Teka Kom. Arch. Urb. Stud. Krajobr.

– OL PAN, 2010, 27-38

BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU
Paulina Hortyńska, Margot Dudkiewicz
Instytut Roślin Ozdobnych i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Institute of Ornamental Plants and Landscape Architecture, University of Life Sciences in Lublin e-mail: margotdudkiewicz@o2.pl

Streszczenie. W architekturze krajobrazu kolor i faktura odgrywają bardzo ważną rolę w percepcji przestrzeni. Kolor wpływa na nastrój – może uspokajać, pobudzać lub relaksować. Innowacje w inżynierii materiałowej umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne – zdjęcia grawerowane w betonie, szklane rzeźby. Słowa kluczowe: barwa, faktura, inżynieria materiałowa, architektura krajobrazu

WSTĘP Środki wyrazu plastycznego są to materialne składniki ogrodu służące do budowy jego formy i treści. Należą do nich barwa, czyli kolorystyka i chromatyka, oraz faktura – sposób ukształtowania przestrzeni. Kompozycja ogrodu składa się z różnogatunkowych roślin i twardej architektury. Termin „twarda architektura” określa obiekty małej architektury, przy czym terminu „miękkie materiały” używa się do określenia surowców roślinnych. Istnieje szeroka gama materiałów stosowanych do wykonania twardej architektury, mogą to być: beton architektoniczny, drewno, asfalt, szkło, metale, cegła, żwir, kamień. Wszystkie elementy ogrodu mają kształt, określoną wielkość i fakturę. Każda roślina ma swoją niepowtarzalną fakturę i wzór liści. Istnieje wiele rodzajów teksturowania roślin, w zależności, do której grupy roślina należy: rośliny jednoroczne, byliny, rośliny okrywowe, trawy, rośliny cebulkowe, krzewy i drzewa. Ponadto w ciągu czterech pór roku w ogrodzie pojawiają się coraz to nowe faktury, które tworzą nowe efekty wizualne, nawet wówczas, kiedy kwiaty i rośliny przechodzą w okres zimowego spoczynku. Ogród nieustannie zmienia się, w zależności od pory roku, wciągu doby i z upływem czasu. Ogród powinien być tak kreowany, aby pobudzić użytkownika na poziomie wszystkich zmysłów. W niniejszej pracy zostały przedstawione następujące zagadnienia: oddziaływanie barw na użytkownika, fakturowanie powierzchni

Duży wpływ na to ma obecność innych barw w polu obserwatora. Barwy ciepłe to np. Takie zróżnicowanie określa nam zatem temperaturę barw. Zatem barwy te są jak najbardziej względne w odczuciu człowieka. kiedy oko odbiera fale świetlne odpowiedniej długości. bowiem pojęcie barwy to wyraz pochodzenia słowiańskiego. W języku polskim określenie barwa i kolor to synonimy. Przykładowo – barwy żółta i błękitna to barwy jasne. że wzajemny stosunek poszczególnych barw jest zależny od siebie. Im barwa jest cieplejsza. Jest to stopień odbijania światła. Główny wpływ na to ma skład widmowy promieniowania świetlnego oraz ilość energii świetlnej. W doborze kolorów kierujemy się głównie intuicją w zależności od nastroju. Odczucia kolorów mieszczą się zazwyczaj poza tym. Kolor często jest nie w pełni zrozumiałym językiem. co wyrażamy werbalnie.28 P. Barwa powstaje w mózgu człowieka. Hortyńska. ale dla ich ożywienia stosujemy tzw. M. akcent kolorystyczny. Jest ona połączeniem pewnych zagadnień z zakresu psychologii. Ludzkie oko potrafi rozróżnić 5500 odcieni zieleni [Diedrichs 2009]. A więc nasze postrzeganie koloru zależy od oświetlenia obserwowanych przez nas przedmiotów. Barwa jest to podstawowa cecha plastyczna każdego przedmiotu. Światło. biologii i fizyki. Zatem zależnie od ilości odbitego światła barwa wydawać się nam może jaśniejsza lub ciemniejsza. a inne kontrastują z sobą. padając na przedmioty. ale należy zaznaczyć. Jednak temperatura żadnej barwy nie jest stała. który często odnosi się raczej do rodzaju farb. na ciepłe i zimne. Istnieje jeszcze inna cecha. określa je i przez rodzaj odbitych promieni (długość fal) określa ich barwę. które wyraźnie kierowałyby tymi odczuciami. W praktyce częściej stosowane jest pojęcie barwy aniżeli koloru. Często kolory z wąskiej gamy barwnej są monotonne. tym chłodniejsza jest barwa z nią sąsiadująca i na odwrót. a kolor jest zapożyczeniem z języka łacińskiego. Nie ma zatem zasad. która rożni barwy między sobą. Bardzo trudno jest znaleźć spójną grupę kolorów. dlatego odgrywa dużą rolę w kompozycji. . plama o wyższej temperaturze dodana do wąskiej gamy barw chłodnych. np. dając wyraźny „zgrzyt” w odbiorze wizualnym. Barwy możemy podzielić np. BARWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Nauką badającą wrażenia barwne i ich odbiór jest teoria koloru. gdyż pewne relacje między barwami łączą się. czerwona i pomarańczowa. co powoduje. a ciemne to brązowa i fioletowa. że wrażliwość na barwę jest cechą indywidualną. gdyż zmienia się ona zależnie od temperatury barwy sąsiadującej. odnaleźć ich odpowiednie odcienie i dobrać właściwe ich ilości. Dudkiewicz oraz możliwości zastosowania osiągnięć współczesnej inżynierii materiałowej w celu uatrakcyjnienia przestrzeni ogrodowych. a zimne to zielona i niebieska.

Barwy w tonacji zimnej sprawiają wrażenie oddalenia. informują. Promienie czerwone ulegają mniejszemu załamaniu niż niebieskie i przechodzą szybciej przez otoczenie zagęszczone. akcentem lub punktem określającym. Ponadto kolory na powierzchni matowej wydają się cieplejsze. Barwa bywa dominantą ogrodu. Światło białe ulega załamaniu. Wg Popka [2008] „barwy ostrzegają. Gdy światło przenika lub odbija się od powierzchni kolorowej. które zostaną odbite lub przepuszczone. na chropowatych. ogród w bieli. W przypadku kompozycji kontrastowych lub analogicznych (kolory sąsiadują ze sobą na kole barw) najżywsze kolory umieszcza się w centrum kompozycji. odbija wszystkie barwy. w wyniku czego światło słoneczne o wschodzie i zachodzie ma barwę pomarańczowo-czerwoną. natomiast jesienią żółte i czerwone kolory liści dają złudzenie ciepła [Zeugner 1965]. zieloną. reklamują. a przedmioty białe. błękitną i fioletową. Barwa czerwona daje skojarzenia z owocami lub ogniem. Na powierzchniach gładkich kolor sprawia wrażenie jaśniejszego. np. Zieleń korzystnie wpływa na odbieranie przegrzanej przestrzeni miejskiej w lecie.. barwy jako symbole w kulturze stają się następstwem skojarzeń”. może skłonić do określonego postępowania. żółtą.]. Za pomocą kolorów dokonuje się optycznej korekty odległości. czerń. a na polerowanej – zimne. ciepłe – przybliżenia. Poprzez barwę dokonuje się również pozorna ocena statyki danego przedmiotu – obiekty fioletowe. rozszczepiając promień światła słonecznego w szklanym pryzmacie. Kolor buduje atmosferę ogrodu. gdy przechodzi z otoczenia o wysokim stopniu przezroczystości do otoczenia zagęszczonego. które razem tworzą widmo światła białego. natomiast powierzchnia czarna matowa pochłania wszystkie te barwy.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 29 Izaak Newton [Smith 1997] uzyskał sześć odrębnych barw: czerwoną. zdobią. brązowe i czarne sprawiają wrażenie cięższych. Kiedy światło odbija się od powierzchni białej. żółtozielone – odbierane są jako lekkie. jest tonowany lub rozjaśniamy. są atrybutami uroczystości religijnych i świeckich [. pomniejszają – czerwień. Na odbiór barw ma wpływ faktura powierzchni. natomiast inne zostaną pochłonięte przez przedmiot. Jeden główny kolor wstępuje w różnych odcieniach. żółć powiększają optycznie powierzchnie i przedmioty. z teksturą – ciemniejszego i mniej intensywnego. fioletowy. jesteśmy w stanie zauważyć tylko te barwy. Kompozycja rabaty lub całości ogrodowego założenia może być monochromatyczna. a spokojniejsze przy krawędziach. pomarańczową. Bodziec barwny może powodować określony nastrój. natomiast barwa niebieska z wodą i lodem. . ponieważ wnosi wrażenie chłodu.. Barwę wprowadzają rośliny i twarda architektura. błękitne. Barwy jasne – biel.

Desert Botanical Garden. profilowanie – dzięki wyprofilowanej formie wygląd kostki jest zbliżony do naturalnego kamienia. Botantical Gardens in St Louis. Piaskowanie umożliwia również wykonanie dowolnego wzoru. Wyróżnia się szczotkowanie. . które nadaje kostkom porowatej struktury oraz daje specyficzny melanż kolorystyczny. natomiast chropowatości dają wrażenie swobody i naturalności [Clifton 2005]. Inny materiał typowy dla współczesnego stylu industrialnego to szkło. przy czym może być na wiele sposób fakturowany. zwierzęcych lub geometrycznych. Dudkiewicz FAKTURA – ELEMENT ARTYSTYCZNEGO PRZEKAZU Faktura jest ważnym elementem artystycznego przekazu. Mozaika oprócz doskonałej funkcjonalności podłoża stanowi atrakcyjny i oryginalny akcent w ogrodzie dla spacerujących i odpoczywających w ogrodzie [Dudkiewicz i Hortyńska 2010] (ryc. Grawerowanie szkła odbywa się do głębokości 1. np. 2). Metoda fusingu szkła polega na gięciu i łączeniu kilku elementów. Dobrym materiałem do aranżacji ścieżek i placów ogrodowych jest zastosowanie kamienia otoczaka. Missouri Botanical Garden. stabilną całość. Powierzchnie błyszczące i twarde nadają ogrodom formalny i wielkomiejski styl. National Botanical Gardens in Washington. oryginalne wzory o motywach kwiatowych. które powstaje w wyniku stłuczenia tafli. Różnorodność tekstury szkła jest bardzo duża – od gładkich powierzchni tradycyjnych tafli. Hortyńska.30 P. postarzanie – kostka obijana w specjalnym bębnie. które polega na działaniu silnego strumienia drobnych cząstek. Arizona (ryc. płukanie polega na wypłukiwaniu z wierzchniej warstwy kostki drobin betonu i wyeksponowanie grubości ziaren ze szlachetnego kamienia o intensywnej barwie. Phoenix. Orientalny styl na tarasie lub w ogrodzie zimowym może być osiągnięty poprzez połączenie czerwieni. brązów. Rabaty oraz otoczenie wodotrysków mogą zostać wysypane różnokolorowym kruszywem szklanym. 1. Posiada ciekawą niepowtarzalną teksturę oraz stopniowo z czasem nabiera szlachetnej patyny. co pozwala na jego formowanie i tworzenie kompozycji.5 mm. M. Twórcy sztuki mozaiki kreują piękne. Szkło w wyniku wysokiej temperatury traci stałą konsystencję. pomarańczy z egzotycznym drewnem i grubymi tkaninami. Ten niepozorny przedmiot ułożony jeden obok drugiego na określonej przestrzeni tworzy jednolitą. 3). Beton jest materiałem dobrze komponującym się z roślinami [Diedrichs 2009]. Uszlachetnianie nawierzchni z kostki betonowej odbywa się poprzez poddanie jej specjalnej obróbce powierzchniowej. Szklane rzeźby wprowadzane są do przestrzeni ogrodu. Faktura materiałów zastosowanych w przestrzeni ogrodu wpływa na jego charakter i atmosferę. Ornament wypukły uzyskuje się w trakcie obróbki cieplnej tafli szklanych. po powierzchnie satynowane (traktowanie kwasem) i piaskowane.

Phoenix. Phoenix. Większe realizacje wymagają podzielenia wzoru na oddzielne sekcje. Phoenix. Internet 1) Fig. Internet 2) Technologia układania kamiennej mozaiki nie należy do najprostszych. 1. 1. Kamienie powinny być umieszczone pionowo i blisko siebie. Arizona (fot. Glass balls in the Desert Botanical Garden. Wskazane jest również wzmocnienie na brzegach za pomocą twardej belki lub opaski betonowej. Arizona (fot. Glass sculpture at the Desert Botanical Garden. Internet 1) Ryc. Phoenix. Arizona (phot. Arizona (phot. . aby nie powstawał żaden ruch między nimi. Szklane kule w Desert Botanical Garden. Szklane rzeźby w Desert Botanical Garden.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 31 Ryc. Internet 2) Fig. 2. 2.

3. 4. Hortyńska. 3. Howarth 2008) Fig. The effect of “wet stone” on the mosaic of pebbles (phot. 4. M. M. Internet 3) Fig. Efekt „mokrego kamienia” na mozaice z otoczaków (fot. Internet 3) Ryc.32 P. Howarth 2008) . Kamienie w mozaice ogrodowej (fot. Dudkiewicz Ryc. M. Stone garden mosaic details (phot.

bardziej odporną na wilgoć. mają chropowatą fakturę. Przykładowo – kamień czarny będzie wyglądał dostojnie i nowocześnie. 4).BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 33 Otoczak występuje w dość bogatej kolorystyce. którego powierzchnię wzbogacają ślady po nożach heblarki. to ruch w poprzek jest wyraźnie widoczny. Zróżnicowanie roślin pod względem faktury jest szczególnie ważne w ogrodach sensorycznych. aby uatrakcyjnić i podkreślić walory mozaiki (ryc. szybko usuwając wilgoć. jednak nie zawsze gładkość drewna jest cechą pożądaną. gładka. dąb. poprzez ugry. łuszcząca się papierowatymi płatami. np. 2) twarde – o szerokich liściach (okrytozalążkowe) mające krótsze włókna niż drzewa miękkie. W zależności od warstwy wilgoci może ona być błyszcząca lub matowa. Fakturę drewna determinuje wielkość i rozkład otworów komórkowych. Kamień mokry będzie wydawał się ciemniejszy i połyskliwy w promieniach słońca. Środki takie pielęgnują i zabezpieczają kamień naturalny przed wybarwieniem i czynnikami zewnętrznymi środowiska. Drewno ma ogromnie zróżnicowaną strukturę. w poszczególnych partiach tej samej deski. 2) w piecu. śliska lub owłosiona. Faktura liści roślin jest bardzo zróżnicowana – szorstka. Proces obróbki wpływa na fakturę elementów drewnianych używanych do budowy obiektów małej architektury ogrodowej. Ciekawą fakturę ma drewno heblowane. przez co szybko niszczeje. Acer rufinerve – ciemnozielona kora. Platanus acerifolia – kora odpada dużymi płatami. z białymi i czerwonobrązowymi podłużnymi pasami oraz ciemnozielonymi rombami. Istotnym elementem jest również sama powierzchnia kamienia. w których dotyk pełni rolę głównego receptora w percepcji ogrodu. Dzięki odpowiednim metodom sezonowania zmniejsza się niebezpieczeństwo kurczenia i wypaczenia drewna. Acer groserii – pionowe. Acer pensylwanicum – zielona korowina w podłużne białe prążki. co umożliwia okrężny ruch powietrza. brązowy i beżowy. Drewno wygładza się poprzez szlifowanie. mimo że ruch wzdłuż może być mało znaczący. Stosuje się specjalne substancje dające efekt „mokrego kamienia”. dlatego pochłanianie wilgoci może przebiegać w różnym stopniu. białe prążki na ciemnej korze. Proces schnięcia może trwać latami. ale dzięki temu jest trwalsze i odporniejsze na gnicie. Drzewa posiadające ozdobną korę: Betula utilis ‘Doorenbos’ – kora śnieżnobiała. czerwienie i brązy. Jednak nawet dobrze wysuszone drewno „rusza się”. do czerni. co daje wielokolorowy pień – szary. Znamy dwie metody suszenia: 1) na powietrzu. . od bieli. gdy będzie suchy. Doskonałym materiałem posiadającym interesującą fakturę jest drewno. Mamy dwa podstawowe rodzaje drewna: 1) miękkie – głównie iglaste (nagozalążkowe) o długich komórkach zawierające dużo żywicy. gdzie para osusza drewno. szarości o zielonym lub niebieskim odcieniu. Interesująca może być także faktura pędów i pni. Drzewa z dużymi otworami.

5. Dudkiewicz) Wynalezienie matryc strukturalnych wytwarzanych na bazie polimerów umożliwiło fakturowanie betonu. Wysoka wytrzymałość na rozrywanie i dobra sprężystość matrycy pozwalają wykorzystać ją do 100 formowań. Skwer Hoovera. Pierwsze próby nadania betonowi dekoracyjnego charakteru stosowali August Perret.34 P. Aby proces rozszalowania nie spowodował uszkodzenia matrycy elastycznej lub betonu. Dostępnych jest wiele katalogów wzorów – faktury kamienia łamanego. M. . Warszawa (fot. Elastyczne matryce produkowane są do maksymalnej wielkości 40 m2. M. Le Corbusier. Dudkiewicz INŻYNIERIA MATERIAŁOWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Beton architektoniczny jest stosowany na coraz szerszą skalę. 5. Hoover Square in Warsaw (phot. wytrzymałości i wyglądu. elewacyjny) są to powierzchnie betonowe spełniające określone kryteria pod względem parametrów trwałości. Carlo Scarpa i Louis Kahn na początku XX w. W 1997 r. roślin. 5). aby nie wymagał pokrycia tynkiem lub inną powłoką wykończeniową. M. stosuje się środki antyadhezyjne. przy czym istnieje możliwość realizacji dowolnego projektu wzoru. Dudkiewicz) Fig. projekt zagospodarowania skweru Hoovera przy Krakowskim Przedmieściu (pracownia JEMS Architekci) zdobył nagrodę w konkursie „Polski cement w architekturze”. Hortyńska. Beton architektoniczny (fasadowy. za jak podkreśliło jury najwyższą jakość kształtowania przestrzeni przy użyciu form i faktur betonu architektonicznego (ryc. Ryc.

Podobnie w przestrzeni ogrodu zastosowanie muru z wygrawerowanym zdjęciem będzie ciekawym rozwiązaniem. aby powstał obraz. Fasada może stać się również znakiem i punktem orientacyjnym w przestrzeni miasta. Proces grawerowania zdjęcia jest sterowany komputerowo. Ryc. a następnie grawerowane przez specjalne frezarki CNC na metalowej formie. 7). Invoicing in the concrete effect on the system RECKLI ® Photo-Engraving Formliners (advertising material) Na początku zdjęcie jest zamieniane na 256 odcieni szarości. 6). Efekt fakturowania w betonie w systemie RECKLI® Photo-Engraving Formliners (materiały reklamowe) Fig.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 35 Elewacja budynku jest wizytówką projektanta. Do fakturowania powierzchni betonowych stosowane są elastyczne matryce. będąc na rynku od 35 lat. 9). Tekstury są zmieniane na algorytmy ma- . Teksturowane betonowej ściany pozwala architektom wykorzystać subtelne niuanse światła i cienia tak. RECKLI® Formliners (ryc. Ścianom mogą być nadawane tekstury graficzne technologii CNC (ryc. które powstają użyciu linii o różnej gęstości i głębokości. którego wyrazistość od rozdzielczości obrazu. Technologia CNC pozwala na przedstawienia graficznych. Za ich pomocą położono teksturę na wielu milionach metrów kwadratowych betonowych ścian. System ten daje projektantom nieograniczoną swobodę realizacji pomysłów. Wygrawerowany może zostać dowolny obraz. 6. 6. Nowa generacja RECKLI® Photo-Engraving Form umożliwia nieznane dotąd rozwiązania (ryc. np. Dzięki połączeniu RECKLI-System® oraz RECKLI® Photo-Engraving Form na powierzchni tworzony jest wzór.

Hortyńska. które decydują o zagęszczeniu. Efekt zdjęcia uzyskany w systemie RECKLI® Photo-Engraving Form (materiały reklamowe) Fig. Graphic texture CNC technology (advertising material) . Dudkiewicz tematyczne. Tekstury graficzne technologii CNC (materiały reklamowe) Fig. strukturze linii. Ryc. 8. The effect of pictures obtained in the system RECKLI ® Photo-Engraving Form (advertising material) Ryc. M. 7.36 P. 7. Linie te przedstawiają możliwie najbardziej płaską geometrię elementów. tzn. 8.

ICA bokförlag. The Elements of Garden Design: A Source Book of Decorative Ideas to Transform the Garden. 2005. Painting of concrete in the system and Nawton RECKLI Staining Patterns (advertising material) Beton może zostać pomalowany w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining. zaprawy. stiuk i kamień. Lorenz Books. 9. Trädgårdens form. Nowoczesne technologie umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne. . 2009. 9. Kompozycja jest treścią projektu. System NAWTONE nadaje się nie tylko do powierzchni betonowych. Malowanie betonu w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining (materiały reklamowe) Fig. 160. cegła normalna. 208. Wyd. ale prawdziwa realizacja w przestrzeni ogrodu musi być wypełniona paletą różnorodnych barw i faktur ustaloną przez artystę plastyka lub architekta krajobrazu.. takich jak cegła klinkierowa. Systemy umożliwiają malowanie pionowych lub nachylonych powierzchni betonowych w 20 różnych kolorach. ale może też być stosowany na wszystkich chłonnych podłożach mineralnych. WNIOSKI 1.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 37 Ryc. Wyd. Barwa i faktura są podstawowym narzędziem w kreowaniu przestrzeni prywatnej i publicznej. PIŚMIENNICTWO Clifton J. 3. 2.. Diedrichs M.

In architecture. 1997. projekcja. Arkady. materials engineering.com/18/23817925_4a7f5571c0. Warszawa. Internet 1. M..com/installations/DesertBotanicalGarden/Art/0082_Desert_Botanical_ _Garden_TR. [w:] Ogród za oknem – dzieło sztuki. Wyd. Pebble Mosaic. Ltd. http://farm1. Barwy i psychika. 1965..com/data/wximagenew/d/DGINDIO/173. Innovations in materials science enable interesting architecture – pictures engraved in concrete.flickr. Howarth M.jpg 2.static.. Warszawa. Zeugner G. Gawryszewska (red. Wyd. Smith R. 293.chihuly. Color affects mood – it can soothe. http://www. Warszawa. ekspresja. Hortyńska P.). http://icons-ecast. landscape color and texture play an important role in the perception of space. 2008. 200. B.38 P.... 351.jpg?v=0 COLOR AND TEXTURE – THE MEANS OF ART IN LANDSCAPE ARCHITECTURE Abstract. texture. 234. Barwa i człowiek. Dudkiewicz Dudkiewicz M. landscape architecture .. Tajemnice warsztatu artysty. stimulate or relax. 129. Hortyńska. Percepcja. Frances Lincoln Publ. Popek S. UMCS.jpg 3. Lustra zewnętrzne i mozaika artystyczna w przestrzeni ogrodu rodzinnego. Wyd. Lublin. 2010. Key words: color. Muza SA. glass sculpture. Wyd. Sztuka ogrodu Sztuka krajobrazu. 2003.wunderground.