Teka Kom. Arch. Urb. Stud. Krajobr.

– OL PAN, 2010, 27-38

BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU
Paulina Hortyńska, Margot Dudkiewicz
Instytut Roślin Ozdobnych i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Institute of Ornamental Plants and Landscape Architecture, University of Life Sciences in Lublin e-mail: margotdudkiewicz@o2.pl

Streszczenie. W architekturze krajobrazu kolor i faktura odgrywają bardzo ważną rolę w percepcji przestrzeni. Kolor wpływa na nastrój – może uspokajać, pobudzać lub relaksować. Innowacje w inżynierii materiałowej umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne – zdjęcia grawerowane w betonie, szklane rzeźby. Słowa kluczowe: barwa, faktura, inżynieria materiałowa, architektura krajobrazu

WSTĘP Środki wyrazu plastycznego są to materialne składniki ogrodu służące do budowy jego formy i treści. Należą do nich barwa, czyli kolorystyka i chromatyka, oraz faktura – sposób ukształtowania przestrzeni. Kompozycja ogrodu składa się z różnogatunkowych roślin i twardej architektury. Termin „twarda architektura” określa obiekty małej architektury, przy czym terminu „miękkie materiały” używa się do określenia surowców roślinnych. Istnieje szeroka gama materiałów stosowanych do wykonania twardej architektury, mogą to być: beton architektoniczny, drewno, asfalt, szkło, metale, cegła, żwir, kamień. Wszystkie elementy ogrodu mają kształt, określoną wielkość i fakturę. Każda roślina ma swoją niepowtarzalną fakturę i wzór liści. Istnieje wiele rodzajów teksturowania roślin, w zależności, do której grupy roślina należy: rośliny jednoroczne, byliny, rośliny okrywowe, trawy, rośliny cebulkowe, krzewy i drzewa. Ponadto w ciągu czterech pór roku w ogrodzie pojawiają się coraz to nowe faktury, które tworzą nowe efekty wizualne, nawet wówczas, kiedy kwiaty i rośliny przechodzą w okres zimowego spoczynku. Ogród nieustannie zmienia się, w zależności od pory roku, wciągu doby i z upływem czasu. Ogród powinien być tak kreowany, aby pobudzić użytkownika na poziomie wszystkich zmysłów. W niniejszej pracy zostały przedstawione następujące zagadnienia: oddziaływanie barw na użytkownika, fakturowanie powierzchni

Kolor często jest nie w pełni zrozumiałym językiem. Duży wpływ na to ma obecność innych barw w polu obserwatora. co powoduje. określa je i przez rodzaj odbitych promieni (długość fal) określa ich barwę. a kolor jest zapożyczeniem z języka łacińskiego. Często kolory z wąskiej gamy barwnej są monotonne. Takie zróżnicowanie określa nam zatem temperaturę barw. BARWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Nauką badającą wrażenia barwne i ich odbiór jest teoria koloru. która rożni barwy między sobą. Dudkiewicz oraz możliwości zastosowania osiągnięć współczesnej inżynierii materiałowej w celu uatrakcyjnienia przestrzeni ogrodowych. W praktyce częściej stosowane jest pojęcie barwy aniżeli koloru. ale dla ich ożywienia stosujemy tzw. a inne kontrastują z sobą. tym chłodniejsza jest barwa z nią sąsiadująca i na odwrót. gdyż zmienia się ona zależnie od temperatury barwy sąsiadującej. bowiem pojęcie barwy to wyraz pochodzenia słowiańskiego. odnaleźć ich odpowiednie odcienie i dobrać właściwe ich ilości. a ciemne to brązowa i fioletowa. Barwy możemy podzielić np. Główny wpływ na to ma skład widmowy promieniowania świetlnego oraz ilość energii świetlnej. dlatego odgrywa dużą rolę w kompozycji. M. że wzajemny stosunek poszczególnych barw jest zależny od siebie. kiedy oko odbiera fale świetlne odpowiedniej długości. Barwa powstaje w mózgu człowieka. Istnieje jeszcze inna cecha. Bardzo trudno jest znaleźć spójną grupę kolorów. które wyraźnie kierowałyby tymi odczuciami. akcent kolorystyczny. co wyrażamy werbalnie. który często odnosi się raczej do rodzaju farb. a zimne to zielona i niebieska. A więc nasze postrzeganie koloru zależy od oświetlenia obserwowanych przez nas przedmiotów.28 P. Odczucia kolorów mieszczą się zazwyczaj poza tym. Barwy ciepłe to np. Jednak temperatura żadnej barwy nie jest stała. Jest ona połączeniem pewnych zagadnień z zakresu psychologii. W doborze kolorów kierujemy się głównie intuicją w zależności od nastroju. plama o wyższej temperaturze dodana do wąskiej gamy barw chłodnych. Zatem barwy te są jak najbardziej względne w odczuciu człowieka. gdyż pewne relacje między barwami łączą się. np. Zatem zależnie od ilości odbitego światła barwa wydawać się nam może jaśniejsza lub ciemniejsza. Im barwa jest cieplejsza. Światło. Hortyńska. dając wyraźny „zgrzyt” w odbiorze wizualnym. biologii i fizyki. na ciepłe i zimne. Jest to stopień odbijania światła. ale należy zaznaczyć. że wrażliwość na barwę jest cechą indywidualną. czerwona i pomarańczowa. Przykładowo – barwy żółta i błękitna to barwy jasne. Nie ma zatem zasad. Barwa jest to podstawowa cecha plastyczna każdego przedmiotu. . W języku polskim określenie barwa i kolor to synonimy. Ludzkie oko potrafi rozróżnić 5500 odcieni zieleni [Diedrichs 2009]. padając na przedmioty.

Promienie czerwone ulegają mniejszemu załamaniu niż niebieskie i przechodzą szybciej przez otoczenie zagęszczone. Barwa czerwona daje skojarzenia z owocami lub ogniem. fioletowy.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 29 Izaak Newton [Smith 1997] uzyskał sześć odrębnych barw: czerwoną. natomiast inne zostaną pochłonięte przez przedmiot. pomniejszają – czerwień. są atrybutami uroczystości religijnych i świeckich [. zdobią. które razem tworzą widmo światła białego. Na powierzchniach gładkich kolor sprawia wrażenie jaśniejszego. żółtozielone – odbierane są jako lekkie. akcentem lub punktem określającym.]. brązowe i czarne sprawiają wrażenie cięższych. Kiedy światło odbija się od powierzchni białej. Barwę wprowadzają rośliny i twarda architektura. Barwy w tonacji zimnej sprawiają wrażenie oddalenia. błękitne. Jeden główny kolor wstępuje w różnych odcieniach. może skłonić do określonego postępowania. ciepłe – przybliżenia. żółtą. np. Światło białe ulega załamaniu. Zieleń korzystnie wpływa na odbieranie przegrzanej przestrzeni miejskiej w lecie. Poprzez barwę dokonuje się również pozorna ocena statyki danego przedmiotu – obiekty fioletowe. pomarańczową. Za pomocą kolorów dokonuje się optycznej korekty odległości. Na odbiór barw ma wpływ faktura powierzchni. natomiast jesienią żółte i czerwone kolory liści dają złudzenie ciepła [Zeugner 1965]. natomiast powierzchnia czarna matowa pochłania wszystkie te barwy. . Gdy światło przenika lub odbija się od powierzchni kolorowej. Kompozycja rabaty lub całości ogrodowego założenia może być monochromatyczna. jesteśmy w stanie zauważyć tylko te barwy.. rozszczepiając promień światła słonecznego w szklanym pryzmacie. natomiast barwa niebieska z wodą i lodem. Kolor buduje atmosferę ogrodu. a przedmioty białe. Barwa bywa dominantą ogrodu. z teksturą – ciemniejszego i mniej intensywnego. W przypadku kompozycji kontrastowych lub analogicznych (kolory sąsiadują ze sobą na kole barw) najżywsze kolory umieszcza się w centrum kompozycji. które zostaną odbite lub przepuszczone. Ponadto kolory na powierzchni matowej wydają się cieplejsze. a spokojniejsze przy krawędziach. błękitną i fioletową. żółć powiększają optycznie powierzchnie i przedmioty. informują. barwy jako symbole w kulturze stają się następstwem skojarzeń”. Barwy jasne – biel. Wg Popka [2008] „barwy ostrzegają. w wyniku czego światło słoneczne o wschodzie i zachodzie ma barwę pomarańczowo-czerwoną.. a na polerowanej – zimne. jest tonowany lub rozjaśniamy. na chropowatych. gdy przechodzi z otoczenia o wysokim stopniu przezroczystości do otoczenia zagęszczonego. reklamują. ogród w bieli. czerń. odbija wszystkie barwy. Bodziec barwny może powodować określony nastrój. ponieważ wnosi wrażenie chłodu. zieloną.

M. Inny materiał typowy dla współczesnego stylu industrialnego to szkło. Dobrym materiałem do aranżacji ścieżek i placów ogrodowych jest zastosowanie kamienia otoczaka. które nadaje kostkom porowatej struktury oraz daje specyficzny melanż kolorystyczny. Piaskowanie umożliwia również wykonanie dowolnego wzoru. 2). Grawerowanie szkła odbywa się do głębokości 1. płukanie polega na wypłukiwaniu z wierzchniej warstwy kostki drobin betonu i wyeksponowanie grubości ziaren ze szlachetnego kamienia o intensywnej barwie. Desert Botanical Garden. przy czym może być na wiele sposób fakturowany. Hortyńska. Phoenix. . profilowanie – dzięki wyprofilowanej formie wygląd kostki jest zbliżony do naturalnego kamienia. Ornament wypukły uzyskuje się w trakcie obróbki cieplnej tafli szklanych. Faktura materiałów zastosowanych w przestrzeni ogrodu wpływa na jego charakter i atmosferę. Twórcy sztuki mozaiki kreują piękne. co pozwala na jego formowanie i tworzenie kompozycji. Metoda fusingu szkła polega na gięciu i łączeniu kilku elementów. które polega na działaniu silnego strumienia drobnych cząstek.30 P. Uszlachetnianie nawierzchni z kostki betonowej odbywa się poprzez poddanie jej specjalnej obróbce powierzchniowej. Beton jest materiałem dobrze komponującym się z roślinami [Diedrichs 2009]. Dudkiewicz FAKTURA – ELEMENT ARTYSTYCZNEGO PRZEKAZU Faktura jest ważnym elementem artystycznego przekazu. Wyróżnia się szczotkowanie. postarzanie – kostka obijana w specjalnym bębnie. pomarańczy z egzotycznym drewnem i grubymi tkaninami. oryginalne wzory o motywach kwiatowych. Arizona (ryc. Powierzchnie błyszczące i twarde nadają ogrodom formalny i wielkomiejski styl. 3). National Botanical Gardens in Washington. brązów. natomiast chropowatości dają wrażenie swobody i naturalności [Clifton 2005]. zwierzęcych lub geometrycznych. Mozaika oprócz doskonałej funkcjonalności podłoża stanowi atrakcyjny i oryginalny akcent w ogrodzie dla spacerujących i odpoczywających w ogrodzie [Dudkiewicz i Hortyńska 2010] (ryc. które powstaje w wyniku stłuczenia tafli. Rabaty oraz otoczenie wodotrysków mogą zostać wysypane różnokolorowym kruszywem szklanym. np. Posiada ciekawą niepowtarzalną teksturę oraz stopniowo z czasem nabiera szlachetnej patyny. Szkło w wyniku wysokiej temperatury traci stałą konsystencję. stabilną całość. Missouri Botanical Garden. Orientalny styl na tarasie lub w ogrodzie zimowym może być osiągnięty poprzez połączenie czerwieni. Ten niepozorny przedmiot ułożony jeden obok drugiego na określonej przestrzeni tworzy jednolitą. po powierzchnie satynowane (traktowanie kwasem) i piaskowane. 1. Botantical Gardens in St Louis. Różnorodność tekstury szkła jest bardzo duża – od gładkich powierzchni tradycyjnych tafli. Szklane rzeźby wprowadzane są do przestrzeni ogrodu.5 mm.

Phoenix. Internet 2) Fig. Większe realizacje wymagają podzielenia wzoru na oddzielne sekcje. Arizona (phot. Internet 1) Ryc. Phoenix. 2. Arizona (fot. Szklane rzeźby w Desert Botanical Garden. Wskazane jest również wzmocnienie na brzegach za pomocą twardej belki lub opaski betonowej. Arizona (phot. 1. 1. aby nie powstawał żaden ruch między nimi. 2. Kamienie powinny być umieszczone pionowo i blisko siebie.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 31 Ryc. Glass sculpture at the Desert Botanical Garden. Phoenix. Glass balls in the Desert Botanical Garden. Internet 1) Fig. Internet 2) Technologia układania kamiennej mozaiki nie należy do najprostszych. Phoenix. . Szklane kule w Desert Botanical Garden. Arizona (fot.

3. M. 4. Howarth 2008) Fig. Kamienie w mozaice ogrodowej (fot. Dudkiewicz Ryc. Internet 3) Ryc. The effect of “wet stone” on the mosaic of pebbles (phot. Howarth 2008) .32 P. Stone garden mosaic details (phot. Internet 3) Fig. 3. 4. M. Hortyńska. M. Efekt „mokrego kamienia” na mozaice z otoczaków (fot.

co daje wielokolorowy pień – szary. szybko usuwając wilgoć. Faktura liści roślin jest bardzo zróżnicowana – szorstka. szarości o zielonym lub niebieskim odcieniu. od bieli. Fakturę drewna determinuje wielkość i rozkład otworów komórkowych. Doskonałym materiałem posiadającym interesującą fakturę jest drewno. gdzie para osusza drewno. śliska lub owłosiona. to ruch w poprzek jest wyraźnie widoczny. Drewno wygładza się poprzez szlifowanie. Kamień mokry będzie wydawał się ciemniejszy i połyskliwy w promieniach słońca. Dzięki odpowiednim metodom sezonowania zmniejsza się niebezpieczeństwo kurczenia i wypaczenia drewna. poprzez ugry. przez co szybko niszczeje. Platanus acerifolia – kora odpada dużymi płatami. bardziej odporną na wilgoć. co umożliwia okrężny ruch powietrza. białe prążki na ciemnej korze. W zależności od warstwy wilgoci może ona być błyszcząca lub matowa. dlatego pochłanianie wilgoci może przebiegać w różnym stopniu. łuszcząca się papierowatymi płatami. Istotnym elementem jest również sama powierzchnia kamienia. Acer groserii – pionowe. 2) twarde – o szerokich liściach (okrytozalążkowe) mające krótsze włókna niż drzewa miękkie. Środki takie pielęgnują i zabezpieczają kamień naturalny przed wybarwieniem i czynnikami zewnętrznymi środowiska. gładka. Ciekawą fakturę ma drewno heblowane. Proces schnięcia może trwać latami. gdy będzie suchy. Zróżnicowanie roślin pod względem faktury jest szczególnie ważne w ogrodach sensorycznych. Mamy dwa podstawowe rodzaje drewna: 1) miękkie – głównie iglaste (nagozalążkowe) o długich komórkach zawierające dużo żywicy. w poszczególnych partiach tej samej deski. 4). Interesująca może być także faktura pędów i pni. Drzewa posiadające ozdobną korę: Betula utilis ‘Doorenbos’ – kora śnieżnobiała. mimo że ruch wzdłuż może być mało znaczący. Jednak nawet dobrze wysuszone drewno „rusza się”. Znamy dwie metody suszenia: 1) na powietrzu. Acer pensylwanicum – zielona korowina w podłużne białe prążki. w których dotyk pełni rolę głównego receptora w percepcji ogrodu. brązowy i beżowy. do czerni. mają chropowatą fakturę. Przykładowo – kamień czarny będzie wyglądał dostojnie i nowocześnie. . czerwienie i brązy. np. aby uatrakcyjnić i podkreślić walory mozaiki (ryc. 2) w piecu. ale dzięki temu jest trwalsze i odporniejsze na gnicie. z białymi i czerwonobrązowymi podłużnymi pasami oraz ciemnozielonymi rombami. Stosuje się specjalne substancje dające efekt „mokrego kamienia”.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 33 Otoczak występuje w dość bogatej kolorystyce. Acer rufinerve – ciemnozielona kora. dąb. Drzewa z dużymi otworami. którego powierzchnię wzbogacają ślady po nożach heblarki. Drewno ma ogromnie zróżnicowaną strukturę. jednak nie zawsze gładkość drewna jest cechą pożądaną. Proces obróbki wpływa na fakturę elementów drewnianych używanych do budowy obiektów małej architektury ogrodowej.

stosuje się środki antyadhezyjne. Hoover Square in Warsaw (phot. wytrzymałości i wyglądu. Dostępnych jest wiele katalogów wzorów – faktury kamienia łamanego. za jak podkreśliło jury najwyższą jakość kształtowania przestrzeni przy użyciu form i faktur betonu architektonicznego (ryc. M. Ryc. Aby proces rozszalowania nie spowodował uszkodzenia matrycy elastycznej lub betonu. 5. projekt zagospodarowania skweru Hoovera przy Krakowskim Przedmieściu (pracownia JEMS Architekci) zdobył nagrodę w konkursie „Polski cement w architekturze”. Dudkiewicz) Fig. Beton architektoniczny (fasadowy. Dudkiewicz) Wynalezienie matryc strukturalnych wytwarzanych na bazie polimerów umożliwiło fakturowanie betonu. M. Wysoka wytrzymałość na rozrywanie i dobra sprężystość matrycy pozwalają wykorzystać ją do 100 formowań. Pierwsze próby nadania betonowi dekoracyjnego charakteru stosowali August Perret. Elastyczne matryce produkowane są do maksymalnej wielkości 40 m2. Dudkiewicz INŻYNIERIA MATERIAŁOWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Beton architektoniczny jest stosowany na coraz szerszą skalę. 5. Carlo Scarpa i Louis Kahn na początku XX w. . roślin. Hortyńska.34 P. przy czym istnieje możliwość realizacji dowolnego projektu wzoru. Warszawa (fot. elewacyjny) są to powierzchnie betonowe spełniające określone kryteria pod względem parametrów trwałości. W 1997 r. Skwer Hoovera. aby nie wymagał pokrycia tynkiem lub inną powłoką wykończeniową. M. 5). Le Corbusier.

6. 6.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 35 Elewacja budynku jest wizytówką projektanta. które powstają użyciu linii o różnej gęstości i głębokości. Invoicing in the concrete effect on the system RECKLI ® Photo-Engraving Formliners (advertising material) Na początku zdjęcie jest zamieniane na 256 odcieni szarości. 6). będąc na rynku od 35 lat. RECKLI® Formliners (ryc. a następnie grawerowane przez specjalne frezarki CNC na metalowej formie. np. 9). Dzięki połączeniu RECKLI-System® oraz RECKLI® Photo-Engraving Form na powierzchni tworzony jest wzór. Do fakturowania powierzchni betonowych stosowane są elastyczne matryce. Efekt fakturowania w betonie w systemie RECKLI® Photo-Engraving Formliners (materiały reklamowe) Fig. Nowa generacja RECKLI® Photo-Engraving Form umożliwia nieznane dotąd rozwiązania (ryc. System ten daje projektantom nieograniczoną swobodę realizacji pomysłów. Ścianom mogą być nadawane tekstury graficzne technologii CNC (ryc. Proces grawerowania zdjęcia jest sterowany komputerowo. Wygrawerowany może zostać dowolny obraz. Technologia CNC pozwala na przedstawienia graficznych. którego wyrazistość od rozdzielczości obrazu. Ryc. Teksturowane betonowej ściany pozwala architektom wykorzystać subtelne niuanse światła i cienia tak. Za ich pomocą położono teksturę na wielu milionach metrów kwadratowych betonowych ścian. Fasada może stać się również znakiem i punktem orientacyjnym w przestrzeni miasta. 7). Tekstury są zmieniane na algorytmy ma- . aby powstał obraz. Podobnie w przestrzeni ogrodu zastosowanie muru z wygrawerowanym zdjęciem będzie ciekawym rozwiązaniem.

7. Dudkiewicz tematyczne. Efekt zdjęcia uzyskany w systemie RECKLI® Photo-Engraving Form (materiały reklamowe) Fig. które decydują o zagęszczeniu. Tekstury graficzne technologii CNC (materiały reklamowe) Fig. M. Graphic texture CNC technology (advertising material) . 8. tzn. 7. strukturze linii. Hortyńska. The effect of pictures obtained in the system RECKLI ® Photo-Engraving Form (advertising material) Ryc. 8. Linie te przedstawiają możliwie najbardziej płaską geometrię elementów. Ryc.36 P.

. ale prawdziwa realizacja w przestrzeni ogrodu musi być wypełniona paletą różnorodnych barw i faktur ustaloną przez artystę plastyka lub architekta krajobrazu. Malowanie betonu w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining (materiały reklamowe) Fig. ICA bokförlag. Barwa i faktura są podstawowym narzędziem w kreowaniu przestrzeni prywatnej i publicznej. 2. PIŚMIENNICTWO Clifton J. Painting of concrete in the system and Nawton RECKLI Staining Patterns (advertising material) Beton może zostać pomalowany w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining.. WNIOSKI 1. System NAWTONE nadaje się nie tylko do powierzchni betonowych. zaprawy. stiuk i kamień.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 37 Ryc. cegła normalna. 160. Systemy umożliwiają malowanie pionowych lub nachylonych powierzchni betonowych w 20 różnych kolorach. takich jak cegła klinkierowa. Lorenz Books. . Wyd. Wyd. 208. 3. Nowoczesne technologie umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne. 2005. Diedrichs M. 2009. Trädgårdens form. 9. Kompozycja jest treścią projektu. 9. The Elements of Garden Design: A Source Book of Decorative Ideas to Transform the Garden. ale może też być stosowany na wszystkich chłonnych podłożach mineralnych.

Color affects mood – it can soothe. Frances Lincoln Publ. 1997. Dudkiewicz Dudkiewicz M. Hortyńska.wunderground. Arkady. Barwa i człowiek.com/data/wximagenew/d/DGINDIO/173. 129. Howarth M.chihuly. landscape color and texture play an important role in the perception of space.. landscape architecture . Muza SA. 1965.. Ltd. Internet 1.). Wyd. http://farm1. Warszawa.com/installations/DesertBotanicalGarden/Art/0082_Desert_Botanical_ _Garden_TR.. UMCS. projekcja. Zeugner G. Wyd. 2008. M.. 200. Popek S. B. texture.. Warszawa. 2010. http://www. Wyd. glass sculpture. Gawryszewska (red. Tajemnice warsztatu artysty.com/18/23817925_4a7f5571c0. Pebble Mosaic. 2003. Lustra zewnętrzne i mozaika artystyczna w przestrzeni ogrodu rodzinnego. Sztuka ogrodu Sztuka krajobrazu. Wyd. stimulate or relax. Lublin. In architecture.jpg 2.38 P.. Key words: color.jpg?v=0 COLOR AND TEXTURE – THE MEANS OF ART IN LANDSCAPE ARCHITECTURE Abstract. http://icons-ecast. ekspresja.. materials engineering. Smith R.jpg 3.flickr. [w:] Ogród za oknem – dzieło sztuki. Percepcja. Innovations in materials science enable interesting architecture – pictures engraved in concrete.static. 351. Barwy i psychika. Warszawa. 293. 234. Hortyńska P.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful