Teka Kom. Arch. Urb. Stud. Krajobr.

– OL PAN, 2010, 27-38

BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU
Paulina Hortyńska, Margot Dudkiewicz
Instytut Roślin Ozdobnych i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Institute of Ornamental Plants and Landscape Architecture, University of Life Sciences in Lublin e-mail: margotdudkiewicz@o2.pl

Streszczenie. W architekturze krajobrazu kolor i faktura odgrywają bardzo ważną rolę w percepcji przestrzeni. Kolor wpływa na nastrój – może uspokajać, pobudzać lub relaksować. Innowacje w inżynierii materiałowej umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne – zdjęcia grawerowane w betonie, szklane rzeźby. Słowa kluczowe: barwa, faktura, inżynieria materiałowa, architektura krajobrazu

WSTĘP Środki wyrazu plastycznego są to materialne składniki ogrodu służące do budowy jego formy i treści. Należą do nich barwa, czyli kolorystyka i chromatyka, oraz faktura – sposób ukształtowania przestrzeni. Kompozycja ogrodu składa się z różnogatunkowych roślin i twardej architektury. Termin „twarda architektura” określa obiekty małej architektury, przy czym terminu „miękkie materiały” używa się do określenia surowców roślinnych. Istnieje szeroka gama materiałów stosowanych do wykonania twardej architektury, mogą to być: beton architektoniczny, drewno, asfalt, szkło, metale, cegła, żwir, kamień. Wszystkie elementy ogrodu mają kształt, określoną wielkość i fakturę. Każda roślina ma swoją niepowtarzalną fakturę i wzór liści. Istnieje wiele rodzajów teksturowania roślin, w zależności, do której grupy roślina należy: rośliny jednoroczne, byliny, rośliny okrywowe, trawy, rośliny cebulkowe, krzewy i drzewa. Ponadto w ciągu czterech pór roku w ogrodzie pojawiają się coraz to nowe faktury, które tworzą nowe efekty wizualne, nawet wówczas, kiedy kwiaty i rośliny przechodzą w okres zimowego spoczynku. Ogród nieustannie zmienia się, w zależności od pory roku, wciągu doby i z upływem czasu. Ogród powinien być tak kreowany, aby pobudzić użytkownika na poziomie wszystkich zmysłów. W niniejszej pracy zostały przedstawione następujące zagadnienia: oddziaływanie barw na użytkownika, fakturowanie powierzchni

dając wyraźny „zgrzyt” w odbiorze wizualnym. Barwa powstaje w mózgu człowieka. Bardzo trudno jest znaleźć spójną grupę kolorów. np. Hortyńska. a ciemne to brązowa i fioletowa. . Barwa jest to podstawowa cecha plastyczna każdego przedmiotu. Nie ma zatem zasad. Im barwa jest cieplejsza. że wrażliwość na barwę jest cechą indywidualną. W doborze kolorów kierujemy się głównie intuicją w zależności od nastroju. że wzajemny stosunek poszczególnych barw jest zależny od siebie. która rożni barwy między sobą. biologii i fizyki. a zimne to zielona i niebieska. dlatego odgrywa dużą rolę w kompozycji. W praktyce częściej stosowane jest pojęcie barwy aniżeli koloru. kiedy oko odbiera fale świetlne odpowiedniej długości. plama o wyższej temperaturze dodana do wąskiej gamy barw chłodnych. Zatem barwy te są jak najbardziej względne w odczuciu człowieka. akcent kolorystyczny. padając na przedmioty. czerwona i pomarańczowa. M. Istnieje jeszcze inna cecha. Barwy możemy podzielić np. co wyrażamy werbalnie. a inne kontrastują z sobą. bowiem pojęcie barwy to wyraz pochodzenia słowiańskiego. określa je i przez rodzaj odbitych promieni (długość fal) określa ich barwę. Dudkiewicz oraz możliwości zastosowania osiągnięć współczesnej inżynierii materiałowej w celu uatrakcyjnienia przestrzeni ogrodowych. Jest ona połączeniem pewnych zagadnień z zakresu psychologii. ale dla ich ożywienia stosujemy tzw. a kolor jest zapożyczeniem z języka łacińskiego. Jest to stopień odbijania światła. Odczucia kolorów mieszczą się zazwyczaj poza tym. A więc nasze postrzeganie koloru zależy od oświetlenia obserwowanych przez nas przedmiotów. który często odnosi się raczej do rodzaju farb. Przykładowo – barwy żółta i błękitna to barwy jasne. na ciepłe i zimne. Barwy ciepłe to np. ale należy zaznaczyć. Jednak temperatura żadnej barwy nie jest stała. BARWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Nauką badającą wrażenia barwne i ich odbiór jest teoria koloru. Duży wpływ na to ma obecność innych barw w polu obserwatora. co powoduje. Takie zróżnicowanie określa nam zatem temperaturę barw. Główny wpływ na to ma skład widmowy promieniowania świetlnego oraz ilość energii świetlnej. Zatem zależnie od ilości odbitego światła barwa wydawać się nam może jaśniejsza lub ciemniejsza. odnaleźć ich odpowiednie odcienie i dobrać właściwe ich ilości. tym chłodniejsza jest barwa z nią sąsiadująca i na odwrót.28 P. które wyraźnie kierowałyby tymi odczuciami. Światło. gdyż zmienia się ona zależnie od temperatury barwy sąsiadującej. W języku polskim określenie barwa i kolor to synonimy. Ludzkie oko potrafi rozróżnić 5500 odcieni zieleni [Diedrichs 2009]. gdyż pewne relacje między barwami łączą się. Często kolory z wąskiej gamy barwnej są monotonne. Kolor często jest nie w pełni zrozumiałym językiem.

].. a przedmioty białe. w wyniku czego światło słoneczne o wschodzie i zachodzie ma barwę pomarańczowo-czerwoną. Kompozycja rabaty lub całości ogrodowego założenia może być monochromatyczna. Barwy w tonacji zimnej sprawiają wrażenie oddalenia. Za pomocą kolorów dokonuje się optycznej korekty odległości.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 29 Izaak Newton [Smith 1997] uzyskał sześć odrębnych barw: czerwoną. pomniejszają – czerwień. ponieważ wnosi wrażenie chłodu. Gdy światło przenika lub odbija się od powierzchni kolorowej. Barwę wprowadzają rośliny i twarda architektura. ciepłe – przybliżenia. akcentem lub punktem określającym. natomiast inne zostaną pochłonięte przez przedmiot. gdy przechodzi z otoczenia o wysokim stopniu przezroczystości do otoczenia zagęszczonego. reklamują. które zostaną odbite lub przepuszczone. Kolor buduje atmosferę ogrodu. Kiedy światło odbija się od powierzchni białej. Poprzez barwę dokonuje się również pozorna ocena statyki danego przedmiotu – obiekty fioletowe. Barwa czerwona daje skojarzenia z owocami lub ogniem. informują. może skłonić do określonego postępowania. czerń. błękitne. jesteśmy w stanie zauważyć tylko te barwy. z teksturą – ciemniejszego i mniej intensywnego. Bodziec barwny może powodować określony nastrój. a na polerowanej – zimne. jest tonowany lub rozjaśniamy. natomiast barwa niebieska z wodą i lodem. są atrybutami uroczystości religijnych i świeckich [. natomiast powierzchnia czarna matowa pochłania wszystkie te barwy. fioletowy. które razem tworzą widmo światła białego. żółć powiększają optycznie powierzchnie i przedmioty. natomiast jesienią żółte i czerwone kolory liści dają złudzenie ciepła [Zeugner 1965]. W przypadku kompozycji kontrastowych lub analogicznych (kolory sąsiadują ze sobą na kole barw) najżywsze kolory umieszcza się w centrum kompozycji. Wg Popka [2008] „barwy ostrzegają. a spokojniejsze przy krawędziach. żółtą. zdobią. barwy jako symbole w kulturze stają się następstwem skojarzeń”. Na powierzchniach gładkich kolor sprawia wrażenie jaśniejszego. ogród w bieli. na chropowatych. Jeden główny kolor wstępuje w różnych odcieniach. . odbija wszystkie barwy. pomarańczową. zieloną. żółtozielone – odbierane są jako lekkie. Barwa bywa dominantą ogrodu. Światło białe ulega załamaniu. Ponadto kolory na powierzchni matowej wydają się cieplejsze. Promienie czerwone ulegają mniejszemu załamaniu niż niebieskie i przechodzą szybciej przez otoczenie zagęszczone. błękitną i fioletową. rozszczepiając promień światła słonecznego w szklanym pryzmacie. Zieleń korzystnie wpływa na odbieranie przegrzanej przestrzeni miejskiej w lecie. np. Na odbiór barw ma wpływ faktura powierzchni. Barwy jasne – biel. brązowe i czarne sprawiają wrażenie cięższych..

pomarańczy z egzotycznym drewnem i grubymi tkaninami. Beton jest materiałem dobrze komponującym się z roślinami [Diedrichs 2009].5 mm. 1. Szklane rzeźby wprowadzane są do przestrzeni ogrodu. Orientalny styl na tarasie lub w ogrodzie zimowym może być osiągnięty poprzez połączenie czerwieni. Szkło w wyniku wysokiej temperatury traci stałą konsystencję. Różnorodność tekstury szkła jest bardzo duża – od gładkich powierzchni tradycyjnych tafli. Dudkiewicz FAKTURA – ELEMENT ARTYSTYCZNEGO PRZEKAZU Faktura jest ważnym elementem artystycznego przekazu. Hortyńska. Ten niepozorny przedmiot ułożony jeden obok drugiego na określonej przestrzeni tworzy jednolitą. Botantical Gardens in St Louis. oryginalne wzory o motywach kwiatowych. Rabaty oraz otoczenie wodotrysków mogą zostać wysypane różnokolorowym kruszywem szklanym. Piaskowanie umożliwia również wykonanie dowolnego wzoru. . Twórcy sztuki mozaiki kreują piękne. co pozwala na jego formowanie i tworzenie kompozycji. Faktura materiałów zastosowanych w przestrzeni ogrodu wpływa na jego charakter i atmosferę. M. które nadaje kostkom porowatej struktury oraz daje specyficzny melanż kolorystyczny. po powierzchnie satynowane (traktowanie kwasem) i piaskowane. Posiada ciekawą niepowtarzalną teksturę oraz stopniowo z czasem nabiera szlachetnej patyny. które polega na działaniu silnego strumienia drobnych cząstek. 2). Grawerowanie szkła odbywa się do głębokości 1. profilowanie – dzięki wyprofilowanej formie wygląd kostki jest zbliżony do naturalnego kamienia. Arizona (ryc. płukanie polega na wypłukiwaniu z wierzchniej warstwy kostki drobin betonu i wyeksponowanie grubości ziaren ze szlachetnego kamienia o intensywnej barwie. Mozaika oprócz doskonałej funkcjonalności podłoża stanowi atrakcyjny i oryginalny akcent w ogrodzie dla spacerujących i odpoczywających w ogrodzie [Dudkiewicz i Hortyńska 2010] (ryc. postarzanie – kostka obijana w specjalnym bębnie. natomiast chropowatości dają wrażenie swobody i naturalności [Clifton 2005]. Missouri Botanical Garden. np. brązów. stabilną całość. Dobrym materiałem do aranżacji ścieżek i placów ogrodowych jest zastosowanie kamienia otoczaka. Ornament wypukły uzyskuje się w trakcie obróbki cieplnej tafli szklanych. Inny materiał typowy dla współczesnego stylu industrialnego to szkło. Desert Botanical Garden. Powierzchnie błyszczące i twarde nadają ogrodom formalny i wielkomiejski styl. Metoda fusingu szkła polega na gięciu i łączeniu kilku elementów. które powstaje w wyniku stłuczenia tafli. Uszlachetnianie nawierzchni z kostki betonowej odbywa się poprzez poddanie jej specjalnej obróbce powierzchniowej. zwierzęcych lub geometrycznych.30 P. Phoenix. Wyróżnia się szczotkowanie. przy czym może być na wiele sposób fakturowany. 3). National Botanical Gardens in Washington.

Kamienie powinny być umieszczone pionowo i blisko siebie. Phoenix. Wskazane jest również wzmocnienie na brzegach za pomocą twardej belki lub opaski betonowej. Arizona (fot. Arizona (phot. 1. Internet 2) Fig. Phoenix. Szklane kule w Desert Botanical Garden. Internet 1) Ryc. Szklane rzeźby w Desert Botanical Garden. Internet 2) Technologia układania kamiennej mozaiki nie należy do najprostszych. 2. Phoenix.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 31 Ryc. Phoenix. Większe realizacje wymagają podzielenia wzoru na oddzielne sekcje. Glass sculpture at the Desert Botanical Garden. Arizona (phot. 2. Glass balls in the Desert Botanical Garden. . Internet 1) Fig. 1. Arizona (fot. aby nie powstawał żaden ruch między nimi.

Dudkiewicz Ryc. 3. Howarth 2008) . 4. The effect of “wet stone” on the mosaic of pebbles (phot. Howarth 2008) Fig. 3. Internet 3) Fig. M. Efekt „mokrego kamienia” na mozaice z otoczaków (fot. 4. Hortyńska.32 P. M. Internet 3) Ryc. Stone garden mosaic details (phot. M. Kamienie w mozaice ogrodowej (fot.

Stosuje się specjalne substancje dające efekt „mokrego kamienia”. białe prążki na ciemnej korze.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 33 Otoczak występuje w dość bogatej kolorystyce. ale dzięki temu jest trwalsze i odporniejsze na gnicie. od bieli. Platanus acerifolia – kora odpada dużymi płatami. mimo że ruch wzdłuż może być mało znaczący. Proces obróbki wpływa na fakturę elementów drewnianych używanych do budowy obiektów małej architektury ogrodowej. Faktura liści roślin jest bardzo zróżnicowana – szorstka. . w których dotyk pełni rolę głównego receptora w percepcji ogrodu. łuszcząca się papierowatymi płatami. Proces schnięcia może trwać latami. Przykładowo – kamień czarny będzie wyglądał dostojnie i nowocześnie. w poszczególnych partiach tej samej deski. co umożliwia okrężny ruch powietrza. Drzewa z dużymi otworami. śliska lub owłosiona. jednak nie zawsze gładkość drewna jest cechą pożądaną. dąb. Acer pensylwanicum – zielona korowina w podłużne białe prążki. Acer rufinerve – ciemnozielona kora. poprzez ugry. Doskonałym materiałem posiadającym interesującą fakturę jest drewno. do czerni. Istotnym elementem jest również sama powierzchnia kamienia. Ciekawą fakturę ma drewno heblowane. mają chropowatą fakturę. 2) twarde – o szerokich liściach (okrytozalążkowe) mające krótsze włókna niż drzewa miękkie. Acer groserii – pionowe. Mamy dwa podstawowe rodzaje drewna: 1) miękkie – głównie iglaste (nagozalążkowe) o długich komórkach zawierające dużo żywicy. 2) w piecu. Drewno wygładza się poprzez szlifowanie. Fakturę drewna determinuje wielkość i rozkład otworów komórkowych. Interesująca może być także faktura pędów i pni. bardziej odporną na wilgoć. Drewno ma ogromnie zróżnicowaną strukturę. brązowy i beżowy. przez co szybko niszczeje. dlatego pochłanianie wilgoci może przebiegać w różnym stopniu. W zależności od warstwy wilgoci może ona być błyszcząca lub matowa. Dzięki odpowiednim metodom sezonowania zmniejsza się niebezpieczeństwo kurczenia i wypaczenia drewna. gdy będzie suchy. aby uatrakcyjnić i podkreślić walory mozaiki (ryc. którego powierzchnię wzbogacają ślady po nożach heblarki. Kamień mokry będzie wydawał się ciemniejszy i połyskliwy w promieniach słońca. 4). gładka. Jednak nawet dobrze wysuszone drewno „rusza się”. czerwienie i brązy. gdzie para osusza drewno. Drzewa posiadające ozdobną korę: Betula utilis ‘Doorenbos’ – kora śnieżnobiała. co daje wielokolorowy pień – szary. szarości o zielonym lub niebieskim odcieniu. Znamy dwie metody suszenia: 1) na powietrzu. Środki takie pielęgnują i zabezpieczają kamień naturalny przed wybarwieniem i czynnikami zewnętrznymi środowiska. np. Zróżnicowanie roślin pod względem faktury jest szczególnie ważne w ogrodach sensorycznych. to ruch w poprzek jest wyraźnie widoczny. z białymi i czerwonobrązowymi podłużnymi pasami oraz ciemnozielonymi rombami. szybko usuwając wilgoć.

Skwer Hoovera. 5). Dudkiewicz INŻYNIERIA MATERIAŁOWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Beton architektoniczny jest stosowany na coraz szerszą skalę. Elastyczne matryce produkowane są do maksymalnej wielkości 40 m2. aby nie wymagał pokrycia tynkiem lub inną powłoką wykończeniową. roślin. Beton architektoniczny (fasadowy. Dudkiewicz) Fig. Ryc. Dostępnych jest wiele katalogów wzorów – faktury kamienia łamanego. Le Corbusier. Dudkiewicz) Wynalezienie matryc strukturalnych wytwarzanych na bazie polimerów umożliwiło fakturowanie betonu. projekt zagospodarowania skweru Hoovera przy Krakowskim Przedmieściu (pracownia JEMS Architekci) zdobył nagrodę w konkursie „Polski cement w architekturze”. Hortyńska. Wysoka wytrzymałość na rozrywanie i dobra sprężystość matrycy pozwalają wykorzystać ją do 100 formowań. elewacyjny) są to powierzchnie betonowe spełniające określone kryteria pod względem parametrów trwałości. . za jak podkreśliło jury najwyższą jakość kształtowania przestrzeni przy użyciu form i faktur betonu architektonicznego (ryc.34 P. W 1997 r. Aby proces rozszalowania nie spowodował uszkodzenia matrycy elastycznej lub betonu. M. Warszawa (fot. wytrzymałości i wyglądu. 5. Pierwsze próby nadania betonowi dekoracyjnego charakteru stosowali August Perret. M. Carlo Scarpa i Louis Kahn na początku XX w. M. stosuje się środki antyadhezyjne. przy czym istnieje możliwość realizacji dowolnego projektu wzoru. 5. Hoover Square in Warsaw (phot.

Nowa generacja RECKLI® Photo-Engraving Form umożliwia nieznane dotąd rozwiązania (ryc. będąc na rynku od 35 lat. Dzięki połączeniu RECKLI-System® oraz RECKLI® Photo-Engraving Form na powierzchni tworzony jest wzór. Ryc. Wygrawerowany może zostać dowolny obraz. 6. Proces grawerowania zdjęcia jest sterowany komputerowo. Za ich pomocą położono teksturę na wielu milionach metrów kwadratowych betonowych ścian. Fasada może stać się również znakiem i punktem orientacyjnym w przestrzeni miasta. Invoicing in the concrete effect on the system RECKLI ® Photo-Engraving Formliners (advertising material) Na początku zdjęcie jest zamieniane na 256 odcieni szarości. Podobnie w przestrzeni ogrodu zastosowanie muru z wygrawerowanym zdjęciem będzie ciekawym rozwiązaniem. Do fakturowania powierzchni betonowych stosowane są elastyczne matryce.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 35 Elewacja budynku jest wizytówką projektanta. 6). Teksturowane betonowej ściany pozwala architektom wykorzystać subtelne niuanse światła i cienia tak. 9). którego wyrazistość od rozdzielczości obrazu. które powstają użyciu linii o różnej gęstości i głębokości. Efekt fakturowania w betonie w systemie RECKLI® Photo-Engraving Formliners (materiały reklamowe) Fig. Ścianom mogą być nadawane tekstury graficzne technologii CNC (ryc. 6. 7). Technologia CNC pozwala na przedstawienia graficznych. Tekstury są zmieniane na algorytmy ma- . RECKLI® Formliners (ryc. aby powstał obraz. System ten daje projektantom nieograniczoną swobodę realizacji pomysłów. np. a następnie grawerowane przez specjalne frezarki CNC na metalowej formie.

które decydują o zagęszczeniu. Hortyńska. tzn. Efekt zdjęcia uzyskany w systemie RECKLI® Photo-Engraving Form (materiały reklamowe) Fig. strukturze linii. Ryc. Dudkiewicz tematyczne.36 P. Tekstury graficzne technologii CNC (materiały reklamowe) Fig. 7. The effect of pictures obtained in the system RECKLI ® Photo-Engraving Form (advertising material) Ryc. 7. Graphic texture CNC technology (advertising material) . 8. Linie te przedstawiają możliwie najbardziej płaską geometrię elementów. 8. M.

9. Wyd. ale może też być stosowany na wszystkich chłonnych podłożach mineralnych.. zaprawy. 160. 3.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 37 Ryc. . Nowoczesne technologie umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne. Malowanie betonu w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining (materiały reklamowe) Fig. WNIOSKI 1. Diedrichs M. Lorenz Books. 9. Trädgårdens form. Painting of concrete in the system and Nawton RECKLI Staining Patterns (advertising material) Beton może zostać pomalowany w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining. Barwa i faktura są podstawowym narzędziem w kreowaniu przestrzeni prywatnej i publicznej. Systemy umożliwiają malowanie pionowych lub nachylonych powierzchni betonowych w 20 różnych kolorach. The Elements of Garden Design: A Source Book of Decorative Ideas to Transform the Garden. 208. Kompozycja jest treścią projektu. takich jak cegła klinkierowa. System NAWTONE nadaje się nie tylko do powierzchni betonowych. Wyd. cegła normalna. 2. stiuk i kamień. ale prawdziwa realizacja w przestrzeni ogrodu musi być wypełniona paletą różnorodnych barw i faktur ustaloną przez artystę plastyka lub architekta krajobrazu.. ICA bokförlag. PIŚMIENNICTWO Clifton J. 2005. 2009.

Sztuka ogrodu Sztuka krajobrazu. stimulate or relax. 1997.jpg 3.. In architecture. Key words: color. Hortyńska P. http://www. projekcja.static. Gawryszewska (red. B. Hortyńska. 2010. Warszawa. 293..jpg?v=0 COLOR AND TEXTURE – THE MEANS OF ART IN LANDSCAPE ARCHITECTURE Abstract. 351.flickr.).com/installations/DesertBotanicalGarden/Art/0082_Desert_Botanical_ _Garden_TR. Wyd. 200. Wyd. 1965. Howarth M. glass sculpture.. Dudkiewicz Dudkiewicz M.. [w:] Ogród za oknem – dzieło sztuki. Wyd.com/18/23817925_4a7f5571c0. landscape architecture . http://icons-ecast..jpg 2.chihuly. Warszawa. Tajemnice warsztatu artysty. Warszawa. ekspresja. M. Popek S. landscape color and texture play an important role in the perception of space.com/data/wximagenew/d/DGINDIO/173. Wyd.wunderground. materials engineering. Zeugner G. Muza SA. Smith R.. Percepcja. Innovations in materials science enable interesting architecture – pictures engraved in concrete. 129. Barwy i psychika. Internet 1. texture.38 P. 2008. Ltd.. Color affects mood – it can soothe. Frances Lincoln Publ. 234. Pebble Mosaic. http://farm1. 2003. Arkady. UMCS. Barwa i człowiek. Lustra zewnętrzne i mozaika artystyczna w przestrzeni ogrodu rodzinnego. Lublin.