Teka Kom. Arch. Urb. Stud. Krajobr.

– OL PAN, 2010, 27-38

BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU
Paulina Hortyńska, Margot Dudkiewicz
Instytut Roślin Ozdobnych i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Institute of Ornamental Plants and Landscape Architecture, University of Life Sciences in Lublin e-mail: margotdudkiewicz@o2.pl

Streszczenie. W architekturze krajobrazu kolor i faktura odgrywają bardzo ważną rolę w percepcji przestrzeni. Kolor wpływa na nastrój – może uspokajać, pobudzać lub relaksować. Innowacje w inżynierii materiałowej umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne – zdjęcia grawerowane w betonie, szklane rzeźby. Słowa kluczowe: barwa, faktura, inżynieria materiałowa, architektura krajobrazu

WSTĘP Środki wyrazu plastycznego są to materialne składniki ogrodu służące do budowy jego formy i treści. Należą do nich barwa, czyli kolorystyka i chromatyka, oraz faktura – sposób ukształtowania przestrzeni. Kompozycja ogrodu składa się z różnogatunkowych roślin i twardej architektury. Termin „twarda architektura” określa obiekty małej architektury, przy czym terminu „miękkie materiały” używa się do określenia surowców roślinnych. Istnieje szeroka gama materiałów stosowanych do wykonania twardej architektury, mogą to być: beton architektoniczny, drewno, asfalt, szkło, metale, cegła, żwir, kamień. Wszystkie elementy ogrodu mają kształt, określoną wielkość i fakturę. Każda roślina ma swoją niepowtarzalną fakturę i wzór liści. Istnieje wiele rodzajów teksturowania roślin, w zależności, do której grupy roślina należy: rośliny jednoroczne, byliny, rośliny okrywowe, trawy, rośliny cebulkowe, krzewy i drzewa. Ponadto w ciągu czterech pór roku w ogrodzie pojawiają się coraz to nowe faktury, które tworzą nowe efekty wizualne, nawet wówczas, kiedy kwiaty i rośliny przechodzą w okres zimowego spoczynku. Ogród nieustannie zmienia się, w zależności od pory roku, wciągu doby i z upływem czasu. Ogród powinien być tak kreowany, aby pobudzić użytkownika na poziomie wszystkich zmysłów. W niniejszej pracy zostały przedstawione następujące zagadnienia: oddziaływanie barw na użytkownika, fakturowanie powierzchni

A więc nasze postrzeganie koloru zależy od oświetlenia obserwowanych przez nas przedmiotów. Ludzkie oko potrafi rozróżnić 5500 odcieni zieleni [Diedrichs 2009]. ale należy zaznaczyć. Jednak temperatura żadnej barwy nie jest stała.28 P. W doborze kolorów kierujemy się głównie intuicją w zależności od nastroju. Istnieje jeszcze inna cecha. akcent kolorystyczny. biologii i fizyki. Jest ona połączeniem pewnych zagadnień z zakresu psychologii. a kolor jest zapożyczeniem z języka łacińskiego. co wyrażamy werbalnie. dając wyraźny „zgrzyt” w odbiorze wizualnym. Jest to stopień odbijania światła. M. Często kolory z wąskiej gamy barwnej są monotonne. a inne kontrastują z sobą. które wyraźnie kierowałyby tymi odczuciami. BARWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Nauką badającą wrażenia barwne i ich odbiór jest teoria koloru. W języku polskim określenie barwa i kolor to synonimy. a zimne to zielona i niebieska. plama o wyższej temperaturze dodana do wąskiej gamy barw chłodnych. czerwona i pomarańczowa. Bardzo trudno jest znaleźć spójną grupę kolorów. tym chłodniejsza jest barwa z nią sąsiadująca i na odwrót. Duży wpływ na to ma obecność innych barw w polu obserwatora. Barwy ciepłe to np. co powoduje. Barwa powstaje w mózgu człowieka. bowiem pojęcie barwy to wyraz pochodzenia słowiańskiego. która rożni barwy między sobą. dlatego odgrywa dużą rolę w kompozycji. W praktyce częściej stosowane jest pojęcie barwy aniżeli koloru. Im barwa jest cieplejsza. na ciepłe i zimne. ale dla ich ożywienia stosujemy tzw. kiedy oko odbiera fale świetlne odpowiedniej długości. Zatem zależnie od ilości odbitego światła barwa wydawać się nam może jaśniejsza lub ciemniejsza. że wrażliwość na barwę jest cechą indywidualną. Światło. Odczucia kolorów mieszczą się zazwyczaj poza tym. Barwa jest to podstawowa cecha plastyczna każdego przedmiotu. który często odnosi się raczej do rodzaju farb. że wzajemny stosunek poszczególnych barw jest zależny od siebie. określa je i przez rodzaj odbitych promieni (długość fal) określa ich barwę. gdyż zmienia się ona zależnie od temperatury barwy sąsiadującej. Nie ma zatem zasad. np. a ciemne to brązowa i fioletowa. Przykładowo – barwy żółta i błękitna to barwy jasne. Takie zróżnicowanie określa nam zatem temperaturę barw. odnaleźć ich odpowiednie odcienie i dobrać właściwe ich ilości. padając na przedmioty. Barwy możemy podzielić np. Kolor często jest nie w pełni zrozumiałym językiem. gdyż pewne relacje między barwami łączą się. Główny wpływ na to ma skład widmowy promieniowania świetlnego oraz ilość energii świetlnej. . Hortyńska. Zatem barwy te są jak najbardziej względne w odczuciu człowieka. Dudkiewicz oraz możliwości zastosowania osiągnięć współczesnej inżynierii materiałowej w celu uatrakcyjnienia przestrzeni ogrodowych.

na chropowatych. Barwę wprowadzają rośliny i twarda architektura. ogród w bieli. Wg Popka [2008] „barwy ostrzegają.. żółtą. z teksturą – ciemniejszego i mniej intensywnego. Na powierzchniach gładkich kolor sprawia wrażenie jaśniejszego. żółć powiększają optycznie powierzchnie i przedmioty.. Ponadto kolory na powierzchni matowej wydają się cieplejsze. w wyniku czego światło słoneczne o wschodzie i zachodzie ma barwę pomarańczowo-czerwoną. ponieważ wnosi wrażenie chłodu. Bodziec barwny może powodować określony nastrój. odbija wszystkie barwy. zieloną. pomarańczową. jesteśmy w stanie zauważyć tylko te barwy. Jeden główny kolor wstępuje w różnych odcieniach. Kiedy światło odbija się od powierzchni białej. Światło białe ulega załamaniu. ciepłe – przybliżenia. Barwy w tonacji zimnej sprawiają wrażenie oddalenia. błękitne. które razem tworzą widmo światła białego. błękitną i fioletową. Barwy jasne – biel. natomiast inne zostaną pochłonięte przez przedmiot. czerń. a przedmioty białe. brązowe i czarne sprawiają wrażenie cięższych. natomiast jesienią żółte i czerwone kolory liści dają złudzenie ciepła [Zeugner 1965].BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 29 Izaak Newton [Smith 1997] uzyskał sześć odrębnych barw: czerwoną. pomniejszają – czerwień. Kompozycja rabaty lub całości ogrodowego założenia może być monochromatyczna. a na polerowanej – zimne. a spokojniejsze przy krawędziach. żółtozielone – odbierane są jako lekkie. Na odbiór barw ma wpływ faktura powierzchni. gdy przechodzi z otoczenia o wysokim stopniu przezroczystości do otoczenia zagęszczonego. Promienie czerwone ulegają mniejszemu załamaniu niż niebieskie i przechodzą szybciej przez otoczenie zagęszczone. zdobią. Kolor buduje atmosferę ogrodu. W przypadku kompozycji kontrastowych lub analogicznych (kolory sąsiadują ze sobą na kole barw) najżywsze kolory umieszcza się w centrum kompozycji. może skłonić do określonego postępowania. Poprzez barwę dokonuje się również pozorna ocena statyki danego przedmiotu – obiekty fioletowe. informują. fioletowy. np. Za pomocą kolorów dokonuje się optycznej korekty odległości. barwy jako symbole w kulturze stają się następstwem skojarzeń”. jest tonowany lub rozjaśniamy. reklamują. natomiast barwa niebieska z wodą i lodem. rozszczepiając promień światła słonecznego w szklanym pryzmacie. . Barwa bywa dominantą ogrodu.]. Barwa czerwona daje skojarzenia z owocami lub ogniem. Zieleń korzystnie wpływa na odbieranie przegrzanej przestrzeni miejskiej w lecie. które zostaną odbite lub przepuszczone. Gdy światło przenika lub odbija się od powierzchni kolorowej. natomiast powierzchnia czarna matowa pochłania wszystkie te barwy. są atrybutami uroczystości religijnych i świeckich [. akcentem lub punktem określającym.

np. 3). Missouri Botanical Garden. Botantical Gardens in St Louis. po powierzchnie satynowane (traktowanie kwasem) i piaskowane. Mozaika oprócz doskonałej funkcjonalności podłoża stanowi atrakcyjny i oryginalny akcent w ogrodzie dla spacerujących i odpoczywających w ogrodzie [Dudkiewicz i Hortyńska 2010] (ryc. 1. Hortyńska. Wyróżnia się szczotkowanie. Posiada ciekawą niepowtarzalną teksturę oraz stopniowo z czasem nabiera szlachetnej patyny. Faktura materiałów zastosowanych w przestrzeni ogrodu wpływa na jego charakter i atmosferę. które polega na działaniu silnego strumienia drobnych cząstek. Powierzchnie błyszczące i twarde nadają ogrodom formalny i wielkomiejski styl. profilowanie – dzięki wyprofilowanej formie wygląd kostki jest zbliżony do naturalnego kamienia. Phoenix. Desert Botanical Garden.30 P. zwierzęcych lub geometrycznych. oryginalne wzory o motywach kwiatowych. natomiast chropowatości dają wrażenie swobody i naturalności [Clifton 2005]. M. które nadaje kostkom porowatej struktury oraz daje specyficzny melanż kolorystyczny. Rabaty oraz otoczenie wodotrysków mogą zostać wysypane różnokolorowym kruszywem szklanym. National Botanical Gardens in Washington. Szklane rzeźby wprowadzane są do przestrzeni ogrodu. przy czym może być na wiele sposób fakturowany. postarzanie – kostka obijana w specjalnym bębnie.5 mm. Szkło w wyniku wysokiej temperatury traci stałą konsystencję. płukanie polega na wypłukiwaniu z wierzchniej warstwy kostki drobin betonu i wyeksponowanie grubości ziaren ze szlachetnego kamienia o intensywnej barwie. Arizona (ryc. Różnorodność tekstury szkła jest bardzo duża – od gładkich powierzchni tradycyjnych tafli. Ten niepozorny przedmiot ułożony jeden obok drugiego na określonej przestrzeni tworzy jednolitą. Dobrym materiałem do aranżacji ścieżek i placów ogrodowych jest zastosowanie kamienia otoczaka. Ornament wypukły uzyskuje się w trakcie obróbki cieplnej tafli szklanych. Metoda fusingu szkła polega na gięciu i łączeniu kilku elementów. Grawerowanie szkła odbywa się do głębokości 1. stabilną całość. 2). . Orientalny styl na tarasie lub w ogrodzie zimowym może być osiągnięty poprzez połączenie czerwieni. pomarańczy z egzotycznym drewnem i grubymi tkaninami. Beton jest materiałem dobrze komponującym się z roślinami [Diedrichs 2009]. które powstaje w wyniku stłuczenia tafli. Dudkiewicz FAKTURA – ELEMENT ARTYSTYCZNEGO PRZEKAZU Faktura jest ważnym elementem artystycznego przekazu. Uszlachetnianie nawierzchni z kostki betonowej odbywa się poprzez poddanie jej specjalnej obróbce powierzchniowej. co pozwala na jego formowanie i tworzenie kompozycji. Twórcy sztuki mozaiki kreują piękne. Piaskowanie umożliwia również wykonanie dowolnego wzoru. brązów. Inny materiał typowy dla współczesnego stylu industrialnego to szkło.

Internet 1) Fig. aby nie powstawał żaden ruch między nimi.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 31 Ryc. Arizona (phot. . Phoenix. Kamienie powinny być umieszczone pionowo i blisko siebie. Arizona (fot. 2. Wskazane jest również wzmocnienie na brzegach za pomocą twardej belki lub opaski betonowej. Glass sculpture at the Desert Botanical Garden. Phoenix. 1. 2. Glass balls in the Desert Botanical Garden. Większe realizacje wymagają podzielenia wzoru na oddzielne sekcje. 1. Phoenix. Internet 2) Technologia układania kamiennej mozaiki nie należy do najprostszych. Internet 2) Fig. Internet 1) Ryc. Szklane kule w Desert Botanical Garden. Arizona (fot. Phoenix. Arizona (phot. Szklane rzeźby w Desert Botanical Garden.

M. 4. Efekt „mokrego kamienia” na mozaice z otoczaków (fot. 3. M. Kamienie w mozaice ogrodowej (fot. 3. Howarth 2008) . The effect of “wet stone” on the mosaic of pebbles (phot. Stone garden mosaic details (phot. 4. Howarth 2008) Fig. Internet 3) Ryc. Hortyńska. M.32 P. Internet 3) Fig. Dudkiewicz Ryc.

Ciekawą fakturę ma drewno heblowane. Platanus acerifolia – kora odpada dużymi płatami. do czerni. Stosuje się specjalne substancje dające efekt „mokrego kamienia”. brązowy i beżowy. Dzięki odpowiednim metodom sezonowania zmniejsza się niebezpieczeństwo kurczenia i wypaczenia drewna. Acer groserii – pionowe. 2) w piecu. Fakturę drewna determinuje wielkość i rozkład otworów komórkowych. Zróżnicowanie roślin pod względem faktury jest szczególnie ważne w ogrodach sensorycznych. gdzie para osusza drewno. Istotnym elementem jest również sama powierzchnia kamienia. jednak nie zawsze gładkość drewna jest cechą pożądaną. którego powierzchnię wzbogacają ślady po nożach heblarki. Proces schnięcia może trwać latami. w których dotyk pełni rolę głównego receptora w percepcji ogrodu. szarości o zielonym lub niebieskim odcieniu. Drewno ma ogromnie zróżnicowaną strukturę. Proces obróbki wpływa na fakturę elementów drewnianych używanych do budowy obiektów małej architektury ogrodowej. co umożliwia okrężny ruch powietrza. Drewno wygładza się poprzez szlifowanie. Interesująca może być także faktura pędów i pni. Jednak nawet dobrze wysuszone drewno „rusza się”. W zależności od warstwy wilgoci może ona być błyszcząca lub matowa. Środki takie pielęgnują i zabezpieczają kamień naturalny przed wybarwieniem i czynnikami zewnętrznymi środowiska. w poszczególnych partiach tej samej deski. mimo że ruch wzdłuż może być mało znaczący. Acer pensylwanicum – zielona korowina w podłużne białe prążki. Mamy dwa podstawowe rodzaje drewna: 1) miękkie – głównie iglaste (nagozalążkowe) o długich komórkach zawierające dużo żywicy. bardziej odporną na wilgoć. gładka. Przykładowo – kamień czarny będzie wyglądał dostojnie i nowocześnie. aby uatrakcyjnić i podkreślić walory mozaiki (ryc. szybko usuwając wilgoć. Faktura liści roślin jest bardzo zróżnicowana – szorstka. białe prążki na ciemnej korze. co daje wielokolorowy pień – szary. . poprzez ugry. przez co szybko niszczeje. Drzewa posiadające ozdobną korę: Betula utilis ‘Doorenbos’ – kora śnieżnobiała. gdy będzie suchy. Kamień mokry będzie wydawał się ciemniejszy i połyskliwy w promieniach słońca. Acer rufinerve – ciemnozielona kora. od bieli. ale dzięki temu jest trwalsze i odporniejsze na gnicie. śliska lub owłosiona. 4). Drzewa z dużymi otworami. Znamy dwie metody suszenia: 1) na powietrzu. mają chropowatą fakturę. z białymi i czerwonobrązowymi podłużnymi pasami oraz ciemnozielonymi rombami. dąb. 2) twarde – o szerokich liściach (okrytozalążkowe) mające krótsze włókna niż drzewa miękkie. dlatego pochłanianie wilgoci może przebiegać w różnym stopniu. czerwienie i brązy. to ruch w poprzek jest wyraźnie widoczny. Doskonałym materiałem posiadającym interesującą fakturę jest drewno. np. łuszcząca się papierowatymi płatami.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 33 Otoczak występuje w dość bogatej kolorystyce.

za jak podkreśliło jury najwyższą jakość kształtowania przestrzeni przy użyciu form i faktur betonu architektonicznego (ryc. M. aby nie wymagał pokrycia tynkiem lub inną powłoką wykończeniową.34 P. M. przy czym istnieje możliwość realizacji dowolnego projektu wzoru. Warszawa (fot. Le Corbusier. 5. Skwer Hoovera. Dudkiewicz) Fig. wytrzymałości i wyglądu. Elastyczne matryce produkowane są do maksymalnej wielkości 40 m2. W 1997 r. Dudkiewicz INŻYNIERIA MATERIAŁOWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Beton architektoniczny jest stosowany na coraz szerszą skalę. Wysoka wytrzymałość na rozrywanie i dobra sprężystość matrycy pozwalają wykorzystać ją do 100 formowań. . elewacyjny) są to powierzchnie betonowe spełniające określone kryteria pod względem parametrów trwałości. 5. Beton architektoniczny (fasadowy. projekt zagospodarowania skweru Hoovera przy Krakowskim Przedmieściu (pracownia JEMS Architekci) zdobył nagrodę w konkursie „Polski cement w architekturze”. Dostępnych jest wiele katalogów wzorów – faktury kamienia łamanego. 5). stosuje się środki antyadhezyjne. Aby proces rozszalowania nie spowodował uszkodzenia matrycy elastycznej lub betonu. roślin. M. Carlo Scarpa i Louis Kahn na początku XX w. Ryc. Hortyńska. Hoover Square in Warsaw (phot. Pierwsze próby nadania betonowi dekoracyjnego charakteru stosowali August Perret. Dudkiewicz) Wynalezienie matryc strukturalnych wytwarzanych na bazie polimerów umożliwiło fakturowanie betonu.

6. Proces grawerowania zdjęcia jest sterowany komputerowo. Ścianom mogą być nadawane tekstury graficzne technologii CNC (ryc. RECKLI® Formliners (ryc. Do fakturowania powierzchni betonowych stosowane są elastyczne matryce. Wygrawerowany może zostać dowolny obraz. 9). które powstają użyciu linii o różnej gęstości i głębokości. Efekt fakturowania w betonie w systemie RECKLI® Photo-Engraving Formliners (materiały reklamowe) Fig. aby powstał obraz. Podobnie w przestrzeni ogrodu zastosowanie muru z wygrawerowanym zdjęciem będzie ciekawym rozwiązaniem. System ten daje projektantom nieograniczoną swobodę realizacji pomysłów. Teksturowane betonowej ściany pozwala architektom wykorzystać subtelne niuanse światła i cienia tak. Fasada może stać się również znakiem i punktem orientacyjnym w przestrzeni miasta. którego wyrazistość od rozdzielczości obrazu. Dzięki połączeniu RECKLI-System® oraz RECKLI® Photo-Engraving Form na powierzchni tworzony jest wzór. np. Invoicing in the concrete effect on the system RECKLI ® Photo-Engraving Formliners (advertising material) Na początku zdjęcie jest zamieniane na 256 odcieni szarości. Tekstury są zmieniane na algorytmy ma- . 7). będąc na rynku od 35 lat.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 35 Elewacja budynku jest wizytówką projektanta. Za ich pomocą położono teksturę na wielu milionach metrów kwadratowych betonowych ścian. 6. Ryc. Technologia CNC pozwala na przedstawienia graficznych. a następnie grawerowane przez specjalne frezarki CNC na metalowej formie. 6). Nowa generacja RECKLI® Photo-Engraving Form umożliwia nieznane dotąd rozwiązania (ryc.

które decydują o zagęszczeniu. 8.36 P. 7. Ryc. 7. Tekstury graficzne technologii CNC (materiały reklamowe) Fig. Hortyńska. M. tzn. Dudkiewicz tematyczne. The effect of pictures obtained in the system RECKLI ® Photo-Engraving Form (advertising material) Ryc. Graphic texture CNC technology (advertising material) . 8. Efekt zdjęcia uzyskany w systemie RECKLI® Photo-Engraving Form (materiały reklamowe) Fig. Linie te przedstawiają możliwie najbardziej płaską geometrię elementów. strukturze linii.

3. Wyd. PIŚMIENNICTWO Clifton J. The Elements of Garden Design: A Source Book of Decorative Ideas to Transform the Garden. cegła normalna. Wyd. WNIOSKI 1. ale prawdziwa realizacja w przestrzeni ogrodu musi być wypełniona paletą różnorodnych barw i faktur ustaloną przez artystę plastyka lub architekta krajobrazu. Lorenz Books. 2009. Diedrichs M. ICA bokförlag.. Trädgårdens form. Kompozycja jest treścią projektu. Malowanie betonu w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining (materiały reklamowe) Fig. Systemy umożliwiają malowanie pionowych lub nachylonych powierzchni betonowych w 20 różnych kolorach. Nowoczesne technologie umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne. zaprawy. takich jak cegła klinkierowa. 2005. System NAWTONE nadaje się nie tylko do powierzchni betonowych. 2.. Barwa i faktura są podstawowym narzędziem w kreowaniu przestrzeni prywatnej i publicznej. 9. 9. Painting of concrete in the system and Nawton RECKLI Staining Patterns (advertising material) Beton może zostać pomalowany w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining. stiuk i kamień. 208. .BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 37 Ryc. ale może też być stosowany na wszystkich chłonnych podłożach mineralnych. 160.

2010. In architecture. 129. Key words: color. Howarth M.jpg 3.static. Internet 1. Barwy i psychika. Innovations in materials science enable interesting architecture – pictures engraved in concrete. landscape color and texture play an important role in the perception of space. landscape architecture . Popek S. Muza SA.. Percepcja. Arkady. Sztuka ogrodu Sztuka krajobrazu. Lustra zewnętrzne i mozaika artystyczna w przestrzeni ogrodu rodzinnego.wunderground. Barwa i człowiek.com/data/wximagenew/d/DGINDIO/173. 1997.).com/18/23817925_4a7f5571c0. Wyd. M. [w:] Ogród za oknem – dzieło sztuki. 234.38 P.chihuly.. Warszawa. ekspresja. Smith R. glass sculpture.. Lublin. 2003. texture.jpg?v=0 COLOR AND TEXTURE – THE MEANS OF ART IN LANDSCAPE ARCHITECTURE Abstract. Ltd. Dudkiewicz Dudkiewicz M. Warszawa.. UMCS. Zeugner G.. Tajemnice warsztatu artysty.. http://www. 351.. Hortyńska. Pebble Mosaic. http://icons-ecast. projekcja.flickr. Warszawa. Color affects mood – it can soothe. Gawryszewska (red.com/installations/DesertBotanicalGarden/Art/0082_Desert_Botanical_ _Garden_TR. Hortyńska P. 293. 200. Wyd. Frances Lincoln Publ. Wyd. http://farm1. materials engineering. stimulate or relax. 2008.jpg 2. 1965. B. Wyd.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful