You are on page 1of 12

Teka Kom. Arch. Urb. Stud. Krajobr.

– OL PAN, 2010, 27-38

BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU
Paulina Hortyńska, Margot Dudkiewicz
Instytut Roślin Ozdobnych i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Institute of Ornamental Plants and Landscape Architecture, University of Life Sciences in Lublin e-mail: margotdudkiewicz@o2.pl

Streszczenie. W architekturze krajobrazu kolor i faktura odgrywają bardzo ważną rolę w percepcji przestrzeni. Kolor wpływa na nastrój – może uspokajać, pobudzać lub relaksować. Innowacje w inżynierii materiałowej umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne – zdjęcia grawerowane w betonie, szklane rzeźby. Słowa kluczowe: barwa, faktura, inżynieria materiałowa, architektura krajobrazu

WSTĘP Środki wyrazu plastycznego są to materialne składniki ogrodu służące do budowy jego formy i treści. Należą do nich barwa, czyli kolorystyka i chromatyka, oraz faktura – sposób ukształtowania przestrzeni. Kompozycja ogrodu składa się z różnogatunkowych roślin i twardej architektury. Termin „twarda architektura” określa obiekty małej architektury, przy czym terminu „miękkie materiały” używa się do określenia surowców roślinnych. Istnieje szeroka gama materiałów stosowanych do wykonania twardej architektury, mogą to być: beton architektoniczny, drewno, asfalt, szkło, metale, cegła, żwir, kamień. Wszystkie elementy ogrodu mają kształt, określoną wielkość i fakturę. Każda roślina ma swoją niepowtarzalną fakturę i wzór liści. Istnieje wiele rodzajów teksturowania roślin, w zależności, do której grupy roślina należy: rośliny jednoroczne, byliny, rośliny okrywowe, trawy, rośliny cebulkowe, krzewy i drzewa. Ponadto w ciągu czterech pór roku w ogrodzie pojawiają się coraz to nowe faktury, które tworzą nowe efekty wizualne, nawet wówczas, kiedy kwiaty i rośliny przechodzą w okres zimowego spoczynku. Ogród nieustannie zmienia się, w zależności od pory roku, wciągu doby i z upływem czasu. Ogród powinien być tak kreowany, aby pobudzić użytkownika na poziomie wszystkich zmysłów. W niniejszej pracy zostały przedstawione następujące zagadnienia: oddziaływanie barw na użytkownika, fakturowanie powierzchni

określa je i przez rodzaj odbitych promieni (długość fal) określa ich barwę. co powoduje. tym chłodniejsza jest barwa z nią sąsiadująca i na odwrót. plama o wyższej temperaturze dodana do wąskiej gamy barw chłodnych. M. gdyż zmienia się ona zależnie od temperatury barwy sąsiadującej. Główny wpływ na to ma skład widmowy promieniowania świetlnego oraz ilość energii świetlnej. że wrażliwość na barwę jest cechą indywidualną. które wyraźnie kierowałyby tymi odczuciami. A więc nasze postrzeganie koloru zależy od oświetlenia obserwowanych przez nas przedmiotów. dając wyraźny „zgrzyt” w odbiorze wizualnym. Hortyńska. Bardzo trudno jest znaleźć spójną grupę kolorów. Im barwa jest cieplejsza. czerwona i pomarańczowa. dlatego odgrywa dużą rolę w kompozycji. a zimne to zielona i niebieska. który często odnosi się raczej do rodzaju farb. padając na przedmioty. Światło. Barwy możemy podzielić np. Barwy ciepłe to np. Jest to stopień odbijania światła. ale dla ich ożywienia stosujemy tzw.28 P. Ludzkie oko potrafi rozróżnić 5500 odcieni zieleni [Diedrichs 2009]. gdyż pewne relacje między barwami łączą się. Duży wpływ na to ma obecność innych barw w polu obserwatora. która rożni barwy między sobą. a kolor jest zapożyczeniem z języka łacińskiego. a ciemne to brązowa i fioletowa. bowiem pojęcie barwy to wyraz pochodzenia słowiańskiego. Nie ma zatem zasad. kiedy oko odbiera fale świetlne odpowiedniej długości. Barwa powstaje w mózgu człowieka. że wzajemny stosunek poszczególnych barw jest zależny od siebie. Jednak temperatura żadnej barwy nie jest stała. biologii i fizyki. BARWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Nauką badającą wrażenia barwne i ich odbiór jest teoria koloru. np. Jest ona połączeniem pewnych zagadnień z zakresu psychologii. co wyrażamy werbalnie. ale należy zaznaczyć. a inne kontrastują z sobą. akcent kolorystyczny. Odczucia kolorów mieszczą się zazwyczaj poza tym. Dudkiewicz oraz możliwości zastosowania osiągnięć współczesnej inżynierii materiałowej w celu uatrakcyjnienia przestrzeni ogrodowych. Istnieje jeszcze inna cecha. . Zatem barwy te są jak najbardziej względne w odczuciu człowieka. Zatem zależnie od ilości odbitego światła barwa wydawać się nam może jaśniejsza lub ciemniejsza. Często kolory z wąskiej gamy barwnej są monotonne. Takie zróżnicowanie określa nam zatem temperaturę barw. Barwa jest to podstawowa cecha plastyczna każdego przedmiotu. Kolor często jest nie w pełni zrozumiałym językiem. odnaleźć ich odpowiednie odcienie i dobrać właściwe ich ilości. W języku polskim określenie barwa i kolor to synonimy. W praktyce częściej stosowane jest pojęcie barwy aniżeli koloru. na ciepłe i zimne. W doborze kolorów kierujemy się głównie intuicją w zależności od nastroju. Przykładowo – barwy żółta i błękitna to barwy jasne.

natomiast jesienią żółte i czerwone kolory liści dają złudzenie ciepła [Zeugner 1965]. odbija wszystkie barwy. Barwa czerwona daje skojarzenia z owocami lub ogniem. ogród w bieli. natomiast barwa niebieska z wodą i lodem. z teksturą – ciemniejszego i mniej intensywnego. które razem tworzą widmo światła białego. czerń. Kolor buduje atmosferę ogrodu. W przypadku kompozycji kontrastowych lub analogicznych (kolory sąsiadują ze sobą na kole barw) najżywsze kolory umieszcza się w centrum kompozycji.. a na polerowanej – zimne. Światło białe ulega załamaniu. Ponadto kolory na powierzchni matowej wydają się cieplejsze.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 29 Izaak Newton [Smith 1997] uzyskał sześć odrębnych barw: czerwoną. Za pomocą kolorów dokonuje się optycznej korekty odległości. błękitne. Jeden główny kolor wstępuje w różnych odcieniach. zdobią. jesteśmy w stanie zauważyć tylko te barwy. w wyniku czego światło słoneczne o wschodzie i zachodzie ma barwę pomarańczowo-czerwoną. żółtozielone – odbierane są jako lekkie. Na odbiór barw ma wpływ faktura powierzchni. może skłonić do określonego postępowania. . które zostaną odbite lub przepuszczone. Zieleń korzystnie wpływa na odbieranie przegrzanej przestrzeni miejskiej w lecie. pomniejszają – czerwień. pomarańczową. barwy jako symbole w kulturze stają się następstwem skojarzeń”. Poprzez barwę dokonuje się również pozorna ocena statyki danego przedmiotu – obiekty fioletowe. zieloną. natomiast inne zostaną pochłonięte przez przedmiot. Bodziec barwny może powodować określony nastrój.. jest tonowany lub rozjaśniamy.]. informują. Gdy światło przenika lub odbija się od powierzchni kolorowej. a przedmioty białe. na chropowatych. są atrybutami uroczystości religijnych i świeckich [. akcentem lub punktem określającym. gdy przechodzi z otoczenia o wysokim stopniu przezroczystości do otoczenia zagęszczonego. Na powierzchniach gładkich kolor sprawia wrażenie jaśniejszego. a spokojniejsze przy krawędziach. żółć powiększają optycznie powierzchnie i przedmioty. Barwa bywa dominantą ogrodu. błękitną i fioletową. ponieważ wnosi wrażenie chłodu. Promienie czerwone ulegają mniejszemu załamaniu niż niebieskie i przechodzą szybciej przez otoczenie zagęszczone. natomiast powierzchnia czarna matowa pochłania wszystkie te barwy. brązowe i czarne sprawiają wrażenie cięższych. reklamują. Kompozycja rabaty lub całości ogrodowego założenia może być monochromatyczna. Wg Popka [2008] „barwy ostrzegają. rozszczepiając promień światła słonecznego w szklanym pryzmacie. Barwy w tonacji zimnej sprawiają wrażenie oddalenia. np. żółtą. Barwy jasne – biel. Barwę wprowadzają rośliny i twarda architektura. ciepłe – przybliżenia. Kiedy światło odbija się od powierzchni białej. fioletowy.

profilowanie – dzięki wyprofilowanej formie wygląd kostki jest zbliżony do naturalnego kamienia. 3).5 mm. brązów. Posiada ciekawą niepowtarzalną teksturę oraz stopniowo z czasem nabiera szlachetnej patyny. pomarańczy z egzotycznym drewnem i grubymi tkaninami. zwierzęcych lub geometrycznych. Metoda fusingu szkła polega na gięciu i łączeniu kilku elementów. Arizona (ryc. Grawerowanie szkła odbywa się do głębokości 1. Hortyńska. Faktura materiałów zastosowanych w przestrzeni ogrodu wpływa na jego charakter i atmosferę. Inny materiał typowy dla współczesnego stylu industrialnego to szkło. Ornament wypukły uzyskuje się w trakcie obróbki cieplnej tafli szklanych. przy czym może być na wiele sposób fakturowany. stabilną całość. Missouri Botanical Garden. Dobrym materiałem do aranżacji ścieżek i placów ogrodowych jest zastosowanie kamienia otoczaka. Desert Botanical Garden.30 P. Ten niepozorny przedmiot ułożony jeden obok drugiego na określonej przestrzeni tworzy jednolitą. Powierzchnie błyszczące i twarde nadają ogrodom formalny i wielkomiejski styl. co pozwala na jego formowanie i tworzenie kompozycji. po powierzchnie satynowane (traktowanie kwasem) i piaskowane. płukanie polega na wypłukiwaniu z wierzchniej warstwy kostki drobin betonu i wyeksponowanie grubości ziaren ze szlachetnego kamienia o intensywnej barwie. 1. M. Twórcy sztuki mozaiki kreują piękne. Mozaika oprócz doskonałej funkcjonalności podłoża stanowi atrakcyjny i oryginalny akcent w ogrodzie dla spacerujących i odpoczywających w ogrodzie [Dudkiewicz i Hortyńska 2010] (ryc. National Botanical Gardens in Washington. które nadaje kostkom porowatej struktury oraz daje specyficzny melanż kolorystyczny. postarzanie – kostka obijana w specjalnym bębnie. Szkło w wyniku wysokiej temperatury traci stałą konsystencję. Rabaty oraz otoczenie wodotrysków mogą zostać wysypane różnokolorowym kruszywem szklanym. Uszlachetnianie nawierzchni z kostki betonowej odbywa się poprzez poddanie jej specjalnej obróbce powierzchniowej. Różnorodność tekstury szkła jest bardzo duża – od gładkich powierzchni tradycyjnych tafli. Dudkiewicz FAKTURA – ELEMENT ARTYSTYCZNEGO PRZEKAZU Faktura jest ważnym elementem artystycznego przekazu. Szklane rzeźby wprowadzane są do przestrzeni ogrodu. natomiast chropowatości dają wrażenie swobody i naturalności [Clifton 2005]. Piaskowanie umożliwia również wykonanie dowolnego wzoru. Phoenix. oryginalne wzory o motywach kwiatowych. 2). Wyróżnia się szczotkowanie. które polega na działaniu silnego strumienia drobnych cząstek. np. które powstaje w wyniku stłuczenia tafli. Botantical Gardens in St Louis. Beton jest materiałem dobrze komponującym się z roślinami [Diedrichs 2009]. Orientalny styl na tarasie lub w ogrodzie zimowym może być osiągnięty poprzez połączenie czerwieni. .

Internet 1) Ryc. Glass balls in the Desert Botanical Garden. Phoenix. Szklane rzeźby w Desert Botanical Garden. Internet 1) Fig. . Internet 2) Fig. Glass sculpture at the Desert Botanical Garden. 2. Arizona (fot.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 31 Ryc. 1. Arizona (phot. Szklane kule w Desert Botanical Garden. Phoenix. Kamienie powinny być umieszczone pionowo i blisko siebie. Internet 2) Technologia układania kamiennej mozaiki nie należy do najprostszych. Arizona (phot. Większe realizacje wymagają podzielenia wzoru na oddzielne sekcje. Phoenix. Wskazane jest również wzmocnienie na brzegach za pomocą twardej belki lub opaski betonowej. aby nie powstawał żaden ruch między nimi. Phoenix. 1. 2. Arizona (fot.

Internet 3) Ryc. Stone garden mosaic details (phot. Hortyńska. 4. The effect of “wet stone” on the mosaic of pebbles (phot. Howarth 2008) Fig. M. M. Efekt „mokrego kamienia” na mozaice z otoczaków (fot. Howarth 2008) . Kamienie w mozaice ogrodowej (fot. 3. Internet 3) Fig. Dudkiewicz Ryc. 3. 4. M.32 P.

aby uatrakcyjnić i podkreślić walory mozaiki (ryc. 2) twarde – o szerokich liściach (okrytozalążkowe) mające krótsze włókna niż drzewa miękkie. w których dotyk pełni rolę głównego receptora w percepcji ogrodu. 2) w piecu. brązowy i beżowy. bardziej odporną na wilgoć. co daje wielokolorowy pień – szary. gdy będzie suchy. Acer rufinerve – ciemnozielona kora. Przykładowo – kamień czarny będzie wyglądał dostojnie i nowocześnie. Drzewa z dużymi otworami. do czerni. . Drewno wygładza się poprzez szlifowanie. z białymi i czerwonobrązowymi podłużnymi pasami oraz ciemnozielonymi rombami. Kamień mokry będzie wydawał się ciemniejszy i połyskliwy w promieniach słońca. Zróżnicowanie roślin pod względem faktury jest szczególnie ważne w ogrodach sensorycznych. szarości o zielonym lub niebieskim odcieniu. mają chropowatą fakturę. 4). dlatego pochłanianie wilgoci może przebiegać w różnym stopniu. ale dzięki temu jest trwalsze i odporniejsze na gnicie. Proces obróbki wpływa na fakturę elementów drewnianych używanych do budowy obiektów małej architektury ogrodowej. Proces schnięcia może trwać latami. Stosuje się specjalne substancje dające efekt „mokrego kamienia”. dąb. przez co szybko niszczeje. Drzewa posiadające ozdobną korę: Betula utilis ‘Doorenbos’ – kora śnieżnobiała. Mamy dwa podstawowe rodzaje drewna: 1) miękkie – głównie iglaste (nagozalążkowe) o długich komórkach zawierające dużo żywicy. poprzez ugry. Platanus acerifolia – kora odpada dużymi płatami. od bieli. Faktura liści roślin jest bardzo zróżnicowana – szorstka. Acer groserii – pionowe. łuszcząca się papierowatymi płatami. Istotnym elementem jest również sama powierzchnia kamienia. Fakturę drewna determinuje wielkość i rozkład otworów komórkowych. Dzięki odpowiednim metodom sezonowania zmniejsza się niebezpieczeństwo kurczenia i wypaczenia drewna. Acer pensylwanicum – zielona korowina w podłużne białe prążki. Doskonałym materiałem posiadającym interesującą fakturę jest drewno. W zależności od warstwy wilgoci może ona być błyszcząca lub matowa. gdzie para osusza drewno. Interesująca może być także faktura pędów i pni. Jednak nawet dobrze wysuszone drewno „rusza się”. Ciekawą fakturę ma drewno heblowane. którego powierzchnię wzbogacają ślady po nożach heblarki. np. gładka. w poszczególnych partiach tej samej deski. szybko usuwając wilgoć. czerwienie i brązy. to ruch w poprzek jest wyraźnie widoczny. mimo że ruch wzdłuż może być mało znaczący. śliska lub owłosiona. co umożliwia okrężny ruch powietrza. Drewno ma ogromnie zróżnicowaną strukturę. Środki takie pielęgnują i zabezpieczają kamień naturalny przed wybarwieniem i czynnikami zewnętrznymi środowiska. jednak nie zawsze gładkość drewna jest cechą pożądaną. Znamy dwie metody suszenia: 1) na powietrzu. białe prążki na ciemnej korze.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 33 Otoczak występuje w dość bogatej kolorystyce.

wytrzymałości i wyglądu. Aby proces rozszalowania nie spowodował uszkodzenia matrycy elastycznej lub betonu. Wysoka wytrzymałość na rozrywanie i dobra sprężystość matrycy pozwalają wykorzystać ją do 100 formowań. elewacyjny) są to powierzchnie betonowe spełniające określone kryteria pod względem parametrów trwałości.34 P. Elastyczne matryce produkowane są do maksymalnej wielkości 40 m2. projekt zagospodarowania skweru Hoovera przy Krakowskim Przedmieściu (pracownia JEMS Architekci) zdobył nagrodę w konkursie „Polski cement w architekturze”. Le Corbusier. M. W 1997 r. Carlo Scarpa i Louis Kahn na początku XX w. Dudkiewicz INŻYNIERIA MATERIAŁOWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Beton architektoniczny jest stosowany na coraz szerszą skalę. . Hoover Square in Warsaw (phot. Warszawa (fot. Beton architektoniczny (fasadowy. Hortyńska. aby nie wymagał pokrycia tynkiem lub inną powłoką wykończeniową. za jak podkreśliło jury najwyższą jakość kształtowania przestrzeni przy użyciu form i faktur betonu architektonicznego (ryc. stosuje się środki antyadhezyjne. Skwer Hoovera. przy czym istnieje możliwość realizacji dowolnego projektu wzoru. Dostępnych jest wiele katalogów wzorów – faktury kamienia łamanego. 5. M. 5. 5). Dudkiewicz) Fig. roślin. Ryc. Pierwsze próby nadania betonowi dekoracyjnego charakteru stosowali August Perret. Dudkiewicz) Wynalezienie matryc strukturalnych wytwarzanych na bazie polimerów umożliwiło fakturowanie betonu. M.

którego wyrazistość od rozdzielczości obrazu. a następnie grawerowane przez specjalne frezarki CNC na metalowej formie. Technologia CNC pozwala na przedstawienia graficznych. Do fakturowania powierzchni betonowych stosowane są elastyczne matryce. aby powstał obraz. Nowa generacja RECKLI® Photo-Engraving Form umożliwia nieznane dotąd rozwiązania (ryc. System ten daje projektantom nieograniczoną swobodę realizacji pomysłów. będąc na rynku od 35 lat. Ścianom mogą być nadawane tekstury graficzne technologii CNC (ryc. Efekt fakturowania w betonie w systemie RECKLI® Photo-Engraving Formliners (materiały reklamowe) Fig. Teksturowane betonowej ściany pozwala architektom wykorzystać subtelne niuanse światła i cienia tak. 6). Fasada może stać się również znakiem i punktem orientacyjnym w przestrzeni miasta. Wygrawerowany może zostać dowolny obraz. 6.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 35 Elewacja budynku jest wizytówką projektanta. RECKLI® Formliners (ryc. Proces grawerowania zdjęcia jest sterowany komputerowo. np. 7). Dzięki połączeniu RECKLI-System® oraz RECKLI® Photo-Engraving Form na powierzchni tworzony jest wzór. które powstają użyciu linii o różnej gęstości i głębokości. 9). Tekstury są zmieniane na algorytmy ma- . 6. Invoicing in the concrete effect on the system RECKLI ® Photo-Engraving Formliners (advertising material) Na początku zdjęcie jest zamieniane na 256 odcieni szarości. Ryc. Podobnie w przestrzeni ogrodu zastosowanie muru z wygrawerowanym zdjęciem będzie ciekawym rozwiązaniem. Za ich pomocą położono teksturę na wielu milionach metrów kwadratowych betonowych ścian.

8. 7. Linie te przedstawiają możliwie najbardziej płaską geometrię elementów. M. 7. które decydują o zagęszczeniu.36 P. Dudkiewicz tematyczne. 8. Efekt zdjęcia uzyskany w systemie RECKLI® Photo-Engraving Form (materiały reklamowe) Fig. Tekstury graficzne technologii CNC (materiały reklamowe) Fig. The effect of pictures obtained in the system RECKLI ® Photo-Engraving Form (advertising material) Ryc. Graphic texture CNC technology (advertising material) . Hortyńska. tzn. strukturze linii. Ryc.

3. 2009. Wyd. 9. zaprawy. Lorenz Books.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 37 Ryc. 9. ale prawdziwa realizacja w przestrzeni ogrodu musi być wypełniona paletą różnorodnych barw i faktur ustaloną przez artystę plastyka lub architekta krajobrazu. PIŚMIENNICTWO Clifton J. Trädgårdens form. takich jak cegła klinkierowa.. Painting of concrete in the system and Nawton RECKLI Staining Patterns (advertising material) Beton może zostać pomalowany w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining. stiuk i kamień. 2005. 160. . The Elements of Garden Design: A Source Book of Decorative Ideas to Transform the Garden. 208. WNIOSKI 1. Systemy umożliwiają malowanie pionowych lub nachylonych powierzchni betonowych w 20 różnych kolorach. ICA bokförlag. ale może też być stosowany na wszystkich chłonnych podłożach mineralnych. Barwa i faktura są podstawowym narzędziem w kreowaniu przestrzeni prywatnej i publicznej. Wyd. cegła normalna.. Diedrichs M. 2. Nowoczesne technologie umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne. Malowanie betonu w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining (materiały reklamowe) Fig. System NAWTONE nadaje się nie tylko do powierzchni betonowych. Kompozycja jest treścią projektu.

Pebble Mosaic. Wyd. Warszawa. Internet 1. Hortyńska. Barwy i psychika. 129. Hortyńska P. http://icons-ecast. Gawryszewska (red. materials engineering. http://www. glass sculpture. Color affects mood – it can soothe. 2003. 2010. 1965. Innovations in materials science enable interesting architecture – pictures engraved in concrete. http://farm1. texture. landscape color and texture play an important role in the perception of space.chihuly.. B. M. Wyd. 2008. Zeugner G. 200. Howarth M. Muza SA. Percepcja. Sztuka ogrodu Sztuka krajobrazu.wunderground. [w:] Ogród za oknem – dzieło sztuki.).. 1997.. 293. Key words: color. Lublin.jpg 2.com/data/wximagenew/d/DGINDIO/173. Wyd.com/18/23817925_4a7f5571c0. Lustra zewnętrzne i mozaika artystyczna w przestrzeni ogrodu rodzinnego. Ltd.38 P.jpg 3.flickr. Arkady. Barwa i człowiek.static.jpg?v=0 COLOR AND TEXTURE – THE MEANS OF ART IN LANDSCAPE ARCHITECTURE Abstract. Wyd. Warszawa. Popek S. Tajemnice warsztatu artysty. Frances Lincoln Publ. UMCS. Warszawa.. projekcja. 351. Dudkiewicz Dudkiewicz M. 234. stimulate or relax. landscape architecture . Smith R... In architecture. ekspresja.com/installations/DesertBotanicalGarden/Art/0082_Desert_Botanical_ _Garden_TR..