Teka Kom. Arch. Urb. Stud. Krajobr.

– OL PAN, 2010, 27-38

BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU
Paulina Hortyńska, Margot Dudkiewicz
Instytut Roślin Ozdobnych i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Institute of Ornamental Plants and Landscape Architecture, University of Life Sciences in Lublin e-mail: margotdudkiewicz@o2.pl

Streszczenie. W architekturze krajobrazu kolor i faktura odgrywają bardzo ważną rolę w percepcji przestrzeni. Kolor wpływa na nastrój – może uspokajać, pobudzać lub relaksować. Innowacje w inżynierii materiałowej umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne – zdjęcia grawerowane w betonie, szklane rzeźby. Słowa kluczowe: barwa, faktura, inżynieria materiałowa, architektura krajobrazu

WSTĘP Środki wyrazu plastycznego są to materialne składniki ogrodu służące do budowy jego formy i treści. Należą do nich barwa, czyli kolorystyka i chromatyka, oraz faktura – sposób ukształtowania przestrzeni. Kompozycja ogrodu składa się z różnogatunkowych roślin i twardej architektury. Termin „twarda architektura” określa obiekty małej architektury, przy czym terminu „miękkie materiały” używa się do określenia surowców roślinnych. Istnieje szeroka gama materiałów stosowanych do wykonania twardej architektury, mogą to być: beton architektoniczny, drewno, asfalt, szkło, metale, cegła, żwir, kamień. Wszystkie elementy ogrodu mają kształt, określoną wielkość i fakturę. Każda roślina ma swoją niepowtarzalną fakturę i wzór liści. Istnieje wiele rodzajów teksturowania roślin, w zależności, do której grupy roślina należy: rośliny jednoroczne, byliny, rośliny okrywowe, trawy, rośliny cebulkowe, krzewy i drzewa. Ponadto w ciągu czterech pór roku w ogrodzie pojawiają się coraz to nowe faktury, które tworzą nowe efekty wizualne, nawet wówczas, kiedy kwiaty i rośliny przechodzą w okres zimowego spoczynku. Ogród nieustannie zmienia się, w zależności od pory roku, wciągu doby i z upływem czasu. Ogród powinien być tak kreowany, aby pobudzić użytkownika na poziomie wszystkich zmysłów. W niniejszej pracy zostały przedstawione następujące zagadnienia: oddziaływanie barw na użytkownika, fakturowanie powierzchni

Odczucia kolorów mieszczą się zazwyczaj poza tym. ale dla ich ożywienia stosujemy tzw. że wzajemny stosunek poszczególnych barw jest zależny od siebie. np. Światło. Istnieje jeszcze inna cecha. M. a zimne to zielona i niebieska. Zatem barwy te są jak najbardziej względne w odczuciu człowieka. czerwona i pomarańczowa. W praktyce częściej stosowane jest pojęcie barwy aniżeli koloru. Jest to stopień odbijania światła. BARWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Nauką badającą wrażenia barwne i ich odbiór jest teoria koloru. W doborze kolorów kierujemy się głównie intuicją w zależności od nastroju. Ludzkie oko potrafi rozróżnić 5500 odcieni zieleni [Diedrichs 2009]. kiedy oko odbiera fale świetlne odpowiedniej długości. która rożni barwy między sobą. A więc nasze postrzeganie koloru zależy od oświetlenia obserwowanych przez nas przedmiotów. Barwy możemy podzielić np. Jest ona połączeniem pewnych zagadnień z zakresu psychologii. Główny wpływ na to ma skład widmowy promieniowania świetlnego oraz ilość energii świetlnej.28 P. Im barwa jest cieplejsza. plama o wyższej temperaturze dodana do wąskiej gamy barw chłodnych. Nie ma zatem zasad. biologii i fizyki. padając na przedmioty. co powoduje. ale należy zaznaczyć. Bardzo trudno jest znaleźć spójną grupę kolorów. W języku polskim określenie barwa i kolor to synonimy. który często odnosi się raczej do rodzaju farb. Jednak temperatura żadnej barwy nie jest stała. Kolor często jest nie w pełni zrozumiałym językiem. odnaleźć ich odpowiednie odcienie i dobrać właściwe ich ilości. bowiem pojęcie barwy to wyraz pochodzenia słowiańskiego. określa je i przez rodzaj odbitych promieni (długość fal) określa ich barwę. które wyraźnie kierowałyby tymi odczuciami. dając wyraźny „zgrzyt” w odbiorze wizualnym. Duży wpływ na to ma obecność innych barw w polu obserwatora. gdyż zmienia się ona zależnie od temperatury barwy sąsiadującej. akcent kolorystyczny. że wrażliwość na barwę jest cechą indywidualną. tym chłodniejsza jest barwa z nią sąsiadująca i na odwrót. Zatem zależnie od ilości odbitego światła barwa wydawać się nam może jaśniejsza lub ciemniejsza. . Takie zróżnicowanie określa nam zatem temperaturę barw. Barwy ciepłe to np. a kolor jest zapożyczeniem z języka łacińskiego. Często kolory z wąskiej gamy barwnej są monotonne. a ciemne to brązowa i fioletowa. a inne kontrastują z sobą. Hortyńska. Barwa powstaje w mózgu człowieka. Barwa jest to podstawowa cecha plastyczna każdego przedmiotu. gdyż pewne relacje między barwami łączą się. Przykładowo – barwy żółta i błękitna to barwy jasne. dlatego odgrywa dużą rolę w kompozycji. na ciepłe i zimne. co wyrażamy werbalnie. Dudkiewicz oraz możliwości zastosowania osiągnięć współczesnej inżynierii materiałowej w celu uatrakcyjnienia przestrzeni ogrodowych.

z teksturą – ciemniejszego i mniej intensywnego. fioletowy. żółtozielone – odbierane są jako lekkie. Poprzez barwę dokonuje się również pozorna ocena statyki danego przedmiotu – obiekty fioletowe. w wyniku czego światło słoneczne o wschodzie i zachodzie ma barwę pomarańczowo-czerwoną. a spokojniejsze przy krawędziach. ogród w bieli. Kompozycja rabaty lub całości ogrodowego założenia może być monochromatyczna. Gdy światło przenika lub odbija się od powierzchni kolorowej. na chropowatych. które razem tworzą widmo światła białego. Jeden główny kolor wstępuje w różnych odcieniach.].BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 29 Izaak Newton [Smith 1997] uzyskał sześć odrębnych barw: czerwoną. zdobią. pomarańczową. . W przypadku kompozycji kontrastowych lub analogicznych (kolory sąsiadują ze sobą na kole barw) najżywsze kolory umieszcza się w centrum kompozycji. ponieważ wnosi wrażenie chłodu. Barwa czerwona daje skojarzenia z owocami lub ogniem. Barwa bywa dominantą ogrodu. Wg Popka [2008] „barwy ostrzegają. barwy jako symbole w kulturze stają się następstwem skojarzeń”.. reklamują. błękitną i fioletową. Zieleń korzystnie wpływa na odbieranie przegrzanej przestrzeni miejskiej w lecie. jesteśmy w stanie zauważyć tylko te barwy. zieloną. gdy przechodzi z otoczenia o wysokim stopniu przezroczystości do otoczenia zagęszczonego. ciepłe – przybliżenia. są atrybutami uroczystości religijnych i świeckich [. czerń. natomiast powierzchnia czarna matowa pochłania wszystkie te barwy. może skłonić do określonego postępowania. które zostaną odbite lub przepuszczone. Za pomocą kolorów dokonuje się optycznej korekty odległości. akcentem lub punktem określającym. Barwę wprowadzają rośliny i twarda architektura. błękitne.. natomiast barwa niebieska z wodą i lodem. Promienie czerwone ulegają mniejszemu załamaniu niż niebieskie i przechodzą szybciej przez otoczenie zagęszczone. Na powierzchniach gładkich kolor sprawia wrażenie jaśniejszego. Kolor buduje atmosferę ogrodu. Na odbiór barw ma wpływ faktura powierzchni. Kiedy światło odbija się od powierzchni białej. rozszczepiając promień światła słonecznego w szklanym pryzmacie. a przedmioty białe. a na polerowanej – zimne. jest tonowany lub rozjaśniamy. Światło białe ulega załamaniu. żółć powiększają optycznie powierzchnie i przedmioty. żółtą. Barwy jasne – biel. pomniejszają – czerwień. Barwy w tonacji zimnej sprawiają wrażenie oddalenia. natomiast inne zostaną pochłonięte przez przedmiot. Bodziec barwny może powodować określony nastrój. brązowe i czarne sprawiają wrażenie cięższych. natomiast jesienią żółte i czerwone kolory liści dają złudzenie ciepła [Zeugner 1965]. odbija wszystkie barwy. informują. np. Ponadto kolory na powierzchni matowej wydają się cieplejsze.

Faktura materiałów zastosowanych w przestrzeni ogrodu wpływa na jego charakter i atmosferę. Orientalny styl na tarasie lub w ogrodzie zimowym może być osiągnięty poprzez połączenie czerwieni. Rabaty oraz otoczenie wodotrysków mogą zostać wysypane różnokolorowym kruszywem szklanym. co pozwala na jego formowanie i tworzenie kompozycji.5 mm. przy czym może być na wiele sposób fakturowany. Twórcy sztuki mozaiki kreują piękne. Hortyńska. Powierzchnie błyszczące i twarde nadają ogrodom formalny i wielkomiejski styl. postarzanie – kostka obijana w specjalnym bębnie. 2). M. Beton jest materiałem dobrze komponującym się z roślinami [Diedrichs 2009]. natomiast chropowatości dają wrażenie swobody i naturalności [Clifton 2005]. płukanie polega na wypłukiwaniu z wierzchniej warstwy kostki drobin betonu i wyeksponowanie grubości ziaren ze szlachetnego kamienia o intensywnej barwie. Piaskowanie umożliwia również wykonanie dowolnego wzoru. Szklane rzeźby wprowadzane są do przestrzeni ogrodu. Ten niepozorny przedmiot ułożony jeden obok drugiego na określonej przestrzeni tworzy jednolitą.30 P. Desert Botanical Garden. które nadaje kostkom porowatej struktury oraz daje specyficzny melanż kolorystyczny. Dudkiewicz FAKTURA – ELEMENT ARTYSTYCZNEGO PRZEKAZU Faktura jest ważnym elementem artystycznego przekazu. Dobrym materiałem do aranżacji ścieżek i placów ogrodowych jest zastosowanie kamienia otoczaka. Posiada ciekawą niepowtarzalną teksturę oraz stopniowo z czasem nabiera szlachetnej patyny. stabilną całość. Uszlachetnianie nawierzchni z kostki betonowej odbywa się poprzez poddanie jej specjalnej obróbce powierzchniowej. Missouri Botanical Garden. Metoda fusingu szkła polega na gięciu i łączeniu kilku elementów. . 3). po powierzchnie satynowane (traktowanie kwasem) i piaskowane. Phoenix. profilowanie – dzięki wyprofilowanej formie wygląd kostki jest zbliżony do naturalnego kamienia. Ornament wypukły uzyskuje się w trakcie obróbki cieplnej tafli szklanych. Szkło w wyniku wysokiej temperatury traci stałą konsystencję. Mozaika oprócz doskonałej funkcjonalności podłoża stanowi atrakcyjny i oryginalny akcent w ogrodzie dla spacerujących i odpoczywających w ogrodzie [Dudkiewicz i Hortyńska 2010] (ryc. brązów. Botantical Gardens in St Louis. które powstaje w wyniku stłuczenia tafli. Inny materiał typowy dla współczesnego stylu industrialnego to szkło. zwierzęcych lub geometrycznych. Różnorodność tekstury szkła jest bardzo duża – od gładkich powierzchni tradycyjnych tafli. 1. Arizona (ryc. pomarańczy z egzotycznym drewnem i grubymi tkaninami. które polega na działaniu silnego strumienia drobnych cząstek. National Botanical Gardens in Washington. oryginalne wzory o motywach kwiatowych. Grawerowanie szkła odbywa się do głębokości 1. np. Wyróżnia się szczotkowanie.

Phoenix. Arizona (phot. Phoenix. Phoenix. Większe realizacje wymagają podzielenia wzoru na oddzielne sekcje. Internet 1) Fig. Arizona (fot. aby nie powstawał żaden ruch między nimi. Internet 2) Fig. Glass balls in the Desert Botanical Garden. Szklane kule w Desert Botanical Garden. 2. Wskazane jest również wzmocnienie na brzegach za pomocą twardej belki lub opaski betonowej.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 31 Ryc. 1. Arizona (phot. Phoenix. Kamienie powinny być umieszczone pionowo i blisko siebie. Internet 2) Technologia układania kamiennej mozaiki nie należy do najprostszych. Glass sculpture at the Desert Botanical Garden. 2. Szklane rzeźby w Desert Botanical Garden. Arizona (fot. . Internet 1) Ryc. 1.

4. M. M. Stone garden mosaic details (phot. Internet 3) Ryc. Kamienie w mozaice ogrodowej (fot. 4. Hortyńska. Internet 3) Fig. M.32 P. Dudkiewicz Ryc. The effect of “wet stone” on the mosaic of pebbles (phot. Efekt „mokrego kamienia” na mozaice z otoczaków (fot. Howarth 2008) Fig. 3. Howarth 2008) . 3.

gdy będzie suchy. Środki takie pielęgnują i zabezpieczają kamień naturalny przed wybarwieniem i czynnikami zewnętrznymi środowiska. Doskonałym materiałem posiadającym interesującą fakturę jest drewno. Mamy dwa podstawowe rodzaje drewna: 1) miękkie – głównie iglaste (nagozalążkowe) o długich komórkach zawierające dużo żywicy. przez co szybko niszczeje. brązowy i beżowy. co daje wielokolorowy pień – szary. Proces schnięcia może trwać latami. 4). 2) w piecu. 2) twarde – o szerokich liściach (okrytozalążkowe) mające krótsze włókna niż drzewa miękkie. szarości o zielonym lub niebieskim odcieniu. Drzewa z dużymi otworami. aby uatrakcyjnić i podkreślić walory mozaiki (ryc. w poszczególnych partiach tej samej deski. od bieli. Faktura liści roślin jest bardzo zróżnicowana – szorstka. Acer pensylwanicum – zielona korowina w podłużne białe prążki. ale dzięki temu jest trwalsze i odporniejsze na gnicie. Acer groserii – pionowe. Kamień mokry będzie wydawał się ciemniejszy i połyskliwy w promieniach słońca. szybko usuwając wilgoć. Drzewa posiadające ozdobną korę: Betula utilis ‘Doorenbos’ – kora śnieżnobiała. w których dotyk pełni rolę głównego receptora w percepcji ogrodu. Jednak nawet dobrze wysuszone drewno „rusza się”. Drewno ma ogromnie zróżnicowaną strukturę. którego powierzchnię wzbogacają ślady po nożach heblarki. Fakturę drewna determinuje wielkość i rozkład otworów komórkowych. Znamy dwie metody suszenia: 1) na powietrzu. dąb. Interesująca może być także faktura pędów i pni. z białymi i czerwonobrązowymi podłużnymi pasami oraz ciemnozielonymi rombami. gładka. to ruch w poprzek jest wyraźnie widoczny. łuszcząca się papierowatymi płatami. śliska lub owłosiona.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 33 Otoczak występuje w dość bogatej kolorystyce. Platanus acerifolia – kora odpada dużymi płatami. jednak nie zawsze gładkość drewna jest cechą pożądaną. W zależności od warstwy wilgoci może ona być błyszcząca lub matowa. co umożliwia okrężny ruch powietrza. Istotnym elementem jest również sama powierzchnia kamienia. Przykładowo – kamień czarny będzie wyglądał dostojnie i nowocześnie. . Ciekawą fakturę ma drewno heblowane. białe prążki na ciemnej korze. mimo że ruch wzdłuż może być mało znaczący. gdzie para osusza drewno. Dzięki odpowiednim metodom sezonowania zmniejsza się niebezpieczeństwo kurczenia i wypaczenia drewna. dlatego pochłanianie wilgoci może przebiegać w różnym stopniu. czerwienie i brązy. Zróżnicowanie roślin pod względem faktury jest szczególnie ważne w ogrodach sensorycznych. np. mają chropowatą fakturę. Drewno wygładza się poprzez szlifowanie. bardziej odporną na wilgoć. Acer rufinerve – ciemnozielona kora. do czerni. poprzez ugry. Stosuje się specjalne substancje dające efekt „mokrego kamienia”. Proces obróbki wpływa na fakturę elementów drewnianych używanych do budowy obiektów małej architektury ogrodowej.

projekt zagospodarowania skweru Hoovera przy Krakowskim Przedmieściu (pracownia JEMS Architekci) zdobył nagrodę w konkursie „Polski cement w architekturze”. Aby proces rozszalowania nie spowodował uszkodzenia matrycy elastycznej lub betonu. Dostępnych jest wiele katalogów wzorów – faktury kamienia łamanego. 5. Hoover Square in Warsaw (phot. Hortyńska. Ryc. Warszawa (fot. Beton architektoniczny (fasadowy. Dudkiewicz INŻYNIERIA MATERIAŁOWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Beton architektoniczny jest stosowany na coraz szerszą skalę. Le Corbusier. Dudkiewicz) Wynalezienie matryc strukturalnych wytwarzanych na bazie polimerów umożliwiło fakturowanie betonu. Elastyczne matryce produkowane są do maksymalnej wielkości 40 m2. Wysoka wytrzymałość na rozrywanie i dobra sprężystość matrycy pozwalają wykorzystać ją do 100 formowań. 5. przy czym istnieje możliwość realizacji dowolnego projektu wzoru. M. M.34 P. wytrzymałości i wyglądu. Carlo Scarpa i Louis Kahn na początku XX w. Pierwsze próby nadania betonowi dekoracyjnego charakteru stosowali August Perret. M. aby nie wymagał pokrycia tynkiem lub inną powłoką wykończeniową. Skwer Hoovera. za jak podkreśliło jury najwyższą jakość kształtowania przestrzeni przy użyciu form i faktur betonu architektonicznego (ryc. . stosuje się środki antyadhezyjne. Dudkiewicz) Fig. 5). roślin. W 1997 r. elewacyjny) są to powierzchnie betonowe spełniające określone kryteria pod względem parametrów trwałości.

Ścianom mogą być nadawane tekstury graficzne technologii CNC (ryc. Nowa generacja RECKLI® Photo-Engraving Form umożliwia nieznane dotąd rozwiązania (ryc. Invoicing in the concrete effect on the system RECKLI ® Photo-Engraving Formliners (advertising material) Na początku zdjęcie jest zamieniane na 256 odcieni szarości. RECKLI® Formliners (ryc. 6). Technologia CNC pozwala na przedstawienia graficznych. 9). Efekt fakturowania w betonie w systemie RECKLI® Photo-Engraving Formliners (materiały reklamowe) Fig. będąc na rynku od 35 lat. Do fakturowania powierzchni betonowych stosowane są elastyczne matryce. Podobnie w przestrzeni ogrodu zastosowanie muru z wygrawerowanym zdjęciem będzie ciekawym rozwiązaniem. Dzięki połączeniu RECKLI-System® oraz RECKLI® Photo-Engraving Form na powierzchni tworzony jest wzór. które powstają użyciu linii o różnej gęstości i głębokości. 6. np. Wygrawerowany może zostać dowolny obraz. Ryc. Proces grawerowania zdjęcia jest sterowany komputerowo. którego wyrazistość od rozdzielczości obrazu. Tekstury są zmieniane na algorytmy ma- . a następnie grawerowane przez specjalne frezarki CNC na metalowej formie. System ten daje projektantom nieograniczoną swobodę realizacji pomysłów. aby powstał obraz. 6. Teksturowane betonowej ściany pozwala architektom wykorzystać subtelne niuanse światła i cienia tak. Fasada może stać się również znakiem i punktem orientacyjnym w przestrzeni miasta. Za ich pomocą położono teksturę na wielu milionach metrów kwadratowych betonowych ścian. 7).BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 35 Elewacja budynku jest wizytówką projektanta.

Ryc. tzn. Graphic texture CNC technology (advertising material) . Linie te przedstawiają możliwie najbardziej płaską geometrię elementów. Efekt zdjęcia uzyskany w systemie RECKLI® Photo-Engraving Form (materiały reklamowe) Fig. Hortyńska. które decydują o zagęszczeniu. 7. M. 7.36 P. The effect of pictures obtained in the system RECKLI ® Photo-Engraving Form (advertising material) Ryc. 8. strukturze linii. Dudkiewicz tematyczne. Tekstury graficzne technologii CNC (materiały reklamowe) Fig. 8.

stiuk i kamień.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 37 Ryc. Kompozycja jest treścią projektu. Wyd. Malowanie betonu w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining (materiały reklamowe) Fig. 2. System NAWTONE nadaje się nie tylko do powierzchni betonowych. PIŚMIENNICTWO Clifton J.. 160. takich jak cegła klinkierowa. 2005. 9. Diedrichs M. ale może też być stosowany na wszystkich chłonnych podłożach mineralnych. 3. Trädgårdens form. Nowoczesne technologie umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne. Systemy umożliwiają malowanie pionowych lub nachylonych powierzchni betonowych w 20 różnych kolorach. 208. Painting of concrete in the system and Nawton RECKLI Staining Patterns (advertising material) Beton może zostać pomalowany w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining. zaprawy. The Elements of Garden Design: A Source Book of Decorative Ideas to Transform the Garden. ale prawdziwa realizacja w przestrzeni ogrodu musi być wypełniona paletą różnorodnych barw i faktur ustaloną przez artystę plastyka lub architekta krajobrazu. 9. 2009. WNIOSKI 1. . ICA bokförlag.. Wyd. Lorenz Books. cegła normalna. Barwa i faktura są podstawowym narzędziem w kreowaniu przestrzeni prywatnej i publicznej.

UMCS. Dudkiewicz Dudkiewicz M. Gawryszewska (red. Wyd.. Smith R. Lublin. glass sculpture. 2003. Popek S.. [w:] Ogród za oknem – dzieło sztuki. Howarth M..38 P. Barwa i człowiek. Wyd. http://farm1. Ltd. Internet 1. Arkady. 129. 2008. Hortyńska P.static. Percepcja.com/18/23817925_4a7f5571c0. Sztuka ogrodu Sztuka krajobrazu.. 293. 351. landscape architecture . Frances Lincoln Publ. 2010. Warszawa. http://icons-ecast.. M. Tajemnice warsztatu artysty.. Barwy i psychika. ekspresja.jpg 2. http://www. Wyd. Key words: color. B. stimulate or relax. Zeugner G. Warszawa. Warszawa.wunderground. 200. materials engineering.flickr. Pebble Mosaic. In architecture. texture. Hortyńska. projekcja. Innovations in materials science enable interesting architecture – pictures engraved in concrete. landscape color and texture play an important role in the perception of space.jpg 3. Muza SA. Color affects mood – it can soothe. Wyd.com/installations/DesertBotanicalGarden/Art/0082_Desert_Botanical_ _Garden_TR.chihuly. 1997. 1965. 234.).com/data/wximagenew/d/DGINDIO/173. Lustra zewnętrzne i mozaika artystyczna w przestrzeni ogrodu rodzinnego..jpg?v=0 COLOR AND TEXTURE – THE MEANS OF ART IN LANDSCAPE ARCHITECTURE Abstract.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful