizm – uzewnętrznienie i akcentowanie w tworach kultury fascynacji kulturami Wschodu (Hinduską. Jest to postawa poświęcenia się dla wyższych celów – odzyskanie niepodległości ojczyzny – swojego honoru poprzez rezygnację z reguł etyki. który poświęcił się dla dobra ludzi. irrationalis – nierozumowy) – pogląd filozoficzny głoszący. Mesjanizm (hebr. Indywidualizm (łac. Prometeizm – postawa poświęcenia dla ludzkości (także człowieka). coś niepodzielnego) – doktryna filozofii polityki. ks. Māsziach – pomazaniec.TEKST PROGRAMOWY zawierający podstawowe. idea lub sprawa narodowej. Wykradając dla nich ogień. miasteczko (przypominające wieś) Bohaterowie: Karusia. która jest w stanie przezwyciężyć śmierć mieszka z macochą nie prowadzi dialogu. duch Jasieńka. III Horacego).

O literaturze polskiej wieku XIX NARÓD: Istota narodu = zebrane w całość wszystkich razem myśli. Klasycyzm – „wzór prawdy i piękności. młodość. mimesis Reprezentuje lit. porządnie i regularnie drzewami zasadzony grobowiec” Dojrzałość. sztuka wypolerowanego nauką. które warunkowały porządek poprzez ograniczenia i formę b. natomiast by wgłębić się w literaturę romantyczną wystarczy kierować się uczuciami Polacy poprzez lit. rom. „duby bab wiejskich”. „malowanie prostej natury”. znajome świata i poruszeń ludzkich. francuska XVII i XVIII wieku ROMANTYCZNOŚĆ Kreatywizm. Romantyczność – nauka „upatrzona w grubiaństwie pogrążonego kiedyś prostactwa”. „duch rycerza i chrześcijaństwa średnich wieków” Fantastyka. st. „Romantyczność jako szkoła zdrady i zarazy” Maurycy Mochnacki. odnajdują swoją wartość. Wypolerowane towarzystwo a duby bab wiejskich a. świadomość egzystencji Literatura = wartość narodu. Jest ledwie tolerowaną przez autora indywiduum 2.SPÓR MIĘDZY ROMANTYKAMI A KLASYKAMI Kazimierz Brodziński. fantastyczne romantyzmu są świadectwem ciemnoty społeczeństwa 3. jego istota 6 . Grecji i Rzymu & lit. upajanie się czasami przeszłymi c. schematami Inspiracja z dzikiej i nieokrzesanej natury Emocje. Swoboda literatury romantycznej jest zagrożeniem dla dotychczasowo wyznawanych stabilnych wartości. O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej KLASYCZNOŚĆ „ubity. Romantyczność nie słuchająca prawideł sztuki a. „szcztuka obudzania tęsknych uczuć lub przerażenia”. rozpamiętują czasy przodków Jan Śniadecki. nauka dla ludzi” b. Romantyczność jako wspomnienie upokarzające człowieka a. O pismach klasycznych i romantycznych 1. gotycyzm By zrozumieć literaturę klasyczną należy posiąść wiedzę nt historii i tradycji. a prowadzonego przyzwoitością towarzyską talentu. doświadczenie. poczucie zjednoczenia ludzi. Elementy mistyczne. witalność Nieograniczona barierami.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful