Robert Graves MITY GRECKIE wyd . V, Warszawa 1992 SPIS TREŚCI Spis ilustracji. . 9 Wstęp 15 Przedmowa 25 ;1.

Pelazgijski mit o stworzeniu. . 41 2. Homeryckie i orfickie mity o stworzeniu. . . . . 43 3. Olimpijski mit o stworzeniu. . 44 4: Filozoficzny mit o stworzeniu . 46 5.Pięć wieków ludzkości.... . 47 6.SkastrowanieUranosa.... . 49 7. 2detronizowanie Kronosa. . . 50 8.Narodziny Ateny... . 54 9.Zeus i Metyda . 55 10.Mojry . 57 11.Narodziny Afrodyty. . 58 12.Hera i jej dzieci... . . 59 13. Zeus i Hera. . 61 14.Narodziny Hermesa,Apollina,Artemidy,i Dionizosa. . 63 15.Narodziny Erosa... . 65 16.Natura i poczynania Posejdona . 66 17.Natura i poczynania Hermesa . 69 18.Natura i poczynania Afrodyty . 73 19.Natura i poczynania Aresa.. . 78 20.Natura i poczynania Hestii. . 79 21.Natura i poczynania Apollina 80 22.Natura i poczynania Artemidy . 85 23.Natura ipoczynania Hefajstosa.... . 89 24.Natura i poczynania Demeter . 90 25.Natura i poczynania Ateny. . 96 26.Natura i poczynania Pana. . . .. 100 27.Natura i poczynania Dionizosa ... 102 28.Orfeusz... ... 109 29.Ganimedes. ... 112 30.Zagreus. . . ... 114 31.Bogowie świata podziemnego . 115 32.TycheiNemezis... ... 119 33. Dzieci morza ... 121

6 Spis treści 34. Dzieci Echidne. . . . . . 123 35. Bunt olbrzymów. . . . . 124 36.Tyfon .. 126 37.Aloeidzi.. 128 38.Potop Deukalionowy .. 130

39.Atlas i Prometeusz. 133 40.Eos. .. 138 41.Orion 139 42.Helios .. 142 53.SynowieHellena... .. 145 44.Ion. .. 149 45.AlkioheiKeyks. .. 150 46.Tereus... .. 151 47.Erechteus i Eumolpos .. 153 48.Boreasz... .. 155 49.Alope .. 157 50.Asklepios.. .. 158 51.Wyrocznie. .. 161 52.Alfabet... .. 165 53.Daktylowie. .. 167 54.Telchinowie .. 169 55.Empuzy... .. 170 56.Io.. .. 171 57.Foroneus.. .. 173 58.EuropaiKadmos... .. 174 59.Kadmos i Harmonia. .. 177 60.Belos i Danaidy.... 179 61.Lamia .. 183 62.Leda .. 184 63.Iksjon .. 185 64.Endymion.. .. 187 65.Pigmalion i Galatea. .. 188 66.Ajakos.... .. 189 67.Syzyf .. 192 68.Salmoneus i Tyro... .. 195 69.Alkestis.... .. 198 70.Atamas.... .. 200 71.#ilacze Gaukosa... .. 204 72.Melampos.. .. 205 73.Perseusz... .. 209 74.Bliźnięta-rywale... .. 216 75.Bellerofont.. .. 221 76.Antiope.... .. 224 77.Niobe .. 226 78.Kajnis i Kajneus... .. 228 79.Erigone.... ., 229 80.Dzik Kalidoński... .. 230 81.Telamon i Peleus... .. 235 82.Aristajos... .. 241 83.Midas .. 245

Spis treści 84.Kleobis i Biton. 85.Narcyz. . 249 . 250

86.Fyllis i Karia.. . 252 87.Arion.. . 253 88.Minos i jegobracia.... . 255 89.Miłostki Minosa . 260 90.Dzieci Pazyfae. . 264 91.Skylla i Nizos.. . 267 92.Dedal i Talos.. . 270 93.Katreus i Altajmenes... . 276 94.SynowiePandiona.... . 277 95.Narodziny Tezeusza... . 280 96.Prace Tezeusza. . 280 96.Prace Tezeusza. . 283 97.Tezeusz i Medea . 287 98.Tezeusz na Krecie.... . 290 - 99.Federalizacja Attyki... . 300 100.Tezeusz i Amazonki... . 303 101.FedraiHippolitos.... . 306 102.Lapitowie i centaury... . 310 103.Tezeusz w Tartarze.... . 312 104.Śmierć Tezeusza . 315 105.Edyp. . 319 106.Siedmiu przeciw Tebom. . 324 107.Epigoni . 329 108.Tantal. . 332 109.Pelops i Ojnomaos.... . 337 110.DzieciPelopsa. . 343 111.Atreus i Tyestes . 347 112.Agamemnon i Klitajmestra... . 353 w 113.Zemsta Orestesa . 357 114.Sąd nad Orestesem... . 363 115.Uspokojenie Erynii.. . 369 116.Ifigenia u Tauryjczyków .ů 371 371 117.Rządy Orestesa. . 376 118.Narodziny Heraklesa. . 380 119.Młodość Heraklesa... . 385 120. Córki Tespiosa. . 389 121.Erginos . 391 122.Obłęd Heraklesa . 393 123.Pierwsza praća Heraklesa: Lew nemejski . 396 124.Druga praca Heraklesa: Hydra lernejska. . 399 125.Trzecia praca Heraklesa:Łaniakerynejska... . 401 126.Czwarta praca Heraklesa:Dzik erymantyjski.. . 403 127.Piąta praca Heraklesa:StajnieAugiasza... . 406 128.Szósta praca Heraklesa : Ptaki stymfalskie . 408 129.Siódma praca Heraklesa: Byk kreteński. . 410 130.Ósma praca Heraklesa: Klacze Diomedesa . 411 131.Dziewiąta praca Heraklesa : Przepaska Hippolity . 413 132.Dziesiąta praca Heraklesa:TrzodaGeriona... . 419

133.Jedenasta praca Heraklesa:Jabłka Hesperyd. .. 429 134.Dwunasta praca Heraklesa: Pojmanie Cerbera 436 135.Zabójstwo Ifitosa 440 136.Omfale. 444 139.Hezjone 449 138.Podbój Elidy 455 139.Zdobycie Pylos 460 140.SynowieHippokoona. 463 141.Auge 464 142.Dejanira... .. 467 143.Herakles w Trachis... 472 144.Jole.. .. 475 145.Apoteoza Heraklesa.. 476 146.DzieciHeraklesa.... 481 147.Linos.. 485 148.Argonauci się zbierają.488 149.Kobiety z Lemnos i król Kyzikos . 494 150.Hylas,Amykos,Fineus. . 497 151.Od Symplegad do Kolchidy... 501 152.Zdobycie Złotego Runa 505 153.Zabójstwo Apsyrtosa 508 154."Argo " wraca do Grecji . 511 155.Śmierć Peliasa. 516 156.Medea w Efyrze 519 157.Medea na wygnaniu.. 521 158.Założenie Troi 523 159.Parys i Helena. 530 160.Pierwsza koncentracja w Aulidzie. 539 161.Druga koncentracja w Aulidzie. 549 162.Dziewięć lat wojny... . 553 163.Gniew Achillesa 561 164.Śmierć Achillesa. 568 165.SzaleństwoAjasa... 575 166.Wyrocznie trojańskie. 578 167.Drewniany koń. 582 168.Splądrowanie Troi...587 169.Powroty. 595 170.Wędrówki Odyseusza.. 602 171.Powrót Odyseusza.... 614 Indeks. . 621

SPIS ILUSTRACJI ILUSTRACJE WIELOBARWNE między str. 64-65 1 Partenon (gr. Parthenon). Świątynia Ateny na Akropolis ateńskiej, widoczna od strony

Propylejów, zbudowana w latach 448-#32 p.n.e. przez architekta Iktinosa i budowniczego Kallikratesa. 2 Hermes wstępujący na rydwan Afrodyty. W zaprzęgu dwa erosy z atrybutami: gołębiem i naczyniem na wonności. Wotywna tabliczka z wypalonej gliny (tzw. pinaks) ze świątyni Persefony w Locri (gr. Lokroi Epizephyrioi) w płd. Italii. VI w. p.n.e. Reggio di Calabria, Museo Nazionale. 3 Dionizos na okręcie, wiozący do Grecji szczep winnej latorośli. Malowidło na czarnofigurowej czarze malarza i garncarza Eksekiasa. Ok. 540-530 r. p.n.e. Monachium, Museum Antiker Kleinkunst. 4 Tyfon. Fragment polichromowanej wapiennej rzeźby z zachodniego przyczółka Hekatompedonu (dosł. świątyni o długości stu stóp ; nazwa nadana archaicznej świątyni Ateny Polias na Akropolis ateńskiej zbudowanej prawdopodobnie w czasac.h Solona w początkach VI w. p.n.e.). Ok. 570 r. p.n.e. Ateny, Muzeum na Akropolu. 5 Polowanie na dzika kalidońskiego. Malowidło na słynnym attyckim czarnofigurowym kraterze malarza Klitiasa i garncarza Ergotimosa (zwanym również "kraterem FranFois" od nazwiska jego znalazcy). Ok. 570 r. p.n.e. Florencja, Museo Archeologico. Por. nr 14 ilustxacji czarnych. 6 Herakles z Cerberem u Eurysteusa chowającego się przed nim do beczki. Malowidło na czerwonofigurowej hydru należącej do grupy charakterystycznych naczyń tego rodzaju znalezionych w Caere (Cerveteri) w Etrurii. Ok. 530-525 r. p.n.e. Paryż, Luwr. 7 Oślepienie Polifem#. Malowidło na protoattyckiej amforze z Eleuzis. 670-650 r. p.n.e. Eleuzis, Muzeum. 8 Achilles i Ajas przy grze podobnej do szachów. Malowidło na czarnofigurowej amforze malarza i garncarza Eksekiasa. Ok. 630 r. p.n.e. Rzym, Museo Vaticano.

10

Spis ilustracji ILUSTRACJE JEDNOBARWNE

między str.128-129 1 Mojry w walce z gigantami. Marmurowa płaskorzeźba na północnej stronie fryzu wielkiego ołtarza Zeusa w Pergamonie. Ok.180 r. p.n.e. Berlin, Pergamonmuseum. 2 Taniec wojenny kuretów wokół nowo narodzonego Zeusa. Rzymski terakotowy relief arehitektoniczny z I w. n.e., należący do grupy tzw. reliefów Campana (nazwisko kolekejonera). Rzym, Museo Vaticano. 3 Walka Hery z gigantami. Marmurowa płaskorzeźba z północnej strony fryzu jońskiego skarbca Syfnijezyków w Delfach. Ok. 525 r. p.n.e. Delfy, Muzeum Areheologiczne. 4 Zeus dzierżący piorun. Marmurowa kopia rzymska z II w. n.e. wg oryginału greckiego z końca IV lub początku III w. p.n.e. Warszawa, Muzeum Narodowe. 5 Hera i Zeus na górze Ida. Wapienna płaskorzeźba z dodatkiem marmuru (tworząca tzw. metopę) ze świątyni Hery w Selinuncie. Ok. 470 r. p.n.e. Palermo, Museo Nazionale. 6 Zgromadzenie bogów olimpijskich. Posejdon, Apollo i Artemida. Marmurowa płaskorzeźba stanowiąca fragment wsehodniego fryzu Partenonu. Ok. 440 r. p.n.e. Ateny, Muzeum na Akropolu. 7 Narodziny Dionizosa. Bóg wychodzący z uda Zeusa wyciąga ręce do Hermesa. Za Hermesem trzy kobiety z berłami (Mojry?) oraz Demeter (?). Marmurowa płaskorzeźba z I w. n.e. wg

greckiego oryginału z połowy IV v#. p.n.e. Rzym, Museo Vaticano. 8 Atena, Zeus i Nike. Malowidło na czerwonofigurowej hydrii attyckiej z lat 480-470 p.n.e., tzw. malarza Providence. Warszawa, Muzeum Narodowe. 9 Afrodyta z rękami podtrzymującymi włosy, w pozycji klęczącej. Marmurowy posąg (zwany od miejsca znalezienia Afrodytą Rodyjską), którego arehetyp powstał prawdopodobnie w Aleksandrii w końcu II w. p.n.e. Muzeum na Rodos.

między str. 192-193 10Apollo z kitharą. Rzymski posąg marmurowy z II w. n.e. wg hellenistycznego oryginału. Rzym, Museo Nazionale. 11Posejdon rzucający trójzębem. Srebrna moneta króla Macedonu Demetriusza Poliorcetesa panującego w latach 306-283 p.n.e. Warszawa, Muzeum Narodowe. 12Artemida klęcząca z łukiem. Brązowa moneta z Chersonezu Taurydzkiego z końca IV w. p.n.e. Warszawa, Muzeum Narodowe. 13Śmierć Akteona. Wapienna płaskorzeźba z dodatkiem marmuru (tworząca tzw. metopę) ze świątyni Hery w Selinuncie. Ok. 470 r. p.n.e. Palermo, Museo Nazionale. 14Powrót Hefajstosa na Olimp w orszaku Dionizosa, który kroczy na przedzie. Malowidło na słynnym attyckim czarnofigurowym kraterze malarza Klitiasa i garncarza Ergotimosa (zwanym również "kraterem Fran#ois" od nazwiska jego znalazcy). Ok. 570 r. p.n.e. Floreneja, Museo Areheologico. 15Kuźnia Hefajstosa. Wykuwanie zbroi Achillesa w obecności Ateny (częściowo niewidocznej) i Hery. Rzymska marmurowa płaskorzeźba z pierwszej połowy II w. n.e. Rzym, Palazzo dei Conservatori. 16 Demeter i Kora. Marmurowa płaskorżeźba z Eleuzis. Ok. 440 r. ůp.n.e Muzeum w Eleuzis. 17 Pallas Atena. Marmurowy posąg z zachodniego przyczółka świątyni bogini Afai na wyspie Eginie. Ok. 490 r. p.n.e. Monachium, Gliptoteka. 18 Głowa Ateny. Srebrna moneta ateńska z V w. p.n.e. Warszawa, Muzeum Narodowe.

Spis ilustracji

11

19 Atena i Marsjasz. Nowoczesna rekonstrukcja w brązie słynnej grupy rzeźbiarskiej Myrona wykonana na podstawie jej rzymskich kopu marmurowych. Oryginał brązowy rzeźby pochodził z połowy V w. p.n.e. Warszawa, Muzeum Narodowe.

między- str. 256-25 7 20 Orfeusz, Eurydyka i Hermes w podziemiach Hadesu. ftzymska marmurowa płaskorzeźba z przełomu I w. p.n.e. i I w. n.e. stanowiąca kopię oryginału greckiego z połowy V w. p.n.e. Neapol, Museo Nazionale. 21 Porwanie Ganimedesa. Dekoracja brązowej pokrywki lustra. IV w. p.n.e., Berlin, Antiquarium. 22 Menada ze skórą pantexy i tyrsem (prostą, długą laską zakończoną szyszką). Malowidło

wnętrza biało gruntowanej czary, wykonane przez malarza Brygosa. Ok. 490 r. p.n.e. Monachium, Museum Antiker Kleinkunst. 23 Bogowie świata podziemnego wśród postaci Tartaru. Hades i Persefona (w środku, wewnątrz pałacu w kształcie świątyni). M.in. Orfeusz grający na kitharze (pierwsza postać po lewej stronie pałacu); Minos, Radamantys, Ajakos (po prawej stronie pałacu). W dolnej części malowidła, po lewej stronie, Syzyf toćzący kamień, smagany biczem przez Erynię, Hermes, Herakles z Cerberem, druga Erynia z pochodniami oraz Tantal pod zwisającą skałą. Malowidło na apulskiej amforze czerwonofigurowej z IV w. p.n.e. Monachium, Państwowe Zbiory Sztuki. 24 Persefona i Hades na tronie, z darami wotywnymi. Wotywna gliniana tabliczka (tzw. pinkas) ze świątyni Persefony w Locri (gr. Lokroi Epizephyrioi) w płd. Italii. Konieć VI - pierwsza połowa V w. p.n.e. Reggio di Calabria, Museo Nazionale. Z5 Hermes oddający Charonowi zmarłą do Hadesu. Malowidło na attyckim biało gruntowanym lekycie. Ok. 445 r. p.n.e. Ateny, Muzeum Narodowe. 26 Nereida i trytony. Mozaika w rzymskiej rezydencji pałacowej w Piazza Armerina na Sycylu. Pierwsza połowa IV w. n.e. 27 Helios na kwadrydze. Płaskorzeźba ze świątyni Ateny w Troi (tzw. Ilium Novum - Nowa Troja). Początek III w. p.n.e. Berlin, Pergamonmuseum. 28 NaIodziny Erichtoniosa. Bogini Atena przejmuje dziecko z rąk bogini Gai w obecności Hefajstosa. Malowidło na czerwonofigurowym stamnosie malarza Hermonaksa. Ok. 460 r. p.n.e. Monachium, Museum Antiker Kleinkunst.

migdzy str. 320-321 29 Asklepios. Marmurowa kopia rzymska z II w. n.e. wg oryginału rzeźby greckiej z połowy V w. p.n.e. (laska owinięta wężem, częściowo zniszczona, głowa zrekonstruowana). Warszawa, Muzeum Narodowe. 30 Hekate. Marmurowa płaskorzeźba na wschodniej stronie fryzu wielkiego ołtarza Zeusa w Pergamonie. Ok.180 r. p.n.e. Berlin, Pergamonmuseum. 31 Europa na byku. Płaskorzeźba z tufu (tworząca tzw. metopę) ze świątyni Hery w Selinuncie. Ok. 550 r. p.n.e. Palermo, Museo Nazionale. 32 Leda z łabędziem. Marmurowa płaskorzeźba z końca IV w. p.n.e. Londyn, British Museum. 33 Perseusz z głową Meduzy. ftzymski terakotowy relief architektoniczny z I w. n.e. należący do grupy tzw. reliefów Campana (nazwisko kolekcjonera). Warszawa, Muzeum Narodowe, depozyt Luwru.

12

Spis ilustracji

34 Dioskrzrowie. Malowidło wnętrza czerwonofigurowej czary tzw. malarza Pentezilei. 460-4,50 r. p.n.e. Ferrara, Museo Areheologico. 3#Apollo i Artemida zabijający strzałami z łuku dzieci Niobe. Malowidło na altyckim czerwonofigurowym kralerze tzw. malarza Niobidów. Ok. 460-450 r. p.n.e. Paryż, Luwr. :i6 Głuwa Niobe. Marmurowa kopia rzymska z I w. n.e. oryginałtz greckiegcz z dtugiej połowy IV w. p.n.e. Niebc,rów, Oddział Muzeum Narodow#go w Wars#awie. ftzeźba ta stała się dla K.I. Gałezyńskiegir insp;racją do napisarxia poematu pt. Niczbe.

mi#dz#y str'. 384-385 37Walka Greków z Amazonkami. Malowidło na czerwonofigzzrowej pelike. Ok. 440--430 r. p.n.e. Warszawa, Muzeum Narodo,,ve. 38Narcyz podziwiający własne odbicie w wodzie. Malowidło ścienne z ok. 50 r. n.e. w Casa di Lucrezio Frnnt;one w Pomp#i. Tzw. IV sLyl pomptjański. 39Tezeusz zauija#gcy l#:inotaura. Malow,idło wnętrza czerwonofigurowej czary, wykonane przez tzw. malarza Dokimasia. 500-480 r. p.n.e. Floreneja, Museo Archeologico. 40Umierający Talos. Malowidłcz na czerwonofigurowyrn kralerze tzw. malarza Talosa. Ok. 405 r. p.n.e. Ruvo, kolekeja Jatta. 4ITezeusz porywający Antiope. Malowidło na czerwonofigurowej amforze wykonane prawdopodobnie przez malarza Myjona. Ok. 500-490 r. p.n.e. Paxyż, I.uwr. 42Tezeusz i Atena na dnie morza u Arnfitryty. Malowidło wnęlrza czerwonofigurowej czary attyckiej malar?a Panajtiosa i #arncarza Eufx'oniosa. Ok. 490 r. p.n.e. Paxyż, Luwr. 43#C.'alka centaurów z Lapitami na weselu Pejritoosa, w obecniiści Apollina. Marmurowe rzeźby z zachodniego frontonu świątyni Zeusa w Olimpii. Ok. 460-456 r. p.n.e. Olympia, Muzeuxn. 44Pojedynek c:entaura z I,apitą. Marmurowa płaskorzeźba (tworząca tzw. metopę) z południowej strony Partenonu. C)k. 445 r. p.n.e. Londyn, British Museum. 45Ukaranie Dirke przez Amfiona i Zet.osa. Marmurowa rzymska kopia z I w. n.e. monumentalnej rzeźby hellenistycznej wykonanej w brązie przez Apollozziosa i Tauriskosa z Tralles z II w. p.n.e. Kopia ta znana jest też pod nazwą Byka Farnezyjskiegi#. Neapol, Museo Nazionale. 46Edyp rozwiązujący' zagadkę Sfinksa. Malowidło wnętrza czerwonofi#nxrowej attyckiej czary, , wykonane przez tzw. malarza Edypa. Ok. 470 r. p.n.e. Rzym, Museo Vaticano. 47Herakles odpoczywający. Marmurowa kopia rzymska z II w. n.e. wg rzeżby Lizypa z końca IV w. p.n.e. Warszawa, bluzeum Narodowe.

migdzv str. 448-44,9 48Herakles i Ptaki Stymfalskie. Malowidło na czarnofigurowej wazie attyckiej z połowy VI w. p.n.e. I,ondy'n, British Museum. 49Trzygłowy Gerion i Hydra Lernejska. Mozaika w rzymskiej rezydeneji pałacowej w Piazza Armerina na Sycylii. Pierwsza połowa IV w. n.e. 50Herakles w Ogrodzie Hesperyd. Malowidło ścienne w Casa del "Sacerdos Azzzandtts" w Pompei. Pierwsza połowa I w. n.e. Tzw. III sly1 pompejański. 5IWyprawa Argonautów. Malowidło na czerwonofigurowynr kraterze tzw. malarza Talosa. Ok. 405 r. p.n.e. ftuvo, kolekeja Jatta. (Por. nr 40) 52Ares i Afrodyta. Po lewej stronie Eros. Malowidło ścienne z Casa di Marte e Venere w Pompei z ok. 70 r. n.e. wg motywów z IV w. p.n.e. Tzw. IV styl pompejański, Neapol, Museo Nazionale. 53Eos ze zwłokami Memnona. Wśród napisów imiona postaci. Jest to tzw. Pieta antyczna. Malowidło wnętrza czerwonofigurowej czary wykonane przez malarza Durisa i garncarza Kalliadesa. Ok. 490 r. p.n.e. Paryż, Luwr.

Spis ilustracji 1" 54Lot Ikara.Malowidło ścienne w Casa del "Sacerdos Amandus" w Pompei.Pierwsza pczłowa I w.n.e Tzw.III styl pompejański. 55Medea przed zabójstwem dzieci. Fragment malowidła ściennego z Casa dei Dioscuri

w Pompei.Druga połnwa I w.n e.Tzw.IV styl pompejański.Neapol,Museo Nazionale. 56Zeus z czx-iem (tzw.Zeus #etoforos).Srebrna izzoneta ler<ila Macedonii,Aleksandra Wielkiego, panującego w latach 336-3`?3p.n.e.Warszawa,Muzeum Narodowe. 5? Nike.Srebrna moneta miasta Teriny w płd.Italii 420-400r.p.n.e.Warszawa,Muzeum Narodowe.

migdzy str. 512--51 `3 58 Helena, Afrodyta, Eros, Parys (Aleksander) oraz Peito (personifikacja perswazji, towarzyszk Q Afrodyty, Charyt i Hermesaj. Nad głowami inskxypeje imion postaei. Płaskorzeźba rzymska z I w. p.n.e. wg oryginału greckiego z IV w. p.n.e. Neapol, Museo Nazionale. 59 Pox-wanie Heleny. Grecki marmurowv relief hellenistyczny z II w. p.n.e. (?). Rzym, Museo Laterano. 60 Achilles zabijający Pentezileję, królową Amazonek. Napisy imion bohaterów widoczne nad głowami. ?Vlalowidło na czarnofi#urowej amforze malarza i garncarza Eksekiasa. Ok. 525 r. p.n.e. I.ondyn, British Museum. 61 Koń trojański. Malowidło ścienne z Pompei z drugiej połowy I w. n.e., zapewne wg oryginału greckiego z IV w. p.n.e. Tzw. IV styl pompejański. Neapczl, Museo Nazinnale. 62 Śmierć Priama. Rzymska marmurowa płaskorzeźba wg oryginału greckiego z IV w. p.n.e. Boston, Museum of Fine Arts. 63 Scena walki z wojny trojańskiej. Menelaos atakujący Parysa w obecności Artemidy i Afrodyty. Malow idło na czerwonofigurowej czarze malarza Durisa i garncarza Kalliadesa. Ok. 490 r. p.n.e. Paryż, Luwr (Por. nr 53.) 64 Upadek Troi. Płaskorzeźba z kalcytu, tzw. Tabliczka iliońska. Duży obraz po lewej stronie przedstawia upadek Troi i ucieczkę Eneasza wg poematu Stesichorosa; scenki u góxy i po prawej stronie ilustrują poszezególne pieśni Iliady ; dwa pasy dolne poświęcone są poematom: Etiopida i Mała Iliada. Sehyłek I w. p.n.e. Rzym, Museo Capitolino. 65 Odyseusz. Relief na napoliczniku brązowego hełmu z Megaxy. Ostatnia ćwierć V w. p.n.e. Berlin, Antiquarium. 66 Ucieczka z groty Polifema. Grupa figuralna z brązu. Druga połowa VI w. p.n.e. Delfy, Muzeum. 67 Odyseusz u Kirke. Miniaturowa płaskorzeźba w kamieniu palombino. tzw. tabliezka odysejska. Trzy sceny przedstawiają kolejno od dołu: I) Rozmowę Odyseusza z Hermesem, 2) Sterroryzowanie Kirke px-zez Odyseusza oraz 3) Odyseusza, Kirke i towarzyszy Odyseusza zamienionych w wieprze. Początek I w. n.e. Warszawa, Muzeum Narodowe. 68 Odyseusz słuchający śpiewu syren. Malowidło na italskim czerwonofigurowym kraterze. IV w. p.n.e. Berlin, Staatliche Museen. Zdjęcia wykonał Stanisław Turski. Zdjęcia nr 6 i 38 wykonał Waldemar Jerke. Zdjęcia nr 43 i 66 dostarezone przez Zofię Skulimowską.

KARTA TYTUŁOWA Hermes Niosący Barana, tzw. Hermes Kriophoros. Brązowa statuetka z lat 530-520 p.n.e. Boston, Museum of Fine Arts.

14

Spis ilustracji OBWOLUTA:

Ilustracja górna: Ares, rzeźba etruska. Rzym, Muzeum Szluki Etruskiej. Ilustracja dolna: Achilles zabijający Pentezileję. Czarnofgurowa waza attycka, ok. 530 r. p.n.e. Londyn, British Museum.

MAPY Mapa świata antycznego (s. 40). Mapa obejmująca miejscowości wymienione w tekście (wyklejka).

WSTĘP

Pierwszy zbiorek poezji wydał Robert Graves w 1916 r. mając lat 21.' Potem ukazały się dalsze tomy wierszy,- autobiografia, eseje i krytyki, ale sławę światową przyniosła Gravesowi dopiero dwuczęściowa powieść historyczna opublikowana w 1934 r.: I Claudius i Claudius the God. Uzyskała ona dwie nagrody, miała kilkanaście wydań, została przetłumaczona na wiele języków, w tym i na polski.z Powieść łączy dużą wiedzę o przedstawianej epoce, ezyli o Rzymie w okresie wczesnego cesarstwa, z pewną śmiałością spojrzenia. Narratorem jest sam jej bohater, cesarz Klaudiusz, rzecz ma charakter pamiętnika, a osoby występujące w tej opowieści, choć noszą kostiumy starożytne, myślą i przemawiają bardzo nowocześnie. Wszystko to pozwala zarówno na znaczną swobodę w interpretacji wypadków historycznych, jak też ułatwia przerzucenie mostu nad wielowiekową przepaścią czasu. Tak więc powodzenie powieści było zasłużone, a sposób zbliżania współczesnemu czytelnikowi odległyćh epok znalazł później wielu naśladowców; jednym z nich był sam Graves. Starożytność dostarczyła mu tematu do kilku jeszcze książek, a wszystkie one są pisane w formie wspomnień świadków wydarzeń lub osób danym wypadkom bliskich. Akcja romansu Count Belisarius rozgrywa się w VI wieku n.e., w czasach cesarza Justyniana.' King Jesus jest bardzo swobodnąchciałoby się powiedzieć "przewrotną" - interpretacją ewangelicznych opowieści.' Cofał się też Graves aż w przeszłość mityczną. W Hercules My Shipmate ' opisuje wyprawę Argonautów po złote runo, a w p.owieści Homer's Daughte# wywodzi żartobliwie ustami córki poety, że właściwym autorem ' Urodzony w r. 1895 w Londynie, syn poety A.P. Gravesa; po pierwszej wojnie światowej osiadł na wyspie Majorc# (Baleary). # Tłumaczenie polskie: Ja, Klaudiusz i Klaudiusz i Messalina, Warszawa, PIW,1957/1958. 3 Londyn 1938; tłumaczenie polskie: Belizariusz, Warszawa, PIW,1960. ' Londyn 1946. # Londyn 1944; tłumaczenie polskie: Herkules zmojej załogi, Warszawa, "Czytelnik",1962. g I.ondyn 1955; tłumaczenie polskie: Córka Homera, Warszawa, "Czytelnik",1958.

1 fi

Wstęp

Odysei była królewna Nauzykaja. Jednakże sięgał Graves i w czasy nowsze. Wystarezy tu przypomnieć Wife to Mr. Milton', obrazującą wiek XVII, lub dwie opowieści z czasów wojny Stanów Zjednoczonych o niepodległość." Wymieniliśmy tu tylko rzeczy ważniejsze i bardziej znane. Tak więc w opinii szerokiej publiczności Graves jest przede wszystkim dobrym powieściopisarzem, interesującym się głównie tematyką historyczną, którą ujmuje czasem w sposób nazbyt śmiały, jakby przekorny, ale świadezący o dużym (choć amatorskim) oczytaniu w źródłach i, co najistotniejsze, pisze zajmująco. Sam jednak Graves ma zgoła odmienny pogląd na sw ój dorobek. Najwyżej ceni w nim twórezość poetycką. W przedmowie do jednego ze zbiorów wierszy stwierdza otvi,arcie: "Poezję piszę dla poetów, a satyry i groteski dla ludzi dowcipnych. Dla szerokiego ogółu piszę prozą i jestem zupełnie zadowolony, jeśli jest on nieświadom, że tworzę cokolwiek poza tym. To marnotrawstwo pisać, poezje dla kogokolwiek poza poetami! "# Z innej zaś, równie szezerej wypowiedzi dowiadujemy się, że powieściopisarstwo uważa Graves przede wszystkim za dogodny sposób zarabiania na życie - by móc napr awdę zajmować śię poezją.'# Piętnaście tomików poezji to dorobek duży i wartościowy. Zdaniem niektórych krytyków przyszłe pokolenia będą istotnie żnały przede wszystkim Gravesa-poetę. Nie tu miejsce na omawianie i ocenę tej dziedziny jego twóreżości, pamiętać jednak należy o niej stale, przy rozpatrywaniu każdego dzieła Gravesa. Nie jest bowiem tak, jak to zdawałoby się wynikać z przytoczonych jego wypowiedzi, że prozaik tylko współistnieje obok poety. Związki między dwoma rodzajami pisarstwa są szezególnie ciekawe właśnie w tych pracach, które Graves poświęcił mitologu. Byłoby rzeczą całkowicie zrozumiałą i nie wymagającą żadnych szezególnych wyjaśnień, że poetę i miłośnika antyku zainteresowały helleńskie podania o bogach i bohaterach. Stanowią one nieprzebraną skarbnicę barwnych wątków, a zarazem dają możliwości śmiałych rekonstrukeji. Dlatego to we wszystkich epokach mity były wdzięcznym i ulubionym tworzywem dla całych pokoleń artystów. Mogłoby się więc wydawać, że Mity greckieksiążka, którą mamy przed sobą - to prosta kontynuacja poszu.kiwań nowych motywów dla twórezości prozatorskiej, że droga do opracowania całości greckiej mitologii wiodła przez wspomnianą już opowieść Herkules z mojej załogi. Jednakże źródła Gravesowego zainteresowania tą tematyką są inne, znacznie ciekawsze. Praca nad Herkulesem z mojej załogi odegrała tu rzeczywiście pewną rolę, raczej jednak pośrednią. Właśnie w czasie pisania owej książki doznał Graves, ' Londyn 1943; tłumaczenie polskie: Żona pana Miltona, Warszawa, PIW,1961 " Sergeant Lamb. # Przedmowa do Poems 1938-I945, Londyn 1945. 'a Tamże.

Wstęp

17

jak sam to określił, "an unsolicited enlightenment"- spontanicznego olśnienia." Co było jego treścią? Odpowiedź przynosi dzieło, nad którym pisarz zaczął pracować prawie bezpośrednio po owym "olśnieniu"; ukończył je po kilku tygodniach niemal nie przerywanego wysiłku. Nosi ono tytuł The White Goddess- Biała Bogini. Ukazało się w 1948 r., wydanie zaś drugie, rozszerzone, w 1952 roku. Wychodząc od pewnych motywów w starych legendach i wierzeniach celtyckich, Graves swobodnie rozwija różne wątki, cofa się aż do czasów starogreckich, aby w końcu znowu powrócić do Irlandii. Jak można spostrzec od razu, konstrukcja Białej Bogini przypomina nieco sławne dzieło Frazera Złota gałąź - tym bardziej, że treścią są nie tylko same mity, lecz również ich interpretacja oraz rozważania nad genezą i właściwym znaczeniem. Baza źródłowa jest szeroka, świadczy o imponującym oczytaniu autora zarówno w autorach starożytnych, jak i w nowszej literaturze. Nie jest to jednak dzieło naukowe i nie chce być takim. Sam Graves określił w przedmowie Białą Boginię jako "historical grammar ofpoetic myth" - "gramatykę historyczną mitu poetyckiego". A więc ma to być próba rozszyfrowania umownego i symbolicznego języka, którym posługiwali się poeci zamierzchłych czasów dla przekazania następnym pokoleniom tajemnej mądrości. W istocie zaś rzeczy Graves utworżył ze starożytnych motywów mit nowy, podporządkowany pewnej zasadniczej idei, która wiąże się jak najściślej z Gravesową koncepcją poezji w ogóle; ona to właśnie była treścią wspomnianego wyżej "spontanicznego olśnienia". Jeden z krytyków tak charakteryzuje zasadniczą ideę Białej Bogini : "Zaczyna się [to dzieło) jak osobliwie inspirowane badanie historii mitu, aby w rozdziałach końcowych stać się traktatem dla epoki współczesnej. Poeta kreśli wzór duchowych i kulturowych klęsk, które przywiodły poezję do jej obecnego upadku, a następnie przechodzi do ataku na różne modne kierunki. Przez swoją niezrozumiałość, twierdzi, dzisiejsi surrealiści, impresjoniści, ekspresjoniści i neoromantycy pragną tylko ukryć ##nieszczęsny brak tajemnicy,#. A właśnie przechowywanie tajemnicy ludu było, jak wierzy Graves, zadaniem poetów w wielkich epokach przeszłości. Jedyny ratunek leży w odrodzeniu kultu bogini, w powrocie od społeczeństwa patriarchalnego do matriarchatu, w porzuceniu zimnego intelektualizmu..."'2 Mitygreckieukazały się w 1955 r. Czytelnik, który zapozna się ze wstępem do tej książki, zrozumie od razu, że jest ona tylko rozwinięciem zasadniczych koncepcji wyłożonych w Białej Bogini. Ideę przewodnią Mitów przedstawia Graves w sposób całkowicie jasny:

" "5teps", Londyn 195R, s. 85 i nast. " J.M. Cohen, Robert Graves, Londyn 1960, s. 96

2# #wty ůC

Wstęp "2achowane zabytki kultury materialnej i mity świadczą o tym, że cała neolityczna Europa miała zdumiewająco jednolity system idei religijnych oparty na znanym również w Syrii i Libii kulcie noszącej wiele tytułów Bogini Matki. Starożytna Europa nie znała bogów. Wielką Boginię uważano za nieśmiertelną, niezmienną i wszechwładną." Kult tej bogini związany był ściśle z czcią księżyca i życiodajnych sił odradzającej się przyrody. W niećo późniejszym stadium "plemienna Nimfa, królowa, wybierała sobie dorocznego kochanka, którego pod koniec roku składano w ofierze. Stawał się on w ten sposób symbolem płodności, nie zaś przedmiotem przyjemności erotycznych". Tak było przed pojawie#iem się aryjskich najeźdźców z północy i wschodu. Ci zaczynają przybywać z początkiem drugiego tysiąclecia p.n.e., przynosząc ze sobą zdecydowanie patriarchalną organizację społeczną, której odbiciem jest kult bóstw męskich. Zderzenie tej kultury z matriarchatem i kobiecą teokracją miało pewne fazy przejściowe, jakby kompromisowe. Tak na przykład "dawne mity o nimfach uwodzonych przez boga odnoszą się prawdopodobnie do ślubów między helleńskimi wodzami i miejscowymi kapłankami księżyca. Zaciekle sprzeciwiała się im Hera, czyli śluby te natrafiały na opór konserwatywnych uczuć religijnych". Ostatecznie jednak, po przyjściu z końcem drugiego tysiąclecia nowej i ostatniej fali Hellenów, ustala się dziedziczenie po mieczu i cały patriarchalny porządek. Boginie, jak to widzimy już wśród bóstw olimpijskich, są w mniejśzości i nie odgrywają roli decydującej. "Odtąd zaczynają się legendy historyczne, które powoli gasną w świetle zwyczajnej historii." Czymże bowiem, zdaniem Gravesa, jest mit grecki? "Prawdziwy mit jest [...] czymś w rodzaju stenograficznej relacji rytualnego mimu odgrywanego podczas publicznych uroczystości. [...] Treścią tych widowisk były archaiczne zabiegi magiczne, mające na celu zwiększenie płodności lub dalszą stabilizację rządów świętej królowej względnie świętego króla [...) oraz uzupełnienia do tych zabiegów wprowadzane w miarę nowych potrzeb. '' Oczywiście, Graves zdaje sobie sprawę, że taka definicja obejmuje tylko małą część ogromnego zespołu greckich opowieści mityczńych. Wylicza aż dwanaście innych kategorii, w których mieszczą się różnego typu motywy i wątki, powszechnie uchodzące za mity, ale nimi, zdaniem Gravesa, nie będące. W książce jednak uwzględnia je na równi z kategorią "mitów prawdziwych". Tak więc jest to rozróżnienie raczej teoretyczne, które w książce Gravesa przejawia się nie tyle w samym doborze podstawowych mitów, co w śposobie ich rekonstruowania oraz objaśniania. Autor mówi: "Metoda moja polega na zebraniu w składnej opowieści wszystkich rozproszonych elementów każdego mitu; wsparłem je mało znanymi wariantami, które mogą pomóc w ustaleniu ich znaczenia i na wszystkie powstałe pytania

Wstęp

19

starałem się udzielić odpowiedzi, w miarę moich możliwości, w kategoriach antropologicznych i historycznych."" Mamy więc jasno zdefiniowaną zarówno zasadniczą koncepcję całości, jak też sposób budowy poszczególnych opowieści. Rozpatrzmy najpierw to ostatnie zagadnienie. Starożytność pozostawiła nam znaczną liczbę wersji i wariantów niemal każdego mitu. Są one nie tylko różne, lecz często nawet sprzeczne ze sobą. Wynika to w pewnej mierze z obfitości i natury źródeł, z których czerpiemy naszą znajomość greckiej mitologii. Źródła są rozmaitego typu, czasowo zaś odległe orl siebie nieraz o kilkanaście wieków; pochodzą też z różnych krain nad Morzem Śródziemnym, gdzie tylko zamieszkiwali Hellenowie. Mówią o mitach przede wszystkim poeci, poczynając od Homera u zarania greckiej kultury, a kończąc na Nonnosie, który w V wieku n.e. opiewa triumfalny pochód boga Dionizosa z Indu (parafrazując w innym poemacie Ewangelię według św. Jana!). Bez liku jest mitologicznych wzmianek u starożytnych historyków i geografów, u słownikarzy i encyklopedystów. Ukazało się też sporo dziełek poświęconych wyłącznie tej tematyce; ich autorzy, tak zwani mitografowie, pisali je mając na oku potrzeby głównie szkoły, pragnęli bowiem ułatwić młodzieży rozumienie dawnej poezji. Tego typu zarysy mitologii wydawane są w każdym kraju do dziś. Źródłem wreszcie bardzo obfitym i cennym są pisarze starochrześcijańscy. Polemizując z poganami wytykali im oni z lubością wszelkie dziwactwa kultowe oraz nieobyczajne sprawki bogiń, bogów, bohaterów. Pamiętać też należy, że prócz tych źródeł literackich posiadamy wręcz nieprzebrane bogactwo scen o tematyce mitycznej na zabytkach starożytnej rzeźby, płaskorzeźby, malarstwa. 'Cała ta olbrzymia ilość danych została już dawno pilnie zebrana i skrupulatnie zestawiona przez pokolenia uczonych, poczynając od erudytów z czasów Odrodzenia. Wszystko, co można na podstawie antycznych źródeł powiedzieć o którymkolwiek z mitów, jest dziś łatwo dostępne dzięki fundamentalnym pracom tak wybitnych znawców przedmiotu jak: W.H. Roscher," L. Preller,'5 O. Gruppe,'e C. Robert," H.J. Rose.'s Wymieniamy tu, oczywiście', nazwiska tych tylko badaczy, którzy dali dzieła o charakterze ogólnym i podstawowym, pomijamy natomiast tych, którzy ograniczyli się do opracowania pewnych aspektów lub części mitologii, albo traktowali o niej w związ" Cytat ze Wstgpu Gravesa do Mitów greckich. ,'" Ausfuhrliches Lexikon der griechischen und r#mischen Mythologie, Lipsk 1866 - (przy współudziale licznych uczonych). '5 Griechische Mythologie, Berlin 1854 (I wydanie). 'g Griechische Mythologie und Religionsgeschichte, Monachium 1906. " Die griechische Heidensage, Berlin 1920-23. 'e A Handbook of Greek Mytholog,y, Londyn 1928.

20

Wstęp

ku z dziejami greckiej religu; w przeciwnym bowiem wypadku lista musiałaby być bardzo długa.'9 Wynika stąd, że właśnie to, co laikowi wydać się może najbardziej imponu-

Którą wersję uznać za pierwotną. nie zawsze bowiem najstarsza zachowana wzmianka o danym micie jest w istocie najwartościowsza. Ci uważali je za plastyczne tworzywo. w istocie jest zadaniem stosunkowo prostym. często. ze schyłku średniowiecza lub nawet z czasów bizantyjskich. Trzeba jednak stwierdzić. przypadkowo tylko połączone podobieństwem imion. które by chciało równomiernie uwzględniać wszelkie odmiany tych samych mitów. W każdym więc wypadku należy przeprowadzać wartościowanie i krytykę od nowa. że w tekście odtwarza się tylko tę postać mitu. Monachium 1955.słusznie. Trzeba tu stwierdzić. Znając język grecki mógł Graves każdorazowo samodzielnie sprawdzać wiadomości podawane w literaturze przedmiotu. bo dawno już wykonanym. Tak więc dopiero po bardzo skrupulatnym uporządkowaniu materiału można by przystąpić do wyłuskiwania tego. choć posiadamy doskonałe analizy pewnych mitów albo ich cyklów. Jest więc rzeczą przyjętą również i w opracowaniach znacznie obszerniejszych niż Gravesowe. a nawet swobodną pomysłowością któregoś ze starożytnych autorów? Przecież mity już w starożytności traktowane były z wielką dowolnością.Por. mitycznej jej podstawową treścią. Z mnogością wariantów i wersji. musiałoby przybrać rozmiary wręcz ogromne. Nilssona. którzy za wszelką cenę usiłują godzić warianty oraz wprowadzają swoje pomysły interpretacyjne. nie zawsze jest przekonywające. Idąc za ich wskazówkami przestudiował znaczną część starożytnych źródeł. które skrzętnie podaje w notkach do każdego rozdziału. Autor zdecydowanie preferuje pewne wątki i motywy. W pewnym stopniu takie postępowanie jest usprawiedliwione. że w stosunku do całości mitów taka praca nie została dotychczas przeprowadzona przez nikogo. który mieli mu do ofiarowania wyżej wymienieni autorzy. a więc zebranie wariantów każdego mitu. By podać przykład najlepiej znany: tragicy ateńscy tematy do swych dramatów dobierali prawie wyłącznie spośród mitów. ale też jak władezo się z nimi obehodzili! Dlatego to powoływanie się na nich jako na autorytet. ze sobą sprzecznych. i to szezególnie przez poetów. inne zaś traktuje bardzo krótko lub nawet pomija milezeniem. że Graves wyzyskał sumiennie wiele materiału. które kształtowali zależnie od wewnętrznych wymogów swego dzieła. Rzecz jednak nie jest prosta. literaturę przytoczoną przez M. Tu jednak rozpoczyna się właściwa praca badacza. w jakiej zaś uznać je należy za motywy niezależne. którą zaś za wtórną? Jakie stosować kryteria przy tym wartościowaniu? W jakiej mierze dadzą się różne warianty pogodzić. który mógłby pomóc w odtworzeniu pierwotnej postaci mitu. przypadkowo przekazuje informację o dużym znaczeniu. Sam Graves zwraca na to uwagę bardzo . że to właśnie źródło bardzo późne. jak już wyżej przypomniano. Ale nie są miarodajni nawet starożytni mitografowie. że zestawia je w poszezególnych paragrafach każdego z ponad stu siedemdziesięc#u rozdziałów na które dzieli się jego dzieło. którą uważa się za podstawową. Gesehichte der griechisehen Religion. dzieło bowiem.jące. Zdarza się. I. a z nią rodzą się też istotne pytania i wątpliwości. by wymienić tylko . tożsamością miejsc lub wątków. Nie jest to jednak zestawienie mechaniczne. i takim zresztą być nie powinno. co jest w każdej opowieści '". radzi sobie Graves w ten sposób.

M. jest znane czytelnikowi polskiemu w wersji skróconej. Dlatego to nader ważnym przedmiotem jej badań były motywy baśniowe oraz obrządki ludów określanych częsio jako "prymitywne". W. które najlepiej odpowiadają jakimś zasadniczym. takiego stanowiska nikt nie podziela. jakim ulegały mity w dziełach literatury i sztuki. właściwie na jednej płaszczyźnie. rzecz oczywista. Wilamowitz-Moellendorf oraz E. W wielu mitach szkoła ta upatrywała odzwierciedlenie procesów przyrodniczych. Kto natomiast z góry zakłada. tej przewodzili U. L. którą nazwać też można antropologią kulturową. Szkoła tak zwana młodohistoryczna. uprzednio powziętym koncepcjom o istocie mitów w ogóle. jej najwybitniejsi przedstawiciele. który zapoczątkował C. Dziś. A od tego właśnie zarzutu Gravesa uwolnić nie można. Wstęp 21 wych ludom pierwotnym. Muller. na równi z pewnymi zwyczajami i obrzędami kultowymi. Szkoła etnologiczna. nie pozostała bez wpływu na religioznawstwo. Nie doceniała natomiast mitologia porównawcza wpływu substratu przedhelleńskiego oraz zapożyczeń z Bliskiego Wschodu. Był niegdyś w nauce okres. a przykładała też znaczną wagę do lokalizacji pierwotnych mitów i związku ich z kultami. te miałyby być przejawami pewnych kompleksów tkwiących w podświadomości . pewne fakty z nieraz bardzo odległych krain i z różnych epok. Roscher. Klasyczne dzieło tej szkoły. widziała w religii greckiej w zasadzie proste przedłużenie wierzeń właści#a Berlin 1920. ale tylko część. jaką zdobyły w ostatnich dziesięcioleciach metody psychoanalizy. choć pokutuje ono jeszcze w niektórych podręcznikach szkolnych. Frazera. nie postępuje metodycznie. . mity zaś stanowią wprawdzie jej część integralną.G. Wystarczy tu przypomnieć sławną Freudowską interpretację mitu o Edypie. Śledziła ona przede wszystkim zmiany. kiedy utożsamiano mity Greków z ich religią. Ale właśnie religioznawcy przywiązują ogromną wagę do badań nad mitami. są to: Mitologia porównawcza. Obok bogactwa i różnorodności wątków i wariantów initycznych badania w tej dziedzinie komplikuje jeszcze odmienność stanowisk w kwestii podstawowej: jak wyjaśnić genezę i jak zdefiniować istotę helleńskich mitów? To z kolei wiąże się bardzo ściśle z problemem greckiej religii w ogóle.G.#' Wielka popularność. Zrodziły się też nowe próby objaśniania mitów. Preller.H.kompleksów indywidualnych lub nawet zbiorowych. porównując pewne wątki opowieści o bogach i bohaterach oraz etymologizując ich imiona. Zestawiano przy tym. te bowiem reprezentują najstarsze osiągalne dla nas złoża greckich wierzeń. Bethe. że najgodniejsza uwagi jest ta wersja i ten aspekt mitu. a w szczególności zjawisk na niebie. jest ona zjawiskiem niezmiernie złożonym. Roberta Oidipusjo. Szczególnie jednak trwały wpływ wywarły poglądy reprezentowane przez ten kierunek psychoanalizy. Jak wiadomo. usiłowali wykazać ścisłe pokrewieństwo mitów i wierzeń indoeuropejskich. The Golden Bough I.klasyczne studium C. Spośród kierunków reprezentowanych w religioznawstwie wieku XIX i XX cztery mają szczególnie ścisły związek z badaniem mitów. Jung.

n. Syrii i Fenicji.e.są wyraźne także w starszych pokładach wierzeń Mezopotamii. Nilssona. z? Zob. Turyn 1946. ważniejsze jest pytanie. Niektóre dane. Z trzeciego i drugiego tysiąclecia p. pochodzi wiele zabytków sztuki egejskiej. jego Die Mythologie der Griechen. do Italu oraz do innych krain nad Morzem Śródziemnym (Kybele. Z podobną tezą wystąpił już w roku 1946 uczońy włoski M. i nie bez pewnej racji. Jednakowoż od przyjęcia matriarchatu. Warszawa 1965 (II wydanie). choć bóstwa męskie występują tam od dawna.z3 Najbliższa niewątpliwie byłaby Gravesowi szkoła antropologiczna. i nawet od zgody na to. W Azji Mniejszej kult Bogini był ponad wszelką wątpliwość zakorzeniony od tysiącleci i przeniknął w czasy historyczne. Nikt dziś nie neguje. Untersteiner: minojska Wielka Bogini miała obok siebie boga roku. Wydaje się bowiem. że minojskie kulty stanowią bardzo istotną komponentę greckiej religii i mitologii. krytykę szkoły etnologicznej przeprowadza J. prawdopodobnie boginię. Bóg ten corocznie umierał (albo ginął z ręki Bogini) . Lutyński w przedmowie do tego tłumaczenia. czasem zaś występuje z pewnymi atrybutami-boskości.i wciąż się odradzał. od dawna już przyjmują. Do tych należy silne akcentowanie przez Gravesa roli matriarchatu i Wielkiej Bogini. Ślady czci oddawanej bogini . Wstęp 23 postacią jakichś obrzędów i uroczystości. zwłaszcza marksistowscy. że w okresie neolitu kult bóstw kobiecych (symbol płodności?) był bardzo rozpowszechniony. które przedstawiają jakąś istotę kobiecą. mogłyby wskazywać. #3 W czasopiśmie "Gnomon". obrzędy związane z tym kultem stały się później zalążkiem i treścią wielu mitów greckich. jako pewnej instytucji społecznej w określonej fazie rozwoju ludzkości. w Jakiej mierze zasadnicze poglądy Gravesa są jego własnością. jaką można im przyznać wartość naukową.Na terenie religioznawstwa usilnie propaguje dziś ide# Junga K. Szczególnie jasno wykazały to sławne prace szwedzkiego uczonego M. że matriarchat stanowił pewien etap w rozwoju społeczeństw pierwotnych. Kerenyi. że w pewnych religiach bóstwa kobiece odgrywały rolę dominującą. Antropologowie i historycy. np. 2' La fisiologia del mito. licznie znajdowane w różnych kraj ach Europy i Wschodu. już w okresie podbojów rzymskich. nie jest całkowicie oryginalny.albo boginiom .i' Nie jest jednak istotne. Zurych 1951. Warszawa 1962 (I wydanie). przede wszystkim zaś kreteńskiej. a nawet wędrował stamtąd. daleka jeszcze droga do aprobowania konkretnych rozwiązań i prób interpretacyjnych Gravesa. Wielka Matka Bogów). że pomysł Gravesa. 1928. r. że jest ona centralną -' Złota gałąź. Warto tutaj od razu zaznaczyć. a zwłaszcza niewieście figurki. aby powstanie mitów wiązać z przedgreckim kultem Wielkiej Bogini. są jednak też pewne zasadnicze różnice. Wywołało to zresztą z kolei wielce zjadliwą krytykę Mitów greckich właśnie ze strony Kerenyiego.2# Jednakże drogi badaczy rozchodzą się .zz Tezy szkoły psychoanalitycznej zwalcza Graves ostro.

W części interpretacyjnej swego dzieła Graves często powołuje się na podania i wierzenia właściwe ludom bardzo wielu krain i epok. to prawda. często daleko odbiega od zygorów stawianych pracy naukowej. z których czerpał swoje dane. choć poczęte i pomyślane przede wszystkim jako ilustracja pewnej tezy poetyckiej. nie są pozbawione wielu walorów poznawczych. 302.Nasza wiedza o minojskich wierzeniach jest skromna. gdyby zabytków jej kultury nie objaśniały źródła pisane!2g Kto wie. szczegóły jednak i przebieg tego procesu osłonięte są tajemnicą. Mimo to Mity greckie. który jest tu zawarty.l Ocena tej części musiałaby z konieczności przybrać rozmiary obszernego studium. na pewno odegrały wielką rolę przy formowaniu się mitów. czasem nawet prowokujące. Część narracyjna ma poza tym wartość sama przez się. swoboda jednak. Nilsson słusznie zwrócił uwagę. Aleksander Krawczuk PRZEDMOWA . Świadczy to niewątpliwie o dużym oczytaniu autora. jak płytkie. Mitologia bowiem nie jest zbiorem gładkich o owiastek w szkolnym podręczniku. czy niektórzy uczeni nie doszukiwaliby się u Egipcjan kultu Wielkiej Bogini. 24 Wstęp choć z wyraźną preferencją pewnych wariantów.we wszystkich prawie kwestiach szczegółowych. Spadek po epoce minojskiej óraz zderzenie dwóch kultur. wątłych przesłankach. czy właściwie rozumiemy zabytki archeologiczne z tego czasu. z jaką zestawia fakty bardzo rozmaitej wartości i wiarygodności. #s The Mycenaean Origin of Greek Mythology. lecz poetycką skamieliną z y y ypadków histookrytej mrokiem epoki dziwnych wierzeń i dramat czn ch w rycznych. I. dlatego też skąpo i jakby przypadkowo cytuje prace. Nie jest to zresztą potrzebne. apowtórzmy to jeszcze raz . helleńskich przybyszów z północy i dawnych mieszkańców basenu Morza Egejskiego. M. Wiele zastrzeżeń. wyszła bowiem spod pióra wybitnego pisarza. budzi część interpretacyjna. Londyn 1932 26 Geschichte dergriechischen religion. a może nawet wręcz opaczne byłoby pojmowanie religii egipskiej. s. Graves dowodzi tego z pasją i niemałą przy tym wiedzą. bo chyba nie było intencją autora. powołując się na znany mit o Izydzie. Zasób opowieści. znacznie przewyższa swoim bogactwem to. Ale właśnie to czyni książkę ciekawą i pobudzającą. trudno nawet orzec. buduje on zbyt śmiało na nikłych. Wywody autora są tu często ewidentnie zbyt śmiałe. co podają zwykłe zarysy mitologii. ta zaś. którą idzie Graves. by traktowano jego książkę jako naukową sensu stricto.opowieści zostały oparte na materiale antycznym. z pewnością nie należy do najbezpieczniejszych naukowo.

w wielu wypadkach zachowanego w obrazach na ścianach świ. Przymiotnik "chimeryczny" pochodzi od rzeczownika "chimera" oznaczającego kozę.trzy struny jej szylkretowej liry. Było to zwierzę posiadające (jak zanotował Homer) głowę lwa. taki. kim na przykład byli Deukalion. Palestyny. jako fantazji dziwacznych i chimerycznych. bo przecież od dwóch tysięcy lat przyjętą było rzeczą lekceważenie mitów. Nie można zrozumieć dzieł wchodzących w skład uznanego kanonu angielskiej literatury od XVI do XIX wieku bez znajomości mitologii greckiej. była ona początkowo symbolem kalendarzowym. religii i socjologii Europy. skrzyniach. Przed czterema tysiącami lat chimera była czymś równie zwyczajnym jak dziś w naszych oczach każdy emblemat religijny. Pelops. które dzięki ikonograficznym i ustnym przekazom stały się głównym sankcjonowanym źródłem . takie jak sfinks i jednorożec. Lokalne legendy o królu Arturze. o Gwidonie z Warwick. heraldyczny czy handlowy. jakim jest Chimera. Wergilego i szkolne wersje wojny trojańskiej. lecz już za panowania pierwszych Tudorów kler i warstwy oświecone częściej sięgały po mity Owidiusza. Dedal. lustrach. W naszych czasach mity zna się najczęściej z takich wersji bajecznych jak Heroje Kingsleya czy Opowieści z Tanglewood Hawthorne'a i wydaje się na pierwszy rzut oka. Niebieskiej Wiedźmie (Blue Hag) z Leicester i królu Lirze nadawały się być może dla mas. Babilonii i innych krajów. na wazach. Odnaleziono wizerunek chimery wyrzeźbiony na murach hetyckiej świątyni w Karkemisz i podobnie jak inne zwierzęta skomponowane. Laokoon czy Antygona. traktowanie ich jako czarującego dziedzictwa lat niemowlęcych umysłu greckiego. misach. pieczęciach. nieskładnego korpusumitologii greckiej. Chimera oraz inne zwierzęta kalendarzowe musiały odgrywać poważną rolę w przedstawieniach dramatycznych. można z uzasadnieniem uważać za prawdziwy mit.ątyń. Ojnone. lecz również obowiązujący . Robin Hoodzie. Prawdziwy mit jest naszym zdaniem czymś w rodzaju stenograficznej relacji rytualnego mimu odgrywanego podczas publicznych uroczystości. tkaninach i tym podobnych. na kontynencie europejskim system uniwersytecki oparty na klasykach łacińskich i greckich. Egiptu. Tylko nieznaczną jednak część olbrzymiego. by wiedzieli. Każda jej część przedstawiała odpowiednią porę w świętym roku Królowej Niebios. podobnie jak przedstawiały je również . A jednak trudno chyba przecenić znaczenie tych mitów dla poznania początków historii. które chrześcijaństwo oczywiście lekceważyło. Ten starożytny podział roku na trzy pory omawia szczegółowo Nilsson w swym dziele Primitive Time Reckoning ( 1920). a mimo to klasycy stali się ostatnio tak bardzo niepopularni w szkołach i na uniwersytetach. że nie wymaga się już dziś od ludzi wykształconych.zdaniem 26 Przedmowa Diodora z Sycylii . tułów kozy i ogon węża. że nie ma to większego znaczenia. by tym silniej podkreślić większe walory duchowe Biblii. Frygii.Średniowieczni emisariusze Kościoła katolickiego przywieźli ze sobą do Wielkiej Brytanii nie tylko kanon historii świętej. zawierającej nabytki z Krety.

Treścią tych widowisk były archaiczne zabiegi ma#iczne. jak na przykład relacja o pobycie Odyseusza u Feaków. jak na przykład w przygodzie Ariona z delfinem. po których nie zachował się ślad. Prawdziwy mit jest czymś innym aniżeli: 1) f'ilozoficzna alegoria. zdawałoby się. Omfale i bożku Panie. należy zawsze zwracać szczególną uwagę na imiona. 12) Realistyczna powieść. plemion lub miast. Często bowiem niewątpliwie wcześniejszą wersję niż Hezjod czy tragicy greccy podaje aleksandryjski żartowniś Kallimach lub frywolny poeta augustiański Owidiusz. Nie należy również zakładać. gdyż pr#i rekonstrukcji formy dramatycznego obrzędu możemy natrafić na przypadkowe elementy.a przypuszczalnie na całym obszarze panowania języka greckiego rządy królowych datują się z okresu wcześniejszego niż rządy królów . 7) Propaganda polityczna. by jeden autor podał najpełniejszą i najbardziej konkretną wersję jakiegoś mitu. jak w opowieści o Testorze i jego córkach. mające na celu zwiększenie płodności albo dalszą stabilizację rządów świętej królowej lub świętego króla . jak w opowieści o Kefalosie i Prokris. jak w głównym wątku fabularnym Iliady. Doszukując się realnego sensu w mitologicznym lub pseudomitologicznym utworze. 3) #atyra lub parodia. plemienne pochodzenie i losy danej postaci. jak na przykład w kosmogonu Hezjoda. Prawdziwe natomiast elementy mityczne można znaleźć ukryte w najmniej. jak na przykład w opowieści o Admecie. jak na przykład w historu o Narcyzie i nimfie Echo. że olbrzymia liczba rozmaitych przekazów mitologicznych. Esej Lukiana O taricu wylicza imponującą liczbę obrzędowych widowisk mimicznych wystawianych jeszcze w drugim wieku naszej ery. że im starsze jest źródło pisane. jak w farsie łóżkowej o Heraklesie. który zaprzągł do swego rydwanu lwa i dzika. 8) Legenda moralna. Pochodzące zaś z XIII wieku Excidium Troiae bywa w niektórych wypadkach dla poznania mitu źródłem pewniejszym niż Iliada. obiecujących opowieściach i rzadko się zdarza. 2) "Ajtiologiczne" wytłumaczenie mitu już dziś niezrozumiałego. 6) Ballada minstrela. a nawet bizantyjski nudziarz Tzetzes. jak w opowieści o stworzeniu przez Tezeusza federa cj i attyckiej. Przedmowa 27 11) Saga bohaterska.oraz uzupełnienia do tych zabiegów wprowadzane w miarę narastania nowych potrzeb. jak w opowieści o naszyjniku Eryfile. opisy zaś malowideł w świątyni w Delfach i rzeźb na skrzyni Kypselosa u Pauzaniasza pozwalają przypuszczać. 4) Sentymentalna opowiastka. tym większa jego waga. nasuwające myśl o analogii z innym mitem przybranym w zupeł- . w owym czasie jeszcze istniała. jak na przykład w opowieści Sylena o Atlantydzie. 5) Fantazja oparta na wątku historycznym. 10) Teatralny melodramat. 9) Humorystyczna anegdota.czy też kodeksem instytucji religijnych poszczególnych klanów.

przypominały trzy fazy życia matki rodu . ale tylko dla swej przyjemności. i zima-starucha . najbardziej bodaj rozpowszechniony emblemat. Studiowanie mitologii greckiej winno być poprzedzone analizą systemów religijnych i politycznych istniejących w Europie przed pojawieniem się aryjskich najeźdźców z dalekiej północy i dalekiego wschodu. wywołującemu większy zabobonny strach. że cała neolityczna Europa miała zdumiewająco jednolity system idei religijnych. Trzy fazy księżyca: nów. by dzieci miały ojca. związanymi z porami roku.nie odmienną wersję anegdotyczną. nie tracącemu blasku w miarę przemijania roku ciału niebieskiemu. W dawniejszych jednak mitach greckich 28 Przedmowa ! ! słońce ustępuje pierwszeństwa księżycowi. być może początkowo przedstawiał kopczyk mocno ubitego popiołu usypany nad żarzącymi się głowniami węgla drzewnego . i wreszcie staruchapodziemie. znajdujące się pod jej opieką. pełnia i stary księżyc. chociaż w czasach klasycznych świątynia nad arkadyjskim jeziorem Stymfalos była już jedną z nielicznych. gdy zakiełkuje. by wyjąć ją na wiosnę. w których wszystkie boginie nosiły to samo imię: Hera. pod którym chowano kukłę żniwną. a nie po to.ziemię lub morze. a także z kopczykami muszli morskich.dziewica. Potem został on ikonograficznie zidentyfikowany z kopcem pobielonym wapnem. która na początku roku wegetatywnego wytwarza jedynie liście i pąki. Wyznawcy zawsze pamiętali. i te. że jest tylko jedna bogini. potem kwiaty i owoce . by dowieść swej boskości. czyli pępek. oparty na znanym również w Syru i Libii kulcie noszącej wiele tytułów Bogini Matki. niezmienną i wszechwładną.występowała w triadzie. Wielka Bogini miała kochanków.dziewicy.najłatwiejszy sposób przechowywania ognia bez dymu. który w Delfach pojawia się jako omphalos. któremu przypisywano moc nawadniania pól lub pozbawiania ich wody.boginię utożsa#niano ze zmianami w świecie zwierzęcym i roślinnym. lato-nimfa. Te trzy odpowiedniki sprzyjały uświęcaniu liczby trzy. Dlatego pierwszą ofiarę podczas obrzędów publicznych zawsze składano w Grecji Hestii. gdy każda z trzech postaci . pod którymi chowano zmarłych królów. macierzyństwo zaś stanowiło największą tajemnicę. słuchali i ubóstwiali matkę rodu. nimfy (kobiety dojrzałej) i staruchy. Afrodyta i Hekate. Otrzymały one trzy wcielenia : Selene. a nie trzy. Koncepcja ojcostwa nie trafiła do myśli religijnej. Później przedstawiano ją również jako inną triadę. nimfa . nimfa i starucha .a w końcu przestaje rodzić. Wielką Boginię uważano za nieśmiertelną. kwarcu lub biał#go marmuru. Starożytna Europa nie znała bogów. Biały anikoniczny wizerunek bogini. Dziewica wyobrażała powietrze nad ziemią. lecz również (jak o tym świadczy Hemera w Grecji i Grainne w Irlandii) słońce było niebieskim symbolem bogini. opiekunce domowego ogniska. a co za tym idzie z Matką Ziemią. Najstarszym ośrodkiem społecznym było ognisko domowe w jaskini lub chacie. Ponieważ zaś cykl roczny słońca również przypominał wzrost i upadek jej sił fizycznychwiosna-dziewica. Nie tylko księżyc.właśnie elementy mogą rzucić zupełnie nowe światło na obie wersje. Z chwilą gdy oficjalnie uznano istnienie związku między spółkowaniem . liczba wcieleń zaś bogini księżyca urosła do dziewięciu. Mężczyźni się bali. Zachowane zabytki kultury materialnej i mity świadczą o tym.

nadal podlegał on księżycowi. Drzewa. inny natomiast młodzieniec. chociaż być może przyswoili sobie szereg cech "płci słabszej". na którym mogliby działać bez niewieściego nadzoru. kapłanki w maskach suk. były. jak się zdaje. króla. Kumarbi. według których ustalano.a rodzeniem dzieci . kobył lub macior. Guterbock. W ten sposób zrodziła się władza króla i chociaż słońce po utożsamieniu życia króla z rocznym cyklem słonecznym stało się symbolem płodności męskiej. czyli królowa. lecz rodzą dzieci spłodzone przez kochanków nie posiadających żadnej rangi. szczególnie w okresach wędrówek lub wojny. tak jak król pozostawał nadal pod opieką królowej. Stawał się on w ten sposób symbolem płodności. wybierała sobie dorocznego kochanka ze świty młodych mężczyzn. że plemienna Nimfa. gdzie księżniczki wydawane są co prawda za mąż za mężów-dzieci. G. kraju konserwatywnym. zbieranie pewnych zbóż. zostawał fů ł kochankiem królowej. łowienie ryb. mężczyźni nie mieli pola. by następnie zostać złożonym w o ierze w po owie zimy. odtąd uchodzących za cechy funkcjonalnie męskie.1946) . Przedmowa 29 Nie ma jednak żadnych dowodów na to. że zostanie pogrążone w wieczystej nocy. jego prawdziwy lub rzekomy bliźniak. Wybierano przywódców totemistycznych klanów i przyznawano im pewną władzę. Ze społeczeństw matriarchalnych.towarzyszki królowej. kto ma występować z ramienia mężczyznjako wódz naczelny. nie zaś przedmiotem przyjemności erotycznych. z którymi natychmiast się rozwodzą. różne w poszczególnych matriarchatach. by obrodziły. W Tesalii. że nawet wtedy gdy kobiety sprawowały w sprawach religu władzę suwerenną.o tym punkcie zwrotnym religii opowiada hetycki mit o prostodusznym Appu (H. zajmowanie się trzodą i pomoc w obronie terytorium plemiennego przed napastnikami tak długo. jak długo nie naruszali matriarchalnego prawa. jeśli nie przynosiło to uszczerbku władzy religijnej królowej. czarownice w imieniu księżyca wygrażały słońcu. gdy zezwalano im zastępować królową i ubierano ich w jej magiczne szaty. najprymitywniejszym są Najarowie w południo= wych Indiach. Księżniczki wielu matriarchalnych plemion Afryki Zachodniej wychodzą za mąż za cudzoziemców lub ludzi . słabła. Małżonkowie ci otrzymywali władzę wykonawczą jedynie wtedy. które przetrwały do naszych czasów.religijny autorytet mężczyzny zaczął stopniowo wzrastać i nie przypisywano już wiatrom lub rzekom zasługi zapładniania kobiet. z którym był utożsamiany. Można im było powierzyć polowanie. a ciało rozszarpywały i zjadały na surowo nimfy . Król umierał latem z chwilą gdy siła słońca. Zwyczaj ten uległ następnie dalszym zmianom. Najdawniejszy plemienny wódz naczelny miał również prawo występować jako sędzia w sprawach osobistych między mężczyznami. w każdym razie teoretycznie na długo jeszcze po przeminięciu fazy matriarchatu. w nagrodę za co drogą reinkarnacji wcielał się w wieszczego węża. zazwyczaj wybierano wuja królowej lub jej brata albo syna jej ciotki. trzody i rośliny skrapiano jego krwią. Zasady. którego pod koniec roku składano w ofierze. Wydaje się.

Była to również liczba święta. spośród trzystu sześćdziesięciu pięciu dni. albowiem w ten sposób można było czcić księżyc jako kobietę. System ten prowadził do jeszcze ściślejszego utożsamienia kobiety z księżycem. gdy dzięki dokładnym obserwacjom astronomicznym okazało się. której cykl menstrualny trwa zazwyczaj dwadzieścia osiem dni. mówię. mógł zawołać w balladzie poświęconej obchodom święta majowego : Ile jest w roku wesołych miesięcy? Trzynaście. jest to również faktyczny okres obrotu księżyca wokół Ziemi. Przesilenia letnie i żimowe nie były ściśle obliczone. co kolejny wydawca w czasach Tudorów zmůienił na: "Z#lko dwanaście. charakter zaś każdego dnia wywodził się z cechy przypisywanej odpowiedniemu miesiącowi życia świętego króla. Robin Hood. ponieważ król umierał podczas siódmej pełni po najkrótszym dniu. którzy odpowiadali za nie przed boginią.dżinów słońca. .z gminu. poczynając od zimowego przesilenia. zapasach albo zawodach łuczniczych.. Czas liczono początkowo według zmian księżyca i każdego ważniejszego . mówię. Liczba siedem stała się szczególnie święta. Nawet wtedy. można było roczne następstwo świąt powszechnych dostosować do miesięcy faktycznych. W świecie anglosaskim miesiące te stały się później tak zwanymi miesiącami faktycznymi. który żył za czasów Edwarda II. nigdy nie straciła swej złej sławy wśród ludzi przesądnych. liczba miesiąca.nie zaś na części cyklu słonecznego.Trzynastka. w którym umierało słońce. trzeba było rok podzielić na miesiące ." . z których każdy miał dwadzieścia osiem dni.to znaczy cykle księżyca . System ten powstał prawdopodobnie w matriarchalnym Sumerze. Siedmiodniowy tydzień był jednostką miesiąca faktycznego. Tak więc słońce przechodziło trzynaście etapów miesięcznych.. Nie miały widocznie żadnych skrupułów również i królowe Grecji przedhelleńskiej wybierając mężów spośród zwykłych niewolników. ponieważ zaś trzysta sześćdziesiąt cztery dni roku dzielą się bez reszty przez dwadzieścia osiem. Dodatkowy dzień roku przestępnego. ale ustalano je w przybliżeniu według najbliższej pełni albo najbliższego nowiu.obrzędu dopełniano podczas określonej fazy. kiedy to po długim okresie skracania się dnia znowu zaczyna go przybywać. uzyskany dzięki obrotom ziemi wokół słońca. jeśli sto domów Lokrydy i Epizefiryjskie Lokrydy nie stanowiły wyjątku. został umieszczony między miesiącem trzynastym i pierwszym i stał się najważniejszym. datą. księżyca i pięciu odkrytych planet. . zazwyczaj zwycięzcę w biegach. kiedy plemienna Nimfa wybierała świętego króla. Ten prymitywny . Dni tygodnia były w pieczy tytanów . że rok słoneczny ma trzysta sześćdziesiąt cztery dni i kilka godzin. Przez tysiąclecie prawie po 30 Przedmowa przyjęciu kalendarza juliańskiego trzynasty miesiąc przetx'wał wśród chłopstwa europejskiego jako tradycja religijna. jako stworzycielką.

ale Dafne w żadnym wypadku nie była przestraszoną dziewicą. Wczesna mitologia grecka zajmuje się przede wszystkim zmiennymi stosunkami między królową i jej kochankami: zaczyna od opisów ofiar składanych raz albo dwa razy rocznie i kończy na czasach. Imię jej jest skrótem słowa daphoene . Bellerofont. rozdz. kiedy Nil wylewa. podobnie jak babiloński bohater Marduk zabija boginię morza. Gorgonie Meduzie. ponieważ koń o kopytach w kształcie księżyca występował w obrzędach mających na celu sprowadzenie deszczu i w uroczystym wprowadzaniu na urząd świętego króla. to znaczy Hellenowie dokonują najazdu na główne świątynie bogini. archetypalną postacią Przedmowa śmierci."krwawa". sobowtór Perseusza. że Hellenowie znieśli dawny kalendarz meduzyjski i zastąpili go innym. a może też na ukazanie się "Psiej Gwiazdy". szkocki dzień wypłat kwartalnych. podobnie jak próba zgwvałcenia Dafne. gdy pojawiają się pierwsze oznaki wiosny. wtargnęli do Grecji i Azji Mniejszej rzucając wyzwanie potędze potrójnej bogini. Liczne analogie afrykańskie ilustrują kolejne etapy tych zmian. którą Hera zmieniła następnie w drzewo laurowe. "niszczyciel". Psychologowie-freudyści przytaczają ten mit jako symbol instynktownego strachu dziewczyny przed aktem seksualnym. Skrzydła jego stanowiły raczej symbol niebiańskiej natury. Bell#erofont ujarzmia skrzydlatego Pegaza i zabija Chimerę.na Matki Boskiej Gromnicznej. bogini w nastroju orgiastycznym. jak się zdaje. menady. że Dafne zamieszkiwała uprzednio świątynie. Nie był on. Jane Harrison zwróciła uwagę (Prolegomena to the Study of Greek Religion. którzy na początku drugiego tysiąclecia przed Chr. Pegaz był jej poświęcony. W niektórych okolicach dzień dodatkowy nie przypadał. gdy powstawała Iliada i królowie się chełpili: "lepiej nam się powodzi niż naszym ojcom". lecz na jakiś inny Nowy Rok . znaczy to. czy wreszcie na jesienne zrównanie dnia z nocą. zabija Chimerę Likejską. Do czasów rzymskich żucie liści laurowych było . Hellenowie znieśli kolegia menad i jedynie gaje laurowe świadczyły o tym. jest. Laur zawiera cyjanek potasu. lecz prawdopodobnie wyobrażał patriarchalnych Hellenów. lub na letnie przesilenie.kalendarz ulegał jednak zmianom. Imię Perseusza brzmi właściwie Pterseus. który zabija Pytona w Delfach. Perseusz ścina głowę Meduzie. jak przypuszcza profesor Kerenyi. żuły liście lauru jako środek podniecający i od czasu do czasu biegały przy pełni księżyca. której kapłanki. Perseusz w innym wariancie tej samej legendy lata w powietrzu i ścina głowę matce Pegaza. zdzierają kapłankom maski Gorgon i zabierają święte konie. Wczesny wizerunek bogini z głową Gorgony i korpusem klaczy został odnaleziony w Beocji. nie zaś szybkości. Mit grecki jest w znacznej swej części historią polityczno-religijną. Ohydne oblicze miało odstraszyć niewtajemniczonego od bezprawnego wtargziięcia na jej misteria. wspomnieniem o zdobyciu przez Achajów świątyni kreteńskiej bogini ziemi. V) na to. że Meduza sama była niegdyś boginią ukrywającą się za ochronną maską Gorgony. kiedy to władzę królowej przesłoniła nieograniczona monarchia męska. napadały na nieostrożnych podróżników i rozszarpywały dzieci i młode zwierzęta. Opowieść o Apollinie. jak się zdaje na zimowe przesilenie. gdy spadają pierwsze deszcze. potwora Tiamat. albo na wiosenne zrównanie dnia z nocą gdy zgodnie z wierzeniami słońce dojrzewa.

niekiedy bywał przeszywany włócznią zakończoną grotem z ości ryby płaszczki. Król występował jako przedstawiciel Zeusa. a mia- . Król zastępqwał królową podczas wielu obrzędów religijnych. zrzucany ze skały.Indry. nie wchodzący w święty rok gwiezdny . Ponieważ jednak nadal trzeba było zapładniać pola i plony. zapożyczając od niej księżycowy topór jako symbol władzy. Pretekstem było odkrycie ściślejszego przybliżenia czasu słonecznego i księżycowego. różnie wyglądaia jego śmierć rytualna. a nawet przejmując jej magiczną funkcję zaklinania deszczu. Zaciekle sprzeciwiała się im Hera. Dzielił królestwo na trzy części. topiony w sadzawce albo ginął w przygotowanej z rozmysłem katastrofie rydwanu. ścinany toporem. każdą z nich przeznaczał jednemu ze swoich następców. którą Apollo pozostawił u siebie na służbie w Delfach. postanowiono przedłużyć rok trzynastomiesięczny do Wielkiego Roku stu zmian księżyca. zwane zazwyczaj eolskimi lub jońskimi. kłuty w piętę zatrutą strzałą. chociaż nawet Zeus przez wiele wieków był zwyczajnym półbogiem. Małe uzbrojone bandy pasterzy. Święty król mógł panować przez cały Wielki Rok z bliźniakiem jako swoim zastępcą.ustępować władzę zastępczemu królowi-chłopcu. jaką stanowiła góra Othris i w dosyć pokojowy sposób zwiąźywały się z przedhelleńskimi osiedlami w Tesalii i środkowej Grecji. palony na stosie. z fałszywymi piersiami. czyli interrexowi który umierał pod koniec tego dnia.przekraczały naturalną zaporę. gdzie Hellenom również udało się zaczepić i skąd eksportowali cywilizację kreteńską do Aten i na Peloponez. Posejdona lub Apollina i przybierał jedno z ich imion. Czasami rozszarpywały go oszalałe kobiety. Ale zginąć musiał. W końcu ludność całego obszaru egejskiego mówiła po grecku i w czasach 32 Przedmowa Herodota tylko jedna wyrocznia przemawiała w języku przedhelleńskim (Herodot. czyli śluby te natrafiały na opór konserwatywnych uczuć religijnych. Nowy etap datuje się od czasów. po czym rządził przez jeszcze jeden okres. gdy na ostatnią zmianę przypada zupełna niemal zbieżność czasu księżycowego i słonecznego. były mniej niszczycielskie aniżeli późniejsze inwazje achajskie i doryckie. kiedy zamiast chłopców zaczęto składać na ołtarzach ofiary zwierzęce i gdy król nie pozwolił zgładzać siebie po zakończeniu przedłużonego już panowania. król przystał na to. Dawne mity o nimfach uwodzonych przez bogów odnoszą się prawdopodobnie do ślubów między helleńskimi wodzami i miejscowymi kapłankami księżyca. Mitry i Waruny .. Otóż istniało kilka wersji tego rodzaju rozwiązania. krwi jego zaś używano w obrzędzie skrapiania.w Grecji tabu dla wszyśtkich poza wieszczą kapłanką pytyjską. nie zaś nieśmiertelnym Olimpijczykiem. ubrany w jej szaty. by raz do roku znosić pozorną śmierć i na jeden dzieńdodatkowo wstawiony do kalendarza. Przyjmowano ich jako dzieci miejscowej bogini i spośród nich rekrutowali się święci królowie: Tak oto męska arystokracja wojowników pogodziła się z kobiecą teokracją nie tylko w Grecji. Kiedy krótkotrwałość panowania króla stała się dokuczliwa. lecz także na Krecie. czcicieli aryjskiej trójcy bogów .134-135). Mogli obaj rządzić na przemian co drugi rok albo też królowa pozwalała im dzielić królestwo i rządzić równocześnie. Zależnie od okoliczności. Inwazje Hellenów na początku drugiego tysiąclecia przed Chr. VIII.

jeszcze przez pewien czas po wprowadzeniu Apaturu. Dedal. bądź też na zasadzie ultimogenitury. znajdujące odzwierciedlenie w licznych mitach. przyjęty został w Rzymie. i w ten sposób uzyskał nowy tytuł do tronu. tworzyła ona Radę bogów na babilońską modłę. Odtąd książę nie opuszczał już domu ojcowskiego. czyli trzysta dwadzieścia pięć lunacji. noszącą tytuł jego córki. Poprzez te kolejne etapy. jak to teoretyćznie było nawet w Egipcie. to znaczy faktu. Odtąd zaczynają się legendy historyczne. któroj przewodzili jako współwładcy Zeus i Hera. które powoli gasną w świetle zwyczajnej historii. Mimo to mity. przed Chr. Wreszcie jakiś odważny król zdecydował się na kazirodztwo z następczynią tronu. nie dotarł jednak nigdy do Grecji. jak dowodzi tego incydent samijski opisany w Żywocie Homera pseudo-Herodota. sukc#sja i dziedziczenie nie sprzyjają dalszemu mitotwórstwu. tak jak to zrobiła Penelopa w wyniku namów Odyseusza. do których mężczyźni nie byli dopuszczani. Co więcej. Odtąd boginie stanowiły mniejszość. Hera została mu podporządkowana. Inwazja achajska w XIII w. chociaż niełatwo pogodzić je z chronologią. zamiaśt uroczystości żeńskiego pokrewieństwa. chociaż system podporządkowania wszystkich kobiet krwi królewskiej władzy króla. Uporczywie trzymają się jakiegoś . mający na celu odstraszenie obcych od zakusów na tron matrylinearny. opisanym w Iliadzie jako spisek przeciw Zeusowi. gdy utworzono kolegium westalek. Genealogia stała się patrylinearna. uroczystości męskiego pokrewieństwa. II. a gdy pod koniec drugiego tysiąclecia pojawili się Dorowie. patrylinearne następstwo tronu stało się zasadą. 53). Przedmowa 33 w związku z czym świętego króla i jego bliźniaka wybierano spoza domu królewskiego. Wielki Rok stał się więc Rokiem Większym. ponieważ są to raczej tytuły aniżeli imiona własne poszczególnych herosów. a tych prerogatyw nie można już było tak łatwo ich pozbawić. Atena opowiedziała się "bez zastrzeżeń po stronie ojca" i w końcu Dionizos zapewnił męską przewagę w ftadzie zastępując Hestię. Przybywała ona do niego. Znany nam system olimpijski powstał jako kompromis między poglądem helleńskim i przedhelleńskim. gdy nadchodził czas odnowienia jego panowania. Żywoty takich postaci jak: Herakles. którą wybierano bądź to w wyniku wyścigu jej z towarzyszkami z domu królewskiego. bardzo poważnie osłabiła tradycję matrylinearną. i w Palestynie w postaci królewskiego haremu króla Dawida. by poślubić obcą księżniczkę. że królowi udawało się teraz panować przez całe życie. zawsze mają wartość praktyczną. Była to boska rodzina złożona z sześciu bogów i sześciu bogiń. święty król nadal zachowywał swą pozycję jedynie dzięki małżeństwu z Iokalną Nimfą. Następstwo po mieczu.ponieważ cieszący się wielkim szacunkiem poeci Homer i Hezjod "nadali bóstwom tytuły. Tejrezjasz i Fineus. Następstwo tronu pozostawało matrylinearne. Po buncie prżedhelleńskiej ludności. Zdaje się. rozciągają się na kilka pokoleń. nigdy jednak nie zostały usunięte całkowiciejak to się zdarzyło w Jerozolimie . wyznaczyli im dziedziny panowania i określili ich władzę" (Herodot.nowicie okres dziewiętnastoletni. obrzędy polegały na ofiarach składanych Bogini Matce. chociaż. że była najmłodszą córką na wydaniu młodszej gałęzi rodu.

jak długo archeologia nie da nam bardziej dokładnyćh tabulacji ruchów migracyjnych plemion w Grecji i ich ścisłych dat. obejmującym co najmniej trzy sprzeczne poglądy: l. niegdyś partenogeniczny syn Semele. Weźmy na przykład niejasną historię snu Ajakosa. który przypadkowo lub celowo mylnie interpretował święty wizerunek albo obrzęd. na czele której stała bogini mądrości. Teoria głosząca. Atena była partenogeniczną córką Metydy. że jej wierni uznają jego absolutną suwerenność. że mrówki były mrówkami tesalskimi i że Ajakos był wnukiem rzeki Asopos. jest ponad wszelką wątpliwość nierozsądna. Jeśli niektóre mity są na pierwszy rzut oka niejasne. Proces taki nazwałem "ikonotropią". W tym wypadku interesuje nas przede wszystkim. satyry i inne podobne istoty są ślepymi wytworami jungiańskiej kolektywnej nieświadomości. j ak sądzi Jung. lecz pomysłowym dogmatem teologicznym. narodził się ponownie z jego uda. Tak na przykład trójnogie warsztaty Hefajstosa. to znaczy Achajowie zlikwidowali jej kult i całą mądrość przypisali Zeusowi. a przykłady można znaleźć w każdym zbiorze świętych ksiąg kanonizujących kolejną radykalną reformę starożytnych wierzeń. Jednakże w danym wypadku jedynie słuszne jest podejście historyczne i antropologiczne. 2. To na przykład. po czym urodził Atenę przez otwór w głowie. Atena była córką Zeusa. Połknięcie Metydy przez Zeusa i następstwa tego faktu zostały później przedstawione graficznie na ścianach świątyni i podobnie jak ekstatyczny Dionizos. że Zeus połknął Metydę. 3. w którym mrówki spadające z wieszczego dębu zamieniaj## się 3' Mity #ectie O # r#%i 34 Przedmowa w ludzi i kolonizują wyspę Eginę po wyludnieniu jej przez Herę. które same . oszczędzili świątynię Ateny pod warunkiem. że Chimera. jak dalece ich znaczenie zostało z czasem zniekształcone w przekazach. wyznawcy Zeusa. to często jest to wina mitografa. Metyda. swemu patriarchalnemu bóstwu. Łącznie elementy te dają nam ścisłą historię imigracji na Eginę pod koniec drugiego tysiąclecia przed Chr. Mimo podobieństwa motywów w greckich mitach wszelkie szczegółowe interpretacje będą tak długo wątpliwe.punktu tradycji bez względu na to. Zeus połknął Metydę. Sfinks. czyli najmłodszą osobą trójcy. nie jest bynajmniej wytworem niepohamowanej fantazji. a więc Achajowie. nie posiadającymi i nigdy nie mogącymi posiadać jakiegoś konkretnego znaczenia. W mitach greckich roi się od przykładów ikonotropii. Epoka brązu i wczesna epoka żelaza w Grecji nie były bynajmniej kolebką ludzkości. tak samo intelektualna Atena przyszła ponownie na świat z jego głowy. Gorgóna. że dąb wyrósł z dodońskiego żołędzia. centaury.

Prawdziwa wiedza o mitach powinna się zaczynać od studiowania archeologii. Z podobnymi darami spotykamy się często w mitach irlandzkich i walijskich. i na wszystkie powstałe pytania . symbolizujące jej miłość kupioną za cenę jego życia. które mogą pomóc w ustaleniu ich znaczenia. "Matka Wszystkiego. Jabłko. przeczuciem samochodów. jest tylko przekazem anachronicznego już w czasach Homera i Hezjoda starożytnego obrzędu. do których wstęp mają tylko dusze herosów. na których rosły sady. jak sugerował Charles Seltman w Twelve Olympian Gods. czteropiętrowe budynki z instalacjami sanitarnymi. lecz złotymi tarczami słonecznymi. mitologia grecka nie zawieraławięcej tajemnic aniżeli współczesne plakaty wyborcze. historu i religioznawstwa porównawczego. 368 i nast. w czasie których wolno było "synowi Hefajstosa" panować na wyspie Lemnos. nie są. sady zachodu. mimowolnymi relacjami o nieświadomych wydarzeniach psychicznych". Chociaż uczniowie Junga utrzymują. kiedy heros musi wybrać jedną z trzech . co Żyje". Wsparłem je mało znanymi wariantami. Trzy boginie są jedną boginią w triadzie: Ateną-dziewicą. Metoda moja polega na zebraniu w składnej opowieści wszystkich rozproszonych elementów każdego mitu. że "mity są oryginalnymi ujawnieniami przedświadomej psyche. będzie paszportem Parysa na Pola Elizejskie. W lwiej części została sformułowana na obszarach utrzymujących bliskie stosunki polityczne z Kretą minojskąkrajem o dostatecznie wysokiej cywilizacji. a nie w gabinetach psychiatrów. niesie bohaterom w darze gałąź obwieszoną jabłkami. rejestrowane marki handlowe.l9 Przedmowa 35 rywalizujących pod względem wdzięków bogiń i jabłkiem nagrodzić najpiękniejszą. przedstawiające najwidoczniej trzy pory roku. z których każda ma trzy n#gi (jak herb Isle of Man). Afrodytą-nimfą i Herą-staruchą. samo zresztą słowo paradeisos oznacza "sad owocowy". Nemezis. Adamowi. by posiadać archiwa pisane. Taki dar wręczają trzy Hesperydy Heraklesowi oraz Ewa. bogini świętego gaju.przybiegały na zebrania bogów i potem wracały (Iliada. Wszystkie raje neolityczne i epoki brązu były wyspami. centralny system miar i wag oraz kalendarz oparty na wytrwałych obserwacjach astronomicznych. Albo tak zwany "sąii Parysa". a nie ódwrotnie. która w późniejszych mitach staje się symbolem bożej zemsty na dumnych królach.). drzwi zaopatrzone w zamki wyglądające zupełnie nowocześnie. XVIII. I to Afrodyta wręcza jabłko Parysowi. szachy.

Bóstwo tymczasem ujawnia się jako totemistycźne zwierzę chronione przez ścisłe tabu. że jest to zadanie przekraczające znacznie kompetencje jednego specjalisty od mitów.1). wodzem wojennym. podobnie jak to czyniła bogini księżyca Artemida (zob. 22. l. Błędy są nieuniknione. Meyrowitza Cosmological Drama (Faber i Faber). W micie kompromisowym Ngame miała ożywić bezduszne dzieło Odomankomy. kartagińską Tanit. Powstają wówczas państwa złożone z plemiennej federacji. w której znajdujemy ścisłe analogie do zmian religijnych i społecznych będących treścią moich hipotez. Kobieta ta zostaje królową-matką. że wszystkie wypowiedzi o religii i obrzędach basenu Morza Śródziemnego z okresu poprzedzającego pojawienie się zabytków piśmienniczych są domysłami. pracy E. potem ożywiła ludzi i zwierzęta trafiając ich ciała magicznymi strzałami z łuku księżyca w nowiu. które mieszka wtedy w kaplicy.kuzynów przedhelleńskiej ludności Grecji . Przewodził im.9 przedstawicielka Ngame. ściągają z niego skórę i tną na pasy.z baz Sahary na południowy wschód (zob. Rzuca to światło na doroczne polowanie Pelazgów na sowy w Atenach (zob. Ten sam obyczaj istniał. które zakłada. najpotężniejsze zaś bóstwo plemienne zostaje bogiem państwowym. jak się zdaje. którego pod koniec roku kapłani zabijają. jak się zdaje. w roku 1955. sędzią i kapłanką osiedla. 8. W XI w. w miarę moich możliwości. bez względu na to. 4c). W trzecim typie kultu kochanek królowej-matki zostaje królem i jest czczony jako męski aspekt księżyca. że sam stworzył wszechświat bez niczyjej pomocy (zob. jak długo i jak uporczywie nad zagadnieniem pracuje. 97. na obszar dzisiejszej Ghany. naszej ery powędrowali oni jeszcze dalej na południe. wybrany wódz-mężczyzna i przyjęli oni siedmiodniowy tydzień sumeryjski. niewątpliwie identyczną z libijską Neith. odpowiadający fenickiemu bogowi Baal . gdy ze Wschodu przeniknął tam kult tytanów (zob.4). i może poprowadzić grupę emigrantów do jakiegoś nowego rejonu. Ma ona również aspekt zabójcy odbierającego życie. 3. w kategoriach antropologicznych i historycznych. każde zaś bóstwo plemienne zostało jedną z siedmiu sił planetarnych . jak.5).tworzą pary złożone z bóstwa męskiego i żeńskiego. który utrzymuje. kanaanicką Anathą i wczesnogrecką Ateną (zob. u Greków (zob.starałem się udzielić odpowiedzi. 9a i 21. Lud Akan powstał w wyniku emigracji Libio-Berberów . W czasach niespokojnych księżniczka krwi królewskiej może ulec magu księżycowej Ngame. Drugi typ kultu dowodzi zrośnięcia się Akanów z sudańskimi czcicielami ojca-boga Odomankomy. 3) i ich związków małżeńskich w Timbuktu 36 Przedmowa z Murzynami mieszkającymi nad rzeką Niger. Ngame sama podobno stworzyła ciała niebieskie (zob. zawiera doroczny związek małżeński z przedstawicielem Odomankomy. 3) . Najprymitywniejsi czczą księżyc jako najwyższą potrójną boginię Ngame. a mianowicie wybranym kochankiem.te siły planetarne podobnie jak według moich domysłów było w Grecji. Królowa-matka państwa. urodzić bóstwo plemienne. Dominują wśród nich cztery zasadnicze typy kultów. z wyjątkiem dorocznego polowania i ofiary z jednego zwierzęcia tego gatunku. 11. Chciałbym podkreślić. Zdaję sobie doskonale sprawę.l).1). Niemniej jednak podtrzymało mnie na duchu ukazanie się już po pierwszym wydaniu mojej książki.

1 PELAZGIJSKI MIT O STWORZENIU a.145 i. sama zaś zajmuje się obrzędowymi funkcjami zapładniającymi. podobnie jak w Egipcie (zob. który wiał w ślad za nią. i chociaż nadal celebruje doroczny ślub. a plemiona otrzymują proto- Przedmowa 37 plastów-herosów dla celów kultowyeh. wydawał się czymś nowym i zbyt samodzielnym. a uczty bogów na Olimpie były odbiciem podobnych uczt w Olimpii pod wspólnym przewodnictwem podobnego Zeusowi króla Myken i głównej kapłanki Hery z Argos.1.1 . 30. Tak więc jeśli król mianuje królewskiego odźwiernego i dodaje blasku jego urzędowi ofiarowując mu za żonę księżniczkę.1 . Tańczyła w kierunku południa. podobnie jak w Grecji. Jest rzeczą prawdopodobną. j) odzwierciedla podobne wydarzenia na dworze mykeńskim. oddzieliła morze od nieba. bogini wszechrzeczy. uniezależnia się jednak od księżyca. W czwartym typie kultu król po odebraniu hołdu od szeregu małych królów znosi swój aspekt bóstwa księżyca i proklamuje siebie królem-słońcem. Na początku Eurynome. Majorka. Na tym etapie małżeństwo patrylokalne zajmuje miejsce małżeństwa matrylokalnego.a . 67. podaje się do ogólnej wiadomości.1 rI.1).A. U Akanów każdej zmianie w rytuale dworskim towarzyszy uzupełnianie przyjętego mitu o wydarzeniach w niebie. Królowa-matka przekazuje na tym etapie swą władzę wezyrowi.1 i 2). a wiatr. Co roku w jego zastępstwie umiera chłopiec udający króla Gzob.Haman. Hiszpania 1 1 1 ff 0 32 1 11) 21) 31) 41. chociaż kult słońca nigdy nie usunął tam kultu boga gromowładnego. by . nie miała jednak na czym oprzeć stóp. wobec czego. że małżeństwo Heraklesa z boginią Hebe i jego nominacja na odźwiernego Zeusa (zob. Robert Graves Deya. że to samo zdarzyło się z boskim odźwiernym w niebie. tańcząc samotnie na falach. wyłoniła się naga z Chaosu. l1 .1 .

lecz tylko uniwersalne boginie i ich kapłanki. 197 .s.planetą Wenus. nad każdą ustanawiając tytankę i tytana. 496-505) i u Tzetzesa.Księżycem. Historia naturalna. Metyda i Kojos . z fra#nentów Berossosa i kosmogonii fenickich cytowanych przez Filona z Byblos i Damaskiosa. 45. Homilie. XX. Iliada. Peloria. V. Pliniusz. b. Teja i Hyperion rządzili Słóńcem. O Likofronie (1191).1.l Podobnie poczęła Eurynome. Otóż wiadomo.223. pełen pożądania. 62a). z legend beockich o smoczych zębach (zob.Marsem. roztarła go w dłoniach i patrzcie: oto powstał wielki wąż Ofion. ponieważ kobiety były płcią dominującą. Stefan z Bizancjum pod hasłem "Adana". przodek Pelazgów. Homer. właśnie dlatego klacze często zwracają się tyłem do wiatru i źrebią się bez ogiera. ogrzewając je dopóty.3 Pierwszym jednak człowiekiem był Pelazgos. Ojcostwa nie uznawano. mężczyźni zaś ich bojaźliwymi ofiarami. żywić się żołędziami i szyć tuniki ze świńskiej skóry.72. IV.Merkurym. Księżyc. owinął się wokół jej boskich członków i z nią się połączył. W literaturze greckiej zachowaly się jedynie zwodne urywki tego przedhelleńskiegó mitu. Planety. aż Ofion.3 (I. Teogonia. na podstawie Hyginusa (FabWae. p'otwierdzałyby przypuszczenie. aż złożyła jajo wszechświata.639-640). Proklos o Timajosie Platona. 1. W tym archaicznym systemie religijnym nie istnieli jeszcze bogowie i kapłani.35 i VIII. ale Ofion rozgniewał ją twierdząc. c. Pauzaniasz. Kręcąc się wkoło schwyciła ten Wiatr Północny. Iliada. jedzeniu . Poczęcie przypisywano sile wiatru. Podobne stroje noszą dziś jeszcze ludzie ubodzy na Eubei i w Fokidzie.307. by się rozgrzać.Jowiszem. że wszyscy Pelazgowie byli potomkami Ofiona (Atenajos. 58. Gwiazdy. że Wiatr Północny. Apollodoros"1. 2. jak wyżej. Wyskoczył on z ziemi arkadyjskiej.od niego zacząć dzieło stworzenia.1232. wybiła mu ząb i zesłała do mrocznych jaskiń pod ziemią"2 d. Rea i KronosSaturnem. zwany również Boreaszem. ziołami i istotami żyjącymi. których nauczył budować chaty.zob. VIII. Fojbe i Atlas . Z jaja wysypały się dzieci Eurynome . XIV. Wspólne ofiary Pelazgów. drzewami. zapładnia . Homer.5) i z dawnej sztuki obrzędowej. Apoloniusz z. z elementów kanaanickich w hebrajskiej historii stworzenia. jako że Ofion był Pelorem. 133.3. 11. 692 i nast" Klemens z Rzymu. Ptaki.4 1. Hezjod. Mit ten zawarty jest jednak w misteriach orfickich i możńa go zrekoristruować. Eurynome zamieszkała z Ofionem na górze Olimp. Rodos. a za nim inni.1-1. V1. Temida i Eurymedont . Eurynome tańczyła. II. Na jej prośbę Ofion kilkakrotnie owinął się wokół jaja. Następnie bogini stworzyła siedem mocy planetarnych. Eurynome piętą rozbiła mu głowę.1.wszystko. Tetyda i Okeanos . ruchy jej stawały się coraz gwałtowniejsze. Diana i Krios .67. Najobszerniejszy fragment znajduje się u Apoloniusza z Rodos w Argonautika 42 1. 2. Ziemia ze swymi górami i rzekami. co istnieje: Słońce. czyli "cudownym wężem". Arystofanes.898. Potem przybrała postać gołębia i tak długo szybowała nad falami. że jest stworzycielem wszechświata. dopóki nie pękło na dwie części.4.

B.pokojem. wtorek i piątek rządzone były przez tytanki w pizeciwieństwie do tytanów. W końcu mówiąc językiem mitu. V1. którzy podobno utrzymywali.prawem. 43. Gdy jednak kult tytanów został w Grecji zlikwidowany. 77. tytuł ten przeszedł później na Jehowę jako stwórcę. postanowiono utworzyć pary z każdej tytanki i tytana będącego jej odpowiednikiem. byli wszyscy płci męskiej z wyjątkiem Beltis. V. Z' Ofion. złożonego ze wszystkich mocy planetarnych tygodnia. a mianowicie Samas. Eurynome ("daleka wędrówka") . 11. Selene. Afrodycie i Kronosowi.137) odnosi się zapewne do przedhelleńskiego zwyczaju urządzania orgii erotycznych. Z łacińskich imion tych bóstw pochodzą wciąż jeszcze obowiązujące nazwy dni tygodnia u Francuzów. miał charakter egipski i z przodu szata jego była ozdobiona popiersiami siedmiu mocy planetarnych. Zeusowi. Ksigżyc .570-576).był to tytuł bogini jako widzialnego księ2yca. czy to Żydzi zapożyczyli tę teorię od Egipcjan. gdy system ten dotarł z Palestyny do przedhelleńskiej Grecji. Jowisz .57).Cook w swym Zeusie (I. To właśnie gołębicę przepoławiał symbolicznie Marduk podczas babilońskiego Święta Wiosny.. W micie babilońskim planetarni władcy tygodnia. Potępienie ieh rozwiązłości (Herodot. ale tak zwany Heliopolitański Zeus.2.20.s-2. może kult ich wprówadziła kolonia kanaanicka lub hetycka założona na Przesmyku Korynckim na początku drugiego tysiąclecia przed Chr. przed Chr. że mieszkańcy okolic Aten znani byli jako "Pelargoj" ("bociany"). czy też odwrotnie. Teoria ta znajduje swój symboliczny wyraz w siedmioramiennym lichtarzu i w Siedmiu Słupach Mądrości. Wkrótce jednak czternastkę zmniejszono do mieszanej siódemki. Apollodoros. W germańskim natomiast tygodniu. Hermesowi (lub Apollinowi). Nlerkury- z. a siedmiodniowy tydzień przestał figurować w urzędowym kalendarzu.4) zapisuje. Zeus połknął tytanów. kiedy tworzył nowy ład na świecie. zastali już Pelazgów na Peloponezie. że tytanów jest dwunastu. Sądząc po niebiańskiej randze występujących parami synów i córek Eola (zob. niedziela. a gdy w 900 lat później wcześni Helladowie przywędrowali przez Cyklady z Azji Mniejszej. Dotarli na półwysep grecki z Palestyny około 3500 r. bogini miłości. Strabon opowiada w tym samym fragmencie. Sin. niektórzy autorzy utrzymywali. że pochodzą z zębów Ofiona. (zob. Urodzeni z ziemi Pe1azgo#uie. gdzie byli bóstwami rządzącymi siedmioma dniami świętego tygodnia planetarnego. Saturn .wzrostem. Wenus . I ).miłością. W Sumerze nosiła imię Jahu ("wzniosła gołębica"). Nergal.fasoli lub przypadkowemu połknięciu owada. Tytani ("władcy") i tytanki mieli swoje odpowiedniki w astrologii palestyńskiej i babilońskiej.we wczesnej sztuce śródziemnomorskiej bogini występuje stale w jego towarzystwie. węże zaś uważano za wcielenie zmarłych. by ochronić interes bogini. o którym pisze A.b mądrością. Aresowi. Z czasem jednak nazwę "Pelazgowie" zaczęto stosować ogólnikowo do wszystkich mieszkańców przedhelleńskiej Grecji. że po przybyciu Danaosa i jego pięćdziesięciu córek do Argos (zob. byli zapewne początkowo neolitycznym ludem "ceramiki malowanej". by odpowiadali'liczbie znaków zodiaku. zdaniem Pauzaniasza. 4) i z mitu o Niobe (zob. Dziedzictwo przechodziło po kądzieli. . a wraz z nimi także swe poprzednie wcielenie . prawdopodobnie. Klasyczni astrologowie greccy zgodni byli w tej śprawie z Babilończykami i przydzielili pIanety Heliosowi. który Celtowie zapożyczyli ze wschodniej części basenu śródziemnomorskiego. Mars . czyli Boreasz. 3.2) lub nawet wcześni mieszkańcy Hellady.wdziękiem. Siedem kolumn planetarnych ustawionych obok Grobu Konia w Sparcie było. Stefan z Bizancjum. jest wężem demiurgiem mitu hebrajskiego i egipskiego . Beltis i Ninib. A oto planetarne moce: Słońce władało światłem.9) i pozostawało chyba w jakimś związku z egipskimi obrzędami wprowadzonymi przez Pelazgów (Herodot. może był to ich ptak totemistyczny. Pauzaniasz i inni podają różne spisy ich imion. 60f) Pelazgowie przyjęli nazwę "Danajów". 4. Nie wiadomo. Włochów i Hiszpanów. ozdobione na starożytną modłę (111. Tak więc Eurypides (cytowany przez Strabona. 67. . Hezjod.jako że Żydzi w Jerozolimie czcili Boga transcendentalnego.

która opasuje świat. Fanes stworzył Ziemię. bijąc w spiżowy bęben i zwracając uwagę ludzi na proroctwa bogini. Z jaja tego wylągł się Eros. chociaż tydzień nie był tarq święcony. 3. Słońce i Księżyc.) wkłada w usta Trygalusa słowa. HOMERYCKIE I ORFICKIE MITY O STWORZENIU a. że czarnoskrzydła Noc. l. Arystofanes (Pokój. 2. mieszkała z nim w jaskini występując pod postacią triady: Nocy. inaczej niż w Marsylii.popiersia pozostałych Olimpijczyków zdobiły zazwyczaj tył szaty. 86.tyda była matką wszystkich dzieci Okeanosa. ponieważ Tetyda panowała nad morzem podobnie jak Eurynome. 2). 403 i nast.. Niektórzy utrzymują. Homer. Niebo.prawdopodobnie jako twórca astronomii. Ibid. 61 i 70 4. Byblos i (prawdopodobnie) na Tortosie. Uchodziły za obce Grecji (Herodot. Nie dop#szczano jednak nigdy. że Księżyc i "tt#n stary łobuz Słońce" knują spisek mający na celu wydanie Grecji w ręce p#rskich barbarzyńców. Mit Homera jest wersją pelazgijskiej opowieści o stworzeniu (zob. i on to wprawił w ruch cały wszechświat. XIV. W Rzymie Quintus Valefiuś Soranus również utrzymywał. Okeanos zaś opasywał świat podobnie jak Ofion. Przed jaskinią siedziała niezmiennie matka Rea. czasami syczał jak wąż albo beczał jak baran. i że Te. Noc. która nazwała go Erikepajos i Protogenus Faeton#. 60. I.131) i wobec tego niepatriotyczne.261. której.4 44 2. Orficy twierdzą jednak. gdy berło jej przeszło w ręce Uranosa.1. aie wszechświatem rządziła potrójna bogini do czasu. 5. że wszyscy bogowie i wszystkie istoty żyjące miały swój początek w rzece Okeanos. StwierdzenieůPauzaniasza że Pelazgos był pierwszym człowiekiem.201. Iliada. jest oznaką ciągłości kultury neolitycznej w Arkadii do czasów klasycznych. zwany przez niektórych Fanesem. Czasami ryczał jak byk lub lew.c 1.1. bogini. by mqce planetarne wpływały na oficjalny kult olimpijski. Złotoskrzydły i czterogłowy Eros był obojnakiem.l b. Stela marmurowa z Marsylii przedstawia sześć popiersi planetarnych i cały wizerunek Hermesa.3. że Jowisz jest bogiem transcendentalnym. Fragmenty orfickie. . uległa zalotom Wiatru i w łonie Ciemności złożyła srebrne jajo.. który również zajmuje szczególne miejsce na statuetkach . XIV.bał się nawet sam Zeus 2. Brązowe statuetki tego boga zostały odnalezione na Tortosie w Hiszpanii i w Byblos w Fenieji. Ładu i Sprawiedliwości. Ibid.

3 45 2. ponieważ srebro jest metalem księżycowym.wiosna. Pindar.4. jako zaś cztery głowy odpowiadają czterem symbolicznym zwierzętom oznaczającym pory roku. Apollodoros.2 Nazywali się Brontes. 751. których synów spotkał Odyseusz na Sycylii. Mit orficki jest wersją odmienną. że ul pszczeli stanowił przykład idealnej republiki. że Garamas urodził się przed Sturamiennymi i po przyjściu na świat złożył Matce Ziemi ofiarę ze słodkich żołędzi. Dionizos (byk) . Chryzyp cytowany przez Sekstusa Empiryka. mieszkały w pieczarach wulkanu Etny. Pierwszymi jej dziećmi o na wpół ludzkich kształtach byli sturamienni olbrzymi: Briareus. synem Wielkiej Bogżni (zob. Po długich badaniach wyciągnięto wriiosek. Bicie w spiżowy bęben miało powstrzymać pszczoły od wyrojenia się w niewłaściwym miejscu i chronić przed złymi urokami. które u orfików stało się symbolem jasności (zob. budowniczowie potężnych murów i mistrzowie w rzemiośle kowalskim.3. Na samym początku Matka Ziemia wyłoniła się z Chaosu i we śnie urodziła syna swego Uranosa. Fragmenty. Apollodoros. kwiaty i drzewa oraz zwierzęta i ptaki. OLIMPIJSKI MIT O STWORZENIU a.. od czasu gdy zabił ich Apollo mszcząc się za śmierć Asklepiosa.' 1. Patriarchalny mit o Uranosie doczekał się oficjalnego uznania za panowania olimpijskiego . i tak powstały jeziora i morza. Libijczycy jednak utrzymują. Według Makrobiusza wyrocznia w Kolofonie utożsamiała Fanesa z transcendentalnym bogiem Jao: Zeus (baran) . Steropes i Arges. Odyseja. Eurypides. Helios (lew) . Lukrecjusz I.106-566. on też wypełnił wklęsłe miejsca wodą. 3. 5b). początkowo w Tracji. Bergk. Potwierdzał on mit o złotym wieku. kiedy to miód ściekał z drzew (zob. l.nowy rok. IV. podobną funkcję spełniały w misteriach warkotki. 991 i nast. 250 oraz II. który spoglądając na nią czule ze szczytów gór polewał żyznym deszczem doliny. potem na Krecie i w Licjil. Jako Protogenus Faeton ("pierworodny świecący") Fanes jest słońcem.lato. III. Następnie pojawili się trzej dzicyjednoocy cyklopi. 84. 3. mistycznej doktryny miłości (Eros) i teorii o właściwych stosunkach płci. Od tego samego deszczu popłynęły rzeki. c. Bóg miłości Fanes ("objawiający") jako Erikepajos ("pasący się na wrzosowiskach") jest głośno brzęczącą niebiańską pszczołą. Srebrnejajo Nocy oznacza księżyc. Hades (wąż) . 28d). 18. Homer. a duchy ich.1. 4). Gyges i Kottos. Apoloniusz z Rodos. ona zaś rodziła trawy.zima. s. lecz powstał pod wpływem późnej. Z nastaniem rządów patriarchalnych berło Nocy przeszło w ręce Uranosa.1493 i nast. wyd. I.1-2 .2. b. IX.10.

I. Kretę i Licję łączą bliskie stosunki kulturalne. Steropes i Arges ("grzmot". Przetrwali do dziś w jednej wiosce pod nazwą Koromantów. 51a). podobnie jak u dawnych Rzymian. zdobył. po czym zeszli się z powrotem w miłości. zostali pokonani przez matrylinearnych Berberów Lemta. Lud Waruny. Później przemieszali się z murzyńskimi tubylcami na południowym brzegu górnego Nigru i przyjęli ich język. 28. Później zapomniano o tym. Obie miejscowości posiadały starożytne wyrocznie-dęby (zob. że jet protoplastą zastanych na miejscu plemion. 2). Małżeństwo Uranosa z Matką Ziemią przypomina o wczesnej inwazji helleńskiej na północną Grecję. Kyklops znaczy "pierścieniooki". stanowiące główne pożywienie starożytnego świata przed wprowadzeniem zboża. umieścili ich duchy w pieczarach Etny. Trakowie tatuowali się aż do czasów klasycznych (zob. Cyklopi byli również jednoocy w tym znaczeniu. w mitach zaś olbrzymy związane są z górami północnej Grecji. uznając go za syna Matki Ziemi. Miano Garamante pochodzi od słów gara. mógł w ten sposób utrzymywać. 2. 484. wyd. Wspomina o tym Eurypides (Mądra Melanippe. 35. użyczyła swego imienia Morzu Egejskiemu. Trację. Herodotopisuje Garamanty- . związaną z pszczelarstwem. 82. że kowale często przesłaniają jedno oko chroniąc wzrok przed iskrami. jednym z aryjskiej męskiej trójcy. Wykuwając misy. Przypuszczalnie mieli wytatuowane na czole koncentryczne koła na cześć słońca. a może również dlatego. Cyklopi byli prawdopodobnie cechem wczesnohelladyckich kowali . że Ziemia i Niebo rozstali się po zaciekłej walce. jak się zdaje. 1). kim oni są. Kottos był eponimicznym (nazwę dającym) przodkiem Kottyjczyków. Zaciekła walka odnosi się zapewne do wywołanego przez inwazję grecką konfliktu między pierwiastkami matriarchalnymi i patriarchalnymi. . 494). podobnie jak danaidy i nereidy. Ale jego greckie imię jest męską formą imienia Ur-ana ("królowa gór". że ich kapłanki były zrzeszone w kolegiach liczących po pięćdziesiąt osób. na którym pracował. przypuszczalnie dlatego. n. Kultura wczesnohelladycka dotarła również na Sycylię. że mężczyźni tworzyli zorganizowane oddziały wojskowe liczące stu ludzi. która według sir Flindersa Petrie mogła powstać już w trzecim tysiącleciu przed Chr. popuszczając wodze fantazji. Garamas jest eponimicznym przodkiem libijskich Garamantyjczyków. "królowa wiatrów" lub "królowa wołów") . Garamantyjskie osiedle Ammona połączyło się z północnogreckim osiedlem Dodona w lidze 46 3. Gyges ("urodzony z ziemi") ma inną jeszcze formę gigas ("olbrzym"). którego imię zaczęło z czasem oznaczać "niebo". którzy czcili orgiastyczną Kottyto i rozpowszechnili jej kult z Tracji na całą północno-zachodnią Europę. Odmianą mitu zapisaną przez Apollodorosa jest wersja. "jasność") są późną inwencją. 403). co oznacza "ludzie państwa Gara". Nauck) i Apoloniusz z Rodos (Argonautika. tłumacząc w ten sposób ogień i dym unoszące się z krateru wulkanu (zob. hełmy lub maski obrzędowe kowal posługiwał się takimi kołami tworzącymi obwód płaskiego krążka. W każdym z tych krajów cyklopi czuliby się dobrze. Być może jednak (myśl tę pierwszy podsunął Samuel Butler) obecność cyklopów na tym terenie należałoby tłumaczyć faktem.3 . "królowa lata". Imiona Brontes. swe stanowisko Pierwszego Ojca w wyniku utożsamienia z bogiem pasterskim Waruną. e. fragm. Żołędzie jadalne.wytwarzali oni wyroby z brązu. i mitografowie.systemu religijnego. Uranos. możliwe więc. że tam właśnie powstała Odyseja (żob.c religijnej. przed Chr. którzy zamieszkiwali bazę Dżado na południe od Fezzanu i zostali podbici przez rzymskiego wódza Balbusa w 19 r. 3. Koncentryczne koła są elementem tajemnicy rzemiosła kowalskiego.bogini w jej aspekcie orgiastycznym.4. Plemiona te nazywano "sturamiennymi". źródła ognia pod ich paleniskami. I. man i te. Briareus ("silny") zwany był również Ajgajonem (Iliada. Byli oni podobno pochodzenia kuszycko-berberyjskiego i w II w.6 i 86. że jego ludem byli Libio-Trakowie. których bogini-koza. rosły w Libii. Gara jest prawdopodobnie boginią Ker lub Q're albo Kar (zob. "błyskawica". Ajgis. której imię zapożyczyli między innymi Karyjczycy.170b). 2).

Ze związku Morza z Rzekami zrodziły się nereidy. Lukian. Zapomnienie. Niektórzy utrzymują. I. Pycha.194 i 183). który przetrwał od czasów pierwszego stworzenia. Podzielił ziemię na strefy. Niebo i Morze. Apollodoros. X. Inni twierdzą. ale bardzo potężny.2 4. inne bardzo zimne. Prometeusz na Kaukazie. 4.bez względu na to.a 47 1. Nie było jednak dotąd ludzi śmiertelnych. Pakt.13. Kłamstwa. ziemię zwierzętami. FILOZOFICZNY MIT O STWORZENIU a. . Nędza". ulepił ciało człowieka z gliny i wody a duszę dał mu jakiś wędrujący żywioł boski. Przyjaźń. 3. Przemyślność. Ze związku Ziemi z Tartarem powstali olbrzymi. Wyswobodziwszy żywioły ustawił je w takim porządku.chyba że zaiste prawdą jest. niektórzy bowiem nazywają go Naturą . Litość. Śmierć.jczyków jako lud miłujący pokój.5. górne warstwy powietrza od dolnych. Zemsta.pojawiwszy się nagle w Chaosie oddzielił ziemię od nieba. Ze związku Powietrza z Dniem powstała Matka Ziemia. Wstrzemięźliwość. kim on był. zajmujący się hodowlą palm daktylowych. Owocami związku Ciemności z Chaoem są: Noc. Dzień. jeszcze inne . Niepowściągliwość. 211-232. Spór. 7. Pauzaniasz. patrzy na Słońce. Proemium. Ze związku Powietrza z Matką Ziemią zrodziły się Strach. że Bóg Wszechrzeczy .1.1 c. unosi twarz ku niebu. Na końcu stworzył człowieka . Nad ziemią rozpiął bezkresny firmament. b.umiarkowane. niektóre bardzo gorące. Księżycem i pięcioma planetami. Atena zaś tchnęła w nich życie. pokrył go gwiazdami i wyznaczył miejsce czterem wiatrom.Hezjod. Hyginus. Nemezis. Trzy Mojry i Trzy Hesperydy. a niebo Słońćem. aż wreszcie. Wody ożywił rybami.Udręka. jedyny ze wszystkich stworzeń. a także Ocean. Prometeusz. Fabulae. Ereb i Powietrze.który. Gniew. Ze związku Nocy z Erebem powstały: Przeznaczenie. że na początku była 'Ciemność i z Ciemności wynurzył się Chaos. Uformował góry i równiny i przy#rał je w trawy i drzewa. za zgodą bogini Ateny. stworzył ich na podobieństwo bogów. Klątwy. syn Japeta. w jakim są obecnie. uprawą zboża i hodowlą bydła (IV. czyli Furie. Obawa. Tartar i Trzy Erynie. Sen. Bitwa. Księżyc i gwviazdy . Starość. Teogonia. wodę od ziemi. Widzenia Senne. Radość. Użył do tego gliny i wody z rzeki Panopeus w Fokidzie. iż Prometeusz. syn Japeta. Mord. Niezgoda. Kłótnia. Metyda i inni tytani. 1.

Utrzymują. Ewie zaś. zapożyczony przez późniejszych Greków z babilońskiego eposu o Gilgameszu. chociaż nie składa jaja świata. jak i wszędzie. mitografowie musieli jednak przyznać. Niektórzy zaprzecżają nawet temu. szczególnie na .Aruru jest tylko jednym z wielu tytułów bogini . która miała stworzyć wszystko . węża morskiego. 1. których autor uważał za stosowne tu włączyć. tylko że to on. przejście od matriarchatu do ustroju patriarchalnego nastąpiło prawdopodobnie w wyniku buntu małżonka królowej.stworzył Adama z pyłu nie na rozkaz "Matki Wszystkiego. 2-4) między "synami Bożymi" i "córkami ludzkimi". Potem Jehowa tchnął w niego życie i dał mu Ewę. przez boginię Aruru. przynosi nieszczęście ludzkości (zob. 5. które ci obrali sobie za żony. Zarówno Trzy Mojry. 2. Marduk ów był parweniuszowskim bóstewkiem. Został on. Tabliczki z opowieścią o Gilgameszu są późnego pochodzenia i budzą wątpliwości. Marduk. lecz na rozkaz Jehowy. Zeus był co prawda przez wiele śtuleci władcą wszechświata.odpowiednik Prometeusza . sumeryjskiej bogini-matki. jak i Trzy Hesperydy są potrójną boginią księżyca w jej aspekcie śmierci. Bóg miasta Babilonu.a głównym tematem jest bunt bogów nowego patriarchalnego ładu przeciw ustrojowi matriarchalnemu. co Żyje". Podobnie w talmudycznej wersji stworzenia Archanioł Michał . niedoskonałym zrodzonym z ziemi stworzeniem. rzeki. 38c). listę abstrakcji psują nereidy. podobnie jak Pandora. W Mezopotamii. zwierzęta.2. jako spadkobiercy "pelazgijskiego" lub kanaanickiego mitu o stworzeniu. że wszechświat mogła stworzyć jakaś bogini. Takie same roszczenia już wcześniej zgłaszał bóg Bel-Bel będący męską postacią Belili. we wstępie do którego opisane jest stworzenie z kawałka gliny pierwszego człowieka. 3. 4). na której opiera się pierwszy z tych prawdziwie filozoficznych mitów. a nie kto inny stworzył rośliny. któremu ona przekazała władzę wykonawczą pozwalając przybrać swe imię. że Ziemia urodziła ich samoistnie jako najlepszy ze swoich owoców. lądy. nakazane zostało. PIĘĆ WIEKÓW LUDZKOŚCI a. czy też że jakikolwiek człowiek zrodził się z zębów węża. I-II. pokonuje w końcu boginę występującą w postaci Tiamat. mieli te same kłopoty. Eabani. Drugi mit znajdujemy jedynie u Owidiusza. którego częściowo zniszcżył Zeus. ale zniknie on w otchłaniach dopiero pod koniec świata. Następnie podane jest ni mniej. co Żyje".136. tytani i olbrzymi. ptaki i ludzi. Greccy filozofowie wprowadzali rozróżnienie między człowiekiem prometejskim i pierwszym. a do reszty zmył Potop Deukalionowy (zob. Przemiany. W Teogonii Hezjoda. "Matce Wszystkiego. który przedstawiony został jako system zupełnego zamieszania. Owidiusz. szaty i święte insygnia władzy (zob. Mamy tu "świetlistą matkę próżni". że Prometeusz stworzył ludzi. Bardzo podobne rozróżnienie znajdujemy w Księdze Rodzaju (VI. 4. 39j). W biblijnej Księdze Rodzaju żeński "Duch Pana" krąży nad obliczem wód. która. by starfa głowę Węża. ni więcej. Żydzi.

ze schołiami. Przeminęli już wszyscy. Platon. złośliwi. Zdegenerowani. l. 151e) i u niektórych plemion na Balearach. III. który ściekał z drzew. Żyli beztrosko. Walczyli oni wspaniale w obronie Teb. Był to lud kłótliwy i ciemny. to ludzie szlachetniejsi i bardziej uczynni. 3.). żywiąc się jedynie żołędziami. Zeus zniszczył ich wszystkich. również "brązowy". helleńscy pasterze epoki brązu. d. l. 4 i 57.48 5. Srebro jest metalem bogini księżyca. tańczyli i często się śmiali.1 glebie attyckiejl. Piąty. Hippolit. Czwarty lud. zjadacze chleba. Mężczyźni we wszystkim słuchali się matek i nawet jako stuletni starcy nie śmieli wypowiadać im posłuszeństwa. 6. 6. w Galicji hiszpańskiej i nad zatoką Sirte. 3. Zabrała ich wszystkich Czarna Śmierć. c. 2). Prace i dni. 6-7. Spadł zjesionów.a . Śmierć nie była dla nich straszniejsza od snu. pożądliwi i zdradliwi.1. Hezjod. nie znają uczuć synowskich. okrucieństwo jej panowania w czasach przedrolniczych uległo już zapomnieniu w epoce Hezjoda. nigdy nie składał ofiar bogom. w wyprawie Argonautów i podczas wojny trojańskiej. który pojawił się nad jeziorem Kopais w Beocji. Praeparatio Evangelica. zanim jeszcze istniał księżyc. Utrzymało się jedynie wyidealizowane przeświadczenie. Euzebiusz. Hezjod był drobnym rolnikiem i ciężkie życie uczyniło go człowiekiem ponurym i pesymistą. obecny. Meneksenos. i uzbrojony był w oręż z brązu.5. nigdy się nie starzeli. 2. również stworzerti przez bogów. e. Był on doradcą Zeusa w sporze z Herą i nauczycielem młodej Ateny. którzy przyjęli kult jesionu bogini i jej syna Posejdona (zob. Trzecią rasą byli najdawniejsi najeźdźcy. niesprawiedliwi. w jakiej zachował się w czasach klasycznych u Piktów Mesynechyjczyków nad Morzem Czarnym (zob. i że Alalkomeneus był pierwszym człowiekiem. ponieważ poczęli ich bogowie ze śmiertelnymi matkami. Są to niegodni potomkowie czwartego ludu. ale dusze ich zamieszkują szczęśliwe wiejskie zakątki. Czwartą rasą byli . Następnie pojawił się "lud srebrny". Następnie przyszedł "lud brązowy".ż b. f. Chociaż mit złotego wieku wynika właściwie z tradycji plemiennego podporządkowania bogini-pszczole. Zostali herosami i zamieszkują Pola Elizejskie. Mit o "ludzie srebrnym" jest również relacją o matriarchacie w takiej postaci. lud nazywa się "żelazny". inimo że wprowadzono już rolnictwo i wojny prowadzono niezbyt często. Refutatio omnium haeresium. Ludzie owi należeli do tak zwanego "pokolenia złotego". że niegdyś ludzie żyli w takiej samej harmonii jak pszczoły (zob. dzikimi owocami i miodem. nie znając pracy. a jako ludzie okrutni i bezczelni. jakowoce spadają z drzew. przynoszą pomyślność i stoją na straży sprawiedliwości. Jedli mięso i chleb. V. ale przynajmniej nie wojowali między sobą.109-201. byli poddanymi Kronosa.3 1. okrutni. gdzie płeć męska pozostawała wciąż jeszcze w pogardzie. znajdowali przyjemność w wojnach. pijali rr#leko owiec i kóz. 2. 3.

był Kadmejczykiem. by napadli na swego ojca. Wersja Hezjoda jest być może odzwierciedleniem sojuszu rozmaitych przedhelleńskich osiedleńców w południowej i wschodniej Grecji.. które mszczą zbrodnię ojcobójstwa i krzywoprzysięstwa. 4-5. zbuntowanych cyklopów. przed Chr. SKASTROWANIE URANOSA a. 1. które wyzwolili. Kronosa. jeśli nie pouczy jej mężczyzna.l 1. Kastracja Uranosa nie jest może wcale mttaiorą. I. urodziła ona trzy Erynie. Matka Ziemia namówiła ich. tytułu Ateny (Iliada.5. do Tartaru. Hezjod. Powołano go do istnienia na zasadzie patriarchalnego dogmatu. że mit ten nie był hetyckiego pochodzenia. Wiadomo jednak. jaka dzieli ziemię od nieba: dziewięć dni spada kowadło.1 4g królowie-wojownicy epoki mykeńskiej. piątą Dorowie z XII w. którego Ziemia uzbroiła w kamienny sierp.80 I. 8) jako opiekunki Beocji. mrocznych miejsc pod ziemią.6. Zaskoczyli Uranosa we śnie. zesłał cyklopów wraz ze Sturamiennymi do Tartaru i poślubiwszy swą siostrę Reę panował w Elidzie. Ledwie jednak Kronos posiadł najwyższe stanowisko. Alalkomeneus ("opiekun") to postać fikcyjna. co uczynili pod przywództwem najmłodszego ze swego grona. Tytani wyzwolili następnie cyklopów z Tartaru i władzę nad ziemią przekazali Kronosowi. jeśli .1. Apollodoros. Gdy krople krwi ściekające z rany padły na Matkę Ziemię. Uranos zrzucił swych synów. przeciw wczesnym helleńskim najeźdźcom z północy. Nazywały się Alekto. Teogonia. Tyzyfona i Megajra. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza. IV. Wojnę wygrali. Z krwi tej zrodziły się również nimfy jesionu zwane Meliami. zanim dotrze na jego dno. Kadmejczyc#y zaś przybyli z Azji Mniejszej (zob. a bezlitosny Kronos skastrował go kamiennym sierpem chwyciwszy lewą ręką genitalia (odtąd lewa ręka oznacza zły omen). po czym wyrzucili genitalia i sierp do morza w pobliżu przylądka Drepanon. jako że odnaleziono wcześniejszą wersję hurycką. które od powierzchni ziemi dzieli odległość taka sama. Furie. 133-#87 i 616-623. których główne plemiona sprzyjały kultowi tytanów. jego imię jest męską formą imienia Alalkomeneis. Następnie z Matką Ziemią spłodził tytanów. 5) prawdopodobnie po upadku państwa hetyckiego i przywieźli ze sobą mit o kastracji Uranosa. 1. nawet bogini. i że bogini księżyca i sam księżyc są późnymi tworami Zeusa. który m#t ten zapisał. 59. V. b. Hezjod. lecz potem rościli sobie prawo do suwerennej władzy nad mieszkańcami pdnocnych rejonów. że żadna kobieta. którzy używali broni żelaznej i zniszczyli cywilizację mykeńską. nie może być mądra.

4.podobnie jak Dionizos ponownie się narodził z uda Zeusa (zob. uczynił swym magicznym rumakiem. która wyłoniła się z morza zapłodnionego odciętymi genitaliami Uranosa (zob. 1 ). ale przedstawiano go zawsze z krukiem.1-7. W wersji niniejszej Trzy Erynie. W czasie ofiary króla. 5 i 50. "Nóż. którym zgładzono urodzonego z Ziemi olbrzyma Ullikummi. ale początkowo ich obowiązkiem by#o tylko mszczenie krzywd wyrządzonych matce lub suplikantowi. Saturna i dawnego boga brytyjskiego. by nie pozbawiał męskości Kronosa tym samym sierpem. 5?. wyjęte tym razem z jego uda . gdzie po dzień dzisiejszy wojownicy plemienia Galla uzbrojeni są podczas bitwy w mułe sierpy. 27b) . w rolnictwie natomiast zostały zastąpione sierpami z brązu i żelaza.i hodniej. tak samo jak Apollina.4# Mity #iio 50 6. wymierzały sprawiedliwość pod jesionem. Trzy Norny. sięgnąwszy po tytuł ojca ludzkości. w którym rzekomo mieszkała dusza króla po złożeniu go w ofierze (zob. Brana.b niektórzy ze zwycięzców pochodzili z Afzyki \A. Genitalia Uranosa wrzucono do morza prawdopodobnie po to. który zwracał się o opiekę do bogini ogniska . 4): 7 ZDETRONIZOWANIE KRONOSA . kapłanki jej nosiły groźne maski Gorgon. Święty król poświęcony był jesionowi początkowo używanemu w obrzędach zaklinania deszczu (zob. Oba te wydarzenia Grecy połączyli w opnwieści o Afrodycie. gdzie z nasienia wyrosła bogini. Według Hetytów Kumarbi (Kronos) odgryzł genitalia bogu nieba. który odciął Ziemię od nieba". a resztę wypluł na górę Kansura. 1).105k. zrodzone z krwi Uranosa. który Odyn.nie ojcu (zob. syna Kumarbiego (zob. W Grecji i Libii pierwszymi zaklinaczami deszczu były zapewne kobiety. połknął część nasienia. którymi kastrują swych nieprzyjaciół. 35. 3. 2. Zdaniem mitografa mściwe Erynie przestrzegały Zeusa. są potrójną boginią. kronos oznacza przypuszczalnie kruka. Asklepiosa. W krajach skandynawskich stał się uniwersalnym drzewem magicznym. 6. by ryby się mnożyły.107d i 113a). czyli Mojry. Późniejsi Grecy imię Kronosa odczytywali Chronos= "ojciec czas". by odstraszyć nie wtajemniczonych. Poczęty w ten sposób bóg miłości zostaje odcięty od jego boku przez Ea. 5. 25. Dzierżył on nieubłagany sierp. Kruk był ptakiem wieszczym. Neolityczne sierpy z kości zakończone krzemieniem lub obsydianem przetrwały jako narzędzia obrzędowe. Anu (Uranosa). mającej na celu zapewnienie urodzajności łanów zboża i sadów. l Ob). Trzy Furie w bardziej pogodnej postaci są nimfami jesionu. brata Anu. czyli Furie. Istnieją duże podobieństwa między obrzędami religijnymi w Afryce Wschodniej i dawnej Grecji. występuje w tej samej opowieści jako narzędzie.które powożąc rydwanem zaprzężonym w byka przybywa Anu z pomocą. Następnie Kumarbi rodzi jeszcze jedno dziecko. podobnie jak łacińskie cornix i greckie korone.

zagłuszając płacz Zeusa. bv przewodził im w wojnie przeciw tvtanom. Obie były córkami Melisseusa. a swą pępowinę zgubił w Omfalion w pobliżu Knossos. że Zeusa wykarmiła maciora. Za jej poradą odwiedził sw matkę Reę i poprosił ją. Przy złotej kołysce Zeusa. że w środku jest dziecię Zeus.em na miodzie podanym Kronosowi. a piastunki swe w niedźwiedzice. która mieszkała nad rzeką Oceanem.a. kozłem Panem pił mleko Amaltei. Trzeciego syna. Kronos poślubił swą siostrę Reę. Wkrótce jednak dowiedział się prawdy i zaczął ścigać Zeusa. W tajemnicy prżed wszystkimi dotarł więc Zeus do Kampe. kształtem przypominający róg krowy.#. Wojna trwała dziesięć lat. synowie Rei. ani na ziemi. Kronos najpierw zwvmiotował kamień. wykąpała go w rzece Nedzie i oddała Matce Ziemi. Lata młodzieńcze s#ędził Zeus wśród pasterzy na Idzie Kreteńskiej. by nabrali sił.5 c. starej strażniczki Tartaru. Kronos był już bowiem za stary.ci. Zeus żywił się miodem i razem ze swym bratem mlecznym. a potem starszych braci i siostry Zeusa. Herę. której świętym drzewem jest dąb. napełniającym się zawsze wszelkim jedzeniem i napojami. który siebie zamienił w węża.4 Pożyczył także jeden z jej rogów. 1. Doprowadziło to Reę do wściekłoś. które wydawała na świat Rea: najpierw połknął Hestię. przekonany. którzy na swego przywódcę wybrali olbrzymiego Atlasa. Pociągnąwszy głęboki łyk. Kromos połknął zawiniątko. Hadesa i Posejdona. których Kronos zamknął w Tartarze. urodziła głęboką nocą na górze Lykajon w Arkadii. który spłodził je z nimfą-kozą Amalteą. w końcu jednak Matka Ziemia przepowiedziai ła swemu wnukowi. # e. zabrał jej klucze i wypuściwszy cyklopów i Sturamiennych na wolność nakarmił ich boską strawą i napojami. że zwycięży. aby go Kronos nie posłyszał z da#eka###ea natomiast zawinęła w powijaki kamień i podała go Kronosowi na górze Taumazjon w Arkadii. jeśli uczyni swymi sojusznikami tych. Rea chętnie pomogła mu w zemście ńa Kronosie i dostarczyła emetyku. Gdy doszedł do wieku męskiego.2 b. by zrobiła go podczaszym Kronosa.' Matka Ziemia i umierający ojciec Uranos przepowiedzieli mu jednak. i podarował go córkom Melisseusa. Niektórzy jednak utrzymują. potem Demeter. że jeździł na jej grzbiecie. Uderzali włóczniami o tarcze i głośno pokrzykiwali. Cyklopi wręczyli wówczas Zeusowi . umieścił wizerunek Amaltei między gwiazdami jako Koziorożca. jakich tylko człowiek zapragnie.s d. odszukał tytankę Metydę. ani na morzu). Pojawiłi się cali i z wdzięcznością zaproponowali ' Zeusowi. gdzie żadne stworzenie nie rzuca cienia. który Nletyda kazała Zeusowi zmieszac z napo. Wobec tego Kronos połykał co roku swe dziecko. Róg stał się słynną " Cornucopia "Rogiem Obfitości. Matka Ziemia pozostawiła go tu pod opieką nimfy Adrastei i jej siostry Io. Stąd konstelacje Węża i Niedźwiedzic. Zeusa. Zeusowi.E' 51 Lyktos na Krecie i ukryła w grocie Dikte na górze Ajgejskiej ("Koziej"). zawieszonej na gałęzi drz#wa (by Kronos nie mógł go znaleźć ani na niebie. mieszkając w jaskini. zabił ją. Ta zabrała go do Y. stali uzbrojeni kureci. że jeden z jego synów pozbawi go tronu. Zeus wspominał z wdzięcznością dobroć tych trzech nimf i gdy został władcą wszechświata.

cit. Apollodoros. V. loc. Kallimach. VIII.. 10.1 i nast. XVI.1. Hymn do Zeusa. Kallimach.5.11.1.13. 2). Niektórzy twierdzą. Hades dał mu hełm ciemności. Pauzaniasz.118 . Ibid. Stoi on tam nadal. cit. łaciński odpowiednik Kronosa. gdzie ich strzegli Sturamienni.. X. Apollodoros. 27. 2. Antoninus Liberalis. jak wiadomo. Pierwszy mitograf watykański 104. loc. Hezjod. loc. Niespodzie- 52 7. Kallimach. Katasterismoi. Hezjod. 453-467. 7. zostali zepchnięci do Tartaru.38. Zakriywiony hak.1124. Fenomena.8. 8.e-7. 4.ll 1.1.633-639.19. 52 i nast.5. Pauzaniasz VIl1. Hades po kryjomu zjawił się u Kronosa. Tytanki ze względu na Reę i Metydę oszczędzono. jak utrzymują inni. opowiadają.Fragment pterygijski. Nigdy już potem nie zakłócali spokoju Hellady..70. Hymn do Zeusa.. a gdy Posejdon. Teraz z kolei trzej Sturamienni chwycili za głazy i zaczęli nimi razić tytanów. Teogonia. można właściwie postawić znak równości. Hyginus. VIII. I. Bogowie ruszyli za nimi w pościg.1. 9. Hezjod. scholia do Aratosa. Eratostenes. 375 i nast. De defectu oraculorum. Filemon. lecz że Rea zamiast niego dała Kronosowi źrebię. i potoków krwi i że co roku umiera i jest chowany.46. Atenajos.2.6 i nast.1 wany okrzyk kozła-Pana przestraszył tytanów. 5. Hymn do Zeusa.2.16. Hymn do Zeusa. 485 i nast. który dzierży Saturn.139. odwrócił uwagę Kronosa. 7. oraz 376a. potrójną boginią kultu gołębia i dębu (zob. Apollodoros. 42. loc. Apollodoros.5. Scholia do Apoloniusza z Rodos.163. którzy rzucili się do ucieczki. Diodor z Sycylu. II.1.1. 2. 1. by ukraść jego broń. Fabulae. cit. cit 5. i I. by miał czym razić wroga. Hezjod.6. że Zeus rodzi się co roku w tej samej jaskini wśród błyskawic i ognia. Zeus cisnął w niego piorun. Astronomia. Pauzaniasz. Między Reą kojarzoną z Kronosem jako tytanką siódmego dnia a Dioną lub Dianą.1. Plutarch. 6. . Aratos.. 8. Hyginus.8. jest namaszczany oliwą i składa się na nim ofiary z pasm nie uprzędzonej wełny. Hyginus.1. 3. Apollodoros. Fabulae. I. albo.2.. cit.24. loc. którzy. Zeus osobiście ustawił w Delfach kamień.12. Posejdona zaś ukryła u koniuchów.9 g. który zwymiotował Kronos... miał kształt dziobu kruka i prawdopodobnie służył w siódmym miesiącu świętego trzynastomiesięcznego roku do pozbawiania męskości dębu przez odrywanie jemioły (zob. są kłamcami.piorun. 50. że Posejdon nie został połknięty i zwymiotowany. I. Z). Lukrecjusz. Przemiany. Kallimach. tak jak rytualny sierp służył do koszenia .7. Następnie trzej bracia odbyli naradę wojenną. Polibiusz.la Kreteńczycy zaś. 52 i nast. Ich przywódca Atlas otrzymał stosowną karę: musiał dźwigać na swych barkach niebo. wygrażając trójzębem. Kronos i wszyscy pokonani tytani z wyjątkiem Atlasa #o#tali zesłani na jedną z najdalej na zachód położonych Wysp Brytyjskich.s f. Hyginus. 11. Hezjod. Posejdon zaś trójząb.

Nie wiadomo.2).kureci brali udział w jej ofiarach całopalnych. była zawsze kozą. przed Chr.Zeusa. Adrastea znaczy "nieunikniona". 22. jest w istocie ich matką. 5. lo była orgiastyczną nimfą-bogińią (zob. ale pokonali ich Achajowie. który miał wspólną świątynię z Reą. kiedy Marduka upoważnili do walki z Tiamat starsi od niego Lahmu i Lahamu. Melisseus zaś ("człowiek miodu").Mitrę Warunę i Indrę (zob. która karmiła Neleusa (zob. eolscy wyznawcy Posejdona składali w ofierze źrebaka. którzy ogolili głowy".70) i Kallimach (Hymn do Zeusa. że Kronos był tytanem-Krukiem. a więc w 1505 r. 4. W Argos przedstawiano Io jako białą krowę w okresie gonienia .lecz Amaltea. Przyznanie suwerennej władzy Zeusowi przypomina podobne wydarzenie w babilońskim poemacie o stworzeniu. 4 i 80c) . 3. 74. czczony był jako bóg jęczmienia Sabazjos. do których odnoszą się te mity. że w czasaćh starożytnych kureci kreteńscy składali Kronosowi w ofierze dzieci. czyli sto lunacji. Późniejsi Grecy utożsamiali Adrasteę z pasterską boginią Nemezis. Hades. ponieważ jest to jeden z emblematów bogiń-staruch (zob. 5). ujarzmili Eolów. Karmicielka Zeusa występuje także niekiedy jako maciora. 56) pisze. w 'IYacji . 7. Melissą. którzy pojawiają się w hetyckim traktacie mniej więcej z 1380 roku przed Chr. I i 132.. zwłoki zamordowanej ofiary oddawano na pożarcie świętym krukom.pierwszego kłosu zboża.7 53 2. Szczęk ich broni miał odpędzać złe duchy w czasie obrzędowych przedstawień (zob. II. podobno ojciec Adrastei i lo. wieszcza starucha jesieni. W czasach jednak. 142d). "młoda". Kureci byli uzbrojonymi towarzyszami świętego króla. Lityerses lub Maneros (zob. 1). Trzej bracia. Imię Amaltei. Porfiriusz (O wstrzemigźliwości. eolska i achajska. a olbrzymie rozmiary kreteńskich rogów kozich skłoniły mitografów nie znających Krety do przypisania Amaltei nienormalnej wielkości krowiego rogu. przypominają męską trójcę w Wedach . związaną z przynoszącym deszcz jesionem. Diodor z Sycylii (5. ponieważ węże tępią myszy.2).na niektórych monetach kreteńskich z Praesus karmi Zeusa . Zwycięstwo Zeusa w sojuszu ze Sturamiennymi nad tesalskimi tytanamizdaniem Tallosa. ale w zacofanych okolicach Arkadii jeszcze w czasach chrześcijańskich zjadano obrzędowo małych chłopców.4 i 96. prawdopodobnie znaczy "wierni dla Ker lub Kar" . Jest to prawdopodobna data rozszerzenia potęgi helleńskiej w Tesalii. Na Krecie w dorocznych ofiarach człowieka zastępowano koźlęciem. która co roku zabijała swego małżonka. 56. historyka z I w. boginią w postaci królowej pszczoły. Stąd obraz Kronosa zjadającego własne dzieci w celu uchronienia się przed zdetronizowaniem. królowi zezwolono już żyć przez Wielki Rok. czy też wobec tego. 49) mówią o pszczołach karmiących niemowlę Zeusa. dorocznie ścinany w polu i opłakiwany podobnie jak Ozyrys.136e). Wydaje się. Był to znak rozpoczęcia ofiary świętego króla . którzy zostali potomstwem lo. która z czasem została boginią zemsty (zob. która mieszkała na "Koziej Górze". ale w tym micie przedstawiają oni bodajże trzy kolejne inwazje helleńskie. Niedźwiedzice są zwierzętami Artemidy (zob.można datować "na 322 lata przed oblężeniem Troi". patronem składów. Na monetach kydońskich pokazują ją jako sukę podobną do tej. Herakles zdobył swój Róg Óbfitości na byku Acheloosie (zo#. 30a). 3. W Ateńach Kronos. 6. znane pówszechnie jako jońska. 57. ltrvorzą one razem powszechną triadę księżycową. przez późniejszyćh Greków tłumaczone jako "młodzi ludzie. Dawni wodzowie . Ich imię. czy obrzęd elejski był kanibalistyczny. cytowanego przez Tacjana w jego Orędziu do Greków. 68d). stopniowo jednak oderwali od nich ich poddanych-sojuszników i podbili Peloponez. Posejdon i Zeus. i składać zastępczo doroczną ofiarę z chłopca.małym byczkiem.rozpowszechniony tytuł potrójnej bogini (zob. 32. Zeus w postaci węża jest Zeusem Ktezjosem. że najeźdźcy helleńscy nawiązali przyjazne stosunki z przedhelleńskimi wyznawcami kultu tytanów. 2). Przedhelleńscy wyznawcy bogżni-Matki wćhłonęli Jończyków. wskazuje na boginię-dziewicę.2-7.

91).7-81 . że zmarli nie mają cienia (Plutarch. mogło być zapożyczeniem od imienia jego matki-bogini. której dotychczas jeszcze nie odkryto.kuguar. Być może ucieka się do wykrętów: człowiek. który wdarł się na ten teren. ponieważ główni wyznawcy zostali żeglarzami. niesłusznie uchodzi za autentyczną. 39). Pelazgowie utrzymują. niegdyś atrybutem Rei. Nagły okrzyk Pana. Imię Posejdona. pxzybierali tytuły "Zeusa" i "Posejdona" i pod koniec ustalonego z góry czasu panowania musieli ginąć (zob. NARODZINY ATENY a.kentauros (centaur) jest prawdopodobnie spokrewnione z łacińskim centuria.1 Jako młoda dziewczyna zabiła nieumyślnie swą towarzyszkę zabaw. natomiast na górze Likajon tak jest zawsze. Głównymjej ptakiembył gołąb. Achajowie zaliczyli Zeusa i Posejdona do nieśmiertelnych. gdy żadne stworzenie nie rzucało cienia. "oddział wojskowy złożony ze stu ludzi" . Ida zaś oznacza każdą zalesioną górę. Pauzaniasz jednak dodaje.6). 7. Zwycięstwo Achajów położyło kres tradycji ofiar królewskich. Jaskinia Psychro. Pallas. Na górze Likajon składano prawdopodobnie ofiarę ognia. Straż Sturamiennych nad tytanami na dalekim zachodzie mogła oznaczać. musiał zginąć (Aratos. głównym zwierzęciem . niekiedy występujące w brzmieniu Potidan.2). jak się zdaje. Fenomena. którzy zostali świętymi królami w kulcie dębu i jesionu. uważana zazwyczaj za jaskinię Dikte. wielkim meteorytem. Piorun Posejdona przekształcony został później w trójzębny oścień na ryby.nie porzucili kultu tytanów i nadal wierzyli w Raj na dalekim zachodzie i w Atlasa dźwigającego firmament.2). 26c). 10. stał się przysłowiowy i od niego pochodzi słowo "panika" (zob. wśród niedobitków których zachowały się centaury z Magnezji . Oba te drzewa przyciągają pioruny i dlatego występują w rozpowszechnionych w całej Europie obrzędach zaklinania deszczu i ognia. czyli w południe dnia letniego przesilenia. 20. Kamień w Delfach używany przy obrzędach zaklinania ognia był. 9. Hestia (zob. Do Grecji przybyła przez Kretę i mieszkała początkowo w mieście Ateny nad .helleńscy. 8."wodna bogini Ida". 20c) jest boginią domowego ogniska. Zeus zachował swój piorun jako symbol władzy najwyższej. który przestraszył tytanów. że Pelazgowie. od którego wywodzi się nazwa miasta Potideja 54 7. W religiach minojskiej i mykeńskiej mężczyznom nie wolno byłó się nim posługiwać (zob. gdy słońce znajduje się w znaku Raka. Imię Rea to prawdopodobnie odmiana słowa Era.toporem kamiennym o dwóch ostrzach. "ziemia". Quaestiones Graecae. Omfalion ("mały pępek") każe domyślać się siedziby wyroczni (zob. Znaleziona została i wychowana przez trzy nifmy libijskie chodzące w kozich skórach. 131. a wiadomo było powszechnie. ludzie nie rzucają cienia. że bogini Atena urodziła się nad jeziorem Tritonis w Libii. z którą walczyła na żafty włócznią i tarczą. Na znak żałoby przybrała imię Pallas i umieściła je przed własnym imieniem. Obu przedstawiano z piorunem . że w Etiopu. 45. Dikte i góra Likajon stanowiły starożytne siedziby kultu Zeusa. Demeter znaczy "matka jęczmienia".

że był Ateńczykiem (Platon.100): Trzeci był ojcem pięćdziesięciu Pallantyd. Dziewicze kapłanki Neith co roku staczały orężną walkę. IV.5.d 55 się na Atenę. II. przybyła tu znaczna liczba libijskich uciekinierów.12. Stanowił on może alegorię pelopijskiego delfina poświęconego bogini księżyca (zob. z tą tylko różnicą. IV.189):. gdy miała zamierzyć 8.SzatyAtenyiegidęzapożyczyli Grecy od kobiet libijskich.9. Teogonia. 376 i 383.180). ololu na cześć Ateny (Iliada. V1.1310.matka dziewczyny. 97g i 99a).rzeką Tryton w Beocji. Bię ("moc") i Nike ("zwycięstwo") (Hezjod. a nie wężami. 3. 108.3).3. Wykopane naczynia gliniane zdają się świadczyć o libijskiej imigracji na Kretę już około 4000 lat przed Chr. magiczny worek z koziej skóry z wężem w środku. i nimfy. 5). zanim Zeus zaczął utrzymywać. wyznawców bogini z Delty Zachodniej. że ich stroje skórzane przyozdobione są rzemykami. kiedy jeszcze nie uznawano ojcostwa (zob. około 3000 lat zaś przed Chr.podobnie jak Kora-Persefona była córką Demeter (zob. patronkę Aten. 24. . Czwartego przedstawiono jako ojca Ateny (zob.Herodotpisze(IV.1 . które prawdopodobnie występowały początkowo jako walczące kapłanki Ateny. z libijską boginią Neith pochodzącą z epoki. Tritone znaczy "trzecia królowa". po zjednoczeniu przemocą Górnego i Dolnego Egiptu za czasów Pierwszej Dynastii.. Kratosa ("siłę"). a Pallas znaczy po prostu "dziewczyna" lub"młodzieniec". Platon utożsamiał Atenę. Apollodoros. należał do Ateny na długo wcześniej. Innego Pallasa zwał Homer "ojcem księżyca" (Hymn Homerycki do Hermesa. Apoloniusz z Rodos. Atena.26. na którą wyrosła . które tak właśnie się ubierają. ololu. Fartuchy z koźlej skóry są powszednim strojem dziewcząt libijskich. 2. zrodzona z Zeusa i wychowana przez boga-rzekę Trytona. Apollodoros. prawdopodobnie o stanowisko arcykapłanki (Herodot. Pauzaniasz.1. która walczyła z Pallas. Wkrótce potem zaczęła się pierwsza epoka minojska i kultura kreteńska dotarła do Tracji i wczesnohelladyckiej Grecji. córkę rzeki Trytona.2 1. Pallaś. 1. ponieważ Zeus za pomocą swej egidy odwrócił uwagę Pallas. Neith miała świątynię w Sais. gdzie przyjęto gościnnie Solona tylko dlatego.1).111. że okrzyki triumfu. Timajoś. 9a). Egida jednak. 9d). Pauzaniasz. które są symbolem organów płciowych. Jedńą z postaci mitologicznych noszących imię Pallas był tytan.33. 2. czyli najstarszy człon trójcy . Relacja Apollodorosa o walce Ateny z Pallas jest późną patriarchalną wersją.297-301) były libijskiego pochodzenia. który poślubił rzekę Styks i spłodził z nią Zelosa ("gorliwość").2-4).5. czasami przybrany ślimakami. IX. nieprzyjaciółek Tezeusza (zob.5). nieumyślnie zabiła swą siostrę mleczną. że jest jej ojcem (zob. chroniony maską Gorgony." Dziewczęta etiopskie wciąż jeszcze noszą ten strój. V11. Herodot dódaje w tym miejscu.

Wył z wściekłości. Zeus pożądał tytanki Metydy. Apollodoros.5 1. 1.1. ale Atena się go wyrzekła i poprosiła Zeusa. O Likofronie. Eurypides.6. że mądrość jest prerogatywą mężczyzn:.ZEUSIMETYDA a. Harrison słusznie uważa opowieść o narodzinach Ateny z głowy Zeusa za. dostał tak straszliwego bólu głowy. IV. oraz skrzydła.l Egida mogła też być skórą zdjętą z Gorgony Meduzy.180.34 i nast. Pauzaniasz. Córkę jego Iodamę zabiła Atena nieuxnyślnie. Tzetzes. pokazała jej głowę Gorgony3 zamieniając ją w kamień. by wziął młot i klin i zrobił w głowie Zeusa otwór. by ją adoptował. która uciekając przed nim przybierała rozmaite kształty. Pindar. E.2 b. Inni twierdzą. 4. J. chociaż Zeus utrzymywał potem. że zdetronizuje Zeusa. Wyłoniła się z niego Atena w pełnej zbroi. które sobie przyczepiła do ramion. że ojcem jej był Posejdon. Hezjodowż udało się w rzeczy samej pogodzić w swej relacji trzy sprzeczne poglądy. 2. z której zrobiła sobie egidę. Imię jego dodała Atena do swego zdarłszy z Pallasa skórę. Hezjod. że jej ojcem był niejaki Itonos. który od razu odgadł przyczynę utrapienia. a jeśli Metyda raz jeszcze zajdzie. 3. podobnie jak Zeus pozbawił tronu Kronosa. Natomiast kapłanki Ateny opowiadają następującą historię o je# narodzinach.i taki był koniec tytanki. urodzi syna.dotąd mądre były tylko boginie. W końcu ją schwytał i Metyda zaszła w ciążę. .d-9. Jest to również dogmatyczne podkreślenie tego. Herodot. że miał uczucie.4 d. Wyrocznia Matki Ziemi orzekła wówczas.34. Ody Olimpijskie Vll.3. otworzył nagle usta i ją połknął . IX. . że z brzucha udziela mu rad. 355. z głośnym okrzykiem na ustach. w ciążę.rozpaczliwy wykręt teologiczny mający na celu odebranie jej matriarchalnej pozycji". gdy Perseusz uciął jej głowę. któremu pisane jest.4 więc Zeus słodkimi słowami Metydę do swego łoża. że urodzi się dziewczynka. Inni znowu mówią. Po upływie właściwego czasu. Teogonia. Namówił Hefajstosa.1. Niektórzy Hellenowie utrzymują. 886-900 . 5. król Itonu we Ftyjotydzie. Nadbiegł Hermes. gdy chodził nad brzegami jeziora Tryton. . 995. że ojcem Ateny był Pallas. co też uczynił z ochotą. gdy ta stargnęła w nocy na jej teren. który usiłował ją zgwałcić. lon. c. Zwabił 56 9. aż echo rozlegało się po całym firmamencie. iż czaszka mu pęknie. skrzydlaty koźli olbrzym. a Kronos Uranosa.

podobnie jak futerał. była partenogeniczną córką nieśmiertelnej Metydy.Atena. ponowne przyjście na świat Dionizosa z uda Zeusa (zob.5). Profesor Richter twierdzi. 3. bogini-patronka Aten. I ). Ma kapłanów zamiast kapłanek. To. 4. 2. 9.l0. że istniał jej kult jako wierzby we Ftyjoty. Kronos połykający swych sy#ów i córki (zob. miały. podobnie jak w Jerozolimie istniał kult jej odpowiednika bogini Anathy. zanim jeszcze kult jej dotarł do Aten. jak się zdaje. 24. Stąd profilaktycznie umieszczona maska Gorgony i wąż ukryty w skórzanej torbie czy wórze. Mit o Itonosie ("człowieku wierzbowym") oznacza rosżczenie Itonejczyków utrzymujących. 52a i 162. teksty piktograficzne wyryte w spiralnym pasie. są antycypacją Ateny i jej egidy. 279). Tarcze bohaterów.d 5.3) . Pallas. tej samej proporcjonalnie wielkości co słynny dysk z Fajstos ozdobiony spiralnie sakralnym napisem. nie jest stosownym imieniem dla skrzydlatego olbrzyma. w którym znajdowały się wynalezione podobno przez Palamedesa litery alfabetu (zob. . do chwili gdy usunęli ją kapłani Jehowy i wierzbę sprowadzającą deszćz uczynili drzewem Jehowy na Święto Namiotów. Wersja ta wywodzi się prawdopodobnie z obrazu jej obrzędowych zaślubin jako Ateny Lafria z koźlim królem (zob. 32b). dotyczy wczesnej zmiany władzy zwierzchniej nad miastem Ateny (zob. że czcili Atenę.d 1.jak to na przykład zostało przedstawione na pokrytym czarnymi figurami dzbanie na oliwę znajdującym się w Bibliotheque Nationale w Paryżu. 2. że cypryjskie figurki z dyskami. który patronował wszelkiej mądrości i wiedzy. że Atena wyrzekła się Posejdona jako ojca. sugeruję w White Goddess (s. 7a). Za zdjęcie egidy . by Ateńczycy uznali patriarchalne zwierzchnictwo Zeusa). Lud libijski Akanów niegdyś obdzierał ze skóry swego króla. tak dokładnie opisywane przez Homera i Hezjoda.3). Ponieważ jednak egida Ateny przedstawiana jest jako tarcza.5. noszonej przez libijskie dziewczęta -bez zgody właścićielki groziła mężczyźnie kara śmierci.16. Atena była córką Zeusa (to znaczy Achajowie nalegali.Zeus połknął Metydę.dziewiczej tuniki z koziej skóry. ale nie stracił przez to mądrośei (czyli Achajówie znieśli kult tytanów i całą mądrość przypisali swemu bogu Zeusowi). tytanki czwartego dnia i planety Merkuriusza. 4) po walce z rywalką (zob. Hezjod zapożyczył mechanizm swego mitu z analogicznych przykładów: Zeus ścigający Nemezis (zob. Libijski obyczaj zaślubin z kozłem dotarł do północnej Europy jako część zabaw w wigilię Święta Majowego.14c) i otwarcie głowy Matki Ziemi przez dwóch mężczyzn z toporami prawdopodobnie po to. 3. Atena jest posłusznym rzecznikiem Zeusa i świadomie ukrywa swe pochodzenie. słowo oznaczające "dziewicę". Imię jego świadczy. 8.dzie. by wyzwolić Korę (zob. 89. że był to workowaty iuterał świętego dysku. który chce dokonać zamachu na dziewiczość Ateny.

25d). 56.34.1. Iodama. X. Iliada. Inni utrzymują wręcz przeciwnie. VIII. kogo zechce. ale podobno może też zmienić zdanie i uratować. Homer. VI. 217 i nast. Iliada.17. że sam Żeus im podlega.38. jak to wyznała kiedyś w wyroćzni pytyjska kapłanka. Iliada IX. Homer.5).l b.urodzenia i śmierci.411. Smyrna (Strabon. Teogonia.24. 2. a niektórzy twierdzą.434 i 441-443. 10 MOJRY a. Tarcza Heraklesa. Troja (Iliada. który waży na szali życia ludzkie. Poświęconych jej było kilka starożytnych metropolii. III. III. Państwo.4). Źeus. mogła być kamiennym wizerunkiem bogini księżyca (zob. ma już bye przecięta nożycami Atropos. Herodot.4 1.2. II. Błędem byłoby uważać Atenę wyłącznie czy też głównie za boginię-patronkę miasta Aten. Simonides. że Apollo razu pewnego upił je złośliwie.88).4 i 19.69 i XXII.49. XXXIII. Sparta (ibid. Hymny orfickie. a historia o jej zamienieniu w kamień . Epidauros (Pauzaniasz. gdy nić żywota.32. X. 24. Lachezis i Atropos. że sami mogą w pewnej mierze panować nad swymi losami unikając niepotrzebnych niebezpieczeństw. 259. 7. XV1. przybrane w białe szaty. Platon.lÓ) i Feneos (Pauzaniasz. 4. Hezjod. Wergiliusz. Toteż młodsi bogowie wyśmiewają się z Mojr. X.1-11. oraz 904.814. by uratować od śmierci swego przyjaciela Admeta.3). lecz partenogenicznymi córkami Wielkiej Bogini Konieczności. I. Prometeusz. 58 10. VIII. Ludzie twierdzą.14-16. Są one córkami Erebu i Nocy i nazywają się: Kloto. Atropos jest najdrobniejsza. z którą nawet bogowie nie mogą się mierzyć i która zwie się "Silną Mojrą". . Są to wszystko miejscowości przedhelleńskie. X. którą przędzie na wrzecionie Kloto i mierzy prętem Lachezis. I1.1 3. .5). oznaczająca prawdopodobnie "jałówkę lo".1).Ajschylos.3 d. Odyseja.ostrzeżeniem dla zbyt ciekawych dziewcząt pragnących pogwałcić tajemnicę misteriów (zob.20. IV. między innymi Argos (Pauzaniasz. W Delfach czci się tylko dwie Mojry . Trojzena (Pauzaniasz.209. powiadamia Mojry o swych decyzjach.91. ale też i najstraszniejsza.23.1. 511 i 515. Pauzaniasz.6.Nie są bowiem jego dzieemi. W Atenach Afrodyta Urania zwana jest najstarszą z trzech. Eneida.1).2 c. Istnieją Trzy Mojry. Homer. XXIV.

której nie można odwrócić ani uniknąć".19.1. czyli Trzy Losy. gdy Kronos wrzucił je do morza. i stary księżyc. Atropos "tą. 3.1-12.3).2). która mierzy". w Delfach. Za każdym dotknięciem jej stopy wyrastały z ziemi kwiaty i trawy. Ateńczycy zwali Afrodytę Uranią "najstarszą z Mojr". 2.stąd ich białe szaty i nić lniana poświęcona jej jako Izydzie. Niektórzy utrzymują. pełnia. przez co wyznaczano mu miejsce w społeczeństwie (zob.Hezjod. są potrójną boginią księżyca . drugi okres. Mojra znaczy "część" lub "faza". której w czasach starożytnych składano w ofierze w dniu przesilenia letniego świętego króla. ani Platon. bogini pożądania. "mierzącej". bogini-nimfa lata. że powstała z piany. ponieważ była boginią-nimfą. że gdy leci w powietrzu. l.l 1. 60. ostatniego okresu (zob. 60. bądź też Powietrza i Ziemi. która powstała z Chaosu i tańczyła po morzu.l. na obyczaju wplatania w tkaninę powijaków dla nowo narodzonego dziecka znaków rodzinnych i klanowych. I11. "Urania" znaczy "królowa gór" (zob. towarzyszą jej gołębie i wróble.1 ). Stwierdziwszy jednak. I. Hymn Homerycki do Afrodyty. Mojry zaś. Afrodyta ("zrodzona z piany") jest tą samą panującą nad rozległymi obszarami boginią. pierwszy okres roku.2. gdy objął władzę najwyższą i przyznał sobie prerogatywę mierzenia życia ludzkiego. II. W Pafos Pory Roku. Festus Grammaticus. 188-z00 i 353. która przędzie". narodziła się naga z pianymorskiej ipłynęła w muszli. inni. która jest córką bądź to Okeanosa i nimfy morskiej Tetydy. i którą czczono w Syrii i Palestynie jako Isztar lub Asztarte (zob.5. gdzie pierwszy anikonicznv 11. by ją odziać i przyozdobić. księżyc zaś ma trzy fazy i trzy postacie: nów.2). córki Temidy. pospieszyły. powędrowała dalej na Peloponez i w końcu osiadła w Fafos na Cyprze. Mit oparty jest. Afrodyta. 11 NARODZINY AFRODYTY a.3. jakoby był ich ojcem.c 59 . Lachezis "tą. gdzie nadal znajdu#się główna siedziba jej kultu. Zeus sam nazywał siebie "Przywódcą Mojr". ani Ajschylos. że wysepka jest mała. najpierw zeszła na brzeg na wyspie Kytera. która zebrała się wokół genitalii Uranosa. Apollodoros. Najsłynniejszym ośrodkiem jej kultu hvło Pafos. bogini-dziewica wiosny. bogini-starucha jesieni. b. jak się zdaje. stąd prawdopodobnie bierze się zniknięcie Lachezis. że Zeus spłodził ją z Dione. Wszyscy jednak zgodnie twierdzą. ani Herodot. Nie traktują jednak poważnie jego roszczenia. Teogonia.1. Kloto jest "tą.

Hera kąpie się regtxlarnie w strumieniu Kanatos w pobliżu Argos i w ten sposób odnawia swe dziewictwo. wychował w Arkadu Temenos.Temida i "Theseus" . że jest jej ojcem. który jednak nie chciał w to uwierzyć.Tezeusz. ponieważ życie jej zaczęło się w morzu (zob. gdy dmie w muszIę trytona.l Brat-bliźniak. Matka Ziemia dała Herze drzewo ze złotymi jabłkami. Zlitowała się nad nim. Po zagarnięciu wyroczni Dione w Dodonie Zeus utrzymywał. 3. kiedy przybrał postać wynędzniałej kukułki.wizerunek bogini nadał pokazują w ruinach wspaniałej rzymskiej świątyni. "Tethys" i "Thetis" to imiona bogini jako Stworzyciełki (powstałe podobnie jak "Themis" . gdy Hera dotknęła pewnego kwiatu. a Hebe . urodzoną na wyspie Samos lub też. Co wiosny kąpała się tu jej kapłanka w morzu i powracała jako dziewica. aby klnąc się na rzekę Styks potwierdziła. Inni natomiast utrzymują. Jej piastunkami były Pory Roku. Zeus. ponieważ Dione była boginią dębu. WieIe takich muszli znałeziono w późnych grobach minojskich. Herę. jak utrzymują inni. gdzie zalecał się do niej początkowo bez powodzenia.2 ů b. 81.gdy dotknęła sałaty. Na gemmie z Jaskini Idy ukazana jest. We wczesnym sanktuarium Afrodyty w Fajstos znałeziono muszłę trytona. zgwałcił Herę i zawstydzoną zmusił by go poślubiła. Gołębie i wróbłe znane są z rozpusty. Poświęcono jej jeżowca i mątwę (zob. Hefajstos i Hebe. siostrzeńcem Dedala. Muszłe pokrywały podłogę jej pałacowego sanktuarium w Knossos. na górze Tornaks (obecnie zwanej Górą Kukułczą) w Argolidzie. że mówi prawdę. Kytera stanowiła ważny ośrodek handlu kreteńskiego z Pełoponezem i stąd prawdopodobnie dotarł kułt Afrodyty do Grecji. Bogini kreteńska była siłnie związana z morzem. i czule rozgrzewała ją na swym łonie.3 c. że Ares i jego siostra-bliźniaczka Eryda zostali poczęci. jak twierdzą inni. od tithenai "układać" lub "rozporządzać") i jako bogini morskiej. którego później strzegły Hesperydy w sadzie Hery na górze Atlas. 2a). Herze i Zeusowi urodziło się boskie potomstwo: Ares. że Hefajstosa spłodziła z Talosem. 12 HERA I JEJ DZIECI a. która trwała lat trzysta. po wygnaniu ojca Kronosa odszukał ją w Knossos na Krecie albo. a obok jej ołtarza łeży anemon morski. Wtedy natychmiast wrócił do swej prawdziwej postaci. póki nie uwięzlł jej na krześle mechanicznym z ramionami obejmującymi osoNę siedzącą i w ten sposób ją zmusił.1). 51 a).5 . w Argos. Wszyscy bogowie przybyli na ślub z podarkami. a ryby i wszelka inna żywność pochodząca z morza uchodzi nadaI w całym świecie śródziemnomorskim za środek pobudzający popęd płciowy. Hera i Zeus spędzili na Samos noc poślubną. Dione wobec tego została jej matką. Afrodytę nazywają córką Dione. córkę Kronosa i Rei. w którym gnieździł się kochliwy gołąb (zob. niektóre były reprodukcjami w terakocie.4 Partenogenicznym również dzieckiem miał być Hefajstos. chociaż niektórzy mówią. 2. syn Pelazgosa.

Strabon. Bóg Indra w Ramajanie w podobny sposób uwodził nimfę przyjmując kształt kukułki. Owidiusz. synem Perdiks (kuropatwy). miało być może początkowo formę Herwa ("opiekunka"). Pliniusza i Eliana.4. i przypisywali go współcześnie Pelazgosowi ("starożytnemu"). której głównymi siedzibami kultu w Grecji były Samos i Argos. "Pewien kwiat" był prawdopodobnie kwiatem głogu. IV. tarnina. IV. V. Mykeny zostały podbite przez Achajów mniej więcej w sto lat później. 204. II. przed Chr.so 12. Pozłacane figurki nagiej bogini argiwskiej trzymającej kukułkę odnaleziono w Mykenach. 2.czyli znajdującej się pod wpływem #ultury kreteńskiej . Imię Hery.36. 5. naśladując koguta-kuropatwę. 4. Na słynnym sarkofagu kreteńskim z Hagia Triada kukułka jest usadowiona na podwójnym toporze. II. że niektórzy Hellenowie. Według Arystotelesa. gdy wprowadzony został kult olimpijski. tytuł świętego króla jako słonecznego półboga. Arkadyjczycy utrzymywali jednak. z którą mitograf identyfikuje Herę. swemu ziemskiemu protoplaście. Diodor z Sycylii. które straciło starożytny posąg swego boga lub bogini. którego emblematem był dzik. "Hefajstos" to. Powiedzenie: "Pory Roku jej pias- . Pauzaniasz. gdy Ganimedes przywłaszczył sobie jej stanowisko (zob. 3. Pauzaniasz. jak się zdaje. Kulejący Hefajstos i Talos są. 2. Erydy.2. Fasti. jak się zdaje. W literaturze celtyckiej jego "siostra". 3. jest symbolem kłótni bliźniaczej siostry Aresa. Olen cytowany przez Pauzaniasza. że ich kult jest najstarszy. l. Poślubiła później Heraklesa (zob. jedną i tą samą partenogeniczną postacią i obaj zrzuceni zostali z góry przez zazdrosnych rywali (zob. Scholia do Iliady Homera.początkowo ku czci ich matki-bogini. U Owidiusza bogini Flora .4 i V111.609. który za czasów cesarstwa stał się prawdziwym sróczym gniazdem wypełnionym ukradzionymi wizerunkami bogów.ż której kultem wiązano ten kwiat .38. kiedy to wykonywano taniec ze spętanymi nogami. Hebe jako dziecko została podczaszym bogów w kulcie olimpijskim. przybyli na Kretę jako uciekinierzy. Zeus zaś przyjął obecnie berło Hery zakończone wizerunkiem kukułki. Zeus zjawił się prawdopodobnie w postaci zziębniętej kukułki. 4. Knossos było dwukrotnie splądrowane.72. przed Chr.3. I. Słynna statua Hery w Argos przedstawiała ją siedzącą na tronie zrobionym ze złota i kości słoniowej. W rozpowszechnionym micie europejskim głóg kojarzy się z cudownym poczęciem.53. zorganizowali spisek pałacowy i zagarnęli królestwo. 145i i 5). dlatego też Rzymianie stosowali "zapraszanie" bogów do Rzymu. Oba tytuły stały się imionami bogów.36. Serwiusz o Sielankach Wergiliusza. siostry Dedala.1-12.4 1. VII1. poza tym kukułki siedzą na pozłacanym modelu świątyni pochodzącym z tych samych wykopalisk. prawdopodobnie przez Hellenów: około 1700 r. Kowal Talos był kreteńskim herosem.2. Homer. Pauzaniasz.wskazuje go Herze. pierwszy mitograf watykański.2.22.441. VII. IX.2 i 17. Iliada. wstąpili na służbę w straży królewskiej. "by nie uciekły". natomiast "Ares"oznacza wodza wojennego albo bliźniaka-zastępcę. Miastu. uchodzące zażwyczaj za greckie słowo oznaczające "panią". V. Przymusowe poślubienie Zeusa przez Herę upamiętnia podbój Krety i Grecji mykeńskiej .2. Kuropatwy poświęcone Wielkiej Bogini występowały w orgiach z okazji wiosennego zrównania we wschodniej części świata śródziemnomorskiego.62.4. Opowieść o jej uwięzieniu w krześle wywodźi się być może z greckiego zwyczaju przywiązywania b'ogiń łańcuchami do tronów.11. Jest to przedhelleńska Wielka Bogini. i około 1400 r. 29c). 23b i 92b) .255. Kinajton cytowany przez Pauzaniasza. groziła utrata opieki boskiej.13. co ma oznaczać.oraz obalenie jej supremacji w obu tych krajach. i posiadaczom ich przydzielono role boga wojny i boga-kowala. kury zapładniały się na sam głos koguta.

Noc poślubna na Samos trwała trzysta lat chyba dlatego.l Od tego właśnie epizodu zaczyna się długa seria jego przygód miłosnych. że trzysta lat minęło. Ojciec Niebios. 12. Rea.). by rozbudzić . składał śię jedynie z dziesięciu trzydziestodniowych miesięcy. lata i jesieni (symbolizowanych również przez nów. zdaje się. Rządził również ciałami niebieskimi. obrzęd oczyszczenia przepisany kapłance księżyca po zamordowaniu przez nią kochanka. przewidując. miał prawo posiadania piorunu i tylko pod groźbą użycia śmiercionośnych błyskawic był w stanie panować nad swą kłótliwą i buntowniczą rodziną na Olimpie.1. Wyznawał jej co prawda swe tajemnice i niekied# słuchał jej rady.1 i 150. ona zaś wiedziała. 22. 55. z pominięciem stycznia i lutego (Makrobiusz. 7. był świętym królem.5 -13. że ją zgwałci. często upokarzała go intrygami. Kiedy matką jego. zagroził. Hadesa. a niektórzy utrzymują. świętego króla (zob. jako boginię roku roślinnego. Uciekała się więc do bezlitosnych knowań. ile kłopotów przysporzy żądza syna. jak na przykład przy urodzeniu Heraklesa. ani pod nią. wówczas ją zbije. zanim Hellenom udało się narzucić monogamię ludowi Hery. pełnię i stary księżyc). że samijski rok święty. Hera. podobnie jak Hera. spełnił swą pogróżkę. który trzyma w lewej ręce jako symbol śmierci roku.3 b. Heroś. 8. Zeus nieustannie sprzeczał się z Herą. narzeczoną i wdowę (Pauzaniasz. Y28d). Z Temidą spłodził Pory Roku i Trzy Mojry. dorównywała mu tylko w jednej rzeczy. a nawet gotów jest razić ją piorunem.1. podobnie jak etruski. zabroniła mu się żenić.22. owoc późnej jesieni. który także przybrał postać węża i opasawszy ją węzłem nie do rozwiązania. a dusza udała się do raju Hery za strefą Wiatru Północnego. Niekiedy pożyczała przepaskę Afrodyty.2 .13). odbywała również Afrodyta w Pafos. Być może jednak mitograf chciał tu dać do zrozumienia. Jedynie Zeus. którą zmusił do poślubienia swego brata. że z nimfą Styks2 miał Persefonę. Rozdrażniona jego niewiernością. 7. Był to. Złote jabłka w micie greckim i celtyckim stanowiły paszport do tego raju (zob. nie powstrzymało to Zeusa. Jego małżonka.oznacza. 13 ZEUSIHERA a. mogła mianowicie obdarzyć zdolnością wieszczenia każdego człowieka lub zwierzę.4 i 159. Chociaż natychmiast przemieniła się w groźnego węża. Doroczną kąpiel w celu odnowienia dziewictwa. Każdy dzień został przedłużony do roku.zob. czczono w Stymfalos jako dziecko. wiosny. że jeśli przekroczy pewną granicę. ustanawiał prawa.tunkami" . jak samo słowo wskazuje. Stąd wiosenna kukułka na jej berle i dojrzały granat. z Mnemozyną spędził dziewięć nocy i poczęła z nim Trzy Muzy. by tam bytować w szczęśliwości. pilnował spełniania ślubów i wygłaszał przepowiednie. Herę. ale nigdy nie ufał jej w pełni.133. Nie brakło mu więc władzy ani nad ziemią.c 61 5.3). że Hera była boginią roku kalendarzowego. VIII. którego złożono na ofiarę Herze i którego ciało spoczywało w ziemi. z Eurynome Charyty.

Scholia do Iliady Homera. I. podzielony na dwie połowy letnim . Apollo i wszyscy pozostali Olimpijczycy z wyjątkiem Hestii 62 13. Apollodoros.w nim pożądanie i osłabić w ten sposób jego wolę.399 i nast.407-408. Hezjod. jako przywódczynię spisku. Tzetzes. Rea zabroniła Zeusowi żenić się. posługując się równocześnie wszystkimi stu rękami. Zgwałcenie bogini ziemi. Iliada. ale zazdroszcząc sobie wzajemnie kłócili się o to. że Olimpowi grozi wybuch wojny domowej. Homer. że nigdy więcej przeciw niemu nie powstanie. ale położyli piorun tak daleko. dla którego zbudowali miasto Troję. ludu Tetydy. powiesił Zeus za ręce przywiązując ją złotymi bransoletami do nieba i zawieszając na kostkach nóg kowadła. że Hera.1. 1. że nie mógł po niego sięgnąć. ponieważ działali pod przymusem. XVI. co też w końcu bez większego entuzjazmu zrobiła. oraz XV. kto ma zostać następcą Zeusa. omal nie zakończona jego detro_nizacją. gdy leżał na swym łożu pogrążony we śnie. Iliada. że ją uwolni. co znaczy. Temida ("ład") była Wielką Boginią. XX1. przez Zeusa oznacza. Zeus ukarał Posejdona i Apollina posyłając ich jako niewolnych służebników królowi Laomedontowi.458. Spłodzenie Pór Roku z Temidą oznacza. Teogonia.197-223. 4. Ibid. Rei.3. 56.4 c. VII1. ale nie śmiały przyjść na ratunek Herze. innym natomiast darował winę. Być może okazją do uratowania przez Tetydę i Briareusa władzy Zeusa po spisku bogów olimpijskich była rewolucja pałacowa książąt-wasali helleńskiego Wielkiego Króla. Fragmentyorfickie. XV.. którą następnie Wielki Król ukarał w sposób opisany w micie. kobiety brały sobie kochanków wedle upodobania. że ich natychmiast zabije. która wprowadziła rok trzynastomiesięczny. XIV.c-13. gdy z pomocą przyszedł oddział wiernych niehelleńskich wojsk rekrutujących się z l#lacedonii. Hellenowie. i wyzwolił swego pana. Herę.444. l#mczasem nereida Tetyda.547.17. W końcu Zeus obiecał. kiedy kobiety zostały pozbawione wszelkiej władzy magicmej poza wi#szczeniem i gdy zaczęto je traktować jak dobytek. Pożycie małżeńskie Zeusa i Hery odzwierciedla stan pożycia małżeńskiego w barbarzyńskiej epoce doryckiej. 58. przejęli wszystkie obrzędy rolnicze i pogrzebowe. 5. Przyszedł czas. Posejdon. W takim wypadku spisek byłby dziełem arcykapłanki Hery. 34. I. O likofronie. 2. 3.1-2. 5 1. jeśli przysięgni#. że Hellenowie zawładnęli również kalendarzem. Inne bóstwa nie miały słów oburzenia.18-22. który szybko rozplątał węzły.3 nagle go otoczyli.407. XIX. że czciciele Zeusa. pośpiesznie udała się na poszukiwanie sturękiego Briareusa. i drwili z niego bez litości. oraz oddzia# Magnezyjczyków. by nie mógł się ruszać. przewidując. siedziby Briareusa. że dotąd monogamia była nie znana. gdy pycha i zgryźliwość Zeusa stały się tak nieznośne. VIII. Bogowie święcili zwycięstwo. chociaż żałośnie płakała.397-404. Homer. Groził. 2. i związali go rzemieniami o stu węzłach.

2) i są potrójną boginią w jej aspekcie orgiastycznym.3-14. Niektórzy twierdzą.Pazitei i Kale. Aukso ("wzrost") i Hegemone ("panowanie"). Charyty czczono później jako triadę odpowiadającą Trzem Mojrompotrójnej bogini w jej najbardziej nieprzejednanym nastroju (zob. została unieruchomiona na morzu i nikomu nie wolno tutaj ani przychodzić na świat. ani umierać.z b. Muzy ("górskie boginie") stanowiły początkowo triadę (Pauzaniasz. córką króla . Najpierw Hermesa z Mają. Charis ("łaska") była Wielką Boginią w jej rozbrajającym aspekcie.106. Powszechnie jednak przyjęta jest następująca opowieść: Zeus przebrany za śmiertelnika miał tajną miłostkę z Semele ("księżycem"). W Atenach personifikowały te pory roku Tallo i Karpo (początkowo Karfo). by ścigał Leto po całym świecie. Homer wspomina o dwóch Charytach . która w chwilę po przyjściu na świat pomogła swej matce przebyć cieśninę i tu. jak się zdaje. wreszcie jeszcze inni wspominają o Lete.świętego króla. potomstwem tytanów i bogów. W ich świątyni znajdował się o#tarz fallicznego Dionizosa (zob. APOLLINA. Różne mają imiona matki Dionizosa. Przekonanie o ojcostwie Zeusa jest późnym nabytkiem. 13. syna Zeusa. Na rzeźbach skalnych w Hattusas.29. albo Pterii. między drzewem oliwki i palmą daktylową rosnącą na północnym stoku delijskiej góry Kyntos. i orzekła. Delos. Ludzi chorych i kobiety ciężarne przewozi się na Ortygię. Hezjod nazywa je jeszcze córkami Matki Ziemi i Powietrza. ARTEMIDY I DIONIZOSA a. Kochliwy Zeus przesypiał się z licznymi nimfami. które czciłi Ateńczycy. zamieniając ją i siebie na czas stosunku w przepiórki. a po stworzeniu człowieka również i ze śmiertelnymi kobietami.i zimowym przesileniem. gdzie urodziła Artemidę. 4. Co najmniej cztery wielkie bóstwa olimpijskie spłodził w nieprawym związku. Leto. inni znowu v#ymieniają Persefonę.3 inni mówią o Dione. Dwie Charyty. że władca helleński miał prawo rozporządzać wszystkimi xnłodymi kobietami na wydaniu. odpowiadały dwóm Porom Roku. IX. że były one dziećmi Zeusa z Eurynome Stworzycielką."bogini piękna dla wszystkich". pozwala na wyciągnięcie wniosku. 27. córką Atlasa.5). Następnie spłodził Apollina i Artemidę z córką tytana Kojosa i tytanki Fojbe. że była nią Demeter lub Io. Na skrzydłach Wiatru Południowego dotarła w końcu Leto do Ortygii w pobliżu Delos.4 c.c 63 co. że nie wolno jej powić dziecka w żadnym miejscu. oznaczające "kiełkowanie" i "więdnięcie". z którą Zeus miał stosunek w postaci węża. do tej pory wyspa pływająca. jest rozbiciem trzech słów: Pasi thea kale. unoszonej na skrzydłach dwugłowego orła-słońca.l Zażdrosna Hera posłała węża Pytona. gdy arcykapłanka wybiera#a sobie miłośnika .3). na które pada światło słoneczne. 3. która powiła swego syna w jaskini na górze Kyllene w Arkadii. są one podwójnym wizerunkiem bogini-lwicy imieniem Hepta. Leto urodziła po dziewięciu dniach połogu Apollina. 14 NARODZINY HERMESA. To.

5. Serwiuszo Eneidzie Wergiliusza. Skądże bowiem może wiedzieć. Elian.104.córkę tytanów Fojbe ("księżyc") i Kojosa ("inteligencja") .158. kim jest naprawdę. Gwałty Zeusa są widocznie wzmiankami o helleńskich podbojach starożytnych świątyń Wielkiej Bogini.1. Jednym z atrybutów boskości Apollina była. zazdrosna Hera zaś. i matką jego uczynili Leto .5. wobec tego Hellenowie czcili Apollina jako boga medycyny i wieszczenia. l. takich na przykład jak na górze Kyllene.nie był początkowo bogiem. V1.177. Hyginus. 4.Apołlo Sminteus ("Mysi Apollo") to jeden z jego najdawniejszych tytułów (zob.1137. Rozmowy biesiadne. Nazywali go bliźniakiem Artemidy. wieszcza mysz .4. pojawił się jako grzmot i błyskawica. 2.62 i 74. Hezjod. X. Wokół tego rodzaju słupów urządzano orgiastyczne tańce na cześć bogini. Jej spór z Herą świadczyłby o konflikcie między dawnymi imigrantami ź Palesty#y i lokalnymi plemionami. nie dopuściła go do łoża.do której się zwracano w sanktuarium Wielkiej Bogini. Apollodoros. Fragmentyorfickie. Semele została 64 14. będącej wówczas w szóstym miesiącu ciąży. 870. Ptaki. W Italii została Latoną ("Królową Lat").111. Hymn Homerycki do Apollina. bogini porodów. by tam dojrzewał jeszcze przez trzy miesiące. Diodor z Sycylii.4.c-14. 140.4. III.5 1..4. Apollodoros. III. który zjadł jabłko .5. Tukidydes. Jego małżeństwa odnoszą się zapewne do śtarożytnego obyczaju nadawania tytułu "Zeus" świętemu królowi w kulcie dębu.Plutarch. Rozgniewany. dlatego przybyła do Grecji na skrzydłach Południowego Wiatru. .2) . Myszy łączono z chorobami i ich leczeniem. 3. jak to powszechnie się przyjmuje. 72. Dlatego Dionizos nazywa się "podwójnie urodzonym" i "dzieckiem podwójnych wrót". sprowadziła ze sobą.słowo "apollo" może pochodzić od rdzenia abol. opowiadając później. Teogonia. aby przestał ją oszukiwać i zdradził wreszcie. a mianowicie pod ziemią. lecz jedynie totemistyczną mocą fallicznego słupa lub kopca. które ćzciły inną boginię ziemi. syn urodzony po zgwałceniu Mai . by zażądała od swego tajemniczego kochanka. V. dokąd nigdy nie docierały promienie słońca. czy nie jest potworem? Semele usłuchała tej rady.1. który. istniał już od dawna w Palestynie (I Księga Samuela.4 spalona. IV.Scholia do Ódpytyjskich Pindara. II1. 918. Hermes. IV. Fabulae. dlaczego urodził się w miejscu. Kult myszy. VII. LXVI. Strabon.4 i Księga Izajasza. i we właściwym czasie wydał go Zeus na świat. boginię urodzaju oliwki i palmy . Varia historia.5. wszył go Zeusowi w udo. przebrana za starą sąsiadkę. II1. Apollo był jednak również duchem świętego króla. jak się zdaje. co być może tłumaczy.17). a gdy Zeus nie chciał spełnić jej życzenia. Pogoń Pytona za Apollinem przypomina wykorzystywanie węża w domach greckich i rzymskich przy tępieniu myszy. 59.3. "niszczyć". 2. poradziła Semele. Arystofanes.znaną w Pałestynie i Egipcie jako Lat.tytuł bogini ziemi jako staruchy . 14 i nast. a nie od słowa appollynai. "jabłko". Apoloniusz z Rodos. że urodził się pod drzewem oliwki i pod palmą daktylową na północnym stoku góry.Kadmosa z Teb. Hermes jednak uratawał jej sześciamiesięcznego syna. jak się zdaje.

a dziewięć jest tradycyjną liczbą orgiastycznych kapłanek księżyca biorących udział w tego rodzaju ucztach. jest. Inni uważają. bierze pod opiekę skazanego króla i niszczy boginię własnym piorunem. Plutarch. który wylągł się z jaja-świata. córki Kadmosa. Tym tłumaczą się imiona jego matek: Dione. akolitę z Dol. Tak więc Dionizos staje się nieśmiertelny po ponownym urodzeniu się z nieśmiertelnego ojca. że urodził się na Ortygii. Uważają. resztę zaś wierni zjadali na surowo. że Delos. kiedy rocznego byczka przedstawiającego Dionizosa ćwiartowano na dziewięć kawałków i składanó jej w ofierze. boginie zboża.61). Rocżniki. raził ostrymi strzałami bez rozmysłu i potrzeby rozpalając w sercach straszliwy ogień. Io i Demeter. wspomina o jego późniejszym wcieleniu jako boga winnej latorośli. 43. miejsce urodzenia Apollina. wynika może z niezrozumienia przekazu. reminiscencją radykalnej akcji podjętej przez Hellenów w Beocji w celu położenia kresu tradycji królewskich ofiar. nie okazywał szacunku należnego wiekowi czy stanowisku.3). Dionizos zaczął prawdopodobnie swą karierę jako swoisty święty król. albo też został spłodzony przez jej ojca. Olimpijczyk Zeus ustala swą władzę. ponieważ bez niego pozostali bogowie nie mogliby się urodzić. nazywając go "Dionizosem. którego bogini zabijała co roku piorunem w siódmym miesiącu po zimowym przesileniu i którego zjadały 14. jak się zdaje. ale krążył wszędzie na swych złotych skrzydłach. synem Lete" ("zapomnienia"). Samsona. 5. początkowo bogini orgiastycznej. Stada przepiórek odpoczywały na Ortygii podczas wiosennych wędrówek na północ.4).4-15. Święta Dzikich Kobiet. IV.l b. w pobliżu Efezu (Tacyt. chyba że wydała go na świat Ejlejtyja. że był synem Afrodyty i Hermesa lub Aresa. była dotąd wyspą pływającą (zob. że jest rówieśnikiem Matki Ziemi i Tartaru i że nie ma ojća ani matki. Semele tłumaczy się zazwyczaj jako oboczna forma imienia Selene ("księżyc"). Niektórzy utrzymują.101) zwie się on Likegenes. oraz Persefona. 15 NARODZINY EROSA a.1 65 kapłanki (zob. bogini połogu. Opowieść o tym. Zeusa. był pierwszym z bogów. Semele była czczona w Atenach podczas Lenajów. że jego miejsce urodzenia jest obecnie oficjalnie ustalone. 4. Historia Semele. bogini śmierci.2 .3. U Homera bowiem (Iliada. 'bogini dębu. Niektórzy uważają go za syna Irydy i Wiatru Zachodniego. Był to chłopak rozbrykany. III. Efezjanie natomiast się przechwalali. "urodzony w Licji". że Eros. a inna podobna dziewiątka w średniowieczu zabiła i zjadła św. Jeden kawałek spalano. Lubieżna przepiórka była świętym ptakiem Artemidy. Za swego rodaka uważali go również beoccy Tegyranowie i attyccy Zostaranowie (Stefan z Bizancjum pod hasłem "Tegyra"). Na malowidle w jaskini w Kogul widzimy dziewięć takich kapłanek tańczących wokół świętego króla. 27.

podobnie jak Starość czy Zarazę. . a potwory morskie wyłaniały się na powierzchnię i baraszkowały przy nim. przez Plutarcha. Ares zaś. natychmiast ustawały burze.4. Erosa nigdy nie uważano za boga dosyć odpowiedzialnego. Zeusowi przypadło niebo. Olen cytowany przez Pauzaniasza. przystąpił natychmiast do budowania swego podwodnego pałacu w pobliżu Ajgaj na Eubei. że nieopanowane namiętności mogą zakłócać ład społeczny. Antologia palatyńska. .Cycero.177. 120. Afrodyta i Zeus jako rorlzice Erosa stanowią aluzję do tego. by podzielić się rządami niebem. gdzie Beotowie czcili go w postaci zwyczajnego fallicznego słupa . a w czasach Praksytelesa nadano mu sentymentalny wizerunek pięknego młodzieńca.150a). by zaliczyć go do panującej rodziny dwunastu Olimpijczyków."ta. czyli uskrzydloną "Klęskę". Hadesowi podziemie. Meleager. podkute brązowymi podkowami. pozostawiając ziemię we wspólnyxn władaniu. Ejlejtyja . Wymysłem poetyckim są jego narodziny z Tęczy (Irydy) i Wiatru Zachodniego.to tytuł Artemidy oznaczający. Arystoteles. IX. Gdy rydwan ten zbłiżał śię. Najsłynniejsze jego sanktuarium znajdowało się w Tespiach.jslon dorówńujący swemu bratu Zeusowi godnością.23. III. Metafizyka. Eros ("namiętność seksualna") był dla Hezjoda czystą abstrakcją.2. Rozmaite relacje o jego rodzicach tłumaczą się same przez się. 2. V.134. Amatorius. 16 NATURA I POCZYNANIA POSEJDONA a. W olbrzymich stajniach trzymał złoty rydwan oraz białe konie o złotych grzywach. 1. I. O naturze bogów. Posejdonowi zaś morze. 5. Gdy Zeus. Późniejsi jednak poeci traktowali jego wybryki z przewrotną przyjemnością. Teogonia.27. Alkajos cyt.c wojowników. Wergiliusz. 2. rozpalał żądzę w żonach 5# Mity grectie ń6 15. Poszukując żony. że nie ma miłości silniejszej od macierzyńskiej.Hymn orficki. kłótliwy i grubiański z natury. Wcześni Grecy przedstawiali go jako "Ker". że pożądanie może doprowadzić nawet do kazirodztwa. Hezjod.1. która przychodzi z pomocą kobietom w połogu" .l b. 20. morzami i mrocznym podziemiem.1-16. wychodząc z założenia.pasterski Hermes lub Priap pod innym imieniem (zob. chociaż nie władzą. która czułaby się dobrze w morskich głębinach. Hermes był bogiem fallicznym. Posejdon i Hades po zdetronizowaniu swego o#ca Kronos:# wyciągali z hełmu losy. Ciris. jako bóg wojny. P##.

kobiety ateńskie pozbawiono prawa głosu. że syn Tetydy będzie potężniejszy od swego ojca. w którym zasiedli ich niebiańscy koledzy. która jednak z obrzydzeniem patrzyła na jego zaloty i uciekła przed nim na górę Atlas. Zeus przekazał więc sprawę bogom rzecznym. Posejdon bez powodzenia próbował odebrać Eginę Zeusowi i Naksos Dionizosowi..f 67 ła tu Atena i zawładnęła tym miejscem w sposób łagodniejszy.c-16. które dotąd jeszcze można obejrzeć. # d. Pó#niej. z wielkiej głębokości dochodzi odgłos fal rozbijających się o brzeg. Posejdon z Ateną toczyli również spór o Trojzen. poto- .# Amfitryta urodziła Posejdonowi troje dzieci: Trytona. córką Forkysa. Posejdon był zachłanny na ziemskie królestwa i w swoim czasie. by zalały tracką równinę. Bogini przeniosła swą siedzibę do obecnych Aten. że nereida uległa i zleciła mu przygotowania do obrzędu zaślubin. Ponieważ Posejdonowi zabroniono się mścić. zgłosił swe roszczenia do Attyki wbijając trójząb w Akropol ateński. Wezwano Kekropsa na świadka. gdyby nie Zeus. W sporze z Heliosem o Korynt otrzymał jedynie przylądek. jak to poprzednio czynił. Szczególny wstręt budził w niej romans Posejdona ze Skyllą. Gdy dmie wiatr południowy. przyby- 16. by zwrócili się o rozstrzygnięcie sporu do sądu rozjemczego. nimfami i śmiertelnymi kobietami Posejdon dawał jej niemal tyle powodów do zazdrości. Kefizosowi i Asterionowi.4 e. Natychmiast zaczęło w tym miejscu bić źródło wody morskiej. Heliosowi natomiast przypadł akropol.3 c. jaktwierdził. Amfitryty. ale gdy dowiedział się od Temidy o proroctwie głoszącym. że Atena ma większe prawo do tej ziemi. Aby jednak przebłagać Posejdona. a mężcżyznom nie wolno odtąd nosić imienia matki. wrzucając magiczne zioła do jej kąpieli. Rode i Bentesikyme. ustąpił i pozwolił jej wyjść za mąż za śmiertelnika imieniem Pełeus. Rozwścieczony Posejdon wyzwał ją na pojedynek i Atena przyjęłaby wyzwanie. którzy. są do niego uprzedzeni. a mianowicie posadziła obok źródła pierwsze drzewo oliwne. w okresie panowania Kekropsa. Inachosowi. lecz pozostali bogowie stanęli po stronie Posejdona. Zeus wydał rozkaz. W ten sposób większością jednego głosu sąd przyznał. ponieważ ofiarowała lepszy dar. na której stało Atenaj. miasto bogini Ateny. który tak przekonywająco występował w jego sprawie. którzy wydali wyrok na korzyść Hery. Wściekły. próbował odebrać Herze Argolidę i znowu gotów#był walczyć odmawiając stawienia się przed równymi sobie bogami. Wdzięczny Posejdon umieścił wizerunek Delfinosa między gwiażdami jako konstelację Delfina. który wdał się w sprawę i nakazał. co Zeus Herze. Stanęli więc oboje przed sądem bogów. Posejdon pchnął za nią posłańców. a sam zwrócił się do innej nereidy.# # zalecał się Posejdon do nereidy Tetydy. wszystkie zaś boginie poparły Atenę. między innymi niejakiego Delfinosa. które nazwała swoim imieniem. Posejdon w straszliwym gniewie posłał olbrzymie fale. Oboje byli z tego rozstrzygnięcia niezadowoleni. by miasto zostało podzielone na dwie równe części między oba bóstwa. Zamieniła więc Skyllę w sześciogłowego. szczekającego potwora o dwunastu nogach. ale swymi miłostkami z boginiami. Zeus sam się nie wypo# wiadał.

22. Gniew Demeter był tak straszliwy. postąpił wręcz przeciwnie: wysuszył rzeki sędziów do tego stopnia. Tzetzes. która była bardzo zmartwiona tą suszą. że stworzył konie.381. III.25. XIII. O Likofronie. by rzeka argiwska Lerna płynęła stale. II. o której rękę starał się Zeus. V111. XVIII. a imię Amfitryty odwołuje się do "trzeciego żywiołu" . jedną z Danaid.5 f. Odypytyjskie. wszędzie gdzie napotykał jej wyznawców. że ustanowił wyścigi konne. Apollodoros.3.1. który. l. Hyginus. gdy zapłakana szukała swej córki Persefony. Apoloniusz z ftodos. Hyginus. 811).6. który panował w arkadyjskim Onkejonie. stanowiącym element drugi. Peleus poślubił Tetydę na górze Pelion (zob.15.55. Augustyn. Rozmowy biesiadne.11.1240. przemieniła się w kobyłę i zaczęła paść się razem a trzodą niejakiego Onkosa. Tetyda. VIII. że Demeter.13.6. chociaż już przed nim wynalazła ją Atena. Homer.5.6 68 16. Paristwo boże. nie mając najmniejszej ochoty na miłosne igraszki z jakimkolwiek bogiem lub tytanem. Amfitryta i Nereida to rozmaite lokalne tytuły potrójnej bogini księżyca jako władczyni morza.24. VIII. Ze względu jednak na Amymone. Plutarch.50. i Persefony.9. Odyseja.1-16. IX. przemieniwszy ' się w ogiera. 3.111. Nikt jednak nie przeczy.30. V1.5. Opowiadają.21-30.5. Konie są mu poświęcone być może jako reminiscencja jego miłosnych zabiegów wobec Demeter.3-5. W poematach Homerowych Amfitzyta znaczy po prostu "morze" i nie jest personifikowana #ako żona Posejdona. Astronomia.17.1. 2. że wynalazł uzdę. pokrył ją i z tego bezwstydnego związku urodziła się nimfa Despojna i dziki koń Arion. że płyną teraz tylko latem. nakazał. II.6. Pauzaniasz.18?-193. Pauzaniasz. kiedy pragnął ją . syna Apollina. że dotąd # jeszcze czczona jest lokalnie jako "Demeter Furia".14. Utrzymuje również.1. Nie udało się jej jednak oszukać Posejdona.6. Pauzaniasz.4 l. Rea dała Kronosowi konia do zjedzenia. 6. które jest elementem pierwszym. Iliada.pem. i pod powietrzem. 4. XV. że gdy przyszedł na świat. 45 i 50. Nereis (Nereida) znaczy "mokra". ponieważ zaś Posejdon był ojcem-bogiem Eolów.morza znajdującego się nad ziemią. zrozpaczona i znużona. III. Wzbranianie się przed małżeństwem z Posejdonem odpowiada oporom Hery. Apollodoros. Posejdon chełpi się tym. 5. utrzymywał. 210-211. Apollodoros. Pindar. II. którzy wyz'uszyli na morze. 11. Fabulae. że jest jej mężem.Herodot.8.164. III. V.Pauzaniasz. chociaż niektórzy twierdzą.

Zalanie Równiny Triazyjskiej jest prawdopodobnie faktem historycznym.musi być szczepiona na oliwniku lub na dzikiej oliwce. Historii zemsty Amfitryty na Skylli odpowiada opowieść o zemście Pazyfae na innej Skylli (zob. Zwycięstwo jej zostało pomniejszone ustępstwem na rzecz patriarchatu. gdy grozi człowiekowi w łodzi.e.n. Oliwka szlachetna została przywieziona z Libii. groźny stary księżyc. jak i na morzu. 91..1). Varro. pełnia żniwna. a późniejsze ich zanikanie przypisano zemście Posejdona.2).a 69 który zdaniem meteorologów był okresem maksymalnych opadów deszczu. Drzewo jej pokazywano w Atenach jeszcze w drugim wieku po Chr. Tu właśnie odbywała się koncentracja ekspedycji morskiej przeciw Troi. iż po raz drugi przyszła na świat z głowy Zeusa.4. co potwierdza mit o libijskim pochodzeniu Ateny. Skylla ("ta.zob. Tryton jednak otrzymał później płeE męską. II. ale nie można ustalić daty tego wydarzenia. Jego spór o Ateny sugeruje nieudaną próbę uczynienia go.poślubić Hades. że jońscy Pelazgowie z Aten zostali pokonani przez Eolów i że Atena odzyskała suwerenną władzę jedynie dzięki sojuszowi z Achajami Zeusa. 31a i 134. która rozdziera" lub "szczenię") jest jedyniP niemiłym aspektem samej Amfitryty: bogini śmierci Hekate o głowie psa (zob. zamiast Ateny. pomyślny nów księżyca. Na odcisku pieczęci z Knossos widzimy ją. Przedhelleński kult słońca w Koryncie jest faktem stwierdzonym (Pauzaniasz. ponieważ oliwka szlachetna sama nie wydaje owoców . który podaje powyższy szczegół.4-17. 2. 67. i. 1. po drugiej stronie wazy znajduje się utopiony heros między dwiema triadami bogiń o psich głowach stojących u#wejścia do Podziemi (zob. Rode. Małżeństwo pociągało za sobą ingerencję kapłanów-mężczyzn we władzę kobiet nad rybołówstwem. i Bentesikyme. 4.7 . Ale Atena przywiozła jedynie szczep. 31f) czuła się dobrze zarówno na lądzie. którzy później zmusili ją do wyrzeczenia się ojcostwa Posejdona i uznania. który zachował sig w Karii do czasów klasycznych (Herodot. Opowieść o Delfinosie jest sentytnentalną alegorią: delfiny się pojawiają.2). błędną dedukcją ze starożytnego malowidła na wazie przedstawiającego Amfitrytę stojącą obok sadzawki zamieszkanej przez potwora o głowie psa. ReIacja cytowana przez Tzetzesa jest. opiekuńczym bóstwem miasta. gdy morze się uspokaja. rzeki Arkadii nigdy nie wysychały. Być może w XIV w: p. Nie ulega wątpliwości. podobnie jak zagrażała Odyseuszowi w Cieśninie Mesyńskiej (zob. Ajgaj znajdowało się na osłoniętej części beockiej Eubei i służyło jako port dla Orchomenos. jak się zdaje. . 16.170t). Podejmowane przez Posejdona próby zawładnięcia pewnymi miastami są mitami politycznymi. Ateńczycy zrezygnowali z kreteńskiego zwyczaju przybierania imion matek. przedstawia sąd jako plebiscyt z udziałem wszystkich mężczyzn i kobiet w Atenach. Dzieci Amfitryty były również triadą: Tryton. 3.173).

346) była od wieków znana. 6. Nimfa Kyllene siedząca przed wejściem do jaskini wyjaśniła im. umknął i ruszył na poszukiwanie przygody. szybko więc sporządził odpowiednio dużo chodaków z kory ściętego dębu. . Dawni Hellenowie sprowadzili z terenów zakaspijskich rasę konia większego. i postanowił je ukraść. Sylen i jego satyrowie. ona zaś jest jego piastunką. lecz "Demeter Saranju" -próbę pogodzenia dwóch skłóconych kultur. jakiej dotąd nigdy nie słyszeli. zanim przybyli Hellenowie. Apollo odkrył kradzież. VIII. Zajęli oni. Amymone było to może imię Wielkiej Bogini w Lernie. Obawiał się jednak. musiał w końcu wyznaczyć nagrodę za schwytanie złodzieja. pośpieszyli w różnych kierunkach. przywiązał je splecioną trawą do racic krów i w nocy wyprowadził zwierzęta na drogę. Zjawił się w Pierii. 60g i 4). Pojawia się ona we wczesnej hinduskiej literaturze sakralnej. by go wytropić. matka jego Maja ułożyła go w powijakach w sicie. który uchodził za źródło wszelkiej wody. gdzie królowie-wojownicy zmuszali do małżeństwa lokalne kapłanki i w ten sposób zdobywali prawo do zawładnięcia ziemią. Wiwaswat staje się ogierem i ją pokrywa. podobnie jak Nemezis jako Furia.b-17.A od kogo dostał jelita krowie? . lokalna bowiem odmiana. uchodziły potem za potomstwo Posejdona. gdzie Apollo pasł piękne stado krów. 75b). 17.. szukając w kierunku zachodnim.e b. jak się zdaje.zapytali czujni satyrowie widząc dwie skóry rozłożone przed jaskinią.5. gdzie Saranju przemienia się w kobył#. Arion i Despojna (tytuł samej Demeter). W Figalii przedstawiano Deineter jako końskogłową patronkę przedhelleńskiego kultu konia. była boginią w jej dorocznym nastroju mordowania. XXII1. Konie były poświęcone księżycowi. nie nadawała się do zaprzęgu w rydwanie. Jednak dla niechętnie usposobionych Pelazgów Demeter była. Opowieść zaś o Posejdonie i Demeterw Telpuzji (Pauzaniasz.pytała Kyllene. a owocem tego związku są dwaj herosi Aswinowie. W końcu grupa satyrów przemierzająca Arkadię usłyszała tony muzyki. i pozostała. ponieważ #ch kopyta pozostawiały ślady w kształcie księżyca. Chłopaczek sporządził ze skorupy żółwia i jelit krowich pomysłową grającą zabawkę. Kiedy Hermes urodził się na górze Kyllene.42) oraz o Posejdonie i bezimiennej Furu przy źródle w Tilusa w Beocji (scholia do Iliady Homera. rozwścieczona. Święte konie.4). że zdradzą go ślady kopyt. wysokości mniej więcej szkockiego pony. którą ukołysał swą matkę dó snu. ośrodki kultu konia. stąd powiązania Pegaza ze źródłami wody (zob. przy okazji likwidując orgie dziiiich kobył (zob. Mit o Demeter i Posejdonie upamiętnia helleńską inwazję na Arkadię. łakomiąc się na nagrodę.Czyżbyście zarzucali biednemu dziecku kradzież? . 17 NATURA I POCZYNANIA HERMESA a. szukając na wschód. ośrodku wodnego kultu Danaid (zob. że niedawno urodziło się tam dziecko niezwykle uzdolnione. Demeter jako Furia. i do Onchestos. 72. lecz dał się zwieść sztuczce Hermesa i chociaż dotarł aż do Pylos. . ale przez dłuższy czas szukali bez powodzenia. Demeter Erinnys być może w rzeczywistości nie oznaczała "Demeter Furii". ale wyrósł ze zdumiewającą szybkością na małego chłopca i gdy tylko się odwróciła.

jaką kiedykolwiek złożono.j . jak wróżyć z kamyków. że kradzież została mu natychmiast wybaczona.zapytał Apollo. który nie chciał uwierzyć. . "Cóż to za niemądre oskarżenie?" . Zaprowadził zachwyconego i zdumionego Apolla do Pylos. . Apollo jednak już rozpoznał skóry. . jeśli nauczysz mnie jeszcze przepowiadania przyszłości. a one nauczą cię. Zarżnąłem jedynie dwie i poćwiartowałem je na dwanaście równych części jako ofiary dla dwunastu bogów. grając przez całą drogę. panie . którą ukrył w jaskini.'' ' Doszło do ostrej wymiany słów. . że odtąd musi szanować prawo własności i powstrzymywać się od mówienia oczywistych kłamstw. ale widać było.A któż jest dwunastym bogiem? . które mieszkają na Parnasie. zaniósł na Olimp i tam oficjalnie oskarżył o kradzież.Ubijmy interes! . chodź ze mną . bo myślę.Moja fujarka więcej warta od twojej laski .zapytał Apollo.ale zamienię się. . . obserwując podejrzane zachowanie się pewnego długoskrzydłego ptaka. Była to pierwsza ofiara z mięsa. Znowu uśćisnęli sobie dłonie. f.e-17. że to bardzo pożyteczna umiejętność. tak porywającą melodię. c.odpowiedział Hermes .zawołała. udające. e.Tego zrobić nie mogę . i tam oddał mu resztę tr#ody. że go to wszystko baw# .rzekł Apollo . 17. Hermes przywitał się ze swą matką i wyciągnął coś. przedstawiając skóry jako dowód rzeczowy.Zgoda . Podczas gdy głodne krowy się pasły. że śpi.ch piastunek Trii.pójdź jednak do moich stary. śpiewając równocześnie chwałę szlachetności Apollina.odpowdział Hermes. po czyrr# Apollo zabrał dziecko na Olimp i opowiedział o wszystkim Zeusowi. W tej właśnie chwili zj awił się Apollo. by nie przyznawał się do winy. jak należy.Twój sługa. . .zawołał Apollo. a w przyszłości zostaniesz bogiem wszystkich pasterzy bydła i pasterzy owiec. Apollo zachwycony zawołał: . . Maja pokazała mu dziecko zawinięte w powijaki. Wszedłszy do jaskini. po czym uścisnęli sobie ręce. Obaj bogowie powrócili na górę Kyllene. kim jest złodziej. zachęcał Hermesa.odpowiedział skromnie Hermes wskazując na siebie. lecz Apollo nie chciał ustąpić i w końcu Hermes zmiękł i wyznał prawdę. resztę zaś spaliłem. gdyż i on doszedł. Hermes naciął trzciny. co ukrył pod owczą skórą. którą też sam wynalazł.No. następnie zagrał na niej nową melodię. a ja wezmę lirę. Apollo zbudził Maję i zapowiedział surowo. że Hermes musi oddać skradzione krowy.Zachowaj trzodę. Zeus. zrobił pasterską fujarkę.A co tam masz? .Dwunastu? . chociaż byłem bardzo głodny.powiedział. Porwał chłopca. d. że jego nowo narodzony syn jest złodziejem. dobrze. W odpowiedzi pokazał mu Hermes dopiero co wynalezioną lirę z żółwiej skorupy i zagrał na niej za pomocą kostki.Zjadłem tylko swoją część.Możesz sobie zabrać te krowy. . jego inteligencji i hojności. którą posługuję się wypasając moje trzody.Ubijmy interes! Za tę fujarkę dam ci złotą laskę. Zeus ostrzegł Hermesa.

V. gdy się upił. popieranie handlu i zapewnienie podróżnikom swobody pox2iszania się po wszystkich drogach świata. jak przepowiadać przyszłość z kamyków wirujących w zbiorniku wody. w tym Echiona. by łagodnie i przekonywająco wzywał zmarłych przykrywając ich oczy swą złotą laską. 2.2 i. 17. Hermes miał wielu synów. którą nauczył sztuki wzniecania ognia szybko obracając krzesiwem. . Hymn do Delos.5 pewien czas smutnymi pieśniami o swej ślepocie.19.. stąd jego imię (od daphne. Potem pomógł Hermes Trzem Mojrom ułożyć alfabet. Diodor z Sycylii. Apollodoros. przy której składane są doroczne ofiary. Nimfa Nomia zmusiła go. złodzieja Autolikosa i Dafnisa.laur). X.20. która z przyjemnością słuchała jego muzyki. VII1. chociaż nie mogę obiecać. Saturnalia. Następnie Trije nauczyły go. że nigdy jej nie zdradzi. Gdy Hermes zgodził się na te warunki. Rozmowy biesiadne. boks i gimnastykę. Diodor z Sycylii. ale nie żył długo.Diodor z Sycylii. Zeus wręczył mu laskę herolda z białymi wstążkami i nakazał wszystkim ją szanować. 10.poprosił Hermes . Dafnis był pięknym młodzieńcem sycylijskim. IV.Wyglądasz mi na bardzo pomysłowe.26. Chimajra. gamę muzyczną. ale jej rywalka.# j. Natychmiast przyjęty został do olimpijskiej rodziny. do złożenia ślubu. Philargyrius o Sielankach Wergiliusza. Pan nauczył go grać na fujarce.16. Fabulae. że zawsze będę mówił całą prawdę. którzy zastąpili mu rodziców. wynalazcę poezji pasterskiej. Kallimach. herolda Argonautów.powiedział. Hades równieź zatrudnił go jako swego herolda. wagi i miary (niektórzy przypisują to Palamedesowi) oraż założył hodowlę oliwki.84.68. ojcze . 277. który dotąd pokazują w mieście Kefalenitanon. Apollo zaś liczbę ich zwiększył do siedmiu. Hymn Homerycki do Hermesa. Hermes zamienił go w kamień. Tropiciele. IX. 51. nimfa.2. położyła w gaju laurowym na górze Hery. uwiodła go.20. on sam zaś wynalazł grę w kostki i sztukę wróżenia z nich. Makrobiusz. że wynaleziona przez Hermesa lira była siedmiostrunna. że miała tylko trzy struny odpowiadające porom roku albo cztery.18. Dafnis był ulubieńcem Apollina i często polował z Artemidą. Dafnis pocieszał się przez .75. III. odpowiadające kwartałom roku.3. 4.Uczyń mnie więc swoim heroldem. Serwiusz o Sielankach Wergiliusza. i spowodował. 253. Nomia spełniła swą pogróżkę i oślepiła kochanka.Ale do obowiązków twoich będzie należało zawieranie układów. którego matka. V.1. . Varia historia. 3. 1. Hyginus. Opiekował się czule swymi licznymi stadami tej samej rasy co trzody Heliosa. V.10.1-543. Plutarch. wynalazł astronomię.a wówczas będę odpowiadał za całość wszelkiej niebieskiej własności. że w Syrakuzach zaczęła bić fontanna zwana Dafnis. Sofokles.odpowiedział Zeus z uśmiechem. g. Dał mu też okrągły kapelusz chroniący przed deszczem i złote sandały ze skrzydłami. . . pod karą utraty wzroku.Tego się od ciebie nie oczekuje . nadane przez pasterzy.4 1. Jedni twierdzą. irmi. wymowne i przekonujące bóstewko . Elian.j-17. Hymn Homerycki do Hermesa.' h. nigdy nie będę kłamał. które przenosiły go z miejsca na miejsce z szybkością wiatru.

44. Do romantycznej opowieści o Dafnisie dostarczył wątku słup falliczny w Kefalenitanon i fontanna w Syrakuzach.5).żmija). Elian. Atenie pierwszej przypisano wynalęzienie kostek do wróżenia sporządzonych z kości kłykciowych (Zenobios. które były lokalnymi ośrodkami przedhelleńskiego kultu płodności (zob. Trije są Potrójną Muzą ("boginią gór") Parnasu. 18. 5. ale sztuka wieszczenia pozostała arystokratycznym przywilejem zarówno w Grecji. w materiale. Wynalezienie krzesania ognia przypisano Hermesowi. początkowo prymitywni górale z północnej Grecji. 74g i 171h) oraz układu. XIV. Długoskrzydły ptak Apollina był prawdopodobnie świętym żurawiem Hermesa. co również praktykowano w Delfach (Mythographi Graeci. 4. 24.i jak nauczyli się dobrych mańier. Przysłowia. stanowiącym element żeński sugerowało magię falliczną.c 18 7g . stąd imię Echiona (od ećhis . którą zastali w środkowej i południowej Grecji . to konwencjonalne postacie komiczne w dramacie attyckim (zob.1) . jak barbarzyńscy Hellenowie przyjęli i wyzyskali w imieniu swego adoptowanego boga Apollina kreteńsko-helladycką cywilizację.a-18. wcześniejszego patrona wieszczenia.6). 5. na mocy którego ich zaprzestapo.18). 83.1. połąćzona mitologicznie z opowieścią o tym. 67). stanowiącego element męski. ponieważ przejął laur od orgiastycznej boginu z Tempe (zob. otoczQne prawdopodobnie gajami laurowymi. astronomia oraz uprawa oliwki były przedhelI leńskie .15. jak szybko rósł.I. Dionysiaka.opowieść o tym. ponieważ był on heróldem Hadesa. z egipskiego Tota. przewodnika dusz schodzących do Podziemia. muzyka. Sylen i jego synowie.6. boga inteligencji. jak się zdaje. ponieważ wiercenie za pomocą świdra.muz i Ateny.97. Tradycja najazdów przebiegłych Messeńczyków na sąsiadów w celu zagrabienia bydła (zob. Appendix Narrationum. jest chyba sprośnym dowcipem Hómera . I11. satyrowie. gdzie śgiewano pieśni na cześć pozbawionych wzroku zmarłych. Jedna z nimf nazwała Sylena autochtonem. 105.boks gimnastyka. XXIX. Hermes jako bóg powstał z kamiennych fallusów.4 i dalej). jak w Rzymie. czyli synem Pana (Nonnos. i Anubisa.ale mógł również powstać z boskiego dziecięcia przedhelleńskiego kalendarza (zob. Podobnie postępowali kapłani Hermesa w stosunku do Pana.262. Varia historia.1. 3. została.75) i one właśnie weszły w powszechny użytek. 2. przepowiadały one przyszłość z kamyków. Białe wstążki herolda na lasce Hermesa zastąpiono później mylnie wężami. literatury i sztuki. miary i wagi. 21. Mit o dzieciństwie Hermesa przetrwał jedynie w późnej postaci literackiej. 171. Apollo pokochał Dafnisa. albowiem kapłani Apollina stale naruszali granice terytorium Hermesa.

że Hefajstos zbłaźnił się robiąc z tego publiczną scenę. stwierdzając ponadto. która tę prze#askę nosiła.c-18. że miała sprawy do załatwienia w Koryncie.g . Hefajstos nic nie wiedział o zdradach swej małżoriki do chwili.odrzekł godnie Posejdon. gdy wychodziła za mąż za Hefajstosa. porywczy. Afrodyta otrzymała ją od Zeusa. ale wybieram się na krótki odpoczynek na Lemnos. ukrył zazdrość. delikatńą jak pajęczyna. i skrycie przyczepił ją do łoża małżeńskiego. pośpiesznie posłała po Aresa. Zeusowi. Obaj bogowie roześmieli śię głośno.Nie dopuszczam w ogóle takiej myśli. by Ares mógł zawieść . . gdy pewnej nocy kochankowie zbyt długo pozostali w łóżku w trackim pałacu Aresa. był Ares. ftzadko udawało się nakłonić Afrodytę.Wybacz mi.zapytał śmiejąc się Apollo. Apollo zaś. by przypatrzyć się zakłopotanej Afrodycie. że nie uwolni swojej żony.Skoro Zeus odmawia pomocy. Helios. ale nie do rozerwania.odpowi#dział ponury Hefajstos . że cała historia jest tak niesmaczna. iż odmówił zwrócenia darów i wtrącania się do wulgarnej kłótni między mężem i żoną.NATURA I POCZYNANIA AFRODYTY a. że zamieniłby się z Aresem. wszyscy bowiem kochali się w osobie. Zaskoczył ich w tej sytuacji Hefajstos. zapytał : . jaką żywił wobec Aresa. doptóki nie otrzyma z powrotem cennych podarunków ślubnych. .Zgadzam się . i udając. Dejmosa i Harmonii. kłótliwy i zawsze pijany bóg wojny. c. przez delikatność. który na widok nagiego ciała Afrodyty zakochał się w niej. ale Zeus uważał.W towarzystwie Afrodyty? . ja dopilnuję. b. 74 18. powiedział: . chcąc dokuczyć Hermesowi. dopóty. który też wkrótce się zjawił. ty zajmiesz jego miejsce w sieci.Jeśliby jednak do tego doszło. któxy wrócił z podróży. droga moja małżonko.Nie miałbyś chyba nic przeciwko temu. która wróciła z Tracji uśmiechnięta i tłumaczyła się. że nadzy zaplątali się w sieć i nie mogą się z niej wydostać. kulawego boga-kowala. prostonogi. by Ares w nagrodę za uwolnienie zapłacił równówartość darów ślubnych. Posejdon. Oboje w doskonałych humorach udali się do łóżka. Fobosa. Zebrali się bogowie.ale jeśli Ares nie dotrzyma słowa. lecz faktycznym ojcem trojga jej dzieci. Afrodycie. jestem gotów zapłacić dług . Rozgniewa#y Hefajstos wrócił do swej kuźni i wykuł sieć myśliwską z brązu. Afrodyta nie wyraziła ochoty towarzyszenia mężowi i gdy tylko znikł jej z oczu. zobaczył ich igraszki i opowiedział wszystko Hefajstosowi. by znaleźć się w sytuacji Aresa? Hermes klnąc się własną głową odpowiedział. że współczuje Hefajstosowi. ale o świcie stwierdzili. Potem oświadczył. powiedział: . które złożył jej przybranemu ojcu. i wezwał wszystkich bogów na świadków swej hańby. moją ulubioną wyspę. . który właśnie wstawał. nawet gdyby sieci było po trzykroć więcej i wszystkie boginie miałyby mu to za złe. pozostały w domu. by użyczała swej przepaski magicznej innej bogini. Tylko boginie.

3 f. Chociaż Zeus nigdy nie spał ze swą adoptowaną córką Afrodytą. Dogonił ją na szczycie góry. weszła do jego łóżka.5 18. że Smyrna zakochała się w swoim ojcu i pewnej ciemnej nocy. urodziła mu dwóch synów. i w straszliwym gniewie chwycił za miecz i wypędził ją z pałacu. wystrojona w piękną czerwoną szatę. że zakochała się do szaleństwa w śmiertelniku. że odsłonił nagość bogini. Pochlebiana szczerym wyznaniem Hermesa. który uderzył u jego stóp. brzydkie dziecko z olbrzymimi genitaliami. To Hera obdarowała go sprośnym wyglądem dając w ten sposób do zrozumienia. jeden z nich zapytał: . iż nigdy już nie mógł stać wyprostowany. Afrodyta. inni jeszcze królem Tejaszem Asyryjczykiemprzechwalała się głupio. Afrodyta zaś wkrótce po urodzeniu mu syna Eneasza przestała go kochać. Pewnego dnia żona cypryjskiego króla Kinyrasa . kusiła go stale magia jej przepaski i w końcu postanowił upokorzyć Afrodytę powodując. Kinyras odkrył później prawdę. by mu darowała życie. raził gromem w Anchizesa i zabiłby go na miejscu. Afrodyta odwiedziła go w przebraniu frygijskiej księżniczki. gdyby Afrodyta nie osłoniła go swą przepaską i w ten sposób odchyliła tor gromu. Gdy Zeus usłyszał tę przechwałkę. By# nim przystojny Anchizes. co robi. i zmusiła do obietnicy. że Ares nie dotrzymał słowa wywodząc. król Dardanów. że nie pochwala swobodnych obyczajów Afrodyty. ujawniła. które król mieczem rozłupał na dwie części. istota dwupłciowa.h-18. Tak więc Ares znalazł się na wolności i powrócił do Tracji.odpowiedział nieostrożnie . Afrodyta uległa później Dionizosowi i urodziła mu Priapa. wnuk Ilosa. gdy spał w szałasie pasterskim na troj ańskiej górze Idzie. g. Priap jest ogrodnikiem i ma przy śobie nożyce ógrodnicze.k 75 h. gdzie odnowiła swą dziewiczość w morzu. Z drzewa wypadło dziecię Adonis.4 Kilka dni później. W końcu nikt nie zapłacił. że nie ma się czego bać i że syn ich zdobędzie sławę. Afrodyta zaś udała się do Pafos.Z kim wolałbyś się przespać. z córką tego tam czy z samą Afrodytą? . a wokół brzęczały sennie pszczoły.Pytanie wydaje mi się głupie . ponieważ Hefajstos do szaleństwa kóchał się w Afrodycie i nie miał w ogóle zamiaru się z nią rozwodzić. Róyvnie zadowolona z obrony Posejdona.l d. że córka jej Smyrna piękniejsza jest od Afrodyty.i poślubić Afrodytę.ponieważ spałem z jedną i drugą. że jest ojcem i dziadkiem nie narodzonego jeszcze dziecka Smyrny. że ją kocha.inni nazywają go królem Fojniksem z Byblos.chce płacić. Anchizes był przerażony. gdy Anchizes popijał ze swymi towarzyszami. spędziła Afrodyta z nim noc. i spała z nim na łożu przykrytym skórami niedźwiedzi i Iwów. że z nią spał. że nie zdawał sobie sprawy z tego. ale Afrodyta pośpiesznie zamieniła Smyrnę w drzewo mirry. której owocem był Hermafroditos. . że nikomu nie zdradzi. jak t# niektórzy utrzymują. e. Bogini pomściła tę obrazę powodując. Jednak wstrząs tak osłabił Anchizesa. i błagał. który przy wszystkich powiedział. gdy jej piastunka tak go upiła. Pewnej nocy. Zapewniła go. Rodosa i Herofilosa. gdy się dowiedział. dlaczego on miałby to uczynić. że skoro Zeus nie .2 Zbyteczną chyba jest rzeczą dodawać. Gdy rozstawali się o świcie. kim jest.

3 ciela cypryjskiego miasta Golgoj.105-107. że Persefona i Afrodyta mają równe prawa do Adonisa . scholia do Apoloniusza z Rodos. Skrzywdzona Persefona udała się do Tracji i opowiedziała swemu dobrodziejowi. którą oddała na przechowanie Persefonie. Hyginus. drugą z Persefońą. VII1. 2.k-18. Fabulae. że wyjęła go ze skrzyni i wychowała w swoim pałacu. że nie będzie sędzią w tak drażliwej sprawie.9 1. oraz córkę. Z krwi Adonisa wyrosły anemony. gdy zaś Persefona nie chciała go oddać. króla Sycylii. by odebrać Adonisa. Pewnego dnia Atena przyłapała ją niespodziewanie. Złożyła skargę. Aresowi. i. że dzikiem był sam Apollo. 4.Hymn Homerycki do Afrodyty. który zemścił się w ten sposób za krzywdę wyrządzoną mu przez Afródytę. królowej zmarłych. gdy przędła na wrzecionie. Afrodyta. 4. Był tak piękny.żałując śwego postępku. chcąc wzbudzić zazdrość Adonisa. Odyseja. Wyrok Kaliope brzmiał. scholia do Ód pytyjskich Pindara.I do tego jeszcze zniewieściały! Zazdrosny Ares. prosząc.932. 94. rzucił się na Adonisa. Afrodyta przeprosiła ją i odtąd już nigdy nie tknęła się pracy. przemieniony w dzika. Niektórzy jednak twierdzą. otworzyła skrzynię i znalazła Adonisa. . a dusza jego zstąpiła do Tartaru. kilka nocy z Brutesem Argonautą w Lilybaeum (dziś Marsala) i powiła mu syna.2. nakłoniła Adonisa. Zeus wiedząc. ponieważ dzięki niej przyszedł na świat. że Afrodyta również chce się przespać z Adonisem. . by Adonis spędzał jedynie ponurą część roku z Persefoną.ale Adonis powinien otrzymać krótki coroczny urlop. Sielanki.' k.31. Golgosa.Zwyczajny śmiertelnik! . Mojry wyznaczyły Afrodycie tylko jeden boski obowiązek. natomiast jej towarzyszył w miesiącach letnich.Afrodyta. 24 3. I. założy- 18. zwróciła się do Zeusa. Homer. 45-200. Zeus przystał na to wspaniałomy#lnie. a nie Dionizos. . przybyła natychmiast do Tartaru.e 1. Eryksa. Priapa. Pauzaniasz. by odstąpił jej tę część roku. że to Adonis. by odpocząć od miłosnych wymogów nienasyconych bogiń.266-367. założycielkę Beroi w Tracji. ponieważ był już jej kochankiem. który polował na górze Liban. Beroe. i przekazał ją niższej instancji. Diodor z Sycylu. ukryła Adonisa w skrzyni.s j. i przebił go kłem na oczach Afrodyty.6. Pewnego razu Afrodyta. Afrodyta z płaczem udała się do Zeusa i prosiła. oświadczył. Persefonie odmówił należnej jej części i nie usłuchał wyroku. a trzecią samotnie. którą miał spędzać samotnie. Persefona nie potrafiła oprzeć się pokusie. VIII. by schowała ją w jakimś ciemnym kącie. Podzieliła więc rok na trzy równe części. dowiedziawszy się o tym. Nosząc cały czas swą przepaskę. IX. a mianowicie miłość. Teokzyt. Persefona zaś. w której sądowi przewodniczyła muza Kaliope. ponieważ uwolniła go ze skrzyni . Niektórzy uważają. że Afrodyta woli teraz Adonisa od niego. że w ogóle z nich zrezygnuje. spędziła.krzyczała. i zagroziła. Z Adonisem miała jednego syna. że naruszone są jej prerogatywy. 1. był ojcem jej syna. Jedną miał spędzać Adonis z Afrodytą. Afrodyta nie postąpiła uczciwie.

1. Jako Bogini Śmierci w Życiu Afrodyta zdobyła szereg tytułów. by uprawdopodobnić opowieści o tym. którego sanktuarium znajdowało się w mieście 18. Ptolemeusz Hefajstionos. 831. Fulgencjusz. jak nabożny Eneasz. Tzetzes. Afrodyta Urania ("królowa gór") lub Erycyjska ("wrzosu") była boginią-nimfą letniego przesilenia. będącej przez długi czas najwyższym bóstwem w Koryncie.Apollodoros. Afrodyty Frygijskiej z góry Idy. Hyginus. 274-281. (zob. której małżonek Ozyrys został skastrowany przez Seta pod postacią dzika. 203-204. X.710.8. 7. i 74. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza.83. podobnie jak w wilię Święta Majowego robiły to kapłanki norweskiej bogini Holle lub Gode. Grusza była poświęcona Herze. 2. Późniejsi Hellenowie pomniejszali znaczenie Wielkiej Bogini świata śródziemnomorskiego. 6. 3. O Likofronie. Jego imię utożsamia Afrodytę z Izydą. który miał być wotywną ofiarą Dedala.Serwiusz o Sielankach Wergiliusza. Mitologia.3-18.306. gdy uciekał na Sycylię (zob. Stąd lubiące wrzos pszczoły i czerwona szata podczas jej miłostki z Anchizesem na szczycie góry. Zabijała świętego króla. Epitymbria ("grobowa"). 5. jako głównej bogini Peloponezu. 89. Inne sanktuaria Anchizesa pokazywano w Arkadii i w Troadzie.6).4. Dionysiaka.10. Anchizes jest w istocie synonimem Adonisa. scholia do Sielanek Teokryta. IV."grusza"). 79. 58. które Pauzaniasz pomysłowo tłumaczy tym. 24a). jako królowej pszczoły. Sparcie. Diodor z Sycylii. w późniejszych jednak udawało mu się uratować życie. pod którymi odbywały się orgie dionizyjskie. według Plutarcha. a nawet. podobnie jak królowa-pszczoła zabija trutnia wyrywając mu organy płciowe.9 77 Ajgesta w pobliżu góry Eryks (Dionizjusz z Halikarnasu. wyniósł swego ojca z płonącej Troi (zob. 3. Opisana przez Homera sieć. W najwcześniejszej wersji mitu Anchizes ginął. 8. 4. kiedy to .914-919. 649. 92h). 64.5.7 i Fabulae. I. Nonnos. Hezjod. gdzie indziej nosiła imię Melajnis ("czarna"). Androfonos ("mężobójczyni"). Tespiach i Atenach. W Atenach zwano ją "najstarszą z Mojr" i "siostrą Erynii".53). XXIV.100. który święte Palladium przywiózł do Rzymu. W sanktuarium Afrodyty na górze Eryks odsłonięto złoty plaster pszczeli. stąd również kult Kybele. Skotia ("ciemna").111. II. I11. 2). Anchizes był jednym z wielu świętych królów rażonych obrzędowym gromem po związku z Boginią Śmierci w Życiu (zob. 759).14. Mit o Kinyrasie i Smyrnie jest najwidoczniej wzmianką o historycznym okresie. 168c).Apoloniusz z Rodos. należała początkowo do niej jako bogini morza (zob. chodziły ubrane w tę sieć podczas wiosennego karnawału. który spółkował z nią na szczycie góry. XV. że miłość uprawia się najczęściej nocą. Uczyniono zeń syna Adonisa ze względu na miniaturowe "gaiki" składane w ofierze podczas jego świąt. Hymny orfickie. 1. Jej kapłanki. Priap powstał z prymitywnych drewnianych wizerunków fallicznych. Teogonia. noszącej w związku z tym imię Apia (od apios.18. 9. zdaje się. w którą Hefajstos schwytał Afrodytę. LV. które wydają się niezgodne z jej urodą i miłym usposobieniem.3-4.164. i ekstatyczne samokastrowanie się jej kapłanów dla uczczenia pamięci jej kochanka Attisa (zob. i dlatego według Wergiliusza miał umrzeć w pobliskim miasteczku Drepanon i zostać pochowany na górze (Eneida. powierzając ją męskiej opiece i uważając jej uroczyste orgie seksualne za nierozważne zdrady małżeńskie.1). Astronomia. IV. 251. II.

czyli kobieta z brodą. Ares. odpowiadają tym przejściowym fazom rozwoju społecznego. Kozioł. który uniknął przejścia do systemu patriarchalnego. emblemat części ostatniej. Dzik ten był bodajże równocześnie lochą z kłami w kształcie półksiężyca. gdy zabił Diarmuida.1. zwanej w tym wypadku Smyrną. 8. Gdy jednak rok został podzielony. który pojawiał się pod postacią dzika . kreteńskiego Zeusa. która miała panować przez następną kadencję. 7.dowodzi orgiastycznego charakteru obrzędów ku jego czci. ducha powracającej co roku do życia roślinności. Podobnie jak Androgyne. od których po zimowych deszczach okrywają się czerwienią stóki góry Libanu. przedzielony zrównaniami dnia z nocą na modłę wschodnią. 19.). przybierała fałszywą brodę.a-19. jak w Sparcie lub Delfach. upodobał sobie wojenkę dla samej przyjem- .2 19 NATURA I POCZYNANIA ARESA a. 9.święty król w społeczeństwie matrylinearnym postanowił przedłużyć zwyczajowy termin swego panowania. 75. podobnie jak wiele innych postaci mitycznych . Azji Mniejszej i Grecji święty rok bogini dzielono niegdyś na trzy części. ciemną zaś jego bliźniak lub rywal. należał do bogini miłości. jak w Atenach i Tebach. który wydała Kaliope. pochodzący z Tracji. nie mającej nic wspólnego z Adonisem.2).157e). Androgyne jest matką przedhelleńskiego klanu.Ozyrysa. bądź też przesileniami na modłę północną. X. Krew Tammuza jest alegorycznym oznacżeniem anemonów. syn Afrodyty. czy też jak Finn mac Cool.500 i nast. jak to czyniono w Argos. emblemat pierwszej części. Przemiany. gdy zabił Ozyrysa. Adonia. Uczynił to poślubiając uroczyście młodą kapłankę. poświęcony był bogini porodów. ale jako koncepcje religijne oboje wywodzą się z przejścia od matriarchatu do patriarchatu.podobnie jak Set.). Hermairoditos. ale wtedy. i bogowie o cechach kobiecych. Wąż. i po to. 6. jasną połową rządził święty król. emblemat części środkowej. jak Dionizos. samą boginią jako Persefoną. nominalnie swą córkę. święto żałobne ku czci Tammuza. Brodate boginie.mirra była znanym powszechnie lubczykiem . był młodzieńcem o piersiach przypominających kobiece i miał długie włosy. W Grecji kalendarz ten został zastąpiony przez rok złożony z dwóch pór. Karmanora z Lidu (136b) oraz irlandzkiego herosa Diarmuida.4) i noszącym sztuczne piersi. Krople żywicy ściekające z krzewu mirry były łzami za nim przelanymi (Owidiusz. arkadyjskiego Ankajosa (zob. Afrodyty. należał do bogini śmierci. Hermafrodyt jest świętym królem sprawującym władzę w zastępstwie królowej (zob."pan") jest grecką wersją syryjskiego półboga Tammuza. jak i dziś. by zachować swe urzędowe prerogatywy lub też by nobilitować dzieci zrodzone z ojca-niewolnika. uniemożliwiając w ten sposób innemu książęciu poślubienie jej i odebranie mu królestwa (zob. Dzik zabił Tammuza. w czasie których rządzili kolejno Lew. 65. Lew zaś. Hyginus uważa Kinyrasa za króla Asyrii (Fabulae. a tym. gorętsze niż zazwyczaj uczucia i pełniejsza harmonia panowały w państwie prowadzącym wojnę. 58) może dlatego.1#m właśnie tłumaczy się różnica między wyrokiem wydanym przez Zeusa. obchodzono w Byblos każdej wiosny. Narodzenie się Adonisa z krzewu mirry . Persefony. na przykład cypryjska Afrodyta. że stamtąd pochodzi kult Tammuza. Kozioł i Wąż (zob.136. W Syru. Adonis (fenickie adon . W pierwszej chwili Harmonia wydawać się może dziwnym imieniem dla córki Afrodyty i Aresa. hermafrodyt miał oczywiście dziwacznego odpowiednika fizycznego.

którą Halirrotios chciał zgwałcić.2. Pauzaniasz.2 20 79 NATURA I POCZYNANIA HESTII a. b. nosi odtąd nazwę Areopagu. syna Posejdona. a wzgórze. Ałkippe zaś synonimem bogini o głowie kobyły.21. Mit w istocie nawiązuje do zgwałcenia Demeter przez Posejdona i odnosi się do podbicia Aten przez lud Posejdona oraz upokorzenia przezeń bogini (zob. Ares nie zawsze odnosił zwycięstwa.20. na wpół żywego. uwolnił Hermes. Innym zaś razem Herakles napędził mu strachu i zmusił do ucieczki na Olimp. 20. Ponieważ jedynymi świadkami zajścia byli Ares i Alkippe. I. Ares gardzi procesowaniem się do tego stopnia. dwukrotnie pokonała go w bitwie. którzy zginęli w okrutnych wojnach.111. znacznie dzielniejsza od niego. Był to pierwszy wyrok sądowy w sprawie o morderstwo. a jego siostra Eryda zawsze nastręcza do niej okazji rozpuszczając plotki i zaszczepiając zazdrość. Raz też pokonali go olbrzymi synowie Alojosa. na którym sprawa się toczyła. W rełacji Pauzaniasza o morderstwie Halirrotios zdążył już zgwałcić Alkippe.7. Atena. 16.14. 2. Nienawidzą Aresa wszyscy nieśmiertelni koledzy. od Zeusa i Hery do ostatniego z bogów. które żywią dla niego przewrotne uczucia. bawiąc się masakrowaniem ludzi i plądrowaniem miast.a . tak jak dyktuje im chwilowy kaprys. skąd dopiero po trzynastu miesiącach. gdy bogowie oskarżyli go o rozmyślne zabójstwo Halirrotiosa. ponieważ oni wojnę uważali za rozrywkę. z wyjątkiem Erydy i Afrodyty.ności wojowania. Rodzeństwo nie darzy nikogo swymi względami. to po drugiej stronie. Hestia słynie z tego. sąd go uniewinnił. Tłumaczył się. i gardzili Trakami jako barbarzyńcami. 1. Areia zaś jest jednym z tytułów Ateny. Apołlodoros. chyba że prowadzili ją w obronie wolności lub z jakiegoś równie ważnego powodu. oboje walczą to po jednej. która oczywiście potwierdziła słowa ojca. ' 1. Został jednak zmodyfikowany ze względów patriotycznych i połączony z łegendą o jakimś dziwnym procesie o zabójstwo. "Areopag" oznacza prawdopodobnie "wzgórze przejednującej bogini". którzy zamknęli go w brązowej beczce. że jedyna spośród Olimpijczyków nigdy nie bierze . że nigdy nie stanął przed sądem jako powód i raz tylko był pozwany. że działał w obronie swej córki Alkippe. Ateńczycy nie lubili wojny. z rodu Kekropsa. oraz chciwego Hadesa z radością witającego śmiałych młodych wojowników. ale Hałirrotios może być tylko synonimem Posejdona.3).

lecz i dlatego.było ognisko domowe. tytanów i innych. Hestia się obudziła. Pewnego razu pijany Priap próbował zgwvałcić ją na wiejskiej zabawie. V. Historia o propozycjach małżeńskich Posejdona i Apollina wywodzi się prawdopodobnie z faktu. Hymn Homerycki do Afrodyty. gdy wszyscy uczestnicy zasn#li najedzeni. Ognisko takie nie wydzielało ani dymu. głośno ryczy o zbrodniczym szaleństwie Priapa. pępek widniejący na greckich wazach. * l. że te trzy bóstwa były czczone razem w Delfach. uosabiała bezpieczeństwo osobiste. VI. Próba gwałtu podjęta przez Priapa jest anegdotycznym ostrzeżeniem przed świętokradczym naruszaniem praw kobiety-gościa. oznaczający 20.d rzekomy środek świata. gdy Priap się do niej zbliżał. Owidiusz. który przetrwał ruiny sanktuarium.2 . czy to przypadkowo. Starożytny anikoniczny biały wizerunek Wielkiej Bogini.4). zapala się je od nowa za pomocą krzesiwa.udziału w sporach lub wojnach. 2. Podobnie jak Artemida i Atena.2 c. że jest najbardziej łagodną mieszkanką Olimpu. b. 3. 2. która wynalazła sztukę budowania domóv". czy też na znak żałoby. gdzie rodzina została podporządkowana państwu . Na tym świętym przedmiocie. uważane również za ołtarz ofiarny. przysięgła na głowę Zeusa. Hestia zaś.21. krzyknęła. 21-30. symbol pożądliwości (zob. w której wzięli udział bogowie. Był to najwygodniejszy i najbardziej oszczędny sposób ogrzewania w czasach starożytnych. W Delfach stos węgla drzewnego umieszczano w wapniu do użytku poza domem i tego rodzaju ognisko przekształciło się w omphalos. gdy Posejdon i Apollo zjawili się u niej jaka rywalizujący zalotnicy.3 1. rozpowszechniony w całej wschodniej części świata śródziemnomorskiego. przestraszyła go i zmusiła do komicznej ucieczki. odrzucała wszelkie zaloty miłosne bogów. Fasti. przykryty białym popiołem dla zachowania ognia. Nawet osioł. przedstawiał. jak się zdaje.:i19 i nast. Hestia jest boginią domowego ogniska i w każdym prywatnym domu i gmachu państwowym chroni tych. że pozostariie na zawsze dziewicą.nawet w Sparcie. po zdetronizowaniu bowiem Krońosa. 35. Poświęcony jest jej ogień i jeśli kiedykolwiek ogziisko wygasa. szczęście i święty obowiązek gościnności. Ośrodkiem życia greckiego . że jest boginią najsprawiedliwszą. Hestię otacza powszechny szacunek nie tylko dlatego. Wdzięczny Zeus w nagrodę zapewnił jej pierw szy dar wszelkich publicznych ofi#rowańl. jego bogini. wypisane jest imię Matki Ziemi. która znalazła się pod ochroną domowego lub publicznego ogniska. Ale w tej samej chwili głośno zaryczał osioł. stos żarzącego się węgla drzewnego. Ma on 11 1/4 cala wysokości oraz 15 1/2 cala szerokości.68. ponieważ zachowała pokój na Olimpie. którzy do niej zwracają się z prośbą o opiekę. Diodor z Sycylii. najbardziej litościwą oraz tą. ani płomieni i stanowiło naturalny ośrodek zebrań rodzinnych lub klanowych. kształt .

które mogły być używane do poprawiania paliwa świętego ognia. i nakłonił go.2 c. Apollo zadał Pytonowi okrutne rany.d-21.i rozmiary ogniska potrzebnego do ogrzania wielkiego pokoju. Znaleziska te spotyka się na Peloponezie. zażądał łuku i strzał. Apollo. przybiegli na miejsce i zabili olbrzyma gradem strzał. Nie spodobało mu się tam. Matka Ziemia doniosła o tym występku Zeusowi. który nie tylko kazał Apollinowi udać się do Tempe na obrzęd oczyszczenia. na których miał za pokutę przewodniczyć. urodził się po siedmiu miesiącach ciąży. co jest prostszym i skuteczniejszym sposobem wytwarzania narkotycznych oparów (zob. d. by zdradził mu sztukę przepowiadania przyszłości. Pana. malowanych na czerwono. lecz odważny Apollo wtargnął za nim do środka san#tuarium i tam zgładził go nad świętą szczeliną. w kształcie liścia. gdzie obrzędu dopełnił król Karmanor. ale Apollo i Artemida usłyszeli krzyki. mieście nazwanym tak ku czci jego małżonki. Delfiny. 90.3). syn Zeusa i Leto. a kapłanki zatrzymał u siebie na służbie. Zagarnął następnie wyrocznię delficką. ale ustanowił również ku czci Pytona Igrzyska Pytyjskie. Stos węgla drzewnego układano niekiedy na okrągłych trójnogich stołach glinianych. a gdy zaświtał czwarty dzień. które natychmiast dostarczył mu Hefajstos. gdzie gnieździł się wróg jego matki. Po powrocie do Grecji wyszukał Apollo cieszącego się złą sławą koźlonogiego boga arkadyjskiego. Modlitwy jej przerwał olbrzym Titios usiłując ją zgwałcić. konopi i lauru nad lampą oliwną w zamkniętym pomieszczeniu. wąż Pyton.l b. W sanktuariach kreteńskich i mykeńskich znaleziono liczne chochle. konopie i laur kładziono na gorący popiół stosu węgla drzewnego. Opuściwszy Delos udał się wprost na górę Parnas.j . W czasach #lasycznych Pytia miała przy sobie kapłana-pomocnika który wprowadzał ją w trans paląc ziarna jęczmienia. Jest jednak rzeczą prawdopodobną. udał się w towarzystwie Artemidy na obrzęd oczyszczenia do Ajgilai. biało i czarno . po czym tłumaczył wypowiadane przez nią słowa. na Krecie i na Delos. sporządzone z kamienia lub glinyniektóre noszą ślady wysokiej temperatury . więc pożeglował do Tarraj na Krecie. 51b). by dopełnić jakiegoś osobistego obrzędu. Na jednym ze stołów pochodzącym z grobowca w Zafer Papoura w pobliżu Knossos był jeszcze stos węgla drzewnego. Na wieść o tym Leto z Artemidą przybyły do Delf i tam Leto usunęła się do świętego gaju. Nie stropiony tym wszystkim Apollo zlekceważył rozkaz Zeusa i zamiast do Tempe. trójkątne. Temida karmiła go nektarem i ambrozją. 21 NATURA I POCZYNANIA APOLLINA a.to znaczy w kolorach księżyca (zob. że niegdyś jęczmień. ale bogowie rosną szybko. Pyton uciekł do wyroczni Matki Ziemi w Delfach. Zemstętęuznał 21.

Tym razem pokonał Pana. ale później prżekazał to zajęcie Hermesowi. która strzegła w towarzystwie swych przyjaciółek. że sam Apollo na swej lirze nie potrafiłby piękniej muzykować. a Marsjasz zachował się niemądrze nie zaprzeczając. Z Ftią na przykład spłodził Dorosa i jego braci. i oto Marsjasz został pokonany. Zdawało się. Marsjasz chodził po Frygii w orszaku Kybele radując muzyką chłopów.5 i. Uwiódł również nimfę Dryope. g. przemienił się w syczącego węża. że zawody nie będą rożstrzygnięte. stanęła nad strumieniem i zagrała na flecie przypatrując się swemu wizerunkowi w wodzie. Obróć go grając i śpiewając równocześnie. Następnie zabił Apollo satyra Marsjasza. że jej gra sprawia przyjemność pozostałym bóstwom. Poszła więc sama do lasu frygijskiego. chociaż wyglądało na to. mocno przybijając do ziemi jego ręce i nogi. Wówczas pozornie łagodny Apollo okrutnie zemścił się na Marsjaszu zdzierając z niego żywcem skórę i przybijając ją do sosny (niektórzy mówią. którym wszystkie nimfy się bawiły. u#znia bogini Kybele. trzody ojca na górze Ojta. a dwa sępy żarły jego wątrobę. jak do tego doszło. Apollo natomiast obrócił swą lirę i śpiewał tak piękne hymny ku czci bogów olimpijskich. Niewinną ofiarą klątwy został Marsjasz. który wyzwał go na zawody. Urodzi- . gdy Apollo zawołał do Marsjasza : . Znalazł flet i ledwie przyłożył go do warg. jak wydać wyrok na rzecz Apollina. z Arią Miletosa. z Koronis Asklepiosa. Chociaż Apollo nie chciał się krępować więzami małżeńskimi.Zeus. f. ojciec Titiosa. z muzą Talią korybantów. A oto. rzuciła flet i obłożyła klątwą każdego.n żółwia. ża nabożny uczynek. a z Kyrene Aristajosa. Marsjasz się zgodził. Wywołało to oczywiście gniew Apollina.j-21. Skóra ta wisi teraz w jaskini. Następnie Apollo odniósł drugie zwycięstwo w zawodach muzycznych. którym przewodniczył król Midas. z której wypływa rzeka Marsjasz. które bogowie hodowali w Pierii. Początkowo nie mogła zrozumieć. kto instrument weźmie do ręki. wystraszył hamadriady i ją posiadł. oba bowiem instrumenty spodobały się muzom.4 h. Tego oczywiście z fletem zrobić nie można. flet sam zagrał natchniony wspomnieniem muzyki Ateny. hamadriad. że do platanu). spłodził dzieci z wieloma nimfami i śmiertelnymi kobietami.Rzucam ci wyzwanie. Apollo przybrał kształt ## ' ' sů #w # g2 21.3 e. Do jego obowiązków należało również strzeżenie trzód i stad. jak śmiesznie wygląda z sinymi i nabrzmiałymi policzkami. Gdy sobie uprzytomniła. Odtąd został bogiem muzyki i stale przygrywał bogom podczas uczt na swej siedmiostrunnej lirze. a gdy Dryope wzięła go na kolana. że muzom nie pozostało nic innego. Zrób ze swoim instrumentem to. W Tartarze rozciągnięto #itiosa i poddano torturom. dlaczego Hera i Afrodyta śmieją się cicho zasłaniając twarze dłońmi. Apollo zaś na sędziów powołał muzy. Zwycięzća miał prawo ustalić dowolną karę dla pokonanego. Pewnego dnia Atena zrobiła sobie podwójny flet z kości rogacza i grała na nim podczas uczty bogów. co ja zrobię ze swoim. Ciało zajęło powierzchnię co najmniej dziewięciu akrów.s j. którzy o niczym nie wiedzieli. Wołali.

która jednak pozostała wierna swemu mężowi. Natychmiast wyszło na jaw przebranie Leukipposa i nimfy go rozszarpały. gotów był zesłać Apollina ńa zawsze do Tartaru. że potrafi śpiewać piękniej niż muzy. Założył on miasto Ojtę i wystawił swemu ojcu świątynię. a zamiast niej pozostawiły topolę.głosu i umiejętności gry na harfie. Matka Ziemia pozostawiła zamiast niej drzewo laurowe. one zaś natychmiast pozbawiły Tamyrisa wzroku. mszcząc się. gdy syn Apollina. który przebrał się za dziewczynę i brał udział w górskich igraszkach Dafne. Raz tylko ściągnął na siebie Apollo gniew Zeusa po słynnym spisku mającym na celu zdetronizowanie Ojca bogów. Słysząc jego przechwałki. Sprowadził muzy z ich siedziby na górze Helikon do Delf. który Apollo miał odsłużyć zajmując się owczarnią króla Admetosa z Terai. aż pewnego dnia wykradły ją hamadriady.u-21. rozwścieczony stratą swych płatnerzy. zabił cyklopów. Wiatr Zachodni przechwycił dysk w powietrzu i zabił nim Hiacynta trafiając go w głowę.' k. którego opętała obłędna zazdrość o Apollina. Apollo nie zawsze miał szczęście w miłości. Zeus.lo n. Apollo usłuchał Leto i nie tylko odsłużył pokornie wyrok. ośmielił się wskrzesić zmarłego człowieka odbierając w ten sposób Hadesowi podda#:zego. księciu spartańskiemu. Apollo zaś.s 1. pierwszy z bogów opanowany tego rodzaju namiętnością. by kąpały się nago i w ten sposób się upewniały. a z liści tego drzewa uplótł Apollo wianek. doradził nimfom górskim. wezwała Matkę Ziemię. Z krwi Hiacynta wyrós# kwiat hiacynt. złośliwie im o tym doniósł. by się pocieszyć. i gdy pewnego dnia bóg uczył chłopca rzucania dyskiem. Dodać trzeba. że są wyłącznie w kobiecym towarzystwie. poskromił ich dzikie szaleństwa i przewodził im w ceremonialnych i strojnych korowodach. wiedząc o tym dzięki sztuce wieszczenia. na którego płatkach można o#dxialeźć pierwsze litery jego imienia. Apollo lekceważył Tamyrisa jako rywala. Inny znowu przypadek zdarzył się pięknemu Hiacyntowi. Wyrok zmniejszony został do roku ciężkich robót. Gdy jednak ją dopadł. Znana tam była jako Pazyfae. Ka#hał się w niej od dawna i spowodował śmierć swego rywala. Apollo.3 83 o. Leukipposa. Było to wtedy.12 ů . syna Ojnomaosa.9 m. w którym zakochał się nie tylko poeta Tamyris . lecz obdarzył jeszcze Admetosa wielkimi łaskami. która w mgnieniu oka porwała ją na Kretę. Hades naturalnie złożył skargę na Olimpie. kapłankę Matki Ziemi.ale i sam Apollo.pierwszy mężczyzna zalecający się do osoby tej samej płci . że zalecając się do Dafne Apollo nie uległ nagłemu impulsowi.ła mu Amfissosa. ale Leto wstawiła się za nim prosz#c o wybaczenie i obiecując. w którejů Dryope była kapłanką. że Apollo się poprawi. Razu pewnego próbował wykraść Idasowi Max`pessę.ll 21. Po tej nauczce nabrał rozumu i odtąd głosił umiar we wszystkim. Lecz Hiacynt podbił również serce Wiatru Zachodniego. lekarz Asklepios. Zeus zabił piorunem Asklepiosa. Z ust jego nie schodziły takie maksymy jak: "Poznaj śiebie samego" i "Wszystko z umiarem". córkę rzeki Penejos z Tesalii. Innym razem ścigał nimfę górską Dafne.

3. chociaż Pindar (Odypytyjskie. IV. XI.603-604. Apollodoros. których Hekatajos niedwuznacznie utożsamiał z Brytyjczykami (Diodor z Sycylu. Ozyrysa.2. II1. 12.4. Anabaza. 1. 6.6. ).3. IX. Pyton jest ponadto utożsamiany z 'Ij#fonem. 30). Pauzaniasz. Izydę. I1. Rozmowy bogów. Problemy greckie. 9.lb.1.14. 3. Pauzaniasz. l. Agis. Wydaje . U Hyperborejczyków składał Apollo hekatomby z osłów (Pindar.8 zabiciu Pytona (i prawdopodobnie jego małżonki Delfiny) zagarnia wyrocznię Matki Ziemi w Delfach . 6. 12.140. Parthenios. Lukian. II. Apollodoros. Mit o Pytonie ścigającym Leto odpowiada mitowi o pościgu Seta za Izydą (podczas siedemdziesięciu dwu najgorętszych dni roku). Pauzaniasz. którego zwycięstwo nad wrogim Setem święcili co roku Egipcjanie pędząc nad przepaścią dzikie osły (Plutarch. cit.10.30. Fabulae.3. Fabulae. Apollodoros. 10. 2. Plutarch.9.3.4.).1. O Likofronie. Fabulae. 32. loc. Homer. 2. czyli Delfiną w jej profetycznym aspekcie. którego urodziła partenogenicznie na złość Zeusowi (Hymn Homerycki do Apollina. O Izydzie i Ozyrysie. jak się zdaje.1.300-306. Varia historia. cit.1.11. 7. greckim Setem (zob.90 i nast.115 . III.15. Erotica. ale był również bogiem Hyperborejczyków (. III.6. Hyginus.706. co utożsamia go z "dziecięciem Horusem".3-21. Pauzaniasz.10.89.16.1. 165. Iliada.47). Owidiusz. 305). XVI. i obejmował również Ateny. 3. Apollo zaś pr 84 21. Iliada. którego wcieleniem był Horus. Hyperborejski Apollo jest w istocie greckim Horusem. Hyginus. Plutarch. Ksenofont. loc. X.3 i X. świętego króla.4.50-55) uważał ich za Libijczyków. Historia naturalna. Pliniusz. Homer.17. Fabulae. Tzetzes.1. Apollodoros.1) w Hymnie Homeryckim do Apollina i przez scholiastę Apoloniusza z Rodos. Państwa objęte tym kultem stale wymieniały wizyty (Diodor z Sycylu. ukochanego przez boginię potrójnego księżyca. I.4.3. 55.7. 5. Pauzaniasz. 11..3. I. czyli Lat. Dlaczego milczą wyrocznie. 14. Hyginus.2). 8. Apollqdoros. 12. 36. Antoninus Liberalis.5.325 i nast. lliada. X.20. 4. Przemiany. 203.5. scholia do Apoloniusza z Rodos. Fabulae. że zamordował jego ojca.1. Grecy uważali go za syna Leto. Mit otrzymał jednak wydźwięk polityczny: Hera wysyła przeciw Leto Pytona. który. Homer. X. Apollodoros.2. IV.7. Plutarch. 9. Homer. Elian. bogini znanej w południowej Palestynie jako Lat (zob. Historia Apollina jest pełna niejasności. Hyginus. Horus mścił się na Secie za to.7. Plutarch. II. a na północny zachód dQ Brytanii.15. Diodor z Sycylii. Apollodoros.1. II.1. O wyroczniach pytyjskich.3. Odypytyjskie. I.191. Odyseja. Świętego króla składał w ofierze podczas zimowego i letniego przesilenia jego bliźniak-zastępca.4. VIII.71.2. 603. I. l.1. docierał na południowy wschód do Palestyny i Nabatei. III.58-59. Problemy greckie.576 i nast. Pindar.Ludzi spoza Wiatru Północnego"). drugi mitograf watykański.3. Diodor z Sycylu. Delo# było ośrodkiem tego hyperborejskiego kultu.595-600. Hyginus.Hera bowiem była Matką Ziemią. Stefan z Bizancjum pod hasłem "Dryope".17.7. X. Hymn Homerycki do Apollina.Il I. III.

1). Apollo zaś poszedł za jej przykładem.8-22. Bogini księżyca Brizo ("kojąca") z Delos. fakt. Dla uspokojenia nastrojów w Delfach ustanowiono doroczne igrzyska pogrzebowe ku czci zmarłego herosa Pytona. że po zniesieniu tego kolegium kapłanki uciekły na Kretę.4). 30).17d). Uwiedzenie Dryope na górze Ojta przez Apollina upamiętnia bodajże lokalne zastąpienie kultu dębu przez kult Apollina. gdzie napotkały opór przedhelleńskich czcicieli Bogini Ziemi. że niektóre plemiona północnohelleńskie w sojuszu z Trako-Libijczykami dokonały inwazji na środkową Grecję i Peloponez. tancerzy biorących udział w obchodach zimowego przesilenia. Służba Apollina u Admetosa w Ferai może być reminiscencją historycznego faktu: upokorzenia kapłanów Apollina za dokonanie masakry przedhelleńskiego cechu kowali znajdującego się pod opieką Zeusa. Rodos. Nieudany zamach na Marpessę ("chwytającą") upamiętnia.2 i 51. 7. 46.bądź też zdejmowania całej kory z gałęzi olchy na fujarkę pasterską. może być utożsamiona z hyperborejską potrójną boginią Brigit. od czego wstrzymało się jedynie chłopstwo.się rzeczą pewną. Daiojne w Tempe miała zapewne głowę kobyły. podobnie jak kanaanickiego boga leczenia. więdnę") świadczyłoby o tym.2). Terze i w Sparcie. podobnie jak w Figalu (zob. że jest ona jesiennym aspektem bogini. co za tym idzie. Kara Marsjasza może odnosić się do rytualnego odzierania ze skóry świętego króla . ale zdobyły jej główne wieszcze sanktuaria. gdzie bogini Dafojne ("krwawa") była czczona przez kolegium orgiastycznych. schrystianizowaną następnie w postaci św. odnosi się widocznie do helleńskiego podboju Tempe. gdzie boginię księżyca zwano Pazyfae (zob. zastąpienie w tych okolicach instrumentów dętych instrumentami strunowymi. że Apollinowi nie udało się zagarnąć messeńskiego sanktuarium bogini zboża w postaci lochy (zob. 9a) . którego kult wprowadzony został w mykeńskiej Grecji i którego imieniem nazwano późny miesiąc letni Hyakintios na Krecie. Dorycki Apollo przywłaszczył sobie imię Hiacynta w Tarencie. jak się zdaje. córką rzeki Penejos i kapłanki Matki Ziemi. I i 57.1 i 150. mieście mykeńskim. inny "grób Hiacynta" stał się podstawą tronu Apollina. a nie przedtem (zob. 5. Zakusy olbrzyma Titiusa na Leto dowodziłyby nieudanego powstania górali z Fokidy przeciw najeźdźcom. Mit o Hiacyncie w pierwszej chwili robi wrażenie sentymentalnej opowieści służącej do -wyjaśnienia znaku na greckim hiacyncie (zob. Z relacji Plutarcha wynikałoby. zwano dziećmi muzy Talii i Apollina. żujących laurowe liście menad (zob. któremu poświęcona była topola (żob. 16. które kąpały się w celu oczyszczenia po dokonaniu tego morderstwa. 25.Apollo przejął laur i odtąd jego liście mogła żuć jedynie Pytia. rozszarpywanym co roku przez dzikie kobiety. Emblematem Sminteusa ("mysi"). by utożsamić go z Apollinem.podobnie jak Atena pozbawiła Pallasa jego magicznej egidy (zob. hyperborejskim Horusem. odnosi się jednak do kreteńskiego herosa-kwiatu Hiacynta (zob. 8. Leukippos ("biały koń") był świętym królem miejscowego kultu konia. 165j i 2). Korybantów. Apollo był już 21.podobny wąż przebywał w Erechtejonie w Atenach (zob. 74. Zwycięstwa Apollina nad Marsjaszem i Panem upamiętniają helleński podbój Frygii i Arkadii i. Eszmuna. nie różniąca się niczym od Leto.2). Imię Ftii (od phthio. 42d). była mysz lecznicza. jego kapłanki zaś zachowały swe funkcje. W Delfach najeźdźcy zabili świętego wieszczego węża . Najeźdźcy przystali na to. gdzie znajdował się jego grób jako herosa (Polibiusz."marnieję. czczonym przez ich sojuszników. 22. I). 28. Jego pościg za nimfą górską Dafne. Apollo uważany był za protoplastę doryckich Greków i Milezyjczyków. 6. ponieważ olchę personifikowano jako boga lub półboga (zob. '159.2)i przejęli wyrocznię w imieniu swego boga Apollina Sminteusa.5). 85.b . którą kupił od Hermesa (zob. 88e) . Brygidy. podobnie jak to ma miejsce z uwiedzeniem przez niego Arii. którzy otaczali go specjalną czcią. Ukrycie się pod postacią żółwia jest wzmianką o lirze. Kos. zwanego również Narcyzem (zob. ponieważ był bogiem muzyki. w Amyklaj zaś. 4. VIII.4). Brigit była patronką wszystkich sztuk.

Zabójstwo Pytona przez Apollina nie jest.17).5). podobnie jak w Knossos. Dowodzi tego obrzęd Stepteria. 14. trzymając na kolanach swą trzyletnią podówczas córeczkę Artemidę. i mit ten przemilczali (zob. jest dopiero czwartym w szeregu pradawnych bogów. siedem strun jego liry zaś powiązano później z siedmioma samogłoskami greckiego alfabetu (zob. Będąc wrogiem barbarzyństwa głosił umiarkowanie we wszystkim. szałas podpalano. Artemida odpowiedziała bez namysłu: . ojca kreteńskich korybantów. był to prawdopodobnie tytuł Ateny (zob. słusznie utożsamiano z księżycem. Koronis ("wrona"). 11. który prawnie i obrzędowo zawsze zabijał swego poprzednika. 8). W czaśach klasycznych Apollo sprawował władzę nad muzyką. którzy zabili Zeusa-wołu toporem o podwójnym ostrzu.. matka Asklepiosa spłodzonego przez Apollina. który nadał prawa Arkadu.w tym czasie nieśmiertelny. nadano im mistyczne znaczenie i stosowano je w muzyce leczniczej.6). I2. Ponieważ Apollo został utożsamiony z dziecięciem Horusem. Artemida. filozofią. 25.23) Apollo. Warro. kiedy to kapłani. jego kult koryncki przejął Zeus Słoneczny. Przewracano stół. uzbrojona w łuk i strzały. 52. W Delfach. następnie zjadali mięso podczas wspólnej uczty. że stamtąd wywodził się kult Apollina. tak prostym mitem. Hiacynt zaś panował jedynie przez jedną porę roku# Śmierć Hiacynta od uderzenia dysku przypomina śmierć jego bratanka Akrizjosa (zob. na którym leżały piexwsze płody. był. czczony był jako słońce. siostra Apollina. uciekali nie oglądając się za siebie (zob. szczególnie na jelenie. jakby się zdawało na pierwszy rzut oka. którego wyrocznie Pytia wygłaszała (Hesychios. 50b). a potem wracała w tryumfalnym pochodzie. Apollina. Artemidę. VII. 7) . W eseju Cycerona O naturze bogów (zob. Pewnego dnia Zeus. grobem herosa wcielonego w węża. o którym pisze Plutarch w Dlaczego milczą wyrocznie (15). syn Leto. ukartowany atak na miesżkańca szałasu przypomina tajemnicze zabójstwo Romulusa dokonane przez jego towarzyszy. Przypomina również doroczne ofiary Bouphonia w Atenach. poezją. (w tym miejscu w relacji luka). Nagły. III. ale lubi również polować. zapytał ją.. Młodzież biorąca udział w tym obrzędzie udawała się do Tempe dla oczyszczenia. jakie chciałaby dostać od niego prezenty. ludzie z pochodniami uciekali nie oglądając się za siebie. Chłopak udawał się do Tempe niewątpliwie dlatego. 9. ponieważ kamień omphalos. 73. matematyką. 22 NATURA i POCZYNANIA ARTEMIDY a. Co dziewięć lat budowano na kiepisku w Delfach szałas przedstawiający siedzibę króla i w nocy nagle na szałas napadano. herosa. według tradycji. syna Hefajstosa.3). medycyną i nauką. wyobrażeniem słonecznym. O jgzykach latyriskich. b. z wieńcami na głowach i gałęziami lauru w rękach. Helleński kapłan Apollina przywłaszczył sobie funkcje świętego króla. że Atena nie miała dzieci. 53. podobnie jak i on posiadała moc zsyłania chorób i nagłej śmierci na śmiertelników. święty król panował widocznie do dziewiątego roku (zob. 10. i Apollina. Jest opiekunką małych dzieci i wszelkich zwierząt w okreśie ssania. pod hasłem "Wzgórze Archusa" . 13. Siostrę Apollina. Cycero rozróżnia ponadto Apollina. astronomią. na którym siedziała Pytia. w mimicznym przedstawieniu odtwarzali wskrzeszenie ivołu i stawiali topór przed sądem oskarżając narzędzie o świętokradztwo. a także dar leczenia. ale Ateńczycy zawsze utrzymywali. 88.

Brontes. bo przebywać będę głównie w górach. dwa pstre i jednego łaciatego. Matki ich były uszczęśliwione. często wzywać kobiety w połogu.2 d.4 Tak uzbrojona udała się do Arkadu. dwadzieścia nimf rzecznych z Amnisos na Krecie. któremu kazano spełnić każde jej życzenie. sześćdziesiąt młodych nimf morskich. gdy nie będę polowała. by nakarmić swe suki i szcze#ięta. a poza tym mianuję cię patronką ich dróg i przystani. proszę.f . przecież matki zawsze straszą niegrzeczne dziewczynki Brontesem. Czterokrotnie wypróbowała swój srebrny łuk: pierwszymi dwoma celami były drzewa. Odważna Artemida rozkazała cyklopo#n. a czwartym miasto ludzi niesprawiedliwych. by dbały o moje koturny i karmiły moje psy myśliwskie. Schwyciwszy żywcem dwie pary rogatych łani. że miał parchy. Pozostało mu w tym miejscu aż do śmierci nie owłosione miejsce. szafranową tunikę myśliwską sięgającą kolan.śię najpierw na górę Leukos na Krecie. wieczne dziewictwo. ale Artemidzie nie przypadły do gustu jego pieszczoty i wyrwała mu garść#włośów z piersi. obiecując im za to pierwszą zwierzynę. które sam wybierzeszwystarczy mi jedno. Dostała jeszcze poza tym siedem chyżych psów myśliwskich ze Sparty. wyczesały je. gdzie amnezyjskie nim#y wyprzęgły jej łanie. Nimfy przerażone były straszliwym wyglądem cyklopów i hałasem w kuźni. Nie jedno miasto. którzy nie znali prawdy.86 22. Będą mnie. lamowaną czerwonym pasem. Potem wróciła do Grecji. zaprzęgła je złotymi uzdami do złotego rydwanu i popędziła na północ przez tracką górę Hajmos. ile ma mój brat Apollo: łuk i strzały takie.3 Na zaproszenie Hefajstosa odwiedziła cyklopów na wyspie Lipara.22.6 f. Ci. tyle #imion. gdzie wybrała wiele dziewięcioletnich nimf na swe służki. urząd przynoszenia światła. lecz trzydzieści. trzecim dzikie zwierzę.Będąc ojcem takich dzieci. Pierwsze łuczywo sosnowe ucięła na myzyjskim Olimpie i zapaliła je od głowni drzewa rażonego piorunem. on zaś uśmiechnął się z dumą i powiedział : . wziął ją #za kolana.b. Nic dziwnego. zeskoczyła z jego kolan i udała. które będą moimi dwórkami. udział w wielu innych zarówno na lądzie. mogli pomyśleć. Argesem i Steropesem. Artemida podziękowała Zeusowi. jak on ma. Uniosła ręku ku brodzie Zeusa. niestety. by zostawili na chwilę koryto Posejtiona i zrobili dla niej srebrny łuk i pęk strzał.1 c.Daj mi. Dał jej trzy kłapouche psy. następnie do rzeki Ocean. Zastała ich przy wykuwaniu złotego koryta dla koni Posejdona.5 e. ponieważ moja matka Leto urodziła mnie bez bólu i dlate#o Mojry zrobiły ze mnie patronkę połogu. . ale wszystkie mają być w jednym wieku. Psy te potrafiłyby żywego lwa zawlec do psiarni. wszystkie góry na świecie i wreszcie jedno miasto. nie abawiam się zazdrości i gniewu Hery! Otrzymasz ode mnie więcej. nakarmiły tą samą szybko rosnącą koniczyną z pastwisk Hery. jaką upoluje. gdzie Pan ćwiartował właśnie rysia. jak i na archipelagu.

18.g. W innych miejscowościach.7 g.110 i nast. syn Kallistn.2. Pewnego razu bóg rzeczny Alfejos. Ibid. stał oparty o skałę w pobliżu rzeki Orchomenos. Pauzaniasz. a jej głównymi emblematami były palma daktylowa (zob. żegziany drwiącym śmiechem. gdzie sobie i wszystkim nimfom wysmarowała twarze białą gliną. ośmielił się zakochać w Artemidzie i ścigał ją przez całą Grecję. aż na wyspę Ortygię. jak twierdzą niektórzy.1 87 którą karmi się jelenie Zeusa. że to sam Zeus przemienił Kallisto w niedźwiedzicę. Ibid. zachowywały absolutną cnotę.111. Astronomia. a mianowicie trzy razy trzy. Apollodoros. Innym razem Akteon. łania i pszczoła (zob. IX. symbólem trójcy. olimpijska Artemida była jed-nak kimś więcej niż dziewicą. córkę Likaona. że jest ona w ciąży. Jej srebrny łuk stanowił symbol nowiu. 8. II. Araks. wobec czego miała prawo karmić swe łanie koniczyną. Artemida zaś zauważyła.162 i nast. gdy wtem dostrzegł Artemidę kąpiącą się w pobliskim strumieniu. że ukazała mu się nago. Kallisto. była najmłodszym członkiem triady Artemidy.2. które z pewnością rozszarpałyby nimfę. Artemida obawiając się. dziewięcioletnie kapłanki zaś są reminiscencją liczby śmiertelnej księżyca. gdzie umieścił jej wizerunek między gwiazdami. Funkcje akuszerki. 10. Ibid. uratował się i został protoplastą Arkadyj= czyków. Ibid. Hyginus. Hyginus. na przykład w Efezie. ona jednak uciekła do Letrinoj w Elidzie (lub.22.lo 1. I81. 40 i nast. 5. należą raczej do staruchy. Ibid. II. 69 i nast. podobnie jak strzały śmiertelne. Pauzaniasz. Ibid. zazdrosna Hera zaś spowodowała. czczono ją w drugiej postaci. Hymn do Artemidy.22. 14a). Od swych towarzyszek żąda Artemida. którą Grecy włączyli do rodziny olimpijskiej. 1. 6. Przypomina ona kreteńską "Panią Dzikich Stworzeń". jako nimfę orgiastyczną Afrodytę z małżonkiem. przemieniła Kallisto w niedźwiedzicę i poszczuła psami. 3. najwyższą widocznie . 47 i nast. które roższarpały go na kawałki. tak jak ona.22.1 i nast. przemieniła go w jelenia i poszczuła go jego własną sforą złożoną z pięćdziesięciu psów.12. gdyby Zeus nie porwał jej do nieba. dzięki czemu nie można jej było odróżnić od pozostałych towarzyszek. Pozostał na miejscu i nadal się przyglądał. 26 i nast.9 i. że Akteon będzie się przechwalał przed swoimi kompanami tym. Alfejos zrejterował. "Artemis" zaś jest tylko jeszcze jednym tytułem potrójnej bogini księżyca. scholia do Ód Pytyjskich Pindara.8. Dziewica ze srebrnym łukiem. w pobliżu Syrakuz). syn Aristajosa.1. Fabulae. po czym napoiły je przy złocistych korytach.s h. 3). by. 2.3. Gdy Zeus uwiódł jedną z nich. Kallimach. że Artemida przez pomyłkę ścigała swą nimfę. V1. syn Tetydy. 4. 9. 7. Niektórzy jednak utrzymują.

podobnie jak "psy piekielne" w mitologii celtyckiej. która zamieniła się w źródło. alphos oznacza "trąd".Izydzie i Lat. w której Zeus uwiódł Artemidę. z czerwonymi uszami. 3. stanowiącego połowę świętego roku. co pewien czas na arkadyjskiej górze Likajon ścigano i zabijano mężczyznę przebranego w skórę jelenia (Plutarch. palma daktylowa . Mit o ścigającym Artemidę Alfejosie jest. Mit o Kallisto miał podobno tłumaczyć obecność dwóch dziewczynek. również oznacza "wodę". Ortygia. themis. ale utraciła władzę nad nimi na rzecz Zeusa. Akteon był bodajże świętym królem przedhelleńskiego kultu jelenia. 2. Być może uznacza ono: "o silnych członkach".26. Przez resztę czasu rządził jego współkról. jak z pęku daktyli rodzi się noworoczny cielak.23. otrzymywała Artemida co rok ofiary całopalne z totemistycznych zwierząt. a także wyjaśnić tradycyjne związki między Artemidą i Wielką Niedźwiedzicą. od słów airo i themis. Rytnalna kąpiel. Psy myśliwskie musiały być drobne. która rozżarza". Artemidę na najsłynniejszym jej posągu w Atenach zwano "Białobrewą" (Pauzaniasz.4). Przygląda się. w spódnicy z liści palmowych. Być może Kallimach robi żartobliwą aluzję do jakiegoś znanego powszechnie wydarzenia. Była jeszcze piąta rogata łania. 5."zysk". Alphito była białą boginią w postaci lochy. ptaków i roślin. a jego przemieniła w rzekę (Pauzaniasz. w pobliżu Delos również była poświęcona Artemidzie (zob. Problemy greckie. która uciekła od Artemidy (zob. Znaczenie nazwy Artemis jest niejasne. Alph oznacza zarówno "biel". czyli białą gliną. Po drugiej stronie drzewa znajduje się umierający byk. 7 boginię-nimfę archaicznych społeczeństw totemistycznych. od artao. Artemida była początkowo władczynią gwiazd. O bogini syzyjskiej. gdy farba odpadła z piersi cyklopa. 7. rozszarpywanym pod koniec swego pięćdziesięciomiesięcznego panowania.2) i być może został wymyślony. alphiton"kaszę perłową". "ta. "Wyspa Przepiórek".32. 6.125a). Drzewo oliwne poświęcone było Atenie. jak się zdaje. V.6).9).88 22. przebranych za niedźwiedzice. że zawieszano je na gałęziach sztucznego lasu wewnątrz świątyni bogini (Lukian. widocznie królewski byk starego roku.32. z małym drzewkiem palmowym w ręce. 14. Nimfy kąpały się właściwie nie przed. a potem umalowała sobie twarz białą gliną usiłując mu umknąć. ku czci Białej Bogini. od słowa artemes. 1. 14a).1 89 . podobnie jak rogate łanie w zaprzęgu (zob. w którym kapłanki Artemidy o przydomku Alfeja w Letrinoj i na Ortygu smarowały twarze gipsem. 4.a . a po zabójstwie. dlaczego wyrwano włosy Brontesowi.1. W kaledońskim mieście Patraj ofiary te przetrwały do czasów klasycznych (Pauzaniasz. o innych zaś ofiarach wiadomo z Hierapolis. by wytłumaczyć obrzęd. alpbe . wzorowany na jego beznadziejnych zalotach do Aretuzy. które pojawiały się podczas ateńskich obchodów ku czci brauroniańskiej Artemi= dy. dźwięk. W Messenie kureci jako przedstawiciele totemistycznego klanu składali podobne ofiary całopalne (IV. czyli patronka wszystkich klanów totemistycznych.22. 39). Niejasne jest. ponieważ księżyc uważano za źródło wszelkiej wody. W mitach walijskich i irlandzkich istnieją liczne paralele tego rytualnego obyczaju i jeszcze w pierwszym wieku po Chr. gdyż Spartanie nazywali ją Artamis.7. Artemidę zwano tam Artemis Laphria. 23. "wzniosła głosicielka wyroków". czyli bliźniak. w której zaskoczył ją Akteon. 125a) i przepiórki z Ortygu (zob. mimo iż najpierw przernieniła się w niedźwiedzicę. Jako "Pani Dzikich Stworzeń". 41 ). Wcześniejszą bodajże wersją mitu jest ta. jak i "kasze".3) bardziej wydają się właściwe nimfie niż dziewicy. Na średniominojskiej pieczęci ozdobnej widzimy boginię stojącą pod palmą. IV.

23 NATUftA I POCZYNANIA HEFAJSTOSA a. Bóg-kowal Hefajstos był tak słabowitym niemowlęciem, że matka jego Hera, pragnąc pozbyć się kłopotu i wstydząc się jego żałosnego wyglądu, zrzuciła go ze szczytu Olimpu. W tej nieprzyjemnej przygodzie nie poniósł Hefajstos żadnej szkody. Spadł do morza, gdzie przyszły mu z pomocą Tetyda i Eurynome, które go uratowały. Szlachetne boginie przechowały go w podwodnej grocie, gdzie urządził pierwszą swą kuźnię, a za ich dobroć odwdzięczył się robiąc dla nich rozmaite ozdoby i pożyteczne przedmioty.l Po dziewięciu latach Hera spotkała pewnego dnia Tetydę, i spostrzegła przy jej szacie broszkę, dzieło Hefajstosa. Hera zapytała: - Kochanie, skądże zdobyłaś tak cudowny klejnot? Tetyda się zawahała, ale Hera zmusiła ją do powiedzenia prawdy. Natychmiast sprowadziła Hefajstosa z powrotem na Olimp, gdzie urządziła mu o wiele piękniejszą kuźnię, w której dwadzieścia miechów pracowało dzień i noc_. Bogini nosiła go wręcz na rękach i sprawiła, że poślubił Afrodytę. b. Tak wielka zgoda zapanowała między matką i synem, że Hefajstos odważył się nawet robić wyrzuty Zeusowi, który powiesił Herę za ręce u nieba, gdy się przeciw niemu zbuntowała. Postąpiłby jednak mądrzej, gdyby milczał, ponieważ rozgniewany Zeus po raz drugi zrzucił go z Olimpu. Spadał przez cały dzień, a zderzywszy się z ziemią na wyspie Lemnos, złamał obie nogi i chociaż był nieśmiertelny, mieszkańcy wyspy znaleźli go na wpół-żywego. Wybaczono mu później i sprowadzono z powrotem na Olimp, ale kulał i musiał wspierać się na złotych laskach.2 c. Hefajstos był brzydki i porywczy, ale miał potężne ramiona i bary, a dzieła jego rąk odznaczają się nieporównywalnym kunsztem. Pewnego razu zrobił ze złota komplet mechanicznych kobiet, które pomagały mu w kuźni. Potrafiły nawet mówić i wykonywały najtrudniejsze zadania. Ma także ustawiony wokół swego warsztatu komplet trójnogów ze złotymi kołami, które same potrafią biec na spotkanie bogów i potem same wracają.3 1. Homer, Iliada, XV111.394-409 2. Ibid.,1.586-594. 3. Ibid., XVIII.368 i nast.

l. Hefajstos i Atena mieli wspólne świątynie w Atenach, a imię Hefajstosa może być zniekształconą z czasem formą "hemero-phaistos", czyli "ten, który świeci w dzień" (tzn. słońce), podczas gdy Atena była boginią księżyca, "tą, która świeci w nocy", patronką sztuki kowalskiej

90

23.1- 24.a

i wszelkich rzemiosł mechanicznych. Nie zawsze się pamięta, że każde narzędzie epoki brązu, każda broń i przyrząd miały właściwości magic2ne i że kowal był kimś w rodzaju czarownika. Tak na przykład spośród trzech osób księżycowej triady Brigit (zob. 21. 4) jedna patroriowała poetom, druga kowalom, trzecia zaś lekarzom. Po zdetronizowaniu bogini bogiem został kowal. Tradycja kulawego boga-kowala jest bardzo rozpowszechniona i spotyka się ją w rejonach tak odległych, jak na przykład Afryka Zachodnia i Skandynawia. W czasach pierwotnych być może celowo kaleczono kowala, by nie mógł uciec i przejść na stronę nieprzyjacielskich plemion. Wykonywano również taniec kulejącej kuropatwy podczas erotycznych orgii związanych z misteriami sztuki kowalskiej (zob. 92. 2), a ponieważ Hefajstos miał za żonę Afrodytę, być może kaleczono go raz do roku, podczas obrzędów wiosennych. Metalurgia dotarła do Grecji z Wysp Egejskich. Import kunsztownych wyrobów z brązu i złota tłumaczy może mit o Hefajstosie strzeżonym w jednej z grot na Lemnos przez Tetydę i Eurynome ; są to tytuły bogiń morskich, które stworzyły wszechświat. Dziewięć lat, które Hefajstos spędził w grocie, dowodzą, że był podporządkowany księżycowi. Upadek jego, podobnie jak upadek Kefalosa (zob. 89j), Talosa (zob. 92.2), Skirona (zob. 96f), Ifitosa (zob.135b) i innych świadczył o powszechnym losie świętych królów w wielu częściach Grecji, gdy kończyło się ich panowanie. Złote laski miały prawdopodobnie unieść jego święte stopy nad ziemię. 2. Dwadzieścia trójnogów Hefajstosa jest prawdopodobnie tego samego pochodzenia co Gasterocheires, budowniczowie Tirynsu (zob. 73.3). Były to złote tarcze słoneczne o trzech nogach, przypominające herbowe znaki Isle of Man, niewątpliwie umieszczone wokół jakiegoś starożytnego obrazu przedstawiającego zaślubiny Hefajstosa i Afrodyty. Są one symbolem lat złożonych z trzech pór roku i oznaczają długość jego panowania. Hefajstos umiera na początku dwudziestego roku, gdy następuje znaczne zbliżenie czasu słonecznego i księżycowego. W Atenach cykl ten oficjalnie uznano dopiero pod koniec piątego wieku przed Chr., ale odkryty został kilka wieków wcześniej (White Goddess, s. 284 i 291). Hefajstosałączonozkuźniami Wulkanana wulkanicznych Wyspach Liparyjskich, ponieważ Lemnos, siedziba jego kultu, jest wyspą wulkaniczną, a także ponieważ od stuleci płonął równym płomieniem strumień naturalnego gazu asfaltowego wydobywający się ze szczytu góry Moschylos (Tzetzes, O Likofronie, 227; Hesychios pod hasłem "Moschylos"). Podobny strumień, opisany przez biskupa Metodego w czwartym wieku po Chr., płonął na górze Lemnos w Licji i widoczny byłjeszczew 1801 roku. Hefajstos miał sanktuarium na obu tych górach. Lemnos-(prawdopodobnie od leibein, "wylewająca") było imieniem Wielkiej Bogini tej matriarchalnej wyspy (Hekatajos cytowany przez Stefana z Bizancjum pod hasłem "Lemnos" - zob.149.1).

24 NATURA I POCZYNANIA DEMETER

a. Chociaż kapłanki Demeter, bogini łanów zbożowych, zapoznają panny młode i panów młodych z tajemnicami łoża małżeńskiego, sama bogini nie ma małżonka. W młodości swej lekkomyślnie przystała na nieślubny związek ze swym bratem Zeusem oraz urodziła Korę i krzepkiego lakchosa.l Urodziła

również tytanowi Jazjosowi, albo Jazjonowi, syna Plutosa. W Jazjosie zakochała się podczas wesela Kadmosa i Harmonu. Pijani nektarem, który lał się

24.a - 24.d

91

jak woda podczas uczty, kochankowie wymknęli się z domu i przespali się na trzykrotnie zaoranym polu. Po ich powrocie Zeus, domyślając się wszystkiego z ich min i śladów błota na ramionach i nogach oraz rozgniewany tym, że ů Jazjos śmiał dotknąć Demeter, zabił go piorunem. Niektórzy jednak utrzymują, że Jazjosa zabił jego brat Dardanos, bądź też rozszarpały go własne konie.2 b. Demeter miała łagodne usposobienie. Jednym z niewielu ludzi, z któryůmi postąpiła surowo, był Erysichton, syn Tropiasa. Na czele dwudziestu towarzyszy ośmielił się on wtargnąć do gaju, który Pelazgowie zasadzili dla niej w Dotion, i zaczął ścinać święte drzewa na budulec nowej sali bankietowej. Demeter przybrała postać kapłanki gaju, Nikippe, i grzecznie poprosiła Erysichtona, by sobie poszedł. Dopiero gdy zagrodził jej toporem, wystąpiła w całej swej okazałości i skazała go na wieczny głód, który nie ustępuje bez względu na to, ile by zjadł. Wrócił Erysichton do stołu i przez cały dzień żarł kosztem swych rodziców, ale stawał się coraz bardziej głodny i coraz bardziej chudy, aż wreszcie rodzice nie byli już w stanie dostarczać mu jedzenia. Został żebrakiem ulicznym i jadł wszelkie świństwo. Inaczej postąpiła z Kreteńczykiem Pandareusem, który ukradł złotego psa Zeusa mszcząc zabójstwo ' Jazjosa. Demeter obdarowała go po królewsku sprawiając, że nigdy nie cierpiał na bóle brzucha.3 c. Na zawsze straciła Demeter wesołość, gdy odebrano jej młodą Korę, zwaną później Persefoną. Hades zakochał się w Korze i prosił Zeusa, by mu zezwolił ją poślubić. Zeus bał się urazić niedwuznaczną odmową swego najstarszego brata, ale wiedział, że Demeter nigdy mu nie wybaczy, jeśli Kora zostanie zamknięta w Tartarze. Udzielił wobec tego wykrętnej odpowiedzi, # tłumacząc się, że nie może dać zgody ani jej odmówić. Ośmielony tymi słowami Hades uprowadził dziewczynę, gdy zbierała kwiaty na łące - mogło to być w sycylijskiej Ennie lub w attyckim Kolonie, albo gdzieś na Krecie, czy też w pobliżu Pizy lub blisko Lerny, bądź też niedaleko arkadyjskiego Fenajos lub nad beocką Nysą albo gdziekolwiek na rozległych przestrzeniach, które przemierzała Demeter poszukując Kory. Jej kapłani utrzymują jednak, że stało się to w Eleuzis. Szukała Kory bez wytchnienia przez dziewięć dni i dziewięć nocy, nie jedząc i nie pijąc, bez przerwy wzywając na próżno swą córkę. Od Hekate dowiedziała się tylko, że wczesnym rankiem słyszała, jak Kora krzyczała: "Porwanie! Porwanie!", gdy jednak pośpieszyła jej na ratunek, nie znalazła żadnego śladu.4 d. Dziesiątego dnia, po przykrym spotkaniu z Posejdonem wśród stad Onkosa, przybyła Demeter w przebraniu do Eleuzis, gdzie król Keleos i jego żona Metanejra przyjęli ją gościnnie. Poproszono ją, by została jako karmi## cielka Demofoonta, nowo narodzonego księcia. Jambe, kulawa córka pary # królewskiej, usiłowała pocieszyć Demeter komicznymi i frywolnymi wie#szykami; a stara niańka Baubo namawiała ją żartem, by napiła się wody

92

24.d- 24.i

jęczmiennej. Baubo jęczała jak podczas porodu i niespodziewanie wydobyła spod spódnicy Iakchosa, syna Demeter, który natychmiast rzucił się w ramiona matki i ucałował ją. e. - Ach, jak łapczywie pijesz! - zawołał Abas, starszy syn Keleosa, gdy Demeter jednym haustem wychyliła pełną karafkę wody jęczmiennej zaprawionej miętą. Demeter spojrzała na niego ponuro, on zaś przemienił się w jaszczurkę. Zawstydzona swoim postępkiem, postanowiła Demeter przysłużyć się Keleosowi i obdarzyć Demofoonta nieśmiertelnością. W nocy trzymała go nad ogniem, by wypalić jego śmiertelność. Metanejra, córka Amfiktiona, weszła przypadkowo do sali, zanim zabieg został ukończony, i w ten sposób złamała czar. Demofoont zmarł. - Nieszczęśliwy jest mój dom - zawodził Keleos płacząc nad losem swoich dwóch synów i odtąd przyjął imię Dysaulesa. - Otrzyj łzy, Dysaulesie - powiedziała Demeter. - Masz jeszcze trzech synów, w tym Tripfolemosa, któremu zamierzam ofiarować tak wielkie dary, że zapomnisz o swej podwójnej stracie. f. Triptolemos, który pasł trzody swego ojca, rozpoznał Demeter i udzielił jej wiadomości, których szukała. Przed dziesięcioma dniami bracia jego, pasterz owiec Eumolpos i świniopas Eubuleos, wyszli w pole paść swe trzody, gdy wtem ziemia rozstąpiła się pochłaniając świnie Eubuleosa na jego oczach. Potem z głośnym tętentem kopyt pojawił się rydwan zaprzężony w czarne konie i popędził w przepaść. Nie widać było twarzy woźnicy, ale prawym ramieniem przyciskał do siebie krzyczącą dziewczynę. Eubuleos opowiedział o tym wydarzeniu Eumolposowi; który ułożył na ten temat lament. g. Demeter, uzbrojona w te dowody, wezwała Hekate. Wspólnie udały się do Heliosa, który widzi wszystko, i zmusiły go do przyznania, że winowajcą był Hades, niewątpliwie przy współudziale swego brata Zeusa. Demeter była tak rozgniewana, że zamiast wrócić na Olimp, wędrowała nadal po ziemi zakazu- , jąc drzewom rodzić owoce, a ziołom rosnąć. Ludzkości groziła zagłada. Zeus, wstydząc się złożyć osobistą wizytę Demeter w Eleuzis, posłał do niej najpierw Irydę (którą Demeter zlekceważyła), a potem delegację złożoną z bogów olimpijskich z darami przeprosinowymi błagając, by się pogodziła z jego wolą. Nie chciała jednak udać się z powrotem na Olimp i przysięgła, że ziemia pozostanie jałowa, jak długo Kora nie wróci do matki. h. Zeusowi nie pozostawało nic innego, jak posłać Hermesa do Hadesa z wiadomością: "Jeśli nie zwrócisz Kory, zginiemy wszyscy." Demeter zaś zakomunikował: "Otrzymasz z powrotem swą córkę, jeśli nie skosztowała jeszcze strawy zmarłych." i. Ponieważ Kora od chwili porwania nie wzięła do ust nawet skórki od chleba, Hades musiał ukryć swą udrękę mówiąc do niej łagodnie: - Dziecko moje, widzę, że nie jesteś tutaj szczęśliwa, a matka twoja płacze za tobą. Postanowiłem więc odesłać cię do domu.

24.j - 24.m

93

j. Kora przestała płakać, Hermes zaś pomógł jej wsiąść na swój rydwan, ale w chwili gdy ruszała do Eleuzis, jeden z ogrodników Hadesa imieniem Askalafos zaczął pokrzykiwać i pohukiwać szyderczo: - Widziałem; jak pani Kora zerwała granat z drzewa i zjadła siedem ziarenek. Gotów jestem zaświadczyć, że skosztowała strawy zmarłych! Hades uśmiechnął się i kazał Askalafosowi stanąć z tyłu na rydawnie Hermesa. k. W Eleuzis Demeter radośnie uściskała Korę, ale dowiedziawszy się o owocu granatu, wpadła w jeszcze większą rozpacz i oświadczyła: - Nigdy nie wrócę na Olimp i nie zdejmę klątwy rzuconej na ziemię. Zeus nakłonił wówczas Reę, matkę Hadesa, Demeter i swoją, by próbowała przekonać boginię, i w końcu osiągnięto kompromis: Kora miała spędzać co rok trzy miesiące w towarzystwie Hadesa jako królowa Tartaru z tytułem Persefony, pozostałe zaś dziewięć miesięcy w towarzystwie Demeter. Hekate zobowiązała się pilnować, by umowa była dotrzymana, i nieustannie strzec Kory. 1. W końcu Demeter wróciła do domu. Zanim jednak opuściła Eleuzis, wprowadziła Triptolemosa, Eumolposa i Keleosa (wraz z Dioklesem, królem Feraj, który przez cały czas pilnie szukał Kory) w misteria i swój kult. Askalafosa natomiast ukarała za donosicielstwo, wtrącając go do nory i przykrywając ją olbrzymim głazem. Z nory tej wyzwolił go dopiero Herakles, a wówczas Demeter zamieniła go w sowę o krótkich uszach.5 Nagrodziła również Feneatyjczyków z Arkadii; w których domu odpoczywała po przygodzie z Posejdonem, darując im rozmaite ziarna, ale zabraniając siać fasolę. Pierwszym, który odważył się to uczynić, był niejaki Kyamites; jego sanktuarium stoi nad rzeką Kefizos.6 m. Triptolemosa obdarowała zbożem siewnym, drewnianym pługiem i rydwanem zaprzężonym w węże. Posłała go, by przewędrował cały świat i nauczył ludzi uprawy roli. Przedtem jednak sama go nauczyła tej sztuki na Równinie Raryjskiej; dlatego niektórzy nazywają go synem króla Rarosa. Fytalosowi zaś, który obszedł się z nią grzecznie nad brzegami Kefizosu, podarowała drzewo figowe, pierwsze, jakie widziano w Attyce, i nauczyła go, jak należy je hodować.7 1. Arystofanes, Żaby, 338; Hymn orficki, LI. 2. Homer, Odyseja, V.125-128; Diodor z Sycylii, V.49; Hezjod, Teogonia, 969 i nast. 3. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza, III.167; Hyginus, Fabulae, 250; Kallimach, Hymn do Der#eter, 34 i nast.; Antoninus Liberalis, Przemiany,11; Pauzaniasz, X.30.1. 4. Hyginus, Fabulae,146; Diodor z Sycylii, V.3; scholia do Edypa w Kolonie Sofoklesa, 1590; Apollodoros, I.5.1; scholia do Teogonii Hezjoda, 914; Pauzaniasz VI.21.1 i 1.38.5; Konon, Narrationes,15; Hymn Homerycki do Demeter,17. 5. Apollodoros,1.5.1-3 i 12; Hymn Homerycki do Demeter, 398 i nast. ; 445 i nast. 6. Pauzaniasz, VIII.15.1. i 1.37.3.

94

24.1- 24.5

7.Hymn Homerycki do Demeter, 231-274; Apollodoros,1.5.2; Fragment orficki, 50; Hyginus, Fabulae,146; Owidiusz, Metamorfozy, V.450-563 i Fasti, IV.614; Nikander,

Theriaka; Pauzaniasz,1.14.2. i 37.2.

1. Kora, Persefona i Hekate były oczywiście boginią w trójcy jako dziewczyna, nimfa i starucha w czasach, gdy tylko kobiety trudniły się misteriami rolnictwa. Kora reprezentuje zielone zboże, Persefona dojrzały kłos, a Hekate zboże zebrane - dożynkową kukłę wsi angielskiej. Demeter był to łączny tytuł bogini, imię zaś Persefony nadano Korze wprowadzając w ten sposób pewną niejasność do relacji. Mit o perypetiach Demeter na trzykrotnie oranym polu wskazuje na istnienie obrzędów urodzaju, które do niedawna jeszcze utrzymywały się na Bałkanach, gdzie kapłanka zboża otwarcie spółkowała ze świętym królem podczas siewów jesiennych w celu zapewnienia dobrych zbiorów. W Attyce pole najpierw orano na wiosnę, po czym, po letnich żniwach, orano je w poprzek lżejszym lemieszem, wreszcie, po złożeniu ofiary bogom uprawy ziemi, raz jeszcze orano tuż przed zasiewem w jesiennym miesiącu Pyanepsion, w tym samym kierunku co na początku. (Hezjod, Prace i dni, 432--433, 460, 4fi2; Plutarch, O Izydzie i Ozyrysie, 69; Przeciw Kolotesowi, 22). 2. Persefona (od phero i phonos - "ta, która przynosi zagładę"), zwana również Persefattą w Atenach (od ptersis i ephapto - "ta, która przygotowuje zniszczenie") i Prozerpiną ("straszliwą") w Rzymie, to tytuły nimfy składającej ofiarę z świętego króla. 'I#tuł "Hekate" ("sto") odnosi się widocznie do stu miesięcy księżycowych jego panowania i do stokrotnych zbiorów. Śmierć od pioruna, rozszarpanie przez konie lub śmierć z ręki bliźniaka-zastępcy - taki był powszechny los świętego króla w pierwotnej Grecji. 3. Uwiedzenie Kory przez Hadesa stanowi część mitu, w którym helleńska trójca bogów zmuszona jest poślubić przedhelleńską potrójną boginię - a więc Zeus Herę, Zeus lub Posejdon Demeter i wreszcie Hades Korę. Podobnie w irlandzkim micie Brian, Iuchar i lucharba zaślubiają potrójną boginię Eire, Fodhla i Banbha (zob. 7.6 i 16.1). Odnosi się to do uzurpacji przez mężczyznę kobiecych misteriów rolniczych w czasach pierwotnych. Tak więc incydent z Demeter, która odmawia ludziom zboża, jest tylko jedną z wersji spisku Ino mającego na celu zniszczenie zbiorów Atamasa (zob. 70c). Mit o Korze tłumaczy ponadto zimowy pogrzeb kukły zbożowej, którą wydobywano z ziemi wczesną wiosną, kiedy już kiełkowała. Ten obyczaj przedhelleński przetrwał na wsi do czasów klasyćznych i jest ilustrowany przez malowidło na wazie przedstawiające mężczyzn wypędzających Korę z kopca ziemi motykami albo rozbijających głowę Matki Ziemi za pomocą toporów. 4. Historia Erysichtona, syna Tropiasa, jest przypowieścią moralną, albowiem u Greków, podobnie jak u Latynów i dawnych Irlandczyków, ścinanie świętego gaju uważano za przestępstwo karane śmiercią. Natomiast rozpaczliwy i jałowy głód, zwany przez elżbietanów "wilkiem", nie mógł być odpowiednią karą za wyrąb drzew, imię zaś Erysichtona - które nosi również jeden z synów Kekropsa patriarchalisty i wynalazcy placków jęczmiennych (zob. 25d) - oznacza "rozdzierający ziemię", co świadczyłoby o tym, że jego właściwą zbrodnią było oranie bez zgody Demeter, podobnie jak to uczynił Atamas. Kradzież złotego psa przez Pandareusa wskazuje na kreteńską interwencję w Grecji, gdy Achajowie usiłowali zreformować rytuał rolniczy. Pies ten, odebrany bogini ziemi, jest bodajże oczywistym dowodem niezawisłości arcykróla achajskiego od bogini (zob.134.1 ). 5. Mity o Hylasie ("pochodzącym z lasu" - zob.150. I ), Adonisie (zob.18. 7) Lityersesie (zob. 136e) i Linosie (zob.147.1) opisują doroczną żałobę po świętym królu albo chłopcu składanym w ofierze zamiast niego w celu przebłagania bogini roślinności. Taki sam zastępca występuje w legendzie o Triptolemosie, który powoził rydwanem zaprzężonym w węże wioząc worki ze zbożem - symbolizowało to jego śmierć przynoszącą dostatek. Był on również Plutosem

24.5- 24.11 95 ("dostatek"),poczętym na zoranym polu,od którego zapożyczony jest "Pluton",eufemistyczny tytuł Hadesa.'lt'iptolemos (triptolmaios - "trzykrotnie śmiały") jest być może tytułem przyzna# wanym świętemu królowi za to,że trzykrotnie ośmielił się orać ziemię i spdkować z boginią ! zboża.Keleos,Diokles i Eumolpos,których Demeternauczyła sztukiuprawyziemi,przedstawiają kapłanów,stojących na czele Ligi Amfiktiońskiej - Metanejra przedstawiona jest jako córka # Amfiktiona - którzy czcili boginię w Eleuzis. 6.Misteria eleuzyjskie obchodzono w mieście mykeńskim Eleuzis ("przybycie") w miesiącu zwanym Boedromion ("biegnący na pomoc").Wtajemniczeni w kult Demeter w ekstazie odtwa;, rzali symbolicznie akt miłosny między boginią i Jazjosem,Triptolemosem lub Zeusem w wewnętrznym pomieszezeniu świątyni,przesuwając w kobiecym buciku przedmiot o kształcie fallicznym.Stąd chyba bierze się wniosek,że słowo Eleuzis jest,jak się zdaje,zniekształconą formą , słowa "Eilythyies" "[Świątynia] tej,która szaleje w ukrytym miejscu".Po akeie mistagogowie przebrani za pasterzy wkraczali z radosnymi okrzykami i pokazywali zebrafrym sito,w którym # znajdowało się dziecię Brimos,syn Brimo ("gniewnej"),owoc tego rytualnego małżeństwa.Brimo # był to jeden z tytułów Demeter,a Brimos - synonim Plutosa,ale celebranCi znali go lepiej jako lakchosa dzięki rozpustnemu hymnowi lakchos,śpiewanemu w szóstym dniu misteriów podczas procesji z pochodniami,która wyruszała ze świątyni Demeter. 7.Eumolpos przedstawia śpiewających pasterzy,którzy wnosili dziecię.Triptolemos jest # pastuchem na służbie lo,bogini księżyca w postaci jałówki (zob.56.1),która nawadniała ziarno siewne.Eubuleos zaś jest świniopasem na służbie bogini Marpessy (zob.74.4i 96.2),Forkidy, Chojre lub Kerdo,bogini-maciory,która powodowała kiełkowanie zboża.Eubuleos pierwszy opowiedział o tym,co się stało z Korą,ponieważ "świniopas" w dawnych czasach europejskich < oznaczał jasnowidza lub czarownika.Podobnie Eumajos ("dobrze szukający") świniopas Odyseusza (zob 171a),jest tytułowany dios ("bogopodobny"),i chociaż w czasach klasycznych # świniopasy od dawna już przestały zajmować się wieszczeniem,świnie nadal składano w ofierze Demeter i Persefonie,wrzucając je do prżepaści.Nie wspomina się o tym,by Eubuleos skorzystał z pouczeń Demeter,prawdopodobnie dlatego,że jej kult jako bogini-maciory został w Eleuzis zniesiony. 8."Raros",niezależnie od tego,czy imię to oznacza "dziecko poronione" czy "łono",nie jest odpowiednim imieniem dla króla,słowo to musiało więc odnosić się do łona matki zboża, # z którego pojawiało się zboże. 9.Jambe i Baubo personifikują wyuzdane pieśni jambiczne śpiewane dla zmn-iejszenia napięcia emocjonalnego podczas misteriów eleuzyjskich,lecz Jambe,Demeter i Baubo tworzą dobrze znaną trójcę dziewczyny,nimiy i staruchy.Stare piastunki w micie greckim prawie # zawsze oznaczają boginię jako staruchę.Abas został zamieniony w jaszczurkę,ponieważ # jaszczurki spotyka się w najbardziej suchych i gorących miejscach i mogą żyć bez wody.Jest to i przypowieść moralna opowiadana dzieciom,by uczyć je szacunku dla starszych i czci dla bogów. ' 10.Opowieść o tym,jak Demeter próbowała obdarzyć Demofoonta nieśmiertelnością,ma swe # paralele w mitach o Medei (zob.156a) i Tetydzie (zob.81r).Odnosi się ona częściowo do ' rozpowszechnionego pierwotnego obyczaju "oduroczania" dzieci przed złymi duchami - w tym celu obnoszono dookoła nich po urodzeniu święty ogień lub podkładano pod d2iecko gorącą blachę do pieczenia - częściowo zaś do zwyczaju palenia chłopców,co stanowiło zastępczą ofiarę za świętego króla,a ich czyniło w ten sposób nieśmiertelnymi.Keleos,imię ojca Demofoonta, może oznaczać "spalający",ale także "dzięcioł" lub "czarownik". I1.Jadło w czerwonym kolorze uważano pierwotnie za tabu.Taka strawa nadawała się w dawnych czasach tylko na ofiary dla zmarłych (zob.170.5),owoc granatu zaś wyrósł - podobnie jak szkarłatny anemon o ośmiu płatkach - z krwi Adonisa lub Tammuza (zob.18.7).Siedem _# ziarenek granatu przedstawia pra#vdopodobnie siedem faz księżyca,czyli okres,w którym rólnicy ćzekali,aż ukażą się zielone pędy zboża.Natomiast Persefona spożywająca owoc granatu # była początkowo Szeol,boginią piekła zjadającą Tammuza,Isztar zaś (ta sama Szeol w innej

24.11- 25.a postaci) płacze, by przebłagać ducha. Hera, dawna bogini śmierci, również dzierży owoc granatu. 12. Askalafos, sowa o krótkich uszach, była ptakiem zapowiadającym nieszczęście, opowieść zaś o tym, jak roznosiła plotki, odnosi się do hałaśliwości sów w listopadzie poprzedzającym trzy zimowe miesiące nieobecności Kory. Askalafosa uwolnił Herakles (zob.134d). 13. Ofiarowanie przez Demeter drzewa figowego F#talosowi, potomkowi jednej ze znaczniejszych rodzin w Attyce (zob. 97a), oznacza jedynie, że zwyczaj kapryfikacji - zapylania drzewa kultywowanego gałęzią dzikiej figi - przestał być przywilejem kobiet w tym samym czasie co uprawa roli. Tabu zakazujące mężczyznom sadzenia fasoli przetrwało dłużej niż tabu otaczające sianie zboża ze względu na bliskie powiązania fasoli z duchami. W Rzymie rzucano duchom fasolę w Dniu Zmarłych. Zjedzenie przez kobietę fasoli będącej owocem rośliny, która wyrosła z ziarna użytego podczas obchodów, powodowało zapłodnienie jej przez ducha. Oto dlaczego pitagorejczycy wzbraniali się przed spożywaniem fasoli - obawiali się, że mogliby w ten sposób przeszkodzić któremuś z przodków w reinkarnacji. 14. Demeter podobno dotarła do Grecji przez Kretę i zeszła na ląd w Torikos w Attyce (Hymn do Demeter, 123). Jest to wersja prawdopodobna, Kreteńczycy bowiem osiedlili się w Attyce i pierwsi eksploatowali kopalnie srebra w Laurion. Eleuzis ponadto jest miejscowością mykeńską, Diodor z Sycylii zaś (V.77) opowiada, że w Knossos obrzędy podobne do eleuzyjskich były dostępne dla wszystkich i że (V.79), jak twierdzili Kreteńczycy, wszystkie obrzędy inicjacji zostały wynalezione przez ich pxzodków. Pochodzenia Demeter należy jednak doszukiwać się w Libu. 15. Zdaniem Owidiusza kwiatami, które zrywała Kora, były maki. Wizerunek bogini z makówkami wplecionymi w stroik na głowie znaleziono w Gazi na Krecie. Inna bogani, z kopca w Palaiokastro, trzyma w ręku maki, a na pierścieniu bogini ze skarbca mykeńskiej akropoli siedząca Demeter pódaje trzy makówki stojącej Korze. Ziarenek maku używano jako przyprawy do chleba, zrozumia#ą zaś koleją rzeczy maki związane są z Demeter, ponieważ rosną wśród łanów zboża. Kora natomiast zrywa albo otrzymuje maki, ponieważ mają one właściwości usypiające, jak również dlatego, że ich szkarłatny kolor zapowiada zmartwychwstanie po śmierci (zob. 27.12). A ona ma właśnie ułożyć się do swego dorocznego snu.

25 NATURA I POCZYNANIA ATENY a. Atena wynalazła flet, trąbę, garnek gliniany, pług, grabie, jarzmo dla ů wołu, uzdę dla konia, rydwan i okręt. Pierwsza uczyła liczb i wszelkich umiejętności kobiecych, takich jak gotowanie, tkanie i przędzenie. Była co prawda boginią wojny, ale bitwy nie sprawiały jej przyjemności, tak jak Aresowi lub Erydzie; bardziej cieszyło ją rozstrzyganie sporów i ochrona prawa środkami pokojowymi. W czasie pokoju nie nosi przy sobie żadnej broni i w razie potrzeby pożycza ją zazwyczaj oćl Zeusa. Wielka jest jej łaskawość; gdy podczas rozprawy na Areopagu głosy sędziów są podzielone, ona oddaje zawsze głos swój z tymi, którzy chcą zwolnić oskarżonego. Z chwilą jednak gdy zostanie wciągnięta do walki, nie zasypia gruszek

w popiele i nigdy nie ulega nikomu, nawet Aresowi, ponieważ lepiej od niego zna się na taktyce i strategii, toteż mądrzy dowódcy do niej się zawsze zwracają o radę.l

25: b - 25.e

g#

b. Wielu bogów, tytanów i olbrzymów chętnie poślubiłoby Atenę, ale odtrąciła wszystkich pretendentów do swej ręki. Razu pew#ego, podczas wojny trojańskiej, gdy nie chciała pożyczyć broni od Zeusa, który oświadczył, że pragnie zachować neutralność, poprosiła Hefajstosa, by zrobił dla niej zbroję. Hefajstos odmówił przyjęcia zapłaty tłumacząc nieśmiało, że pracę wykoria z miłości, a gdy Atena, nie domyślając się sensu tych słó#v, weszła do jego kuźni, by się przyjrzeć, jak kuje rozpalony do czerwońości metal; Hefajstos nagle się odwrócił i usiłował ją zgwałcić. Niećzęsto zdarzały mu się tak brutalne postępki; padł po prostu ofiarą złośliwego kawału, Posejdon bowiem powiedział mu, że Atena za zgodą Zeusa wybiera się do jego kuźni i spodziewa się, że zdobędzie ją przemocą. W chwili gdy Atena odskoczyła od niego, nasienie Hefajstosa spadło na jej uda, nieco powyżej kolana. Starła je garścią wełny i rzuciła ją z obrzydzeniem. Wełna spadła na ziemię w pobliżu Aten i zapłodniła Matkę Ziemię, która właśnie tam przebywała, ta zaś oburzona perspektywą urodzenia dziecka, które Hefajstos zamierzał spłodzić z Ateną, oświadczyła, że nie zajmie się jego wychowaniem. c. "Dobrze - powiedziała Atena. - Ja się nim zajmę." I rzeczywiście zajęła się dzieckiem natychmiast po jego urodzeniu, nazwała je Erichtoniosem, nie chcąc zaś, by Posejdon cieszył się z udanego kawału, ukryła dziecko w świętym koszyku, który wręczyła Aglauros, najstarszej córce ateńskiego króla Kekropsa, nakazując, by strzegła je troskliwie.2 d. Kekrops, syn Matki Ziemi i podobnie jak Erichtonios - zdaniem niektarych będący jego ojcem - półczłowiek i półwąż, był pierwszym królem, który uznał prawo ojcostwa. Ożenił się z córką Aktajosa, najstarszego króla Attyki. Wprowadził również monogamię, podzielił Attykę na dwanaście gmin, zbudował świątynię Atenie i zniósł niektóre krwawe ofiary zastępując je zwyczajnyrzni ofiarowaniami placków jęczmiennych.3 Żona jego nazywała się Agraulos, a jego trzy córki, AgIauros, Herse i Pandrosos, mieszkały w trzyizbowym domu na Akropolu. Pewnego wieczoru, gdy dziewczęta wróciły z uroczystości niosąć na głowach święte koszyki Ateny, Hermes przekupił Aglauros, by dopuściła go do najmłodszej z sióstr, Herse, do której zapałał gwałtowną miłością: Aglauros zatrzymała złotó Hermesa, ale niczego nie zrobiła, by na nie zasłużyć, ponieważ Atena wzbudziła w niej zazdrość o powodzenie Herse. Rozgniewany Hermes wszedł do domu i przemieniwszy Aglauros w kamień, posiadł Herse. Urodziła mu ona dwóch synów, Kefalosa, kochanka Eos i Keryksa, pierwszego herolda misteriów eleuzyjskich. Herse, Pandrosos oraz ich matka Agraulos ciekawe, có się kryje w koszyku Aglauros, uniosły wieko i zóbaczywszy dziecko, które zamiast nóg miało ogon węża, krzyknęły z przerażenia i w ślad za Agraulos zeskoczyły z Akropolu.4 e. Atena, dowiedziawszy się o tym nieszczęściu, tak się zasmuciła, że upuściła olbrzymi głaz, który niosła na Akropo#jako dodatkowe uznocnienie. Powstała z tego głazu góra Likabetos. Białe pióra kruka, który przyniósł

7# Mity groctie '

98 25.e- 25.1 wiadomość, zamieniła w czarne i odtąd krukom zabroniony był na zawsze wstęp na Akropol. Erichtonios skrył się w egidzie Ateny, gdy zaś zobaczono, jak czułą otacza go opieką, zacręto podejrzewać, że jest jego matką. Został on później królem Aten, gdzie wprowadził kult Ateny i nauczył swych współobywateli posługiwania się srebrem. Wizerunek jego umieszczony został wśród gwiazd jako konstelacja Auriga, czyli Wóz, ponieważ wprowadził do użytku czterokonny rydwan.5 f. Zupełnie odmienna relacja o śmierci Agraulos brzmi następująco: Pewnego razu, gdy na Ateny napadli wrogowie, Agraulos posłuszna wyroczni rzuciła się z Akropolu i w ten sposób zapewniła miastu zwycięstwo. Wersja ta ma na celu wytłumaczenie zwyczaju, na mocy którego wszyscy młodzi Ateńczycy po raz pierwszy stający pod bronią udawali się do świątyni Agraulos i tam ślubowali życie swe poświęcić miastu.s g. Atena jest równie skromna jak Artemida, ale bardziej od niej szczodra. ftazu pewnego, gdy zastał ją przypadkowo w kąpieli Tejrezjasz, zakryła mu oczy dłońmi i go oślepiła, ale w zamian za to obdarowała światłem wewnętrznym.' h. Wiadomo, że raz jeden tylko okazała straszliwą zazdrość. Oto jak do tego doszło. Arachne, księżniczka z lidyjskiego Kolofonu, sławiącego się purpurą, potrafiła tak pięknie tkać, że sama Atena nie mogła iść z nią w zawody. Gdy pokazano bogini #ztkane przez Arachne szaty ze scenami przedstawiającymi igraszki miłosne na Olimpie, Atena na próżno usiłowała znaleźć w nich j akieś błędy. Uniesiona wściekłością, rozszarpała dzieło Arachne, a gdy ta przerażona powiesiła się na krokwi, Atena zamieniła ją w pająka, najbardziej znienawidzone przez się stworzenie, a sznur na pajęczynę, po której Arachne bezpiecznie uciekła.e 1. Tzetzes, O Likofronie, 520; Hesychios pod hasłem "Hippia"; Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza, IV. 402; Pindar, Ody olimpijskie, XIII.79; Liwiusz, VII.3; Pauzaniasz, 1.24.3 i nast.; Homer, Iliada,1.199 inast.; V. 736; V.840-863; XX1.391-422; Ajschylos, Eumenidy, 7 53. 2. Hyginus, Astronomia,11.13; Apollodoros, III.14.6; Hyginus, Fabulae,166. 3. Pauzaniasz, I.5.3; VIII.2.1; Apollodoros, III.14.1; Strabon, IX.1.20; Arystofanes, Plutos, 773; Atenajos, s. 555c; Eustatios, O Homerze, s.1156; Marmur paryjski, w. 2-4. 4. Apollodoros,111.14.3 i 6; Inscriptiones Graecae, XIV.1389; Hyginus, FabWae,166. 5. Antygonos z Karystos,12; Kallimach, Hekale,1.2.3; Filostratos, Żywot Apoloniusza z Tiany, VII.24; Hyginus, Astronomia,II.13; FabWae, 274; Apollodoros, III.14.1. 6. Suidas i Hesychios pod hasłem "Agraulos"; Plutarch, Alkibiades,15. 7. Kallimach, Kąpiel Pallady. 8. Owidiusz, Przemiany, VI.1-145; Wergiliusz, Georgiki, IV.246.

I. flziewicżość swej bogini uczynili Ateńczycy symbolem niezwyciężonego miasta, i dlatego ukrywali dawne mity o zgwałceniu jej przez Posejdona (zob. 19.2) i Boreasza (zob. 48.1),

- 25.1- 25.5

99

zaprzeczając, jakoby Erichtonios, Apollo i Lychnos ("lampa") byli jej synami zrodzonymi z Hefajstosa. Imię Erichtonios wywodzili bądź to od słowa erion, "wełna", albo eris, "kłótnia", i chthonos, "ziemia", a ponadto wymyślili mit o jego narodzinach, by wytłumaczyć, dlaczego na starożytnych wizerunkach dziecko-wąż wyziera z egidy bogini. Początkowo zapewne udział Posejdona w narodzinach Erichtoniosa był prostszy i bardziej bezpośredni. Jakże inaczej wytłumaczyć wersję, że Erichtonios wprowadził czterokonny rydwan posejdoński w Atenach? 2. Atena była potrójną boginią, gdy zaś postać centralna bogini jako nimfy została zlikwidowana, a mity z nią związane przekazane Afrodycie, Orejtyi (zob. 48b) lub Alkippe (zob. 19b), pozostała dziewicą w koźlej skórze, której specjalnością została wojna (zob. 8.1), i staruchą, będącą natchnieniem wyroczni i patronką wszystkich sztuk. Erichtonios jest zapewne rozszerzoną formą słowa erechtheus (zob. 47.1) oznaczającego "z krainy wrzosu" (zob.18.1 ), a nie "wiele ziemi", jak to się zazwyczaj tłumaczy. Ateńczycy przedstawiają go jako węża z ludzką głową, ponieważ jest herosem lub duchem króla składanego w ofierze, który komunikował życzenia staruchy. Atenie w aspekcie staruchy towarzyszyły sowa i kruk. Starożytna rodzina królewska w Atenach utrzymywała, że pochodzi od Erichtoniosa, a członkowie rodu zwali siebie Erechteidami. Nosili złote węże jako amulety, w Erechtejonie zaś przechowywali świętego węża. Erichtonios był jednak również,wiatrem zapładniającym z gór porośniętych wrzosem,egidę (albo replikę) Ateny zaś przynoszono nowożeńcom w Atenach, by zapewnić im płodność (Suidas pod hasłem "Aegiś"). 3. Wiadomo, że wiele najpiękniejszych garnków kreteńskich wyszło z rąk kóbiet, jak też że początkowo ich niewątpliwie dziełem były wszystkie pożyteczne narzędzia wynalezione przez Atenę. W klasycznej Grecji jednak rzemieślnik musiał być mężczyzną. Srebro było początkowo cenniejsze od złota, ponieważ trudniej dawało się oczyścić, i zostało poświęcone księżycowi. Ateny Peryklesa zawdzięczały swe przodujące stanowisko przede wszystkim bogatym kopalniom srebra w Laurion, eksploatowanym początkowo przez Kreteńczyków. Umożliwiało to import żywności i przekupywanie sojuszników. 4. Córki Kekropsa skoczyły być może z Akropolu po zdobyciu Aten przez Hellenów, po czym, podobnie jak w micie o Halirrotiosie, próbowano narzucić monogamię kapłankom Ateny (zob. 19b). Wolały śmierć od hańby - stąd śluby młodzieńców ateńskich w sanktuarium Agraulos. Inna wersja śmierci Agraulos jest zwyczajną przypowieścią moralną, ostrzeżeniem przed pogwałceniem tajemnic Ateny. "Agraulos" jest jednym z tytułów bog`ini księżyca: agraulos podobnie jak transliteracja tego słowa, aglauros, oznaczają mniej więcej to samo, agraulos jest.ho#neryckim epitetem pasterzy, aglauras zaś (podobnie jak herse i pandrosos) odnoszą się do księżyca jako rzekomego źródła rosy skrapiającej pastwiska. Podczas pełni księżyca w czasie letniego przesilenia dziewczęta w Atenach wybierały się na zbieranie rosy dla celów obrzędowych; ten sam zwyczaj zachował się w Anglii do ubiegłego stulecia. Uroczystości te nazywały się Herseforiami, czyli "zbieraniem rosy". Agraulos lub Agraule - to tytuł samej Ateny. Podobno na Cyprze przez długi jeszcze czas składano Agraule ofiary ludzkie (Porfiriusz, O Wegetarianizmie, 30). Na złotym pierścieniu z Myken widzimy trzy kapłanki idące w kierunku świątyni: dwie pierwsze rozpylają rosę, trzecia zaś (prawdopodobnie Agraulos) ma gałąź przywiązaną do łokcia. Obrzęd ten wywodzi się prawdopodobnie z Krety. Uwiedzenie Herse przez Hermesa, za które płacił złotem,

jest bodajże związane z rytualną prostytucją kapłanek przed wizerunkiem bogini przedstawiającym Agraulos zamienioną w kamień. Święte koszyki noszone przy tych okazjach zawierały cliyba falliczne węże i podobne przedmioty orgiastyczne. Rytualną prostytucję wyznawców bogini księżyca praktykowano na Krecie, na Cyprze, w Azji Mniejszej i w Palestynie. 5. Wygnanie kruka przez Atenę jest mitycznym wariantem wygnania Kronosa - kronos bowiem znaczy "kruk" (zob. 6.2). W istocie jest to triumf koncepcji olimpijskiej, której wprowadzenie mylnie przypisywano Kekropsowi, będącemu w rzeczywistości Ofionem-Boreaszem, pelazgijskim demiurgiem (zob. 1.1). Zmiana koloru upierzenia kruka przypomina imię

100

25.6- 26.d

walijskiego odpowiednika ALeny - Branwen, "białej wrony", siostry Brana (zob. 57.1). Atena, zdaje się, nosiła tytuł "Koronis". 6. Zemsta na Arachne może być czymś więcej niż ładną baśnią, jeśli upamiętnia dawną rywalizację handlową między Ateńczykami i lidyjsko-karyjskimi talassokratami, czyli władcami morza, pochodzącymi z Krety. Z licznych pieczęci ozdobionych emblematem pająka i odnalezionych w Milecie kreteńskim - mieście macierzystym Miletu karyjskiego i największym eksporterze farbowanych materiałów wełnianych w starożytnym świecie - wynikałoby, że na początku drugiego tysiąclecia przed Chr. istniała tu społeczna produkeja tekstyliów. Milezyjczycy kontrolowali przez pewien czas intratny handel na Morzu Czarnym i posiadali składy w Naukratis w Egipcie. Atena miała wszelkie powody do zazdrości o pająka. 7. U Homera napotykamy jawną sprzeczność. Zgodnie z Katalogiem okrętów (Iliada, II.547 i nast.) Atena umieściła Erechteusa w swej bogatej świątyni w Atenach, ale według Odysei (VII.80) udaje się ona do Aten i wkracza do jego twierdzy. Faktem jest, że święty król miał swe własne pomieszczenie w pałacu królowej, gdzie przechowywano również wizerunek bogini. Na Krecie i w Grecji mykeńskiej nie było świątyń, tylko domowe kaplice lub wieszcze groty.

26 NATURA I POCZYNANIA PANA a. Wiele potężnych bogów i bogiń greckich nigdy nie zaliczano do olimpijskiej dwunastki. Nieżyjący już dżiś Pan, na przykład, postać skromna, zadowolił się życiem na ziemi, w wiejskiej Arkadii. Hades, Persefona i Hekate wiedzieli, że nie są mile widziani na Olimpie, Matka Ziemia zaś jest za stara i za bardzo przywiązana do swych nawyków, by dostosować się do życia rodzinnego wnuków i prawnuków. b. Twierdzą niektórzy, że Hermes spłodził Pana z Dryope, córką Dryopsa, albo z nimfą Ojneis, lub też z Penelopą, żoną Odyseusza, którą nawiedził w postaci tryka, bądź też z kozą Amalteą.l Gdy się urodził, rogaty, brodaty, z ogonem i koźlimi nogami, był takbrzydki, że matka porzuciła go przerażona, Hermes zaś zaniósł go na Olimp ku uciesze bogów. Pan był jednak bratem mlecznym Zeusa, a więc starszym od Hermesa czy od Penelopy, ż którą, jak twierdzą inni, spłodzili go wszyscy po kolei załotnicy zabiegający o jej rękę podczas nieobecności Odyseusza. Inni jeszcze utrzymują, że jest synem

Kronosa i Rei albo Zeusa i Hybris, ale ta wersja jest najmniej prawdopodobna.2 c. Pan żył w Arkadii, gdzie strzegł trzód, stad, uli pszczelich, uczestniczył w wesołych zabawach nimf górskich i pomagał myśliwym tropić zwierzynę. Był w zasadzie przystępny, leniwy, najbardziej lubił spać po południu, na tych zaś, którzy drzemkę zakłócili, mścił się, ukryty w jakimś gaju lub grocie, wydając niespodziewanie głośny okrzyk, od którego włosy jeżyły się na głowie. Mimo to Arkadyjczycy tak małym darzyli go szacunkiem, że jeśli po całodziennym polowaniu wracali z pustymi rękami, tłukli go cebulą morską.3

1. Hymn Homerycki do Pana, 34 i nast.; scholia do Sielanek Teokryta,1.3; Herodot, 11.145; Eratostenes, Katasterismoi, 27. 2. Hymn Homerycki do Pana, loc. cit.; Serwiusz o Georgikach Wergiliusza,1.16; Duris cytowany przez Tzetzesa, O Likofronie, 772; Apollodoros,1.4.1; scholia do Rezosa Ajschylosa, 30. 3. Teokryt, Sielanki, 1.16; Eurypides, Rezos, 36; Hesychios pod hasłem "Agreus"; Teokryt, Sielanki, VII.107. 4. Owidiusz, Przemiany, III.356-401; Hyginus, Fabulae, 224; Astronomia, II.27. 5. Lukian, Rozmowy bogów, XXII.4; Owidiusz, Przemiany, 1.694-712; Philargyrius o Georgikach Wergiliusza,111.392. 6. Plutarch, Dlaczego milczą wyrócznie,17.

1. Pan, którego imię wywodzi się zazwyczaj od słowa paein, "paść", oznacza "diabła" lub "uczciwego człowieka" w arkadyjskim kulcie płodności, bardzo przypominającym kult czarownic w północno-zachódniej Europie. Mężczyzna taki, przybrany w koźlą skórę, bywał wybranym kochankiem menad podczas pijackich orgii na wysokich górach i wcześniej czy później przypłacał swój przywilej śmiercią. 2. Krążą bardzo rozbieżne relacje o narodzinach Pana. Ponieważ Hermes był siłą zawartą w falłicznym kamieniu, stanowiącym punkt centralny tych orgu (zob. I 4. I ), pasterze utrzymywa26.d- 26.2 lol d. Pan uwiódł wiele nimf, między innymi Echo, która urodziła mu córkę Iynks i zginęła tragicznie z miłości do Narcyza, Eufeme, piastunkę muz, która urodziła mu Krotosa, Łucznika w zodiaku. Przechwalał się również, że spał ze wszystkimi pijanymi menadami Dionizosa.4 # e. Pewnego razu usiłował zgwałcić dziewiczą Pitys, ale uszła mu przemieniając się w jodłę. Nosił później gałąź jodły zawieszoną na szyi. Innym razem ścigał dziewiczą Syrinks od góry Likaon po rzekę Ladon. Tam Syrinks zamieniła się w trzcinę, a Pan, nie mogąc jej rozpoznać, ściął na chybił trafił kilka trzcin i zrobił z nich piszczałki. Największym jego sukcesem miłosnym było uwiedzenie Selene. Osiągnął to okrywając swe ćzarno owłosione kozie kształty białym, dobrze upranym runem. Selene nie wiedziała, z kim ma do czynienia, zgodziła się więc przejechać na jego grzbiecie i pozwoliła mu na wszystko.5

f. Bogowie olimpijscy gardzili prostacką hałaśliwością Pana, ale wykorzystywali jego umiejętności. Apollo wyłudził od niego kunszt wieszczenia, Hermes zaś skopiował piszczałkę, którą Pan upuścił, i twierdząc, że jest ona jego wynalazkiem, sprzedał ją Apollinowi. g. Pan jest jedynym bogiem, który umarł za naszych czasów. Wiadomość o jego śmierci otrzymał niejaki Tamus (Thamus), żeglarz płynący na statku zmierzającym do Italii, mijający po drodze wyspy Paksoj. Rozległ się boski głos na morzu: "Czy to ty, Tamusie? Gdy dotrzesz do Palodes, nie zapomnij obwieścić, że wielki bóg Pan zmarł!" Tak też Tamus uczynił. A na brzegu wiadomość powitano zawodzeniem i lamentami.6

102

26.2- 27.b

li, że ich bóg Pan został spłodzony przez dzięcioła, którego stukanie uważa się za zapowiedź wyczekiwanego letniego deszczu. Mit głoszący, że spłodził go z Ojneis, tłumaczy się sam przez się, chociaż pierwsze menady używały zamiast wina środków pobudzających (zob. 27.2), imię zaś jego rzekomej matki Penelopy ("z#iatką na twarzy") dowodziłoby, że menady malowały się podczas orgii w desenie wojenne przypominające pasy na penelope, odmianie kaczkY. Plutarch opowiada (O niezychliwości bogów, 12), że menady, które zabiły Orfeusza, zostały za karę wytatuowane przez swoich mężów (zob. 28f). Tatuaż na ramionach i nogach przedstawiał siatkę taką, jaką widzimy na wazie w Muzeum Brytyjskim (Katalóg E. 301). Wizyta Hermesa w postaci tryka u Penelopy - w północno-zachodnim micie diabeł równie często występuje w postaci tryka jak i w postaci koźła - zapłodnienie jej przez wszystkich zalotników (zob. 26b) i twierdzenie, że Pan spółkował ze wszystkimi menadami, odnosi się do wyuzdanego charakteru igr ku czci bogini-jodły Pitys lub Elate (zob. 78.1). Górale arkadyjscy byli najbardziej prymitywnym ludem Grecji (zob.1.5), gardzili nimi ich bardziej cywilizowani sąsiedzi. 3. Syn Pana, krętogłów, czyli ptak-wąż, był wiosennym wędrownym ptakiem występującym w erotycznych zaklinaniach (zob. 56.1 i 152. 2). Cebula morska zawiera jad drażniący - skuteczny środek przeciw myszom i szczurom - i używano jej przed obrzędami jako środka przeczyszczającego i moczopędnego. W ten sposób cebula morska zaczęła z czasem symbolizować usuwanie złych wpływów (Pliniusz, Historia naturalna; XX.39), wizerunek Pana zaś smagano cebulą morską, gdy brakło zwierzyny (zob.108.10). 4. Uwiedzenie Selene przez Pana odnosi się zapewne do księżycowej #,rgu majowej, podczas której małżonek młodej królowej Maja nosił ją na plecach przed obrządkiem leśnych zaślubin. W tym czasie kult tryka został już w Arkadii zastąpiony przez kult kozła (zob. 27.2). 5. Widocznie Egipcjanin Tamus nie dosłyszał słów obrzędowego lamentu: Thamus Pan-megas tethneke ("Wszechpotężny Tammuz nie żyje!"), i zrozumiał "Tamusie, wielki Pan nie żyje!" W każdym razie Plutarch, który był kapłanem w Delfach w drugiej połowie pierwszego wieku przed Chr., uwierzył w tę wersję i tak ją zapisał. Niemniej jednak, gdy Pauzaniasz odbył swą podróż po Grecji mniej więcej w sto lat później, zastał tam ołtarze Pana, sanktuaria, święte gaje i święte góry jemu poświęcone i tłumnie odwiedzane.

27 NATURA I POCZYNANIA DIO:NIZOSA

dziecię rogate.b. by przywrócić królowi Ammonowi królestwo. Hera uznała go za syńa Zeusa. gdy Amazonki wystąpiły przeciw niemu. a Dionizos ruszył w pościg łodziami i zabił tak wielką ich liczbę. na Faros zaś gościnnie podejmował go król Proteusz.4 d. a wtedy Atamas zabił swego syna Learchosa.2 Gdy doszedł do wieku męskiego. Bromie 27. i straszliwe. Uratowała go jednak i scaliła z powrotem jego babka Rea. mimo zniewieściałości. za co wdzięczny Zeus. i mimo jego przeobrażeń rozszarpali go na kawałki. żyło kilka królowych Amazonek. której Zeus powierzył obecnie syna. umieścił ich wizerunki między gwiazdami. Następnie Hermes z polecenia Zeusa prżemienił chwilowo Dionizosa w baranka lub tryka i podarował go nimfom Makris. Wśród Libijczyków mieszkających w delcie Nilu. jedną ich hordę przepędził aż do Efezu. z którego został wygnany. zaniosła go do Atamasa. którego w obłędzie wziął za jelenia. Nysie. wyrosły drzewa granatu. po czym tygrys przysłany przez ojca jego. Dionizos pokonał tytanów. tam zaś gdzie spadły krople krwi Dionizosa.e 103 i Bakche mieszkającym na helikońskim wzgórzu Nysa. budzące przerażenie warkotki. wieńczone wężami. zwane tyrsami. Potem wtargziął do . Namówiła ich. Dionizos zaprosił je do udziału w wyprawie przeciw tytanom. Ale i jego napiętnowała obłędem. dokąd przewiózł winną latorośl. po czym Dionizos zmartwychwstał. z którego żywcem zdarł skórę.a. Przerzucił przez rzekę most z bluszczu i winnej latorośli. rozpieszczały go i karmiły miodem. Nimfy ukryły Dionizosa w jaskini. oraz w miecze i węże. Gotowali następnie rozerwane ciało w kotle. której nabył wychowywany w takich warunkaćh. i jego żony Ino.5 e. "całe zbroczone krwią". wprowadził uprawę winnej latorośli.odtąd pole bitwy zwie się Panhajma. Ukarała parę królewską obłędem. Po powrocie.27. W pobliżu Flojon padło kilka słoni. króia Orchomenos. nadał prawa i założył wielkie miasta. dotąd pokazują tam ich kości. Udał się drogą morską do Egiptu. by przebrali chłopca za dziewczynkę i chowali go w kobiecej części domu. które sprowadził z Indii. Na górze Nysa wynalazł Dionizos wino. pomógł mu przeprawić się przez rzekę Tygrys. Do Indii dotarł pokonawszy po drodze wiele przeszkód. Nie udało się jednak oszukać Hery. Persefona. naprzeciw Faros. Inne uciekły na Samos. Erato. Następnie wrócił Dionizos do Europy zatrzymując się po drodze we Frygii. Są to jedne z pierwszych sukcesów wojskowych tego boga. Dionizosa. Następnie skierował swe kroki na wscliód i udał się do Indii. gdzie babka jego Rea oczyściła go z licznych morderstw popełnionych w okresie obłędu i wtajemniczyła go w swe misteria. Ruszył więc w wędrówkę po całym świecie w towarzystwie swego wychowawcy Sylena oraz dzikiej armii satyrów i menad uzbrojonych w laski oplecione bluszczem i zakończone szyszką sosnową. Na rozkaz Hery tytani porwali nowo narodzonego syna Zeusa. Kilka Amazonek schroniło się w świątyni Artemidy. że. Ammona zaś wprowadził z powrotem na tron. Zeusa.3 c. gdzie dotąd żyją ich potomkinie. Po przybyciu nad Eufrat natrafił na opór ze strony króla Damaszku. swój główńy tytuł do sławy. podbił cały kraj. nadając im nazwę Hyad.l b.

Rea. Penteus. bluszcz zaś owinął się wokół osprzętu. Dionizos sprawił. Przemienił również wiosła w węże. cała ziemia tracka. byk i pantera. że płyną w kierunku Ńaksos. przekonany.9 h. zaczął jeszcze obrzynać nos. Gdy Dionizos wróciwszy z morza oznajmił. podniecone winem. że ścina winną latorośl. który skoczył do morza i ukrył się w grocie Tetydy. W Orchomenos trzy córki Minyasa. powędrował Dionizos do swej ukochanej Beocji.s f. one jednak. ukazując się im w postaci dziewczyny. Edończycy zaprowadzili króla na górę Pangajon i tam rozszarpały go dzikie konie. przerażeni żeglarze wyskoczyli za burtę i zamienili się w delfiny. Ledwie jednak ludzie jego wylądowali przy ujściu rzeki Strymon. król Teb. i ona to właśnie ukręciła mu szyję. gdzie zamierzali sprzedać Dionizosa jako niewolnika. rozzłoszczona niepowodzeniem. że okręt jego nie nadaje się do podróży morskiej. Okazało się jednak.j śmierćią. przestała rodzić plony. siadają w kręgu i mówią zagadki. aż wreszcie Hermes przemienił je w ptaki.Tracji. Przewodziła im jego matka Agawe. podczas którego wyznawczynie Dioni= zosa udają. Kiedy już cała Beocja uznała boskość Dionizosa.padł na niego los . gdzie odwiedził Teby i zaprosił kobiety. Penteus usiłował im przeszkodzić. . potem w obłędzie biegały po górach.e.27. wybrał się on w podróż po Wyspach Egejskich szerząc radość i strach wszędzie. palce u rąk i nóg. Alkitoe. doprowadzając je tym do obłędu. Urodziła mu j###rtsha# Tóasa. gdy król Edończyków Likurg uderzył na nich uzbrojony w ośeień i wziął do niewoli całą armię z wyjątkiem samego Dionizosa. którzy twierdzili.7 g.któremu nie spodobał się rożwiązły wygląd Dionizosa. Postradał jednak rozum i zamiast Dionizosa. chociaż niektórzy utrzymują. uszy. Na Naksos spotkał Dionizos piękną Ariadn orżuco z sza i natychmiast ją poślubił. pomogła jeńcom w ucieczce i ukarała Likurga obłędem: zabił toporem włů#nego syna Dryasa. Menady znowu uciekły i krążyły oszalałe po górach rozrywając na kawałki cielęta. aż kapłan Dionizosa wybiegnie ze swej świątyni z mieczem w ręku i zabije pierwszą schwytaną kobietę.trzy siostry zaś rozszarpały go i zjadły. Cały statek zapełnił far#tastycznymi zwierzętami i dźwiękami fletu. zakuł w kajdany byka. chociaż Dionizos zaprosił je osobiście.lo i. że byli to piraci. a sam stał się lwem. Latromis. Zmienił wobec tego postać i kolejno ukazał się jako lew. że widocznie wybrał się gdzieś z muzami. nie chciały wziąć udziału w igrach. by przyłączyły się do jego igr na górze Kitajron. Stafylosa. Po przybyciu do Ikarii zobaczył. dopóki Likur# nie zostanie ukarany 104 27. Nie napotykając już więcej żadnego oporu w Tracji. zanim wróciła mu świadomość. uwięził go razem ze wszystkimi menadami. Leukippe złożyła w ofierze swego syna Hippasosa . gdzie się pojawił. sterowali ku Azji. że Dionizos zmienił je w nietoperze. że mają na pokładzie boga.s Co roku podczas święta zwanego Agrioniami ("wezwanie do dzikości") odbywa się w Orchomenos obrzęd przebłagania za zabójstwo Hippasosa. wynajął więc sobie inny statek od żeglarzy tyrreńskich. Leukippe i Arsippe lub Aristippe czy Arsinoe. że winna latorośl wyrosła na pokładzie i oplotła maszt. że jałowość ta dopóty będzie trwała. rozszarpały go w religijnej ekstazie. przerażona. którzy nieświadomi. że go poszukują. po czym orzekłszy.

31.3. 99-102 . XLV.42. II. loc. Skromna bogini Hestia ustąpiła mu miejsca przy głównym stole korzystając z pierwszej okazji.3. 38. Problemygreckie. II. Bachantki.lz 1. 6 i nast. że zawsze może liczyć na spokojne przyjęcie w każdym mieście greckim.1#0.6. Apollodoros. III. Życie Apoloniusza z Tiany. VI. Apollodoros. k.38. Serwiusz o Sielankach Wergiliusza. 947. fragment. a Hera. gdy już ustanowił swój kult na całym świecie. Naszyjnik ślubny Ariadny umieścił potem Dionizos wśród gwiazd. III. zachowała pełne rezygnacji milczenie.j . Sielanki. II1. Diodor z Sycylii.3 . Iliada. Problemygreckie. 3. V11. V1. IV. II. Eurypides. ů 11. w którym się zatrzyma. 10.2. Plutarch. Z Naksos przybył do Argos. . by uciec od zawistnej i pokłóconej rodziny. 9. i skłónił do wypuszczenia jego zmarłej matki Semele.29.5. oraz zabił wielu jego zwolenników karząc obłędem kobiety 27. Hyginus. Plutarch. Teon o Fenomenach Aratosa. 12. Homeryckl hymn do Dionizosa. Homer. 5.577-699. Razem z synem weszła do świątyni Artemidy w Trojzenie. Scholia do Apoloniusza z Rodos.8-9.5.1 105 argiwskie.2.Euantesa i Tauropolosa. Opętane. Eurypides. Perseusz pośpiesznie uznał swój błąd i przebłagał Dionizosa. 177.111. wstąpił Dionizos do nieba i teraz siedzi po prawicy Zeusa jako jeden z dwunastu wielkich bogów.5.Teokryt. Pauzaniasz. Diodor z Sycylu. W końcu zstąpił Dionizos przez Lernę do Tartaru. 2. II. Przemiany.1131. Apollodoros.111. Plutarch. III. cit. l. 4. III. zła i obrażona. Hezjod. gdzie przekupił Persefonę. III. Indika. 182. VIII. gdzie ukarał Perseusza. 13.Apollodoros.5. 56. Hymny orfickie.68-69. Przemiany. Eliań.15. Na koniec wreszcie. budując ku jego czci świątynię. Edoriczycy.Eurypides.1.2. Arrian. III.5.111.37. Varia historia. 390-415. Zeus oddał jej do dyspozycji mieszkanie. Filostratos. 24. 10.62. Apoloniusz z Rodos. Pauzaniasz.4-5. Bachantki. 7.16. Antoninus Liberalis. Diodor z Sycylii.Owidiusz. X.. zjadały żywcem swe niemowlęta. IV. Strabon. Diodor z Sycylii. XI.27. Pauzaniasz. Owidiusz. II.3. III. Kluczem do mistycznej historu Dionizosa jest rozpowszechnienie kultu winnej latorośli . Onomakritos cytowany przez Pauzaniasza. Przemiany. Hyginus. zmieniła swe imię na Tyone. Klemens z Aleksandrii.70-71. Fabulae. Bachantki.ll j. 6. 8. XXVI.4.130-140.5. który początkowo stawiał mu opór. Ajschylos. Apollodoros. Theophilos cytowany przez Plutarcha.996. by jednak żaden inny duch nie był zazdrosny i zasmucony. passim.714 i nast. III.5. Astronomia. Teogonia. Owidiusz. 5. O rzekach. darując jej mirt. Orgdzie do Greków. i wiedząc.1.

których opiece powierzył Dionizosa. słońce zaś wkraczało w znak Barana podczas Święta Wiosennego.1. 5).drzewo''. Winogrona rosły dziko na południowym wybrzeżu Morza Czarnego. który przeciwstawia się późniejszemu Dionizosowi. do wieku dojrzewania. to znaczy w kobiecej części domu. otrzymały nowe imiona i zwały się "wysoka". Wino nie zostało wyńalezione przez Greków. "porywcza".stamtąd na Kretę.11. 38. 3. który bogowie pili jeszcze na homeryckim Olimpie. Hyady ("sprawczynie deszczu"). i menady używające jako tyrsów gałęzi jodły oplecionych bluszczem są wspomnieniem dawniejszego napoju alkoholowego. natomiast koń helladycki z piwem i nektarem. Wergiliusz (Georgiki. przypomina kreteński zwyczaj trzymania chłopców w "ciemności" (skotioi). Diozuzos w postaci jelenid jest Learchosem. Według Ferekydesa (178) Nysa oznacza .E. zwanego również Sabazjosem. którego najpowszechniej składano w ofierze Dionizosowi. Kleia ("słynna"). "orkisz" . Dionizos nazywany bywa rogatym dziecięciem po to. Nysos oznacza "kulawy". jest rozszarpany przez dzikie konie . jak sugeruje Wergiliusz (loc. przez Persję do Indu. "kozioł". przyprawianego bluszczem i słodzonego miodem pitnym. Wychowanie go jako dziewczynki. by nie wyszczególniać rodzajów rogów. Orgie winne w Azji Mniejszej i Palestyniekanaanickie święto szałasów było początkowo bachanaliami .). Miód pitny był "nektarem" warzonym z fermentowanego miodu. podobnie jak Achillesa (zob. a na cześć jego dojścia do pełnoletności obchodzono święto wiosenne. zwanej również Tyone lub Kottyto (zob.ziarna używanego w Atenach przy warzeniu piwa.-odnosi sięto do kreteńskiego kultu Dionizosa-2agreusa. które zależnie od #miejsca kultu były rogami kozła.11.27. .3). 160. Podczas piwnych orgii w górach święty król prawdopodobnie utykał jak kuropatwa . kiedy drzewa pokrywają się liśćmi i cały świat pijany jest pożądaniem. 8). Natomiast Makris karmiąca Dionizosa miodem. rozdz.kapłanki bogini o kobylej głowie .została z zupełnie obcą opowieścią o klątwie rzuconej na jego kraj po zabójstwie . Koronis ("wrona"). ponieważ Arkadyjczycy trudnili się pasterstwem.21). Kiedy Apollodoros opowiada.5).1). Dionizos podlegał w swoim czasie bogini księżyca Semele (zob. że na wczesnych malowidłach na wazach towarzyszami Dionizosa nie są ludzie-kozły. lecz od tragos. 3. W istocie libijski albo kreteński kozioł miał związek z winem. "ponieważ kozły ranią winną latorośl obgryzając korę". to znaczy "młodzieniec-drzewo". Historia Likurga pomieszana. że wino wyparło los 27. że Dionizos jako bóg wina jest późnym zastępcą Dionizosa. że ukrywano go jako koźlę. Triumf Dionizosa polegał na tym. Hezjod (cytowany przez Teona.doprowadzały ich uczestników do takiej ekstazy jak orgie piwne w Tracji i Frygu. a w wieku brązu do Brytanii. O Aracie. Azji i Afryce Północnej. i był predestynowaną ofiarą'orgii ku jej czci. "rycząca" i "szalejąca" dla oznaczenia jego obrzędów.171) odnotowuje dawniejsze imiona Hyad: Fesyle ("światło filtrowane").380-384) błędnie tłumaczy. że kozioł był zwierzęciem. skąd ich hodowla rozprzestrzeniła się na górę Nysa w Libii poprzez Palestynę i.14. a mianowicie piwa z liści i gałązek świerku. J. boga piwa. byka lub tryka. dzikiego kozła z olbrzymimi rogami.taki zaś los spotkał dawniejszego Dionizosa. Dodaje ona jeszcze. zwanego "Pesach" ("utykanie" .1). dokąd dotarła szlakiem bursztynu. 23.w Europie. że słowo tragedia nie pochodzi być może od tragos. W Arkadii natomiast Hermes przemienił się w tryka. Jego koszyk z winogronami jest początkowo sitem. podobną listę podaje Hyginus (Astronomia. Harrison pierwsza zwróciła uwagę (Prolegomena.4 wszędzie wszystkie inne napoje alkoholowe (zob. "kulawa". W Tracji był białym bykiem. 2.zob. Wynikałoby z tego. rogacza. lecz ludzie-konie. Feo ("mroczna") i Eudore ("szczodra"). Jednym z jego tytułów był Dendrites. cit. Dlatego też Likurg. którego zabił Atamas doprowadzony do obłędu przez Herę. by uratować przed gniewem HeryEriphos ("koźlę") był to jeden z jego tytułów (Hesychios pod hasłem "Eriphos"j.tak jak podczas kanaanickiego Święta Wiosennego.

posiadającej największy port Europy w wieku brązu (zob. małej wyspy naprzeciw delty Nilu. 3. 39. podobnie jak wrogość okazywana przez Penteusa i Perseusza. 153b i 171.169a). na tym samym obrazie. przed Chr. którą prąd zaniósł do Brasjaj. ale jest wcześniejsza i upamiętnia rozprzestrzenienie się winnej latorośli na wschód. który stanowi źródło legendy o Noem i zwierzętach w arce. Misteria Dionizosa podobne były do misteriów Ozyrysa.6).1 ).to imię bogini. Wyspa ta pełniła funkcje składu dla kupców z Krety. jest odzwierciedleniem konserwatywnej opozycji wobec obrzędowego zastosowania wina i przesadnej mody na menady. a opowieść o jego przeprawie z piratami została oparta. Wreszcie pod koniec siódmego i na początku szóstego wieku przed Chr. ponieważ były to emblematy kalendarzowe roku trójdzielnego (zob. Stąd zapewne rozprzestrzenił się kult winnej latorośli we wszystkich kierunkach. przed Chr. ku czci której urządzano uroczystości edeńskie (Strabon. a podczas letniego przesilenia zabijany bywał i zjadany jakq byk. a następnie przeszła do Aten. Opowieść o jego ponownym przyjściu na świat z uda Zeusa. 8. 7 . Odtąd. X. Obcinanie kończynmiało trzymać w przyzwoitej odległości jego ducha (zob. 2 i 123. 35). 4.usunął on Hestię z grona dwunastu Olimpijczyków pod koniec V w. Sykionu.24. pokazywano nadal w Delfach (Plutarch. . stąd jego podróż do Egiptu. przechodził Pro#eusz te same przemiany co Dionizos (zob. Takie właśnie postacie przybierał. wąż i inne zwierzęta są jego wcieleniami związanymi z pór#r##u. Przychodził na świat w zimie jako wąż (stąd jego wężowa korona). Kottyto . tyran Sykionu. Wysp Egejskich. jak głoszono.3).. gdzie został wtajemniczony przez Reę. a grobowiec. Periander. O Izydzie i Ozyrysie. Dionizos i jego winna latorośl zostali uznani w niebie . zaprzecza początkowym matriarchalnym ramom. jak Ino wychowała Dionizosa (Pauzaniasz. i o tym. Jedna z niedawno odczytanych tabliczek z pałacu Nestora w Pylos dowodzi co prawda. i Pizystrat. Dryas był królem dębu zabijanym corocznie. Azji Mniejszej. Dionizos podróżował w łodzi księżyca w nowiu. Opowieść o kampanii Dionizosa w Libii jest być może upamiętnieniem pomocy wojskowej udzielonej Garamantyjczykom przez ich greckich sojuszników (zob. 3).2 i 169. że greckie obrzędy ku czci Dionizosa jako Sabazjosa lub Bromiosa były frygijskiego pochodzenia. Corona Borealis. pozwalają się domyśłać. 6. gdy ścigali go tytani (zob. Delf i innych cywilizowanych miast. że Dionizos miał już w XIII w. kozioł lub jeleń. jak Kadmos zamknął Semele i jej dziecko w Arce. a ścięcie bez powodu świętego dębu pociągało za sobą karę śmierci. zwano również "Koroną Kreteńską". Nienawiść Hery do Dionizosa i jego kubka z winem. Na wybrzeżu Faros.6). naszyjnik ślubny Ariadny. niemniej jednak na zawsze pozostał półbogiem.3).5=27. Lew. stanowisko w hierarchii boskiej. Klejstenes. Dionizos w istocie jest Deukalionem (zob.Dryasa ("dębu"). która rozpowszechniła się w Tracji. Grecji i Palestyny. Ariadna .3). Indyjska kampania Dionizosa zaczerpnięta została z iantastycznej opowieści o pijanym marszu Aleksandra ku rzece Indus. w którym co roku powstawał z martwych.1).16). jak się zdaje. tyran Aten. Tam właśnie kapłani z Apollinem wiązali jego część nieśmiertelną (zob. 30a). Obrzędowe ponowne przyjście na świat z mężczyzny jest dobrze znanym żydowskim obrzędem adopcyjnym (Księga Rut. 7. 75. 6. 38. 31. Odwiedziny Dionizosa we Frygii. 27. na wiosnę zostawał lwem.3.9 107 5. Koryntu. tyran Koz`yntu. Dionizos objawiał się jako lew. jak się zdaje. III. gdzie Semele zmarła i została pochowana. 28. U Orćhomeńczyków miejsce węża zajęła.chociaż niektórzy bogowie nadal domagali się "trzeźwych ofiar". byk i wąż. postanowili kult uznać i kreowali oficjalne święta Dionizosa. III. pantera. podobnie jak historia hetyckiego boga wiatrów urodzonego przez Kumarbi (zob. o tym. Lakończycy i Brasjaj przechowali niekanoniczną relację o jego narodzinach.9) zapożyczonym u Hetytów.

to kolejne imię Kory. "wino" jest słowem kreteńskim . że mamy do czynienia z obrzędem pelazgijskim.11 ) symbolizuje śmierć i zapowiedź zmartwychwstania. Nie zapominajmy. a odpowiadał jej . by wyłoniła się z omphalos. Wkrótce jednak. Toas Stafylos. Fragmenty. w rzeczy samej. towarzyszących pojawiającej się heroinie. jednak w wersji wcześniejszej prawdopodobnie przez swą matkę Reę (zob. Luna jasno świeci nam. zwany był Herois. Latorośl winna była dziesiątym drzewem sakralnego roku drzewnego.były eponimicznymi protoplastami helladyckich plemion zamieszkujących Chios. Nastąpiło zróżnicowanie między Persefoną-boginią a Korą-heroiną schodzącą nadal do Podziemi i wychodzącą z powrotem na światło słoneczne. Rozszarpanie Hippasosa przez trzy siostry będące potrójną boginią jako Nimfą ma swą paralelę w walijskiej baśni o księciu Pwyll z Dyfedd. Prawdopodobnie wykopywali oni z ziemi kukłę zbożową zakopaną po żniwach i puszczającą teraz już zieIone pędy."wielkiej królowej") zjada źrebię.i go zjadały. stąpając po płatkach kwiatów rozrzuconych z kosz#ków. kapłan wzywał Semele. I1. W Delfach podobny obrzęd wstąpienia. który w podobny sposób został rozszarpany po przyjściu na świat (zob. Ponieważ kułt winnej latorośli dotarł do Grecji i na Wyspy Egejskie poprzez Kretę . 7g). Dojrzały owoc tego drzewa otwiera się jak rana i ukazuje czerwone ziarenka. Posejdon również został zjedzony w postaci źrebięcia przez swego ojca Kronosa.9.Dionizosa zidentyfikowano błędnie z kreteńskim Zagreusem. gdzie w wilię Święta Majowego Rhiannon (zniekształcona nazwa Rigantony . 10. Mit ten oznacza. Innego jeszcze obrzędu dopełniano prawdopodobnie w świątyni Artemidy w Trojzenie. Agawe. Tauropolos. scena wstąpienia zaś wymalowana jest na wielu greckich wazach. że starożytny obrzęd. Na niektórych widzimy satyrów z motykami. Arystofanes.Rimmona. jest boginią księżyca. został zastąpiony przez 108 27. podczas ktvrego menady o głowach kobyły rozszarpywały co roku ofiarę-chłopca . pojawienie się dziewicy-matki stało się dogmatem. Ich obecność wskazuje na to.27. Drzewo granatu. 24.Sabazjosa.Ojnopion. i przybyła w towarzystwie "ducha wiosny". 30a). że bogini księżyca.oinos. IZ. winne jej dzieci zaś spłodzone przez Dionizosa .12 bardziej zdyscyplinowane igry dionizyjskie. Oznaką zmiany było zabijanie źrebięcia zamiast chłopca. gdy musiała wraoać do Podziemi. Chersonez Tracki i dalsze tereny (zob. czyli "świętem heroiny" (Plutarch. muzyki fletów i tańców. miała trzy aspekty: Diana to zielone liście. było również drzewem TammuzaAdonisa . czyli sztucznego kopca. 75. Tutaj przy akompaniamencie śpiewów. 9. Przyjście Dionizosa na ratunek Semele. 98o). I2 . młodego Dionizosa (Pindar. Lemnos. wydedukowane zostało z obrazów przedstawiających obrzęd dopełniany w Atenach na placu tanecznym poświęconym dzikim kobietom. czyli Persefony.była kreteńską boginią księżyca. Persefona jest w podziemiach Semele. 373-396 i seholia). w którym udział brały wyłącznie kobiety. matka Penteusa.3). Żaby. Problemy greckie. Kora nie wstępowała oczywiście na niebiosa . Latromis i Euantes . nazwanej na nowo Tyone ("szalejącą królową"). wędrowała po ziemi z Demeter do chwili. patronką igr piwnych. słowami Johna Skeltona. a w rzeczywistości swego syna Pryderi ("niepokój"). Bromiosa. które wyrosło z krwi Dionizosa. po wcieleniu Dion#zosa do hierarchii olimpijskiej. Owoc ten trzymany w dłoni przez boginię Herę lub Persefonę (zob. czy jak go tam nazywano .

2. Apollo podarował mu lirę.28.2 c. a muzy nauczyły gó grać na niej. 52.. a zacznie wydzielać lepką ciecz. syn króla traćkiego Ojagrosa i muzy Kaliope. o jednej. kiedy odbywało się święto winobrania. a muzyka jego pomogła im pokonać wiele przeszkód.170. by wyglądali kwitnąco i zdrowo. podobnie jak winna latorośl i platan. 53a). w której je zostawił. W marcu. gdy mają uczestniczyć w państwowych uroczystościach. gdy soki się podnoszą. Podbił również serce okrutnego Hadesa i uzyskał od niego pozwolenie wyprowadzenia Eurydyki na ziemię. Bluszcz miał wielkie znaczenie również i dlatego.l b.5) i świętych królów (zob. Pewnego dnia w pobliżu Tempe. i osiadł wśród dzikich Kikonów w Tracji.11). ponieważ zawierał w sobie tajemne siły.kolczasty dąb Ela. w dolinie rzeki Penejos. ale nawet drzewa i skały zmuszał do poruszania się zgodnie z dźwiękiem jego muzyki. O rzemiosłach. wystarczy przedziurawić łodygę bluszczu świdrem w kilku miejscach." Czerwony barwnik używany był również do malowania twarzy męskich wizerunków płodności (Pauzaniasz. kiedy to menady odbywały swe igry i upijały się żując liście bluszczu. że podobnie jak cztery inne święte drzewa . że "poeci i artyści lubili bluszcz. że uda mu się ją stamtąd wyprowadzić. ale nawet na czas pewien zawiesił męczarnie potępionych. W trackiej Zone dotąd jeszcze stoją starożytne górskie dęby w tanecznej pozycji. Orfeusz. tak że nie tylko czaxował dzikie zwierzęta. nie tylko oczarował swą smutną muzyką przewoźnika Charona. 28. Powróciwszy z podróży do Egiptu. był wiosennym Dionizosem. liście pięciokątne. Jedenaste drzewo. bluszcz. która zmieszana z moczem i zagotowana daje płyn krwistego koloru zwany ##laką. psa Cerbera i trzećh sędziów zmarłych. przyłączył się Orfeusz do Argonautów. ale Orfeusz śmiało zstąpił do Tartaru mając nadzieję. a mianowicie. z którymi pożeglował do Kolchidy.11. odpowiadało październikowi. olcha Foroneusa oraz winna latorośl i granat Dionizosa . Grecki bluszcz ma poza tym. W Rzymie zachował się zwyczaj różowienia twarzy generałów święcących triumfy. Generał przedstawiał boga Marsa. 98) opowiada. którym żywiły się owady koszenili.. Mirt był drzewem śmierci (zob. zanim się wyspecjalizował jako rzymski bóg wojny. Od tego imienia wywodzi się nazwa miesiąca marca. Skorzystał z wyjścia znajdującego się w pflbliżu Aornon w Tesprotydzie i znalazłszy się na miejscu. dopóki Eurydyka nie .3).miesiąc wrzesień. 4). Uciekając nastąpiła na węża i zmarła od jego ukąszenia. Po powrocie poślubił Eurydykę. rozdz.#. był najsłynniejszym poetą i muzykiem wszystkich czasów. który usiłował ją zgwałcić. Do dziś jeszcze różuje się lekko twarze królów angielskich. Hades postawił jeden tylko warunek.dostarczał czerwonego barwnika (zob. Eurydyka spotkała Aristajosa.a . że Orfeusz się nie obejrzy. który. zwaną przez niektórych Agriope. przedstawiające płodną dłoń bogini ziemi Rei (zob.e 109 28 ORFEUSZ a. Mnich bizantyjski Teofil (Rugerus. użyteczny przy malowaniu i iluminowaniu. z których wam opowiem. I09.

że Helios. One zaś odczekały. jest największym z bogów. Niektórzy podają zupełnie inną relację o śmierci Orfeusza.25.4 e. Konon. Afrodyta była więc równie zagniewana jak i Dionizos. cytowany przez Eratostenesa. Zapłakane muzy zebrały szczątki Orfeusza i pochowały je w Leibetrze u stóp Olimpu. do morza.17. 5. że pustoszeją jego wyrocznie w Delfach. FabWae. 5 f. że zabił go Zeus piorunem za ujawnienie tajemnic boskich.3. porwały broń złożoną na zewnątrz. IX.1032. XIII. że ustanowił misteria apollińskie w Tracji..znajdzie się na ziemi. misteria Hekate na wyspie Eginie i misteria Podziemnej Demeter w Sparcie. Odypytyjskie.28. którzy uratowali się od masakry. Katasterismoi. Alcesta. cit. Żaby. Eux-ypides. Agamemnon. Diodor z Sycylu. Ajschylos. 561-564. W ten sposób uniknął współudziału w morderstwie. Apoloniusz z Rodos.3 d. cit.31. wdarły się do środka. postanowili tatuować swe żony jako ostrzeżenie przed zabójstwem kapłanów. ale za wstawiennictwem muz i Apollina umieszczona została na niebie jako konstelacja. wciąż śpiewając. Menady próbawały-zmyć ź siebie krew Orfeusza w rzece Helikon. 357 oraz scholia. ale popłynęła ona. loc. którego nazywał Apollinem. Orfeusz nie oddał mu należnej czci i miast tego wtajemniczał ludzi w święte misteria i tłumaczył Trakom. Bafyra. Grynejon i Klaros. po czym złożona została w poświęconej Dionizosowi jaskini w Antissie. Rozgniewany Dionizos naszczuł na niego menady w macedońskim Dejon.6 i scholia. i obyczaj ten przetrwał do naszych czasów. Tutaj wieszczyła w dzień i w nocy. Pauzaniasz. przybył na miejsce. Podobno Orfeusz potępiał wyuzdanie menad i głosił miłość homoseksualną. Eurypides.s g.s h. A oto co się stało z głową Orfeusza. ale bóg rzeki dał nura pod ziemię i znikł pojawiając się prawie o cztery mile dalej pod innym imieniem. aż ich małżonkowie weszli do świątyni Apollina. XI. które korzeniami wrosły w ziemię. Pindar. Bachantki. Owidiusz. Każdego ranka wstawał. 3.1629-1630. Diodor z Syćylu. prowadzona dźwiękami jego liry.9 1. IV. . 24.1-85. 45. on zaś obejrzał się dopiero wtedy.3#. Inni jednak Olimpijczycy nie chcieli usprawiedliwić morderstwa i Dionizos uratował menady przemieniając je w dęby. IV. loc. Gdy Dionizos dokonał najazdu na Trację. w której kapłanem był Orfeusz. To prawda.. Mężczyźni traccy.30. Pauzaniasz. Głowę jego wrzuciły do rzeki Hebros. gdzie słowiki śpiewają teraz piękniej niż gdziekolwiek na świecie.7. Ajschylos. Hyginus. Hyginus. Narrationes. Eurydyka szła za Orfeuszem przez mroczne korytarze. stanął nad głową i zawołał: "Przestań wtrącać się do moich spraw. ci zaś słuchali go z nabożeństwem.164. 2. by powitać jutrzenkę na szczycie góry Pangajon nauczając. Bassarides. Przemiany. 4. gdy dotarł na światło dzienne.' Lirę Orfeusza również przeniesiono na Lesbos i złożono w świątyni Apollina. Atenajos. IX.30. Dosyć już mam ciebie i twojego śpiewu! " Odtąd głowa zamilkła. zabiły swych mężów i rozszarpały Orfeusza na kawałki. i fale zaniosły ją na wyspę Lesbos.1. Arystofanes. że obrzędowe morderstwa są rzeczą złą. w ten sposób stracił ją na zawsze. Twierdzą. aż Apollo widząc. Rzucił się na nią najpierw zazdrósny wąż lemnijski (którego Apollo od razu zamienił w kamień).

jak i olchy (hiszpańskie . Plutarch. Katasterismoi. może ono być tytułem odpowiednika greckiego Beana. cit. i Apollinem.6. l.to znaczy zabity toporem o podwójnym ostrzu . jako że był główną postacią obrzędów dionizyjskich. 8. Lukian. Imię ojca Orfeusza. W Grecji klasycznej tatuaż stosowali jedynie Trakowie.2. Proklos (Komentarz do "Państwa" Platona. będącą głównym ośrodkiem muzyki lirycznej. a w niektórych częściach kraju kult został krwawo stłumiony. 57. I. Lukian.5. którego surowe mięso jedli. wskazuje na ten sam 28. Tak więc Orfeusz nie znalazł się w konflikcie z kultem Dionizosa. jak Akteon (zob. O nierychliwości bogów.14. 523 i 1017). Eratostenes. Menady przedstawiają właściwie muzy.12. sam bowiem był Dionizosem i grał na prymitywnej piszczałce z olchy. że drzewom kazał tańczyć i czarował dzikie zwierzęta. III.3.alisier). IX. pierwszy historycznie znany muzyk. Hyginus.2. Aornon oznacza to samo co Avernus.3 i 5). loc. loc.) przypisuje mu ustanowienie misteriów dionizyjskich. a nie na wykwintnej lirze. IV.1.. s. italski wariant celtyckiego Avalon ("wyspa jabłoni" . liry natomiast w świątyni Apollina. Konon. II.. który rzucił się na głowę Orfeusza. 31. 1#m się tłumaczy złożenie głowy Orfeusza w sanktuarium Dionizosa. Heroika. pochodził z Antissy.30. 2. II.zob. loc. Przeciwnieukom. bądź też reakcję . bardziej konserwatywni Trakowie.6 111 kult. ojcu wszechrzeczy". lub kultu rogacza. cit. Zdaniem Diodora z Sycylu Orfeusz posługiwał się trzynastozgłóskowym alfabetem. Pauzaniasz. 52. przed Chr.30. królowej Wysp Elizejskich.w gaju dębowym podczas letniego pfzesilenia i następnie rozszarpany przez menady kultu byka. 24. podobnie jak Zagreus (zob. legeńda zaś o tym.3.132. jak się zdaje." Apollodoros zaś (I. którzy chodzili w strojach egipskich. Wąż. Zarówno głowę.V.7. 9. znajdujący się "nad brzegiem rzeki". Na rysunku wazowym przedstawiającym śmierć Orfeusza jedna z menad ma wytatuowanego na ramieniu małego rogacza. lub Kronosa i odnosić się do olch "rosnących na brzegach" rzeki Penejos i innych.3. bogiem zmysłów. 3. 30a). Późniejsi jednak kapłani orficcy. ponieważ zarówno owoc jarzębiny (po francusku . a imię Apollina zachowali dla nieśmiertelnego Słońca. Ojagros ("z owocu dzikiej jarzębiny"). Jeśli więc imię Orfeusza znaczy ophruoeis.1). 7. jak i lirę miał unieść prąd na wyspę Lesbos.28. "Dionizosem". Wprowadzali w ten sposób rozróżnienie między Dionizosem.I.1). zwali półboga-byka.. gdzie o Słońcu mówi się jako o "najstarszym płomieniu drogim trackim jeźdźcom" i jako o "władcy bogów. czekał ten sam los co boga.aliso) noszą imię przedhelleńskiej bogini rzeki Halys lub Alys albo Elis. bogiem intelektu. cit. Zbrojny opór kultowi stawiali.14. Terpander. Jako święty król został rażony piorunem . 22.704. ŻywotApoloniusza z Tiany.2). i zaszczepiony na lokalnych kultach. być może jest to przypowieść o piszczałkach pogrzebowych sporządzanych z kory olchy. Filostratos. Ucięta głowa Orfeusza przypomina uciętą głowę boga olchy Brana. Kronos i Orfeusz. Astronomia. odnosi się zapewne do sekwencji symbolicznych zwierząt i drzew kalendarzowych (zob. dokąd po śmierci udali się Foroneus. przedstawia bądź to protest wcześniejszego wieszczego herosa przeciw wtargnięciu Orfeusza do Antissy. która według Mabinogion śpiewała pięknie na skale w pobliżu Harlech w północnej Walii . Nie znany dotąd kult Słońca jako ojca wszechrzeczy wprowadzony został prawdopodobnie na północnym obszarze Morza Egejskiego przez zbiegłych kapłanów monoteistycznego faraona Akenatona w XIV w. Wzmianki o tej wierze znajdujemy u Sofoklesa (Fragmenty. Owidiusz. Tym tłumaczyłaby się rzekoma wizyta Orfeusza w Egipcie. Foroneusa (zob. 398) pisze: "Orfeusza.

Oba te fakty zostały. 5.3).1 u Traków istniał ten sam zwyczaj co u Iban Dayaków we współczesnym Sarawaku. ze złotym . że ścięcie głowy Orfeusza było czymś więcej niż metaforą ściętej gałęzi olchy.potrójnej górskiej bogini natchnienia. w imieniu Zeusa.1 ). podarował Trosowi winną latorośl ze złota. Nie oznacza to bynajmniej. i dlatego bogowie mianowali go podczaszym Zeusa. opłakiwać i odpowiadać na pytania. skłaniając ją do udzielenia specjalnych przywilejów wszystkim duszom wtajemniczonym w misteria orfickie.pytyjskiego Apollina. pozostały jednak jego ślady w literaturze klasycznej.152b). schodzącego do Tartaru w poszukiwaniu swej matki.l b. lecz jej ofiary (zob. X. Od ukąszenia węże nie umarła Eurydyka.146. gdzie udziela porad przy ważnych okazjach i. 44. że 112 28. 27k). Grecki kult olchy został zlikwidowany w bardzo dawnych czasach.miała ona również cmentarz w zagajniku olchowym na Kolchidzie (Apoloniusz z Rodos. Semele (zob. dzieło Hefajstosa. Śmierć Eurydyki od ukąszenia węża i niepowodzenie misji Orfeusza występu)ą dopiero w późniejszym micie. 42. przystroił się w orle pióra i porwał go z równiny trojańskiej. Miesiąc olchy jest czwartym w sakralnej sekwencji drzew i poprzedza miesiąc wierzby.30. odpiera najazdy (zob.zob. był najpię#niejszym młodzieńcem. 33. 4. Gdy mężczyźni wracają do domu po udanym polowaniu na głowy. Podobno Zeus pragnąc. V. zapewniając że Ganimedes będzie nieśmiertelny.200 . omyłkowo wydedukowane z obrazów przedstawiających powitanie Orfeusza w Tartarze. by Ganimedes został również jego kochankiem.64 i 239) . 6. aż wreszcie sama zgadza się wejść do wieszczego sanktuarium.6-29. Następnie Hermes. kobiety ibańskie używają trofeów do użyźniania pól ryżowych za pomocą inwokacji. Głowa ma śpiewać. spoczywa po kolei na wszystkich łonach.3) wizerunek Orfeusza opierającego się o wierzbę i dotykającego jej gałęzi.1). od którego imienia wywodzi się nazwa Troi. Olchy ogradzają wyspę śmierci bogini-czarownicy Kirke (Homer. a według Wergiliusza siostry Faetona zostały przemienione w lasek olchowy (zob. Wierzbom zawdzięcza również swą nazwę rzeka Helikon opływająca Parnas i poświęcona muzom . jak się zdaje. oraz parę pięknych koni jako wynagrodzenie za poniesioną stratę. głaskana jest czule. że oszczędzone mu zostaną niedole starości i że obecnie uśmiechnięty. gdzie muzyka jego oczarowała boginię-w'ęża Hekate lub Agriope ("okrutnego oblicza"). Stąd na malowidle ściennym w Delfach (Pauzaniasz.111. Święty król musiał zostać póćwiartowany i jest rzeczą wielce prawdopodobną. Odyseja.zob. jaki kiedykolwiek żył na ziemi. Ganimedes. którego kapłanem był Orfeusz. a także z obrazów przedstawiających Dionizosa.2). Brana i Adama. związany z magią wodną bogini Helike ("wierzba" . 29 GANIMEDES a. syn króla Trosa. podobnie jak głowy Eurysteusa. którą odnotował Filostratos w prostszyeh słowach.

że orzeł Zeusa nie tylko dawał mu godność królewską. Eneida. 30. Hymn Homerycki do ' Afrodyty. Możnawobectegouważać. Tak czy inaczej.Llew Llaw w Mabinogion uleciała do nieba w postaci orła. Dusza celtyckiego herosa Lugh . Apollodoros.2. X.podobnie jak słoneczny jastrząb siadający na faraonach podczas koronacji. 224.Homer.3). Heros babiloński Etana po świętych godach w Kisz odleciał na orle na niebiański dwór Isztar.pucharem w ręce. Ośmiesza ją Arystofanes w Pokoju (1 i nast. Eurypides bowiem twierdzi.115.2) iinni.4). Zagreus (zob. że Laomedont był ojcem Ganimedesa (Trojanki. Przemiany.231-235. Wergiliusz.266. Niektórzy utrzymują. 2. V.1). Wzniesienie się króla do niebios na grzbiecie orła lub w postaci orła jest rozpowszechnioną szeroko fantazją religijna. lecz karą za złe zbiory podczas jego panowania. Na niej mianowicie orzeł atakujący łydki świeżo intronizowanego króla nazwanego Zeusem uosabia przelaną na niego boską moc . Rzekome porwanie Ganimedesa przez orła wyjaśnia waza z Caere z czarnymi figurami. V. III. Czasza Ganimedesa zawierała prawdopodobnie libację ku czci ducha jego królewskiego poprzednika. Para koni stanowiła obrzędowe akcesoria jego ponownego przyjścia na świat jako króla po pozornej śmierci (zob. Homer. odzyskuje siły .2). składający ofiarę kapłan.2 c.155 i nast. został prawdopodobnie mylnie zinterpretowany jako zakochany Zeus. Iliada. 2.3 1. Iliada.według dawniejszych relacji. jak w przypadku Ikara (zob.i podobnie jak w micie o Llew Llawie orzeł. Georgiki. 29. którywizerunek Ganimedesa umieścił między gwiazdami jako Aquariusa . 3. V. 822). podaje jasny nektar ojcu niebios. czyli interrexem panującym przez jeden tylko dzień. nie była zwyczajną ofiarą na koniec roku.1. syna Laomedonta.12. 202-217. Wergiliusz. Tradycyjny przekaz o młodości Ganimedesa świadczy. Chryzippos (zob:105. potem. III. Eneida. który podczas zimowego przesilenia jest o krok od wyzionięcia ducha. XX.252 i nast. podobnie jak Faeton (zob: 42. l. 81. gdy bliźniak-zastępca zabił go podczas letniego przesilenia.5.6 113 Obraz mógł także przedstawiać zaślubiny Peleusa i Tetydy w obecności dwunastu bogów siedzących na swych tronach. Hera niewątpliwie się rozgniewała uważając to za obrazę dla siebie i swej córki Hebe.1-29.24. Śmierć Etany. Czekającą oblubienicę mitograf również potraktował jako Eos.304. Wergiliusz. pamiętając widocznie o uwiedzeniu przez Eos Titónosa. ale Zeus jej go odebrał. dzięki zabiegom magicznym. Pauzaniasz.oraz para koni podarowana królowi Trosowi dowodziłyby mylnego odczytania obrazu przedstawiającego nowego króla przygotowującego się do swych świętych godów.. Owidiusz. zaznaczyć należy.9. Funkcje Ganimedesa jako podczaszego wszystkich bogów . czyli drugą osobowość .jego ka.) posyłając swego bohatera w drogę podniebną na żuku-gnojku.rokiem rosnącym i ubywającym. Fabulae. I. lecz również porywał go na Olimp. oraz scholia do Hyginusa.32. pełniącej dotąd funkcję podczaszego bogów. Apollodoros II. że Eos przedtem jeszcze uwiodła Ganimedes#. a nie tylko Zeusa .Scholia do Apoloniusza z Rodos. widoczny zaś na obrazie. że rozzłościła Zeusa. 92. II1.Wodnika. że król widniejący na obrazie był królewskim zastępcą. królem i jego bliźniakiem-zastępcą . Tyle tylko zyskała.1391.Scholia do Orestesa Eurypidesa. Opowieść o nim wpleciona jest w historię nieustannej walki między orłem i wężem . któremu stawia pozorny opór. ale spadł do morza i utonął.

utrzymujący.5: ". 98.12. 27. gdy poddani żywili się jeszcze asfodelami (zob. Greczynka. gdzie bogami panującymi byli Zeus i Apollo.. uprzywilejowanym pożywieniem królów.2). Wyzyskał to w pełni Platon usprawiedliwiając mitem o Ganimedesie uczucia. 3. jako orłowa młodość twoja". Przekształcone w łacinie na catamitusstało się źródłosłowem angielskiego catamitebiernego obiektu homoseksualnego męskiego pożądania. który podał mu jego kochanek. odnowi się. szukali ekstatycznej jedności z boginią pozbawiając się męskości i przebierając w stroje kobiece. 2 lm). jakie żywił wobec swoich uczniów (Fajdros. została zdegradowana do roli bezpłatnego pracownika i wychowawczyni dzieci. Wraz z rozpowszechnieniem się filozofu platońskiej wszędzie tam.i życie. był w istocie prymitywnym brunatnym miodem sytnym (zob. Homoseksualne kapłaństwo było uznaną instytucją w świątyniach Wielkiej Bogini w Tyrze. posiadająca dotąd dominujące stanowisko intelektualne. w której mężczyźni obywali się b-ez kobiet. 5. wyznawcy Kybele. Wodnik identyfikowany z Ganimedesem był uprzednio bogiem egipskim patronującym źródłom Nilu i nalewającym wodę. Ta nowa jednak forma miłości. kleikiem z kaszy jęczmienej. Mit o Zeusie i Ganimedesie był bardzo rozpowszechniony w Grecji i Rzymie. podkreśla zwycięstwo systemu patriarchalnego nad matriarchalnym. ponieważ usprawiedliwiał z religijnego punktu widzenia miłość dojrzałego mężczyzny do chłopca. 30 ZAGREUS . który późniejsi mitografowie przedstawiali jako niezwykle czerwone wino. Podobnie czytamy w Psalmie C111.6. Grecy jednak nie interesowali się zbytnio Nilem. oliwy i posiekanych owoców (zob. 79).7).1. której wprowadzenie Apollodoros przypisuje Tamyrisowi (zob. nie zaś do Zeusa orzeźwionego nektarem. Dzięki niej można było przekształcić filozofię grecką w zabawę intelektualną. XXIII. Hierapolis i Jerozolimie (I Księga Królewska. a nie wino.110). i II Księga Królewska. Nektar Zeusa. z dzbana (Pindar. 6. W innym miejscu co prawda (Prawa.30. że król Minos kreteński uwiódł Ganimedesa "po otrzymaniu praw od Zeusa").2). ślazem i żołędziami. ambrozja zaś. XV.1 strawa bogów. 31.8) potępia homoseksualizm jako przeciwny naturze i mit o homoseksualnych przygodach Zeusa nazywa "niegodziwym wymysłem kreteńskim" (w czym popiera go Stefan z Bizancjum pod hasłem "Harpagia". znalazłszy dla swych zainteresowań nowe ujście w romansie homoseksualnym. Imię Ganimedeśa odnosi się właściwie do radosnego rozbudzenia jego żądzy w związku ze zbliżająćym się małżeństwem. Dotąd homoseksualizm był tolerowany jedynie jako skrajna forma kultu bogini. Mężczyźni. rozkoszna 8# Mity #<cki# 114 29. Joppie. do czasów bezpośrednio poprzedzających niewolę babilońską. 7). Fragmenty. 4.

wąż i byczek. oryg. Tzetzes. ale zjadali zamiast chłopca surowe mięso byczka.75. lustro. Firmicus Maternus. złote jabłka stanowiły przepustkę do Elizjum po pozornej śmierci. Zabawki. Zwano ich również korybantami. jak inni mówią. O Likofronie. Nonnos. Synom ftei. rogatego węża. składanym jej w ofierze przez tytanów (zob. 355. że wspomniani tam piastunowie osłonięci tarczajni. ubielili się gipsem. De errore profanorum religiorum. VI. którzy włosy z pierwszych postrzyżyn ofiarowywali bogini Kar (zob.Diodór z Sycylii. Skakali nad nim potrząsając hałaśliwie bronią. złote jabłka. Eustatios o Iliadzie Homera. korybantom. lecz kilka razy zmieniał postać usiłując się im wymknąć. 2. "którzy zabrali cię.17. którym kręcono wywołując hałas przypominający szum morza w czasie przypływu. i poczekali. lustro przedstawiało drugą osobowość każdego z wtajemniczonych. Przejęli oni tradycję ofiary. (por. między innymi szyszkę. Kreteńczycy. Jane Harrison w Themis wysuwa przypuszczenie. zanim zabrał ją do Podziemi jej wuj Hades. Szyszka była starożytnym emblematem bogini.735 . kostka do gry zaś to symbol wieszczych sił (zob. były przedmiotami używanymi przez filozofujących orfików.2). skierowany jest do syna Kronosowego. O północy zwabili Zagreusa ofiarowując mu zabawki dziecinne. Dionysiaka. w którym uczestnicy zespalali się z bogiem. kości do gry i pęczek wełny. Zagreus nie stchórzył. * l. wrogowie Zeusa. by nie można ich było rozpoznać. by zwiększyć płodność ziemi i trzód i zapewnić powodzenie flotom rybackim. Wcielał się po kolei w Zeusa ubranego w płaszcz z koźlej skóry. który przybywa tańcząc na czele swych demonów i skacze. Pozostałe dary Zagreusa miały tłumaczyć charakter obrzędu. mocno schwycili za rogi i nogi. od boku Rei". 95. tak jak to w swoim czasie robili nad Zeusem na Dikte.) Kern. b. 11. włożyła je w figurkę gipsową i tchnęła w nią życie czyniąc w ten sposób Zagreusa nieśmiertelnym. 475. kreteńskim kuretom lub. V. po czym zjadano go na surowo. Mit związany jest z istniejącym w dawnych czasach na Krecie zwyczajem składania w ofierze chłopca będącego substytutem króla-byka Minosa. którymi zwabili go tytani.chłopca wprowadzanego do ich tajnego stowarzyszenia. Fragmenty orfickie. Warkotka była przedziurawionym kamieniem lub kawałkiem wypalonej gliny. Hymn kreteński. w pobliżu jaskini diktejskiej.4. Pęczek wełny służył prawdopodobnie do smarowania wilgotnym gipsem kuretów . dziecię nieśmiertelne. l#tani. czyli tancerzami zdobnymi w kity. 20.a. w lwa. Kości jego zabrano i pochowano w Delfach. nakazał pilnować kołyski Zagreusa w pieczarze na Idzie. przedstawiał w tańcu pięć pór roku = jako lew. Zeus w tajemnicy spłodził swego syna Zagreusa z Persefoną. że zabijają i zjadają ofiarę . odkryty przed kilku laty w Palajokastro. koń. umieszczonym na końcu sznura. W tym ostatnim wcieleniu dopadli go tytani. aż kureci zasną. Panował on przez jeden dzień. Wszystkie .269 i XXXVI1. Harpókration pod hasłem "Apomatton".5). warkotkę. największego z młodzieńców. Atena przerwała straszną ucztę na krótko przed jej zakończeniem. chcąc go zamordować.228.l 1. ocaliła serce Zagreusa. 34. Eurypides. kozioł. w Kronosa zaklinającego deszcz. Fragmenty. Zeus zaś zabił tytanów piorunami. czyli jego ducha. konia. VI. rozszarpali zębami i zjedli na surowo.byli to młodzieńcy. tygrysa i byka. Kiedy rzucili się na niego.3). udawali jedynie.

przemiany zaś kalendarzowe Zagreusa wyróżniają go spośród zwyczajnych członków bractw totemistycznych.a-31.19. nogi jego nie sięgały podnóżka. jego orficcy wyznawcy zaś zjadali go obrzędowo w postaci byka. Księga Powtórzonego Prawa. Kokytos. XIV. Trójgłowy lub. Straszna ta rzeka opasuje Tartar od strony zachodniejl. o których słyszymy w różnych częściach świata. Każda dusza zstępująca do Tartaru. Baal wrócił i zabił Asztara pałką. Hermesowi. który przebywał w Podziemiu po zjedzeniu strawy umarłych. Dusze opłacają w ten sposób Charona. i prżekraść się jakimś tylnym wejściem. którego śmierć i zmartwychwstanie są w ten sam sposób relacjonowane. nigdy już potem nie jadł żadnego mięsa.d przykład w pobliżu lakońskiego Tajnaronz lub tesprockiego Aornos. 27c). Zagreus został "Zeusem w płaszczu z koźlej skóry". Zagreus-Dionizos znany był również w południowej Palestynie. by nie poznał ich duch ofiary. Orfik. XXXIV.jednak tego rodzaju pozorowane śmierci i obrzędy wtajemniczenia. na tronie niebieskim zasiadł chwilowo Asztar na miejscu Baala. albo symbolizujące go dziecko. skąpca przewożącego je w rozchybotanej łodzi przez Styks.1. Kiedy zaprzestano ofiar ludzkich. "ludźmi białej kredy". ponieważ Zeus. pięćdziesięciogłowy pies zwany Cerberem pilnuje prżeciwnego brzegu Styksu. opierają się chyba na tradycji faktycznych ofiar ludzkich. "Kronos zaklinający deszcz" jest wzmianką odnoszącą się do warkotek używanych przy obrzędach zaklinania deszczu. mając na uwadze ich wrogi stosunek do Zeusa. do którego prowadzi wejście znajdujące się w gaju czarnych topoli nad rzeką Okeanos.21). pomieszano z titanoi. "ludźmi białej kredy". Jak wynika z tabliczek znalezionych w Ras Szamara. 7b). jak utrzymują inni. a nie surowym. "władców siedmiodniowego tygodnia". Aornis i Lete.31.jest nakazem powtórzonym trzykrotnie (Księga Wyjścia. Prawo Mojżeszowe zabraniało urządzania uczt inicjacyjnych ku czci Asztara. na 30. który chociaż raz spożył mięso swego boga. tytanów zaś. chociaż w jego wypadku mowa jest o mięsie gotowanym.miał rogi i zwoje wężowe przy urodzeniu (zob. sami zaś kureci przebierali się. Asztar był jeszcze dzieckiem i gdy siedział na tronie. 31 BOGOWIE ŚWIATA PODZIEMNEGO a. Dusze bez pieniędzy muszą czekać w nieskończoność na pobliskim brzegu. 27a).26. otrzymuje od nabożnych krewnych monetę umieszczoną pod językiem trupa."Nie będziesz warzył koźlęcia w mleku matki jego" . 4. XXII1. W tym kontekście titanes ("tytani") byli titanoi. wstępował do nieba w płaszczu ze skóry kozy Amaltei (zob. 3. zaczęto przedstawiać Zeusa jako rażącego piorunami kanibala. a jej dopływami są Acheron. Flegeton.a 115 116 31. i zamiast imienia Rei występuje imię Ateny. chyba że uda im się wymknąć przewodnikowi. w każdej chwili gotów pożreć żywych intruzów . Niekanoniczny tygrys w ostatniej przemianie Zagreusa da się wytłumaezyć identyfikacją z Dionizosem (zob. Dionizos również był wężem rogatym .

dusze Heleny i Achillesa spędzają czas na wesołych rozrywkach i deklamują wiersze Homera herosom. gdy uwolnił ich na rozkaz Zeusa. rządzone przez Kronosa.lub dusze.9 Docierają do niego tylko urywkowe wiadomości. Jest tc. 31. Elizjum. Wejście znajduje się nad Jeziorem Pamięci. i uwiódłby ją. Hades nigdy nie wie.3 b. które nie były ani dobre. by polować na upiorne jelenie. gdy tego zapragną. prowadzi dn Elizjum. Dlatego też jest on najbardziej znienawidzonym z bogów. a to daje im pewną przewagę nad resztą. po lewej stronie. że są prawdziwymi ludźmi. by krainę tę opisać. a mieszkańcy mogą w każdej chwili. Do niego należą niezliczone kosztowne kamienie i szlachetne metale znajdujące się pod ziemią. położona naprzeciw ujścia Dunaju. Dusze wtajemniczonych w misteria unikają tej wody i wolą pić z Jeziora Pamięci. szczęśliwa kraina wiecznego dnia.5 W pobliżu. Po wyroku dusze zostają skierowane na jedną z trzech dróg: pierwsza prowadzi z powrotem na Łąki Asfodelowe i przeznaczona jest dla dusz. Okrutny Hades. Radamantys i Ajakos sprawują sądy nad świeżo przybyłymi duszami. Razu pewnego olśnił nimfę Minte wspaniałością swego złotego rydwanu.4 Każdy z nich wolałby życie wiejskiego parobka od królowania w Tartarze. ta zaś została przemieniona w białĄ topolę stojącą nad Jeziorem Pamięci. gdy śmiertelnicy uderzają rękami o ziemię. zaprzężonego w cztery czarne konie. ale na powierzchni ziemi nie ma żadnej . Minos. zazdrosny o swe prawa. ale trudniejsze sprawy obaj odsyłają Minosowi. które się wymknęły. co dzieje się na ziemi i na Olimpie. Na tej lesistej wyspie. znajduje się ocienione białym cyprysem jeziorko Lete. którą podążają dusze prawe. domena tych. Innym razem Hades usiłował zgwałcić nimfę Leuke.g 11? powracają żywi. która przemieniła Minte w słodko pachnącą miętę. c. e. Za tymi łąkami leży Erebos oraz pałac Hadesa i Persefony. nad którym stoi biała topola(?). Pijąc krew mają niemal wrażenie. gdyby nie przybyła na czas królowa Persefona. Jedyną ich przyjemnością są libacje z krwi. gdzie nie ma mrozów i śniegu.s Niektórzy jednak utrzymują. Pierwszą krainą Tartaru są smutne Łąki Asfodelowe. wrócić na ziemię przychodząc ponownie na świat. leży w pobliżu posiadłości Hadesa. że istnieje jeszcze inna Wyspa Szczęśliwa. ani złe. gdzie nigdy nie ustają gry. Przed pałacem. trzecia zaś. W pobliżu znajdują się Wyspy Szczęśliwości. muzyka i zabawa. Ajakos . chyba że ma jakieś pilne sprawy albo gna go nagła ż#dza.d-31. ale do nich nie należy. gdzie dusze herosów krążą bez celu w tłumie mniej znakomitych zmarłych kwilących jak nietoperze i gdzie tylko Orion ma jeszcze dosyć zapału. do którego przybywają zwyczajne dusze. by napić się wody.s Nikomu ze swych poddanych Hades nie pozwala uciec i nieliczni tylko spośród tych. którą wylewają żywi. którzy odwiedzili Tartar. rzadko odwiedza wyższe rejony.' d. obfitującej w zwierzynę dziką i oswojoną. który podarowali mu wdzięczni cyklopi. Radamantys sądzi Azjatów. na skrzyżowaniu trzech dróg. wzywając go klątwami i przekleństwami. a mianowicie Leuke na Morzu Czarnym. druga prowadzi na pola kary w Tartarze. którzy uczestniczyli w sławionych przez niego wydarzeniach. Najcenniejszym jego skarbem jest hełm-niewidka.Europejczyków. którzy narodzili się trzykrotnie i po trzykroć zasłużyli sobie na Elizjum.

529. jak uważają niektórzy. Apollodoros.454-457. W rękach dzierżą bicze z brązowymi guzami. Iliada. 835. X. Herakles. VII. Prace i dni. która jednak. i Ofiarnice. Petelia Orphic Tablet.. 6.204.31. 10. Erynie są staruchami. z kraju do kraju. loc. Apollodoros. Homer. Odyseja. Hymn orficki.14.lwa. Homer. II. Iliada. Pauzaniasz. XIX.5. psa i klaczy. czyli "bogatym". VIII. III. Teogonia.11.5. Odyseja. Winowajców karzą za takie przewinie#ia ścigając ich nieubłaganie. Gorgiasz.487-491.1. a mianowicie użyczania albo odmawiania śmiertelnikom pożądanego przez nich daru.5. 12. XV. Eurypides. mają psie głowy. Apollodoros. Heroika. Hezjod. LXVIII.61.572-575. Orestes. 311.167 i nast.5.1. Erynie.158-159. Apoloniusz z Rodos.1.135 i XVII. IX. to zńaczy " łaskawymi". należy właściwie do Heliosa. bez chwili wytchnienia. 13. Strabon.. Eurypides. Iliada. scholia do Ód istmijskich Pindara.3. podobnie jak Hadesa mianuje się Plutonem albo Pluto. którą zawsze posiadała. 9. II1.12 g.168. 1. 411-452. na niegośqinnych gospodarzy oraz na właścicieli domów i radnych miejskich niewłaściwie traktujących petentów.10.Homer. Pindar. 24. Dochowuje wierności Hadesowi.567 i nast. Strabon. IX. Filostratos. a ich ofiary giną w mękach. z miasta do miasta. Ajschylos. Pauzaniasz.11. VII1. IX. zamieszkują Ereb i starsze śą od Zeusa i wszystkich Olimpijczyków.539. 7. 118 31. czy Furie: Tyzyfona.32---40.259.2. ale nie ma z nim potomstwa i woli przebywać w towarzystwie Hekate. X1.własności poza kilkoma mrocznymi świątyniami w Grecji i być może jedną trzodą na wyspie Erytreja. na dzieci źle odnoszące się do rodziców. II. Serwiusz o Sielankach Wergiliusza. Eumenidy. Iliada.Platon.13 Nie należy wspominać ich imienia w rozmowie. Apollodoros.1. Owidiusz. patronki czarownic.12. Przemiany. XX. X1. Alekto i Megajra.28. Ma ona trzy ciała i trzy głowy . .1. dlatego też zazwyczaj nazywa się je Eumenidami. VIII. II. 317 i nast. skrzydła nietoperzy i oczy nalane krwią.19. cit.4 11. 8. ciała cz#rne jak węgiel. 11. 290 i 924.61. 3. X1.4. Ody olimpijskie. zamiast włosów rosną im węże. 68-80.405. Ich zadaniem jest wysłuchiwanie skarg wnoszonych przez śmiertelników na młodzież obrażającą starszych. 5. Homer. X.368.32. XIV. VI. 2.11 Sam Zeus tak wielką czcią otacza Hekate. scholia do Sielanek Teokryta. Hejzod. 4. Teogonia..475. Hejzod. niż swego małżonka. Homer.lo f Królówa Persefona potrafi być uprzejma i miłosierna. że nigdy nie odbiera jej odwiecznej władzy.

spodos"popiół". to tylko w postaci zapładniających wiatrów. że grzesznicy płonęli w strumieniu lawy. której wody były podobno straszliwie trujące. który ich zdaniem może być w pewnej mierze opanowany za pomocą formuł magicznych. myszy lub nietoperzy. Piąta nakazywała duszom udawać się daleko na zachód. oznacza prawdopodobnie "łąkę tego. Jest to mit związany z hałaśliwą letnią migracją gęsi do miejsc wylęgu za kołem podbiegunowym. I ). Elizjum oznacza. ryb lub orzechów. spędzał przyjemnie czas w Elizjum. jako bogini regeneracji. Mitografowie dokonali śmiałej próby pogodzenia sprzecznych poglądów pierwotnych mieszkańćów Grecji na życie pozagrobowe. lub Heraklesowi. że dusze przebywają w grobach lub w podziemnych pieczarach. 7 i 1701). podobnie jak bogowie. Persefonie. Tartar jest bodajże reduplikacją przedhelleń- 31. gdzie pożywieniem były żołędzie. mała rzeczka w Arkadii. oba utworzone z indoeuropejskiego rdzenia abol. Według trzeciej koncepcji duchry mogły z powrotem stać się ludźmi w ten sposób. Flegeton ("płonący") odnosi się do obyczaju kremacji zwłok. przed wprowadzeniem kukurydzy Grecy żywili się korzeniami i nasionami asfodela. dusze świętych królów krążą. jako koncepcja helleńska. ponieważ przełamał bramy piekielne (zob. na wyspach cmentarnych. "krainę jabłek" . stosowany jedynie do leimones ("łąki"). Homerycki przymiotnik asphodelos. co nie zamienia się w popioły" (od a . podobnie jak avalon z legend asturiańskich i łacińskie avernus lub avolnus. że wchodziły do fasoli. Kronos. Persefona i Hekate reprezentowały przedhelleńskie nadzieje na odrodzenie."nie". syna libijskiej bogini śmierci Neftys. gdzie ich ciała zostały pochowane.a 119 skiego słowa tar. 2. Zdaniem innych. Psy te należą do Annwm. mimo krwawej przeszłości. ponieważ był to nieodmienny przywilej świętych królów. gdzie słońce zachodzi w oceanie i gdzie znajduje się świat dusz podobny zupełnie do naszego. podobnie jak jego pani.561) bynajmniej nie dlatego. Lete oznacza "zapomnienie"."dolina") . duszę herosa po spaleniu jego zwłok. które zjadały następnie przyszłe matki. według szóstej. W europejskim folklorze będącym częściowo pochodzenia libijskiego sfora psów goniła dusze potępionych do północnego Piekła. białe zaś topole. jak się sprawowały za życia. 3. 22. Jeden z tych poglądów głosił. Acheron ("rzeka smutku") i Kokytos ("płaczu") są poetyckimi epitetami śmierci. Menelaosowi zaś to samo obiecano (Odyseja.1). została umieszczona w Tartarze dopiero przez późnych mitografów. elos . nigdy jednak nie przychodzą ponownie na świat w postaci ludzi. Cerber stanowił grecki odpowiednik Anubisa. 5. duszom wymierzano karę w zależności od tego. #. Orficy dodali dó tej właśnie koncepcji teorię metempsychozy. gdzie słońce nigdy nie świeci.134. ale być może także do teorii głoszącej.1 ). Roślina ta rośnie nawet na wyspach pozbawionych wody. że odznaczał się szczególnymi cnotami czy odwagą. jak się zdaje. Hades natomiast. gdzie przybierają kształt wężów. lecz później otrzymał trzy głowy.a mianowicie. wędrówki dusz. Aornis ("bezptasia") jest błędnym greckim tłumaczeniem italskiego avernus.l. Miał głowę psa i był przewodnikiem dusz udających się do świata podziemnego. lecz że poślubił Helenę. Wreszcie. czyli osiki. 159. . Er zaś "przykryty". Herne. oznaczającego "jabłko". Wszędzie z wyjątkiem Arkadii.alisier jest przedgallickim słowem oznaczającym "owoc jarzębiny". kapłankę spartańskiej bogini księżyca (zob. Czwarta koncepcja głosiła. Styks ("znienawidzony"). Związek znaczeniowy z piekłem jest późniejszego pochodzenia. widzialne. żywią się tradycyjną strawą. która rozszarpała Akteona (zob.4-32. że dusze udają się w podróż daleko na północ. które odnajdujemy w nazwach miejscowości położonych na zachodzie. i jeśli w ogóle powracają. Cerber miał początkowo pięćdziesiąt głów. 51. Artura lub Gabriela. IV. podobnie jak upiorna sfora. a duchy. Hekate (zob. oznaczał śmierć nieuchronną. Proces. Czarne topole poświęcone były bogini śmierci (zob.

1). 9. w drugiej zaś koło. a na głowie koronę uwieńczoną jeleniami. niegościnność zaś traktowano jako nieposłuszeństwo i obrazę bogini.32. a historia porwania Minte ("mięta") jest prawdopodobnie związana z używaniem mięty. by zabić woń rozkładu. nieposłuszeństwa czy przemocy stosowanej wobec matki (zob. Z#che najczęściej rozdaje nagrody zupełnie dowolnie: biegnie żonglując piłką. że człowiek faworyzowany przez Tyche chełpi się swym bogactwem i nie poświęca części swego majątku bogom ani też nie pomaga w biedzie swym współobywatelom. co posiadają.132. Relacja Hezjoda o Hekate świadczy o tym.b. Tyche jest córką Zeusa. Opowieść o tym. jest to prawdopodobnie biała topola. Z drzewa białego cyprysu zapobiegającego rozkładowi robiono skrzynie używane w gospodarstwie domowym lub trumny. Czasem pilka ulatuje wysoko.134f) . czasem spada nisko.1 ). Jest córką Okeanosa i w rysach jej można dopatrzyć się urody Afrody'ty. Erynie. 20c). ale może to też być orzech. największa wyspa na Morzu Czarnym. przy tym jednak bardzo mała. Z jej pasa zwisa bicz.l Nemezis mieszkająca w attyckim mieście Ramnus ma w jednej ręce gałąź jabłoni. emblemat mądrości (zob. 7.4 .złote stroiki z liści osiki znaleziono w Mezopotamu. innych może pozbawić wszystkiego.4). najwyższą władczynią nieba. Woda jęczmienna Demeter w Eleuzis przyprawiona była miętą (zob. towarzyszki Hekate. Leuke. ponieważ tam właśnie słońce umierało co nocy. w obrzędach pogrzebowych. 120 32. której ojciec darował władzę rozstrzygania losów śmiertelników. Hades otrzymał co prawda w nagrodę trzodę słońca na Erytrei ("czerwona ziemia"). Hades miał świątynię u stóp góry Mente w Elidzie. Jednych może obsypać darami z Rogu Obfitości. których się wszyscy bali. w grobach pochodzących z czwartego tysiąclecia przed Chr. że Zeus nie odebrał jej odwiecznej mocy spełniania najgorętszych życzeń każdego śmiertelnika. jeśli jednak się zdarzy. Hellenowie podkreślali jednak jej siły niszczycielskie umniejszające moce twórcze i w końcu zwracano się do niej jedynie podczas tajnych obrzędów czarnej magu. szczególnie w miejscach. 8. gdzie spotykają się trzy drogi. 86.164. Suplikantów i gości chroniła Hestia. razem z rozmarynem i mirtem. że była ona piez'wszą potrójną boginią. 32 TYCHE I NEMEZIS a. 105k i 114. 6. jest hołdem złożonym czarownicom tesalijskim. ziemi i Tartaru. jest obecnie kolonią karną Rumunii (zob. co ma symbolizować niepewność przypadku. 24e). Tabliczki orfickie nie wymieniają nazwy drzewa nad Jeziorem Pamięci. w którą została zamieniona Leuke. częściej jednak nosi w tym kontekście imię Kronosa lub Geriona (zob. bogini ogniska domowego (zob. były personifikacjami wyrzutów sumienia po złamaniu tabupoczątkowo tylko tabu obrazy.3). wówczas wkracza starożytna bogini Nemezis i go upokarza.

w końcu zgwałcił ją przybierając postać łabędzia.10. wykluła się Helena. 52. XIII. XII. Herodot. 3. Tyche ("los"). Cypria cytowane u Atenajosa. Nemezis jednak jako nimfa-bogini nosiła tytuł Adrastei ("nieuniknionej"Strabon. 33. Filozoficzną Nemezis czczono w Ramnus.40. Ifigenia w Taurydzie. 30.4). W każdym razie od czasów Homera słowo nemesis oznaczało jedynie żywe. której kompetencje określono obecnie na nowo jako bóstwa kontrolującego Tyche. ponieważ jako nimfa-bogini z gałęzią jabłoni była rówńież zrodzoną z morza Afrodytą. "ta. według Pauzaniasza (I. a ponieważ nimfy jesionu i Erynie były siostrami zrodzonymi z krwi Uranosa. ona przemienia się za każdym razem w ślad za nim i w końcu pożera go podczas letniego przesilenia. Przemiany związane z porami roku były zapewne zaznaczone na szprychach koła Nemezis. co było symbolem kobiecości. natomiast Nemezis ("postanowienie") Boginią-nimfą Śmierci w Życiu (zob. 7b). Chociaż stale zmieniała postać. Pauzaniasz. 1. W micie przedhelleńskim bogini ściga świętego króla i chociaż przechodzi on doroczne przemiany (zob. "Leda" jest jedną z postaci imienia Leto lub Latony.18. postacią ważną dla jej wyznawców-pasterzy ze względu na powiązania tego drzewa z burzami i miesiącem rodzenia się jagniąt. podobnie jak w opowieści o Zeusie i Metydzie (zob. była sztucznym bóstwem wymyślonym przez dawnych filozofów. perski wódz naczelny. . które bogini przyjmowała w odpowiedniej porze roku. Pindar. przyczyna wojny trojańskiej. gałąź jabłoni zaś była paszportem króla do Elizjum (zob. zwaną zazwyczaj Ledą.3.1. że w locie tworzyły formację w kształcie litery V. II1. Marmur ten użyto na sporządzenie posągu lokalne# nimfy bogmi Nemezis Podobno po tym wydarżeniu Nemezis stała się uosobieniem "boskiel zemsty zamiast "postanowienia" z dorocznego misterium śmierci. trzecią postacią w roku sakralnym (zob. Gdy koło dokonało pół obrotu. który zajmował jego miejsce.1).14a). gdzie się rozmnażały.1. tkwiące w człowieku przekonańie.13). które złożyła. 518. że należy spłacać zaciągnięte długi i wykonywać powierzone zadania. podobnie jak Dike i Ajdos (uosobienie prawa naturalnego lub sprawiedliwości i wstydu).33. Łabędzie poświęcono bogini (Eurypides. Tak również nazywała się piastunka Zeusa. sióstrą Erynii (zob. 2. 22i) . 9d) czy Peleusie i Tetydzie (zob. Filoktet. 2.1.33. że Zeus zakochał się kiedyś w Nemezis i śćigał ją przez całą ziemię i całe niorze. dla którego Nemezis stała się uosobieniem idei zemsty. Ody olimpijskie. prawdopodobnie zabierając ze sobą duszę zmarłego króla (zob. 89. lecz pierwszą nimfą-boginią. Nemezis nazywana jest córką Okeanosa. dzięki białemu upierzeniu.7. nimfa jesionu (zob.2).1095 i nast.mówią o tym jelenie Akteona na jej koronie (zob. 80. a król ją ściga i w końcu gwałci.1V. s. oraz ponieważ w połowie lata odlatywały na północ do nieznanych iniejsc. Bicza jej używano początkowo do obrzędowego biczowania mającego zapewnić urodzajność drzew i zbóż. Niektórzy twierdzą. Nemezis.5.34 i 111. ale w Cypriach Homer wspomina jedynie ryby i "rozmaite zwierzęta" (zob.3). a nie Zeus (zob.2). zmuszony był wycofac się otrzymawszy wiadomosci o klęsce w bitwie morskie# pod Salaminą. święty król osiągnąwszy punkt szczytowy swej kariery miał umrzeć . W micie helleńskim role są odwrócone: ucieka bogini zmieniając postać. Jesion był jedną z postaci. nie jest filozoficzną koncepcją boskiej zemsty nad chełpliwymi śmiertelnikami. którą ścigał Pyton. który miał zamiar wystawić trofeum z białego marmuru na znak podboju Attyki. Sofokles. 334b. 53.1-2 . z jaja zaś. co wynika z imienia jej łacińskiego odpowiednika: Fortuna (od vortumna. Apollodoros. Koło Nemezis było początkowo rokiem słonecznym.1042i -1043. Apoloniusz z Rodos. kt#rą ścigał Zeus. a także dlatego. 18.2 I.5 i 142. gdzie. która obraca rok").4).b.3). 81k). to właśnie mogło stanowić powód.).2-3). król mścił się na swym rywalu.kiedy jednak zakończył się pełny obrót.4 i 103. 4.

IV. Gorgony nazywają się Stejno. II.4. wywieszonym języku. a niektórzy uważają.36 i nast. Eurybia i Keto byli dziećmi Pontośa i Matki Ziemi. Diodor z Sycylii. 2. 27. że na miejsce schadzki wybrali jej świątynię.. ich kuzynki.2.1399.4. by ich ukarały. Dejno. córki Hesperosa. którą zdarła Atena. Nereus.. Echidne. 989 i nast. Bogini morza Tetydzie usługzxje pięćdziesiąt nereid. trzy Gorgony przebywające w Libii. Niektórzy jednak utrzymują. . Iliada. oburzona. liomer.4 e. Gdy w końcu udało się Perseuszowi ściąć głowę Meduzie. córki nimfy Doris i wieszczego starca morskiego Nereusa.. XVIII. Atena powiesiła ściętą głowę na swej egidzie. Taumas. mieszkają w sadzie na dalekim zachodzie. Chryzaor i Pegaz. ale zabił ją we śnie stuoki Argos. Teogonia.792-802. Apollodoros. i mężowi swemu Tyfonowi urodziła czeredę straszliwych potworów. mosiężnych szponach i wężowych zwojach. a z jej zwłok wyskoczyły dzieci Posejdona. w połowie cętkowanym wężem. Przemiany. Noszą imiona Enyo. Herakles. dlatego też Forkidy i nereidy uważają się za kuzynki harpii.7 1. Forkys.5 f. którego spojrzenie zamieniało człowieka w kamień. Są to miłe i życzliwe syreny. Niektórzy nazywają je córami Nocy. Mieszkała niegdyś w głębokiej jaskini w Aryminium. Eurypides. Należą do nich Ladon. inni córami Atlasa i Hesperydy. Teógonia. II.2. Ladon cały był wężem. trzy Gracje. Forkidy. Hezjod. 270 i nast. Trzy Hesperydy. są dziećmi Keto i Forkysa. Euryale i Meduza i wszystkie były niegdyś piękne. IV. Śpiew ich odznacza się słodyczą. również mądrego starca morskiego. że egida sporządzona była ze skóry Meduzy. ale od urodzenia są siwe i wszystkie trzy mają tylko jedno wspólne oko. 4. gdzie jadała surowe mięso ludzkie.a . przemieniła ją w skrzydlatego potwora o płonących oczach. 215 i 518. szybkoskrzydłe córki Taumasa i nimfy oceanu Elektry. 270-274. Teogonia.3. Eurypides. scholia do Apoloniusza z Rodos. który posiada też umiejętność zmieniania postaci. Pewnej nocy jednak Meduza oddała się Posejdonowi.33.33. Apollodoros. aż wreszcie zabił go z łuku Herakles. posiadał natomiast dar mowy ludzkiej i strzegł złotych jabłek Hesperyd.2. Są to jasnowłose. lon. 333 i nast. Owidiusz. 3: Hezjod.s g.g 33 DZIECI MORZA 121 a. który Matka Ziemia podarowała Herze. Hespere. olbrzymich zębach.7. Echidne była w połowie piękną kobietą. Atena zaś. Ii.l b. IV. Apollodoros. Graje mają jasne twarze i postawę łabędzi. Ajgle i Eryteis.ezjod.1. Mieszka w jaskini na Krecie.3 d. 394. że również trzy Hesperydy. która porywa zbrodniarzy i doprowadza do Erynii.z c. Pemfredo.

gdy ta się ukryła pod postacią kobyły.634) nosiła Atena na swej egidzie niewątpliwie po to. Trzy harpie. jeleń i żmija. nie robili przeciągu i nie psuli w ten sposób wypieku.133. Teogonia. były dawniej Ateną. Apoloniusz z ftodos. 295 i nast. zabijano ich prawdopodobnie jadem żmii (zob. 73. Gorgony natomiast były prawdopodobnie przedstawicielkami potrójnej bogini. jak się zdaje.122 33.11. 9). oznaczał. Homer. by odstraszać ludzi od wnikania w boskie tajemnice. jako potwór morski Keto odpowiada hebrajskiej Rahab lub babilońskiej Tiamat (zob. Apoloniusz z Rodos.11. z ciała jego wyłaniają się lew. Homer. XI. która daje bursztyn. trzy Szare Boginie.33. 265-269. . 5. ponownie wydaną na świat z jego głowy.głową Gorgony''. Teogonia. 148.są tytułami bogini księżyca. orficy nazywali tarezę księżyca . produkt morza wielce ceniony przez starożytnych (zob. którego imię pochodzi od Nereidy. 28. jak spłodził on konia Ariona z Demeter.783.11.298-299. XI. Hezjod.11). Enyo ("wojownicza"). był. 73. które Homer uważał za personifikacje wichury (Odyseja..1).Teogonia. by wśćibscy nie otwierali drzwiczek.5.dzierżącą węża władezy#ią świata podziemnego. IV. Thetis lub Tethys był to jeden z morskich tytułów Eurybii.7). Ofiary z mężezyzn składano jej jako Eurydyce. Apollodoros.633-635). Proteusz w Odysei również zmienia kształt na oznaczenie pór roku w okresie od narodzin do śmierci świętego króla (zob. z płonącymi oczami i wywieszonym językiem .6. oraz jej późniejszy gniew (zob. Odyseja. potrójną boginią powodującą nagłe zniszezenie. że tytuł Eurynome ("rozległa domena" lub "daleka wędrówka"). 16f). Iliada. i zdrajezynią starej religu (zob. 30. Podobnie Graje. noszącymi profilaktyczne maski . jako Elektra jest tą. Piekarze w Grecji malowali głowy Gorgony na piecach.cień w Tartarze (Odyseja. Chryzaor był emblematem Demeter jako nowiu .1 ). XX. że miały maski Gorgon. 333-335. XX.1397. Oba mity mówią o tym. II. gdy występowali w jej zastępstwie.5 5.czyli Proteus ("pierwszy człowiek") .77-78. a jako Eurydyka ("rozległa sprawiedliwość") była.1.Stejno ("silna"). i przejęli obrzędy zaklinania deszezu będące elementem kultu świętego konia.66-78). Imiona Gorgon . Nosili go mężowie bogini.1. V111. Jedno . Brat jej Ladon jest wieszezym wężem przebywającym w każdym raju.2. Homerydzi znali tylko jedną Gorgonę .by odstraszyć obcych od jej misteriów (zob. że władała ona niebem i ziemią.wieszezy "starzec morski". świętym królem posiadającym dar wieszezenia. Euryale ("krążąca wszędzie") i Meduza ("sprytna") . Atena w tej wersji jest wspólniczką Zeusa. jako Taumas sprawia cuda i wreszcie jako Doris jest uosobieniem szezodrości. Wydaje się. 3.15.4.154b i 168e). Pięćdziesiąt nereid stanowi bodajże kolegium pięćdziesięciu kapłanek księżyca. Hezjod.4). jakie się za nią kryły. Apollodoros. Apollodoros. pochowanym na jednej z przybrzeżnych wysp (zob. jako nereida jest boginią żywiołu wodnego. 2. nie zaglądali. której głowę budzącą przerażenie Odyseusza (Odyseja.2. Nadal jednak przechowywano maskę Demeter w kamiennej skrzyni w Fenejos i kapłan Demeter wkładał ją podezas obrzędu bicia trzcinkami duchów z Podziemi (Pauzaniasz. gdzie owija swe sploty wokół jabłoni (zob. których magiczne zabiegi zapewniały dobry połów. Spłodzenie Pegaza przez Posejdona i Meduzę przypomina historię o tym. a nie odwrotnie.. 6.złotym sierpem lub zakrzywionym mieczem. jak Hellenowie Posejdona poślubili gwałtem kapłanki księżyca nie zważając na to. 9.133d).1. Nereus . Hezjod.1). jak wskazują na to ich imiona.wykrzywione. riadawany bogini księżyca. Jako Eurybia ("rozległa siła") panowała nad morzem. Śmierć Echidne z ręki Argosa odnosi się prawdopodobnie do likwidacji argiwskiego kultu bogini węża. Pemfredo ("osa") i Dejno ("straszliwa"). 7. Malowidło na starożytnej wazie przedstawia go z ogonem ryby. 4. II. l.

2. 32. zdaje się jednak. 7). Hydrę -wielogłowego węa wodne o ieszkającego w pobliżu Lerny. i porcus. 1. który zgwałcił własną matkę i spłodził z nią Sfinksa i Lwa Nemejskiego.3 123 6. Przedstawiano ją jako sukę. który prowadził dusze do świata podziemnego. 73. 306 i nast. . 34 DZIECI ECHIDNE a. który podtrzymuje niebiosa na dalekim zachodzie (zob. pojawia się w łacinie jako Orcus.4 i 96. 39. łabędź zaś jest w europejskiej mitologii ptakiem śmierci (zob. 31a i 134e) połączyli Dorowie z bogiem egipskim o głowie psa. odnoszą się do zachodu słońca. w której przyszłość przepowiadała maciora (zob. żółte i czerwone. Chimajrę . 7.9). oraz Ortrosa . przecięte linią horyzontu.3). słońce zaś. męska forma Forkidy. ponieważ psy pożerają padlinę i wyją do księżyca. Gwiazda ta poświęcona była bogini miłości Afrodycie. przedstawionych jako dzieci Keto i Forkysa.trójgłowego psa pilnującego wrót piekła.ziejącą ogniem kozę z głową lwa i ciałem węża. 33. Gorgony i Szare Boginie zwano Forkidami. Anubisem.wspólne oko i ząb są błędnym odezytaniem świętego wizerunku (zob. jak czerwona połówka jabłka. lub Nocy. 168.2) pożerającej zwłoki.l 1. 74. ponieważ profanowanie misteriów bogini karane było śmiercią. albo też tytana Atlasa. bogini jako maciory (zob.dwugłowego psa gończego Geriona. Chimajra była prawdopodobnie symbolem kalendarzowym trójdzielnego roku (zob. przedstawiciela słońca. W środku obu połówek jabłka przeciętego w poprzek ukazuje się pięcioramienna gwiazda. "wieprz". Niebo jest wówczas zielone. Forkys. jak drzewa jabłoni obwieszone owocami. Teogonia. 24.1 i 133e). natomiast dar #vieszczenia Forkysa musi się odnosić do wyroczni.1).2). tytuł Hadesa. że początkowo była to bogini śmierci Hekate lub Hekabe (zob. a za pomocą jabłka i pieśni miłosnych jej kapłanki zwodziły na śmierć króla. 75. Cerbera (zob. Imiona Hesperyd. Echidne urodziła Tyfonowi potworne potomstwo : Cerbera . Hesperos pojawia się po zachodzie słońca. ginie dramatycznie w falach na zachodzie. Hezjod.6-34.

kanikuła . podobnie jak bogini kalendarzowa Kardea. 124 35. Jedynie Atena zajęła pozycję obronną. opanowany zazdrością podbiegł i powalił piorunem Porfyriona. ponieważ zreformowany rok ateński miał tylko dwie pory roku zamiast trzech. i za siebie. które rośnie w jakimś tajnym miejscu na ziemi. że żaderż z nich nie potrafi zabić olbrzyma. ku nowemu rokowi. Padł on na ziemię. emblematem drugiej. córka zaś jego. jeśli olbrzymi znajdą ziele chroniące przed ranami. Hydrę.Ortros patrzał równocześnie w dwóch kierunkach : przed #. ale natychmiast zerwał się z powrotem na nogi. chcąc ją udusić. Ortros (zob. (zob. 132d). 3. Ponieważ zreformowany nowy rok rozpoczynał się.f 35 BUNT OLBRZYMÓW a. ale i ten nic nie poradzi. że wprowadzał nowy rok. ponieważ była to jego ziemia ojczysta. Bez słowa ostrzeżenia chwycili głazy i głownie i zaczęli miotać je ze szczytów gór ku bogom na Olimpie. skrzydlaty lew z ogonem węża. siebie. Urodziła ich dwudziestu czterech Matka Ziemia w attyckiej Flegrze. gdy słońce było w znaku Lwa i następowały psie dni . ale Herakles. Psią Gwiazdą. ułożonej przez olbrzymów.35.w którym pory roku miały emblematy lwa. z gniewu wpadł w żądzę i zerwał z Hery jej wspaniałą szatę.Zawlecz go do innego kraju! " Herakles zarzucił sobie Alkioneusa na plecy. c. w okolicy wskazanej mu przez Atenę znalazł ziele i bezpiecznie doniósł je do nieba. Gdy znikł emblemat kozy. Tymczasem . Alkioneusa. Ten zerwał się znowu. i żaden z bogów nie stawił mu czoła. A wtedy Porfyrion skoczył do nieba ze szczytu wielkiej piramidy skał. że żona jego za chwilę może zostać zgwuałcona. Sfinksa (zob. rozpoczynającą ateński nowy rok. że zamknął ich braci tytanów w Tartarze. przeniósł za granicę tracką i tam zatłukł na śmierć pałką. z Echidne Lwa Nemejskiego (zob. Zeus natychmiast naradził się z Ateną.105e). d. Herakles poraził pierwszą strzałą wodza nieprzyjacielskiego. szlachetny Heraklesie! .l b. Selene i Heliosowi zabronił przez ten czas świecić. kozy i węża. Miał dwie głowy tak jak Janus. lew. dokonać tego może jedynie śmiertelnik w Iwiej skórze. śmiertelnika w lwiej skórze. Olimpijczycy mogli teraz przystąpić do bitwy z olbrzymami. Flegra.a . prawdopodobnie dlatego. Kilku potężnych i straszliwych długowłosych i brodatych olbrzymów o długich wężowych zwojach zamiast nóg pogniewało się na Zeusa za to. Eos zaś. zranił go śmiertelnie strzałą. który w mgnieniu oka powrócił do Flegry. Zagrożonym Olimpijczykom objawiła Hera ponure proroctwo. 123b). był emblematem pierwszej połowy roku. ale trafiony w wątrobę strzałą w porę wysłaną przez Erosa. Ortrosa nazywano "wczesnym". którą Rzymianie z tego właśnie powodu nazywali Post-vorta i Ante-vorta. Porfyrion przeleciał obok niej i rzucił się na Herę. 60h i 124c) był Syriuszem.zawołała Atena. W słabej gwviezdnej poświacie krążył Zeus po ziemi. by zawiadomiła e sytuacji Heraklesa. który spłodził. Zeus widząc. Wysłał ją. "Szybko. wąż. Syn Ortrosa. Chimajrę zastąpił Sfinks. ku staremu. Chimajrę. o którym najwidoczniej wspomniała Hera. i postanowiło dokonać podboju nieba.

Jest to opowieść pohomerycka zachowana w `zniekształconej postaci: Eros i Dionizos uczestniczący w walce późno weszli do grona bogów na Olimpie (zob. Olbrzymi głaz. pod którą olbrzym leży pochowany. VIII. że brał udział w tej bitwie po stronie swego ucznia Dionizosa.5. Miłujące pokój boginie Hestia i Demeter nie brały udziału w walce. Fabulae. Hefajstos przypalił Mimasa rozpalonym żelazem. Pozostali olbrzymi stchórzyli i uciekli na ziemię ścigani przez Olimpij- 35. powalił go na ziemię i tak oto powstała wyspa Sycylia. l. Apollodoros.Efialtes zaczął się zmagać z Aresem i powalił go na kolana. loc. Apollo jednak trafił nędznika strzałą w lewe oko i wezwał na pomoc Heraklesa.16.3 125 czyków. Hekate sparzyła łuczywami Klytiosa. który drugą strzałą ugodził go w prawe. by dobijał każdego powalonego olbrzyma. powalił Hippolitosa.f. Herakles zaś został przyjęty na Olimp przed swą apoteozą na górze Ojta (zob. gdy tylko któryś z bogów zranił olbrzyma . Hyginus.15. IV. I. że bitwa odbyła się na równinie flegrejskiej w pobliżu Kume w Italii..2 f.1-2 i 27. Atena powaliła pożądliwego Pallasa kamieniem .2. Tak zginął Efialtes. Ares włócznią. w pobliżu arkadyjskiego Trapezuntu.6. Mojry natomiast znakomicie dawały sobie radę mosiężnymi tłuczkami. którzy przestraszyli się porykiwania jego osła. którym Atena raziła Enkeladosa. 147h) Mit ma wytłumaczyć pochodzenie odnalezionych pod Trapezuntem kości mamuta (które dotąd są w miejscowym muzeum) i ognie wulkaniczne w pobliskim Batos. loc.1-2. 2. Stały obok przerażone i załamywały ręce. Posejdon zaś odłamał swym trójzębem część wyspy Kos i rzućił nią w Polybutesa: tak powstała pobliska wyspa Nisyros. a także w arkadyjskiej lub trackiej Pallene. że zabił Enkeladosa i wywołał panikę wśród olbrzymów. Sylen. Apollodoroś. w Kume i na wyspach Sycylu i Nisyros. cit. 5). Proem. gdzie ziemia nadal jeszcze parzy i oracze niekied# odnajdują kości olbrzymów. Apollodoros. X. I. 4. Diodor z Sycylii. chociaż trzeba było wzywać Heraklesa. Pozostali olbrzymi ostatni raz stawili opór pod Batos. cit. Hermes.35.kiedy Dionizos powalił Eurytosa tyrsem. pod którymi Atena i Posejdon mieli pochować dwóch olbrzymów.21 5. ale Sylen jest prawie zawsze pijany i nie potrafi rozróżnić prawdy od kłamstwa. Cyklop. Apollodoros. Od tej chwili. Niektórzy natomiast twierdzą.# g. twierdzi. Pauzaniasz. Eurypides. . który od Hadesa pożyczył hełm-niewidkę.6. 5 i nast.5 1. Strabon.. satyr urodzony na ziemi.Herakles zadawał cios śmiertelny.4 h. Artemida zaś przeszyła strzałą Grationa. Zeus zaś piorunem poradzili sobie z resztą.1. Mojry tłuczkami rozbiły głowy Agriosowi i Toasowi.29. e. 3.

gdy się zdobędzie pewne magiczne ziele. mordercze skłonności oraz gwałty. ale zrodzone z ziemi upiory. Marduk. Apollo krukiem. 36.4-36. chroni się przed straszliwą wonią bogini Tiamat. olbrzymie skrzydła przesłaniały słońce. O tym.a także za buntem Aloeidów (zob. można wywnioskować z babilońskiego mitu o walce kosmicznej między nowymi i starymi bogami. których dręczyły "Koszmar i jej dziewięcioro potomstwa".l Od bioder w dół był wężem. gdy jego miejsce zajął św. Herakles zaś musiał chronić się przed oddechem Alkioneusa. podjęta zaś przez Porfyriona próba uduszenia i zgwałcenia Hery oraz próba Pallasa zgwałcenia Ateny dowodziłyby. Mimas ("naśladownictwo") może odnosić się do złudnegó podobieństwa snów do rzeczywistości. Żaden mitograf nie wymienia nazwy ziela. . 37b). jak wykorzystał ziele Herakles. Hermes ibisem. Bezsilność jednak i tchórzostwo bogów przeciwstawione niezwyciężonemu Heraklesowi i farsowe sceny bitwy są bardziej charakterystyczne dla baśni ludowej niż dla mitu. gdy człowieka dręczą koszmary erotyczne o jakiejś porze dnia lub nocy. Artemida kotem. który sprowadza złe sny.to. że wytępił olbrzymy za pomocą ryku swego osła. sojuszników Hellenów. po czym w pieczarze korycyjskiej w Cylicji urodziła pierwszego syna. Zeus został baranem. ogień tryskał z oczu. Hera białą krową. 126 35. a gdy rozkładał ramiona zakończone niezliczonymi głowami wężowymi. Wypadki historyczne kryjące się za buntem olbrzymów . że głównym celem opowieści jest podkreślenie słuszności przywoływania Heraklesa Zbawcy. 3. jaki kiedykolwiek ukazał się na świecie. przykładając ziele do nosa. Swithold. uzgodniona próba podjęta przez niehelleńskieh górali zdobycia szturmem kilku helleńskich twierdz i odparcie ich przez poddanych. Kiedy przybiegł na Olimp. Tyfona.2. lekarstwo przeciw koszmarom sennym. uchodzącym zazwyczaj za powtórzenie tego buntu . 5. oznacza dosłownie "ten. Ares dzikiem. Jego ohydna ośla głowa opierała się o gwiazdy. imię przywódcy olbrzymów. a z ust wylatywały płonące głazy. 20b). odpowiednik Heraklesa. że mogą być pokonani jedynie w wypadku. W takim razie przechwałki Sylena. wzywali Odyna do czasu. Opowieść zawiera jednak również element religijny. są jeszcze śmieszniejsze (zob. o czym świadczą ich wężowe ogony i to. Dionizos kozłem.d 4. lub Tyfona (zob. Efialtes. prawdopodobnie było to ephialtion. Na północy ci. jak się zdaje. Afrodyta rybą. najstraszliwszego potwora.1). przerażeni bogowie uciekli do Egiptu i ukryli się przybierając postacie różnych zwierząt. Hippolitos zaś ("popłoch wśród koni") przypomina starożytne przypisywanie strasznych snów bogini o głowie kobyły. "oddechu dzikiego osła". który naskakuje" (po łacinie incubus). 36 TYFON a. Alkioneus ("potężny osioł") jest prawdopodobnie duchem wiatru sirocco. Matka Ziemia pragnąc zemścić się za wybicie olbrzymów oddała się Tartarowi. sięgały one na sto mil w obie strony. Olbrzymi to nie istoty z krwi i kości.

I. w istocie jednak skazując go na pewną śmierć.e. Pindar. 2.. co znaczy.który spada na Syrię z góry Kasios.3.z d. że to Kadmos w5. 21. Zraniony i ryczący z bólu Tyfon tysiącami zwojów oplótł Zeusa. powodujące spustoszenia w Libii i Grecji. Hezjod.2). Niektórzy jednak uważają. aż ten. obezwładnił Ozyrysa w podobny sposób jak Pyton Zeusa. l#fon uciekł na górę Nysę. Potem Tyfon uciekł na Sycylię. Dionysiaka. Apoloniusz z Rodos. Delfyne. loc. a jego pojawienie się zapowiada wybuch wulkanu. na której zagra jej przepięknie. Hyginus. Ten bronił się piorunami. 'I#fon óznacza "odurzający dym".15 i nast. I. Nonnos. 152.3 36. 3. że chce z nich zrobić struny liry.3 127 e. Tyfon zaś ukrył mięśnie w skórze niedźwiedziej i oddał je na przechowanie swej siostrze. Dotarł Tyfon na górę _ Hajmos w Tracji i wyrywając całe góry rzucał nimi w Zeusa. W jaskini korycyjskiej w Delfach wąż-małżonek Delfyne zwał się Pytonem. Pyton ("wąż") był uosobieniem niszczycielskiego Wiatru Północnego . odebrał mu sierp i odciąwszy mu mięśnie nóg i ramion zawlókł do jaskini korycyjskiej. Tylko Atena się nie ugięła i tak długo drwiła z tchórzostwa Zeusa. Zeus jest co prawda nieśmiertelny. raniąc go straszliwie.36. nie Tyfonem. Apollo zaś zabił ją strzałami. po czym Pan nagłym straszliwym okrzykiem przestraszył Delfyne. wmawiając. którym skastrował swego ojca Uranosa. 4. zwyczaju utrzymanego przez czarownice w wiekach średnich. a wtedy Hermes sprytnie wykradł mięśnie i przywrócił je Zeusowi. powróciwszy do swej prawdziwej postaci.. przynoszące woń wulkaniczną i przedstawiane przez Egipcjan w postaci osła pustynnego (zob.4 1. gdzie Trzy Mojzy zaofiarowały mu jednodniowe owoce. I.481 i nast. II. Apollodoros. że po ich zjedzeniu odzyska siły. Paralela ta doprowadziła być może do pomylenia Pytona z l#fonem. . dlatego Zeus miał go rzekomo pochować pod Etną. . mówiąc."krew").wiatry przedstawia#o zazwyczaj z ogonami wężów .4 i 83. potworowi o ogonie węża.kradł mięśnie Delfyne. Teogonia. cit. . którego oddechem miał podobno być 'I#fon. Odypytyjskie. Apollodoros. cit. Imię Tyfon oznacza jednak również gorące sirocco z pustyni południowej. od których góry się odbijały i padały na potwora.Korycyjski''. Wieści o klęsce Zeusa przygnębiły bogów.6. Zeus wrócił na Olimp na rydwanie zaprzężonym w skrzydlate konie i znowu ścigał Tyfona piorunami. Fabulae. gdzie Zeus zakończył pogoń przywalając go górą Etną. może być reminiscencją zwyczaju zamykania przez Eola (zob. 819 i nast. Pindar. 35.2)..706. ale teraz nie mógł ruszyć nawet palcem.170g) wiatrów w worku. Od strumieni krwi Tyfona wywodzi się nazwa gór Hajmos (haima . Z jej szczytu po dzień dzisiejszy tryska ogień. lecz Hermes i Pan po kryjomu przedostali się do jaskini. na Grecję zaś z gór Hajmos (zob. ale obaj w końcu zostali pokonani. loc.b.. I. c. .z worka skórzanego''. raził piorunem l#fona i zamierzył się na niego tym samym sierpem. Bożek Set.

Artemidy-Paszt jako kotki i tak dalej. 52. aż wreszcie Ea. by wytłumaczyć egipski kult bogów w postaci zwierząt: Zeusa-Ammona jako barana (zob. którzy również rośli szybko i posłużyli się górami jako stopniami do nieba (zob. Góra Kasjo (teraz Dżebel-el-Akra) jest górą Hazzi występująćą w hetyckiej opowieści o Ullikummi. Elementy tej opowieści występują w micie o Tyfonie. której główna wyrocznia mieściła się w Delfach.6).4. Rada bogów wzywa następnie boginię Inarę.3. Hermesa-Tota jako ibisa lub żurawia (zob.7 itd. W protohetyckiej wersji mitu wąż Illyunka pokonuje boga burzy i zabiera mu oczy i serce. 6. aż się dławi. były widocznie zwykłymi jabłkami śmierci (zob. ale może również odnosić się do historycznego wydarzenia. Następuje paniczna ucieczka. które ten odzyskuje dzięki 128 36. 37 ALOEIDZI . Legendy te prawdopodobnie przywieźli do Grecji z Azji Mniejszej Kadmejezycy (zob. który rósł straszliwie szybko i któremu ojciec Kumarbi nakazał zniszezyć siedemdziesięciu bogów niebieskich.2. a wtedy Inara związuje go sznurem. a mianowicie ucieczki przerażonyeh kapłanów i kapłanek z archipelagu egejskiego.1). obejmuje dowództwo i pokonuje wojska Tiamat rozbijając jej głowę pałką i przepoławiając jak rybę płaszczkę. według którego we wcześniejszej wersji Damaskiosa bogini Tiamat. Anu i Bel.). 37b).133j). by ich pomściła. odciął nogi potwora i wrzucił je z hukiem do morza. Nie znamy takiego wydarzenia historycznego ale Kadmejczycy beoccy odegrali prawdopodobnie jakąś rolę w utrzymaniu kultu Zeusa. po czym bóg burzy go zabija.e podstępowi. jak się zdaje. Illyunka. czczoną jako niedźwiedzica. a także w micie o Aloeidach. gdy wybuch wulkanu pochłonął połowę wielkiej wyspy Tery na krótko przed rokiem 2000 przed Chr. Delfyne i skórze niedź#viedziej jest reminiscencją upokorzenia Zeusa przez Wielką Boginię. jej małżonek Apsu i syn ich Mummi ("zamieszanie") naszczuli Kingu i hordę innych potworów na nowo narodzoną trójcę bogów zwanych: Ea. "Jednodniowe owoce". Bóg burzy. babiloński epos o stworzeniu Enuma Elisz.sobie rady z Ullikummi. którym niegdyś niebo odłączono od ziemi.37. 32. bogini piękności i wszystkie pozostałe bóstwa nie mogły dać. je tak długo. olbrzymie kamiennym. zaprószony przez nią na ucztę. 33. bóg słońca.4.2). Ucieczka bogów do Egiptu została wymyśIona. jak to zauważa Lukian (O ofiaracb 14). Hery-Izydy jako krowy (zob.18. które Trzy Mojry dały 'l#ionowi. 56. 3. 4. posługując się nożem. ale Bel zwołuje swych braci. Koty nie były oswojone w Grecji klasycznej. Mit o Zeusie. bóg mądrości. Jeszcze jednym źródłem tej legendy jest.

Ifimedea bowiem już nie żyła. W dziewiątym roku życia. że nie należy przyjąć warunków. związali i zamknęli w brązowej beczce. który nie otrzymał podobnej propozycji od Hery. ponieważ proroctwo głosiło. Efialtes ślubował na rzekę Styks. Nic nie mogło ich zachwiać w wierze we własne siły. ponieważ Ifimedeę wydano następnie za mąż za Alojosa. by dowieść lepszego oka. lecz Efialtes. Aloeidom przybywało co roku po łokciu w obwodzie i po sążniu wzróśtu. jeśli on. którą ukryli w domu swej macochy Eriboi. czerpiąc wodę dłońmi i polewając nią swe łono. która zakochała się w Posejdonie i często leżała nad brzegiem morza. rozbroili go. jako starszy. Efialtes i Otos zwani byli jednak Aloeidami. trafiając boginię. Efialtes uważał. c. Usypali kopiec nakładając górę Pelion na Ossę i mieli zamiar tak długo wrzucać góry do morza. Każdy z Aloeidów chwycił za dzidę. któremu ojciec darował tron beockiej Asopii.i a. udali się więc do Tracji. nie zostanie pierwszy kochankiem Artemidy. ani bóg. wypowiedzieli wojnę Olimpowi. mając dziewięć łokci szerokości i dziewięć sążni wysokości. Potem rozpoczęli oblężenie Olimpu. Mojry w walce z gigantarni . Spór osiągnął punkt kulminacyjny.l b. że jeśli przerwą oblężenie. Udali się obaj na Naksos. Za radą Apollina wysłała Artemida wiadomość Aloeidom. córki Triopsa. w ten sposób zaszła w ciążę. tam zaś wybuchła między nimi zacięta kłótnia. Efialtes i Otos byli bastardami Ifimedei. że zgwałci Artemidę. uniósł się zazdrością i gniewem. spotka się z nimi na wyspie Naksos i tam ulegnie Otosowi. kiedy pojawiła się Artemida w postaci białej łani. a gdy szybka jak wiatr śmigała między nimi. Otos nie posiadał się z radości. jeśli nawet przy tym musiałyby zostać zalane niziny. Postanowili. Otos zaś ślubował. że zgwałci Herę. bracia się 1. aż zamieni się ono w suchy ląd. że zabić ich nie może ani człowiek. że pierwszym ich jeńcem musi być bóg wojny Ares. syna Heliosa.

Taniec wojenny kuretów wokół nowo ..# #7 2.

narodzonego Zeusa 3. Zeus dzierżący piorun . Walka Hery z gigantami 4.

wnukowie "bogini o potrójnym obliczu".7. Apollodoros. Wyprawa uwieńczona została powodzeniem. którzy kolejno zabijałi się wzajem- . Podobnie jak Koszmar Senny w legendzie brytyjskiej. ale mieszkańcy Naksos nadal składają im cześć jako herosom. IV. Siedzą tam oparci o siebie plecami.4. zagrożenie Hery i proroctwo o niewrażliwości na ciosy występuje w obu wersjach. V. czyli orgiastycznych snów.medeę i siostrę Pankratis ("wszechsiłę") z rąk Traków. Efialtes i Otos. 28. udał się Hermes na poszukiwanie Aresa i zmusił Eriboję. napad na Olimp. Imię Efiałtesa. rzucili dzidy i przeszyli się nimi wzajemnie na wskroś. Wzajemne morderstwo bliźniaków jest reminiscencją wiecznej rywalizacji o miłość Białej Bogini między świętym królem i jego bliźniakiem-zastępcą. Jest to jeszcze jedna popularna wersja buntu olbrzymów (zob.29. Hyginus.1. gdy doszło do podziału wyspy. że byli oni Beotami.305-320. że miasto Aloejon w Tesalii nazwane źostało po Aloeidach.c-37. która wzmacnia genitalia". I. IX.385-390. ani bóg. Apollodoros. Tak oto zginęli obaj i spełniło się proroctwo. by go na wpółżywego wypuściła z brązowej beczki. "synowie kłepiska" urodzeni przez "tę. że nie zabije ich ani człowiek. że Tesalijczyk Alojos wysłał synów. pokłócili się jednak.88-92.3. Pindar. Fabulae. Odypytyjskie. 1. Wspomina się ich również jako założycieli Askry beockiej i jako pierwszych śmiertelników.). Stefan z Bizancjum zapisuje co prawda.9 d# 37. którzy uprowadziłi je na Naksos. gdzie przywiązano je mocno do słupa za pomocą sznurów skręconych z żywych żmij. o którym donosi Diodor z Sycylii (V. Opowiada on mianowicie. Iliada. 35b). które dławią i gwałcą śpiące kobiety.4. Pauzaniasz. dawni mitografowie utrzymują jednak. Dusze Aloeidów zstąpiły do Tartaru. XI. Pauzaniasz. którzy czcili muzy Helikonu. 2. Ponieważ oblężenie Olimpu zostało przerwane. Zwłoki pochowano w Antedonie beockim. związani są z liczbą dziewięć. Homer. 2. a mianowicie Hekate. I1.3 l. Odyseja. Mit komplikuje się i staje się niejasny przez wzmiankę o epizodzie historycznym. nimfa Styks zaś tkwi na słupie jako przypomnienie nie spełnionych przez nich ślubów.3 129 zamierzyli.50 i nast.1-2 3.8. by wyzwolili swą matkę If. i czciciełe dzikich muz są uosobieniem incubusa.7. i pozabijali wzajemnie. z d.

zawartego przez Tesalo-Beotów z Trakami. był następstwem gniewu Zeusa. 3. wywodzi się prawdopodobnie ze starożytnegó symbolu kalendarzowego przedstawiającego głowy obu bliźniaków zwrócone w przeciwnych kierunkach. Wtedy zerwał się Wiatr Południowy. mieli czelność poczęstować go zupą z podrobów. zaopatrzył się w żywność i wszedł na pokład z żoną swą Pyrrą.d 3X POTOP DEUKALIONOWY a. król Ftyi. 9# Mity groctie 130 38. Gdy Zeus sam przybył do nich przebrany za ubogiego wędrowca.38. z wyjątkiem Nyktimosa. wybudówał arkę. Po powrocie na Olimp Zeus. podobnie jak o karze Tezeusza i Pejritoosa (zob. lecz italski nowy rok przypadał w styczniu. Więzienie Aresa przez trzynaście miesięcy stanowi odrębny element mityczny. ale rozgniewał Zeusa składając mu w ofierze chłopca..a . którego rozsierdzili bezbożni synowie Likaona. Ossa i Olimp są górami na wschód od Tesalii. na którym przygotowali obrzydliwą ucztę .miejsce to znane było później pod nazwą Trapezunt . skąd w oddali widać Chersonez tracki. która ich spotkała w Tartarze. któremu przywrócił życie. Nazwa ich. gdzie być może toczyła się wojna zakończona tym właśnie zawieszeniem broni.rok pelazgijski miał trzynaście miesięcy . przy czym oba narody umieściły symboliczne oznaki woiny w brązowym naczyniu w świątyni Hery Eriboi. zwany jego imieniem dla odróżnienia od Potopu Ogygijskie. Sąd o karze. którego odwiedził na Kaukazie. oznacza punkt kulminacyjny lata. dom jego zaś spalił piorunem.3).nie.2 c. ostrzeżony przez swego ojca. syna Pelazgosa. W Italu symbolem tym stał się dwugłowy Janus. potem spadł deszcz i wezbrane rzeki z rykiem popłynęły do morza. córką Epimeteusza. na którym siedzi Bogini Śmierci w Życiu. że miał ich pięćdziesięciu. "synowie klepiska". tytana Prometeusza.i wszystkich przemienił w wilki. Potop Deukalionowy. przewrócił stół. Pelion. Być może odnosi się do jakiegoś zawieszenia broni na okres całego roku . kiedy to kończy się panowanie świętego króla i zaczyna panowanie jego bliźniaka-zastępcy. Wieść o zbrodni popełnionej przez synów Likaona dotarła na Olimp. Zeus nie dał się oszukać. Słup. które . który trudno określić w czasie. spuścił na ziemię wielki potop zamierzając wytępiE cały ród ludzki. Zeus przemienił go w wilka. Jedni twierdzą.go i innych.103c). i uniknięcie śmierci od pioruna Zeusa dowodziłyby raczej związków z kultem zboża niż kultem dębu. Likaon wprowadził cywilizację w Arkadu i ustanowił kult Zeusa Likajosa. lecz Deukalion. że Likaon miał dwudziestu dwóch synów. gdy siedzą po obu stronach kolumny na Krześle Zapomnienia.' b. a nie podczas heliakalnego wschodu dwugłowego Syriusza (zob. 34. przepełniony wstrętem. inni natomiast. w której zmieszali wnętrzności swego brata Nyktimosa z flakami owiec i krów.

Od wilków też pochodzi nazwa nowego. dzięki czemu poleciał na szczyt Parnasu. słysząc z oddali ich głosy. że tytanka miała na myśli Matkę Ziemię. że zginęły wszyśtkie istoty ludzkie oprócz Deukaliona i Pyrry. Udali się więc w ślad za wilkami na wierzchołek góry. pracując intensywnie w gimnazjum. po czym odzyskał swe ludzkie właściwości i w dziesiątym roku. i udali się na modlitwy do sanktuarium Temidy w pobliżu rzeki Kefisos. i to nieżyjących już w tej chwili. ubruńcy uciekinierów. której kośćmi były głazy leżące na brzegu rzeki. Przez osiem lat przebywa z wilkami.z podrobów. imieniem Damarchos. Podobno Deukalion upewnił się najpierw. że Deukalion i Pyrra nie są jedynymi. zdobył pierwsze miejsce w zawodach bokserskich podczas igrzysk olimpijskich. spoczęła na górze Parnas lub. . spędził osiem lat wśród wilków. Do dziś jeszcze składają w ofierze likejskiemu Zeusowi chłopca. syna Posejdona. jeśli jednak przez cały ten czas powstrzyma się od jedzenia ludzkiego mięsa.' h. wysłał Hermesa z zapewnieniem. po czym wyrosła z niego winna latorośl. f. doszli do wniosku. który Oresteusz wetknął w ziemię. Niedawno mieszkaniec Parnassosu. W końcu woda zalała cały świat. przepływa rzekę i zostaje wilkołakiem. czy to prawda. Dach świątyni przybrany był zielem morskim. który wynalazł sztukę wieszczenia . jak twierdzą inni. syn Zeusa. albowiem Megareus. którzy uratowali się od potopu. czy Pyrrę.d. zawiesza swe ubranie na drzewie. Pochylając więc swe osłonięte głowy zbierali głazy i rzucali je za siebie 38. a kiedy wreszcie wody opadły. i wydawało się. Inny z jego synów. wyje jak wilk. z wyjątkiem kilku szczytów górskich.h 131 Z kamieni tych powstali mężczyźni i kobiety.obudziło wycie wilków. który spożyje wnętrzności chłopca (przydzielone mu w wyniku losowania). W jego czasach biała suka wydała na świat kij.3 d. by udał się na szczyt góry Gerania wystający nad wodą. może po #ym terminie przepłynąć z powrotem rzekę i włożyć swe ubranie. W ten sposób wskrzeszona została ludzkość i odtąd laos ("lud ") i laas ("kamień") w wielu językach są podobnymi śłowami. zerwał się z łóżka słyśząc krzyki żurawi wzywających go. a jego wnętrzności mieszają z flakami zwierząt w zupie. ponieważ niektórzy mieszkańcy Parnassosu wywędrowawszy do Arkadii wskrzesili występki Likaona. Arka płynęła przez dziewięć dni. wysyłając na zwiady gołębia. Pu wyląduwaniu Deukaliuii i Fyrra złużyli ufidry Zeusuwi. a ołtarz zimny.miasta założonego przez Parnassosa. Deukalion był bratem Ariadny z Krety i ojcem Oresteusza. Temida ukazała się osobiście i powiedziała: "Okryjcie głowy i rzućcie za siebie kości swej matki! " Ponieważ Deukalion i Pyrra byli dziećmi różnych matek.z zadziwiającą szybkością podniosło się zmywająć wszystkie miasta na wybrzeżu i na równinach. Oboje błagali pokornie. Tak więc potop nie przyzziósł większego pożytku. Uratował się również Kerambos z Pelionu.38. którego nimfy przemieniły w skarabeusza.s g. którą podaje się tłumowi pasterzy nad rzeką. w zależności od tego. by ponownie powstała ludzkość. króla Lokrydy ozolijskiej. Podobnie mieszkańców Parnassosu . na górze Etna. że wszystkie ich życzenia będą spełnione.4 e. czy kamień był rzucony przez Deukaliona. założonego przez nich miasta Likorei. Zeus zaś.5. Okazało się jednak. Pasterz. Atos czy nawet Otrys w Tesalii.

scholia do Aratea Cezara Germanikusa. Owidiusz.6. VIII. z których składa się cykl -110-letni cykl stanowiący okres panowania określonej dynastii kapłanek.1. skądinąd zresztą usprawiedliwiającej ujarzmienie Kanaanitów przez kasyckich i semickich najeźdźców. 4.1. IX. Apollodoros. Pauzaniasz. Eustatios o Homerze. VI. Pauzaniasz.34. Owidiusz. III.. z wodą. Likaońskie obrzędy. lądowe czy wodne?. Przemiany.Pauzaniasz. 3.7. miały widocznie na celu odstraszenie wilków od trzód i stad przerwysłanie im ludzkiego króla. pochodzi z tego samego źródła co legenda biblijna o Noem. Mit . 25d) ofiarowywał jedynie placki jęczmienńe.s 1.1095. Pauzaniasz.po jednym na każdy miesiąc panowania świętego króla . Plutarch. l. 6. Tzetzes. którzy jedli zupę z podrobów. księżyca. VIII. Apollodoros. Które zwierzgta są zmyślniejsze. X. Współczesny Likaonowi cnotliwy Ateńczyk Kekrops (zob.7.Amfiktion. VIl1. Najstarszym jednak i najsłynniejszym synem był Hellen. ojciec wszystkich Grekóv#. s. scholia do Orestesa Eurypidesa.1.38.260#15: 5.153.2. Przemiany. Pauzaniasz.1815. Pliniusz.8. Wynalezienie wina jest co prawda przedmiotem hebrajskiej przypowieści moralnej.8. których zdaniem autora Zeus nigdy nie aprobował. Owidiusz.13. natomiast roszczenia Deukaliona zostały przez Greków przekreślone na rzecz Dionizosa. 27. 89. I. I. gościł u siebie Dionizosa i był pierwszym człowiekiem. o Sielankach Wergiliusza. cit.2. jeśli nie jest sumą rodzin utrzymujących.2.38. że pochodzą od Likaona i wobec tego mają prawo do udziału w uczcie podrobowej..1.1.230 i nast. 2. I.to zapewne ci. piorun zaś w micie o Likaonie wskazuje na to. 481. "Lykaios" oznacza "pochodzący od wilczycy". Wielki rok składający się ze stu miesięey lub ośmiu lat słonecznych był podzielony równo między świętego króla i jego bliźniaka-zastępcę. że Zeus Arkadyjski był pierwotnie zaklinającym deszcz świętym królem w służbie boskiej wilczycy. 132 38. Przemiany. O Llkofronie.2.6 7.1-2.1.42. ibid. kanibalskie obyczaje praktykowane w Arkadu ku czci Zeusa. ale również "od światła".. jakie w bardziej cywilizowanych częściach Grecji wzbudzały "barbarzyńskie i przeciwne naturze" (Plutarch.3 i VI.1.41. Deukalion jednak przedstawiony jest jako brat Ariadny. I.8). 2.Owidiusz. Pauzaniasz. tak zwanych lustra. X. Serwiusz. Owidiusz. przywieziony prawdopodobnie przez Helladów z Azji. który zmieszał wino. Hyginus.Apollodoros. Historia naturalna. i zachował imię "żeglarza nowego wina" (od deukos i halieus). Paristwo. odnosi się prawdopodobnie do dwudziestu dwóch pięcToletnich okresów.352-356. 3. Fabulae.3.230 i nast. powstrzymując się nawet od ofiar zwierzęcych. która dzięki Dionizosowi została matką rozmaitych plemion kultu winnej latorośli (zob. Opowieść o Zeusie i wnętrznościach chłopca jest nie tyle mitem. Platon.40. VIII. I. # VIII.16. 8. I. ile przypowieścią moralną wyrażającą obrzydzenie.Apollodoros. Liczba dwadzieścia dwa. Mit o Potopie Deukalionowym. Żywot Pelopidasa). Przemiany.317. do którego wyją wilki. scholia do bd ohmpijskich Pindara. loc.2. pięćdziesięciu zaś synów Likaona . VII.

70.8i 159. Wygląda na to. 5. ale wielość rozmaitych szczytów górskich w Grecji.jest to imię bogini-matki Puresatów (Filistynów).6). św. Arka była łodzią księżycową (zob. Kallimacha i scholiasty Orestesa Eurypidesa kształt prawny nadał jej Akrizjos z Argos (zob. Przemienienie kamieni w ludzi również wydaje się zapożyczeniem ze Wschodu. Ksisuthros był bohaterem armeńskiej legendy o potopie. świadczyłaby o tym. 11. Syrii i Palestynie. Opowieść o białej suce. a nie bogowi. 10. Cywilizowani Grecy w odróżnieniu od rozwiązłych Traków nie pili czystego wina. 5). Wszystkie te arki zbudowane były z drzewa akacjowego. że Achajowie musieli dokonać najazdu na Peloponez. 43b). że starożytny mit o potopie został zastąpiony późniejszą legendą o potopie w północnej Grecji. jest prawdopodobnie najstarszym greckim mitem o winie. Św.20. bogini. 8. w której imieniu założona została słynna Konfederacja Północna. że Bóg mógł wskrzesić Abrahamowi dzieci z pustynnych kamieni (Ewang. bogini księżyca Hekate. oświadczając. księżyca. 33c). kreteńskiego ludu. pierwsze plemię. 70. zapisanej przez Berossosa. Etrurię. że Potop Deukalionowy wydarzył się "w starożytnej Grecji (Graikia).. 62. Jan Chrzciciel czyni aluzję do podobnej legendy w żarcie opartym na słowach hebrajskich banim i abanim. że dawniej potop przypisywano. jak twierdzi Pauzaniasz (III. późnym greckim zapożyczeniem od Fenicjan lub Żydów. Miano "ozolijski" pochodzi podobno od ozoi. Graikoi oznacza "czciciele staruchy". Arystoteles (Meteorologica.3-9 i św. .o Deukalionie jest reminiscencją potopu w Mezopotamii w trzecim tysiącleciu przed Chr. na których miał podobno wylądować Deukalion. Istnieje pogląd. Według Strabona. Amfiktion. powiła winną latorośl. syna Deukaliona. Antoninus Liberalis cytując Nikandra wymienia również mit o Kerambosie lub Terambosie. który przybył do Palestyny przez Cylicję. że kult Helle (zob.1) zwyciężył kult Grai. która za panowania Oresteusza. syn Deukaliona. imię kolejnego syna Deukaliona. a także jesiennego święta noworocznego w Babilonii. 147. prawdopodobnie bogini ziemi w postaci Dodony. święto zaś obchodzono podczas ostatniego nowiu przed jesiennym zrównaniem dnia z nocą w celu sprowadzenia zimowych deszczów. III. jak się zdaje. Hellen. 73a). Mat. w której (. 123. które zwało się Hellenami. gdzie czczono Helle (zob. i stąd być może pochodzi naciągnięty przez mitografów związek między mitem o zupie z podrobów i Potopie Deukalionowym.14) utrzymuje.8). 6. 7. jest męską formą Amfiktionis.8). Po grecku pyrrha znaczy "ogniście czerwona" i jest przymiotnikiem stosowanym do wina. obszar Morza Egejskiego. Skarabeusz był symbolem nieśmiertelności w Dolnym Egipcie. Faraon jako Ozyrys wchodził do swej łodzi-słońca w postaci skarabeusza . które odbywały się w czasie winobrania w Antelach w pobliżu Termopil. około roku 1200 przed Chr. 9.vedług babilońskiego eposu o Gilgameszu) przetrwał on potop zesłany przez boginię Isztar. "pędy winne" (zob. Obchodzono je na cześć Parnapisztima nalewającego słodkie świeże wino budowniczym arki.3. a mieszanie wina z wodą podczas konferencji państw członkowskich. Można wobec tego przypuszczać. z którego Izyda zrobiła barkę pośmiertną Ozyzysowi. arka jego zaś zatrzymała się na górze Ararat. budulca. Imię jego dowodzi. 7). występującej w triadzie jako Graja (zob. że był królewskim zastępcą kapłanki Helle. Jeden z występnych synów Likaona również miał na imię Oresteusz. Liga Amfiktiońska. 4. a mianowicie w okolicy Dodony i rzeki Acheloos". podobnie jak w Babilonie. czyli Heleny lub Selene. I. ponieważ niezwykle silne deszcze zalały ich pastwiska. był eponimicznym protoplastą całej rasy helleńskiej (zob. W najwcześniejszej greckiej wersji mitu Temida wskrzesza ród ludzki nie uzyskując uprzednio zgody Zeusa. Łuk. W micie greckim Isztar nazywa się Pyrra . i.a jego symbolizm sakralny rozprzestrzenił się na Palestynę. przybyło z Tesalu. miało zapewne zapobiegać krwawym sporom. ponieważ owad ten przetrzymywał wylewy Nilu. bogini. Tracji i na Sycylii. Baleary. III. Mit o rozgniewanym bogu postanawiającym ukarać występki człowieka potopem jest.

był albo synem tytana Eurymedonta. bez niczyjej pomocy.`źe Atlas był synem Posejdona. Atlantyda. która w ciągu jednego dnia i jednej nocy zalała całą Atlantydę. i dlatego śtanął po stronie Zeusa namawiając Epimeteusza.3 d. metalurgii i innych pożytecznych umiejętności. znał wszystkie głębie morskie. które on z kolei przekazał ludziom. podtrzymywał niebo bez przerwy i raz tylko. docierając do Egiptu i Italii. Budował również pałace. by uczynił to samo. tory wyścigowe. Miał trzech braci: Epimeteusza. gdy rodziła się z głowy Zeusa. Prometeusz. morze zaś stało się niedostępne dla żeglugi. Hyad i Hesperyd. a pięć par jego braci-bliźniaków ślubowało mu wierność nad krwią byka ofiarowanego na szczycie słupa. Atlas i Menojtios uratowali się i stanęli po stronie Kronosa i tytanów w ich nieudanej wojńie przeciw bogom olimpijskim. Podboje 134 39. mądrzejSzy od #tlasa. Równocześnie bóg zesłał na nich powódź.l b. Niektórzy twierdzą. łaźnie. Zeu$ zabił Menojtiosa piorunem i zesłał go do Tartaru. Prometeusz. nauczyła go architektury.2 c.g swe kierował nie tylko na zachód. który postanowił wytępić wszystkich ludzi i oszczędził ich jedynie ulegając uporczywym prośbom Prometeusza. Był niewątpliwie najmądrzejszym przedstawicielem swego ludu. każąc mu przez całą wieczność trzymać niebiosa na swych barkach. grzebiąc pod olbrzymim# zwałami mułu wszystkie porty i świątynie. astronomii. leżał za Słupami Heraklesa. panował nad królestwem posiadającym skaliste wybrzeże. matematyki. Prowadzili oni początkowo żywot cnotliwy. medycyny. nawadnianej rzekami z gór. Atena zaś. przez niektórych zaliczany do siedmiu tytanów. na których rosły sady owocowe. rozgniewał się . mężnie dźwigali ciężar swych wielkich skarbów w złocie i srebrze. Atlas był ojcem Plejad. za zgodą Zeusa.39. a od dalej położonego. pokonali ich i złamali ich potęgę. Zeus jednak. i nimfy #I Klimene. albo też Japeta. że był obecny.4 e. że Perseusz zamienił Atlasa w kamień. ale pewnego dnia opanowała ich chciwość i wtedy. Atlasa i Menojtiosa. przewidział. Od chwili gdy zapadł wyrok Zeuśa. Kra# ten.39 ATLASIPROMETEUSZ a. wyjątkowo. Ateńczycy sami. olbrzymi Atlas. większym niż Afryka i Azja razem wzięte. które otaczały ją w krąg z wyjątkiem pasa nadmorskiego. zastąpił go Herakles. nawigacji. lecz również na wschód. tynentu dzielił go łańcuch wysp. czym się skończy bunt przeciw Kronosowi. Egipcjanie twierdzą. pamiętając o tym. stwórca ludzkości. Lud Atlasa wykopał kanały r i uprawiał ziemię na olbrzymiej centralnej równinie. że Perseusz był podobno dalekim przodkiem Heraklesa. Najstarszy z braci. aż po granice sąsiedniego kontyne#tu. ale oszczędził Atlasa. ale zapominają.b. a mianowicie w górę Atlas. nie związan as . wielkie porty i świątynie. pokazując mu głowę Gorgony.

Wyleciały rojem.s # g.11. Zeus zaprzysiągł zemstę. Po przybyciu na Olimp zapalił pochodnię od ogniśtego rydwanu słońca. Hyginus. wszystkim zaś boginiom na Olimpie rozkazał.1.52-54. 521-564.39. 4. co też uczyniła. Ostrzeżony przez Prometeusza. Eustatios. Epimeteusz. loc. II. jakoby Atena skrycie urządziła sobie na Olimpie miłosną schadzkę z Prometeuszem. I 135 zgasił swą pochodnię i nie zauważony przez nikogo podarował ludziom ogień. a mianowicie: starość. 478 i nast. Hezjod. by go schodami kuchennymi wpuściła na Olimp. najmniej atrakcyjną częścią zwierzęcia. IV. którą ' Prometeusz zakazał otwierać. Nakazał Hefajstosowi. Pewnego dnia. Rozmowybogów. jeszcze bardziej rozgniewany. Timajos.widząc. IV. Lukian. chorobę. j. Platon. występek i namiętność. 987. pokąsały całe ciała Epimeteusza i Pandory. po czym rzuciły się na śmiertelników. 2. nie dał ludziom ognia. Epimeteusz grzecznie wykręcił śię od przyjęcia daru. i Prometeuszna Kaukazie. Ajschylos. Poćwiartował on byka i uszył z jego skóry dwa wory. obłęd.3. I. Owidiusz. 9-10. Zeus posłał ją pod eskortą Hermesa jako dar dla Epimeteusza. którą Prometeusz też zamknął był w puszce. która z woli Zeusa była równie głupia. by ją upiększyły. złośliwa i leniwa jak piękna.. zaproszono Prometeusza. ale pragnąc ukarać Prometeusza. gdzie głodny sęp wyżera mu przez cały dzień bez przerwy wątrobę.150. s. i. by sprawę rozstrzygnął.5 f. a Czterem Wiatrom. 282. Hezjod. odłamał kawałek żarzącej się głowni i wrżucił do pustego wnętrza olbrzymiej łodygi kopru. Kobieta ta. i Krytiasz. gdy w Sykionie toczyła się dyskusja nad tym.. po czym zwrócił się do Zeusa. ciężką pracę.. Zeus łatwo dał się oszukać i wybrał worek z kośćmi i tłuszczem. ponieważ co noc (kiedy Prometeusz marznie straszliwie) wątroba odrasta.zawołał. Teogonia. . Do jednego worka włożył całe mięso. Apollodoros. była najpiękniejszą istotą. 218. Pandora. powstrzymywała ludzi od powszechnego samobójstwa. i 228-236. zamknął w niej bowiem z trudem wszystkie dolegliwości trapiące ludzkość.5. Prometeusz skowany. wciąż jeszcze stanowiąc#mi część przeznaczoną dla bogów. pośpiesznie ożenił się z Pandorą. jak mnoży się ich siła i umiejętności. "Niech jedzą surowe mięso" .# # h. Apollodoros. zapoczątkowując w ten sposób szeregi podobnych niewiast. 445 i nast. który wyśmiewał go za plecami. Zeus jećlnak nie chciał się przyznać do mściwości i okrucieństwo swe próbował zataić rozpowszećhniając nieprawdziwą pogłoskę. Teogonia.e 1. Tylko złudna nadzieja.g. w drugim worku umieścił kości ukryte pod grubą warstwą tłuszczu. jaką kiedykolwiek stworzono. by z gliny ulepił kobietę. Przemiany. by tchnęły w nią życie. 6. Zeus. Homer. Hezjod. którą część ofiarnego byka należy przeznaczyć dla bogów. przykuł nagiego Prometeusza do słupa w górach Kaukazu. I. 6. Diodor z Sycylii. ale ukrył je pod żołądkiem. Prometeusz od razu wybrał się do Ateny i poprosił. zaniepokojony losem brata. Odyseja. 3. O Homerze. Otworzyła puszkę. aby dokonał wyboru. 5. 50? i nast. 27. Następnie 39.2. 3. by nie przyjmował żadnego podarunku od Zeusa. cit. 630.. a którą zachować dla ludzi. Fabulae. męczarniom zaś jego nie ma końca.

3). Serwiusz o Sielankach Wergiliusza. że po zatopieniu portu w Faros Ateńczycy zapomnieli o więzach religijnych z miastem Sais. zajmujących razem powierzchnię około dwustu pięćdziesięciu akrów (Gaston Jondet. 11. Les Ports submerges de I'ancienne fle de Pharos.4 2. który oddzielił wody firmamentu od wód ziemi.. dzieło Keftiu ("ludzi morza". jak olbrzymie zabudowania portowe.nie należy lekceważyć jako zwyczajnego wymysłu i wydaje się. 27. 136 39. lecz dla Homera słupy. zostali pokonani przez konfederację helleńską z Atenami na czele (zob. Ostatnio zostały one na nowo odkryte przez nurków.3---4). że mowa jest o Kreteńczykach. Egipskiej legendy o Atlantydzie . VI.1). Relacja Platona staje się niejasna na skutek informacji o znacznej liczbie słoni w Atlantydzie. że Atlas jako syn Japetosa był synem Jafeta z biblijnej Księgi Rodzaju. którego Hebrajczycy uważali za syna Noego i protoplastę konfederacji ludzi morza . Hezjod. i o tym. Zabudowania te składały się z zewnętrznego i wewnętrznego basenu. które przywiozło do Grecji legendę o potopie mezopotamskim. zanurzyły się na kilka sążni pod wodę w wyniku trzęsienia ziemi na dnie morskim. Kreteńczycy. którzy wpływy swe rozszerzyli na Egipt i Italię. i tym częściowo tłumaczy się usy.1249. którą. Tego rodzaju utożsamienie Faros z Atlantydą tłumaczyłoby spotykane czasami twierdzenie. chociaż pod wpływem Platona powszechna uwaga . że pochodzi ona z trzeciego tysiąclecia przed Chr. 7 i 169. #" szczególnie podczas heliakalnego wschodu córek Atlasa. kiedy w wyniku wielkiej powodzi zginęła większość mieszkańców Grecji. Noe jest Deukalionem (zob.4 i 133. 3. że to oni założyli Sais w Egipcie. jak na przykład ofiary z byków na słupach oraz wodociągi z ciepłą i zimną wodą. Według Diodora (V. nie oznacza to zapewne nic więcej jak tylko. Ateńczycy zapomnieli. albo Tanit. 38c) i chociaż w micie greckim Japetos pojawia się jako dziadek Deukaliona. Dla późniejszych mitografów Atlas był po prostu personifikacją góry Atlas w północno-zachodniej Afryce.123. oparta jest widocznie na późniejszym przekazie o tym. to znaczy Kreteńczyków i ich sojuszników) na wyspie Faros (zob. Początkowo Prometeusz był bodajże tytanem drugiego dnia tygodnia. "znali wszystkie głębie morskie". świadczy ponad wszelką wątpliwość.tuowanie jego domu na zachodzie. a nie jakimś innym narodzie. na których wspierał on firmament.39. lecz być też może zostało zapożyczone ze starszej wersji legendy. nazwane później jego imieniem przez Herodota. 1916). Solon usłyszał od swoich przyjaciół kapłanów libijskich w Sais w Delcie. Większość deszczów nadciąga nad Grecję z Atlantyku. Wiele szczegółów w relacji Platona. 565-616.występującej również w baśniach ludowych wzdłuż wybrzeża Oceanu Atlantyckiego od Gibraltaru po Hebrydy i wśród Jorubów w Afryce Zachodniej .#że był eponimicznym protoplastą plemienia kanaanickiego. Prace i dni. co może odnosić się do poważnego importu kości słoniowej do Grecji za pośrednictwem Faros. i Teogonia. patróna greckich żeglarzy. scholia do Apoloniusza z Rodos. podobnie jak Atlas. a nie . której szczyty zdają się podtrzymywać niebo. gdzie czczona była ta sama bogini libijska Neith albo Atena. Herakles zdjął niebiosa z jego ramion w dwóch znaczeniach (zob.a niekiedy synem Posejdona. gwiazd Hyad. Położenie baśniowej Atlantydy stało się tematem licznych teorii.atlantyckim. stały daleko na Oceanie Atlantyckim. Jest to prawdopodobnie zawiłe stwierdzenie. 42-105. 42. jak utrzymywał. 6).2 . 8. l. 98.7. jak Kreteńczycy minojscy. Wersja Platona jednak.

jak się zdaje. ale dotąd nie zdołano wytłumaczyć ich masowej migracji na zachód przez #znis i Maroko do południowej Hiszpanii. geografa. był to mianowicie płaskowyż zwany obecnie Dogger Bank. którzy pojawili się w Wielkiej Brytanii pod koniec trzeciego tysiąclecia przed Chr. którzy przydryfowali przez rozległe obszary wodne. następnie zaś na północ. 8a). Kości jednak i narzędzia wyłowione za pomocą sieci wielorybniczych świadczą.8 137 li Solonowi.3-5). Diodor ma. "Zatoką Tritonis". które nie mogło nastąpić później niż w trzecim tysiącleciu przed Chr.skupiła się na Oceanie Atlantyckim. Podobnie tereny Zuider Zee. wydarzenie. bądź też wysokiej fali z silnym wiatrem północno-zachodnim. poprzedzała ona libijską inwazję Wysp Egejskich i Tracji. posiadających wysoką cywilizację i znanych jako budowniczowie katakumb. lecz według jego relacji.39. skurczyło się do bagien solnych Chott Melghir i Chott el-Dżerid. . Warianty tej legendy wymieniają irlandzkie Hy Brasil. Jeśli tó była Atlantyda. francuską ile Verte. kiedy pisze o Amazonkach i Atlantach (III. aniżeli jako wspomnienie o innej katastrofie. kornwalijski kraj Lyonesse (umiejscowiony absurdalnie między Kornwalią i wyspami Scilly). potop. że katastrofa wydarzyła się na dalekim zachodzie i że niedobitkowie wyruszyli za Słupy Heraklesa.131m) jako najbardziej cywilizowany lud mieszkający na zachód od jeziora Tritonis. który zmył znaczną część Niderlandów w XII i XIII wieku. Atlantyda mogła też pogrążyć się przy powstawaniu jeziora Tritonis (zob. Jeśli jednak kapłani egipscy rzeczywiście powiedzie- 39. przywiezione na wybrzeże Atlantyku przez neolitycznych imigrantów z Libii. że "w wyniku trzęsienia ziemi w zachodniej części basenu śródziemnomorskiego morze pochłonęło część Libii tworząc jezioro Tritonis".* Katastrofa mogła też być skutkiem zanurzenia się rejonu nabrzeżnego. czyli o zaginionych Cantrevach z Dyfed (sytuowanego zupełnie bez sensu w zatoce Cardigan). jak te. że całe to pasmo z wyjątkiem szczytów było zanurzone w wodzie od co najmniej sześćdziesięciu milionów lat. 5. gdzie niebezpieczne rafy świadczą o istnieniu łańcucha wysp. bretońskie miasto Ys. czyli plemiona matriarchalne opisane później przez Herodota." Ponieważ jezioro Tritonis istniało jeszcze za jego czasów. wymienionych przez Diodora z Sycylii (zob. Do niedawna uważano. że katastrofa wydarzyła się w epoce paleolitycznej i jest znacznie mniej prawdopodobne. jak i jeziora Kopaik zostały osuszone. który ją zatopił. by wiadomości o zniknięciu wyspy dotarły do Europy za pośrednictwem niedobitków. Byli to rolnicy. Badania oceanograficzne jednak dowodzą. która zatonęła. jak utrzymuje Skylaks. tworząc Zuider Zee. Wiadomo o jednej tylko zamieszkanej wyspie na Atlantyku. Wspomniana przez Diodora z Sycylii wyspa na środku jeziora to prawdopodobnie Czaamba Bou Rouba na Saharze. 38. Nie można archeologicznie ustalić daty legendy Diodora. które spowodowały potopy: mezopotamski i ogygyjski (zob. na myśli tego rodzaju katastrofę. wówczas nietrudno zidentyfikować Atlantydę. jak ten. a jezioro Tritonis. mógł być wynikiem bądź to niezwykłych deszczów.. że w wyniku trzęsienia ziemi jezioro Tritonis wchłonęło części Libii położone w kierunku oceanu i zalało je wodą. portugalską Ilha Verde. z których przetrvrały jedynie Dżerba i Kerkenna.55): "I powiadają. zwanej przez Skylaksa. do Portugalii i dalej. które. które prawdopodobnie niegdyś pokrywało kilka tysięcy mil kwadratowych Niziny Libijskiej i ciągnęło się być może ku północy ażslo Zatoki Zachodniej Syrty. 6. opowiadano mu prawdopodobnie. których miasto Cerne zdobyły libijskie Amazonki. wzburzone morze przełamało wały ochronne i zniszczyło szesnaście miast. 4. w kierunku Wysp Wniebowstąpienia i wysp Tristan da Cunha). Według walijskiej legendy o Atlantydzie. że pozostałością Atlantydy jest atlantyckie pasmo górskie (ciągnące się od Islandii do Azorów. w czasach klasycznych pokrywało jeszcze dziewięćset mil kwadratowych. Jeśli więc Atlantyda była zachodnią Libią. po czym skręcające na południowy wschód.4 . Jest to kraj Atlantów.

a przykucie Prometeusża do góry Kaukaz może być legendą o groźnym olbrzymie mieszkającym na śnieżnych szczytach. 8. Imię Prometeusza. ponieważ miał na Akropolu wspólną świątynię z Ateną. Pięć par bliźniaczych synów Posejdona. V1. 10. W epoce mykeńskiej obowiązywała suwerenność : Sparta z Kastorem i Polideukesem. jak również za frywolne i nieprzystojne zachowanie się żon. co świadczyłoby o tym że lokalnie utożsamiano go z Hefajstósem. Argos z Proteuszem i Akrizjosem. było prawdopodobnie w Faros przedstawicielami królestwa "Keftiu". jednakże relacja Hezjoda o Prometeuszu. o którym opowiadano tę samą historię (zob. pomieszany został z karyjskim herosem Palamedesem.2). "przezorność". 9. wynikło być może z fałszywej greckiej interpretacji sanskryckiego słowa pramantha. przywiezioną do Grecji przez Hellenów przybyłych znad Morza Kaspijskiego. 11.8-40. któremu towarzyszy stado sępów. podczas gdy bogini-matka Aruru stworzyła gorszego człowieka z gliny. Pandora "^# ("wszechdarząca") była boginią ziemi Reą. indoeuropejski bohater baśni ludowej. zabierając ze sobą opowieść o wspomnianych wydarzeniach. które podobno wynalazł. lecz komiczną anegdotą wymyśloną w celu uzasadnienia kary wymierzonej Prometeuszowi i anomalii ofiarowywania bogom jedynie kości udowych i tłuszczu zwierzęcia ofiarnego. chociaż górzyste wybrzeże jego Atlantydy należy do Krety.c miejscach (Arystofanes. Bracia Pramanthu i Manthu występujący w eposie sanskryckim Bhagavata Purana mogą być prototypami Prometeusza i Epimeteusza ("myśl poniewczasie"). którą nienawidzący morza Egipcjanie znali jedynie z opowiadań. . 7.169j). Synowie Posejdona stali się chciwi i okrutni dopiero po upadku Knossos. innym bogiem ognia i wynalazcą. że stworzył wspaniałego człowieka z krwi Kingu (rodzaj Kronosa). na którą pesymistyczny Hezjod zrzuca winę za śmiertelność człowieka i wszystkie nieszczęścia zdarzające się w życiu. Żywot Apoloniusza z Tiany. "swastyka" albo "krzesiwo". 7. wynalazcą bądź propagatorem wszelkich sztuk cywilizowanych (z natchnienia bogini) i z bogiem babilońskim Ea. imię to odnosi się prawdopodobnie do obrzędu okaleczania (zob. Menojtios ("zniweczona siła") jest świętym królem kultu dębu. którzy ślubowali wierność Atlasowi. lecz antyfeministyczną przypowieścią.wówczas niektórzy z pozbawionych ziemi rolników musieli się udać na zachód do Maroka. inni na południe przez Saharę. W biblijnej Księdze Rodzaju chromanie Jakuba po walce z aniołem tłumaczy świętość kości udowej. Epimeteuszu i Pandorze nie jest prawdziwym mitem. Teby z Eteoklesem t i Polinejkesem. gdy zanikła ich rzetelność handlowa i kupcy zamienili się w piratów.39). Tyr z Heraklesem i Ifiklesem. Niewielu tylko zostało nad brzegami jeziora. 25b). Ateńczycy wszelkimi sposobami starali się żaprzeczyć temu. Słonie Platona mogły z powodzeniem znajdować się na tym terenie. Dzban (a nie puszka) Pandory zawierał początkowo srzydlate dusze. Greccy wyspiarze nadal jeszcze przewożą ogień w łodydze olbrzymiego kopru. czczoną pod tym tytułem w Atenach i w innych ' podobna rzecz wydarzyła się przed kilkoma taty. jeszcze inni do Egiptu i dalej. Filostratos. prawdopodobnie przez niego samego wymyśloną. Messenia z Idasem i Linkeusem. który utrzymywał. 138 39. Prometeusz. chociaż opartą na historu Demofonta i Fyllis (zob. sojusznika Kreteńczyk#w.1 i 50. Ptaki. ponieważ w Turioj Zeus Prometheus przedstawiony jest z krzesiwem. Opowieść jego o poćwiartowaniu byka również nie jest mitem. że Prometeusz był kochankiem bogini. 971.

zwanej Usza (Uszas . Homer.12. świt bowiem przynosi nocnym kochankom nową falę pożądania i jest to pora. 378-382. 36).4. Scholia do Apoloniusza z Rodos. Homer. potem Kefalosa. Zachodni i Południowy. 1.Eos). ubłagała go.4. gdy zastała Erosa w łóżku Eos. Kiedy pojawia się Helios. wstaje ze swego łoża na wschodzie. Teogonia. wnuka Melamposa. Nieustanne miłostki Eos z młodymi śmiertelnikami są również alegoryczne. Pod koniec nocy różanopalca Eos w szafranowej szacie. III.3 1. Owidiusz.12. synów Trosa lub Ilosa. Odyseja. Lamposa i Faetona.25Ó. wobec czego Titonos zestarzał się. by obdarował Titonosa nieśmiertelnością. któremu urodziła Wiatry.4. Apollodoros. dosiada rydwanu zaprzężonego w -parę koni. ona staje się Hemerą i towarzyszy mu w podróży do ehwili. Dziewica-jutrzenka była wymysłem helleńskim i mitografowie niechętnie uznali ją za . U Akanów w Afryce Zachodniej.115. ludu libio-berberyjskiego pochodzenia (zob. i udaje się na Olimp. gdy jako Hespera zawiadamia. Fasti. Północny. t Eos wywodzi się z hinduskiej bogini-matki o krwawych palcach. Sielanki. wszystkie inne gwiazdy. Jej dwukonny rydwan i zapowiadanie wschodu słońca są alegoriami. przedstawia ona potrójną boginię Ngame. Hymn Homerycki do Afrodyty. Teokryt. 2. Najpierw zdobyła Oriona.księżyca. Rozgniewała się pewnego razu Afrodyta. Rzuciła na nią klątwę stałego pożądania młodych śmiertelników i zawstydzona Eos zaczęła skrycie uwodzić jednego po drugim. leworamienna zaś .b miękkość i gdy wreszcie Eos miała już dosyć pielęgnowania starca. Kiedy Zeus porwał od niej Ganimedesa.l b. # # l. tytankę drugiego pokolenia. 218-238. Hezjod. Wstęp autora. II. 984. Ody. 2. Hezjod.1 i XXII1. Głos jego stracił 40. III. 3. Teogonia. gdzie zapowiada nadejście swego brata.244-246. III. zapomniała jednak go poprosić o dar wiecznej młodości. zamknęła go w swej sypialni i przemieniła w cykadę. mimo iż była żoną Astrajosa. a także Fosforosa i. posiwiał i coraz bardziej się kurczył. s. który Selene uzyskała dla Endymiona. . córka tytanów Hyperiona i Tei. XV.41.2 c. 40 EOS a.148. w k2órej mężczyźni ulegają . Praworamienna swastyka jest symbolem słońca. pochodzącego z rodziny tytanów. Apollodoros. Odyseja. że dotarli bezpiecznie do zachodnich brzegów Oceanu.20.461. W końcu uwiodła Eos Ganimedesa i Titonosa.1. Zeus spełnił jej życzenie. Heliosa. V.c. następnie Kleitosa. jak utrzymują niektórzy. Horacy.

d podchmielony. o świcie bowiem gwiazdy zlewają się z jutrzenką na wschodzie i zrywa się wiatr poranny Astrajos. gdy się ociepla. że podobno spłodził z Eos Gwiazdę Poranną. córce Ojnopiona. że ślepiec odzyska wzrok.czyli "partner#królowej dnia". w istocie bowiem sam się w niej kochał. Ojnopion wyłupił mu wówczas oczy i porzucił go na brzegu morza. dzikach w# i wilkach ukrywających śię jeszcze w górach. Zdaniem alegorystów Titonos znaczy "dar rozciągliwości" (od greckiego teino i one). Orion.) Filozoficzne r. porwał jednego z czeladników. który przysłał satyrów. Orion zabrał się do roboty i przynosił Merope co wieczór skóry zabitych zwierząt. będąey jak gdyby emanacją tego związku. Alegoria o jej związku z Astrajosem jest prosta. Ojnopion odpowiedział. Orion natychmiast wypłynął na morze w małej łodzi i kierując się odgłosami dochodzącymi z kuźni cyklopów dotarł do Lemnos. był synem Posejdona i Euryale. Eos została dzięki Astrajosowi matką Gwiazdy Porannej. Alegoria ta jednak jest sprzeczna z mitem o stworzeniu Boreasza przez boginię księżyca Eurynome (zob. że uwolni wyspę od nawiedzających ją dzikich zwierząt. Wydaje się jednak bardziej prawdopodobne. W sztuce greckiej Eos i Hemera nie różnią się między sobą. 941). Gdy w końcu zadanie swe wykonał i zażądał spełnienia obietnicy. włamał się do sypialni Merope i zmusił ją do uległości. co odnosi się do przedłużenia jego życia na prośbę Eos. złota cykada zaś była u greckich kolonistów w Azji Mniejszej emblematem Apollina jako boga słońca. Wyrocznia orzekła. ci zaś znów uraczyli Oriona winem. b. że jest to męska forma imienia przysługującego samej Eos.b-41. O Likofronie. że skoro Gwiazda Wieczorna jest identyczna z Gwiazdą Poranną. 140 41. Dionizosa. . Cykady budzą się. i one. (Astrajos jest jednym z imion Kefalosa. Kedalio- . i odmówił ręki swej córki. jeśli powędruje na wschód i zwróci swe oczodoły ku miejscu. syna Dionizosa. Zjawiwszy się pewnego dnia w Hyrii na Chios zakochał się w Merope. który obiecał wydać ją za Oriona pod warunkiem. że doszły go pogłoski o lwach.1). . samotnie świecącej na niebie. po czym.ozumowanie prowadziło do wniosku.zazwyczaj podnieceniu. musiała być Eos. dzień" (Tzetzes. "królowa" . z wyjątkiem wiatru przed świtem. 3. Najprzystojniejszy mężczyzna. Titone-od tito. a Wieczór jest ostatnim ukaza# niem się Świtu.1. w którym Helios wyłania się z oceanu. aż zasnął mocno. Wszedł do kuźni Hefajstosa. myśliwy z beockiej Hyrii. Pewnej nocy zrażony Orion wypił cały bukłak wina Ojnopiona. O świcie Ojnopion zwrócił się do swego ojca. 41 ORION a. wówczas matką wszystkich gwiazd oraz wszystkich wiatrów. o którym również opowiadano.

Nie znalazł go jednak nigdzie na Chios.e-41. że pancerz chroni jego wroga przed wszelkim orężem śmiertelników. siódma zaś wyszła za mąż za Syzyfa z Koryntu i nie została włączona do konstelacji. skoczył do morza i popłynął na Delos licząc na to. Trzy z nich przespały się z Zeusem. Zeus poraził go śmiertelnie gromem. a gdy podpłynęła. Niektórzy jednak utrzymują. błagała syna Apollina. aż bogowie. siedmiu Plejad. w pobliżu Ortygii jakiś czarny przedmiot unoszący się na falach? To głowa zbrodniarza imieniem Kandaon. Otóż Apollo świadom był tego.l d. umieścili ich wizerunki między gwiazdami. a jej brat Helios przywrócił mu wzrok. "y Artemida nie wiedziała. przypuszczając. która zaprosiła go do swego łoża na świętej wyspie Delos . ponieważ zalecał się do jej dziewiczych towarzyszek. aż wreszcie dotarli do najdalszego oceanu. ale stwierdziwszy. że skorpion pokłuł śmiertelnie Oriona i że Artemida pogniewała się na niego. po czym powrócił. Popłynął więc na Kretę. Kedalion poprowadził Oriona przez lądy i morza. ponieważ Syzyf był zwykłym śmiertelnikiem.na. Obawiając się. stwierdziła. jedną z twych hyperborejskich kapłanek. by zemścić się na Ojnopionie. by przywrócił mu życie. Apollo wezwał wówczas Artemidę i powiedział: . Zobaczymy. Artemida umieściła wówczas wizerunek Oriona wśród gwiazd. że Artemida okaże się równie wrażliwa na wdzięki Oriona jak Eos. gdzie wiecznie ściga go Skorpion. że Eos udzieli mu schronienia.z . albowiem Plejady nie były dziewicami. że własnoręcznie oczyści ziemię od dzikich zwierząt i potworów. by służył mu za przewodnika. udał się do Matki Ziemi i powtarzając złośliwie przechwałki Oriona doprowadził do tego. zamieniwszy je w gołębie. by wyłowić swe trofeum.Jutrzenka wciąż jeszcze rumieni się co dzień wspominając swą nieostrożność . Bez większego wysiłku udało się bogini przekonać go. ponieważ ten schował się w podziemnej komnacie przygotowanej przez Hefajstosa. gdzie Eos zakochała się w Orionie. córek Atlasa i Plejone. c. na morzu. Orion atakował skorpiona strzałami. Asklepiosa. że imię "Kandaon b ło beockim rz domkiem Oriona. dwie z Posejdonem. 41.Czy widzisz tam. Orion udał się w towarzystwie Eos na Delos. Duch jego bowiem zstąpił już na Pola Asfodelowe. żc przeszyła strzałą głowę Oriona. zanim zdążył dokonać swego dzieła. który dopiero co uwiódł Opis. podobnie jak on rozmiłowaną w łowach. Zrozpaczona. Starannie wycelowała. potem mieczem. wypuściła strzałę. i uniósł go na swych barkach. Relacja ta nie jest ścisła.3 141 e. jedna z Aresem. siostro. że Ojnopion schronił się pod opiekę swego dziadka Minosa. czy potrafisz przeszyć go strzałą. by zapomniał o zemście i zamiast tego wybrał się z nią na polowanie. Uciekały one przez łąki Beocji. a kiedy ten się zgodził.pamiętał również przechwałki Oriona. że Orion nie odmówił Eos. i po drodze spotkał Artemidę. że wysłała ona w pogoń za nim olbrzymiego skorpiona.

Chodzi tu o świętego króla. O Aratosie. bóg słońca. gdy słońce .539. Nowy król jest jednak tylko interrexem.. że nie będzie miał dzieci. Opowieści miłosne. to jest już niemożliwe. babilońskim Heraklesem. dotyczy Ojnopiona. V. Historia Oriona składa się z trzech lub czterech nie powiązanych ze sobą mitów zestawionych razem. Nie należące do rzeczy szczegóły o młocie cyklopów tłumaczą ślepotę Oriona. X1. wskrzesił go. który oddaje mocz" . po czym zakopać ją w grobie żony. 1. Inni natomiast opowiadają następującą dziwną historię o narodzinach Oriona. ale odzyskującym wzrok następnego dnia o świcie. się impotentem. ale Ra. poślubia ponownie królową i nadal panuje (zob.123. by zabił Horuśa-dziecię. 2. 2. Partenios. Astronomia. jak zostało opisane na dziesiątej tabliczće Eposu Kalendarzowego. ponieważ po jego pojawieniu się wszystkie dzikie zwierzęta wracają do swych nor (por. 22). Horus zmarł. Homer.3-42. stary zaś król. 1.i . chociaż nowy kandydat do władzy królewskiej stoczył już obrzędowe walki i po tradycyjnej uczcie poślubił królową. 28. Hyrieus. Przechwałki Oriona. że potrafi wytępić wszystkie dzikie zwierzęta. Apollodoros. Pierwszy mit. który nie chce oddać tronu po zakończeniu panowania. który po jednodniowym panowaniu zostaje zamordowany i pożarty przez menady (zob.4. który mieszka wysoko") są tu właściwie utożsamieni. by wytłumaczyć pochodzenie jego imienia (pisanego niekiedy Urion) i tradycyjny przekaz głoszący. loc. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza. zapytali. 30.1).3-4. Bogowie nakazali mu złożyć w ofierze byka.f. którego ludzie-skorpiony atakują. Hyginus. codziennie oślepianym p_rzez swych wrogów. konstelacja Oriona przynosi deszcz zarówno wtedy. czego najbardziej pragnie. Orion ("mieszkaniec gór") i fiyperion ("ten. 1. niestety. 3. nie tylko odnoszą się do jego obrzędowych walk (zob. ubogi pszczelarz i rolnik. Owidiusz. Lukian. w Biblii. oddać mocz na jego skórę. Ozyrysa: W pierwotnym micie Orion również powracał do życia. 638. Psalm CIV. który zamknięty w grobowcu pozorował śmierć.310. II. cit. Odyseja. że najbardziej upragnionym darem byłby dla niego syn. tłumaczy śmierć Oriona od ukąszenia skorpiona i odwołanie się Artemidy do Asklepiosa (Plutarch. Mit ten odnosi się do śmiertelnej rany zadanej świętemu królowi.537 i nast. Hyrieus odpowiedział. Pewnego razu odwiedzili go Zeus i Hera w przebraniu. Apollodoros. 34. że był synem Matki Ziemi. którego nazwał Urionem.tym. 20. lecz są również przypowieśćią o wschodzącym słońcu. Astronomia. zestarzał się i stał. Orion jest także częściowo Gilgameszem.i zaiste. 1. gdy zachodzi. a gdy przyjął ich gościnnie. który ślubował. Teon. Opowieść Plutarcha o skorpionie wysłanym przez boga Seta. O pałacu. widocznie mitologiczny obraz Odyseusza wybijającego oko cyklopowi (zob. Hyginus.a Izydy i Ozyrysa. później zaś pomścił on śmierć swego ojca. O Izydzie i Ozyrysie. syna 142 41. ale. #gdy wschodzi. jak i wtedy.1). Fasti.34. II.4). Spełnił ich zalecenie i w dziewięć miesięcy później urodził mu się syn. 123. opowiedziany nieskładnie. 3.19). w najgorętszej porze letniej.170d) połączony został z helleńską alegorią o tytanie Słońcu.

po czym. Wygląda na to. wyrusza codziennie ze wspaniałego pałacu znajdującego się na dalekim wschodzie. iż Elektra znikła opłakując wymordowanie rodu Dardanosa. zależy od starożytności mitu. Anat lub Anatha. Na jednej z hetyckich tabliczek z Ras Szamra znalazła się inna wersja śmierci Oriona. nawiązuje do tego. Skorpion prawdopodobnie przypadał na sierpień. przesunął się na październik. przy czym dwie jasne gwiazdy nad nim miały być uszami jego osła. utożsamiano ją omyłkowo z Setem.Opis jest tytułem samej Artemidy . wrogiem Horusa. "stado gołębi". w pobliżu Kolchidy.d Wyspie Błogosławionych. by dotrzeć do równie wspaniałego pałacu na zachodzie. Mit o narodzinach Oriona jest być może czymś więcej niż tylko komiczną bajką wzorowaną na opowieści o Filemonie i Baucis (Owidiusz. że pochodzi od czasownika ourein"oddawać mocz". Grecy mogli jednak znać prymitywne afrykańskie obrzędy zaklinania deszczu polegające na óddawaniu moczu na skórę byka. 6. rydwanem zaprzężonym w cztery rumaki przejeżdża całe niebo. W czasach gdy powstawał zodiak. Ku jej wielkiemu żalowi niezgrabny Jatpan nie tylko zabił Aqhata.zabijających kochliwego gościa. że pojawiają się one na horyzoncie tuż przed jego ponownym wschodem. W kategoriach astronomicznych mit ten oznacza. przystosowana do legendy o orgiastycznych kapłankach Artemidy . I7aremne uganianie się Oriona za Plejadami odnosi się do faktu.42. homeryckiej formy słowa oros. Przemiany. gdzie ponowne pojawienie się konstelacji Oriona przypada na początek letnich upałów. że Orion był synem Posejdona.wschodziło pod znakiem Skorpiona. "żeglować". Helios. "góra". 12 HELIOS a. Budzi go pianie koguta. jak się zdaje.każdej wiosny na okres dwóch miesięcy schodzą poniżej południowego widnokręgu.a . dlatego Hyginus opowiada (Fabulae. VIII. ponieważ hyades znaczy "prosięta". Pora roku. Forma Peleiades. a gdy uporczywie odmawiał jej swego łuku. Konie wyprzężone z rydwanu pasą się na 42. jest bratem Selene i Eos. którą Grecy zwali "Psem Gończym ' . że pod koniec drugiego tysiąclecia przed Chr. jest oczywiście aluzją do jego możliwości sprowadzania deszczu. że Orion i Łuk . twierdzenie zaś. lecz ponadto upuścił łuk do morza. Przeprawia się przez nią wraz ze swym rydwanem i końmi na złotym . kiedy nastaje pogoda sprzyjająca żegludze.192). a nie od ouros. używana przez Pindara. 4. była może jednak formą pierwotną. na skutek przesunięcia daty zrównań. 5. który przybył na ich małą wyspę Ortygię. boga wód.l Do domu wraca rzeką Okeanos. w czasach klasycznych natomiast. W Egipcie zaś. Imię Plejad. bogini bitwy. czyli Tei. by mu go ukradł.zakładając.670-724) i ma tłumaczyć pierwszą sylabę jego starożytnego imienia Urion . W Grecji opowieść została. że pojawiają się one w porze roku. pochodzące od źródłosłowu plei.część konstelacji. która opływa świat. zgasła siódma gwiazda w konstelacji (zob. syn krowiookiej Euryfaessy. zakochała się w przystojnym myśliwym imieniem Aqhat. poprosiła krvriożerczego Jatpana. poświęconego mu ptaka. w której następowało ranienie. i tytana Hyperiona. zapowiadany przez Eos. 67j).

Przypomniawszy sobie o nim. JE\1#11 Z #)laCl.(111Ć #dk() #)ołbU#llll. Zgwałcili własną matkę i dokonali występków tak ohydnych. że Posejdon ich zatopił. Synowie ci obrazili Afrodytę.Jt. Halia natomiast skoczyła do morza i została deifikowana jako Leukotea. jak imie- 144 42.Nie. Heliosa. że zamieniono je w olchy. Helios objął ją w posiadanie i spłodził na niej z nimfą Rode siedmiu synów i jedną córkę. ponieważ zwana była zarówno imionami swych cór#k. Zeus wezwał Mojrę Lachezis. że gdy Zeus przydzielał bogom wyspy i miasta. potem za nisko i spalił ich pola. z którą spłodził Rode i sześciu synów. by zaświadczyła. Tak się złożyło.11111Ć111E111 Akl##. Zeus dodał mu jeszcze nową wyspę Sycyłię. najwięcej jednak wybrało się do Licji rezygnując ze swych praw do Rodos. by utrzymać w ryzach białe konie. d.zauważyłem dziś na południe od Azji Mniejszej nową wyspę wyłaniającą się z morza. gdy przejeżdżała z Kytery na Pafos. zapomniał o Hełiosie. Telchinowie przewidując potop popłynęli morzem w różne strony. Ma kilka takich trzód. Zostali słynnymi astronomami i miełi jedną siostrę imieniem Elektryo. Faeton chciał się popisać przed swymi siostrami. #o#tał wygnany za bratobójstwo i uciekł do Egiptu. Helios mógłby widzieć wszystko. zawołał: . która umarła w stanie dziewiczym I ĆZcZolla #ĆSt l)#. Stada na Sycylii strzegą jego córki. Inni natomiast twierdzą. Okryte żałobą siostry zostały zamienione w topole na brzegach tej rzeki i płaczą żywicznymi łzami.d-42. Pewnego ranka Helios# ustąpił. c. które siostry dla niego zaprzęgły. że Rodos istniała już przedtem i wyłoniła się ponownie z morza po wielkim potopie zesłanym przez Zeusa. Faeton.2 niem Rode) jeszcze go zachęcała.z b.promie zrobionym dla niego przez Hefajstosa.Będę teraz musiał zacząć wszystko od nowa! . że towarzysze Odyseusza zagrabili mu świętą trzodę. Za namową swego ojca. panie . Niektórzy twierdzą. nimfie Halu. siedmiu jej synów zaś urodzonych z Hełiosa panowało na wyspie. Pierwszymi mieszkańcami wyspy byli Telchinowie. #e ta nowa wyspa będzie własnością Heliosa4. a kochająca matka Rode (imię jej jest niepewne.odrzekł układny Helios . zadręczał ojca. a każda liczy trzysta pięćdziesiąt sztuk bydła.5 m wysokości. Faitusa i Lempetia. gdzie założył miasto Heliopołis. ona zaś zesłała na nich obłęd. ale nie jest szczególnie spostrzegawczy . matce koryntyjczyka Melikertesa. Najpierw powoził nimi tak wysoko. która była głazem rzuconym podczas bitwy z olbrzymami. Rodyjczycy zbudowali na cześć Heliosa Kołosa Rodyjskiego liczącego 38. nauczył Egipcjan astrologii. syn Heliosa. Posejdon zakochał się w jednej z Tełchinek. gdy ponownie wyłoniła się z morza. Wystarczy mi ona zupełnie.pewnego razu nie zauważył. ftozgniewany Zeus zabił go piorunem i strącił do rzeki Pad.5 . a wówczas stali się wschodnimi demonami. co się dzieje na ziemi. Co prawda to samo opowiadają o Ino. Jedyną wobec tego dziedziczką wyspy została Rode. a gdy wyspa Rodos wyłoniła się z fal. że ludzie na ziemi drżeli z zimna. by pozwolił mu powozić rydwanem słonecznym.3 Rodos dostał w dzierżawie. ale najpiękniejsze stado trzyma na hiszpańskiej wyspie Erytei. po czym całą noc śpi w wygodnej chacie. Prote i Klimene. Nie starczyło mu jednak siły.

której morał głosi. oraz Hyginus.1.1 i nast. Fabulae.183. że umiera. Sielanki. że bogini władala zarówno księżycem. natychmiast otrzymywał jego tytuł.1). Jest to również wielokrotność księżycowych liczb pięćdziesiąt i siedem. 4. Po śmierci interrexa stary król wychbdził jako jego następca z grobowca.1.10. Scholia do Ód olimpijskich Pindara. Jest to bowiem liczba dni wypełniająca dwanaście pełnych lunacji. jest boginią księżyca. 27d i 130. podobnie jak w rzymskim roku króla Numy (Censorinus.25. Ody olimpijskie. jak i słońcem. godności i święte akcesoria. Podporządkowanie słońca księżycowi. Wergiliusz. Chiliady. jest niezwykłym zjawiskiem we wczesnym micie greckim.62.323 i 375. V1. Matka Heliosa. i chociaż Zeus zapożyczył później pewne cechy słoneczne od hetyckiego i korynckiego boga Tesupa (zob.1) oraz innych wschodnich półbogów. Apollodoros. Izydzie. że nawet w Grecji klasycznej klanowe kulty przodków regulowane były wyłącznie według księżyca. chłopiec. krowiooka Euryfaessa. lecz Nilsson ? w swym Primitive Time Reckoning (1920) dowiódł.479). w Koryncie natomiast i innych miejscowościach wleczono go za rydwanem słonecznym zaprzężonym w spłoszone rumaki. XII. Bajka ta nie jest jednak bynajmniej tak prosta. Pindar. a mianowicie w tym.6.54 i nast. Złoty pierścień znaleziony w Tirynsie oraz pierścień z Akropolu w Mykenach świadczą o tym.3.w Odysei występuje jako Hyperion (zob. 67. Przemiany. z odliczeniem pięciu dni poświęconych Ozyrysowi. 371-374. I1. 52. 2. ponieważ zawiera aluzje do dorocznej ofiary z księcia krwi królewskiej w jedynym dniu należącym do roku ziemskiego. XI. Hezjod. Rozmowy bogów. Hymn Homerycki do Ateny. VI:78. Iliada. Helios nie był nawet Olimpijczykiem.39. a nie gwiezdnego. Owidiusz.130. Tak zwane córki Heliosa są w istócie kapłankami księżyca . 5. Teokryt. Apoloniusz z Rodos. Pauzaniasz. zanim Apollo uzurpował miejsce Heliosa i uczynił z niego bóstwo pojęciowe. Eurypides. Homer.IV.ma przypomnieć nauki pobierane przez niego u Wielkiej Bogini. Atenajos. Sielanki. jakby się zdawało. że wladał grzmotem i błyskawicą.5. Liczba głów trzody w stadzie Heliosa . Dionysiaka. Diodor z Sycylii.5. ! Fabulae.. I. XXV. który następował po najkrótszym dniu roku.. Atenajos.5. W opowieści o Faeotnie. . VII. będącym jedynie kolejnym imieniem samego Heliosa (Homer. Hyginus. Teogonia. Apollodoros. Lukian. po dwudziestu czterech godzinach zaś go zabijano. Horusowi i Neftys. posiada znaczenie mityczne.296. Odyseja. XX). V. że ojcowie nie powinni psuć swych synów dając posłuch radom kobiet. Przemiany. W Tracji rozszarpywały go kobiety przebrane za konie (zob.152 i 154. podobnie jak gospodarka rolna w Hezjodowej Beocji. 737. O świcie święty król udawał.1. lecz jedynie synem tytana. Nonnos.755 i nast. V11. odgrywały one drugorzędną rolę w porównaniu z faktem. Setowi. interrex. 13. V. IV. 25.598 inas#. XI.137. Owidiusz.w dawnych mitach europejskich trzody występują raczej jako akcesoria księżycowe niż słoneczne.1. znajdującymi się nad jej głową. 3. Tzetzes.4. V.1. 2. XII. do alegoru o rydwanie zostala wpleciona pouczająca bajka. 170t) .11.735 i Odyseja. Hippolitos. Apollodoros. 2 i 9-16.. 1. Hymn Homerycki dv Heliosa. poślubiał królową. Alegoria rydwanu słonecznego wędrującego przez niebo ma charakter helleński. w którym #r1 .

Eol uwiódł córkę Chejrona. 93. a mianowicie Jonów. 60. 4. 71a). którym patronowały moce planetarne. Jednakże po wojnie trojańskiej Rodyjczycy byli przez pewien czas jedynymi kupcami morskimi uznanymi przez faraonów i łączyły ich. Odyseja.42. Aktis nie założył miasta Heliopolis .Onn lub Aunis . obecnej Achai. Najmłodszy syn Hellena. córkę Erechteusa. Jalysą i Lindą (zob. podobnie jak wizerunki odnalezione na Tortosie w Hiszpanii i w Byblos w Fenicji (zob.3).1. zmarł w Ajgialos. Wybrany po śmierci Erechteusa na arbitra. 148. Eol.2-43. Leukoteą ("białą boginią") i Elektryo ("bursztynem"). jak się zdaje. Ksutosowi jednak nie powiodło się w Atenach. oskarżony przez swych braci o kradzież.jednego z najstarszych miast Egiptu i śmieszne jest przypisywanie mu wprowadzenia astrologii w Egipcie. Czarne topole były poświęcone Hekate. Sześciu synów i jedna córka Posejdona oraz siedmiu synów Heliosa wskazują na istnienie tygodnia złożonego z siedmiu dni. 109j) i Hippolitosie ("popłoch koni" -zob. gdzie po nim na tron wstąpił jego najstarszy syn.1). 3. uznał za prawowitego dziedzica tronu swego najstarszego szwagra. W dolinie Padu kończył się w epoce brązu południowy szlak. Wyspa Rodos należała do bogini księżyca Danae . V.c się przez ten czas ukrywał (zob. został przeniesiony do Babilonu przez Hetytów.zwanej Kamejrą. białe natomiast uważano za zapowiedź zmartwychwstania (zob. wyspy cmentarnej Kirke. Eolów. prorokinię Teę.2 c. związki religijne z Heliopolis.2) . Wyspa ta znajdowała się na Adriatyku. wygnany z miasta. Decyzja ta nie spodobała się i Ksutos. Achajów i Dorów. Tak oto Hellenjest protoplastą czterech najsłynniejszych ludów helleńskich. wieszczemu herosowi i wynalazcy ognia (zob.do czasu gdy wyparł ją hetycki bóg słońca Tesup. niedaleko ujścia Padu (Homer. wyemigrował na górę Parnas i założył tam pierwszą gminę dorycką. 41. Podtrzymuje również tę hipotezę zamienienie ich w olchy ponieważ olchy rosły na skraju Ajaji. l Olg) nawiązują do tego zwyczaju.9). 1. Pelopsie (zob. Olchy poświęcone były Foroneusowi.64 i 239).1). 57. 31. na której urzędowało kolegium kapłanek przy wyroczni plemiennego króla. Doros. na którego szacie umieszczono popiersia siedmiu mocy planetarnych.5 i 134f). syn Deukaliona. poślubił Orseis i osiadł w Tesalii. może być inspiracją rodyjską. Mity o Glaukosie (zob. Tak więc zamienienie sióstr Faetona w topole wskazuje na istnienie wyspy cmentarnej. który.1). zwaną przez ńiektórych . czczony w postaci byka (zob. 43 SYNOWIE HELLENA a. Ksutos. i tam poślubił Kreuzę.l b. ośrodkiem kultu Ra. Hellen. Drugi syn. musiał już przedtem uciec do Aten. czyli tytani (zob. Danae można utożsamić z Halią ("pochodzącą z morza"). "Heliopolitański Zeus". którym przywożono bursztyn poświęcony słońcu z Bałtyku do basenu Morza Śródziemnego (zób.4). która urodziła mu Iona i Achajosa. jak się zdaje. Kekropsa Drugiego.

Bojotos i Arne skryli się w pałacu Eola. zamknął w pustym grobowcu i podawał tyle tylko chleba i wody. Kiedy wybrał się w drogę. Synowie usłuchali go bez wahania. Desmontes zaś nakazał służbie porzucić dzieci na górze Pelion. Teano.Tetis. jeśli w ciągu roku nie urodzi mu dziedzica. gdy tylko doszła do pełnoletności. przebiła się nożem myśliwskim. Arne wpadła w oko Posejdonowi. Uwiódł ją. a ten przyniósł jej znalezione dzieci. Chejron nic o tym wszystkim nie wiedział. Przez kilka lat wszystko było w najlepszym porządku. drugi musiał zadowolić się imieniem Bojotos. i zabili Desmontesa. która wciąż jeszcze przebywała w grobowcu. były o wiele ładniejsze od jej własnych dzieci. Nakazała wówczas synom. e. król Ikarii. że rozwiedzie się ze swą bezdzietną żoną Teano. które po powrocie Metapontosa Teano przedstawiła mu jako śwoje własne. który będąc człowiekiem bezdzietnym chętnie ją adoptował. ukrył ją chwilowo pod 10# Mity #e 146 43. zabili nową królową. ośle#ił ją. która wybuchła. że Teano go oszukała. by nie umarła z głodu. że otrzymał imię Eol. Bliźnięta znalazł i uratował pewien ikaryjski pasterz. nie podejrzewając. Jeden z ćhłopców tak bardzo był podobny do swego dziadka ze strony matki. bliźnięta. Tea obawiała się. Autolite. f. Eol i Bojotos stanęli w obronie matki i podczas walki która rozgorzała. by wybrali się na polowanie ze swymi starszymi braćmi i ich zabili. l#mczasem Metapontos. znajdy jednak. nadał jej nowe imię Arne i powierzył opiece niejakiego Desmontesa. że wcale nie ů była bezpłodna. Nakazał. że Eol i Bojotos nie są jego dziećmi. Eol i Bojotos wkrótce powrócili do pałacu przynosząc ze sobą zwłoki napastników. że Chejron ukarze ją surowo.3 g. Posejdon zamienił je potem w dziewczynkę. Eol zajął się Melanippe. musieli jednak zrezygnować z dziedzictwa i uciec. że zaszła w ciążę. Posejdon przyszedł swoim synom z pomocą. pragnąc przysłużyć się Eolowi. gdy się dowie. coraz bardziej zazdrosna. d. poczekała. poślubił Arne i oficjalnie adoptował jej synów jako swoich spadkobierców. by odwiedzić jakąś wyrocznię. groził.g ? postacią kobyły zwanej Ewippe. gdy wtem Metapontos postanowił rzucić Arne i ożenić się ponownie. kiedy zaś Desmontes się dowiedział. będąc boskiego pochodzenia. W grobowcu urodziła synów. ponieważ podczas walki. darzył ich szczególnymi względami.43.c. by uratowali matkę. Potem się okazało. Metapontos. Wizerunek Tei umieścił między g#viazdami i zwie się on obecnie konstelacją Konia. aż Metapontos znowu opuścił dom. towarzyszkę łowów Artemidy. by pożarły je dzikie zwierzęta. tym razem by żłożyć ofiarę w sanktuarium Artemidy Metapontyjskiej. nie śmiała jednak prosić Artemidy o pomoc. który przekazał wnukowi południową część swego . Eol i Bojotos uciekli do swego przybranego ojca i tam Posejdon wyjawił im tajemnicę ich pochodzenia. Spisek Teano spalił na panewce. bliźniaki. Gdy Metapontos się dowiedział. że Arne jest w ciąży. a wtedy Posejdon przywrócił wzrok Arne i wszyscy troje udali się do Ikarii. a gdy Teano je zobaczyła. Teano zwróciła się o pomoc do pasterza. Gdy wydała na świat źrebię Melanippe. Posejdon. i urodziła mu jeszcze dwóch synów. zachowując pozory przypadku.

. że inni jego synowie i córki także żyją ze sobą w małżeństwie. w której zamknięte są wiatry. Zeus uwięził wiatry obawiając się. Hyginus.traktują go jak intruza. uważającego kazirodztwo za prerogatywę Olimpu.widiusz. Homer. Homer. Herodot. rzucił owoc ich kazirodczej miłości psom na pożarcie. Pauzaniasz. jak i morze. że obowiązki powierzone Eolowi upoważniają go do uczestnictwa w ucztach bogów.2. Jego zadaniem było wypuszczanie ich pojedynczo. że kazirodztwo u śmiertelników ściąga gniew bogów. pływająca skalista wyspa. Siedzibą jego została Lipara. która potem została kochanką Apollina. Pauzaniasz. 4.1. II. X. Odyseja.2. Eneida. że Makareus i Kanake mieli córkę. Odyseja. Hera utrzymuje. Potem jednak Eol się dowiedział. cit. O. mieszkańcy tego kraju nadal zwą się Beotami. gdzie zasłynął jako powiernik bogów i strażnik wiatrów.67. 28.7. uważając się za pana morza i powietrza nad nim i zazdroszcząc Eolowi prawa wywoływania burzy . najstarszy syn pozostał w domu jako następca Eola na tronie Lipary. Eol uderzał włócznią w skałę i wiatry wylatywały przez wybity otwór i buszowały do chwili.8. Astronomia. Z#lko piąty.186. Eo1 wyruszył tymczasem na morze ze swoimi przyjaciółmi i sterując ku zachodowi zawładnął siedmioma Wyspami Eolskimi na Morzu Tyrreńskim. 2. którym. I.142.3. 3. Heroidy.56. V. się przebiła. ponieważ nie powiedziano im.s 1. V11. Wergiliusz.5. X. Zeus nie zesłał go do Tartaru.40. IX. Opowieści paralelne. 6. Fabulae. IV. Diodor z Sycylii. lecz usadowił na tronie w Jaskini Wiatrów. aż pewnego dnia Eol spostrzegł.g. ale inni Olimpijczycy .i 147 Imię Arne przyjęły również dwa tesalskie miasta. XI. Eol rozerwał te związki i nakazał pozostałym czterem synom emigrować.. 238. Eol był tak dyskretny i odznaczał się tak wielkimi zdolnościami.43.6.1. Kanake zaś posłał miecz.38. I. słuchali pieśni. uwiódł swą siostrę Kanake. według własnej woli lub na życzenie któregoś z Olimpijczyków. Przerażony. Makareus. z których jedno zostało następnie Cheroneą.18. Nie chcąc obrazić Zeusa. na życzenie zaś Hery zaopiekował się nimi Eol.królestwa. Życie ich było pasmem nieustannych zabaw. 43. Diodor z Sycylu. posłuszna woli ojca. ucztowali. nazywając ją Arne. że jego najmłodszy syn. gdzie do tej pory panuje. gdy zamykał je z powrotem w ich pomieszczeniu.4 h. mogą pewnego dnia unieść w powietrze zarówno ziemię. Apollodoros.1 i nast. Niektórzy natomiast twierdzą. 5. Plutarch. Amfissę.. że gdy nadeszła godzina jego śmierci. Zwiedzili oni Italię i Sycylię. Pauzaniasz. Hyginus. i współzawodniczyli ze swym ojcem w przestrzeganiu czystości obyczajów i sprawiedliwości. gdzie każdy z nich założył słynne królestwo. że jeśli nie będą trzymane w ryzach. loc.szczególnie Posejdon. Miał sześciu synów i sześć córek ze swą żoną Enarete i cała rodzińa mieszkała razem w doskonałej harmonii w pałacu otoczonym spiżowym murem. Gdy potrzebna była burza. Fabulae.5 i.3.

uwięzieniu jej w grobowcu. Pasterze zawiadamiają wiernych o znalezieniu dzieci porzuconych na górze. Ponieważ bogowie Homera bynajmniej nie uważają kazirodztwa synów i córek Eola za coś nagannego. Poprawki. kozę.1. i o porzuceniu dzieci na górze na pożarcie dzikim zwierzętom jest zapewne interpretacją rozpowszechnionego obrazu przedstawiającego mit o Danae (zob. W ten sposób zostali Grekami ( Graikoi. że zarówno on. Wejścia do grobowców. miała nastąpić w roku 1521 przed Chr.ponieważ Kanake znaczy "szczekanie". Eolowie i Jonowie.krowę. karmionych przez jakieś święte zwierzę . i od trzeciego Eola.4). 76a) i innych. do uznania kultu potrójnej bogini i do zmiany swych obyczajów. Owidiusz zaczerpnął widocznie swą opowieść z księgi drugiej Historii Etrusków Sostratosa (Plutarch. będących już na miejscu. jest echem mitu odnoszącego się do migracji plemiennej."czcicielami Szarej Bogini. Achajowie i Dorowie ustanowili późrliej władzę patriarchalną i patrylinearne dziedziczenie. jak mają posługiwać się żaglami. Władza nad wiatrami.5 I. Eurypides. 5. Dzikie zwierzęta. a tym samym nie obowiązywały ich nakazy tablic kapłańskich określających stopień pokrewůieństwa. świnię. Na obrazie tym kapłanka Matki Ziemi siedzi skulona w grobowcu (tholos) pokazując noworoczne bliźniaki pasterzowi. od drugiego Eola. 44a).16f) przez Posejdona oraz uwiedzenie Ewippe przez Eola są incydentami odnoszącymi się prawdopodobnie do jednego wydarzenia. I ). do zagarnięcia przez Eolów przedhelleńskich ośrodków kultu konia. Ponadto w relacji Diodora Eol uczy jedynie wyspiarzy. jej dziecko zaś rzucono psom na pożarcie . 28). a także . tworzący dwie pierwsze fale najazdu patriarchalnych Hellenów na Grecję. 2. jakie będą wiatry. wydaje się. a mianowicie. z wyjątkiem sprawy uwięzionych wiatrów i kazirodztwa na Liparze. uważanymi za dusze zmarłych. syna Hellena. zostali nakłonieni przez Helladów. Eol i lon zostali wówczas przesunięci do drugiego pokolenia i nazwani synami złodzieja Ksutosa. znajdują się zawsze po wschodniej stronie. 30. Pozostała część mitu. Uwiedzenie Melanippe i kobylogłowej Demeter (zob. Oznaczało to napiętnowanie wiary Eolów i Jonów w orgiastyczną boginię księżyca Afrodytę. Eola i Bojotosa. sukę albo wilczycę. której świętym ptakiem był ksuthos. data wydaje się dosyć rozsądnie ustalona. Ich synowie i córki byli pozostałymi sześcioma parami władającymi siedmioma ciałami niebieskimi i siedmioma dniami świętego tygodnia (zob. które wprowadzili do mitu. by Eolowie mogli być Grekami w trzecim pokoleniu. w którym nie istnieje problem jedzenia. 3.43. Opowieści paralelne. który ma je ujawnić podczas misteriów. każe lonowi być starszym bratem Dorosa i Achajosa.italski zwyczaj składania w ofierze szczenięcia. a nie zwykłymi śmiertelnikami. wnuka pierwszego. jak i Enarete byli tytanami. przedstawiając Achajosa oraz Dorosa jako synów wspólnego przodka Hellena będącego męską formą bogini księżyca Helle. tak jak na Delos przed narodzinami Apollina (zob. Makareus znaczy "szczęśliwy". jak gdyby zapowiadając ponowne narodziny. Mitografowie nie są w stanie odróżnić Eola. picia i ubrania. przed którymi rzekomo uratowano dzieci. czyli wróbel. mają przedstawiać okresowe przemiany nowo narodzonego świętego króla (zob. 4. tholos. . który miał być synem Ksutosa po to. ld): Wyjaśniałoby to ich uprzywilejowane i podobne boskiemu bytowanie w niedostępnym pałacu zbudowanym na pływającej wyspie. 14. ale był to stan szczęśliwości znany tylko bogom. czyli Heleny. i której kapłanki lekceważyły patriarchalne zasady traktujące kobiety jako własność ojców i mężów. Dopiero łacińscy mitografQwie uczłowieczyli Eola każąc mu zatroszczyć się poważnie o stosunki panujące w jego domu.3). . 73. czyli staruchy"). gdzie urodziła bliźnięta. a równocześnie synem Apollina (zob. Mit o oślepieniu Arne. i przepowiada z ognia. pozwoliły im uzasadnić założenie królestwa eolskiego w Italii i na Sycylii. Antiope (zob. Według Kroniki Paryskiej przemiana ta z Greków w Hellenów. Wiatry należały początkowo do Hety i bogowie męscy nie mieli nad nimi żadnej władzy. jako lojalny Jon z Aten.148 43.

b. kapłani i żołnierze . twierdziły. powierzając mu opiekę nad jego towarzyszami . V11. by się doczekać potomka. sprzeciwiający się tworzeniu nowych bóstw. Kreuza jednak wpadła w gniew. Ion przed wypiciem odlał libację na cześć bogów.5 . Kreuza uciekła szukając azylu przy ołtarzu Apollina. że musiał go spłodzić przed wielu laty z jakąś Menadą podczas dionizyjskich orgii w Delfach..1.7. że mają władzę nad nimi. Następnie obiecano Ksutosowi. że jest synem Kreuzy i Apollina. króla Ajgialos. Ion nie mógł temu zaprzeczyć i uznał Ksutosa za swego ojca. do rozlanego zaś wina podleciał gołąb. w jaskini pod ateńskimi Propylejami. córką Erechteusa i żoną Ksutosa. Czarownice w Anglii. gdy się dowiedziała. będzie jego syn.44. którzy uważali. Apollo go porwał i uniósł do Delf. a kapłani nazwali go Ionem.2. jak ono smakuje. Gołąb padł nieżywy.1 149 szego szczegółu i już w czasach Homera awansowali Eola. Szkocji i Bretanu jeszcze w XVI i XVII w. Strabon. pałając zemstą.nazwane śą imionami synów. Ku swojemu zdumieniu usłyszał. Pauzaniasz. że piezwszą osobą.jest jednym z przywilejów. co ma zrobić.wiatrami odebranymi Herze. Eurypides. có#kę Selinosa. Apollo przespał się tajemnie z Kreuzą. nie powinien jednak podważyć wiary Ksutosa. gdzie został służącym w świątyni. a Ksutos doszedł do wniosku. 27 . że Kreuza urodzi mu synów: Dorosa i Achajosa.chłopi. że Ksutos ma syna. którą spotka po wyjściu z sanktuarium.170g). do Xangi mniejszego boga. Po śmierci Erechteusa został wybrany królem Aten. że spłodził syna z Menadą. i próbowała zgładzić Iona podając mu kubek zatrutego wina. by spróbować. Był to Ion. że wiatry do niej bezspornie należą. z których przedstawiciele bogini śmierci rezygnowali z największymi oporami. 44 ION a. Dorowie jednak nie zaniedbywali najmniej- 43. Ion. lon poślubił potem Helike. Cztery stany ateńskie . eponimicznego protoplastę Eolów. ale wtrąciła się kapłanka tłumacząc mu.l 1. Ksutos nie miał spadkobiercy i po długich namysłach udał się w końcu do wyroczni delfickiej. Wyspy eolskie noszące jego imię znajdowały się w okolicy znanej z gwałtowności i rozmaitości wiatrów (zob. Kiedy ze związku tego urodził się syn. chciał ją odciągnąć od ołtarza. lon. Opowieści. jak też i konserwatywni wyznawcy Hery. których urodziła mu Helike. VIII. rzemieślnicy. po którym wstąpił na tron. Kompromis ten przyjęli widocznie z niechęcią kapłani Zeusa i Posejdona.1. by się dowiedzieć. ona zaś jest bezdzietna. i sprzedawały wiatry żeglarzom. Konon.

Historia naturalna. 28. by przyznać im boskie pochodzenie od Apollina.1 ). była drzewem piątego miesiąca poświęconym potrójnej muzie. Helike.410-748. 65.7. 45 ALKIONE I KEYKS a.45.l Apollodoros. zapałali gniewem i uderzeniem pioruna zatopili statek. 43.3. Pliniusz. c. Kreuza w jaskini jest zaś zapewne bo#inią ukazującą noworoczne dziecię lub dzieci (zob. strażnika wiatrów. Hyginus. Wszystko to czyni w Dni Halkiońskie . Duch jego ukazał się Alkione. Lukian.. Niektórzy jednak utrzymują. syna Gwiazdy Zarannej. i Ajgiale.5).1. Poślubiła Keyksa z Trachiny. Zrozpaczona Alkione rzuciła się w morskie głębiny.I. Jonowie. I. Olimpijczycy.2) 150 44. jak się zdaje. Przemiany. "wierzba". ponieważ zimorodek nie buduje żadnych gniazd. Owidiusz.47. Którezwierzęta są zmyślniejsze. rzecz jasna. na którym Keyks płynął do jakiejś wyroćzni. i tak byli ze sobą szczęśliwi. Legenda o gnieździe zimorodka (nie mająca żadnych podstaw w historii naturalnej. X. puszcza je na morze. po czym buduje szczelne gniazdo z cierni. scholia do Ptaków Arystofanesa. składa w nim jaja i wysiaduje swe potomstwo. 35. XI. może . lecz składa jaja w szczelinach na brzegu). Halkion. Alkione była córką Eola. którego omyłkowo potraktowano jako Apollina w stroju pasterskim. a także. swego małżonka zaś Zeusem. że Keyks został zamieniony w mewę.2 pasterzowi.562. I. Kapłanki posługiwały się wierzbą przy wszelkiego rodzaju czarach i magii wodnej (zob. IX. 250. Fabulae. że Alkione wyzywająco nazwała siebie Herą.kiedy Eol zakazuje wiatrom krążyć nad falami. podporządkowali się jej bez sprzeciwu. którą mąż wbrew jej woli pozostawił w Trachinie. scholia i Eustatios o Iliadzie Homera. Obecnie każdej zimy samica zimorodka z wielkim płaczem zanosi martwego samca do grobu.przez siedem dni poprzedzających zimowe przesilenie i siedem dni po nim . l. Jakieś litościwe bóstwo zamieniło ich w parę zimorodków: b. Powyższy dramatyczny mit powtarzany jest dla podkreślenia starszeństwa Jonów nad Dorami i Achajami (zob. lądowe czy morskie?. 43. Plutarch.

i wtedy właśnie kończy się panowanie świętego króla. Kallimach był zgorszony i w śwym Hymnie do Zeusa pisał: "Kreteńczycy zawsze byli kłamcami. Inna jeszcze Alkione. twój grób! Ale ty nie zmarłeś.1. przetransportowała już zwłoki dawnego króla na wyspę cmentarną. . córka Plejone ("żeglującej królowej") i Atlasa. niemniej jednak uważano. która na przemian była Boginią Śmierci w Życiu podczas letniego przesilenia i Życia w Śmierci podczas przesilenia zimowego. oraz Chiliades.jedynie odnosić się do narodzin nowegó świętego króla podczas zimowego przesilenia. stał się odtąd tytułem zastrzeżonym dla ojca niebios. zdaniem Joannesa Tzetzesa (Antehomerica. że zbliża się godzina jego śmierci. i musieli przyjąć religię olimpijską. 4. W okresie zimowego przesilenia Morze Śródziemne przeważnie bywa spokojne.b 151 potrzeby kłaść większego nacisku chociaż ten popiskujący żałośnie ptak poświęcony był bogini morza Afrodycie lub Leukotei (zob.474). żony Meleagra (Iliada. podobnie jak zimorodek na Cyprze (zob. Każde z tych miejsc stanowiło oddzielny ośrodek kultu. Heliakalny wschód Plejad w maju rozpoczynał rok żeglarski. IX. o panie.102 i nast. bogini księżyca wysyłała święteniu królowi zawiadomienie. Ich zachód oznaczał koniec tego roku.46. że pod koniec drugiego tysiąclecia przed Chr. a grobowce Zeusa pokazywane l5yły w Knossos.12 (zob. "co roku" należy rozumieć "każdego Wielkiego Roku". "psa morskiego". że Eolowie. zostali lennikami Achajów. Okoliczności śmierci Keyksa dowodzą. Na rolę mewy w legendzie nie ma 45. "Zeus". na górze Idzie i na Dikte. wyznawców Zeusa. kiedy królowa przedstawiająca jego matkę. Każdego Wielkiego Roku.6). gdy Plejady zachodziły. kiedy to (jak stwierdza Pliniusz w ustępie dotyczącym zimorodka) dmie wyjątkowo chłodny wiatr północny.opisując szczegółowo rzekome gniazdo zimorodka zwanego przez Linneusza halcyoneum . Wydaje się. na początku listopada. lecz musi oznaczać alky-one. Halkyon nie może wobec tego oznaczać hal-kyon. i z córką Eola. boginię księżyca.1. 80d). Tego rodzaju źródłosłów potwierdza mit o Alkionie i Keyksie oraz karze wymierzonej im przez Zeusa i Herę. obejmującego sto lunacji. Pliniusz .2 ." Cytat ten znajduje się w dziele: Titus. i to jedynie w okresie obu przesileń oraz zachodu Plejad. że piorun nie uderza dwa razy w to samo miejsce.donosi. Zeus co prawda raził piorunem statek Keyksa. jak to zazwyczaj przypuszczano. Homer wiąże zimorodka (halkyon) z Alkione (zob.1 ).562). lekceważąc potęgę Alkione. Zasuszone jego ciało używane było jako talizman przeciw piorunom Zeusa widocznie na tej zasadzie. że zimorodek stanowił początkowo symbol bogini księżyca. Ponieważ jednak zimowe przesilenie nie zawsze zbiega się z tą samą fazą księżyca. że zimorodek posiada siłę magiczną. która strzeże przed złem". którzy słynęli jako żeglarze. Na Krecie jednak starożytny przekaz o Zeusie rodzącym się i umierającym co roku przetrwał do czasów chrześcijańskich. 3. była przywódczynią siedmiu Plejad (zob. 39d). żeglujący po morzu Eolowie. ponieważ obroniła ich przed rafami i burzami.160g). tytułem Kleopatry. 46 . ponieważ żyjesz wiecznie. którzy zgodzili się uznać przedhelleńską boginię za swą protoplastkę i opiekunkę. 43h). dotychczasowy tytuł pomniejszych królów (zob. 7. Wybudowali nawet. 2. "królową. 68. że zimorodka widuje się rzadko.170y). która pozwala łagodzić burze. strażnika wiatrów (zob. Dowodzi to. w czasie ostatniej bowiem czasy słoneczny i księżycowy są mniej więcej zsynchronizowane. czcili boginię w postaci Alkione.

że nie żyjesz. Prokne. Kiedy Tereus uświadomił sobie. Pauzaniasz. I. współczując Tereusowi. ojca bliźniaków Butesa i Erechteusa.2 Tereus już wcześniej odciął jej język i zamknął ją w pokojach służby. że Tereus został zamieniony w jastrzębia.5. doniósł o jej śmierci Pandionowi. 2. zabiła go. I. nie mogła nic odpowiedzieć. i śpiewa: "Ity! Ity!"2 e. Zdanie to brzmiało: "Prokne jest wśród niewolnic. wypatroszyła. . Tego samego dnia Filomela przeczytała wiadomość przesłaną przez siostrę. gdyby bogowie nie zamienili wszystkich trojga w ptaki.1. b. że był królem Pagaj w Megaris. IX.4. Nieszczęśliwym zrządzeniem losu Tereus.29.8. ukrywszy Prokne w wiejskiej chacie niedaleko swego pałacu w Daulis. którym zabił Dryasa.320. by podać go do zjedzenia Tereusowi. Pauzaniasz. Ten. oczarowany głosem Filomeli. ale wybiegła z pokoju. Jaskółka pozbawiona języka lata wkoło popiskując . II. Dionysiaka.3 1.ściga ją zaś dudek krzycząc: "Pu? Pu?" ("Dokąd? Dokąd?"). że żadna jaskółka nie śmie uwić gniazda w Daulis lub okolicy. i zaczął ścigać siostry. gdzie bez przerwy opłakuje Itysa. Tereus zamordował strażników.Ach. Niektórzy natomiast utrzymują. Uciekły z pałacu. Tereus niespodziewanie zabił go toporem. chwycił za topór. 111. Filomela słowikiem.8. żaden słowik tam nie śpiewa ze strachu przed Tereusem. a popełniłby podwójną zbrodnię. Słowik natomiast udaje się do Aten. i pojął za żonę ich siostrę Prokne. chociaż niektórzy twierdzą. który mnie okłamał i mówiąc. Nonnos. a gdy Filomela dotarła do pałacu.TEREUS a. był królem Tracji w czasach.3. Tereus zaś dudkiem.zawołała przerażona Filomela. Strabon.14. d. syn Aresa. pozbawiona języka.41. lecz przezorny 152 46. Apollodoros. Wkrótce Prokne dowiedziała się o wszystkim. by zajęła miejsce Prokne. I11. którego śmierć nieumyślnie spowodował. jakie mięso jadł. chwyciła swego syna Itysa. Podejrzewając swego brata Dryasa o knucie krwawego spisku w celu zagarnięcia tronu. Dogonił je i jeszcze chwila.13. IV. gdy zajmowała ona obszar fokijskiej Daulis. znalazła jedną komnatę zamkniętą. Apollodoros.8 oraz . wyłamała drzwi i zastała w środku Prokne bełkocącą niezrozumiale i krążącą po pokoju.b. i dał swej córce wyruszającej na ślub do Daulis straż ateńską.l W sporze granicznym wystąpił jako pośrednik po stronie króla ateńskiego Pandiona. Fokijczycy opowiadają. która urodziła mu syna Itysa.8. młodszej siostry Prok#e. wobec czego mogła porozumieć się ze swoją siostrą jedynie za pośrednictwem słów wplecionych we wzór szaty ślubnej przeznaczonej dla Filomeli. po czym ugotowała w miedzianym garnku. że Itys zginie z ręki bliskiego krewnego.46. Tymczasem wyrocznia ostrzegła Tereusa.41. Prokne została j#skółką. uwiódł mnie! . Tereus. Tukidydes." c. wziął ją przemocą.14. żebym tylko mogła zemścić się na Tereusie. Pośpieszyła do pokojów służby. zaofiarował mu Filomelę. zakochał się w niej i w rok później.

a nie w bólu. Odcięcie języka Prokne stanowi mylną interpretację sceny przedstawiającej wieszczkę w transie wywołanym przez żucie liści laurowych. tej mianowicie. 3.strażnika''. 3. Hyginus. Witki układają się w kształt liter. 47. 4. to zaś. Obraz Tereusa w wyroczni przedstawiał prawdopodobnie Tereusa #e na skórze baraniej. podobnie jak to czynili opisani przez Tacyta (Germania.67) Scytowie. Z.418. Tak zwane zjedzenie Itysa przez Tereusa jest również mylną interpretacją sceny. . a nie Prokne. Fabulae. które najeźdźcy fokijscy znaleźli w świątyni Daulis ("krzaczastej").romans został. że Tereus odciął język Filomeli.X. i szczególnie pasuje do opowieści o Tereusie albowiem gniazda tego !# ptaka wydzielają osławioną woń. Dalsze dwie sceny wyobrażały prawdopodobnie wieszczącego herosa o wężowym ogonie. w ehwili kiedy zapada w wieszczy sen (zob. w świątyni. że na obrazie z dudkiem przedstawiony był wieszczek. Ten ostatni słynął w starożytności jako pszczelarz i był bratem Prokne i Filomeli. Musi to być nieudolna próba poprawienia błędu jakiegoś wcześniejszego poety dowodzącego. co potraktowano jako odcięty język. Są to Erechteus i Butes (zob. który podaje jej kapłan tłumaczący niezrozumiały bełkot wieszczki. "ta. które ona następnie odczytuje. Grecy na pewno . Wszyscy mitografowie z wyjątkiem Hyginusa każą Prokne zamienić się w słowika. Wplatanie motywu z liter we wzór szaty 46. niewątpliwie kobylot głowa Demeter. fragmenty Tereusa Sofoklesa. Według Koranu dudek powtarzał Salomonowi wieszcze tajemnice. Przemienienie Prokne w jaskółkę zaczerpnięte zostało ze sceny przedstawiającej kapłankę w szacie z piór. Hyginus. która zaprzęga konie". . by wytłumaczyć szereg tracko-pelazgijskich malowideł ściennych. dowodzi. V1. 45. Matką ich była Zeuksippe.# odczytaliby tę scenę właściwie. X) Celtowie lub przedstawieni przez Herodota (IV. jak się zdaje. 51g). 45. Eustatios o Odysei Homera. jest w istocie liściem laurowym.1 ).2. który upadł umierając. Imię Tereus.426-674. Dudek jest ptakiem królewskim. oznaczające. Owidiusz. kiedy kapłanka rzuca pęk wieszczych witek na białe płótno. ponieważ ma czubek z piór.c 153 ślubnej jest mylnym tłumaczeniem innej sceny. w istocie ilustrujących rozmaite lokalne metody wieszczenia. wieszczącą z lotu jaskółki. Filomeli zaś w jaskółkę.6. w której kapłanka wierzby szuka omenów we wnętrznościach dziecka = złożonego za króla w ofierze. 45. Zabójstwo Dryasa było zapewne w rzeczywistości sceną przed'# stawiającą kapłana pod dębem odczytującego na modłę Druidów omeny z pozycji zwłok człowieka. pierwszy mitograf watykański. Przemiany. Przemienienie Filomeli #r słowika i Tereusa w dudka jest bodajże wynikiem podobnych błędnych interpretacji. Fabulae.4. Ten dość niezwykły. wymyślony. Twarz jej wykrzywiona jest w ekstazie.47. i młodego mężczyznę zasięgającego porady pszczelej wyroczni. * l. któremu składano krwawe ofiary. XIX.

oraz siedem córek: Protogonię. jego siostry przyrodniej.c-47.5. więc Bentesikyme wygnała go do Tracji. Po wybuchu wojny między Atenami i Eleuzis Eumolpos sprowadził silną armię Traków na pomoc obywatelom Eleuzis.1 ). gdzie wychował się w domu Bentesikyme. Otóż Posejdon kochał się tajemnie w Chione. źonę Kefalosa. Eumolpos słynął z pobożności i dzięki niej uzyskał w końcu przebaczenie od umierającego króla Tegyriosa. Praksytea. Hyginus opowiada. On jednak kochał się w innej. tronu attyckiego.z c. Daulis. Urodziła mu ona syna Eumolposa. Tracji i północno-zachodniej Europy. ośrodek kultu ptaków. Orejtyję. Proknis. Chtonię. by zwyciężyć. ten zaś spełnił jego prośbę natychmiast#. i musiał szukać schronienia w Eleuzis. że po to. by go pomśeił. ale wrzuciła go do morza bojąc się gziiewu Boreasza. Jego synowie bliźniacy podzielili się dziedzictwem: Erechteus został królem Aten.4 e. Otionia bez oporu pozwoliła się zaprowadzić na ołtarz. eponimiczny założyciel #Zowego państwa. ucząc go równocześnie gry na lirze i śpiewu. a gdy Erechteus zasiggnął rady wyroczni. córce Orejtyi i Boreasza. musi złożyć Atenie w ofierze swą najmłodszą córkę. zdobył również nagrodę w konkursie fletowym podczas igrzysk pogrzebowych Peliasa. królewskim ptakiem Egiptu. Obie jej starsze siostry. Pandorę. która poślubiła swego stryja Butesa. Erechteus zaś zabił uciekającego Eumolposa. pozostałe pójdą w jej ślady. Posejdon błagał swego brata Zeusa. królowi Tegyriosowi. córki bogini morza Amfitryty. Kekropsa. Niektórzy jednak twierdzą. rażąc Erechteusa piorunem. 43. że jeśli jedna z nich zginie śmiercią gwałtowną. która potem nastąpiła. usłyszał. i najmłodszą. popełniły samobójstwo. ponieważ niegdyś ślubowały. Protogonia i Pandora. W bitwie. zwany był synem Ornytiona ("ptaka księżycowego"zob. Filomeli i Itysa. Fokos.3 d. Żona Erechteusa. Bentesiky#'re ożeniła go 154 47. zwana później Fokidą. Otionię. żądając dla siebie w imię swego ojca. urodziła czterech synów.l # b. Otionię. Eumolpos znakomicie grał na lirze. że Tereus został jastrzębiem. w tym jego następcę. Ateńczycy bardzo się przestraszyli. Jego eleuzyjskie współkapłanki były córkami Keleosa. Posejdona. jak się zdaje. Butes zaś kapłanem Ateny i Posejdona. dowiedziawszy się o losie Prokne. Kreuzę. 47 ERECHTEUSIEUMOLPOS a. który pozostawił mu w spadku tron tracki. w które następnie wtajemniczył Heraklesa. że Posejdon zabił go . Król Pandion zmarł przedwcześnie z rozpaczy. gdzie spiskował przeciw swemu patronowi. Ion poprowadził Ateńczyków do zwycięstwa. Gdy Eumolpos był już pełnoletni. Tutaj się ustatkował i został kapłanem misteriów Demeter i Persefony. Posejdon strzegł Eumolposa i wyrzucił go na brzegi Etiopii. ůmieściła.1 z jedną ze swych córek.

Apollodoros. 50. 95.. Trzy szlachetne córki Erechteusa.4.2 oraz I. lapicką . Scholia do Edypa w Kolonie Sofoklesa. Stanowisko kapłana po Eumolposie objął jego młodszy syn Keryks.1.48. którego potomkowie nadal jeszcze posiadają wielkie dziedziczne przywileje w Eleuzis. cit.1. 17. loc. VI.s 1. Sielanki. oznacza ono "dach na ulu".. loc.12. O wygnaniu. lon. 110. jest jeszcze jednym powiązaniem z pszczołą. I ). podobnie jak zmienili mit o Tezeuszu (zob. Przy przejściu od matriarchatu do patriarchatu niektóre kapłanki Ateny zostały być może złożone w ofierze Posejdonowi (zob. trackim synem Boreasza. a jego brat-bliźniak Erechteus ("ten. zmienili mit.d 155 nej nimfy-pszczoły letniego przesilenia. Mit o Erechteusie i Eumolposie wiąże się z podbojem Eleuzis przez Ateny i tracko-libijskim pochodzeniem misteriów eleuzyjskich: Opowieść ta obejmuje również ateński kult orgiastycz- 47.675 i nast. 2. a Zeus zastrzegł sobie wyłączne prawo do piorunu (zob.15. a Pandora boginią ziemi Reą (zob. 154d). Trójząb Posejdona i grom Zeusa były początkowo jedną i tą samą bronią. Pauzaniasz. Hyginus. Otionia ("z klapkami na uszy").100. 46.8). 2. Protogonia stworzycielką Eurynome (zob. świętym labrys. Fabulae. by go przyjąć do swego wnętrza. 3. Owidiusz. Ateny słynęły z miodu. gdy Posejdon został bogiem morza. którą podobno wybrano na ofiarę dla Ateny. Suidas.3. na cześć których odbywały się libacje przy okazji różnych uroczystości. Teokryt. który śpieszy nad wrzosówiskiem". Eurypides. są pelazgijskimi potrójnymi boginiami.5 g. 46. Połączyli attyckiego Butesa ze swym przodkiem. 7. 277 i nast.148. f. VI1. którego królestwo odziedziczył wnuk Erechteusa. 5.I . zajęli już stanowiska kapłanów Ateny Polias i Posejdona Erechteusa . Apollodoros. Apollodoros. Ion panował po Erechteusie.7). Pauzaniasz. pracowitej bogini". Hyginus. 6. nie należał właściwie do rodziny Erechteidów.5. jak się zdaje. podobnie jak trzy córki jego przodka Kekropsa. 4. cit. Butes. dla upamiętnienia zaś dobrowolnie złożonej ofiary z trzech córek do dziś wylewane są na ich cześć bezwinne libacje. 11. jest niewątpliwie samą boginią-sową Ateną. utorowali sobie drogę do towarzystwa ateńskiego i w VI w. ale zostały zróżnicowane.1. Plutarch. 4.3. który skolonizował Naksos i podczas najazdu na Tesalię zgwałcił Koronis (zob. Fabulae.121.26. I. to bardziej prawdopodobne znaczenie niż "burzący") jest mężem. Hyginus. Imię króla Tegyriosa z Tracji.jako dziedziczne w rodzinie (Pauzaniasz.. l. XXIV. 3).111. zaliczany do Argonautów (zob.trójzębem pod Makraj.6) i odpowiednio. loc. Apollodoros. gdzie ziemia się otworzyła.15. czyli podwójnym toporem. 3. 1. Fabulae. ponieważ Butes wiąże się w greckim micie z kultem pszczoły na górze Eryks (zob. Na mocy zawartego wówczas pokoju Eleuzyjczycy podporządkowali się Ateńczykom we wszystkich sprawach poza misteriami. Przemiany. Buteidzi z Aten. 38.1).3). cit.5).38. Owidiusz. 39.było to połączenie helleńskiego Posejdona ze starożytnym herosem pelazgijskim .111. ale jego potomkowie. 273. czyli królowej pszczoły. Suidas pod hasłem "Parthenoi".

a mianowicie Chione.Owidiusz. żonę króla Fineusa.15.19. V. Apollodoros. którym po dojściu do wieku męskiego urosły skrzydła. 2.. XIV. oraz dwie córki. uciekł się do właściwego mu gwałtownego postępku.15. scholia do Odysei.50). Pauzaniasz. 4. Pewnego razu. Kallimach. brat Wiatrów Południowego i Zachodniego. ofiarę harpii. i po grzbietach fal. która urodziła Posejdonowi Eumolposa.d-48. Boreasz pokrył dwanaście spośród trzech tysięcy kobył należących do Erichtoniosa. 26 i 63-65.111. V.1. . nie łamiąc ich. gdy Boreasz.114. która serpentyną wchodzi na Akropol.189. W końcu Boreasz uważając.212 i nast.5 1. ale Erechteus zwodził go obietnicami. nie tonąc.219 i nast.677 i nast. tańczyła pewnego dnia nad rzeką Ilissos.z d. i Kleopatrę. i Hymn do Delos. Boreasz od dawna kochał się w Orejtyi i raz po raz prosił o jej rękę. Ateńczycy uważają Boreasza za swego szwagra i kiedy pewnego razu wysłuchał ich próśb i zniszczył flotę Kserksesa. Iliada. Apollodoros. ale przebywał również nad rzeką Strymon.3 3. uniósł na skałę w pobliżu rzeki Ergines i tam zgwałcił pod osłoną ciemnych chmur. Przemiany. syna Dardanosa. Ze związku tego przyszło na świat dwanaście źrebiąt. króla Aten. VII. Niektórzy jednak twierdzą.l b. które potrafiły pędzić po kłosach zboża. że już i tak zbyt wiele czasu stracił na gadanie. Boreasz zamiast nóg miał ogony wężowe.3 e.księżniczkę (Diodor z Sycylii. XX. Apoloniusz z Rodos. że Orejtyja niosła koszyk w dorocznej procesji Tesmoforiów. 48 BOREASZ a. które pasły się na moczarach w pobliżu rzeki Skamander. gdzie została jego żoną i urodziła mu bliźnięta: Kalaisa i Zetesa. syn Astrajosa i Eos. porwał ją. Zabrał Orejtyję do trackiego miasta Kikonów.4 f. gdzie Ares miał stajnie dla swoich koni.4 jaskini na górze Hajmos. V1. Herodot. i wtedy właśnie Boreasz schował ją pod swe brunatne skrzydła i porwał. Hymn do Artemidy. a mieszkał w siedmiu jarach 156 48.1-2.1. córka Erechteusa. Homer. i jego żony Praksytei. c. wystawili mu świątynię na brzegach rzeki Ilissos. III.533. do świątyni Ateny Polias. niedostrzeżony przez otaczające ją tłumy. Orejtyja. przybrawszy postać ogiera o ciemnej grzywie. 5.

35 oraz VIlI. nie mając zrozumienia dla istoty mitu. Kult Boreasza został później wskrzeszony w Atenach na pamiątkę zniszczenia przez niego floty perskiej (Herodot.189). którzy przedostają się do łona kobiety dzięki nagłym podmuchom wiatru.2 157 Areopagu przypadkowo zrzucił ze skały podmuch wiatru i zginęła (Platon. którą uwiódł Posejdon. boginią lokalnego kultu konia i kochanką Boreasza-Erechteusa. mogła być Ateną Polias . synonim Erechteusa (zob. 49 ALOPE a. Król Arkadu. w którym Ofion pozostawał do Eurynome lub Boreasz do Orejtyi. miał piękną córkę Alope. że to ten właśnie wiatr zapłodnił całą ziemię attycką. że hiszpańskie klacze mogą zostać zapłodnione.3). 25. gdzie właścicielem trzech tysięcy klaczy był Erichtonios. poprzedniczce Orejtyi. przytacza jako analogię zapłodnienie Matki Bożej przez Ducha Świętego. może się wydawać.4-49. niosącej święty koszyk w podobnej procesji na Akropol. na wiosnę zaś. że gdy Hermes zakochał się w Herse. Z Tracji czy też bezpośrednio z Aten kult ten dotarł do Troady. Lata. mit o zgwałceniu Orejtyi jest chyba także reminiscencją rozpowszechnienia ateńskiego kultu Wiatru Północnego w Tracji.36. Ponieważ jednak wiatr ten nie może dąć w odwrotnym kierunku. po jednym rydwanie dla każdej z corocznych triad: Wiosny. dla której tańczyła Orejtyja. Boreasz dmie w zimie z pasma górskiego Hajmos i ze Strymonu. gdy obracają się zadem do wiatru (Pliniusz. 2. Dwanaście źrebic służyło jako zaprzęg dla trzech rydwanów ciągniętych przez cztery konie. Wsparł on również Megalopolitańczyków przeciw Spartanom zyskując tym doroczne ofiary (Pauzaniasz. Atena Polias zaś ("patronka miasta").Ateną-źrebięciem. Sokrates. i ją zapłodnił (zob. Góra Hajmos była kryjówką potwora Tyfona (zob. gdy wszystko kwitnie. że dzieci są reinkarnacją zmarłych przodków. VIII. Jesieni. który tańczył z Eurynome. 36e). W koszach znajdowały się przedmioty o fallicznym kształcie (zob. jak się zdaje. podobnie jak Pliniusz.158g). 4. Kult Boreasza pochodził. zgwałcił ją nie wywołując oburzenia Ateny. syn Hefajstosa. podczas którego kapłanki prostytuowały się publicznie po to. 3. VII. by zboże obrodziło (zob. by jeszcze oświeceni Rzymianie wierzyli. Pierwotna teoria. VI.4). Wiatr Północny.229b). Historia naturalna. boginią stwoFzenia. czyli Orejtyją. był jednym z wcieleń demiurga Ofiona. był również Erechteus do pierwotnej Ateny. jak się zdaje. były początkowo orgiastycznym świętem. mylnie interpretuje zgwałcenie Orejtyi sugerując. przetrwała długi czas w erotycznym kulcie bogini-kobyły.l. W tym samym jednak stosunku. Tesmoforie. Fajdros. la). Alope w tajemnicy przed ojcem urodziła syna i kazała . z Libii. Należy pamiętać. Warro i Kolumella wspominają o tym samym zjawisku. autorytet Homera zaś był dostatecznie ważki. który w ten sposób został szwagrem Aieńczyków. Kerkion. że księżniczkę tego imienia bawiącą się na stromych skałach w pobliżu Ilissos lub #: 48.1 ). a Laktancjusz przy końcu III w.67). Boreasz o wężowym ogonie. IV. 24.

ftozkazał on przynieść szatę. pozostawiał przy Koronis kruka o śnieżnobiałych piórach. 158 50. Hyginus.10. Posejdon jednak przemienił jej zwłoki w zdrój zwany Alope.) z tą tylko różnicą. 38 i 187. Inny pasterz chciał wziąć chłopca na wychowanie. gdyby towarzysze nie zaprowadzili ich przed króla Kerkiona. ale żądał również bogatej szaty świadczącej o królewskim pochodzeniu dziecka.l b. brata Iksjona. Pauzaniasz. 68d. Ptaki.a . córka Flegyasa. króla Lapitów. drugi zaś pasterz.piastunce porzucić go na jakiejś górze. że zrobiona jest z sukni jego córki. że Hippotoos porzucony jest dwukrotnie i że za pierwszym razem dochodzi do bójki między pasterzami.50. mimo że była już w ciąży od . Bogate szaty niemowlęcia zwróciły powszechną uwagę.jak to było w przypadku Peliasa i Neleusa (zob. Mitograf prawdopodobnie myli się twierdząc. Alope jest boginią księżyca w postaci liszki.39.1. Projtosa i Akrizjosa (zob. Fabulae. Koronis jednak od dawna kochała się potajemnie w Arkadyjczyku Ischysie.2). 2. który je odnalazł. 68f). Fabulae. Dzieckiem ponownie zaopiekowała się klacz.e 50 ASKLEPIOS a. Obaj pasterze się pokłócili i doszłoby do zabójstwa. teraz zaś dopuściła go do swego łoża. Przerażona piastunka przyznała się do wszystkiego. Ta anomalia jest zapewne wynikiem mylnego odczytania sekwencji obrazów przedstawiających odnalezienie królewskich bliźniaków przez pasterzy i tychże samych bliźniaków bijących się ze sobą po dojściu do wieku męskiego . Koronis. 533. 8i 146. 6). Apollo został jej kochankiem.1 i 60.106b). w którym zazwyczaj myła nogi. zabrał je do swej chaty i nazwał Hippotoosem. Arystofanes. wiedząc już o królewskim pochodzeniu dziecka. Gdy wybierał się w swoich sprawach do Delf. że szatę zrobiono z sukni Alope. i poznał. Schemat tego mitu jest dobrze znany (zob. której imieniem nazwane zostało miasto Alope w Tesalu (Ferykydes cytowany przez Stefana z Bizancjum pod hasłem "Alope"). Liszka była również godłem Mesenii (zob: 89. synu Elatosa. 2. Kerkion kazał uwięzić Alope.3. mieszkała na brzegu tesalskiego jeziora Beobeis. w pobliżu stadionu Kerkiona. Hyginus. 43c. o którą toczył się spór.l b: Po zamordowaniu Kerkiona Tezeusz ofiarował tron arkadyjski Hippotoosowi. Alope zmarła w więzieniu i została pochowana przy drodze prowadzącej z Eleuzis do Megary.187 l. 105a i in. a syna jej porzucić na górze. 73a) oraz Eteoklesa i Polinejkesa (zob.2 1. musiały to być powijaki z tkaniny zaopatrzonej w znaki klanu i rodziny (zob. Pewien pasterz znalazł dziecko karmione przez klacz i zabrał je do swego szałasu.

4 d. Glaukosa lub Oriona. że towarzysząca mu córka Koronis jest w ciąży od Apollina. Asklepios wskrzesił między innymi Likurga.' g. Zdenerwowany kruk nie zdążył nawet wyruszyć do Delf. jak wygląda ten kraj i czy zamieszkujący go lud jest silny. Tak świetnym został lekarzem i tak umiejętnie dobierał lekarstwa.5 e. że kradną mu poddanych . jak i jego pacjenci zostali rażeni śmiertelnie piorunem Zeusa. zwany również Chylosem. Umocowała zaś obie ampułki na jego wężowym ciele za pomocą złotych tasiemek. Nie wiedział. którego natychmiast porzuciła na górze Tittion. że Atena i Asklepios podzielili się krwią: on posługiwał się nią dla ratowania życia. bogini pomściła go rażąc Koronis pękiem strzał. drugą zaś. zapalono ogień.s f. Twierdzą mianowicie. Miał już podnieść dziecko. że znikł gdzieś jego pies i brak jednej kozy.i 159 Atena dała mu ponadto dwie ampułki krwi Gorgony Meduzy: krew pobrana z żył po lewej stronie ciała Meduzy wskrzeszała zmarłych. słynącej obecnie z leczniczych właściwości rosnących na niej ziół. inni natomiast twierdzą. tyle tylko wiadomo. że nie wykłuł oczu Ischysowi. zawrócił nabożnie. że zabił go sam Apollo. że czczony jest jako twórca medycyny. Apollo patrząc na zwłoki poczuł wyrzuty sumienia. Hippolitosa. by donieść o skandalu i otrzymać pochwałę za swą czujność. Inni utrzymują. Atena podarowała uprzednio Erichtoniosowi dwie krople tej krwi: jedną kroplę. Gdy Apollo poskarżył się siostrze Artemidzie i opowiedział jej o doznanej zniewadze. ale powstrzymała go otaczająca je wielka jasność.e. który przy świetle płomieni wyciął żywe jeszcze dziecko z łona Koronis. że Ischys. pozostawiając Asklepiosa pod opieką jego ojca. że Koronis nie dochowała mu wierności. W sanktuariuxn Apollina w pobliżu Epidauros wspomagana przez Artemidę i Mojry urodziła syna. że ojciec Koronis. by leczyła. Obłożony klątwą kruk sczerniał i odtąd wszystkie kruki są czarne. krew pobrana z żył po stronie prawej miała moc natychmiastowego niszczenia. Kapaneusa i Tyndareusa. Dusza Koronis uleciała do Tartaru. Apollina. kiedy ten zbliżył się do Koronis. że Asklepiosa oskarżono o pobieranie łapówek w złocie. Nie wiadomo. Wezwał wówczas Hermessa. by zabijała. Wybrał się więc na poszukiwania i odnalazł zwierzęta karmiące na zmianę niemowlę.Apollina.3 Był to chłopak. w którym wypadku Hades poskaůrżył się Zeusowi. został rażony piorunem przez Zeusa. który nauczył go sztuki leczenia i polowania. zwłoki leżały na stosie namaszczone pachnidłami i zanim Apollo oprzytomniał.50. ale nie mógł przywrócić jej życia. Zdaniem Epidauryjczyków Asklepios nauczył się sztuki leczenia od Apollina i Chejrona.czy było to po wskrzeszeniu Tyndareusa. Flegyas. Nie tylko leczył chorych. Apollo dał mu na imię Asklepios i zaniósł do jaskini centaura Chejrona. Miejscowy pasterz Arestanas zauważył nagle. po czym zarówno on. ona natomiast niszczyła życie i wszczynała wojny.2 c. Zeus przywrócił jednak później życie Asklepiosowi spełniając w ten . pragnął bowiem się dowiedzieć. Niektórzy utrzymują. Nie chcąc wtrącać się do boskich tajemnic. Epidauryjczycy natomiast opowiadają zupełnie inną historię. skupił przy sobie najlepszych wojowników Grecji i żyjąc z grabieży wybrał się do Epidauros na przeszpiegi. a już Apollo odgadł. który założył miasto tego samego imienia. Rzucił więc klątwę na kruka za to. 50.

2) i Kronos (zob.25. Kreteńczycy zaś twierdzą. wrony lub kruki. 202. Astronomia.1. którzy towarzyszyli Grekom podczas oblężenia Troi. 2.11. Latynowie zwali go Eskulapem.3.1.40.sposób niedyskretne proroctwo Ewippe.26. Apollodoros. że Asklepios zostanie bogiem. Eratostenes cytowany przez Hygińusa. VII1. II. cit.l# 1. w obu wypadkach w prawej ręce dzierży berło.5 8. a nie Poliejdos przywrócił życie Glaukosowi. Inscriptiones Graecae.. loc. Homer. Pauzaniasz. Pindar. loc. 25. Orgdzie do Greków.4. O fenomenach Aratosa.11.1 ) -to . Erichtonios o wężowym ogonie (zob.9 i. Frzemiany. umrze i ponownie będzie bóstwemdwukrotnie w ten sposób spełniając swój los.25 i nast. 111. Pauzaniasz. cit. Fabulae. mieszkańcy Sykionu zaś czczą go w postaci węża jadącego wozem zaprzężonym w muły. 10.1). III.6. II. 77 i nast.. synowi Minosa.74. którego można utożsamić z celtyckim bogiem-krukiem Branem lub Vronem (zob.50. Astronomia.1 i I1. . 160 50. ponieważ wyrzeźbili jego wizexunek z pnia wierzby. Diodor z Sycylu. Hyginus. loc. I1. Attyki i Peloponezu. III. córki Chejrona. Strabon. lon.7 i II 10.111.. 7. 999 i nast.26. oraz schoIia. Hyginus.612 i nast. O taricu. któremu przewodziły kapłanki księżyca w wyroczniach lokalnych herosów wcielonych w węże..14.40. II. Pauzaniasz. lekarzy.10. posługując się pewnym zielem.1. Zdaniem Tesalijczyków jego miejscem u#ż-odzenia jest Trikka w Tesalii.10.55 i nast. 642 i nast. III. V.5.8 i nast. Owidiusz.732. Strabon. Spartanie nazywają go Agnitasem. Messeńczycy utrzymują. Eurypides.5. Owidiusz. 57. 45. Spotykamy wśród nich takie imiona jak Foroneus. Apollodoros.6. Tacjan.3. Hyginus.3-4.36. IX. Germanicus Caesar. IX.3. Wizerunek Asklepiosa dzierżącego uzdrawia# ce o wgża umieścił Zeus wśród gwiazd s h. XIV.14. że Asklepios urodził się w Trikka w Mesenii. i Astronomia. 3. IV.10. Pauzaniasz.3. 4. Arkadyjczycy natomiast. która przepowiedziała. Ody pytyjskie. 49. cit. Mit ten wiąże się z problemami religijnymi północnej Grecjż. 5.1. 1. Pindar.111. Apollodoros. 6. Ody pytyjskie. Odypytyjskie.14. 9. III. Hyginus.6.39. II1. Asklepios był ojcem promiennej Hygiei oraz Podalejriosa i Machaona. Przemiany. które wskazał mu w grobie wąż. likwidacją w imię Apollina przedhelleńskiego kultu medycznego. ale w Epidauros ręka jego spoczywa na głowie węża. że przyszedł na świat w Telpuzie. Apollodoros.11. W Sykionie trzyma w lewej ręce szyszkę sosny pistacjowej.26. Lukian. Fabulae. że to on. Pindar. Fyginus.10. Iliada.21 i XIV.28. 7.

z którym ściśle wiążą się imiona Ischys ("siła". Apollo zachował skradzionego kruka lub wronę jako symbol wieszczenia. który z czasem stał się urzędowym symbolem piorunu. Asklepios w postaci węża . dzięki któremu Glaukos powsta3 z grobu. oznacza prawdopodobnie "to. 2. ciała ich zaś palono zazwyczaj na stosie. ponieważ węże zrzucają skórę co roku (zob. "Asklepios" ("nieustannie łagodny") był to prawdopodobnie komplimentarny tytuł nadawany wszystkim herosom-lekarzom w nadziei.b 161 wróżenie z enigmatycznego krakania ptaka. Stosowar#ym przez nią uniwersalnym lekarstiuem była jemioła. iksias. czyli loranthus. 73. którą zgwałcił Butes. że w ten sposób zyska się ich przychylność. imieniem Koronis. Asklepios. 160.11). jak i Asklepiosa. 3. Jemioła była prawdopodobnie "pewnym zielem".28. 6. że tłumaczenie snów jest prostszym i bardziej skutecznym sposobem gtawiania diagnozy chorób pacjentów niż 50. słowo. pomogły im przejąć tesalską wyrocznię kruka wraz z herosem i wszystkimi rekwizytami. Potem wraz z Chejronem uczył go sztuki leczenia. Była jeszcze inna księżniczka Lapitów.4).imię jest odmianą imienia Koronos ("wrona" lub "kruk") przysługującego dwóm ostatnim królom Lapitów (zob. personifikacjami mocy leczniczej znajdującej się w odciętych genitaliach złożonego w ofierze herosa-dębu. Istotnie. i w rzeczy samej pierwotnie była to ta sama bogini jako Atena. Być może jest to tytuł wcześniejszy. protoplasta ateńskich Buteidów (zob. co zwisa z jadalnego dębu". spalił na stósie Koronis za jej nielegalny związek miłosny z Ischysem i uznał Asklepiosa za swego syna. Patronki tego kultu.1) trzymano kilka oswojonych wężów jako symbol odrodzenia. płyn posiadający wielkie własności regeneracyjne. Prawdopodobnie jednak rozdawano w takich wypadkach krew poświęconego króla-dębu lub zastępującego go dziecka oraz sok jemioły. Ischys. przepędzając kolegium kapłanek księżyca i likwidując kult bogini. bogini Ateny. Lepki sok owoców jemioły uchodził za spermę dębu. nie uważano początkowo za dziewicę.1).5). Suką. wszyscy królowie dębu ginęli ścinani podr#ójnym toporem. Iksjon i Poliejdos są w istocie tą samą postacią mityczną.Wschodnioeuropejska jemioła. II. centaury. Tesalu i Atenach. karmicielką . zmarły heros był zarówno jej synem. Sir James Frazer w Złotej galęzi zwrócił uwagę na to. 47. a Druidowie ścinając ją obrzędowo za pomocą złotego sierpa dokonywali obrzędowej kastracji (zob. a nie dębu.podobnie jak Erichtonios. 78a). ku czci której ginął król dębu. "Aesculapius". a więc głowa Gorgony jest oficjalnym ostrzeżeniem dla wścibskich (zob. Mitograiowie Apollina przypisali jego siostrze Artemidzie zabójstwo Ischysa. czyli jemiołę. Innymi słowy odwieczni wrogowie Lapitów.dowodzi. 4. że obrzędy lecznicze w tym kulcie były tajemnicą strzeżoną przez kapłanki i dociekanie jej groziło śmiercią. "moc") i Iksjon ("silny tubylec") (zob. ale jegb kapłani doszli do wniosku. Ischys zostaje synem sosny (Elatos ). 63. a nie na topoli lub jabłoni. pasożytuje na dębie. Obdarowanie Asklepiosa i Erichtoniosa przez Atenę krwią Gorgony świadczyłoby.5-51. magnezyjscy sojusznicy helleńskich kapłanów Apollina. łacińska forma Asklepiosa. jak zachodnia odmiana tej rośliny. któremu Atena również przyznała moc wskrzeszania zmarłych za pomocą krwi Gorgony . . jako jedno z imion Ischysa. że Eneasz zwiedził świat podziemny z jemiołą w ręce i dzięki temu mógł w każdej chwili wrócić na powierzchnię. Atena otrzymała tytuł "Koronis" ze względu na swą wieszczą wronę lub kruka i "Hygieja" w związku z tym. Messenu. oznacza "sok rośliny lub jagody". że leczyła chorych. ale w jego świątyni w Epidauros (Pauzaniasz.1). "Chylos". Oni też kazali Zeusowi razić piorunem zarówno Ischysa. jak i kochankiem. Apollo przeklął kruka. 7. że był on wieszczym herosem. W tym samym czasie ustaje sakralne używanie jemioły w Arkadii. st#d szyszka pistacjowa w ręce Asklepiosa na posągu w Sykionie. Jemiołę uważano za genitalia dębu. 5.

28. 25. Widocznie kapłani Asklepiosa specjalizowali się w leczeniu bezpłodności. i każdy z nicli zamieszkał na dębie nazwanym wyrocznią Zeusa. . Wierzba została wyposażona w potężną księżycową moc magiczną (zob.2). Istotnie. c. Neleusa zaś suka (zob. z którą związany był spartański Asklepios. 38. tłumaczy prawdopodobnie relację o Chejronie. Pegasos i Agyjeus.b-51. 48. W Delfach opowiadano.7. Atena. podobnie jak dotąd postępują kapłanki pytyjskie. 7.26). wdychała wieszcze dymy.j że Apollo zagrabił Matce Ziemi wyrocznię. by zachęcić duchy w postaci wężów. który uczył go polowania.był nim zapewne Erichtonios. będącego z nią uprzednio w zażyłych stosunkach (zob.1. że Matka Ziemia odstąpiła później swe prawa tytance Fojbe lub Temidzie. rozkładano na łóżkach matron podczas ateńskich Tesmoforiów. Gałęzie tej szczególnej odmiany wierzby. który wybudował sobie sanktuarium z gałęzi lauru przywiezionych z Tempe. zgładziwszy uprzednio Pytona. W Dodonie kapłanki Zeusa wsłuchiwały się w gruchanie gołębi. gdzie kapłani jego udzielali odpowiedzi na pytania po obejrzeniu wnętzzności poświęconej ofiary. a mianowicie agnus castus. 51 WYROCZNIE a. w której egidzie skrył się Erichtonios (zob. musiała pójść za przykładem Apollina i rzucić klątwę na kruka.podobnie jak Peliasa karmiła kobyła.168n i 1). 8. święta płodności (zob. odrodzona jako wierna dziewicza córka olimpijskiego Zeusa. 31. 162 51.l b. zasiadłszy na trójnogu. że pierwsze sanktuarium zrobione było z wosku pszczelego i piór. lecz najstarsza jest wyrocznia Zeusa Dodońskiego. Fakt. była zapewne Hekate lub Hekabe (zob. Gorzkie lekarstwo sporządzane z jej kory nadal jest używane przeciw reumatyzmowi.25e). W czasach zamierzchłych dwa czarne gołębie wyleciały ż egipskich 'leb: jeden udał się do libijskiego Ammona. 68d) . Wiele znajdowało się wyroczni w Grecji i Wielkiej Grecji. Drugą jego karmicielką musiała być Atena-koza. dolegliwości szczególnie dokuczającej Spartanom zamieszkującym bagniste doliny. ta zaś musiała je przekazać Apollinowi.1). szum liści dębowych lub łoskot naczyń mosiężnych zawieszonych na gałęziach. 44. jeśli Asklepios miał brata bliźniaka . Inni natomiast twierdzą. IX. drugi zaś do Dodony.134. że zawsze obok niego na malowidłach figuruje suka.3. Dafnis.Asklepiosa. Zeus miał ponadto słynną wyrocznię w Olimpii. i że jego hyperborejscy kapłani.1 i 116 4. rzekomo dla przepędzania wężów (Arrian. która mianowała Dafnis swą prorokinią. Wyrocznia delficka należała pierwotnie do Matki Zi#mi. 5. ustanowili tam jego kult. drugie ze splecionych łodyg paproci. trzecie z gałązek lauru. Niektórzy utrzyxnują. kiedy pasterz powitał go jako nowo narodzonego króla. w istocie zaś. Historia zwierząt.

' Wyrocznie tebańskiego Amfiaraosa i mallijskiego Amfilochosa. dzięki czemu zapamięta to. W beockim Ismenion natomiast proroctwa wygłaszali kapłani po obejrzeniu wnętrzności. W Klaros. W niektórych wyroczniach uzyskanie porady jest o wiele trudniejsze niż w innych. spaliło się w roku pięćdziesiątej ósmej olimpiady (w 489 r. Ponadto istnieje wyrocznia Pazyfae w lakońskich Talamaj. przybrany wstążkami jak ofiarne zwierzę. w Achai. szczególnie mięsem tryka złożonego w ofierze cieniom Agamedesa. w wyroczni Trofoniosa.czwarte zbudował Hefajstos z brązu.przepisuje im się kuracje na podstawie snów. gdy opuszczają plac targowy. zwanego Wodą Pamięci. Apollo miał jeszcze szereg innych wyroczni. brata Trofoniosa. Istnieją jeszcze poza tym liczne wyrocznie herosów. przez . które przyśniły się po poście. czyli w "miejscu czarnych topoli". wieszczek Apollina pije wodę z tajemnego źródła i wygłasza proroctwa wierszowane. gdzie kapłanki piją krew byka. co pomoże mu zapomnieć o przeszłości. dwóch trzynas- 163 toletnich chłopców prowadzi go do rzeki.2 d. będącą dla wszystkich innych śmiertelników zabójczą trucizną. Wyrocznia Hery w pobliżu Pagaj otoczona jest szacunkiem. Przypomina ona olbrzymi garniec do pieczenia chleba i ma osiem jardów głębokości. W Lebadei. nadal jeszcze zasięgają porad u Matki Ziemi. będąca pod opieką królów Sparty. oraz z innego pobliskiego źródła. piąte zaś. kąpiąc się jedynie w rzece Herkyna i składając ofiary Trofoniosowi. Kąpie się go i namaszcza. z kamienia ciosanego. na przykład wyrocznię w Lykajon i na Akropolu w Argos. przed Chr.) i na tym miejscu zbudowano obecną świątynię.9 i. syna Argonauty Erginosa. petent musi przez wiele dni oczyszczać się mieszkając w budynku poświęconym Dobrej Tyche (Fortunie) i pewnemu Dobremu Geniuszowi. Kapłanki Demeter w Patraj wróżą chorym z lustra spuszczonego na sznurze do studhi. umieszczając na dachu złocone śpiewające ptaki. w obu zasiadały kapłanki. Schodząc po drabinie odnajduje na dnie otwór. który mu pomógł wybudować świątynię Apollina w Delfach. w której odpowiedzi udziela się również na podstawie snów. oraz wiele wyroczni Asklepiosa. W Faraj chorzy szukający porady u Hermesa otrzymują za miedziaka wieszcze odpowiedzi w pierwszych przypadkowo zasłyszanych słowach. na przykład. wyrocznia Heraklasa w achajskiej Burze. Następnie pije on ze źródła zwanego Wodą Letejską. w pobliżu Kolofonu. do których przybywają tłumnie chorzy poszukujący porady i leczenia . W Ajgejrze. co widział i słyszał. W chłopskich trzewikach i lnianej tunice. oraz najbardziej niezawodna z istniejących wyrocznia Mopsosa trzymają się procedury asklepijskiej. w Telmessos natomiast i innych ! miejscowościach tłumaczy się sny. gdzie odpowiedzi udziela się po rzuceniu czterech kostek do grys.s h.3 e. Żywi się tam poświęcanym mięsem.5 g. jego piastunce Demeter Europie i innym bóstwom. podchodzi do wieszczej jamy. j: Kiedy petent jest wreszcie godzien zasięgnięcia porady. ale pewnego dnia wśzystko pochłonęła ziemia.4 f.

.6. VIII. Herodot.9. 3-5. Pauzaniasz.54. Roczniki.1. 5.15). 4. IX.27.lo 1. Herodot. XXVIII. ale odebrano mu już placki jęczmienne. Wreszcie. VII. 9. 7.78.25. podobnie jak postąpił hebrajski Jehowa. Prometeusz w qkowach. i w zamian za placki jęczmienne przynoszone ptzez petenta udziela proroczych rad.5. dlVszystkie przepowiednie początkowo wygłaszała Bogini Ziemia.34. Dobry Geniusz doradza duchowi Trofoniosa. Usadowiony na tak zwanym Krześle Pamięci. że umiera.21.Pauzaniasz.1.1-19. gdzie odzyskuje przytomność i zdolność śmiechu. 7. Odyseja.328. Błagalnice.15.5 i 22.1.1-5. co usłyszał. i Apollo. Oni to wszędzie oczyszczają.22. Kreteńskiemu berłu .26. Tacyt. w Delfach między prorokinią a petentem pośredniczył kapłan tłumacząc w heksametrach jej bezładne wypowiedzi. 31.Herodot. której władza była tak wielka.6.55 i VIII. W Argos prorokini miała pełną swobodę. Żywot Pyrrusa.134.134 i 1. 6. po czym z powrotem zostaje wypchnięty nogami do przodu na dno jamy. VI1. Apollodoros. I. V111. Pliniusz.6 XIV.który opuszcza nogi trzymając w każdej ręce placki z jęczmienia zmieszanego z miodem. przejmując wieszczą akację Isztar (I Księga Kronik. strzegą i zbawiają ludzi. XXII.39.2. jak i kapłanki Zeusa wygłaszały proroctwa. 900. i O twarzy widniejącej na ksigżycu. Pauzaniasz. VIII.134. ma powtórzyć wszystko. który przybrał postać węża. Historia naturalna. I11. Dionizjos z Halikarnasu. Ajschylos. Pauzaniasz. 164 51. XXX. 2. W ten sposób Zeus w Dodonie i Ammon w oazie Siwwa przejęli kult wieszczego dębu poświęeonego Du aIbo Dione (zob.24.51.2. petent traci przytomność i świadomość. że patriarchalni najeźdźcy. k. Plutarch. 2. IV. a wtedy niewidzialny głos odsłania mu przyszłość oraz wiele zagadkowych tajemnic. X. Niewidzialnym mówcą jest jeden z Dobrych Geniuszów ze złotego wieku Kronosa. 7. Ajschylos. II. już mu się zdaje. Pauzaniasz. Pauzaniasz. Sanktuarium Matki Ziemi w Delfach założone zostało przez Kreteńczyków. Ibid. Nagłe szarpnięcie za kostki i oto coś go wciąga jak w wir rwącej rzeki. 3. zagarniając jej sanktuaria. wciąż jeszcze oszołomiony. 8.1 ). by zaópiekować się wyroczniami i obrzędami wtajemniczenia. Kleomenes. II. Plutarch. Plutarch.11. Homer.27.1. który zagarnął sanktuaria w Delfach i Argos.1. Strabon. Sofokles. w Dodonie zarówno kapłanki gołębia. Suidas pod hasłem "Dodona". Król Edyp. Ibid. którzy zstąpili z księżyca. powraca do domu Dobrego Geniusza. II. 10. mianowali kapłanów lub zatrzymywali dawne kapłanki przechodzące abecnie na ich służbę. O duchu opiekuriczym Sokratesa. W ciemności dostaje cios w ciemię. tańce i kalendarz. którzy pozostawili Hellenom w spadku swoją świętą muzykę. I.. Gdy głos milknie. 832. obrzędy.2.41.

4. Kapłani Apollina domagali się od kapłanek pytyjskich w Delfach zachowania dziewictwa. który piła Matka Ziemia. Dowodzi ona również. Najprostszą póstacią. Świątynia z wosku pszczelego i piór odnosi się do bogini w postaci pszczoły (zob. gdzie zasięgnął rady swego ojca. otrzymuje mistyczne pouczenia od rzekomego ducha. 18.mistagogowie w ciemnej pieczarze .7-52. indoeuropejską metodą wieszczbiarską. 7.Dafnis to skrócona forma Dafojne (zob. uważano je bowiem za oblubienice Apollina.155a). że były to krętogłowy podobne do syren. czy ptaki przedstawiały wieszcze słowiki. X. zob. chociaż nadal zachowały strój narzeczonej. znaczenie zaś wszelkich możliwych kombinacji zostało skodyfikowane.3. ů 3. Przewidywanie przyszłości przez rzucanie czterech kostek miało chyba źródło alfabetyczne.30. Tholos. jest jak się zdaje. jak się zdaje. 5. Nie wiadomo. Badanie wnętrzności było. używaną niekiedy do poświęcenia całego plemienia. 4 i 6. jest dwanaście spółgłosek i cztery głoski (podobnie jak w wieszczym irlandzkim Ogham zwanym "O'Sullivana"). po czym przychodzi ponownie na świat w nowym klanie lub tajnym stowarzyszeniu. Sanktuarium laurowe stanowi reminiscencję żucia liścia laurowego przez prorokinię i jej towarzyszki podczas orgu . Krew otiarnych świętych byków. oraz wcześniejszego zwrócenia się Odyseusza o poradę do Tejrezjaśza. którzy urządzali misteria-samotrackie.3. która przetrwała do czasów klasycznych. 290e). Procedura w wyroczni Trofoniosa . lb i 62a). ale dusze ich zgodnie założyły wspólną .należą do przedolimpijskiego wieku Kronosa. grobu herosa. 21. zanim skropiono nią pola. i słusznie dopatruje się związku między nimi i Daktylami idaejskimi. że Trofoniadzi .1). Plutarch wspomina. Filostratos powołuje się na złote ptaki w Żywocie Apoloniusza z Tiany (VI. Krew byka uchodziła za potężną truciznę ze względu na swą moc magiczną (zob.2). Pindar natomiast nazywa je słowikami (fragment cytowany przez Atenajosa. Wiedźma z Endor urzędowała w podobnym sanktuarium. która podobnie jak London Bridge Is Broken Down opowiada o poszczególnych niewłaściwych materiałach stosowanych kolejno przy budowie świątyni. dom duchów w kształcie ula pszczelego. pochodzenia afrykańskiego i dó Grecji dotarł przez Palestynę. Czarna topola poświęcona była bogini śmierci w Pagaj. na którym zasiadała kapłanka.3 i 47. 28). który wcielił się w pytona.8). czy też krętogłowy służące za miłosne talizmany (zob. Pazyfae i Ino były to tytuły potrójnej bogini. jak na przykład w biblijnej Księdze Wyjścia (24.170. labrys. w których nowicjusz przeżywa pozorną śmierć. 51. które miała użyźnić. Świątynia z paproci jest reminiscencją magiczńych właściwości przypisywanych nasieniu paproci podczas letniego i zimowego przesilenia (James Frazer poświęca tej sprawie wiele stronic w Złotej gałęzi). 6 i 46. a nie liczby. Persefona zaś miała gaj czarnych topoli na dalekim zachodzie (Pauzaniasz.którą Pauzaniasz zwiedzał osobiście . Przepowiadanie przyszłości na podstawie snów jest powszechnie stosowane. Kapłanki Ziemi mogły jednak pić każdy płyn.bogini.11) i opowiada o nich. a współzależność jej trzech postaci symbolizował trójnóg. Amfilochos i Mopsos zabili się wzajemnie. ponieważ na czterech bokach kostki znajdowały się podobno znaki. ale może również odnosić się do podziemnego tholos. zawdzięcza swą nazwę kapłańska kongregacja Labrydów w Delfach. Świątynia z brązu pochłonięta przez ziemię jest być może tematem jedynie czwartej części pieśni delfickiej. Anchizesa. do której można sprowadzić alfabet grecki.jest reminiscencją zejścia Eneasza z jemiołą w ręce do Tartaru. że mity te związane są ze wspólną formą obrzędów wtajemniczenia. czyli podwójnemu toporowi. mieszano obficie z wodą. Hera.2 165 7. Od czasu haniebnego uwiedzenia jednej z kapłanek przez petenta musiały one przy składaniu ślubów mieć co najmniej lat pięćdziesiąt. a duch Adama prorokował w Hebronie. 8.152a) oraz do zaklżnania deszczu (Marinos o Proklosie.1) i gołębia (zob. 6. 3. W czasach klasycznych na kostkach oznaczone były jedynie liczby:1.

2.wyrocznię (zob. Palamedes. 11) 21) 31) . alphainein zaś . Io. Alfabet grecki był uproszćzeniem hieroglifów kreteńskich.57. wynalazł pozostałe jedenaście spółgłosek. posługując się klinami.3. a także dlatego. który Kadmos przywiózł z powrotem do Beocji i który pelazgijczyk Ewander z Arkadii wprowadził w Italii. a Hermes sprowadził te dźwięki do znaków pisarskich. Fabulae. Pliniusz.593. Odpowiada to tradycji zachowanej u Arystydesa i przekazanej przez Pliniusza. 277. że alfabet pisany powstał w Egipcie w XVIII w. scholia do Iliady Homera. Uczeni w zaśadzie zgadzają się obecnie. Inne spółgłoski dodał następnie do alfabetu greckiego Simonides z Samos i Epicharm z Sycylii. c. Pięć samogłosek pierwszego alfabetu oraz spółgłoski B i Twynalazły Trzy Mojry. Heroika. Origines. przed Chr.169e). lub.3. króla Argos". Alfa jest pierwszą z osiemnastu liter. VI1. 52 ALFABET a. że zanim wprowadzono w Grecji zmodyfikowany alfabet fenicki. Plutarch. jak twierdzą inni. na skutek wpływów kreteńskich. VIII. Filostratos. dzięki czemu obecnie jego święta lira posiada po jednej samogłosce na każdą ze swych siedmiu strun. l. XIX."wynajdywać". że Egipcjanin imieniem Menos ("księżyc") wynalazł alfabet "na piętnaście lat przed panowaniem Foroneusa. że Alfejos jest najznaczniejszą z rzek. Symposiaka IX. X. b. a Beocja jest krainą wołów. Alfabet ten miałby ścisłe związki z kalendarzem. dwie zaś samogłoski . albowiem aleph w języku fenickim znaczy "wół". lecz gałązkami poszczególnych drzew odpowiadających kolejności miesięcy w roku. Izydor z Sewilli. Istnieją jednak dowody. tam zaś matka jego Karmenta ustaliła piętnaście znanych nam znaków pisarskich alfabetu łacińskiego.l Hyginus. Historia naturalna.84.długie Oi krótkie E.2. istniał już tam jakiś alfabet przechowywany jako tajemnica religijna przez kapłanki bogini księżyca lo albo kapłanki Trzech Mojr. Kadmos zmieniając kolejność liter zachował jednak miejsce litery alfa. siostra Foroneusa. syn Naupliosa. ponieważ żurawie lecą w klinach. Był to alfabet pelazgijski. ponieważ alpheznaczy "zaszczyt".dodali kapłani Apollina. a w takim razie litery nie były znakami pisarskimi.

l1 . 7.jesienne zrównanie. N. że Simonides i Epicharm dodali nowe litery do alfabetu. C. 8lipca T jemioła lub dąb kolczasty 9. Żurawie były ptakami Hermesa (zob.a . S. 2września M winna latorośl 11. H. Ta kolejność drzew zawarta jest w micie greckim i łacińskim. rok zaś był podzielony między świętego króla i jego bliźniaka-zastępcę. Alfabet ten związany jest z Heraklesem Ogmiosem. G.letnie przesilenie.41.1 . 6.jarzębina lub pigwa 10. które.132. Jego kanon świadczący o frygijskim pochodzeniu odpowiadał alfabetom pelazgijskiemu i łacińskiemu. Każda samogłoska reprezentowała kwartalny termin w roku: O (kolcolist zachodni)wiosenne zrównanie dnia z nocą. Mędrcy irlandzcy przekształcili go w język głuchoniemych. posiadał mianowicie trzynaście spółgłosek i pięć samogłosek. S.162s). chociaż nadal niezbyt jasne są powody. Można dowieść. U. 5). Z.3 i 36.18lutego N jesion 4. R.132. była następująca: A. Każda spółgłoska przedstawiała miesiąc złożony z dwudziestu ośmiu dni w roku trzynastomiesięcznym.drzewo narodzin oraż drzewo śmierci. będąca prawdopodobnie kolejnością używaną przez Hermesa. E (topola) .24grudnia B brzoza lub dzika oliwka 2.10czerwca D dąb lub drzewo terpentynowe 8. 5. C. którego używali wymieniani przez Cezara galijscy druidzi. a wszystkie jego litery brały swe nazwy od drzew. Ng. G. w wyniku rewolucji religijnej porządek został zmieniony wraz z nowym systemem kalendarzowym i przedstawiał się następująco: B. SS (Z) tarnina 6. Bogini Karmenta (zob.1 . A (jodła lub palma) .18marca F olcha lub dereń 5.6) wynalazła B i T oraz samogłoski. D.1 3.odwieczna roztropność") . podobnie jak poprzedni .3). Epigramaty. Dwa spośród ich dodatków. M.1 rI.28października Ng albo Gn trzecina lub kalina 13. patrona poetów. XIII.ze swyni świętym żurawiem (Marcjalis. dopóki Apollo nie uzurpował jego władzy. jak głosi tradycja. bynajmniej nie mit.25listopada R bez aptekarski lub mirt 4. T. O. że nazwy liter zachowane w irlandzkim Beth-luis-nion. dla których to uczynili.15kwietnia S wierzba. R. 5sierpnia C orzech. F. H. być może początkowo nie był pisany.21stycznia L dziki jesion 3.2). w sakralnej tradycji całej Europy oraz mutatis mutandis Syrii i Azji Mniejszej. czyli "Tarczą słoneczną Ogma". U (wrzos) . E.1. ponieważ każda z tych kalendarzowych spółgłosek wprowadzała jedno jej półrocze. Alfabet ten zwany był Beth-luis-nion ("brzoza-jesion górski-jesion") od pierwszych trzech spółgłosek. T. rozpoczynającym się w dwa dni po zimowym przesileniu. Starożytny alfabet irlandzki.z Foroneusem (zob. Do najdawniejszych alfabetów zalicza się alfabet klinowy. D. Około roku 400 przed Chr. 17. F. 86.A. Ng lub Gn.1 . Przyjęto za fakt historyczny. były starożytnym . pochodziły z Grecji i dotarły do Irlandu przez Hiszpanię (zob.13maja H głóg lub dzika grusza 7. L. a mianowicie: 1. Q. usunięcie zaś spółgłoski przydechowej (H) i digamma (F) zubożyło kanon. Hermes zaś był wczesnym helleńskim odpowiednikiem Tota (zob.2i 132. wynalazcy liter. Kolejność początkowa. B. podobnie jak ten. L. M. ksi i psi były niepotrzebne. N.30września G bluszcz 12. Palamedes (. I (cis) reprezentowały wspólnie zimowe przesilenie. występującego z podobnym do żurawia ibisem.75) był karyjskim odpowiednikiem egipskiego boga Tota. I. na palcach pokazując poszczególne litery lub symbole słowne. CC(Q) jabłko.

że rodząc Zeusa Rea przycisnęła palce do ziemi. że męscy Daktylowie byli kuretami. Niektórzy twierdzą. ale lepiej może nie rozwodzić się nad tym Świadczyłoby to o posługiwaniu się głoskami w leczeniu muzyką w sanktuariach Apollina. Imiona ich brzmiały: Herakles. i wtedy na świat przyszli Daktylowie. Powszechnie utrzymuje się jednak. 8. by ulżyć sobie. Opowiada się również. Kadmejska kolejność liter utrwalona w powszechnie przyjętym abecadle została. że Kelmis zamieniony został w żelazó za to. Jazjos i Akesidas. zwycięzcy. W rzeczywistości jednak dziką oliwką nie koronowano zwycięzcy aż do siódmej olimpiady.greckim zaklęciem ku czci arkadyjskiej Białej Bogini Alfito. zdegradowanym w czasach klasycznych do roli dziecinnego odliczania. jak się zdaje. którzy 52. Inni natomiast twierdzą.. który pisze w swej pracy O stylu: "Kapłani egipscy w hymnach do bogów wyśpiewują po kolei siedem głosek. 53 DAKTYLOWIE a. następnie przybyli do Elidy i wznieśli świątynię. która do tej pory była nagrodą wręczaną. Niektórzy twierdzą. Kapłani Apollina dodali prawdopodobnie do jego liry głoski wspomniane przez Demetriosa. by przebłagać Kronosa.. Pajonios. pięciu Daktylów płci męskiej z prawej. aleksandryjskiego filozofa z pierwszego wieku przed Chr.7-53. Pięciu Daktylów płci żeńskiej powstało z jej ręki Iewej. Ten skomplikowany i ważny problem omówiony jest szczegółowo w White Goddess (rozdz. a niektórzy opowiadają. a wrażenie jest bardzo wielkie.. że . Akmon. że ukoronował zwycięzcę Pajoniosa gałązką oliwną i że potem spali na posłaniach zrobionych z zielonych liści. wzbudzały wielki podziw swymi magicznymi zaklęciami i wtajemniczyły Orfeusza w misteria bogini. Damnameneus i Kelmis są tytułami trzech najstarszych Daktylów. Herakles sprowadziwszy dziką oliwkę od Hyperborejczyków do Olimpu urządził dla swych młodszych braci wyścigi i w ten sposób zapoczątkował Igrzyska Olimpijskie. Męscy Daktylowie byli kowalami i pierwsi odkryli żelazo w pobliskiej górze Berekyntos. kiedy to wyrocznia delficka kazała Ifitosowi zastąpić nią gałązkę jabłoni. 1-15 i 21). Imiona ich są otoczone ściśle strzeżoną tajemnicą. że nimfa Anchiale urodziła ich w jaskini diktejskiej w pobliżu Oaksos. dźwięki te brzmią w uszach słuchaczy jak muzyka liry i fletu. które osiedliły się w Samotrace. Siostry ich. którzy strzegli kolebki Zeusa na Krecie.2 c. lecz nie chcieli obrazić bogini ujawniając prawdziwą kolejność liter.c 167 posługiwali się alfabetem w handlu. celowo wprowadzona przez fenickich kupców. Epimedes. że Daktylowie mieszkali na górze Ida na długo przed urodzinami Zeusa.l b.

Igrzyska Olimpijskie zapoczątkował bieg dziewcząt walczących o przywilej zostania kapłanką bogini księżyca Hery (Pauzaniasz. z pominięciem kciuka. Tajna tradycja orficka oparta była na kalendarzowej sekwencji drzew magicznych.53. 7)ustanowiono drugi bieg. której upadek rozpoczął się z chwilą zastosowania procesu odlewania żelaza i pojawienia się Dorów z żelazną bronią. Opowieść o Akmonie. III. wobec czego niemal zupełnie nie rdzewieje. wielkiej bogini Rei. W wykopaliskach w Fajstos odnaleziono nie obrobiony kawał takiego żelaza obok glinianego wizerunku przykucniętej bogini.160d) i Danaosa (zob. 37). na przykład palec serdeczny odpowiada Epimedesowi. jest również bajką dla dzieci. IX).64. Gdy Zeus poślubił Heręto znaczy gdy Achajowie wprowadzili w Grecji nową formę instytucji świętego króla (zob. jako personifikacja odlewanego żelaza. 168 53. 509 i 1130.4. Sofokles. palec środkowy . był prawdopodobnie wydarzeniem dorocznym. podobnie jak młot uderza w kowadło.2).obraził Reę. W całej pierwotnej Europie metalurg`ii towarzyszyły zaklęcia. X. Kelmis. lewą pozostawiając czarownicom. pochodzi od. frygijskiego bodajże pochodzenia (zob. a kowale nazywali palce prawej ręki Daktylami. Głusi satyrowie. digitus impudicus.604 3. Flegon ż Tralles. nie cieszył się przychylnością patronki kowali. idąc za przykładem Ikariosa (zob. V. Nazwa środkowego palca.3). srebro.1. ołów i cynę. Żelazo dotarło na Kretę przez Frygię z południowego wybrzeża Morza Czarnego. .Jazjosowi.1. Fragmenta historica Graeca.5 2.16.12. System ten przetrwał w zachodnioeuropejskich ludowych nazwach palców. Przemiany. a ponieważ bieg ten odbywał się w miesiącu Partenios. przez Strabona. choć kawałki żelaza z meteorytów były bardzo cenione ze względu na swe cudowne pochodzenie i być może jeden taki kawałek spadł na górę Berekintos. jak gdyby to był kawał rozpalonego żelaza. w której zawsze wygrywa palec wskazujący. W języku znaków na każde drzewo przypadał jeden staw palca i jedna litera orfickiegd kalendarza-alfabetu. Damnameneusie i Kelmisie. I. "dziewicy". Reminiscencją tego systemu są również nazwy palców stosowane w chiromancji: palec wskazujący poświęcony jest Jowiszowi. uchodzącego za siedlisko męskości i noszącego dlatego nazwę Heraklesa. W podobny sposób kazał Antajos zmagać się zalotnikom swej córki w biegu o jej rękę (Pindar. 1. IV. Daktylowie są personifikacją palców. Apoloniusz z Rodos. muszli morskich i miseczek ofiarnych. 60m). 52.29. 2. ilustrowaną uderzeniami palca wskazującego po kciuku. miedź. Owidiusz. Odypytyjskie.11.3.obrazy wyrządzonej Herze przez Kelmisa. czyli Zeusowi. 3. Scholia do Apoloniusza z Rodos. Pauzaniasz. V. który wygrał bieg. po czym wsuwa się między nie koniec palca środkowego.22. cyt.Diodor z Sycylii. Podobno z ciała tego Heraklesa wyrastały liście (Palajfatos. V.3 #. po stole. Za rudy ziemne uznawała ona jedynie złoto. słońcem jej księżyca i w ten sposób królem Elidy. jest palcem magicznym. dla młodych mężczyzn współzawodniczących o niebezpieczny przywilej zostania małżonkiem kapłanki.7.281. Wczesne żelazo egipskie pochodzi z meteorytów i zawiera wysoki procent niklu. których imiona mają związek z metalurgią. bieg olimpijski Heraklesa zaś jest bajką dla dzieci ilustrowaną bębnieniem palcami. mały palec. Merkury lub Hermes. Dzika oliwka odpowiada górnemu stawowi kciuka.

Co prawda w czasach klasycznych słoneczny wyścig rydwanów .109.stał się najważniejszym wydarzeniem Igrzysk. była zapowiedzią nieśmiertelności.5 . Kronosa-Ifiklesa. odbywał się tam również 53. Zaczynał się on w połowie zimy. przy czym bieg dziewcząt urządzano podczas osobnego święta. bądź też w dwa tygodnie później. że w pierwotnych Igrzyskach Ołimpijskich jedyną konkurencją był bieg. Ody olimpijskie X. 7. tuż zaś przed śmiercią z ręki bliźniaka-zastępcy podczas letniego przesilenia wręczano mu gałązkę jabłoni. to znaczy zwycięzca biegu. gdy jeden z uczestników ginął.54. drugi zaś nowy rok rozpoczynał się w dniu letniego przesilenia. nadal jednak uważano za nieszczęśliwy omen obrzucanie liśćmi zwycięzcy biegu. 54 TELCHINOWIE . Wynik był z góry do przewidzenia. Jeden ze scholiastów Pindara (Odyolimpijskie. oznaczało likwidację tych śmiertelnych zmagań i przekształcenie pojedynczego roku podzielonego na dwie połowy w jeden Wielki Rok.2). kiedy szczyt mokry był od obfitego śniegu (Pindar. zabijał podczas zimowego przesilenia bliźniaka-zastępcę starego roku. Rok ów dzielił się na dwie Olimpiady następujące po sobie w odstępach czteroletnich. bądź to na dwa tygodnie przed właściwymi Igrzyskami Olimpijskimi. a nie co roku.13). Olimpia nie jest terenem mykeńskim i dlatego nie wydaje się prawdopodobne. jabłko lub gałązka jabłoni. Zastąpienie gałązki oliwnej jabłonią. w porze roku. Dlatego Heraklesowi przypisuje się ustanowienie Igrzysk i nadanie nazwy wzgórzu. prawdopodobnie są pochodzenia pelazgijskiego.b 169 pojedynek kończący się dopiero wtedy. witany jako "Król Herakles". ale odradzał im zwycięstwo. V.49). kiedy zwycięzca ginął z ręki swego następcy. Pierwotna nagroda.4. 21. podczas przesilenia zimowego otrzymywał gałązkę królewskiej dzikiej oliwki. Mitologiczną wersję tej walki zawiera opowieść o zapasach Zeusa z Kronosem o Elidę (Pauzaniasz. by przedachajskie mity zostały zapożyczone z Krety. Prawdopodobnie dlatego nowy Zeus-Herakles. Wół zwycięstwa zjadany w sali Rady był oczywiście zastępcą króla. Cześć boska oddawana zwycięzcy biegu jeszcze w czasach klasycznych jest reminiscencją godności świętego króla.33) dowodzi. Król i jego bliźniak-zastępca rządzili jeden po drugim lub równocześnie. przypadającej zwycięzcy. gdy zbieżność czasu słonecznego i księżycowego sprzyjała zaślubinom księżyca i słońca. Uwieńczóny oliwką Heraklesa lub Zeusa. 5. podobnie jak podczas ateńskich Bufonii (zob. a więc drzewem odpędzającym złe duchy. obsypany liśćmi jak Jack O'Green.7). Chociaż Plutarch wspomina (Rozmowy biesiadne. 8. że w Elidzie nowy rok liczył śię od ostatniej pełni księżyca przed zimowym przesileniem. Pitagoras doradzał przyjaciołom by brali udział w tej konkurenćji. bliźniak-zastępca bowiem zjawiał się uzbrojony w dzidę. W dawnych czasach obrzucano Zeusa-Heraklesa liśćmi dębowymi. prowadził on orszak taneczny w pochodzie zwycięzców i jadł ofiarne mięso byka w sali Rady. V. Odtąd Igrzyska odbywały się co cztery lata.w mitologii znajdujący swój wyraz w zmaganiach Pelopsa z Ojnomaosem o rękę Dejdamei (zob.3) . na którym znajdował się grób Kronosa. III. a więc o walce podczas letniego przesilenia między królem i jego bliźniakiem-zastępcą. 6. który zostawa# małżonkiem nowej kapłanki.

co dowodzi. IV.a z woli Zeusa zginęli Telchinowie teumessjańscy. ale znacznie wcześniej zrobili dla Kronosa zębaty sierp. "Telchin" wywodzili gramatycy greccy od słowa thelgein.365-367. synów Morza. Rea powierzyła ich opiece niemowlę Posejdona.2)i rzeźbionych głowicach tyrreńskich statków. że byli pierwotnie emanacjami Danae.l 1. Występowali jako psy myśliwskie Artemidy.b . że władali pobliską górą Nonakris ("dziewięć szczytów"). 31. o ile nie pito jej z kubka sporządzonego z końskiego kopyta. "zaczarować". świadczyłoby. Diodor z Sycylii. gdzie w Teumessos zbudowali świątynię Ateny. Ńiemniej jednak Zeus postanowił.55. następna spółgłoska zaś jest czymś pośrednim między spółgłoską przydechową i syczącą. zgładził Telchinów licyjskich. . Oni pierwsi rzeźbili wizerunki bogów. Dziewięciu Telchinów było dziećmi Morza. inni do Sykionu. 37 7. Podczas potopu 170 54. jeszcze inni do Licji i wreszcie niektórzy ćlo Orchomenos. każdą z jej trzech postaci w triadzie (zob. 771-772. Przemiany. ponieważ jednak kobieta. wchłonęli lub zmusili do emigracji na zachód. Prawdopodobnie nddawały im cześć matriarchalne ludy Grecji. s.a. Kallimach. chociaż próbowali go przebłagać budując nową świątynię. 2. I. 60d).4) była rzekomo tak bardzo święta. że zginą podczas potopu. które patriarchalni Hellenowie prześladowali. Nawet bogowie olimpijscy składali swe najsolenniejsze przysięgi klnąc się na Styks.111. że posługiwali się nią Telchinowie. Niektórzy udali się do Beocji. którym skastrował swego ojca Uranosa. ponieważ zakłócali pogodę wywołując magiczne mgły i niszcząc plony siarką oraz wodą stygijską. gdzie żałożyli miasta Kamejros. Krążą pogłoski. Stamtąd wyemigrowali na Kretę i byli pierwszymi jej mieszkańcami. gdzie przybrawszy postać psów myśliwskich rozszarpali Akteona. Apollo zaś. Jalysos i Lindos.2. będącą przez pewien czas głównym ośrodkiem religijnym Grecji. wywoływali mgły magiczne i zbudowali miasta Kamejros.55. uciekli wszyscy za morze.7. oni zaś wykuli mu trójząb. VII. Być może pochodzili z Afryki Wschodniej. XIV. Libijczycy mylili głoski 1 i r. Jalysos i Lindos. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza. pochodzi z Rodos. Magiczne mgły wywoływano za pomocą czarów wierzbowych. Eustatios o Homerze. Nie ma ich już również w Orchomenos. Hymn do Delos. b. że niektórzy przebywają jeszcze w Sykionie. nazwane według imion trzech Danaid (zob. pies i ryba w podobny sposób łączyły się w obrazach tyrreńskiej Skylli . że została poświęcona arkadyjskiej bogini o głowie kobyły. słowo to może być również odmianą "tyrrben"lub "tyrsen". 91. Wynikałoby z tego. Krety i Libii oraz Wysp Egejskich. Strabon.2). 60. Podobno Aleksandra Wielkiego otruto wodą stygijską (Pauzaniasz. Owidiusz. Dziewięciu Telchinów. 05strzeżeni przez Artemidę. 31. bogini księżyca.2-3.18. To. o psich głowach i #rękach podobnych do odnóży żółwia. że najdrobniejsza jej kropla wywoływała śmierć.czującej się również swojsko na Krecie (zob. VIII. wcielony w wilka.2). Woda stygijska (zob.

IV. ponieważ osioł był symbolem obleśności i okrucieństwa. Empuzy ("wdzierające się siłą") są to żarłoczne. Empuzy. Lilith ("sowa płomykówka") była kanaanicką Hekate i jeszcze w średniowieczu Żydzi robili chroniące przed nią amulety. 31f). Hermes był co prawda najsprytniejszym złodziejem na świecie. do Myken. Hekate. Przemienił ją potem w białą krowę. poszły za jej przykładem. ale można ich przepędzić wyzwiskami. krowy. Obleśne demony. należąc do triady księżycowej. że nie uda mu się wykraść Io pod . Utrzymywano. Arystofanes. 55.yri Magici Graeci. Empuzy przybierają postać suk.2334. córka Pana i Echo. uciekają z krzykiem. gdy je usłyszą. Potrafiły zamieniać się w piękne dziewice. Io. wiedział jednak. gdzie nazywały się Lilim ("dzieci Lilith"). IV. 288 i nast. córka boga rzecznego Inachosa.55 EMPUZY a.b 171 l. którego uroczyła Iynks. mają ośle zady i noszą brązowe buciki lub też. prawdziwa władczyni Tartaru (zob. ponieważ suka Hekate.. Filostratos. Suidas pod hasłem "Empusae". Żywot Apoloniusza z Tiany. jak twierdzą inni. była kapłanką argiwskiej Hery. powodując w ten sposób śmierć swych kochanków. zwane Empuzami. nosiła sandały z brązuzłote sandały były atrybutem Afrodyty . mają jedną nogę osła i jedną z brązu. Parlament niewieści. a nawet suki. Zeus. krów lub pięknych dziewic: W tym ostatnim wcieleniu przesypiają się z mężczyznami w nocy lub podczas dziennej drzemki i wysysają z nich wszystkie siły żywotne. Koncepcja ta dotarła prawdopodobnie do Grecji z Palestyny. była tą samą boginią co Afrodyta lub krowiooka Hera. a gdy Hera oskarżyła go o zdradę małżeńską i za karę zamieniła Io w krętogłowa. uwodzące demony kobiece. dzieci Hekate.córki jej zaś. zakochał się w lo. Pap. Żaby. nakazując. jak twierdzą inni. Straszą zazwyczaj podróżników. którą Hera uważała za swoją własność i oddała na przechowanie Argosowi Panoptesowi Wszechwidzącemu.56. by potajemnie uwiązał zwierzę do drzewa oliwkowego w Nemei. by zabrał Io z powrotem. ukryty pod postacią dzięcioła. że mają ośle zady.1 1. Zeus jednak posłał Hermesa. 1056 i 1094.25. i sam ją zaprowadził do Nemei czy też.1. skłamał: "Nigdy nie dotknąłem Io". 56 IO a.

że panuje tutaj Hermes. II. by nie wracali z pustymi rękami. Homer.6. Ku czci Io Jopolitanie co roku stukają do drzwi swych domów powtarzając te słowa.czujnym spojrzeniem stu oczu Argosa. by porwali Io. i że jako krowa zmieniała się z białej na fioletowoczerwoną i z fioletowoczerwonej na czarną. Fragmenty.111.3 Kallimach. oraz Błagalnice. po czym uciekła do Egiptu. pod którym czczono niegdyś księżyc w Argos . . Stwierdziwszy jednak. Inachos wysłał w ślad za nią jej braci i krewnych.nazwał swą córkę Io ku czci księżyca. gdzie Pigmejowie toczą nieustanną wojnę z żurawiami. by na zawsze przypominały o haniebnej zbrodni.56. Io udała się wpierw do Dodony. Fabulae. zwane obecnie Antiochią. uciął mu głowę. że Inachos. panował w Argos. która Posejdonowi urodziła Agenora i Belosa. gdzie krowa" -widmo przemówiła do nich słowami: "Tu oto jestem. król zachodu. Argiwowie zaś obchodzą po niej doroczną żałobę.1. Id. Ifigenia w Taurydzie. I. O Likofronie. który dotknął jej nie bez skutków . 382. b. ruszyła dalej. Iliada.41. że Io # została pochowana w tym miejscu. Io. i tam umarła z rozpaczy i wstydu. przez Bosfor Indyjski (cieśnina Bab-el-Mandeb) dotarła do Etiopii. Baktrii oraz Indii i przebiegając z południa na zachód Arabię.1 Apisem. że Io urodziła Epafosa w eubejskiej jaskini noszącej nazwę Boosaule. Twierdzą mianowicie. syn Japeta. powędrowała z biegiem rzeki i wreszcie znalazła spokój w Egipcie. na górę Silpion w Syru. Hyginus. 547 i nast. Prometeusz skowany.. stamtąd do Medii. po czym dotarła do morza.#lla. by kłuł Io i pędził ją po całym świecie. gdzie wciąż jeszcze przebywał przykuty do skały Prometeusz. będący podobno boskim bykiem 172 56.2 d. II. Herodot. syn Zeusa. i ją zgwałcił.i stworzyła kul# Izydy. po zaślubieniu zaś Telegonosa urodziła Epafosa. Przebywszy deltę Dunaju. przekroczyła Bosfor Krymski i dotarła do źródeł rzeki Hybristes na Kaukazie. Apollodoros.1 i 11. Epafos. Io urodziła mu córkę imieniem Libia. Doszli do wniosku.. Tzetzes. a stamtąd do źródeł Nilu.145: Suidas pod hasłem "Io" .Niech dusza Io znajdzie spoczynek! " Wreszcie dotarli na górę Silpion.. Moschos. Zeus Pikos. 705 i nast. takim bowiem imieniem nazwała Demeter. zabił głazem. Eurypides. Tutaj Zeus przywrócił jej ludzką postać. Inni opowiadają zupełnie odmienną historię.był on synem Zeusa. panował w Egipcie i miał córkę Libię. Zabrali ze sobą Triptolemosa jako przewodnika i stukali do wszystkich drzwi w Syrii wołając :. zapowiadając im. i wysłała gza. Ukołysał go więc do snu grą na flecie.l c. założył miasto Jopolis . i dlatego założyli drugie Jopolis. . Następnie pogalopowała przez Azję Mniejszą do Tarsu i Joppy. w ślad za słońcem okrążyła Morze Czarne. krainę Chalybów i Bosfor Tracki. Rozmowy bogów. Lukian.100. wysłał swych służących. Hera umieściła oczy Argosa w ogonie pawia. 3. Do Europy wróciła przez Kolchidę. po czym wyzwolił Io. po czym umarła pokąsana przez gza.b. Optakach. które od jej imienia zwie się Jońskim.59.Io bowiem jest imieniem. lecz następnie zawróciła i ruszyła na północ ku górze Hajmos. Niektórzy jednak wierzą. gdy tylko dotarła do jego pałacu.3. Ajschylos.

Argiwskie kapłanki Io wykonywały. by przyniósł ulgę męczącym się tanecznicom. zabrali ze sobą swe tańce.). musi być zazdrosna o lo. którymi zaklinali deszcz. X. 1.a 173 dębowyfh wołając: "Io! lo!".57. ponieważ nowy rogaty księżyc uchodził za źródło wszelkiej wody.3). gdy gzy atakują bydło. jak się zdaje. Uważano. XIV.835 i nast. Libia oznacza deszcz. łaciński Pan. w Syrii. miejscowości założonej podobno przez króla Eleuzis. 2.6). Mieszkańcy argiwskich kolonii.istnieje pokrewna irlandzka legenda o "Green Stripper"druga o kapłance księżyca. że wzgardził jej miłością (Owidiusz. ponieważ ion po grecku znaczy fiołek. Strabon. pierwotny ptak orgiastyczny bogini księżyca. W Afryce plemiona murzyńskie posiadające trzody wciąż jeszcze pędzą je z jednego pastwiska na drugie. Izydy w Egipcie. Przemiany. wije swe gniazda na wierzbach i dlatego jest związany z magią wodną (zob. założonych w Eubei. jednego z braci Keleosa ("dzięcioła"). Io zaś była księżycem przynoszącym deszcz. jako żona Zeusa. a deszcze zimowe przybywają do Grecji z Libii. że dzięcioły stukając w pień wypukują deszcz. Faun zaś. Wobec tego Hera. wschodzącego przez kilka nocy z rzędu o tej samej godzinie. Legenda wymyślona w celu wytłumaczenia rozprzestrzeńiania się na wschód obrzędu oraz podobieństwa między kultem lo w Grecji. Hermesa zwą synem Zeusa Pikosa ("dzięcioła") . ale mitografowie kolor czerwony zastąpili fioletowym.3 . ponieważ Io została w micie zidentyiikowana z Demeter. a więc i pokarmu dla bydła. Asztarte w Syrii i Kali w Indiach rozpadła się na dwie nie powiązane ze sobą historie: jedna o świętej krowie wędrującej przez niebiosa. Ponadto co trzy lata obchodzono misteria Demeter w Keleaj ("wołanie") niedaleko Koryntu. tłum. 137s). chociaż Io była tylko jednym z imion krowiookiej Hery. zgwałcili ku oburzeniu miejscowej ludności.1. 56. strzeżonej przez gwiazdy . Jan Malalas. Mit ten zawiera szereg wątków. 90. Egipcie.1. 28. Pasterzom najpotrzebniejszy był deszcz późnym latem. Suidas pod hasłem "Isis". Na kreteńskim grobie Fauna widniało epitafium: "Tu leży dzięcioł. Kroniki świata. Reminiscencją żałoby Demeter opłakującej Persefonę jest argiwskie święto żałoby po Io. noszący imię Zeusa. Trzy barwy . lo zmieniała barwy.Arystofanes w Ptakach (480) oskarża Zeusa o kradzież berła dzięcioła . wyd. którego Kirke zamieniła w dzięcioła za to. Argiwowie czcili księżyc w postaci krowy. Kos zamienionych w krowy (zob.biała dla nowiu.dziewicy.podobnie Pan rzekomo miał być synem Hermesa i nimiy Dryope ("dzięcioł").przedstawiały trzy okres# życia bogini księżyca . na Bosforze. nad Morzem Czarnym. za każdym jednakże razem dalej na północ nad wschodnim widnokręgiem (pnyp. Takie jest bodajże źródło mitu o kobietach z wyspy.152. w którym odgrywały role zwierząt oszalałych od ukąszeń gzów. Dindorff. doroczny taniec jałówek. Stefan z Bizancjum pod hasłem "Argura" . czerwona dla księżyca żniwnego* i czarna dla księżyca ubywającego . podobnie jak zmienia się księżyc. nimfy i staruchy (zob. który również był Zeusem" (Suidas pod hasłem "Pikos"). 2). . którą przywódcy najeźdźców helleńskich. a równocześnie mężczyźni-dzięcioły pukali do drzwi ' Pelnia księżyca w okresie jesiennego przesilenia (22 lub 23 września). Krętogłów. gdy gzy napastują bydło i doprowadzają je do szału. wzywając deszcz. II s. synem Pikosa ("dzięcioła"). Wszyscy trzej są pasterskimi bogami sprowadzającymi deszcz.

5 i IV. trzymając drugą nogę za kostkę w przeciwnej ręce i opierając się na włóczni.4-6. oba bowiem zwierzęta uważano za prorocze. Drzewa. Posejdona i HacIesa. był władcą całego Peloponezu i zapoczątkował kult Hery.1). 2. 50. Ajgyptosa i Danaosa dowodziłoby. W charakterze ducha olchy patronującej czwartemu miesiącowi świętego roku (zob. 8). znaczy prawdopodobnie Fearinos ("pochodzący ze świtu roku". że achajscy wyznawcy Zeusa rościli sobie prawo do zwierzchniej władzy nad morskimi ludami południowo-wschodniego świata śródziemnomorskiego. Podział Peloponezu między synów Foroneusa przypomina podział krółestwa Kronosa między Zeusa. II. mężczyzn wysokiego wzrostu. Kar jest równoznaczne z Q're lub Karios. ponieważ. Imię Foroneusa.1. Po jego śmierci synowie. natomiast syn jego Kar założył miasto Megarę. zmieniono później na Argos. Jazos i Agenor. potrafili stać przez długi czas na jednej nodze. którego tytuł został prawdopodobnie zapożyczony od jego księżycowej matki Artemis Karia. 28. I. . podzielili się Peloponezem. brat Io.15. był Foroneus.c l. ponieważ olchy rosną nad rzekami. hodowców bydła.1 i 5. Agenora. Fabulae. Bergn. Mit o Pigmejach i żurawiach dotyczy. Belosa. który został protoplastą Libii.1. Foroneus był również tym. który znalazł zastosowanie dla ognia wykradzionego przez Prometeusza. miał podobno "przyciągać pioruny". 6. w którym obehodzono wiosenne święto ognia. Matka jego jest nimfą jesionu Melią. że wynalazł rynki targowe. Odkrycie przez Foroneusa zastosowania ognia da się wytłumaczyć tym. Gwern. Pauzaniasz. Jako wieszczy heros Foroneus ma również związek z krukiem (zob.1. Pelazgos. w które uderzył piorun.5. Apollodoros. Poślubił nimfę Kerdo. syn boga rzecznego Inachosa i nimfy Melu. 52. Przedstawienie Zeusa jako ojca Epafosa.40.58. który założył i zaludnił miasto targowe. czyli z wiosny). 143 i 274. ponieważ jesion. II. i dlatego był on tytanem siódmego dnia. 57 FORONEUS a: Pierwszym człowiekiem. że w starożytności kowale i garncarze stawiali wyżej węgiel drzewny z olchy. Barn.39.2). Nazwę tego miasta. Kerdo ("zysk" lub "kunszt") jest jednym z tytułów Demeter. Fearn i Brennus. czyli Karyatis. być może przedstawia on jednak przedachajski podział Peloponezu. 4. Vron. czyli miesiącowi. wydzielający więcej ciepła aniżeli węgle z innych drzew. które Grecy tłumaczą jako "przynoszący cenę" w tym znaczeniu. z którym również wiążą się kruk i olcha (zob. albo z wielkim bogiem Ker. jak się zdaje.Hyginus. Nazywano ich "żurawiami". którzy wtargnęli do doliny Górnego Nilu z Somali i przepędzili miejscowych Pigmejów na południe. były pierwszymi źródłami ognia dla człowieka pierwotnego. podobnie jak i w naszych czasach. przedstawiany był jako syn Inachosa. drzewo zajmujące w tej serii miejsce wcześniejsze. Efron. "Foroneus" oznaczał bodajże tytuł Kronosa. 174 57. 3 i I70. Foronikon. Nosiła ona ten tytuł jako łasica lub jako liszka. Wariantami tego imienia są Bran.' 1.3.

Europa zwróciła uwagę na piękne zwierzę. która urodziła mu Kadmosa. Wszystko to odbyło. Kadmos pożeglował z Telefassą na Rodos.3 58. by popędził trzodę Agenora wzdłuż wybrzeża. Europa urodziła mu trzech synów: Minosa. gdy zaś stwierdziła. Fojniks na zachód. Wyszedłszy na brzeg w pobliżu kreteńskiej Gortyny zamienił się Zeus w orła i zgwałcił Europę w zagajniku wierzbowym nad strumieniem. Tazosa. by osiedlić się w krainie Kanaan. za Libię. inaczej zwaną Argiope. i tu nadał swe iniię Punijczykom. w drugiej wciąż jeszcze miała koszyk z kwiatami. brat bliźniaczy Belosa. syn Libu i Posejdona. syna Amfitriona. podobnymi do drogocennych kamieni. ale potem skolonizowali wyspę Tazos i eksploatowali tamtejsze bogate kopalnie złota. w okolicę Tyru. w jakim kierunku udał się byk. który przyjął jego imię i zwie się Cylicją.4 Kiliks uda się do kraju Hypachejczyków. i spłodził z Alfesiboją Adonisa. się na pięć pokoleń przed przyjściem na świat w Grecji Heraklesa. do miejsca.2 c. ona zaś z przerażeniem oglądała się na oddalający się brzeg. Zeus zakochał się w Europie. półwyspu oddzielającego morze Marmara od Morza Czarnego. ale po śmierci Agenora wrócił do ziemi Kanaan. Jedną ręką trzymała się prawego rogu. Agenor posłał swych trzech synów na poszukiwanie siostry zakazując im wracać bez niej. W końcu wdrapała się na jego grzbiet i pozwoliła mu powoli zanieść się na skraj morza.g 175 d. Fojniksa. zwanej odtąd ku jego czci Fenicją. On sam przyłączył się do stada pod postacią śnieżnobiałego byka z wielkim podgardlem i małymi rogami.d.58 EUROPA I KADMOS a. poświęcili tam Heraklesowi Tyryjskiemu posąg z brązu wysokości dziesięciu łokci. Radamantysa i Sarpedona.1 b. każdy z nich popłynął w inną stronę. przezwyciężyła strach i zaczęła się z nim bawić wkładając mu kwiaty do pyska i zawieszając wianki na jego rogach. wybudował świątynię Posejdonowi i ustanowił . wobec czego posłał Hermesa.58. gdzie poślubił Telefassę. Inni mówią. na którym przedstawiony jest z pałką i łukiem. gdzie poświęcił brązowy kocioł Atenie z Lindos.6 e. że stało się to pod wiecznie zielonym platanem. Tazos i jego ludzie ruszyli wpierw ku Olimpii. Nagle byk popłynął. Fineus zas przybył do Tynii. Fineusa i jedyną córkę Europę. gdzie Europa spacerowała zazwyczaj ze swymi towarzyszkami. Kiliksa. ale nie wiedząc. gdzie później nękały go harpie. Między rogami przebiegała jedna czarna kreska. opuścił Egipt. w którym obecnie znajduje się Kartagina. że byk jest łagodny jak baranek. Agenor. Wyruszyli natychmiast na morze.

IX. Następnie . Tam wystawił posąg Ateny nazywając go jej fenickim imieniem Onga. Hyginus. pochwaliła go i kazała mu posiać zęby węża. Przemiany.1-2. potrząsając orężem.1 i 14. Gdy tylko złożył ofiarę Atenie. Wąż ten zabił prawie wszystkich ludzi Kadmosa. 3. Cała piątka jak jeden mąż ofiarowała swe usługi Kadmosowi. Monety z Gortyny. Teofrast..7.178. Odypytyjskie. gdzie ma szukać Europy.4. loc. X. I1..1) lub Titiosa (Pindar. Apollodoros. Pytia zaś poradziła mu. że rzucił ten kamień. Ares jednak żądał.4.dziedziczny urząd kapłana opiekującego się tym sanktuarium.37-62. czyli Zasiani Ludzie.25. VII. V. . on zaś pomścił ich rozbijając wężowi łeb głazem. wysłał ich Kadmos po wodę oczyszczalną ze źródła Aresa. zwanego obecnie Źródłem Kastalskim. Hyginus. f. Sielanki. 4.1. Fabulae.w końcu zaś dotarł do krainy trackich Edończyków. IV. Moschos.1. by wąż został pomszczony. Pauzaniasz.1. Herodot.58. Popędził zwierzę na wschód przez Beocję nie dając mu ani chwili spoczynku aż wreszcie krowa padła w miejscu.178. Pauzaniasz. Zapytał. ale nie wiedział.' g. r Bójka była tak zacięta. Apollodoros. zawędrował do Tery. 178 i 19. 2.9.1.44. 7.5. jeden bowiem zaczął drugiego oskarżać o to. III. by zrezygnował z poszukiwań. że w końcu tylko pięciu pozostało przy życiu: Echion. którzy sprzedali mu krowę mającą na obu bokaćh białe znamię pełni księżyca. cit. Pauzaniasz.1-2. Ruszył więc Kadmos drogą prowadzącą z Delf do Fokidy i wtedy to spotkał kilku pasterzy w służbie króla Pelagona.12.. 91. III. Hyginus.178. Peloros. Fabuale. Tutaj niespodziewanie zmarła Telefassa i po jej pogrzebie Kadmos ze swymi towarzyszami wyruszył na piechotę do wyroczni w Delfach. Apollodoros. to znów jako syn Kiliksa (Apollodoros.s 1.4 bogów skazał Kadmosa na służbę pańszczyźnianą u Aresa przez jeden Wielki Rok. zjawiła się bogini. 6. III. w którym zwierzę opadnie z sił.11.25. Usłuchał jej rozkazu i z zębów natychmiast wyrośli uzbrojeni Spartanie. co wywołało bójkę. l. że krowa musi być niezwłocznie złożona Atenie w ofierze. Historia roślin. Przestrzegłszy swych towarzyszy. 5. Kadmos cisnął między nich kamień. 8. Istnieje wiele mylących wersji powyższej genealogu. Hyperenor i Udajos. Chtonios. III.7. Tazos pojawia się raz jako syn Posejdona.11. gdzie wybudował podobną świątynię. którzy zgotowali mu gościnne przyjęcie. Hyginus. Apoloniusz z Rodos. Owidiusz. FabWae. w którym teraz stoją Teby. poszedł w trop za krową i wybudował miasto w tym miejscu. i sąd 176 58. Herodot.1. że źródła tego strzeże wielki wąż.836 i nast.47 i II.g.

IV.Herodot (I. Zdobyli miasto tego samego wieczora i zabrali wielu jeńców. .5) oraz obrzędami płodności w całej Europie. Jego świętość wynikała z pięciopalczastych liści przedstawiających dłoń bogini (zob.b 177 upamiętnia do naszych czasów corocznie obchodzony w 1j. Jan Malalas nie mógł przecież wymyślić "Złego Wieczoru" w Tyrze pisząc: "Tauros (byk). 678a-b).1). że są w ten sposób urodzeni. podobnie jak bóg Eszmun zapożyczył emblemat otwartej dłoni od Tanit (Neith) (zob. szczególnie w wigilię święta majowego przypadającego w tym miesiącu. w czasie którego niesiono w procesji girlandę majową Europy (Atenajos. Jeśli jednak słowo to odczytać nie jako eur-ope.1 i 70. to synonim pełni księżyca. jak się zdaje z równiny syryjskiej do Kadmei w Karii .1j. Wydarzenie to 58. Helle (zob.Kanaan".59. między nimi również Europę. Rozproszenie synów Agenora jest bodajże upamiętnieniem migracji Kanaanitów na zachód na początku drugiego tysiąclecia przed Chr. 4. Przedstawiała. Imiona Zasianych Ludzi . 30. jak szukali księżycowej jałówki lo (zob. 3. "o szerokiej twarzy". Kanaanici mogli przybyć do Dolnego Egiptu z Ugandy. Historia Europy może być również reminiscencją wyprawy Hellenów z Krety na Fenicję. że wszyscy Pelazgowie. II. król Krety. zdobyło Teby i rządziło w kraju. w jakim Apollo zabił Pytona w Delfach (zob. Wiele obyczajów kanaanickich wskazuje na jego wschodnioafrykańskie pochodzenie. Platan został jednak zapożyczony przez Apollina. pod naciskiem aryjskich i semickich najeźdźców. napadł na 7#r po bitwie morskiej w czasie nieobecności Agenora i jego synów. Kallimach w Epitalamlum dla Heleny wspomina. ponieważ Hera (według Hesychiosa) nosiła tytuł "Europii". który w biblijnej Księdze Rodzaju występuje jako . s. 2) potwierdza słowa Malalasa (zob. s. czyli "obfitująca w wodę". 8) i Helena są jedną i tą samą boską postacią. który się wspina") i Peloros ("wąż")charakteryzują poszczególnych herosów. Hyperenor ("człowiek. Libia. Fojniks jest męską formą Fojnissy ("czerwonej" lub "krwawej"). 53a) i z dorocznego zrzucania kory. Wierzba patronuje piątemu miesiącowi świętego roku (zob. Europa. Przyjęli óni miejscową zasadę osiemdziesięcioletniego panowania świętego króla. Udajos ("pochodzący z ziemi").3) i związana jest z czarami (zob.12). Porwanie Europy przez Zeusa. 2. będące reminiscencją dawnej okupacji Krety przez Hellenów. jak się zdaje. uważali. 43." (Kronika świata. Mit o Zasianych Ludziach i służbie Kadmosa u Aresa nasuwa na myśl przypuszczenie. 21. Kadmos zabił węża w tym samym znaczeniu. 21. Scena ta zachowała się na ośmiu odlewanych plakietach z niebieskiego szkła znalezionych w mykeńskim mieście Midea.46).Kadmos jest słowem semickim i znaczy "wschodni" .160. wpłynęła na historię synów Agenora i ich wyprawy w poszukiwaniu Europy. fragment obrzędu płodności. 12a). Telefassa. 52. a nie tylko Tebańczycy. którego Tezeusz czcił w Olimpii. Uwiedzenie Europy przez Zeusa w postaci orła przypomina uwiedzenie przez niego Hery w przebraniu kukułki (zob. lecz eu-rope (analogia z euboia). 56 d). zostało wydedukowane z przedhelleńskich obrazów przedstawiających kapłankę księżyca triumfalnie dosiadającą pokonanego przez nią byka słonecznego. wyd. tytuł bogini księżyca Demeter w Lebadei i Asztarte w Sydonie. Ich wspólną ucztą były . tytułu nadawanego księżycowi jako Bogini Śmierci w Życiu. małe zaś plemię mówiące semickim językiem wyemigrowało.3). Dindorff).xyjski Herakles. Agenor jest fenickim herosem Chnas. rpoże ono również oznaczać "dobra dla wierzb". Na Krecie i w Koryncie Europa miała imię Hellotis przypominające słowo helike ("wierzba"). Opowieść o synach Inachosa i o tym.rze ## Zły Wieczór".Echion ("żmija"). 5. był również bogiem Melkartem. Argiope i Alfesiboja są również tytułami bogini księżyca. że Kadmejczycy umocniIi swą władzę w Beocji dzięki pomyśInej interwencji podczas wojny domowej między plemionami pelazgijskimi uważającymi się za autochtonów. "Peloros" jednak nasuwa przypuszczenie. że platan był również poświęcony Helenie. 28. Chtonios ("z gIeby").4-.skąd udało się do Beocji pod koniec drugiego tysiąclecia.

córkę Afrodyty i Aresa. Kadmos jeszcze jedną wspaniałą szatę. że wybraną krowę puszczano swobodnie w określonym miejscu i tam. budowano świątynię bogini księżyca. której nikt nie mógł się oprzeć. nadającą boską godność. Nie wydaje się jednak prawdopodobne.1. należy raczej przypuszczać. poślubił Harmonię. Przy pomocy swych Zasianych Ludzi wybudował tebański Akropól. 2). ustawiono dla nich dwanaście złotych tronów.1 cze pokazują miejsce. W domu Kadmośa.b. Wszyscy bogowie przynieśli prezenty. Dionizos jednak przepowiedział po zamordowa# niu Penteusa przez matkę. syna jego córki Agawe i Echiona. Kadmos abdykował na rżecż śwego wnuka Penteusa. Krowy nie odznaczają się wybitnymi talentami strategicznymi i handlowymi.l b. gdzie się położyła. nauczyła ją rytuału Wielkiej Bogini. Na starość. Barbarżyńcy ći. który wciąż jeśzcze nie wybaczył mu całkowicie zabicia węża. że dała mu ją Atena. 6. Apollo zaś popisywał się na lirze. po czym osiadł skrom#ie w mieście. Hermes podarował jej lirę. Troja i Antiochia również miały być założone w miejscach wybranych przez święte krowy (zob. Demeter zapewniła Harmonii obfite zbiory jęczmienia. Tebańczycy wciąż jesz- I2# Mity #crti# 59. a nie w Kolchidzie (zob. Afrodyta podarowała Harmonii słynny złoty naszyjnik zrobiony przez Hefajstosa. by praktyki te były stosowane dosłownie. jadąc w wożie zaprzężo# ńym w jałówki. na które przybyli Olimpijczycy. niegdyś dar zakochanego Zeusa dla siostry Kadmosa. Żniwa z zasianych zębów smoczych zebrał Jazon prawdopodobnie w Jolkos lub w Koryncie. których Zeus nauczył Jazjona. który stał tam. Niektórzy twierdzą. matka Jazjona.3).59.3 c. Atena przydzieliła mu Beocję. Gdy Kadmos odsłużył osiem lat pańszczyzny u Aresa. 158h i 56d). odbywając w ten sposób pokutę za zabicie węża kastalskiego. gdzie obecnie znajduje się rynek tebański. oddając się podczas uroczystości Jazjonowi na trzykrotnie oranym polu. ćhcąc przebłagać Aresa. Było to pierwsze wesele śmiertelników.Peloria (zob. jednego z Zasianych Ludzi. Europy. że Kadmos i Harmonia. nazwany na jego cześć Kadmeją. . w którym muzy śpiewały i grały na flecie. będą panowali nad barbarzyńskimi hordami. i kiedy został wtajemniczony w misteria. i komplet fletów.152. Elektra zaś. gdy odwiedził Samotrakę.z Atena ofiarowała Harmonii złotą szatę. Osobie noszącej go naszyjnik dawał urodę. 59 KADMOS I HARMONIA a.

81. Przemiany. gdzie Kadmos wybudował miasto Butoe.2. Fabulae. IX. Ody pytyjskie.1350 i nast: Hygińus. Król Belos.1. króla Ilirii. Niektórzy jednak twierdzą. w Tebaidzie. zabiła również Likotersesa i oddała królestwo Kadmosowi. reminiscencją u2naiiia najeźdźców kadmejskich z Teb przez wszystkich Hellenów. gdy proroctwo spełniło się do końca. że Ares przemienił ich w lwy.5 e. III.4. Diodor z Sycylii. V. jest. napadnięci przez Iliryjczyków.60.4 d.111. Owidiusz. Ferekydes cytowany przez Apollodórosa. jak się zdaje. II1. w które podobno przemieniońo jego i Harmonię. i od tej chwili będą wiedli wiecznie szczęśliwy żywot na Wyspach Błogosławionych. Apollodoros. III. Założenie Butoe przez Kadmosa ma związek z roszczeniami Iliryjczyków domagających się uznania ićh za Greków i pozwolenia na udział w Igrzyskach Olimpijskich. II1. jeśli przedstawiano go tam jako węża. Apollodoros. Bachantki. Apollodoros. splądrują wiele miast greckich i w końcu złupią świątynię Apollina.12. Na jego dworze schroniła się po zabójstwie Penteusa. Na starość. Diodor z Sycylii. V.94. syn.12.5). Dowiedziawszy się. l.5. że rodzice jej dowodzą wojskami Enchelejczyków. Eurypides. IV:517. I. V. Pauzaniasż# IX.65. Jego następcą był Illyrius. Małżeństwo Kadmosa i Harmonii w obecności dwunaśtu bóstw olimpijskich ma swą paralelę w małżeńśtwie Peleuśa i Tetydy (zob.49 i IV. który mu się urodził na starość. IV. który panował w Chemmis.117. Hyginus.5.f 60 179 BELOS I DANAIDY a. był synem Libii .1). Pindar. 6.2.2. którzy. a Zeus posłał ich na Wyspy Błogosławionych. Ciała ich pochowano w Ilirii.oznajmił.a . Pauzaniasz. Kadmoś i Harmonia wyemigrowali więc do krainy Enchelejćzyków. 60. pozwolono mu pód koniec panowania wyemigrować wraz z kolonią (zob. kiedy poparli ich Ateńezycy i gdy zostali dokładnie wtajemniczeni w misteria santotrackie.4.3.184 i 240.4.6 Pauzaniasz.567-602. lwy zaś.49. IX. były zapewńe heraldycznymi wspornikami anikoniczńego wizerunku Wielkie# Bogtńi .podobnie jak na słynn#j Lwiej Bramie w Mykenach. Kadmos miał widoćznie wyrocznię w Iliru.3. Apoloniusz z Ródos. Ares ocali Kadmosa i Harmonię przemieniając ich w węże. zgodnie z radą Dionizosa wybrali ich na swych władców.4. po czym zostaną przykładnie ukarani.48. Fabulae. 43. Mitograf sugeruje. że zamiast go żgładzić. Kadmos i Harmonia stali się wężami o nakrapianej niebiesko skórze. Agawe była w tym czasie żoną Likotersesa. Diodor z Sycylii. Ptolomeusz Hefajstionos.

Jalysos i Kamejros. Amymone. wyśmiał oczywiście te roszczenia. zatrzymując się po drodze na wyspie Rodos. że wilk był Apollinem w przebraniu.4 g. urodziła mu bliźniaki. a córki jego wprowadziły pochodzące z Egiptu misteria Demeter. zaczął przygotowania do ucieczki z Libii.f. Arabek. który krainę oddał pod opiekę Herze. by panował w Libii. poświęcił mu słynne sanktuarium Wilczego Apollina w Argos i został tak potężnym władcą. Żona jego. ich imionami nazwano miasta Lindos. Wyperswadowali więc Gelanorowi. miał pięćdziesiąt córek zwanych Danaidami. kiedy z gór zeszedł wilk. i wtajemniczyły w nie pelazgijskie 180 60. że cieszy się poparciem Ateny. nakazując im. że Ajgyptos pragziął zamordować wszystkie Danaidy. nie chciał na to przystać. Ale od inwazji doryckiej nikt poza Arkadyjczykami nie urządza na Peloponezie Tesmoforiów.i Posejdona oraz bratem bliźniaczym Agenora. ścigając łanię w lesie zakłóciła sen śpiącego satyra. Etiopek i tym podobnych.k kobiety. c. że z boskiej woli ma zostać królem miasta Argos. by sprawę omówić. by wszelkimi sposobami starały się przebłagać Posejdona. od dawna już panowała tu dotkliwa posucha. Trzy z nich zmarły podczas pobytu na wyspie. że Danaos zdobędzie tron przemocą. egipskich księżniczek z Elefantis i Memfis. Z Rodos popłynęli na Peloponez i wylądowali w pobliżu Lerny. Ajgyptos otrzymał królestwo Arabii. f. Jedna z nich. Danaos wysłany. Wysłał więc Danaos swe córki na poszukiwanie wody. jeśli stawią mu opór. zwane Tesmoforiami.l b. by się pogodzili i na znak zgody wydali pięćdziesiąt księżniczek za pięćdziesięciu książąt. Obywatele Argos dopatrzyli się w tym omenu. Fenicjanek i tym podobnych. oraz trzeciego syna. Ten zerwał się i usiłował ją . również pochodzących od różnych matek: najad. gdyby Argiwowie nie odłożyli decyzji do świtu. Król Argiwów. a gdy wyrocznia potwierdziła jego obawy oznajmiając. hamadriad. Po śmierci Belosa bracia-bliźniacy pokłócili się o spadek. Pięćdziesięciu synów urodziło mu się z różnych matek: Libijek. wysuszył wszystkie rzeki i strumienie. ale podbił również krainę Melampodów i nazwał ją Egiptem. Kefeusa.po czym wszyscy razem popłynęli do Grecji. gdzie Danaos poświęcił Atenie wizerunek w świątyni wystawionej ku jej czci przez Danaidy. Danaos. Gelanor. że wszyscy Pelazgowie w Grecji przybrali nazwę Danaów. podejrzewając podstęp.2 d. napadł stado na pastwisku w pobliżu murów miasta i zabił byka przewodnika. by ustąpił z dobrej woli. Danaos przekonany.60. Gelanor zachowałby niewątpliwie tron mimo oświadczenia Danaosa utrzymującego.pierwszy okręt o dwóch dziobach. Ajgyptosa i Danaosa. ponieważ Posejdon rożgniewany decyzją Inachosa. Kiedy Danaos przybył do Argolidy. jaki kiedykolwiek wyruszył w morze . gdzie Danaos oznajmił.3 e. Wybudował również cytadelę w Argos. Przy pomocy Ateny wybudował okręt dla siebie i swoich córek . Anchinoe. córka Nilosa. Ajgyptos zaś zaproponował. ale jego poddani zebrali się tego jeszcze wieczora.

W stawiła przeto omnik Afrodycie Zwycięskiej w świątyni Wilczego Apolli y a także pośw pciła sanktuarium Artefnidzie Przekonywającej. Stenele i Chryzippe poślubiły Kleitosa. nigdy nie wysychająca. by ukryły je we w#osach.zgwałcić. że w tak przyjemny sposób może wykonać polecenie ojca. Nad brzegiem rzeki. Po przybyciu na mżejsce prosili Danaosa. pod platanem. zadowoloną. Dowiedziawszy się o cehz jej wędrówki.ale w większości przypadków wyciągano po prostu losy z hełmu.tak więc Kleite. Stąd przysłowie angielskie: "A Lerna of evils. oszczędziła życie Linkeusa. 2 trzech dziur. zwanego ' obecnie Amymone. Chociaż za zosta aidy w ' Jeziorze Lernejskim zgodą Zeusa Atena i Hermes oczyścili Dan ie wody w dzbanach pod .5 h. Danaos obiecał. O północy każda przeszyła szpilką serce swego małżonka. Satyr uciekając uniknął ciosu. które pozostały po zębach. w owym czasie miasto było bez wody. Hypermnestra błagała. Echidne urodziła potwora Hydrę. Posejdon sam przespał się z Amymone. że panny młode i narzeczeni mieli matki tej samej rangi. do którego przybywają zabójcy. w niektórych wypadkach kierując się tym. by dokonać obrzędu oczyszczenia. Ajgyptos wysłał teraz swych synów do Argos zabraniając im wracać. Stanęła przed s dem i groziła jej kara śmierci. obiecując. przystąpili do oblegania Argos.9 . 'I#lko jeden się uratował. Danaos zaś wyznaczył pary. że odpowie ogniskiem zapalonym w cytadeli. by dotarłszy bezpiecznie na miejsce rozpalił ognisko. ale Posejdon. ponieważ oszczędził jej dziewictwo. Rozpoczęły się przygotowania do masowego ślubu. Głowy zamordowanych mężczyzn pochowano w . Potwór zamieszkał nad jeziorem Lerna. Gdy nadal odmawiał przyzwolenia. Rozumiejąc. którego wezwała na pomoc.60. 0 świcie Danaos dowiedział się o nieposłuszeństwie Hypermnestry. trysnęły trzy strumienie wody. wypływa rzeka Lerna. 181 60. i pomogła mu potem w ucieczce do oddalonego o dwanaście kilometrów miasta Linkeja."s i. że pragnienie wkrótce zmusi go do kapitualcji.k .o Argiwowie nadal co roku rozpalają ogniska dla upamiętnienia tej umowy. Stenelosa i Chryzipposa . wskazał Posejdon na trójząb i kazał jej wyrwać go ze skały. w tym cztery święte. trójząb zaś utkwił w skale. dopóki nie ukarzą Danaosa i całej jego rodziny. jednak sędziowie argiwscy ją uniewinnili. nawet w pełni lata. że zrobi wszystko. by cofnął decyzję i pozwolił im ożenić się z jego córkamiktóre zresztą zamierzali zamordować w noc poślubną. w innych podobieństwem imion . czego zażądają synowie Ajgyptosa.e k -W czasie uczty weselnej Danaos rozdał potajemnie swym córkom ostre szpilki nakazując. Hypermnestra. W cytadeli Argiwów nie było studni i chociaż później Danaidzi wynaleźli sztukę kopania studzien i wybudowali w mieście kilka. jeśli tylko przerwą oblężenie. raził go swym trójzębem. j. za poradą Artemidy. Lernie a ciała ich 1. Z tego źródła. o rzebane ze wszystkimi honorami pod murami Argos.

13. Danaos zaś ostanowił jak najpr dze w dać za mąż pozostałe córki i rankiem w dniu oczyszczenia d iał w wyścigu weselnym zaczyzwołał zalotników. II. cit.lo m. 2.4. 1.91.168. Eustatius o Homerze. Hyginus.5. . Diodor z Sycylii. Pochowano go w Patraj. Apollodoros. by pomścić zabójstwo braci. zasiedla#ąc je egipską #łogą. 3. Ar iwowie nadal święcą ten bieg w tak zwanych Igrzyskach Hymenejskich L ke bł potem Danaośa i zasiadł po nim na tronie. słynny żeglarz Nauplios. Fabulae.4.1. Pauzaniasz. Herodot. uciekł do Aroe i tam zmarł. II. która wypłynęła z jego dziadkiem..9. Tymczasem Ajgyptos przybył do Grecji. Herodot. VIII. Syn Am mone i Posejdona. Zwycięzca miał prawo pierwszeństwa w wyborze żony. Linkeus i Hypermnestra zeszli się ponownie. którzy zaryzykowalib małżeństwo z mordercz ni ale po spokojnej nocy poślubnej w nowym wyścigu nie brakło j g uczestników. następnie w kolejnośęi.1. Był protoplastą Naupliosa Niszczyciela któr wabił wrogie okręty do śmiertelnej zasadzki . Strabon. gdy się jednak dowiedział o losie swych synów.38. odkrył sztukę nawi ac i wedłu Wielkiej Niedźwiedzicy i założył miasto Nauplia. loc. cit. XIV.1. nie znalazło celu. I1. Apollodoros. Herodot.sędziowie zmarłyćh skazali je na wieczne nosz ziurawionych jak sita.6. V.11.ll . Stawiło si niewielu. s. II..y rozpalając na brzegu ognie w niewłaściwych miejscach.8. 4. którym zaproponował u z nającym się od ulicy noszącej teraz nazwę Afeta.4.234. gdyby tylkó Argiwowie do tego dopuścili. wy p y ą. Zabi y szwagierki.#8. Plutarch. Strabon.12 o. w jakiej docierali do bierali s ośród pozostałych córek. Eurypides cytowany przez Strabona. II. Eurypides cytowany przez Apollodorosa.2.1. H yginus. w sanktuarium Serapisa. się dosyć mężczyzn. II. 37.171. loc. Potomkowie tych małżeństw zaliczają się do Danaów. O złośliwości Herodota.

6.6. w którym każdy współkról poślubiał arcykapłankę i panował przeż pięćdziesiąt miesięcy księżycowych. które dały nazwę trzem głó#vnym miastom wyspy. przy czym w pierwszym słowie "a" czasem jest długie. czyli "czarodziejki". II. Teon o Fenomenach Aratosa.2.136-138 . znane również jako Telchinki. czyli połowę Wielkiego Roku. Podobno byli między nimi emigranci z Libii i Etiopii.170.168. aż przychodziła pora.25. 2 7 . czyli Kloto.5 11. że bogini przywiązywała istotom ludzkim starannie odmierzoną nić lnianą. Hygi . I.1. Pindar.Owidiusz. Kolegium kapłanek księżyca składało się zazwyczaj z pięćdziesięciu kobiet.1). Ody pytyjskie. irygacje i kopanie śtudzien. by w ten sposób oddać duszę człowieka śmierci. katameridzousa ("wydzielająca") i ialemistria ("kobieta opłakująca"). VII1. Lachezis i Atropos (zob. Mit ten upamiętnia przybycie kolonistów helladyckich z Palestyny do Grecji. Heroidy.37.170. IV.4. 10. II.8.12. Imiona Linda. i wprowadzenie przez nich rolnictwa na Peloponezie. 13. Pauzaniusz..5. 9. Fabulae. Klasyczna teoria nici#lnianej głosiła. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza.1. Apollodoros. którą co roku odwijała. 8. która zajęła pierwsze miejsce w biegu (stąd Igrzyska Olimpijskie) urządzanym na przemian. l.168.6 i 21. 53. cit. Hyginus. na których wyhaftowane były znaki I klanu i rodziny.169.497. Pauzaniasz. "dar". Arcykapłanką zostawała kobieta. jak się zdaje. 7. XIV.6. "wysuszony". l i 8. Belos jest Baalem ze Starego Testamentu i Belem z Apokryfów. * Przyjął imię sumeryjSkiej bogini księżyca Belili. loc. którą usunął.1 i 4. Hebrajczycy zwali ją Diną (Księga Rodzaju. Fabulae.117 i nast.21.1. wyznaczając w ten sposób dziecku miejsce w spoZeczeństwie. Bliźniacze pokrewieństwo Agenora i Belosa.2). FabWae. nus FabWae. XXIV) posługując się również imieniem Dan w rodzaju męskim.30. cit.1 i 73. . raz po upływie pięćdziesięciu.2. Hyginus. Ody. VII1. Apollodoros. II. Apollodoros5 loc. Hyginus. 54. loc. kiedy należało ją uciąć.9. przez Rodos.11. Lukian. Apoloniusz z Rodos.60. X. W biegach . Apollodoros. Pauzaniasz II. Strabon. Trzy Danaidy..5. Pauzaniasz.. Pauzaniasz. Kamejra i Jalysa to. Hyginus. VI. Sumeryjskie imię Danae brzmiało Dam-kina. Fabulae. I11. Stąd uczeni dopatrują się związku między imieniem Danaid i greckim słowem danos. a czasem krótkie.111.35. 182 60. IX.4). i danos. V11. cit. miały ponoć te same funkcje.19. były potrójną boginią księżyca Danae (zob.6. 2. 12. ich obowiązkiem było nawadnianie ziemi przez zaklinanie deszczu. wśkazuje na istnienie w Argolidzie systemu królewskiego. Początkówo jednak przewiązywała płaczące niemowlę lnianymi powijakami.Rodos. 6. Horacy. 3.10. Apollodoros. Strabon. Są to właściwie popularne Trzy Mojry. a raz czterdziestu dziewięciu miesięcy Wielkiego Roku (zob. zniekształcone formy słowa linodeousa ("wiążąca za pomocą nici lnianej").1..4). Dialogi morskie. ! podobnie jak Danaosa i Ajgyptosa. co zresztą wydaje się wcale prawdopodobne (zob.4.

53. gatunku Iwa znanego z bystrego wzroku. znaczy "pochodzący od rysia" . "Ajgyptos" i "Danaos" były to zapewne dawne tytuły tebańskich współkrólów. w nagrodę zdobywano stanowisko świętego króla. Egipcjan zwano Melampodami ("o czarnych stopach"). 53) i Babilonie (Langdon. ale na nie# odbywał się również bieg mężczyzn o urząd świętego króla (zob. VI. (Przyp.nął zapew#e od długiej igły.146.karakala. Jerozolimie (Hooke. Filostratos pisze (Żywot Apoloniusza z Tiany.3 i 60h) zgładzona przez Heraklesa była prawdopodobnie personifikacją kolegium kapłanek dostarczających wody (zob. 6.5-61:1 183 zaś istniał rozpowszechniony zwyćżaj grzebania głowy śwżętego króla w pobliżu miasta.11) o "kobietach z sitami w rękach. Tesmoforie ("należne ofiary") były orgiami rolniczymi w Atenach (zob. wersja bardziej prawdópodobna ńiż "Wilćzy Apolló". podobnie jak w Argos. 4. Przez wiele jeszcze stuleci po zniesieniu kolegiów Danaid. przy czym pierwsza zawiodła haniebnie.deuterokanoniczne części Księgi Daniela.. podczas których obnószonó w kósżyku odćięte genitalia świętegó króla lub jego zastępcy: W czasach bardziej cywilizowanych ża#tąpiońó je bochnami o fallicznym kśztałeie i żywymi wężami.3 i 160d).5 i 68. XIV). że leczą bydło należące do pasterzy". 8. 61 . 53.2). s. wykonywały one potrzebne zaklęcia. 74. mit zaś o Danaidach jest bodajże wspomnieniem dwukrotnie podejmowanych przez Hellenów prób zagarnięcia sanktuarium. 1935. 48b). którą wbijano mu w serce: stosunkowo miłosierny koniec. Hydra (zob. Linkeus. Origin of Early Semitic Ritual. Po drugiej udanej próbie helleński przywódca poślubił arcykapłankę. by strzegła je przed najazdem (zob. ale obie kone#pcje łączyło wyeie wilków przy pełni księżyca. kapłanki wody zaś oddał jako żony swym wodzom plemiennym. ponieważ " Tak nazywa Graves . 57 i 58).1). Król Słońca musiał się wykazać chyżością.1). Sparcie (zob. 5. które krążą udając. będący również tytułem królewskim w Mesenii (zob. rzekome głowy synów Ajgyptosa pochowane w pobliżu Lerny były prawdopodobnie głowami kolejnych świętych królów. 160d). Na obrazie jednak z którego wydekukowana została opowieść. ponieważ w czasie siewu brnęli w czarnym mule Nilu. Apóllo Lykiós może oznaczać "ApolIińa Świetlistego". 41. sito i przeciekający dzban pozostały oznaką mądrej kobiety. W Argos święty król gx.2-4). skrapiały ziemię wodą. 124. red. gdzie mowa jest o bożku Belu (Daniel. noworocznych w Olimpii (zob.wg podziału przyjętego w Biblii protestanckiej . Epic of Creation.) 60.7: flgniska Hypermnestry i Linkeusa były #apewne stosami rozpalónymi podezas argiwskich obxzędów wiosennych dla ucżczenia zwycięstwasłońca. by za pomocą magii sympatycznej wywołać deszcze (zob. Późniejsze monogamiczne społeczeństwo widziało w Danaidach z wiecznie przeciekającymi dzbanami symbol kary za matkobójstwo. 34. "Ulica zwana Afeta" była zapewne punktem startowym biegu dziewcząt o urząd arcykapłanki. ' .3). w.

której kult zlikwidówali Achajowie. nagrodził ją przedziwnym darem wyjmowania i wkładania ż powrotem oćzu.iczy t. z wyjątkiem Skylli. ale wszystkie. O ciekawości.5. Wyskoczyła na brzeg i przemieniała się to w jedno.1).11. fi2 I. "gardziel"). że tv#arz jej zamieniła się w #osżmarną maskę. Imię jej Lamia wydaje się zbliżone do Lamyros ("żarłoczny"). Eustatios o Homerze.fiarowuje herosowi jedno c. 73. Arystoteles. 25. 52.1714. Plutaxch. 8.c . którymi go obdarżyła.41.LAMIA a. VII. prując fale.amii są prawdopodnbnu# reminisceneją cibrazu przedstawiającego boginię. 7). Brzydka jej twarz jest profilaktyczną-ma#ką Gorgony noszoną przez kapłanki podczas misteriów (zob. zwaną również Anathą i Ateną (zob. b Prżyłąćzyła się później do Empuż i podobnie jak one uwodżiła młodych mężczyzn i wysysała ich krew we śnie.2 i 61. Suidas pod hasłem "Lamia". có. W końcu wzbiła się w powietrze jakn dzika . * 1.I).1.ko. Zeus. to w drugie dzikie zwierzę. Empuzy były inkubami (zob. w chwili kiedy c. stała się postrachem dzieci (zob. boginią miłości i bitwy. że Nemezis skryła się do wody przed zakochanym Zeusem i została rybą. która panowała w Libii.62. dzięki czemu uzyska im mistyezny wzrok (zob. 55. Diodor z Sycylii. lecz nie mogła mu umknąć. 2.l 1. Podobnie jak Alfito z Arkadii. Belos miał piękną córkę Lamię. Etyka.El7A a.1. XX. pochodzącego od laimós ("przełyk".8.8). Ścigał ją pod postacią bobra (?). wdzięcżny za łaski. Strabon. Usuwalne 184 61. ponieważ zapożyczał kształty nd coraz to bardziej drapieżnego i szybkiego zwierzęcia. Lamia z kolei zemściła się zabijając dzieci innych ludzi i postępowała tak okrutnie. gdy mowa o kobiecie. Niektórzy utrzymują. LTrodziła mu kilkoro dzieci. ścholia do Pokoju Arystofanesa. któryćh integralną część stańowiło zabijanie dzieci. 33:3). 757. odpowiada określeniu "wszeteczna". s.1. Lamia była libijską Neith. żabiła Hera w przystępie zazdrośći.

natomiast imię Polideukesa ("wiele słodkiego wina") stanowi reminiscencję charakteru święta. Safona. 25. również przespał się z nią tej nncy i chociaż niektńrzy opowiadają. ktńre Hermes wrzucił między uda Ledy. Odynemejskie.# Tyndareus. Plutareh.rząsnęła pióra i przybyła do Sparty.lub zająca. '?. Ścigając rybę przemieniała się w wydrę lub bobra. Illada. Apcillodoros.eda. że Kastor i Klitajmestra byli dziećtni Tyndareusa. 62. III. 32. gdy wraz z porami roku zamieniał się w zająca. która na Delos urodziła Artemidę i Apollina (zob.5. Hyginus. III. X. l. rybę. Lada jest podobno licyjskim (czyli kreteńskim) słowem oznaczającymů"kobietę".14.Teszeze inni utrzymują. że Zeus udając łabędzia ściganego przez orła skrył się na łonie Nemezis i ją zgwałcił. znalazła po pewnym czasie w bagnie jajko koloru hiacynta. Fabulae. s. Astronomia. Zeus zaś umieścił wizerunek Łabędzia i Orła na niebie. podczas którego odbywał się pościg. eytując C. Hyginus. gdy ryby wyciągnęły je na brzeg. 89.2) i w najdawniejszej wersji mitu o miłosnym pościgu ścigała świętego króla.6-7. Eratnstenes.197. I1.vpria Homera. pękło wydając na świat syryjską bog:nię miłości. po czym.63.33. 105. Kastnr i Polideukes zaś synami Tyndareusa. 5? i nast. Atenajos. 7R i '?04.Atenaji. Tak więc Leda urodziła Helenę.426. Homer. że jedynie Helena była cńrką Zeusa. Nemezis była boginią księżyca jako nimfa (zob.2). Zrezygnowana Nemezis ot. 3: tlyginus. Z jaja tego wylęgła się Helena trojańska.a 185 5. Pauzaniasz. #e Zeus pod postacią łabędzia tnwarzyszył Ledzie nad brzegiem rzeki Eurotas. gdy siedziała na stołku z rozehylonymi kolanami. Symposiaka. podobnie jak w angielskiej balladzie Coal-black Smith ("O czarnym jak węgiel kowalu") (zob.ała deifiknwana jako bogini Nemezis. Imię Kastora ("bóbr") jest wyraźną ' reminiscencją tego mitu. natomiast Helena i Polidcukes . III.10.21. ktńre w starożytnych czasach wpadło do rzeki Eufrates.1. Apollodoros. 2.10. Odyseja. on zaś został łabędziem i triumfalnie ją dopędził w Ramnus w Attyce. ptaka i ziarno zboża . 7.# c.' lnni jednak twierdzą. Fragmenty.inni uważają. by upamiętnić swój podstęp. która wraz z Heleną wylęgła się z drugiego jaja . Eurypides. czyli Lat. Zabrała je do dnmu i sehowała w skrzyni. że wszyscy troje byli dziećmi Zeusaa także Klitajmestra.s. gołębie zaś wysiedziały. gdzie L. żona krńla 'I#ndareusa. Najezęściej jednak spotykana relacja głosi. XI. rybę. We właściwym czasie złożyła ona jajo. 6. że jajo spadło z księżyca. ůI. I. podobnie jak jajn.8.gęś. 254.80.= b. mąż Ledy. Helena.2).3. Kastor i Pnlideukes. 4. Po zwycięstwie systemu patriarchalnego odwróciła się kolejność pościgu: bogini uciekała teraz przed Zeusem. II.. Jajo koloru . pierwszy mitiigraf watykański.7. pszczołę i mysz . Pindar.i w końcu go pożerała. Fabulae. Leda zaś była boginią Leto.:i.1497 i 1680. Jeszez# inni twierdzą.dziećmi Zeusa.g 1. Katasterismoi. z ktńrego wylęgła się Helena.299. 77. I.aktahejusz. W końcu zost. :i:i4b. po czym złożyła ona jajo.

lecz nawet zaprosił do swego stołu. 186 63. nie tylko oczyścił Iksjona. drugą zaś w Dendra. lecz Zeus. użył sobie do woli. c. ulepił chmurę na kształt Hery. Iksjon. wywodzi się być może z obrazu bogini siedzącej na stołku porodowym z głową Apollina wystającą z jej łona. Helena miała dwie świątynie w pobliżu Sparty.. W czasie tego święta pewne przedmioty. 88. by zauważyć oszustwo. która. 43. Zeus zaskoczył go na gorącym uczynku i kazał Hermesowi bie nierniłosiernie uwodziciela tak długo. lub Selene są lokalnymi odmianami bogini księżyca (zob. 48b). córkę Ejoneusa. Iksjon nie okazał wdzięczności. których względy przyzwoitości nie pozwalają wymienić. której identyczność z syryjską boginią opisaną przez Lukiana podkreśla Hyginus. ů Przed pałacem zastawił jedńak pułapkę w postaci jamy. wpadł do dołu i spłonął. Mit ten nawiązuje prawdopodobnie do pojawienia się w kreteńskich albo pelazgijskich miastach helleńskich t wojowników. że zostało wrzucone między uda Ledy. boginię peloponezyjskiego kultu łabędzia. obiecując bogate dary ślubne i zapraszając Ejoneusa na ucztę. na których występuje w towarzystwie Dioskurów.1). związaną z kultem drzew. Zeus jednak. 70. którzy na samym wstępie złożyli hołd Wielkiej Bogini i obdarowali jej kapłanki posłusznymi małżonkami. #. Helen(a). Helle. w której płonęło ognisko z węgla drzewnego. zamierzał uwieść Herę. król Lapitów. 4. jak się domyślał.10. Wszyscy pomniejsi bogowie uważali to za ohydny postępek i nie chcieli zezwolić na oczyszczenie Iksjona. były obnoszone w specjalnym koszyku zwanym helene. Sama zaś wyłoniła się z próżni (zob. ale w końcu odebrali jej przemocą najwyższą i suwerenną władzę. Zeus podstępem zdobył Nemezis. zgodził się poślubić Dię. chętnie zemściłaby się na Zeusie za jego częste wiarołomstwa. który potrafił się podobnie zachowywać. wręcz przeeiwnie. zbliżone do Tesmoforiów Ateny w Atenach (zob. Iksjoń zaś. hiacynta przypomina czerwone jak krew jajo wielkanocne druidów. gdy był zakochany. nie podejrzewając podstępu. W micie celtyckim składała je bogini mająca postać węża morskiego.10) Polluks wspomina (X.191) spartańskie święto Helenoforiów. Taki właśnie koszyk niesie sama Helena na płaskorzeźbach.b. Ejoneus.3 b. 63 IKSJON a. 3. Opowieść o tym. zbyt pijany.8 i 159. była ona bowiem boginią orgiastyczną. Przedmioty te mogły być emblematami fallicznymi. odgadnąwszy zamiary swego gościa. podobnie jak oszukał Herę kreteńskiego kultu kukułki (zob. którego co rok poszukuje się na brzegu morza. jedną w Terapnaj na terenie mykeńskim. aż zacznie wołać: "Dobroczyńcy zasłu- . syn Flegyasa. # Relacja Hyginusa jest jednak poplątana: według niego bogini sama złożyła jajo świata po spółkowaniu z wężem Ofionem i wysiadywała je na wodach przybierając postać gołębia.63. odwołując się do jej litości.12a). la). zwane glain. podobnie jak jej sanktuarium rodyjskie (zob.

Pindar. przywodzi również na myśl iksias ("jemiołę"). 51. Staroświeccy królowie nazywali siebie Zeusami (zob. Jako król dębu o genitaliach z jemioły (zob. II1. Układ ten został złamany na skutek obrzędowego mordowania helleńskich podróżników i brania do niewoli ich kokfiet. Imię Iksjona. .1 i 156. ale ojciec Du zwany jest Dejoneus. oraz scholia. prżedstawiający boga grzmotu. d.62.2). Dialogi bogów. tańce na drewnianym kóniku zaś mające na eelu sprowadzenie deszczu stały się prawdopodobnie źródłem legendy o centaurach. z przegubami. Flegijczykami oraz centaurami.11.2. Podobną parę mamy na kreteńskiej pieczęci ozdobnej. który po dorośnięciu miał podobno spłodzić ůz magnezyjskimi kobyłami centaurów. scholia do Fenirjanek Eurypidesa. Konie były poświęcone księżycowi.4) i poślubiali Dię z Chmury Deszczowej oczywiśeie wywołująć niezadowolenie kapłanów olimpijskich. podobnie jak Ejoneus. co znaczy "niszczycieł".przegięty do tyłu w obręczy (Filostratos. Scholia do Apoloniuśza z Rodos. Najstarszy grecki wizerunek centaura. po czym polecił przywiązać go do płonącego koła. Jama Iksjona nie jest metaforą.33-89. Potem ścinano mu głowę toporem. 33 i 62. 48e). najsłynniejszym z nich był uczony Chejron. 4). którym irlandzki heros Curoi związał Cuchulaina . by ich przeproszono oficjalnie. Eion jest homeryckim epitetem rzeki. Hellenowie zażądali. Lukian. a ciało # rozpostartymi ramionami przybijano do drzewa i pieczono. którzy opacznie tłumaczyli óbrzędowy obraz rozpiętego na drzewie króla Lapitów jako upamiętnienie kary za bezbożność i wymyślili anegdotę o chmurze. że słońce stanęło w zenicie i odtąd zacznie schodzić niżej aż do zimowego przesilenia. Następnie był biczowan## by krew i sperma użyźniły ziemię (zob. podróżni schwytani w zasadzkę. 3. Hery. nogami i karkiem związanymi razem. Fabulae.1 ). 50. 68.l 1. czy to jeńcy wzięci do niewoli w bitwie.12). 43. Centaur był zapewne wieszczym herosem z ogonem węża i dlatego właśnie powiązano z nim opowieść o Boreaszu spółkującym z kobyłami (zob. 6. ale później występowali jako kozły. l. Fałszywa Hera.116. jest to tytuł dodnńskiej bogini dębu (zob. W sztuce archaicznej również satyrów przedstawiano w postaci lajkoników. które bez przerwy toczyło się po niebie. pół-ludziaeh 63.64. znajduje się na gemmie pochodzącej z Herajon w Argos. w innym miejscu związany jest tym samym "pięciokrotnym węzłem". VII. Postawa ta przypomina płonące koła puszczane po stoku góry podczas europejskich obrzędów letniego przesilenia na znak. Żywot Apoloniusza z Tiany.1185.gują na szacunek". 51. czy też. zwana później Nefele. a więc żony Zeusa. gdy tych zabrakło.2). zaślubiał obrzędowo zaklinającą deszcze boginię księżyca. Motyw ten najwidoczniej został importowany z lądu. Ody pytyjskie. urodziła Iksjonowi nieślubne dziecko. 45. i otrzymali zadośćuczynienie. Hyginus. Świętemu królowi potrzebne były zastępcze ofiary.3.2. utworzone z ischys ("siła") i io("księżyc") (zob. z hubą u swych stóp. przedstawiający dwóch ludzi od pasa połączonych z korpusem końskim. W końcu krewni zjadali go ceremonialnie. Na jednym z luster etruskich Iksjon został przedstawiony jako postać rozpięta na kole płonącym. 2. jak Ozyrys w Księdze Umarłych. Mit jest również reminiscencją układu między Hellenami Zeusa i Lapitami. Bogini księżyca w kulcie dębu znana była jako Dia ("niebiańska"). ponieważ na Krecie nie istniał lokalny kult konia. Centaura.c i pół-koniach. Tańczą stojąc jeden naprzeciw drugiego.

Ajtolos. która kochała się w nim bez pamięci. Salmoneus. Po zakończeniu panowania został we właściwym czasie złożony w ofierze i otrzymał kaplicę herosa w Olimpu. Ponieważ widzowie nie wiedzieli. W każdym razie nie postarzał się ani o jeden dzień i zachował na swych licach młodzieńczy rumieniec.4. Był również ojcem pięćdziesięciu córek spłodzonych z Selene. V.2 2.1. III.3. W tym śnie.1 i 1. Pauzaniasz. V. Apollodoros.38. jak opowiadają niektórzy.7.1. syna Arkasa.6. brał następnie udział w wyścigach rydwanów podczas igrzysk pogrzebowych ku czci Azana. Inni natomiast twierdzą. że Zeus podejrzewał go o miłostkę z Herą. syna Foroneusa. po czym podbił kraj nazwany od jego imienia Etolią.1. do którego należała Olimpia. 188 64.2-3 i V. X. odnosi się do .7. lbskulanki. Cycero. gdzie jego czterej synowie urządzili bieg q opuszczony tron. Hyperippe.1 1.65. który następnie pogodził się z koniecznością poślubienia przedstawicielki pelazgiskiej bogini księżyca Herywszystkie imiona żon Endymiona są tytułami księżyca . znana pod różnymi imionami. Pauzaniasz. pogrążył się albo dlatego. Imię Endymion. z którego dotąd się nie obudził. rydwan Ajtolosa przypadkowo najechał na Apisa.64 ENDYMION a. Były to pierwsze tego rodzaju uroczystości obchodzone w Grecji.179). że powinni stać z dala od toru. Endymion. był z pochodzenia Eolijczykiem.33. oznaczała podobno w języku lidyjskim (albo kreteńskim) "prywatne miejsce odpoczynku". powrócił do jaskini i zapadł w sen bez marzeń sennych. że został pochowany w Olimpii. gdy spał w jaskini na karyjskiej górze Latmos. VIII. 60. obecny na wyścigach.1. Strabon. Bieg wygrał Epejos. że sam tego pragnął. 2. 3.7. Apollodoros. urodziła mu czterech synów. 3. Jeden z pokonanych synów. Położyła się przy nim i czule całowała jego zamknięte oczy.49. Apollodoros. miasta.1.6. -przystojny syn Zeusa i nimfy Kalike.stojącej na czele kolegium pięćdziesięei-u kapłanek wody (zob. zesłał Ajtolosa na drugi brzeg Przesmyku Korynckiego.3). między innymi Ifianassy. nienawidząc myśli o zbliżającej się starości. Mit ten jest upamiętnieniem najazdu na Elidę jednego z wodzów eolskich. Pozbawił Klimenosa tronu Elidy. pochodzące od czasownika enduein (łacińskie inducere). że woli całować zamknięte powieki niż być przedmiotem jego zbyt płodnej namiętności.3 1. albo dlatego.5=6. a może też ponieważ Selene stwierdziła. Żona jego. a mianowicie Księżyc (Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza.l b. Później.8.2 c. i zranił go śmiertelnie.1. Pauzaniasz. gdzie zabił on Dorosa i jego braci.1. scholia do Sielanek Teokryta.6. VIII. Chromii i Neis. chociaż urodził się w Karii. Nazwa Pizy. Selene pierwszy raz zobaczyła go pewnej cichej nocy.

syn Belosa.a . by zachować w ten sposób tron cypryjski. w zastosowaniu jednak do Peloponezu (Ajschylos. podobnie j ak zaślubiny Iksjona. Jego obrzędowe zaślubiny z Herą. którego urodziła mu kapłanka. okrąża w rydwanie stadion olimpijski jako uosobienie słońca (zob.14. XIX. jak się zdaje. trzymał w łóżku.66. Jeśli następcą Pigmaliona został faktycznie syn. X. 63. 53.1). podobnie jak Pelops. 71. ponieważ była dziedziczką tronu . musiały obrazić kapłanów Zeusa (zob. 55a). wówczas był on pierwszym królem. biały posąg kultowy bogini (zob. przypadkowe zaś zabicie Apisa zostało prawdopodobnie wydedukowane z obrazu przedstawiającego doroczną katastrofę rydwanu. Błagalnice. Pigmalion. I Księga Samuela. 66. 262) odnosi się do "gruszy" (zob.e 189 . Ajtolos. 22. wyrzeźbił z kości słoniowej jej posąg i położył go na swoim łóżku błagając ją o litość.3). następca Pigmaliona.3. że tak samo jak wnuk jego Kinyras (zob. która urodziła Pigmalionowi Pafosa i Metarme.uwiedzenia króla przez Księżyc. 111.l 1. 65 PIGMALION I GALATEA a. który narzucił Cypryjczykom system patrylinearny. 4). zakochał się w Afrodycie.243 i izast. Bardziej jednak prawdopodobne. był ojcem Kinyrasa.nazwaną Metarme ("zmiana") dla upamiętnienia nowego zwyczaju. w której ginął zastępca króla (zob. 3.18. Przeciw narodom.2). Apis jest imieniem własnym utworzonym od apios. Afrodyta wcieliła się w ten posąg ożywiając go jako Galateę. a ponieważ nie chciała mu się oddać. 4.. który założył cypryjskie miasto Pafos i wybudował tam słynną świątynię Afrodyty. Apollodoros. 74. 6). VI.1 i 109. homeryckiego przymiotnika oznaczającego zazwyczaj "odległy". starożytni jednak odnosili je do somnum ei inductum. że osiedliła się tu eolska kolonia z Elidy. 69. Bieg wygrany przez Epejosa ("następcę") jest jednak wydarzeniem wcześniejszym (zob. Pafos. Pigmalion. Arnobiusz. "sen na niego sprowadzony".3). Przemiany.5) nie chciał oddać wizerunku bogini po upływie ośmioletniego panowania i przedłużył swe małżeństwo z inną kap#anką Afrodytyformalnie swoją córką. Owidiusz. uważany za jedną z Empuz (zob. żonaty z kapłanką Afrodyty na Pafos. l. Istnienie sanktuarium Endymiona na górze Latmos w Karu dowodziłoby.

poświęcone było Zeusowi. Zeus. podając dary miłosne. W Koryncie się dowiedział.66 AJAKOS a. otoczyły gęste mroki. nie uciekł jednak. że 'to znowu Zeus jest winowajcą. Do jednej z rzek wprowadziła węża. Mieszkańców wyspy dręczyło pragnienie. Zachęcony pomyślnym znakiem.e- . a na dnie rzeki nadal jeszcze można znaleźć kawałki spalonego węgla. gdy trzymał Ajginę w swych objęciach. na której Ajakos królował. nie mając przy sobie broni. który skalał wodę i złożył tysiąc jaj. Pewnego dnia na modlitwy Ajakosa odpowiedziały grzmoty i błyskawice. aż Asopos sobie pójdzie. Pastwiska i pola zniszczyła susza. by się zemścić. wyspy. chociaż nie było wiatru. i żaskoczył go w lesie. Tej nocy zobaczył we śnie deszcz mrówek 190 66. postanowiła zgładzić mieszkańców Ojnone. zwrócił się do Zeusa z błaganiem. Zapanował głód. kupidyny zaś krążyły nad ich łożem. czołgali się do najbliż. ofiarując mu tylu mieszkańców. ale ponownie ucałował pień drzewa i ziemię u jego stóp. jeszcze inni zaś Zeusa i Eurynome. jedńa z ofiar Zeusa. Ajgina. inni Posejdona i Pero. siostra bliźniacza Teby. ftoje węży rozpełzły się po polach.2 c. a południowy wiatr przynoszący choroby wiał bez przerwy co najmniej przez cztery miesiące.3 Po pewnym czasie Hera się dowiedziała. Drzewo to. córkę rzeki Ladon. przemianowaną przez Ajakosa na Eginę. Pospieszył więc jego śladami. d. ile mrówek niosło ziarna zboża na pobliskim dębie. Asopos wyruszył na poszukiwanie. Rozgniewa#a. zapanowała duszna spiekota. Na próżno zwracali się z prośbami do Zeusa. którego jedni nazywają synem Okeanosa i Tetydy. Pozbywszy się ojca Ajginy. Niektóre córki w rozmaitych okolicznościach porwali i zgwałcili Zeus. by przywrócił dostatek opustoszałemu krajowi. szego strumienia. ' Posejdon i Apollo. przerażony.4 e. zadrżało więc w odpowie. Ajakos. dzi na modlitwy Ajakosa. gdzie umierali napiwszy się zatrutej wody. skrył się tchórzliwie w krzakach i przemienił w głaz czekając. które wyrosło z dodońskiego żołędzia. Wyspę. z którą miał dwóch synów i dwanaście lub dwadzieścia córek. Od tego cżasu Asopos porusza się powoli na skutek odniesionych wówczas ran. że Ajgina urodziła Zeusowi syna imieniem #jakos. Wyczerpani błagalnicy i ich zwierzęta ofiarne ginęli przed jego ołtarzami i przy życiu nie pozostała już # prawie ani jedna istota ciepłokrwista. poślubił Metope. Zeus potajemnie uprowadził ją na wyspę zwaną wówczas Ojnone lub Ojnopia i tam posiadł w postaci orła lub płomienia. a szeroko rozpostarte gałęzie zaszumiały. a gdy skończyły się zapasy wina.1 b. zawędrowały do wszystkich rzek i potoków. a gdy z kolei znikła najmłodsza. Bóg rzeczny Asopos. po czym wrócił na Olimp i z bezpiecznego ukrycia zaczął razić Asoposa gromami.

jak tylko by móc nasycić oczy jego widokiem. że jeśli pomoże im w tej pracy śmiertelnik. że Troja raz jeszcze padnie i że synowie Ajakosa zarówno w pierwszym. chmury przesłoniły niebo i wściekłe strumienie deszczu zaczęły smagać całą grecką krainę. że wynaleziony przez Atenę pług jest jej własnym dziełem.s i. którym 66. Ich potomkowie nadal jeszcze odznaczają się skrzętnością. miasto będzie niezwyciężone. czy też.s h. Sprawdziło się to w osobach Telamona i Ajasa. że ludzie nie marzyli o niczym więcej.' Kiedy Pelops zabił króla Stymfalosa. Ajakos. Poświęcił więc sanktuariumna Panhellenios Zeusowi. Po obudzeniu się postanowił zapomnieć o tej złudzie sennej. Zeus zaś. trzeci z okrzykiem ruszył na odcinek Ajakosa i przedarł się do celu. Inni natomiast utrzymują.spadających ze świętego dębu na ziemię i powstających jako ludzie. Myrmidoni towarzyszyli potem na wygnaniu Peleusowi i u boku Achillesa i Patroklosa walczyli pod Troją. Ajakos rozpoznał widziane we śnie twarze. jak i w czwartym pokoleniu będą wśród zdobywców. i wówczas została za karę przemieniona w mrówkę. których nazwał Myrmidonami.66. Apollo wyprorokował wówczas. trzy węże o szarych oczach próbowały wpełznąć na mury. lecz wtem syn jego Telamon wywołał go na dwór i wskazał na zbliżający się tłum. otaczając ją zatopionymi głazami i niebezpiecznymi rafami. ale spadły i zginęły. którego córkę Eurymeduzę uwiódł Zeus przemieniony w mrówkę . wyrocznia delficka poradziła Grekom: "Proście Ajakosa. a z nieba popłynęły nieprzerwane strumienie deszczu. sojusznicy Achillesa. a chmura pojawiająca się na szczycie tej góry była odtąd niezawodną zapowiedzią deszczu.dlatego też mrówki uważano w Tesalii za święte. która przechwalała się. Dwa wybrały część ukończoną przez bogów. czyli "mrówkami". Na jego modły odpowiedział głośny grzmot.2 191 najbardziej pragnął oszczędzić ciężaru starości. a mieszkańcy będą mogli rzucić wyzwanie bogom. najwyższy szczyt wyspy. kiedy Ateńczycy zamordowali Androgeusa i całą Grecję nawiedziła za karę susza. gdzie ustanawia prawa dla cieni i nawet wzywany jest do rozstrzygania sporów . dał w ten sposób dobry przykład innym Olimpijczykom. Mojry nie chciały się jednak na to zgodzić. Składając dziękczynienia Zeusowi podzielił Ajakos opustoszałe miasto między nowych poddanych. Złożył ofiary bogom i modlił się o ustanie suszy. imię swe zawdzięczają królowi Myrmidonowi. chociaż z Eginy zrobił wyspę najtrudniej dostępną z wszystkich Wysp Egejskich. Ledwie skończyli budowę.9 j. by uchronić ją od piratów. Minos i Radamantys byli tymi trzema synami Zeusa. Inni jeszcze wspominają o nimfie imieniem Myrmeks. Skończyła się plaga węży. wiedząc. jak twierdzą inni. Najszlachetniejsi herosi Sparty i Aten pragnęli walczyć pod jego rozkazami.5 g. który poślubił Endeis z Megary. cierpliwością i wytrzymałością mrówek. który w szatach kapłana Zeusa wstąpił na górę Panhellenios. Apollo i Posejdon zabrali ze sobą Ajakosa. Ajakos. gdy budowali mury Troi. słynął z pobożności i cieszył się tak wielkim szacunkiem. by modlił się za was ! " Wszystkie miasta wysłały wówczas heroldów do Ajakosa. Ajakos został po śmierci jednym z trzech sędziów w Tartarze.j .lo k. że Myrmidoni. f. ustępując im łaskawie.

24. Iirólową Mrówkę. II. Hymń do Delos. Córki Asoposa. #iodor z Sycylii..6.?2.16).. i tak dalece posłuszni byli prawom ustanowionym przez kapłankę. 4. Eurynome i Tetyda (zob. skórzaną torbę (zob. skierowanej do ich sąsiadów z Iioryntu. loc. w północno-wschodniej części Peloponezu. Klemens z Aleksandrii. 1.podobnie jak Ajgina". V11. podobnie jak mrówki musieli kopać. 9. sam musiał zostać hońorową mrówką.7. Apollodoros.6. IV. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza.16. miasta u ujścia Asopos. cit. Ody olimpijskie. 11. Pindar. Pindar. VII.12. Apollodoros. Pindar.12. Podróż do Hadesu. Ody nemejskie. Przemiany. oraz daremnej prośby o pomoc wojskówą mieszkańców tego miasta. 2.3.25 .61.. uwiedzione przez Apollina i Posejdona. cit. loc. VIII. wyzńawców kultu kozy. 8 i nast. 7. 78. V111. Pauzaniasz. II.2. Mit Ajakosa odnosi się do podboju Eginy przez ftyjotyjskich Myrmidonów których emblematem plemiennym była mrówka.9. podobnie jak autochtoniczne są mrówki. VIII. 8. Apollodoros. Egineci zaś nazywali siebie Myrmidonami. Klemens z Aleksandru. III. Wezwanie do pogan. Pauzaniasz. Teofrast.11.30 i nast. zanim przystępowali do uprawy swych pól. ponieważ.402 . Przemiany. były starożytnymi tytułami bogińi księżyca. VIII. Jeśli Myrmeks to faktycznie tytrił . Pindar. VIII. XX. imiona matki Asoposa.1. loc.6.. ale rzadko sięgał dostatecznie daleko. II1. 6 . IX.między bogami.30. a zatem na egidę Ateny z koźlej skóry .39.5. że przechowuje klucze od Tartaru.7 i IV. 6. 10.29..17 i nast.29. 2.520 i nast. Charon.614 i nast. VII.12.. Owidiusz.6.1. Znaki pogody. który ją poślubił. VIII.1 ). VII1.12. Lukian. cit.215. Owidiusz. Tesalska legenda o Myrmeks jest jednak zwyczajnym mitem tłumaczącym genealogię.11. oraz scholia. gdzie Eolówie zagarnęli żyzne pola.6. Apollodoros.4. Apollodoros.28. zatrucie zaś rzek przez Herę jeśt upamiętnieniem ich wrogiego stosunku do najeźdźców.426 i nast. Ody istmijskie. 52. V1. natomiast "Pero" wskazuje na pera. Strabon. IX. III. 2. I1. Dialogi umarłych. Niektórzy dodają. loc.24 .. loc. 6. Diodor z Sycylii.113. Diodor z Sycylii.Ibid. który zawsze starał się racjonalnie wyjaśniać mity. Przemiany. Przemiany. Owidiusz. X111..1. i ponieważ byli troglodytami (Strabon. cit. Pindar. 5. IV. Fabulae. Laktancjusz o Tebaidzie Stacjusza. Myrmidonowie ftyjotyjscy uważali się za autochtonów.5. pobiera myto i kontroluje duchy sprowadzone przez Hermesa bez zezwolenia Atrapos:ll 1. V1. IV. cit. III. 36. glebę Eginy pokrywała warstwa kamieni. la i d). Stromateis. Pauzaniasz. Hyginus. że helleński przedstawiciel Zeusa. scholia do Illady Homera. Porwanie Ajginy jest prawdopodobnie reminiscencją późniejśzego podboju przez Achajów Fliuntu. Pindar. miały w przyszłośei wejść w skład kolegiów kapłanek księżyca w dolinie rzeki Asopos. Owidiusz. Hyginus.6. Ody istmijskie. Wyspa ta uprzednio znajdowała się we władzy Pelazgów. 3. Apollodoros. I. Kallimach. Ody nemejskie. Według Strabona..

jego brata bliźniaczego spłodził Apollo. syn Eola. 67 SYZYF a. 51a). 4. poślubił Plejadę Merope. którzy powstali z grzybów. rozpoznał uprowadzone bydło po znakach na kopytach i pozostawiwszy sąsiadom dowiedzenxe winy złodziejowi. żonę argiwskiego Laertesa. jak zwykle. która urodziła mu Glaukosa. by wezwać sąsiadów na świadków kradzieży. że w innych częściach Grecji przyjęte zostały prawa Eginy.1). do dzieła. Udał się do obory Autolikosa. Ornytiona oraz Sinona. a nie wychodzące z ziemi. corkę Atlasa. lecz magicznymi zabiegami przypominającymi te. ponieważ rolnictwo zostało wprowadzone przez imigrantów z Azji Mniejszej. chociaż Autolikos twierdził. sądząc z tego. Syzyf założył miasto Efyra. Sąsiadem jego był Autolikos. które stosował Salmoneus (zob. Ponieważ zaś ci mieszkańcy Fliuntu zachowali wierność wieszczemu dębowi z Dodony (zob. a nie kryminalne. Autolikos ów był mistrzem w złodziejskim rzemiośle. słowa: "Ukradzione przez Autolikosa. Syzyf.3 d. Ftyjotyjscy koloniści Eginy pomieszali później swe mity z mitami achajskich najeźdźców z Fliuntu nad rzeką Asopos. Pewnego dnia wypalił każdej sztuce bydła na spodzie kopyta litery SS czy też. # 3. zanim Hellenowie dotarli do Aten. jak twierdzą inni. świadczy o tym.2 c. 68. mogła ona zaiste uważać się za wynalazczynię pługa.d bogini-matki półnoenej Grecji. ponieważ Hermes dał mu moc zamieniania każdej ukradzionej sztuki bydła rogatego na nierogate. szybko obszedł dom. ale o świcie odciśnięte na drodze ślady kopyt były dla Syzyfa dostatecznym dowodem. dostatecznie tłumaczy jego spryt i przezwisko "Hypsipylon". że w czasach klasycznych talent egiński uznany został za standardową miarę wagi metali szlachetnych. on uwiódł Antikleję. nie od razu potrafił dowieść mu kradzieży. jak trzody jego szczupleją z dnia na dzień. syn Chione . Chociaż więc Syzyf widział." W nocy Autolikos zabrał się. że ojcem jest Hermes. Pełnienie przez niego funkcji prawodawczych w Tartarze. podobnie jak to było udziałem Minosa i Radamantysa. głosząea. czarnego na białe i odwrotnie. Być może prawdziwa jest inna wersja. mrówki przedstawiono jako spadające z drzewa. Był on pochodzenia kreteńskiego i ważył 50 funtów angielskich. że władzę królewską podarowała mu Medea. zwane później Koryntem.192 66. W pierwotnej wersji mitu Ajakos sprowadzał deszcz nie modlitwami do Zeusa. Współcześni uważali go za najgor- . Urodziła mu ona Odyseusza. natomiast Autolikosowi bydła przybywa. córkę Autolikosa. wdarł się do środka przez główne w#jście i podczas gdy tamci się spierali. w jaki został poczęty.67. i osadził tam ludzi. Chodziło w tym wypadku raczej o prawo handlowe.l i otrzymał piękną trzodę na Przesmyku Korynckim.2. a sposób. b.

prosiłkażę wyprawić pogrzeb i zemszczę się za okazane lekceważenie. przybył pośpiesznie.4 e. Ten spełnił więc obietnicę. ta zaś dała mu następującą odpowiedź: "Zostań ojcem dzieci swojej siostrzenicy. będący prawowitym następcą tronu. którego interesy zostały zagrożone. nikt bowiem nie mógł umrzeć. która dowiedziawszy się przypadkowo. kazał swemu bratu Hadesowi zabrać Syzyfa do Tartaru i wymierz ć ę za zdradzenie boskich tajemnic. "Pozwól mi wrócić do górnego świata . Apollo z kitharą 67. Syzyf stanął wówczas na rynku w Larissie (pokazał zwłoki zabitych. zabiła obu synów. chociaż . nawet ludzie ścięci lub poćwiartowani. Przez kilka dni Hades był więźniem w domu Syzyfa. Niektórzy twierdzą. dopóki Asopos nie obiecał. Syzyf. ale nie chciał powiedzieć ani słowa. Syzyf wiedział dokładnie. że Salmoneus został wygnany z Tesalii. Podstępem zakuł Hadesa w kajdany. by mu pokazał. zwrócił się po radę do wyroczni delfickiej. że jako osoba nie pochowana. i natychmiast po przybyciu do pałacu Hadesa udał się do Persefony tłumacząc. że przyczynił się do rozwoju handlu i żeglugi w Koryncie. one ciebie pomszczą!". W końcu trzeba było wezwać Hermesa. Zanim zstąpił do ů Tartaru.10. co wiedział s g. by sprowadził Syzyfa siłą do Podziemi.i 193 szego łotra na świecie przyznając mu tylko. nakazał swej żonie Merope. Zeus. Po uwiedzeniu Ajginy przez Zeusa ojciec jej. i szybko je zatrzasnął. fałszywie oskarżył Salmoneusa o kazirodztwo i morderstwo) i spowodował. jak się ich używa. bóg rzeczny Asopos. córkę Salmoneusa. nie ma prawa tu przebywać i że trzeba było go zostawić na drugim brzegu Styksu. że karierze Syzyfa położył kres Tezeusz. tam gdzie obecnie stoją jej posąg w zbroi. przybył do Koryntu w poszukiwaniu córki. Wówczas uwiódł Tyro. Moja obecność tutaj jest zupełnie sprzeczna z przepisami. że zaopatrzy cytadelę koryncką w nowe wieczne źródło. Kiedy Salmoneus po śmierci Eola zagarnął tron tesalski. aż wreszcie Ares. że uczynił to nie z miłości. ůwizerunek Słońca i Erosa Łucznika.5 f. Syzyf jednak nie dał się zastraszyć. Dopiero wtedy powiedział mu Syzyf wszystko. by nie pochowała jego zwłok. namówiwszy go. h. otwierając źródło Pejrene za świątynią Afrodyty. `JLytworzyła się nieznośna sytuacja. ledwie jednak Syzyf wrócił na światło dzienne. Syzyf miał jednak w zapasie jeszcze jedną sztuczkę. lecz nienawiści do jej ojca.d-67. Wrócę za trzy dni. który o mały włos nie padł ofiarąůzemsty Asoposa. jaki los spotkał Ajginę. uwolnił Hadesa i oddał Syzyfa w jego szpony.# i. a już złamał daną jej obietnicę." Persefona dała się zwieść i wyraziła zgodę.

6.79.17. że jest jedyną Plejadą. lecz u Hesychiosa imię to brzmi "Sesephos" i uważa się je za grecką odmianę imienia Tesupa. Przemiany. Fabulae.203.616. Pauzaniasz.11. sam zaś kamień toczył się z powrotem do podnóża góry. scholia do AcharnejczykówArystofanesa. Ajaks. Grecy co prawda uważali. V1.. scholia do Filokteta Sofoklesa..52.67.i kazali mu toczyć go pod górę do samego szczytu. l.i .459.9 j.180. że zawsze żył z grabieży i podstępem zabijał podróżników. 712 i nast. przed Chr. Apollodoros.2 ! spuścić po przeciwnym stoku. VII. I.393. 3. 200. 417. VI.12. Satyry. musiał więc zaczynać wszystko od początku.s.175-176. opuściła swe gwiezdne siostry na nocnym niebie i odtąd jużůnigdy jej nie widziano. Podobnie jak położenie grobu Neleusa na Przesmyku Korynckim jest tajemnicą. Fabulae. 4. Apollodoros. I1. Eustatios o Iliadzie Homera. czy wreszcie dlatego. Owidiusz. Owidiusz. Scholia do Tebaidy Stacjusza.380. w którym #ochowano Syzyfa. której Syzyf nie chciał zdradzić nawet Nestorowi. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza.11.153. scholia do Ajaksa Sofoklesa. w każdym razie czy to za krzywdę wyrządzoną Salmoneusowi. chociaż cały był oblany potem.9. tak też ukrywają Koryntianie wiadomość o miejscu. Fabulae. Heroidy. 42. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza. Z. Hyginus. Polyajnos.3.4 i 93. Sofokles. postaci identycznej z Atabyriosem.1. Homer. 631 i 1702. Tzetzes. Odyseja. I. Nigdy jednak nie udało mu się tej pracy wykonać. Homer. przedstawiające wspomnianego byka z berłem i dwoma dyskami po bokach oraz koniczyną na . Eumelos cytowany przez Pauzaniasza.2. 201.Sędziowie umarłych wybrali wielki głaz . Hyginus. w którym zamienił się Zeus uciekając przed Asoposem . którego świętym zwierzęciem był byk. Horacy.4. XI. 8. Merope zawstydzona.190.zazwyczaj nie figuruje to w spisie jego czynó#v. Pauzaniasz. 980. i to jako przestępca. 5. 593-60'0. że zdradził tajemnice Zeusa. Hyginus.3. s. 390. 11. Eumelos cytowany przez Pauzaniasza. czy też dlatego. bogiem słońca z ftodos (zob. Suidas pod hasłem "Syzyf". O Likofronie. strącał go ciężar utrapionego głazu. a nad jego głową unosił się tuman kurzu. Scholia do IliadyHomera. Iliada. Fasti. Pauzaniasz.190. 9. V1.3.5. IV. po czym 13# Mity #c<l<ie 194 67. Odnaleziono statuetki z brązu i płaskorzeźby z XIV w. 10.2. Gdy już był blisko szczytu. której małżonek przebywa w podziemiach.8. 38. hetyckiego boga słońca. 7. Fabulae. Owidiusz.11.9. I1.1). Syzyf poniósł zasłużoną karę. że "Sisyphos" oznacza "bardzo mądry". X.3.11. X11. IV.tej samej wielkości co głaz.1.3. 487. Hyginus. Przemiany.lo 1. Owidiusz. 60.31. Teognis.

Jedna z siedmiu Plejad znikła w czasach klasycznych i trzeba było wytłumaczyć jej nieobecność (zob. podobnie jak Autolikos. cit.2). Ale stosowanie przez Autolikosa magu przy kradzieży dokonywanej u Syzyfa przypomina opowieść o Jakubie i Labanie (Księga Rodzaju. zastąpiłem ją akapitem (punkt e. Hypsipylon.3.).3).4. źródło w cytadeli Koryntu. "Utrapiony głaz" Syzyfa był początkowo tarczą słoneczną. które. by otrzymał swój charakterystyczny kolor (Pauzaniasz.6. a bóg s#ońca domagał się ofiar ludzkich na początek swego roku.została podobno zamieniona w źródło. nigdy nie zawodziło (Pauzaniasz. I ). gdzie Pejrene ("z łoziny") . 4. VIII.11. o czym świadczą berło i tarcza słoneczna. co zostało wyrażone przez koniczynę.170u). W mitach greckich często spotykamy opisy napadów na znaczone trzody boga słońca: napadali na nie towarzysze Odyseusza (zob. co z tego wynikało . Pozostaje pytanie: czy litery SS były faktycznie monogramem Syzyfa? Obraz ilustrujący mit przedstawiał go prawdopodobnie w chwili badania śladów ukradzionych owiec i bydła. Uwiedzenie Antiklei zostało prawdopodobnie wydedukowane z obrazu przedstawiającego zaślubiny Heliosa i Afrodyty. 70.2. Prawdopodobnie Hetyci pośredniczyli między Koryntem a Kanaanem w stosunkach kulturalnych. Znaki na byku-słońcu oznaczałyby. wzrostu i upadku. gdy opłakiwała swego syna Kenchriasa ("cętkowanego węża").2) i Melikertesie (zob. XXIX i XXX). wyżej).68. podobno Helios i Afrodyta po kolei władali Akropolem i mieli tam wspólną świątynię (Pauzaniasz. który nie abdykował po zakończeniu swego panowania (zob. E Oszukanie Hadesa odnosi się zapewne do odmowy świętego króla.6. . oznaczano () W najstarszym piśmie greckim znak ten reprezentował litery SS i mógł również być rozumiany jako oznaczenie uzupełniających się połówek miesiąca księżycowego oraz wszystkiego. który nadaje sens opowieści. 75c). 3. po której go toczył.1). prawdopodobnie tytułu bogini księżyca (zob. Przydomek Odyseusza. loc. 91. Co więcej.106. óraz uzyskać zgodę potrójnej bogini. Wrogi stosunek mitografa do Syzyfa jest echem niechęci. góra zaś. a koło 67.są one ofiarami nakazanymi na obchody nowiu księżyca . IV.110.a 195 a#niste Iksjona jest symbolem słońca. Jakub. II.3 i 14. przy którym Bellerofont poił Pegaza (zob. błogosławieństwa i klątwy.101. napadał Alkioneus i jego rówieśnik Herakles (z<#b. j aką Hellenowie żywili wobec tworzenia strategicznych osad ńiehelleńskich na wąskim przesmyku dzielącym Peloponez od Attyki. bądź też Asoposa i Merope (#Diodor z Sycylu. 132d i w). Syzyf i Neleus zostali prawdopodobnie pochowani w strategicznych punktach Przesmyku.5. . zabitego nieumyślnie przez Artemidę. miał dar zmieniania koloru bydła i w ten sposób uszczuplił trzody Labana. Istnienie korynckiego kultu słońca jest dobrze udokumentowane.a więc przybywania i ubywania.biodrze. 105.72) .1. 6. 63. Rozpalony do czerwoności "brąz koryncki" zanurzano w tym właśnie źródle. Edypie (zob. jest tnęską formą Hypsipyle.3). II. że udało mu się panować przez dwa Wielkie Lata. Strabon. Pejrene. jako "parzystokopytne".7). 41.6). Zwierzęta "parzystokopytne" były już z urodzenia poświęcone księżycowi . Alkatoosie (zob.2). 2. jako magiczna ochrona przed najazdem (zob.którą mitografowie nazywają córką Acheloosa albo Ojbalosa (Pauzaniasz.obraz dość znany. W relacji Hyginusa o zemście Syzyfa na Salmoneusie jest luka. w Tartarze Syzyf stale występuje obok Iksjona. Tym tłumaczy się pochodzenie mieszkańców Efyry z #'zybów: grzyby mianowicie były obrzędową hubką koła ognistego Iksjona (zob. 5. Nazwę Pejrene nosiła również studnia za bramą miasta na drodze z rynku do Lechejonu.21). których istnienia dowodzą mity o Nizosie (zob.1 i 7). sklepieniem niebieskim .170.2).

obchodząc się z nią bardzo okrutnie. co ją spotkało.3 d. l#ro udało się zachować tajemnicę do chwili przyjścia na świat zapowiedzianych bliźniaków.w biblijnej Księdze Kapłańskiej . zmarła na wiele lat przed tymi wypadkami wydając na świat piękną córkę imieniem l#ro. który spalił nie tylko króla. Gdy znaleźli się na miejscu. których ojciec jest kimś lepszym niż zwyczajny bożek rzeczny. żona Salmoneusa. Posejdon jednak ją wyśmiał. Uczucia jej bawiły boga rzecznego i nawet mu pochlebiały. że to Zeusowe błyskawice. Jeżdżąc po ulicach Salmonii naśladował grzmot Zeusa.l dopływu Alfejosu. pogrążył ją w magicznym śnie. Pewnego pięknego dnia Zeus ukarał Salmoneusa rażąc go prawdziwym piorunem.68. Sidero. gdzie wybudował miasto Salmonia w pobliżu źródła rzeki Enipeus. by osłonić jego niecny postępek. będzie miała piękne bliźnięta. co miał przy sobie. panował przez pewien czas w Tesalii. W nagrodę. Alkidike. Tyro od razu zrozumiała. nie chcąc wzbudzić gniewu Sidero. gdy zabiła dwóch synów.a . Figurą przedstawiającą pełnię księżyca (w odróżnieniu od przedstawiającego zwyczajną tarczę słoneczną) oznaczona była po obu bokach święta krowa Nrowadząca Kadmosa do miejsca. Obudziwszy się. ale i całe miasto. syn lub wnuk Eola i Enarete. a nieszczęśni obywatele mieli wierzyć. który jako król słońca zarządzał jedvnie jej trzodami (zob. Salmoneus. 58f).2 b. że 196 68. Salmoneusa nienawidzili poddani i tak wielka była jego królewska arogancja. by wraz z nim udała się do miejsca. w którym rzeka wpada do Alfejosu. I ). porzuciła je na jakiejś górze. zawijając grzywę. 68 SALMONEUSITYRO a. jego rydwan i wszystko. po czym poprowadził eolską kolonię do wschodnich granic Elidy. kazał wracać do domu i nie mówić nikomu o tym. których urodziła swemu występnemu wujowi Syzyfowi. wlokąc za rydwanem brązowe kotły obciągnięte skórą.wobec tego SS odnosiłoby się raczej do Księżyca-Selene alias Afrodyty niż do Syzyfa. c. że padła ofiarą gwałtu. w którym powstały Teby (zob. 42. i rozrzucał płonące żagwie dębowe parząc przechodniów.f sam jest Zeusem. ponieważ z winy Tyro rodzinę wygnano z Tesalii. ale nie odpowiadał na jej wyznania. powiedział. Posejdon postanowił wykorzystać tę śmieszną sytuację. a ciemna fala wzniosła się jak góra. Przebrał się za Enipeusa i zaprosił Tyro. Teraz z kolei zakochała #się w bogu rzecznym Enipeusie i dzień po dniu nawiedzała jego brzegi płacząc nad swą samotnością. Przechodzący tamtędy koniuch zabrał dzieci ze . ale wtedy. i przeraziła się przejrzawszy oszustwo. Dziewczynkę wychowywała macocha. że przeniósł ofiary Zeusa na swe własne ołtarze oznajmiając.

I. okaleczonego oddała do karmienia klaczy i nazwała Peliasem.9. założyciela Jolkos. XV1.3. l#ro poślubiła potem swego wuja Kreteusa.13. Antigonos z Karystos (Opowieść o rzeczach cudownych. że obecnie uważany jest . IV. 61.3 197 nią Achajów. Ajzona zaś uwięził w pałacu. 6 . W czasie suszy ludzie ciągnęIi ten wóz po nierównym gruncie. Eustatios o Odysei Homera. po której odziedziczył swą okrutną naturę. 1. Diodor z Sycylii. 15) zapisuje. Fabulae. przez Arystotelesa. ale przedtem jeszcze jego klacz kopnęła starszego z braci w twarz. IV. by trząsł się i dzwonił. Gdy tylko Pelias i Neleus odkryli imię swej matki i dowiedzieli się. .68. Pelias zagarnął tron Jolkos.2. FabWae. Sidero skryła się w świątyni Hery. gdy kurczowo trzymała się rogów ołtarza. któremu dała na imię Neleus. którą miał jeszcze w przyszłości wiele razy obrażać. skazał na wygnanie Neleusa. Homer. Hyginus. Hyginus. jak brzydko z nią postąpiono.1.1. Tak więc magiczne zabiegi Salmoneusa mające na celu sprowadzenie burzy były rozpowszechnionym obrzędem religijnym. 36. za pomocą którego sprowadzano deszcz.7.1.9. ojca Jazona Argonauty. 2. 4. wyruszyli. Diodor z Sycylu. drugiego zaś. Apollodoros. Apollodoros. 3.. Pelias jednak ją powal#. że w Krannon przechowywano wóz brązowy. wraz z mieszaną kompa- 68. Astronomia. I.29.682. Apollodoros. Lukian. adoptował on również Peliasa i Neleusa. l.7.8.3. zabił później Herakles. 68.sobą do domu.3. Hyginus. Żona pastucha wychowała chłopców. podobnie jak grzechotanie kamykami w suchej tykwie.68. Hezjod.253.. Pauzaniasz. z wyjątkiem Nestora.1454. XI. Strabon. l#ro. loc. Po śmierci Kreteusa bracia pobili się między sobą. VIII.y za jego założ ciela.20. Dialogi morskie. cit. Apollodoros. Melamposa i Biasa. XI. stukanie do dębowych drzwi. IV.5 f. Poetyka. że bliźnięta znaleziono w drewnianej skrzyni płynącej w dół rzeki Enipeus. XI. scholia do Alkestis Eurypidesa.f. 6.12.32.' e. Ftyjotów i Eolijczyków do krainy Messene. a także (widać to na monetach krannońskich) by rozlewała się woda z umieszczonych na wozie dzbanów. cyt. Inni natomiast twierdzą. któremu urodziła Ajzona. Homer. Tak oto po raz pierwszy obraził boginię.2. I1. 255 . by ją pomścić. Poślubił Chloris ale wsz stkie dwanaścioro dzieci z te o małżeństwa. 3. powierzyła suce. Apollodoros.1 i X. Odyseja. Iliada. IV. 996 .235 i nast. Wypędził Leleganów z Pylos i tak wielkiej sławy przysporzył miastu. 5.9. Pauzaniasz. Sofokles.11.3. Teogonia. Neleus poprowadził wnuków Kreteusa..

Obawiając się. Izydy lub Hator. 3. 69. których trzymała się Sidero. lecz język grecki zawdzięcza mu słowo tyrsis ("miasto otoczone murami"). Anegdota o uwiedzeniu Tyro przez Posejdona ma na celu wytłumaczenie nazwy "synów Enipeusa" nadawanej niekiedy potomkom Salmoneusa . przytwierdzano zazwyczaj do kultowego posągu bogini-krowy Hery. który zaprzęgnie dzika i lwa do . podobnie jak skrzynia. 198 68. że odda Alkestis temu. 2. Tyro była boginią-matką Tyryjczyków i Tyrrhenów. gdy centralna władza Achajów zabroniła odgrywania roli Zeusa (zob. Woda rzeczna podobno posiada właściwości za#ładniania kąpiących się w niej oblubienic . bywał wzywany. najpiękniejszej z córek Peliasa.136. że odmowa może wywołać kłopoty politycznej natury. 69 ALKESTIS a. 4). którego kurczowo trzymał się Joab (1 Księga Królewska 11. tańczenie. Antigonosa zaczęto uważać za zbrodniarza dopiero wtedy. Pelias zapowiedział. 60. Pelias był bodajże achajskim najeźdźcą.rzeka bowiem była ich pierwotnym domem. 45. w której Rea Sylwia porzuciła Romulusa i Remusa na Z#brze.jak nadal jeszcze u niektórych pierwotnych plemion afrykańskich. Imię jej jest prawdopodobnie przedhelleńskie.1) zdają się świadczyć o tym. kiedy Tyryjczyków uciskali ich sąsiedzi Sydończycy. tak samo jak Skamander (zob. Akrizjosa z Projtosem. 56. który siłą zreorganizował kult eolskiej bogini w południowej Tesalii. i być może początkowo kojarzyły się z okresem. Czasami zaś nazywano ich "synami Posejdona" ze względu na ich sławę jako ludzi morza. przetrwały detronizację księżycowej krowy i jej złotego cielca.podrzucanie kamieni w skrzyni.kąpiel należała również do obrzędów oczyszczających po menstruacji lub porodzie i jest rzeczą prawdopodobną. albo Tyrsenów. Sita Danaid (zob. że Enipeus. 73a i 106b). Spór Peliasa z Neleusem.3). Eteoklesa z Polinejkesem.2). 76a). Rogi ołtarza. jak też i pojęcie tyranii. Io. by odbierał dziewiczość. że koryncki kult słońca został przeniesiony do Salmonii.1. na przykład u Hererów i Damarów . starało się wielu królów i książąt. O rękę Alkestis.28 itd. na przykład ołtarz. Skrzynia. W Palestynie o#tarze zaopatrzone w rogi. 137. bicie w tarcze albo kręcenie warkotek. Asztarte.ale z czasem przeszło w ręce świętego króla. i być może również Tiryntian. Atreusa z Tyestesem i innych podobnych par królewskich jest prawdopodobnie reminiscencją załamania się systemu w którym król i jego zastępca panowali na przemian przez czterdzieści dziewięć lub pięćdziesiąt miesięcy (zob. i równocześnie nie mogąc zadowolić więcej niż jednegó pretendenta. 76b). Antiope przez swe małżeństwo była również spowinowacona z Syzyfem (zob. kiedy królowa pozwoliła mu występować w roli swego zastępcy (zob.c 4. Poprzednie uwiedzenie 'I#ro przez Syzyfa świadczyłoby o tym.6) i argiwski taniec krowy (zob. w której Tyro porzuciła bliźnięta na rzece Enipeus. Krzywdy doznane od Sidero przypominają stosunek Dirke do Antiope mit bardzo podobny (zob. że zaklinanie deszczu było pierwotnie prerogatywą kobiet . musiała być zrobiona z olchy.4-69.).

c.27. wszystko odbyło się jak należy i Apollo uzyskał nawet od Artemidy obietnicę.c-69.1.odpowiedział Apollo. 2. Natychmiast złożono zaniedbane ofiary. że wszystkie twoje owce rodziły bliźniacze jagziięta. I.9. że gdy nadejdzie dzień śmierci Admetosa. Alkestis. że jeden z członków rodziny dobrowolnie. Admetos wybiegł wzywając Apollina. w każdym razie bogini nie zwlekała z karą.Zaiste . scholia do Alkestis Eurypidesa. Kiedy dowiedział się o tym Admetos. cofnął się przerażony. by podarowali mu dogasający ogarek ich żywota. .10. niż Admetos się spodziewał.Ja zaś okazałem wdzięczność powodując. Na jego łożu małżeńskim oczekiwała go nie piękna oblubienica. król Feraj. lecz kłębowisko syczących węży.odpowiedział Apollo. i oto Admetos powoził rydwanem zaprzężonym w dziką parę po torze wyścigowym w Jolkos. Niektórzy podają inną wersję. i zapytał: . Herakles przyszedł mu z pomocą oswoiwszy dzikie zwierzęta. Nie wiadomo. Kallimach. 50. Hyginus. Apollo uzyskał dla Admetosa trochę czasu upijając Trzy Parki i w ten sposób opóźniając złowieszcze przecięcie nici żywota. Twierdzą mianowicie. . Eurypides. . Fulgencjusz. d. Apollodoros. by udał się do Tartaru. wezwał Apollina. Cały dwór był zakłopotany. dlaczego Admetos nie złożył tradycyjnych ofiar Artemidzie przed poślubieniem Alkestis. Fabulae. odda za niego życie. który mu przypadł. Kiedy Admetos podniecony winem.Czy obchodziłem się z tobą z szacunkiem należnym twojej boskości? . a gdy ten uciekł. Alkestis dobrowolnie zgodziła się żająć jego miejsce. Persefona jednak uważała. który łaskawie wstawił się za nim u Artemidy. Apollodoros. Oboje stanowczo odmówili twierdząc. 47-54. Fatalny dzień nadszedł wcześniej. 2. III. Wówczas Alkestis z miłości do Admetosa zażyła trucizny i duch jej zstąpił do Tartaru. Hymn do Apollina. Pewnego ranka przyleciał do pałacu Hermes wzywając go.ciągnął Admetos. . namaszczony wonnymi olejkami i uwieńczony kwiatami wkroczył owej nocy do małżeńskiej komnaty. że Hades osobiście przybył po Admetosa. że źle się dzieje.Pomóż mi zdobyć Alkestis umożliwiając spełnienie warunków Peliasa. Jednak niespodziewanie zjawił się Herak#es z nową pałką z dzikiej oliwki i ją uratował. objął staruszków za kolana i po kolei błagał. 3. .Uczynię to chętnie .3 1. którego Zeus oddał mu na jeden rok #r##ę jako pasterza. że życie sprawia im jeszcze wiele przyjemności i że jak każdy inny człowiek powinien zadowolić się losem.l b.3 199 Admetos pośpieszył do swoich starych rodziców. z miłości.4. zostanie on oszczędzony pod warunkiem. i zawołała: "Wracaj na ziemię!"2 e.Wobec tego proszę cię o ostatnią przysługę .15.swego rydwanu i przejedzie tor wyścigowy. kiedy żona umiera za męża. 69.

168k). ponieważ należała do przedhelleńskiego kultu. by podzielili królestwo na dwie połowy i rządzili równocześnie.stale występują. 200 70. brat Syzyfa i Salmoneusa. Hera stanęła po jej stronie i ślubowała: "Wieczna moja zemsta spadnie na Atamasa i jego ród.1. kiedy chciał oszukać Iksjona. publicznie powtórzyła ślub Hery i zażądała śmierci Atamasa. Nefele wróciła na górę Lafystion. Persefona reprezentuje matriarchalny punkt widzenia. panował w Beocji.a .ofiary zakazuje Herakles i on zostaje wykonawcą woli Zeusa. sati stało się mniej atrakcyjne (zob. Mieszkańcy Beocji bardziej jednak bali się Atamasa niż Hery i nie chcieli usłuchać Nefele.1) i Poliksenie (zob. 2. Dowiedziawszy się od służby pałacowej o rywalce.106a). 52. 106. Artemida sprzeciwiała się monogamicznym małżeństwom. 73a). sprowadził ją w tajemnicy do swego pałacu u stóp góry Lafystion.3). Atamas. oraz córkę Helle. rozgziiewana Nefele ruszyła na Olimp i poskarżyła się Herze. którego pierwotne znaczenie jest równie niejasne. łbami zwróceni ku sobie. widmo stworzone przez Zeusa na podobieństwo swej małżonki.e 70 ATAMAS a. że została obrażona. 103d). 74a). to znaczy etyki patriarchalnej. Atamas jednak z trudem znosił pogardę Nefele i gdy zakochał się w Ino. Dzika oliwka służyła w Grecji do przepędzania złych mocy (zob. 119. jak to zrobili Eteokles i Polinejkes w Tebach (zob. tak jak w końcu ułożyli się Projtos i Akrizjos w Argos (zob. Friksosa i Leukona. córce Kadmosa.a wyrocznia prawdopodobnie proponowała pokojowe załatwienie tradycyjnej rywalizacji między świętym królem i jego zastępcą. 3. 64.3). na tej podstawie. Hellenowie starali się więc przebłagać ją ofiarami weselnymi i procesjami z pochodniami. podobnie jak brzoza w Italii i północnej Europie (zob. b. Patriarchalny obyczaj sati (ofiarowanie się wdowy na stosie pogrzebowym męża). Okrążenie toru w rydwanie dowodziło królewskości (zob. W pierwszej wersji mitu Persefona nie przyjmuje ofiary Alkestis. w którym kobiety kojarzyły się rozpustnie z mężczyznami nie należącymi do ich klanu. króla Lapitów. a nie żeby zachowali je w całości i rządzili na przemian." c.2). Z chwilą gdy zakaz ten przestał być ściśle przestrzegany. na etruskich wazach .106b). Wprzęgnięcie lwa i dzika do jednego rydwanu stanowi wątek mitu tebańskiego (zob. że w swoir# czasie przełamał bramy piekła i ocalił Tezeusza (zob. Lew i dzik były zwierzęcymi symbolami pierwszej i drugiej połowy świętego roku . wywodzi się z indoeuropejskiego zwyczaju zabraniającego wdowom powtórnie wychodzić za mąż. W drugiej wersji . Na rozkaz Hery poślubił Nefele. syn Eola. w których obnoszono dziewiczy głóg. Nefele urodziła Atamasowi dwóch synów. kobiety zaś przywiązane były . Chodziło mianowicie o to. który krążył niepocieszony po Olimpie. potwierdzony tutaj i w mitach o Ewadne (zob. gdzie urodziła mu Learchosa i Melikertesa.70.

Teraz wyszły na jaw knowania Ino i Biadike. g. Przerażeni cudem na górze Lafystion posłańcy Atamasa wyznali. gdyby nie dziecię Dionizos. Hera jednak zła była na Atamasa nie tylko ze względu na Nefele. . którą nosił Friksos. i uciekła. przebywającego w pałacu w przebraniu dziewczynki. . Ino chwyciła Melikertesa. Nefele ponownie zażądała. Kiedy pozostał głuchy na jej zaloty. f. swego młodszego syna. by wysuszyły ziarno siewne w tajemnicy przed mężami. Jedynie ponowna interwencja Heraklesa uratowała mu życie. gdyby nie nagłe pojawienie się złotego skrzydlatego barana. wycelował w Learchosa. by źapytali o przyczynę. a ten chwycił łuk i z okrzykiem: "Spójrzcie. która obecnie ku jej ćzci zwie się Hellespontem.Weź mnie ze sobą! . d. lecz również dlatego.Nie pozostawiaj mnie na łaśce ojca! e. Nie uniknęłaby jednak zemsty Atamasa. wyrwał mu z ręki kamienny nóż ofiarny i zawołał: "Mój ojciec Zeus gardzi ofiarami ludzkimi ! '' Friksos jednak zginąłby mimo wstawiennictwa. nieślubnego syna Zeusa i jej siostry Semele. oskarżyła go. że samego Zeusa. by przynieśli fałszywą odpowiedź.zawołał baran i Friksos posłuchał. tak aby zboże nie obrodziło. którego Hermes przysłał na polecenie Hery. żona Kreteusa.e. Ino przewidziała. że kiedy nadejdzie pora kiełkowania.Siądź na moim grzbiecie! . do Ino. by Atamas oddał życie.i . Przedtem już przekupiła posłańców Atamasa. że pomagał Ino ukxywać młodziutkiego Dionizosa. że Ino przekupiła ich każąc przywieźć fałszywą odpowiedź z Delf. zostanie złożony w ofierze Zeusowi na górze Lafystion. że . gdy Herakles. biały jeleń! Cofnijcie się.70. by Friksos oddał życie i odkupił swe grzechy. a nie ukaże się ani jedno źdźbło. Friksos natomiast dotarł szczęśliwie do Kolchidy. Atamas pośle ludzi do wyroczni delfickiej. Beotowie. Helle jednak bardzo szybko dostała zawrotu głowy. a mianowicie. w którym kochała się jego ciotka Biadike. Do rowadziła więc Atamasa do obłędu. kiedy Argonauci po nie wyruszyli. złożył tam barana w ofierze 70. Atamas. a niektórzy mówią. które go na pewien . która teraz je namówiła. jeśli syn Nefele. gdzie Helios trzyma w stajniach swe konie. zaprowadził Friksosa na szczyt góry i już miał podciąć mu gardło. płacząc głośno. trafię go strzałą!". urodzaj wróci.j 201 Zeusowi Zbawcy. Friksos. i na głowie jego umieszczono ofiarną wstążkę.błagała Helle. że usiłował ją zgwałcić. którzy dali wiarę opowieści Biadike. Friksos posadził ją za sobą i baran poleciał na wschód. a o złotym runie tego barana głośno było w następnym pokoleniu. . h. Friksos był przystojnym młodzieńcem. pochwalili mądry wybór Apollina i domagali się. który przypadkowo znalazł się w pobliżu. straciła równowagę i spadła do cieśniny między Europą i Azją. ku Kolchidzie. po czym rozszarpał drżące jeszcze ciało.

jest natomiast mowa o tym. zwrócił się do wyroczni delfickiej. Miała zbyt wielu zalotników i Posejdon za karę zamienił ją w owcę.zapytała mała Helle. skąd skoczyła do morza i utonęła. Atamas zaś oszalał. kim jest Ino. Ino. a Temisto powiedział: "Mamy śliczną piastunkę. Inni jeszcze twierdzą. jedyny syn.oto syn waszej kuzynki Teofane. białe szaty dała swoim dzieciom. natomiast stroje żałobne dzieciom rywalki. Tak oto zginęły bliźnięta Temisto. i. Potem poślubił Temisto i założył nową rodzinę. Odpowiedź wyroczni brzmiała: "Tam gdzie dzikie zwierzęta dadzą ci posiłek. Skała ta cieszyła się później złą sławą. ponieważ Leukon." Wędrując bez celu na północ. Również syna jej Melikertesa deifikował jako boga Palajmona i odesłał go na grzbiecie delfina na Przesmyk# Koryncki. że została rozszarpana przez dzikie zwierzęta. 1. zamknął w pokojach dziecinnych. Natychmiast po nią posłał. które nazwał Alos. że Ino zaopiekowała się Dionizosem. nie zesłał jej ducha do Tartaru. piastunko .l j. ponieważ dziki Skiron zrzucał z niej obcych przybyszów. że Ino żyje. Ino.bełkotała . po przyjściu na świat Learchosa i Melikertesa. Kiedy skończyła się żałoba. Atamas wygnany z Beocji i bezdzietny. niewolnicę.czas oślepiło. domyślając się zamiarów Temisto. oszczędzić natomiast dwoje pozostałych. spotkał sforę wilków pożexających owce na opuszczonej dolinie tesalskiej. Atamas poślubił Temisto. Atamas zaś zamiast Ino zaczął chłostać kozę. Atamas doszedł do wniosku. że Friksos i Helle byli dziećmi. gdzie ma się osiedlić. Strzałą zabił Learchosa wziąwszy go za jelenia. że pewnego dnia. Zeus jednak pamiętając o tym. Jutro je włożą.przygotuj dwie białe szaty dla moich synów i dwie szaty żałobne dla dzieci mojej nieszczęsnej poprzedniczki." Służące wkrótce wyprowadziły Temisto z błędu. które Nefele urodziła Iksjonowi.powiedziała do niej . . założył miasto.A co się stało z zalotnikami. wybrała się na polowanie i nie wróciła. Ino jednak. kiedy się o tym dowiedział." k. Jest jeszcze inna wersja tej opowieści.Spójrzcie . kraj zaś nazwał Atamanią. gdy wtem nadbiegła ich matka ogarnięta bachicznym szałem prowadząc za rogi złotego barana. skoczyła do wody i została nieśmiertelna. ale Ino#uciekła z Melikertesem. by powiedziała. Nie ma w niej wzmtanki o ślubie Atamasa z Nefele. W istocie jednak napadnięta przez ry ia uległa nagłemu szałowi bachicznemu. Poszła wówczas do pokojów dziecinnych udając. on zaś i jego wygłodniali towarzysze zjedli porzucone mięso. "Proszę cię. . który mu pozostał. że nie wie. . Ino uciekła na Skałę Moluryjską. rozszarpała go zęba i i ubrana w same tylko skóry wyruszyła w długą wędrówkę po górze Parnas. nie mając co jeść i pić. Udusiła rysia. Zobaczywszy ślady krwi na podartej tunice. Przypomniał sobie wówczas słowa wyroczni i zaadoptowawszy swych korynckich bratanków w dz-ugim pokoleniu. Wilki na jego widok uciekły. którą przywiozłem z ostatniej wyprawy na górę Kitajron. Haliartosa i Koroneę. ćzy też swej służki Alos. zachorował i zmarł. Pewnego dnia chodzili po lesie. a siebie w tryka i sparzył się z nią na wyspie Krumissa. która w rok potem urodziła mu bliźnięta. Do dziś jeszcze odbywają się co cztery lata Igrzyska Istmijskie ustanowione ku j#go czci przez Syzyfa. Wtedy właśnie dowiedział się z przerażeniem. czy to dla upamiętnienia swych wędrówek. lecz zamienił ją w boginię Leukoteę. Następnego dnia Temisto kazała strażnikom włamać się do królewskich pokojów dziecinnych i zabić bliźnięta ubrane w stroje żałobne. żona Atamasa. matko? .

Fedry i Hippolitosa (zob. VI1. Najważniejsza osoba z tego rejonu wspinała się na szczyt góry ubrana w białe skóry owcze (Dikearchos. które podobno założył w puszczy tesalskiej. złóżcie owcę w ofierze Aresowi. I. i eolskimi najeźdźcami pasterskimi.1 i nast. Wiele lat później syn jego Presbon lub Kyt#soros.3.odpowiedziała Ino . Owidiusz.5 i 88. Stefan z Bizancjum pod hasłem "Athamania". Helios.161g).34. 2. kiedy to według kolejności Zodiaku Baran zbliżał się do zenitu.3 i 111. scholia do Iliady Homera. Hyginus.11.1.197.8. 70.3. Bardzo podobna jest też historia Antei i Bellerofonta (zob. Mit o Atamasie i Friksosie jest reminiscencją składanej co roku na górskim szczycie ofiary z króla albo jego zastępcy. 68.8). II. Ofiary z barana dla Zeusa na szczycie góry Pelion w pobliżu Lafystion składano w kwietniu. Odbywało się to podczas noworocznych obrzędów zaklinania deszczu.2 1. uratował Atamasa w chwili. że powstało ono z połączenia ath ("wysoki") i amaein ("żąć zboże") . oraz że po ślubie z Temisto (która w Eurypidesowej wersji mitu jest rywalką Ino) odgrywała ona rolę żony boga gromu. Pauzaniasz. a mianowicie bogini żniwnego księżyca. które pasterze celebrowali w dniu wiosennego przesilenia. gdzie panuje syn Ajetesa. że ofiara nosiła czarne runo.35. że Nefele ("chmura") była darem Hery dla Atamasa i że została stworzona jako wizerunek bogini. potem barana. Wygląda na to. m. Fabulae.34.Przemienili się w wilki .20. Eustatios o tym samym. Kreteis i Peleusa (zob. fragment Ólno Eurypidesa. Przemiany. Friksos wykonał dziwne polecenie matki i zawiesił złote runo w świątyni Aresa na Kolchidzie. Hyginus.3. tylko siądźcie na grzbiecie tej owcy i ruszajcie do królestwa Kolchidy. Kiedy staniecie na miejscu.480-541. 70. Twierdzenie.1. Wydaje się bardziej prawdopodobne. 2. Więcej już pytań nie zadawajcie. Herodot. 7 203 I. X. że kapłanki wysuszywszy zboże siewne udaremniły próbę przekształcenia rolniczych obrzędów jońskiej bogini Ino w obrzędy eolskiego boga gromu i jego żony Nefele. Apollodoros.70. Dionysiaka. I. IV. który przybył na Kolchidę z Orchomenos. gdy miano go złożyć w ofierze za grzechy. Astronomia.86. I ). IX. sam przedstawiał boga gromu.. 81g). Szaty żałobne dla dzieci skazanych na śmierć dowodzily. 3.10) i jego zmartwychwstania.i przez całą noc wyją za Teofane.. podobnie jak jego poprzednik Iksjon (zob. Etymologicum magnum. . skłania do przypuszczenia. którzy przyjęli kult bogini zboża Ino. Miłość Biadike do Friksosa przypomina opowieść o Józefie i żonie Putyfara. 4-5 i 23. Ino i Nefele. 63.4.44. król eolski. że w pierwotnej wersji Atamas. W micie tym imię Atamasa powiązane jest z Atamanią. początkowo chłopca w owczym runie. miastem. był prawdopodobnie konfliktem między wczesnymi jońskimi osadnikami w Beocji.148.7. II.1 ) i brat Salmoneus (zob. l Ola-g) oraz Filonome i Tenesa (zob. obrzęd zaś przetrwał w pozorowanej ofierze starego człowieka w czarnej masce owcy (zob. Pauzaniasz. VI1. kapłan zaś i widzowie białe. rówzioległym micie kanaanickim. Fabulae.czyli: "król poświęcony żniwiarzowi na górze". IX. fragmenty Atamasa Sofoklesa. 2 i 4. Konflikt między żonami rywalkami. 75a). Nonnus. tam zaś strzegł go smok.

że plemię Atamasa wyemigrowało # z beockich gór Lafystion i Atamania na tesalskie góry Lafystios i Atamania. 6. Obrzędowy kult Zagreusa. Zaionięcie Helle jest paralelą do losu Ino. 7. która czyni człowieka krzepkim") sugeruje ityfalliczne orgie i szybkie rośnięcie zboża. Kilku jego synom przypisuje się również założenie miast beockich. 30.8. Ino była Leukoteą. Obie są również boginiami morskimi. jest kanaanickim "Heraklesem Melkartem" ("obrońcą miasta").ale wtedy gdy sprowadzał burze.71.3. 5. 7). runo miało kolor czarny (Simonides Fragmenty.bardziej właściwe byłoby tu określenie "paraluna" .2).24. 89. III. 9. w którym Zeus wstępował do nieba" . Pauzaniasz. Obie są boginiami księżyca i mit ma dwuznaczny charakter. z którego ku czci bogini księżyca Ateny lub Ino wrzucano do morza króla albo jego zastępcę.noszonemu w procesji Ateny. Zeusowi przypisuje się deifikację Ino w nagrodę za opiekę nad Dionizosem.runo. 21 ). Mit ten jest jednak mieszaniną rozmaitych wczesnych elementów kultowych. runo stało się ziote. IX.12) Ino nosi imię Gorgopis ("mająca ponure oblicze") . pr#edstawia on conocne zachodzene księżyca i równocześnie rezygnację z kultu księżycowego Helle na rzecz kultu słonecznego Zeusa.1). Szał Nefele na górze pizypomina obłęd córek Minyasa. gdzie znajdowało się "Pole Atamasa" (Stefan z Bizancjum pod hasłem "Akrefia". 22. królestwem swego brata Syzyfa. XI. Bardziej prawdopodobne wydaje się tłumaczenie.121d).156. . Melikertes. 92.170y). co dawałoby mu władzę nad Równiną Kopajską i górą Lafystion (scholia do Apoloniusza z Rodos. 98. Atamas zaś ma ku jej czci imię rolnicze.3 i 98. 204 70. parasol zaś miał osłabić upadek (źo#b.1237). że było to. Pierwszy mitograf watykański powiada.230. Wiarygodna jest wersja przedstawiająca go jako króla Orchomenós i syna Minyasa. a nie odwrotnie. jak to zostało odnotowane w cyklu heraklejskim (zob.4.był to tytuł Ateny. jońscy rolnicy załatwili korzystnie swe spory religijne z pasterzami eolskimi. zabija go i rozszarpuje (zob.7). I. i podobno założył miasto Akrefia na wschód od jeziora Kopais. czyli Molochem.b 8. przychodzi na myśl. imieniem Helle nazwano połączenie dwóch mórz. gdy Learchosa bierze za jelenia.6. gdy oszalały Atamas uważa Ino za kozę.1). i dowiodła swej identyczności z potrójną muzą buszując po górze Parnas. 21 i 1 Księga Królewska. XVIII. Hellanikos o Apoloniuszu z Rodos. W jednej wersji mitu (Hippiasz. Skała Moluryjska była widocznie miejscem. młodszy syn Ino.265) i łączyło go z Koryntem przeciw interweniującym miastom Atenom i Tebom. Imię jej ("ta. innymi słowy. Ino-Leukotea ukazuje się Odyseuszowi jako mewa i ratuje go przed utonięciem (zob.3). które podobno ogarnął szał bachiczny na górze Lafystion (scholia do Aleksandry Likofrona. Atamas miał silne powiązania z Koryntem. Przypomina się obrzędowy kult Akteona. podobnie jak Molochowi w Jerozolimie (Księga Kapłańska. co stało się źródłem święta Agrionii w Orchomenos. "Białą Boginią". który został Dionizosem Jagnięciem (zob. Melikertesowi składano dzieci w ofierze na wyspie Tenedos i przypuszczalnie w Koryncie (zob. Dziki Skiron zaś zrzucający podróżników ze skały imię swe zawdzięcza białemu parasolowi . Fragmenty. Rokrocznie przed zimowymi siewami składano jej w krwawej ofierze chłopców. który jako nowo narodzony król słoneczny przybywa na grzbiecie delfina do Przesmyku i którego śmierć po czteroletnim panowaniu obchodzono na istmijskich igrzyskach pogrzebowych. Dopiero kiedy Zeus został bogiem jasnego nieba i uzurpował sobie słoneczne atrybuty bogini.

27e) i Diomedesie (zob.72. Iliada. kiedy uważano. Atenajos.9. mieszkał w Potniaj w pobliżu Teb. V1.4) i innych. Ojnomausie (zob. Homer. Myślał. V1. VI. jeszcze inni zaś. 557. jaką będzie uważała za właściwą. wlokły przez cały stadion. że Glaukos do tego stopnia się rozzuchwalił. jego zaś.1). Mity o Likurgu (zob. lOlg).3. Abderosie (zob.130b) dowodziłyby.71 KLACZE GLAUKOSA .20.s. nadal straszy na Przesmyku Korynckim. lub też że Glaukos jest imieniem nadanym Melikertesowi po śmierci. W czasach helleńskich obrzęd ten zastąpiono wleczeniem na śmierć króla przywiązanego do ogonów czwórki koni zaprzężonej do rydwanu. i do Fenicjanek. i zabawia się płoszeniem koni podczas Igrzysk Istmijskich. iż karmi swe kobyły mięsem ludzkim. po czyn.1. natychmiast poniosły. że Glaukos skoczył do morza z żałości po Melikertesie. ćzyli "Postrach Koni". .1. l. XV. stanowiących główny przedmiot jego zainteresowań. syn Syzyfa i Merope.20.105d). powodując wiele śmiertelnych wypa#ków. Strabon. przewróciły rydwan. zaplątanego w lejce. Straszy on na stadionie w Olimpii. 250 i 273. Duch Glaukosa zwany Taraksippos. I1. którego zabił Pelops. 73. Pauzaniasz. by uniknąć śmierci. 71. Do lejc przywiązywano prawdopodobnie kukłę przedstawiającą woźnicę.24. Podczas noworocznych obrzędów w Babilonie. Ledwie zaprzągł Glaukos kobyły do rydt#vanu. jak się to dzieje w micie o Hippolitosie (zob. napoiła nocą konie u poświęconego jej źródła i pozwoliła im się paść rosnącymi na brzegu ziołami zwanymi hippomanes. 2.163.2 b. 3). Ibid. Apollodoros.109j). ojciec Bellerofonta.2. Kiedy Zeus pozwolił jej wymierzyć Glaukosowi taką karę. wypuszczano na ulice rydwan zaprzężony w czwórkę nieokiełznanych koni symbolizujących chaos panujący na świecie w okresie bezkrólewia. Owidiusz. Lajosie (zob. VII. Innym jeszcze postrachem koni jest duch# Myrtilosa.154.8.a. 296-297. gdzie Glaukos uczył się u swego ojca Syzyfa sztuki powożenia rydwanem.3 ' .25. Natura zwierząt. Pauzaniasz.b 205 1. Zrobiła to tuż przed igrzyskami pogrzebowymi ku czci Peliasa. Zlekceważył nakazy Afrodyty i nie pozwalał rozmnażać się swym kobyłom. Afrodyta się rozzłościła i poskarżyła Zeusowi. scholia do Orestesa Eurypidesa. Glaukos. śynu Atamasa.l Niektórzy jednak utrzymują. że bóg słońca Marduk wcielony w króla walczy w piekle z potworem morskim Tiamat (zob. 3. FabWae.130. pożarły go żywcem. Hyginus. u woźnice rydwanów składają mu ofiary. urządzonymi przez Jazona na morskim brzegtx w Jolkos. że dzięki temu będą bardziej rącze od innych koni na wyścigach rydwanów.Hektorze (zob. a nie w Jolkos. że zdarzyło się to w Potniaj. Elian. 1131. że przedhelleński święty król po zakończeniu panowania był rozszarpywany na kawałki przez kobiety przebrane za klacze. IX. 318.

Taraksippos był prawdopodobnie archaicznym posągiem królewskim zaznaczającym pierwszy zakręt toru wyścigowego. l#lu jednak 206 72. uszy jego bowiem lizał wdzięczny miot młodych węży uratowanych przezeń od śmierci z rąk służby. że Neleus.e zalotników ubiegało się o jej rękę. Ifiklosem.109j). w innym natomiast Melikertesem (Melkart. c. Zlekceważenie Afrodyty i uniemożliwienie klaczom wydawania na świat potomstwa wskazywałoby na patriarchalną próbę zakazania erotycznych uroczystości ku czci Potniaj "potężnych".72. "strażnik miasta"). po zakończeniu panowania zaś zrzucano go do morza. zarówno na tronie. zamieszkiwał Pylos w Messenii i był pierwszym śmiertelnikiem. ale przedtem musi odsiedzieć .podobnie jak w micie o Faetonie (zob. 4. Strzegł ich osobiście . kto spróbuje ukraść trzodę. 2). Poza synem jedynakiem.l b. który otrzymał dar wieszczenia. Glaukos nie tylko pada ofiarą katastrofy rydwanu. 2. chłopiec-interrex. lecz ponadto znstaje pożarty przez konie.2) i Hippolitosie (zob.Jeśli obrzęd babiloński wywodził się z tego samego źródła co obrzęd grecki. Statua odwracała uwagę koni nie obznajmionych ze stadionem w chwili. w którym inscenizowano katastrofę rydwanu starego króla lub interrexa przez wyjęcie lonów z osi kół (zob. 90. Był to fenicki tytuł króla Koryntu pojawiającego się teoretycznie co roku jako nowo narodzony król. który nigdy nie spał i nie dopuszczał do siebie nikogo. otrzyma ją w prezencie. który mieszał wino z wodą. rodziców węży Melampos nabożnie pochował. Glaukos ("szarozielony") był zapewne w jednym znaczeniu przedstawicielem minojskim wysłanym na Przesmyk (zob. wnuk Kreteusa. Jego ukochany brat Bias zakochał się w kuzynce Pero. 42. który wybudował świątynię Dionizosowi w Grecji. pierwszym. pierwszym. Ponadto Apollo.9). 5 i 87. nauczył go prorokowania z wnętrzności zwierząt ofiarnych. 3.2 Tak więc doszło do jego wiadomości. który wypędzi trzody króla Fylakosa z Fylake. to króla podczas jednodniowego zgonu zastępował. jak i w łóżku. który praktykował sztukę leczenia.101. a mianowicie triady księżycowej. przybywał na grzbiecie delfina (zob. i pierwszym. Było to jednak również miejsce. że każdy. po czym król wracał na tron. gdy woźnica usiłował skrócić drogę i wejść na wewnętrzny tor. Otóż Melampos rozumiał język ptaków. mając u boku psa. ojciec Pero. Mit o Glaukosie jest niezwykły. którego spotkałpewnego dnia nad brzegami Alfejosu. 7) z dorocznymi edyktami. ?0. obiecał ją temu. którego o świcie dnia następnego wleczono za rydwanem . 72 MELAMPOS a. niczego Fylakos tak nie cenił jak swe trzody.b. Melampos Minyjski.

Wieczorem w przeddzień upływu terminu kary Melampos usłyszał rozmowę dwóch korników na końcu belki wpuszczonej w ścianę nad jego głową. że obraziły Dionizosa albo Herę.Któż poza nami miałby dość sprytu. ile jeszcze dni gryzienia mamy przed sobą? Drugi robak z paszczą pełną trocin odpowiedział: . Wrzasnął z całej siły. jakie przedstawił Melampos. Projtos.trzeba 72.e. wdzięcznemu Biasowi. Tego właśnie spodziewał si# Melampos.odrzekł drugi sęp. Melampos zgodził się na ten warunek. Poruszony rozpaczą Biasa.Kilka lat chyba upłynęło od czasu naszej ostatniej bytności.Robimy dobre postępy.72. Fylakos zapomniał wyjąć nóż! Wciąż jeszcze tkwi w tym samym miejscu w drzewie. by wyleczyć Ifiklosa .Dam ci wolność i trzodę . .Pamiętam to doskonale . Bał się widocznie. i nie tknąwszy jej oddał swemu bratu. e.W takim razie po to. jeśli nie będziemy marnowali czasu na próżne rozmowy. Jeden z korników pytał zmęczonym głosem: . który też wkrótce spłodził syna imieniem Podarkes. który ze strachu stał się impotentem. Wtedy nadleciały dwa sępy i jeden powiedział do drugiego: . prośbę spełnił.Masz rację . błagam cię.odpowiedział drugi sęp. zostały ukarane z boskiego nakazu obłędem i krążyły oszalałe po górach jak krowy pokąsane przez gzy. . Czy to dlatego. Lizyppe. śmiejąc się co prawda z powodów. ojcowskiej stolicy. .Ifiklos był jeszcze dzieckiem i przestraszył się na widok ojca zbliżającego się z okrwawionym nożem. Melampos natychmiast zawołał: . która urodziła mu trzy córki. Fylakos wbił nóż w święte drzewo gruszy. Melampos zażądał trzody. pies ugryzł go w nogę. a my zbieraliśmy należną nam dań. czy też dlatego.3 g. Tak więc Melampos mógł teraz wyleczyć Ifiklosa. przenieś mnie do innej celi! Fylakos. że i jego skastruje.Bracie.rzekł pierwszy sęp . które tam oto stoi.4 . sam zaś pobiegł uspokoić Ifiklosa. A gdy w zapowiedzianym czasie belka spadła zabijając jedną z kobiet pomagających wynosić łóżko. ledwie jednak dotknął jakiejś krowy.i 207 wyciągnąć nóż. że ukradły złoto z jej wizerunku w Tirynsie. . a obudzony Fylakos zerwał się ze słomy i zaprowadził go do więzienia. zeskrobać rdzę pozostałą po krwi tryka.jeśli wyleczysz mi syna Ifiklosa z impotencji. Fylakos zdumiał się umiejętnością przewidywania Melamposa. by przepisać takie leczenie? f. syn Abasa. Fylakosie.w więzieniu dokładnie jeden rok.powiedział . wymieszać ją z wodą i poić nią Ifiklosa przez dziesięć dni. zbyt swobodnie sobie poczynając w sprawach miłosnych. .Fylakosie. po czym spalił udźce z tłuszczem pozostawiając mięso przy ołtarzu. gdy Fylakos wałaszył tryki. zachowując się bardzo nieprzyzwoicie i napastując podróżników. a potem Pero. . poślubił Steneboję. pospołu z Akrizjosem królujący w Argolidzie. d. Zaczął od ofiarowania Apollinowi dwóch byków. Spójrz. postanowił Melampos wybrać się późną nocą do obory Fylakosa. ale obrósł korą i tylko koniec trzonka jeszcze jest widoczny. Ifinoe i Ifianassęniektórzy jednak zwą dwie młodsze Hipponoe i Kyrianassą. Belka pęknie jutro o świcie. Było to wtedy.

Melampos i Bias ponownie ruszyli w drogę i zastali je w Lusoj. Bakchylides. gdzie opuścił je obłęd.48. IV.72.1. pod warunkiem. Artemida.5 i VIII. Melampos mu poradził: .36.5 1. Lizyppe i Ifianassa odzyskały zmysły i zostały oczyszczone. ani jedna kobieta argiwska nie pozostanie w domu. IV. . przybył do Tirynsu i zaproponował. Widząc.ostro odciął Projtos. 5. po czyzn dokonał obrzędu oczyszczenia kąpiąc je 208 72.Obiecaj dwadzieścia czerwonych wołów Heliosowi.68.68. i.s. Bias (którego żona. co się dzieje. Herodot. Melampos więc się wycofał. ponieważ dzikie niewiasty rozszarpywały je na kawałki i pożerały na surowo. Tak się prżeprowadza interesy w niebie i na ziemi: ręka rękę myje. A wtedy Melampos. 11. który wszystko widzi. Katalog kobiet. j. obiecał natychmiast Artemidzie.Apollodoros. wspomagany przez Biasa i dobraną kompanię krzepkich młodzieńców. Apollodoros.11. Melampos poślubił Lizyppe. zmarła niedawno) Ifianassę. że je wyleczy pod warunkiem. k. Helios zaś. która niedawno na prośbę Hery zadręczyła na śmierć nimfę Kallisto. Diodor z Sycylu.4. Diodor z Sycylii.9. nie .4 w świętym źródle. a ja cię pouczę. IX. X. Projtos pospiesznie wezwał Melamposa oświadczając. spędził tłum rozhukanych niewiast z gór do Sykionu. i wszystko będzie dobrze.IX.13.18. Odyseja.34. Obłęd rozprzestrzenił się na kobiety argiwskie. dowiedziawszy się o tym.Cena zbyt wysoka . że poda jej imiona królów. załatwiła sprawę bez trudu. w Arkadii.Hezjod. 3.h. gdzie schx'oniły się w grocie nad rzeką Styks.3. Apollodoros. Homer.9.45. 40-112. V. 4. scholia do Ód nemejskich Pindara. Apollodoros.12. 2. Atenajos. Projtos zaś nagrodził ich obu zgodnie z umową. a wówczas wyciągnę cię z opresji. Wiele z nich pozabijało swe dzieci. Niektórzy jednak utrzymują. by zdjęła klątwę z niewiast argiwskich. Projtos obiecał Heliosowi dwadzieścia wołów pod warunkiem. .28I-297.4. Apollodoros.18.O.2. Kiedy Projtos wyraził zgodę.choroba się rozprzestrzeniła. że nakłoni Herę. ale Ifinoe zmarła w drodze. a owce i bydło ginęły straszliwie. co masz powiedzieć. Serwiusz o Sielankach Wergiliusza. Pauzaniasz.3. Pero. .2.1-2. Jeśli odmówisz. XI. że jego córki oraz ich towarzyszki zostaną wyleczone. II. Nie odnalazłszy wśród hołoty córek Projtosa. V1. drugą zaś memu bratu Biasowi. opuściło domy i w szale poszło za trzema córkami Projtosa.5. oraz scholia. że przyjmuje warunki.1. że Projtos da mu w nagrodę jedną trzecią swego królestwa. II. I.3.11. Żadna droga nie była bezpieczna.odpowiedział Melampos . którzy nie złożyli ofiar.j. IV. że prawdziwym imieniem Projtosa było Anaksagoras. wzrosły więc i moje wymagania! Jedną trzecią królestwa masz dać mnie. II. Epinikia. Melampos.

podczas której kapłanki księżyca przebierały się za klacze.2). V11.5). którzy nazywali siebie Synami Abasa (semicki wyraz oznaczający "ojca"). należy odróżnić od tańca gza mającego sprowadzić deszcz.1). wina lub piwa z bluszczu (zob. 2. "Archeological Review".16. "Projtos" jest prawdopodobnie jednym z imion demiurga Ofiona (zob. przywódca Eolów z Pylos. Libacje ku czci bogini węża w arkadyjskim sanktuarium między Sykionem i Lusoj tłumaczą być może opowieść o śmierci Ifinoe. która oszalała w podobny sposób (zob. 71a). psychologicznym lekiem na impotencję wywołaną przez strach i zgodna jest z zasadami magu sympatycznej. W Patraj w Achai. że ich uszy lizały węże.c 209 przez Posejdona (zob.1-3) skrzyni z wizerunkiem Dionizosa. 1. przypomina dziesiątą pracę Heraklesa. odebrał część Argolidy kanaanickim osiedleńcom. 56a). które nastąpiło po wielu stuleciach. 3. a opowieści o tym.R. miało na celu odciągnięcie ludzi od dawniejszych. stanowiącej główny punkt opowieści. Jest to aluzja do słabości Ifiklosa. bardziej to prawdopodobne niż podawane niekiedy znaczenie "torba skórzana" . Mit ten w podobny zresztą sposób oparty jest na helleńskim obyczaju kupowania narzeczonej za kradzione bydło (zob.105g i 158p).1888). Zgwałcenie Demeter 72. a także od jesiennych igr kultu kozła.l. i ustanowili podwójne królestwo. 36.4 .5) jest reminiscencją tego samego wydarzenia. i że dzięki temu rozumieli język ptaków i owadów (zob. 160x) z Troi (Pauzaniasz.19. Upamiętnione w mitycznej postaci zdobycie przez Eolów sanktuarium bogini w Lusoj położyło kres orgiom dzikich klaczy. czyli Io. Matkąjego córki była Steneboja. Natomiast orgię. który nie sypia. Apollodoros opisuje drzewo. 6. Słabość Ifiklosa jest bardziej realnej niż mitycznej natury. Melanipposa i Komajto. Zdobycie trzody Fylakosa ("strażnika") z psem.wzmacniało wiarę w jej skuteczność. kapłankę Artemidy. Frazera. a mianowicie boga Melkarta (zob. miesiącu przymusowej powściągliwości. kiedy rozszarpywały dzieci i zwierzęta pod wpływem miodu. 56. ale była to raczej poświęcona Białej Bogini Peloponezu (zob. Koryncie. mającemu na celu przebłaganie jej za zbeszczeszczenie świątyni przez dwoje kochanków. w które wbito nóż.1).aluzja do jej władzy nad wiatrami (zob. Czarownicy powszechnie utrzymywali. z wyjątkiem bardziej dzikich części Grecji.132. 70. na przykład. jako dąb. 74. Zwyczajowi temu.1 ) i jako Hippolity. Oba imiona są tytułami tej samej bogini w jej postaci niszczycielskiej jako Lamu (zob. 27.73. że metodę leczenia zdradziły mu sępy . Wynikałoby z tego. 6) dzika grusza owocująca w maju.1). Z większym bodaj uporem niż inni bronili kapłani Apollina tego źródła swego daru #vieszczenia. Fylakos obraził boginię raniąc drzewo. Sparcie i Atenach. bogini księżyca jako krowa. położyło kres kanibalizmowi i morderstwu rytualnemu. położyło kres przywiezienie przez Eurypylosa (zob. wtedy bowiem przebierały się za jałówki (zob. Oficjalne uznanie ekstatycznego kultu wina Dionizosa w Delfach. przy czym głowy ich wieńczono bluszczem i kłosami zboża. bardziej prymitywnych obrzędów i. jak Melampos rozumiał język ptaków i owadów. rdza na nożu do kastrowania może być właściwym. Melampodes ("czarne stopy") to pospolita klasyczna nazwa Egipcjan (zob. jak się zdaje. Imię Pero tłumaczono "zraniona" lub "upośledzona". Artemis Tridaria ("trzykrotnie przydzielająca los") wymagała podczas dorocznych orgu żniwnych ofiar z chłopców i dziewcząt. 4. 61. której dzikie klacze rozszarpały świętego króla po zakończeniu panowania (zob. są prawdopodobnie pochodzenia .ptaki te odgrywały poważną rolę w wieszczeniu . Twierdzenie czarownika. że Melampos. 60a). uchodzące za wcielenie duchów wieszczych herosów (The Language of Animals J. la). 5.

cieszył się tak wielką sławą wojownika. Herajonu (obecnie stanowiącego część Myken). którego córkę Steneboję lub Anteję poślubił. zapoczątkowane jeszcze w łonie matki. dowiedziawszy się o stanie Danae.73.3 c. w drewnianej skrzyni. . Poślubił Aglaję i jej synom bliźniakom. by urodził mu się męski potomek. zgodzili się podzielić królestwo. by rządzili na przemian. że to brat jego nawiązał z nią ponownie intymny stosunek. Projtos miał zostać panem Tirynsu.c. usłyszał w odpowiedzi: "Nie będziesz miał synów. zostawił w spadku królestwo nakazując. wspierającej jego roszczenia do tronu. towarzyszyło Projtosowi. Projtosowi i Akrizjosowi.7rocznię. i tę uwiódł mu Projtos." Pragnąc uniknąć tego losu Akrizjos uwięził Danae w lochu o drzwiach z brązu. 73 PERSEUSZ a. Stoczono krwawą bitwę.l Ponieważ po zakończeniu okresu swego panowania Akrizjos nie chciał ustąpić z tronu. nie chciał uwierzyć. gdy Projtos uwiódł córkę Akrizjosa. 14# Mity #ed#i# 210 73. Akrizjos. kiedy jednak żadna ze stron nie zdobyła przewagi. zamknął ją wraz z Perseuszem. Akrizjos. Abas. lecz tylko jedną córkę. że najmniejszego z nich nie ruszyłby z miejsca zaprzęg mułów. aczkolwiek niechętnie. by w końcu powrócić na czele armu licyjskiej. Danae. Fale uniosły skrzynię ku wyspie Serifos. Akrizjosowi przypadło Argos i okolice. król Argolidy i wnuk Danaosa. Siedmiu potężnych cyklopów zwanych Gasterocheirami. że po jego śmierci wystarczyło pokazać należącą ongiś do niego tarczę. Tiryns silnymi murami używając głazów tak wielkich. będącym jeszcze niemowlęciem. i z trudem uszedł z życiem. którą puścił na morze. strzeżonym przez złe psy. króla Licji. Nie śmiejąc jednak zabić własnej córki. gdy wyruszył z Licji. Danae. nie miał synów. Projtos uciekł na dwór Jobatesa. by zmusić do ucieczki buntowników powstających przeciw domowi królewskiemu. ponieważ trudnili się murarką. który poślubił Aganippe. że ojcem dziecka jest Zeus.2 b. Projtos i Akrizjos. i umocniło . a nie eolskiego. jednakże mimo tych środków ostrożności Zeus nawiedził ją w postaci złotego deszczu i urodziła mu syna imieniem Perseusz.afrykańskiego. Kiedy zapytał w. i podejrzewał. co zrobić. Midei i wybrzeża Argolidy. Spory ich. tam zaś pewien rybak imieniem Diktys schwytał ją w sieć.g a wnuk twój musi cię zabić. zaostrzyły się.

towarzyszyła Perseuszowi w #ego wyprawie. ale postanowił. Utkwił oczy w odbiciu Meduzy w tarczy. króla Polidektesa. magiczna torba. Zaprowadziła go najpierw do miasta Dejkterion na Samos. kto na nią spojrzał. Ale 73. Jeśli jednak zamierzasz poślubić Hippodameję. że spłodził ich Posejdon z Meduzą w jednej ze świątyń Ateny. Perseuszowi jednak potrzebne były jeszcze skrzydlate sar#dały. Potem ostrzegła. postaram się przynieść ci taki prezent. . torbę i hełm. trzy podobne łabędziom Graje.nie mam konia ani złota. który.odpowiedział natychińiast Polidektes.powiedział . i w ten sposób nauczyła go odróżniać Meduzę od jej nieśmiertelnych sióstr.k 211 miejsce pobytu nimf znały jedynie siostry Gorgon. Wszystkie te przedmioty znajdowały się w pieczy nirnf stygijskich i od nich miał je zabrać Perseusz. by go kupić. gdzie zastał Gorgony śpiące wśród przemokniętych od deszczu ludzi i dzikich zwierząt zamienionych przez Meduzę w kamienie.5 Otóż Gorgona Meduza miała węże zamiast włosów. z jej zwłok wyskoczył skrzydlaty koń Pegaz i rycerz Chryzaor ze złotym mieczem w ręce. jakiego tylko zapragniesz. że ma zamiar starać się o rękę Hippodamei. Odnalazł więc Perseusz Graje na ich tronach u stóp góry Atlas. w której mógłby schować odciętą głowę. kamieniał z przerażenia. i podarowała mu w tym celu doskonale wypolerowaną tarczę. . Atena poprowadziła jego rękę i jednym zamachem sierpa uciął Meduzie głowę. język wywieszony i twarz tak brzydką. Ukryty za ich plecami.odpowiedział Perseusz . dopóki nie wyjawią miejsca pobytu nimf stygijskich.Niestety . porwał oko i ząb w chwili. Wtedy. a nie moją matkę. po czym poleciał na zachód do kraju Hiperborejczyków. szlachetny Perseuszu? . która jej przecież swój straszliwy wygląd zawdzięcźała. którym miał uciąć głowę Meduzie. Polidektes zebrał swych przyjaciół i udając. chciał ją zmusić do małżeństwa. Pospiesznie włożył głowę Meduzy do torby i uciekł.g.I dodałpochopnie:Nawet głowę Gorgony Meduzy. ku jego zdumieniu. dorósłszy do wieku męskiego. bronił Danae przed Polidektesem.nie chciałbym jednak wypaść marnie przy bogatych zalotnikach z kontynentu. ofiarując mu diamentowy sierp. . a chociaż Steno i Euryale.Serifos jest tylko małą wyspą . rozbił i znalazł w środku Danae i Perseusza jeszcze żywych. gdzie wystawione są wizerunki wszystkich trzech Gorgon. wspierany przez poddanych.4 d. poprosił ich. by nigdy nie spojrzał prosto w oczy Meduzie. f. i ten wychował Perseusza w swoim domu. że każdy. że nie zrazi ich do siebie. olbrzymie zęby. by każdy ofiarował po jednym koniu w dowód miłości. Hermes również pomógł Perseuszowi. Od nimf otrzymał Perseusz sandały. że dopóty nie odda im łupu. g. Minęło kilka lat i Perseusz.s h. gdy jedna siostra przekazywała je drugiej.73. Atena podsłuchała rozmowę w Serifos i jako zaprzysięgły wróg Meduzy. Steno i Euryale. . i ciemny hełm-niewidka należący do Hadesa. córki Pelopsa.Bardziej ucieszyłaby mnie niż najlepszy koń na świecie . Perseusz nie wiedział. ale patrzał tylko na jej odbicie. Zabrał ich do swego brata. e. mające jedno wspólne oko i jeden ząb. i oświadczył. jeśli zajdzie potrzeba. Pomożesz mi.wyciągnął na brzeg.

gdzie dotąd jest czczony. a gdy Kefeus zasięgnął rady wyroczni Ammona. z których jeden zabił później Argonautę Mopsosa. że została uwięziona w koszyku odwracającym się w pewnych porach roku dnem do góry. Kiedy Perseusz leciał ku Andromedzie. obrażone.' i. chwycił sierp i dając morderczego nura uciął głowę zbliżającego się potwora.wołała wściekła Kasjopea. Przedtem jednak wyciągnął z torby głowę Gorgony na wypadek. że zarówno ona. Posejdonowi. wkraczając na czele uzbrojonych kompanów i żądając ręki Andromedy. usłyszał. Atena umieściła potem wizerunek Andromedy . Perseusz wzbił się ponownie w powietrze. która nie miała na sobie nic poza kilkoma klejnotami. że jeśli ocali Andromedę. córka Kasjopei i Kefeusa. Niewątpliwie wezwała go Kasjopea. co prawda niechętnie. W walce. po czym poleciał dalej. _ . co ją narażało na pośmiewisko. by spustoszył Filistię.obudzone przez swych nowych siostrzeńców. i teraz położył ją twarzą do ziemi na podściółce z liści i morskich wodorostów (natychmiast zamieniły się w korale). że ich do. ponieważ zarówno ona. a Zeusowi byka. m.k. oświadczająć.Perseusz musi zginąć! . Następnie wzniósł trzy ołtarze i złożył w ofierze Hermesowi cielę.q potwór się obejrzał. Posejdon zesłał potop i morskiego potwora płci żeńskiej. Kilka kropli krwi Gorgony spadło na piasek pustyni i wylęgły się z nich kłębowiska jadowitych węży. k.s j. dostrzegł przerażonych Kefeusa i Kasjopeę przyglądających się córce z pobliskiego brzegu. w egipskim Chemmis. mieli oni jednak tak wielką przewagę liczebną. Po zachodzie słońca zatrzymał się Perseusz w pobliżu pałacu tytana Atlasa i ukarał go za brak gościnności pokazując mu głowę Meduzy. Kefeus i Kasjopea uznali go. przy czym Kasjopeę ukarano za wiarołomstwo w ten sposób.od razu w niej się zakochał. sam zaś zmył krew ze swych rąk. Atenie krowę. Była to Andromeda. którego zmylił jego cień na falach morskich. etiopskiego króla Joppy. Po drodze wrzucił oko i ząb Graj do jeziora Tryton. ale uroczystości przerwał brutalnie Agenor. hełm-niewidka pozwolił mu bezpiecznie umknąć na południe. na jej widok Atlas zamienił się w górę. zostanie ona jego żoną i powróci z nim do Grecji.73. jak i jej córka Andromeda piękniejsze są od nereid. Perseusz zatrzymał się. Następnego dnia Perseusz zawrócił na wschód i poleciał nad Pustynią Libijską.tego zmuszono i że Agenor ma pierwszeństwo.lo 1. zerwały się i ruszyły za nim w pościg. Posejdon umieścił wizerunki Kefeusa r Kasjopei wśród gvi#iaźd. gdyby 212 73. by łańcuchami przykuł do skały na pożarcie potworowi nagą Andromedę. Wylądował koło nich. Okrążając brzeg Filistii w drodze na północ dostrzegł nagą kobietę przykutą łańcuchami do skały morskiej i.9 Kasjopea przechwalała się. Perseusz położył wielu #rzeciwników. one zaś. by zasięgnąć pospiesznej rady. że musiał chwycić głowę Gorgony i zamienić pozostałych dwustu w kamienie. która się wywiązała. za swego zięcia i ulegając naleganiom Andromedy natychmiast urządzili ślub. by coś zjeść. Otrzymawszy obietnicę. że jedynym ratunkiem może być złożenie Andromedy potworowi w ofierze. Wówczas to zmusili go poddani. poskarżyły się swemu protektorowi. brat-bliźniak króla Belosa. jak i Kefeus natychmiast złamali obietnicę daną Perseuszowi. Hermes pomagał mu dźwigać ciężką głowę.ll n.

że Perseusz. po czym pożeglował do Argos w towarzystwie swej matki. gdy Marcus Aemilius Scaurus zabrał je do Rzymu.'z o. Zerwała się jednak burza i okręt Akrizjosa nie mógł wyruszyć z portu. Udał się więc natychmiast do pałacu. że Polidektesowi udało się poślubić Danae i że wychował Perseusza w świątyni Ateny. wiatr i wola bogów zniosły dysk Perseusza z toru. i oświadczył. wstydząc się panować w Ar- 73. kiedy pełnił funkcję edyla. Polidektes zabrał głos w tej sprawie i zmusił obu do złożenia uroczystej przysięgi. udał się do Tirynsu. ponieważ uparcie obstawała przy tym.14 q. Cyklopi wybudowali mury obu miast. Potem Perseusz podarował głowę Meduzy Atenie. ale Projtos już go zagarnął. pomogła Atena zamordować Meduzę. Podczas igrzysk pogrzebowych Perseusz rzucił dyskiem i nieumyślnie trafił Akrizjosa w głowę tak. który oczywiście nie nuał w ogóle zamiaru ożenić się z Hippodameją. Kiedy doszło do rzutu dyskiem. Perseusz osadził Diktysa na tronie Serifos. że wyjdzie za mąż za Perseusza mimo wiarołomstwa swych rodziców. Perseusz zaś panował w Tirynsie i z czasem odzyskał dwie części dawnego królestwa Projtosa. wyjął głowę Gorgony. że Danae i Perseusz ocaleli. że już nigdy jeden drugiego nie będzie próbował zabić. który na czele armii przybył z Argos. Perseusz umocnił Mideę i założył Mykeny. Zamienił więc Projtosa w l#amień i odtąd panował nad całą Argolidą do chwili. r. Zamienił się z nim królestwami i Megapentes udał się do Argos. W Serifos dotąd pokazują ułożone w koło kamienie. że Gorgona Meduza była piękną córką Forkysa. Ci sami ludzie opowiadają. gdzie się dowiedział.Tritonis. że tym razem własnoręcznie zgładzi wnuka. i zamienił wszystkich w głazy. potem zaś. ponieważ gdy był spragniony. sam przy tym odwracając oczy. i pożeglował do Serifos postanawiając. które król Teutamides urządził dla uczczenia swego zmarłego ojca. tymczasem zaś Polidektes zmarł. Perseusz pośpiesznie wrócił wraz z Andromedą do Serifos. gdzie Polidektes ucztował ze swymi kompanami. uciekł do pelazgijskiej Larissy: Tak się jednak złożyło.15 s. Akrizjos. ona zaś umieściła ją na swej egidzie. Wpobliżu Joppy dotąd pokazują ślady po łańcuchach. Powitany gradem obelg. by objąć tron. kiedy zamordował go Megapentes mszcząc swego ojca. wyrósł tam z ziemi grżyb (mykos) i wytrysnął zeń strumień wody.t 213 gos. że zabił go na miejscu. a skamieniałe kości potwora wystawione były w samym mieście aż do czasu.q . Wielce zasmucony Perseusz pochował swego dziadka w wieńczącej miejscowy Akropol świątyni Ateny. Inni znowu podają zupełnie odmienną wersję całej sprawy.ls t. która obraziła Atenę i przewodziła w bitwie Libijczykom żnad jeziora. torbę i hełm. dowiedziawszy się o tym. Nocą uciął jej głowę i pochował ją pod kopcem . W kilka lat później Akrizjos się dowiedział. że Danae i Diktys ukryli się w świątyni przed Polidektesem. zaproszony tam na igrzyska pogrzebowe. żony i grona cyklopów. które nazwał tak. Hermes nimfom stygijskim oddał na przechowanie sandały. że przywiózł obiecany prezent.13 p. brał udział w pięcioboju.w bardziej zaszczytnej konstelacji. Perseuszowi. gdzie po Projtosie rządził syn jego Megapentes. tak że trafił śmiertelnie Akrizjosa w nog#. Twierdzą mianowicie. Potem wrócił statkiem do Argos.73.

loc.4.10.11. 9.4. 11. II. II. i ich odpowiednicy w micie celtyckim.4.2.1. II.4. Herodot.3.236-241. lecz każdy z nich panował na przemian przez czterdzieści dziewięć lub pięćdziesiąt miesięcy. III.3.2.4.1513 i nast. 459-463. Apollodoros.11. Kobieta ta jest w każdym przypadku kapłanką księżyca.4-5. IV. Gorgofony. Hyginus.1. Elektra. Kopiec ten znajduje się w pobliżu grobu córki Perseusza. Pliniusz. Przemiany. Astronomia.5. Hyginus.159.1 ). 4. W prostszym micie palestyńskim o dziejach Mota i Alejna bliźniaki spierają się o kobietę. 11. Hyginus. Astronomia.160. 2. Fabulae. III. 16. Pindar. 12.9. Owidiusz.5 14. Przemiany. Hyginus.l' 1. 214 73. Odypytyjskie. ustępując tronu na resztę roku swemu bliźniakowi-zastępcy.1-235.11. Owidiusz. XXXVIII. Historia naturalna. II. scholia do Orestesa Eurypidesa. Przemiany. Apollodoros. 63 i 244. 6-8.4) i Zarah (Księga Rodzaju. 6.. Widocznie królestwo podzielono później na dwie połowy i dwaj królowie rządzili równocześnie przez cały Wielki Rok. Pauzaniasz.11. Strabon. na przykład Gwyn i Gwythur w Mabinogion. 953. Odtąd król nie umierał podczas każdego letniego przesilenia. Owidiusz.45. Apollodoros. 9. cit. III. II.27-30). 8. Apollodoros. 3. 63. IV. Scholia do Orestesa Eurypidesa. 2. Hyginus. V. .1. Historia naturalna. 836. Strabon. Pliniusz. Józef Flawiusz. II. Wojna żydowska.106. Klemens Aleksandryjski. 1.286.usypanym z ziemi na rynku w Argos. Apollodoros. Apollodoros. Apollodoros. Eurypides. Dwie takie pary bliźniaków występują w Księdze Rodzaju: Ezaw i Jakub (Księga Rodzaju..2. 21. dominuje wcześniejsza teoria o jasnym duchu roku przybywającego i jego następcy bliźniaczym. cit. 965. Apollodoros. X.24-26). W mitach celtyckich i palestyńskich. Fabulae. 11. Iliada.2.780. Przemiany. Apoloniusz z Rodos.. Astronomia. do końca świata pojedynkują się co roku w przeddzień Dnia Majowego o rękę Creiddylado.16.31. Horacy. Pauzaniasz. V1. Hyginus.740 i nast. ciemnym duchu roku ubywającego.4.73. Mit o Akrizjosie i Projtosie jest reminiscencją założenia podwójnego królestwa argiwskiego. 5.7.35. Owidiusz.1. Farez (zob. jak to czynią Akrizjos i Projtos. podobnie jak Akrizjos i Projtos. 17..3.7.2. XXIV. VI.25.11. poślubienie jej zaś oznacza otrzymanie władzy królewskiej.4.6. Orgdzie do Greków. V. czyli przez połowę Wielkiego Roku (zob. II. córki Llyra (Kordelia.91. loc. Tzetzes.12. VII1. X. II. 64. II. IV. Homer. znanej jako pierwsza wdowa. loc.11. córka króla Lira).35. 15. 13. jak też w mitach greckich i łacińskich. Pauzaniasz.9-10 i 12.4.12.2. Fabulae. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza. Apollodoros. 7.1 i 4.16.111. O Likofronie. Apollodoros. Strabon. cit. która powtórnie wyszła za mąż. Ody. Każdy z nich walczy o pierwszeństwo w łonie matki. Hyginus. 1. 10. Apollodoros.4.

w samych tylko klejnotach. Akrizjos zaś zazdrosnym Setem.1 ). Z małżeństwa tego przychodzi na świat król nowego roku.element ten pojawia się zarówno w tym micie. by zapobiec dalszym jej wybrykom. podobnie jak w Mabinogion. każda o trzech ramionach. argiwskiego Ozyrysa. 23. Zeus zaś zsyła burzliwe deszcze na ziemię . w której Izyda i Horus pływali po delcie Nilu w poszukiwaniu zwłok Ozyrysa. Ale nie czeka ona na ratunek: Marduk przykuł ją osobiście po zabiciu jej emanacji. Podobna opowieść występuje w jednej z wersji mitu o Semele (zob. że umieszczono tam święte szczątki w skrzyni zaopatrzonej w profilaktyczną maskę dla odstraszenia municypalnych grabarzy.73. 75b). Ozyrysie. Głowa Gorgony stanowi maskę profilaktyczną. LI. 43.2).5 . likwidacji systemu matriarchainego i pogwałcenia misteriów bogini Neith (zob. Zapłodnienie Danae przez Zeusa w postaci złotego deszczu musi odnosić się do obrzędowych zaślubin słońca i księżyca. Secie i dziecięciu Horusie. Perseusz . Perseusz zabił potwora Meduzę dzięki skrzydlatym sandałom. 75. którego wydała na świat ścięta Meduza. gdzie król Lud chowa je w kamiennej skrzyni w oksfordzkim Carfax jako talizman mający chronić całe królestwo Brytanii. Można tę opowieść odCzytać również jako alegorię pasterską : dla pasterza greckiego "woda jest złotem". znajduje się nad miastem. Bellerofontowi pomógł zgładzić koszmarną Chimerę skrzydlaty koń.2). którą nakładały kapłanki. chociaż prosiaki w tym kontekście mogą być eufemizmem zastępującym słowo dzieci. Jest to zapewne reminiscencja podboju Libu przez Argiwów. Klacz ta jest również boginią 73. który zabija swego brata bliźniaka. Skrzynia jest łodzią z drzewa akacjowego. jak się zdaje. lecz bez głów (zob. Perseusz. Mit o Danae. węża morskiego Tiamat. 8. której symbolem kalendarzowym była Chimera (zob. lub jego poprzednika. natomiast Danae uwięziona i rodząca syna w spiżowym lochu jest postacią z popularnego obrazu noworocznego (zob. rozpustną boginią morza.13 i XXV1. po czym pada ofiarą zemsty Horusa. na białym koniu. którego następnie składa się w ofierze na rozkaz kapłanki.2). Danae jest jego siostrą-żoną. jego następca. Perseuszu i skrzyni posiada. gdy zabija potwora morskiego Tiamat. spowodował. by odstraszyć niewtajemniczonych (zob.9). by ją potem zakopać na rynku w Argos. przykuta do skały jest Afrodytą lub Isztar albo Asztarte.160.12) Rahab była morzem. skrzydlata tarcza słoneczna zabija świętego króla trafiając go w świętą stopę.3. Iżydą. że Jehowa (Marduk) mieczem porąbał Rahab (Księga Izajasza.Danae. W najwcześniejszej wersji Projtos jest ojcem Perseusza. Upadek Knossos około roku 1400 przed Chr. Mit ten wchodzi również w skład hebrajskiej mitologu: Izajasz wspomina. Oznaczałoby tó. że co roku siedmiu zastępców umiera za króla.9 215 księżyca. że chwilowo marynarka karyjska należała do najsilniejszych na Morzu Śródziemnym. Bela. 6) i o ftojo (zob. jak i w micie o Bellerofoncie (zob. Oba wyczyny są upamiętnieniem uzurpacji władzy bogini księżyca przez najeźdźców helleńskich i oba stanowią treść malowidła wazowego poświęconego klaczy o głowie Gorgony. 7. Hellenowie zaś maski te zrywali. Ucina jej głowę. Na tym samym obrazie naga Andromeda. 27. Historia Andromedy została prawdopodobnie wydedukowana z palestyńskiego obrazu przedstawiającego syna-boga. 5. W drugiej i prostszej wersji mitu Perseusz walczy z królową libijską. Zakopanie głowy na rynku świadczyłoby o tym.3). a według Księgi Hioba (X.dziecięciem Horusem. Nazwa Deikterion oznacza. związki z mitem o Izydzie. "władczynią ludzi". Siedem tarcz słonecznych. 33. W babilońskim eposie . Marduka. Wybudowanie Tirynsu i Argos przez siedmiu Gasterocheirów ("miechy z rękami") oraz śmierć Akrizjosa wywodzą się prawdopodobnie z obrazu przedstawiającego miasto otoczone murami. stoi obok. Spory dynastyczne w Argos komplikowało istnienie argiwskiej kolonu w Karii . Być może w środku znajdowała się para prosiąt. że głowa Gorgony została w tym miejscu pokazana Perseuszowi. 7). Ozyrysa. 6. ósma zaś. Mity o Perseuszu i Bellerofoncie są ściśle powiązane. 4.

by został ich królem. Z#ndareus schronił się w Etolii.2). a #jej nowym mężem został Spartańczyk Ojbalos. on zaś poślubił córkę Perseusza. Przeżyła go i była pierwszą wdową. córka Fylakosa. w którym odbija się twarz Gorgony. jako posłaniec śmierci. którego hieroglifem był skszydlaty ptak i tarcza słoneczna. Grecka kolonia założona widocznie pod koniec drugiego tysiąclecia przed Chr. podobny temu. We wstępie do niniejszego poprawionego wydania wspomniano o teorii głoszącej. że to on właśnie jest przedmiotem obrazu. Obu ich jednak wygnał Hippokoon i jego dwunastu synów. Pomieszano go z Perseuszem być może dlatego.l Dotąd zwyczaj wymagał. Meseńczycy wezwali Perieresa. torby. 7). i libijską inwazją Danaów na Argos. prostsza wersja mitu sugeruje. Na. by odstraszyć ciekawskich. Hermes może dzięki temu opanować wynaleziony przez Parki alfabet drzew.z b. 132. Mit o Perseuszu i grzybie jest bardz## ciekawy. Tak właśnie postąpiła Polidora. Afareusa i Leukipposa. która powtórnie wyszła za mąż.ziemi natomiast widzimy boginię trzymającą zwierciadło. 8. Poszła w jej ślady Marpessa i Kleopatra oraz Euadne. Ikarios natomiast został współkrólem.e 74 BLIŹNIĘTA-RYWALE a. "Królową Azji".o stworzeniu świata ona to właśnie zesłała potop. Gorgofona urodziła Perieresowi dwóch synów. którym posługuje się Fionn w legendzie irlandzkiej. i maskę Gorgony. która . sierpa i hełmu ciemności oraz pościg Gorgon za nim po ścięciu Meduzy nie mają nic wspól# go z jego sporem ź Akrizjosem. zęba. w której może te gałęzie schować.2). Asztarte jako bogini morza miała świątynie na całym wybrzeżu palestyńskim. i poślubił jego córkę Ledę.137. syna Eola. któremu trzy Parki wręczają oko magiczne (zob. zdobycie oka. nimfami stygijskimi i z hełmem-niewidką dowodzi. chociaż niektórzy utrzymują. sierp do ścinania aliabetycznych gałęzi w zagajniku. gdy flota grecka dotarła do brzegów Troi.74. kiedy mąż jej zginął pod Tebami. miał również tytuł "Pterseus".13) postuluję. której mąż pierwszy wyskoczył na brzeg. gdzie znajdował się święty gaj Gorgon (zob.I). u króla Testiosa. 9. 52. Herodot podkreśla związki między Danae. 216 74. w Troi zaś była Hezjone. że Ikarios (który potem został teściem Odyseusza) stanął po stronie Hippokoona. W White Goddess (rozdz. 61. Powiązanie Hermesa z Grajami. Gorgofonę. Dają mu również wieszczy ząb. torbę ze skóry żurawia. matką Perseusza. w Chemmis utożsamiała Perseusza z bogiem Chem. a nie ścigany przez triadę bogiń w maskach Gorgon. że wyprawa Perseusza do Grai. którą podobno Herakles uratował od innego potwora morskiego (zob. która rzuciła się na gtos pogrzebowy.3 Tyndareus wstąpił na tron spartański po swym ojcu. eskortowany. by żona po śmierci męża popełniała samobójstwo. a Perseusz został na jego kult nawrócony. Ojbalosowi zaś Tyndareusa i Ikariosa.a . Oko to symbolizuje dar przenikliwości. Druga. "niszczyciel". córka Meleagra. że Hermes. Hermes leci przez niebo do Tartessos. Kiedy po pięciu pokoleniach wymarła męska linia rodu Polikaona. podkreślającą w ten sposób tajemnicę otaczającą naukę Hermesa (zob. że te baśniowe elementy są fałszywą interpretacją zupełnie innego obrazu przedstawiającego Hermesa noszącego przyjęte powszechnie skrzydlate sandały i hełm. iż był to trujący grzyb Dionizosa.

Apollo zaś. chociaż Idas był w istocie synem Posejdona. jak to już uczynił ze swoimi licznymi kochankami. Idas jednak również upodobał sobie Marpessę i wyprosił od swego ojca Posejdona uskrzydlony rydwan. zapraszałwszystkich po kolei zalotników.s e. Stoczyli pojedynek. co wywołałó zaciętą zawiść między dwiema parami bliźniaków. porwali je i urodziły im one synów. Idas silniejszy był od Linkeusa. syn Aresa. Dioskurowie. by zachowała dziewictwo. Idas i Linkeus należeli do myśliwych kaledońskich i popłynęli na okręcie "Argo" do Kolchidy. Euenos ruszył w pościg. Obaj otrzymali nagrody na Igrzyskach Olimpijskich. która odtąd nosi nazwę Euenos. kapłanka Ateny. córki Leukipposa. oświadczył. Afareus poślubił swą siostrę przyrodnią Arene. znani powszechnie jako Dioskurowie. Idas pojechał do Etolu i porwał Marpessę z kręgu tańczących. Kastor wsławił się jako żołnierz i poskromiciel koni. że widział w ciemności i potrafił odnaleźć ukryte skarby. który zakochał się w Marpessie. rodząc równocześnie Zeusowi Helenę i Polideukesa.7 d. i że wkrótce położy mu kres wzywając Euenosa. lecz Zeus ich rozdzielił i orzekł. Pewnego dnia po śmierci Afareusa zawarli układ z Dioskurami i wspólnie wybrali się na grabienie bydła w Arkadii.e-74. od którego imienia. Apollo spróbował odebrać mu Marpessę. która urodziła mu Marpessę. że zabił swe konie. że Apollo porzuci ją na starość. i Hilaejra. Leukippos zaś. których wskrzesił Asklepios.i 217 ca miał otrzymać rękę Marpessy. Kuzynowie ich i rywale byli nie mniej do siebie przywiązani. Napad się powiódł. 5 c. pokonany płacił głową. by stawali z nim do wyścigów rydwanami. Gdy Idas dotarł do Messene. lecz Kastor i Polideukes. że brzydzi się tym barbarzyńskim zwyczajem. poślubił Alkippe. że Euenos. Zwycięz- 74.ll g. ale nie mógł dopędzić Idasa i tak się tym przejął. a mianowicie Fojbe. a Idas wyciągnął los. były zaręczone ze swoimi kuzynami Idasem i Linkeusem. by z nim współzawodniczył w wyścigu. nierozłączni w każdej przygodzie. jak twierdzą Messeńczycy. zdążył zasiąść na tronie messeńskim po Perieresie. Pragnąc.urodziła mu Kastora i Klitajmestrę. kapłanka Artemidy. Obawiając się. nazwane zostało miasto Leuktra . Afareus. W Sparcie dotąd pokazują j ego grobowiec. która urodziła mu Idasa i Linkeusa. że Marpessa sama dokona wyboru.9 Zanim Apollo zaczął działać.6 Otóż Leukippidy.lo f. W tym czasie jego brat przyrodni. wybrała Idasa. Był jednym z tych. Polideukes zaś jako najlepszy bókser swoich czasów. stali się chlubą Sparty. sam zaś utopił się w rzece Likormas. Wkrótce na ścianach domu Euenosa wisiało wiele głów. ale Linkeus miał tak bystry wzrok. Tak się więc złożyło. b# rozdzielić tup pomiędzy czterech uczestni- .4 Tyndareus #doptował Polideukesa i odzyskał tron spartański.rządził wraz z nim mając mńiejszy zakres władzy.

a mianowicie. po czym ukryli wszystko we wnętrzu spróchniałego dębu.i . czekając na powrót swoich rywali. że Linkeus nań nie zasłużył. w pobliżu Terapnaj. że połowa łupu powinna przypaść temu. powolniejszy z braci. ' który pierwszy zje swoją część. by zawodnicy się przygotowali. Idas zaś zbiegł po stoku góry.13 i. a wówczas Zeus pozwolił im obu spędzać na przemian jeden dzień na ziemi i jeden pod ziemią. czy ich przyjmie. kiedy Idas i Linkeus napadli na Spartę. Co do jednego przynajmniej zgadzają się wszyscy. którego odwiedzili pewnej nocy udając podróżników z Kyrene. że Kastor zginął. Tak się złożyło. Polideukes. ponieważ wybrali się na górę Tajgetos. przerwał walkę. bym przeżył mego drogiego brata!" Ponieważ jednak tak już było przeznaczone. Zanim jeszcze inni zasiedli do zawodów. ojciec Kastora.14 j. że to Linkeus śmiertelnie zranił Kastora w bitwie 218 74. Nestor objął tron całej Mesenii poza tą częścią kraju. Dioskurowie zagarnęli więc sporne bydło i inne łupy. że Linkeus korzystał z pomocy Idasa.15 k. by pozwolił im przenocować w ich dawnym pokoju. Spartanie dotąd pokazują dom. że chętnie . że Polideukes żył najdłużej z obu par bliźniąt i że po ustawieniu trofeum obok spartańskiej bieżni dla uczczenia swego zwycięstwa nad Linkeusem modlił się do Zeusa tymi słowami: "Ojcze. Odmówił jednak nieśmiertelności nie mogąc jej dzielić z Kastorem. ale Polideukes natychmiast go omścił. a ponieważ ród Afareusa pozostał bez następcy. po czym pomaszerowali do Messene i przed obywatelami miasta złożyli protest stwierdzając. rzueił włócznią w drzewo i przeszył Kastora. ciężko ranny. Poćwiartował krowę i orzekł. i ponieważ Tyndareus. dokończył jedzenia. że obaj Dioskurowie przeżyli bitwę. Zapytali go. Nagradzając ich miłość braterską umieścił ich wizerunek między gwiazdami.krzyknął urągliwie. Idas zaś nie czekał. w której panowali synowie Asklepiosa. że tylko jeden syn Ledy umrze. ls 1. Idas zaś. Wówczas zbliżył się Kastor i w bezczelny sposób zburzył świeży nagrobek. a Kastor został zabity dopiero później przez Meleagra i Polinejkesa. by złożyć ofiary Posejdonowi.ków. Niektórzy mówią. Polideukes pośpieszył pomścić brata. że Kastor zabił Linkeusa. w którym mieszkali Dioskurowie. by pochować brata. Dioskurowie zaczekali. Idas połknął swoją porcję. po czym pomógł Linkeusowi połknąć je#. Formion odpowiedział. ale Idas wyrwał rzeźbiony nagrobek z grobu Afareusa i rzucił nim w Polideukesa. Po #deifikacji Dioskurów Tyndareus wezwał Menelaosa do Sparty i odstąpił mu swe królestwo. Należał on później do niejakiego Formiona. pozostała zaś następnemu zwycięzcy w tych zawodach. był śmiertelnikiem. inni. aż Polideukes. Meseńczycy jednak utrzymują. twierdząc. jeszcze inni. Linkeus jednak dostrzegł ich ze szczytu Tajgetosu. Polideukes jako syn Zeusa został we właściwym czasie uniesiony do nieba. zdążył jeszczc zabić włócznią Linkeusa i w tej chwili Zeus wstawił się za swym synem i zabił Idasa piorunem. "Twój brat walczył jak kobieta! " .o stoczonej pod Afidnaj. nie pozwól. i poprosili.o porcję. uniesiony żalem.12 h. Idas się odwrócił i przeszył mieczem Kastora. że Idasa i Linkeusa wtedy nie było. Po chwili nie pozostało już ani kęsa i obaj popędzili bydło do Messene.74. i w ten sposób obaj naruszyli warunki umowy.

111. którzy złożyli im ofiary. a za nimi ciągnie sznur wróbli. postanowiono.2 i III. 3. Apollodoros.2o p. purpurowych płaszczach i jajowatych czapkach. inni. a mianowicie. przez Pauzaniasza. którzy widzieli Dioskurów. Pauzaniasz.17.5. a ponieważ wynaleźli taniec wojenny i wojenną muzykę. zabili wielu spośród zebranych.21 Spartanie przedstawiają Dioskurów za pomocą dwóch drewnianych belek połączonych dwiema belkami poprzecznymi. że tesalski rumak Polideukesa był prezentem od Hermesa. są patronami wszystkich bardów. cit.1.p 219 Spartanom życie. nie padli na ziemię. pokój był pusty i pozostały w nim tylko wizerunki Dioskurów oraz kilka kawałków drzewa benzoesowego na stole. Pauzaniasz. Kiedy Aristomenes próbował nocą napaść na Spartę. z którego wylęgły się bliźnięta Ledy. uniemożliwiając mu ściganie ustępujących Spartan i w ten sposób ratując wielu 74.podejmie ich w każdej innej części domu.5-7. Niektórzy mówią.9. W sanktuariach Hilaejry i Fojbe w Sparcie obie kapłanki nadal nazywane są Leukippidami. IV. przez Apollodorosa. Apollodoros. Gonippos i Panormos.3. III. gdy Epaminondas założył nowe miasto Messene. Dlatego po bitwie przy Niedźwiedzim Gaju Dioskurowie usiedli na dzikiej gruszy i ukradli tarczę należącą do zwycięskiego dowódcy meseńskiego. Pauzaniasz.2. I. Pauzaniasz. Posejdon uczynił Kastora i Polideukesa ratownikami mazynarzy-rozbitków i dał im moc zsyłania sprzyjających wiatrów. Dioskurowie walczyli z flotą spartańską pod Ajgospotamoj i zwycięzcy uczcili ich zawieszając dwie złote gwiazdy w Delfach. że na twarzy Polideukesa pozostały blizny po boksowaniu.10. Później Kastor i Polideukes wybaczyli Messeńczykom. Podczas drugiej wojny messeńskiej para Messeńczyków podszyła się pod Dioskurów i wzbudziła ich gniew. którzy śpiewają o dawnych bitwach. cit. Panyasis cyt. jajo zaś. zawróciły go widma Dioskurów i ich siostry Heleny. I. Sparta--. a gdy po raz pierwszy armią spartańską dowodził jeden tylko król.le n. Współkrólowie spartańscy zawsze zabierają je ze sobą wyruszając do walki. I11. kiedy do obozu wpadło bez tchu dwóch oszczepników w białych tunikach. Następnego ranka dziewczyna znikła z wszystkimi swoimi rzeczami. Apollodoros. 2. . jest zawieszone pod pułapem. Kypria cyt.1.4.5.10. Ubierają się w podobny sposób. zajmuje teraz jego córka. loc. by oddać im cześć.2. każdy ma gwiazdę na swym hełmie w kształcie skorupki jajka. Armia spartańska obchodziła właśnie święto półbogów. 4. lecz niestety pokój. loc. Pauzaniasz. II1. a dwaj młodzieńcy udający Dioskurów. ale gwiazdy spadły i znikły wkrótce po nieszczęsnej bitwie o Leuktrę. istniała między nimi tylko jedna różnica.ls o.5. o którym wspomnieli.o . Aristomenesa.22 1. że konie te otrzymali od Posejdona.74.4. Zdaniem tych. IV. by jedna belka pozostała w Sparcie. każdy ma oszczep i białego konia.. Z wdzięczności za ofiarę z białych jagniąt złożoną na dziobie statku zjawiają się pośpiesznie.1' m. Dioskurowie przewodniczą na Igrzyskach Olimpijskich.9.4. 5. przemierzając niebo.

26. Lukian. 220 74. Hyginus. Astronomia. Rozmowy bogów.1-2.137 i nast.. X.3. Fabulae.10. by przyznać świętemu królowi pierwszeństwo przed jego zastępcą.22. V.7.8. Podobną historię opowiadają o lakońskich Dioskurach i o ich rywalach Idasie i Linkeusie z Mesenii. Apollodoros. Odynemejskie. IX. Apollodoros. Helena. II.1.86. 242. 94. Ptolemeusz Hefajstionos. loc.16.10. Homer. X. Tak więc Herakles jest synem Zeusa i Alkmeny. Cycero. Plutarch. 80.699 i nast. Hyginus. Teokryt. X1.300.8. 22.4 21. loc. III. cyt. Ody nemejskie.3 i IV. cit.557. a nie Idas. Fabulae. 17. Pauzaniasz. obdarzony jest niezwykłą zdolnością widzenia.2.11. Hyginus. XXl1.1. 9. Eurypides. I1. i III.2.22. Pindar. 40. II.4.32.49.6. 13.3. X. cit. IV. loc. Apollodoros.55 i nast. Dopóki jednak nie powstał system podwójnej władzy .16. * l. Idealna harmonia panująca między braćmi bliźniętami oznacza nowy etap rozwoju władzy królewskiej. I.16 i III.16. Hyginus. IV. Fasti. s..3. XXl1. 111. II1.2. loc. Apollodoros. III. Palaifatos.7. IV. Herodot. Pauzaniasz. Plutarch.14. 10.nawet Heraklesa uczy sztuki wojennej identyfikując się w ten sposób z Ifiklesem . Pauzaniasz.300.. O wieszczeniu.111. Hyginus. cit.1 ).75 i II. loc. 26. 20.14. 490. Sielanki. 11.1. 8. a nie Polideukes. Kastor wobec tego. scholiasta i Eustatios o Iliadzie Homera.34. 15.11. ale jego brat-bliźniak Ifikles jest synem jej męża Amfitriona.27. Teokryt. Pauzaniasz. Ody nemejskie.2 i V. Hymn HomeryckidoDioskurów. Odyseja. cit. bliźniaka. Apollodoros. 26. Apollodoros. Apollodoros. 7. O miłości braterskiej. Hyginus. Pindar. przedstawiano go zazwyczaj jako syna boga urodzonego przez matkę. V. 16.27.22. Pauzaniasz. I. Lukian. 18. scholia do Odysei Homera. 7.1503. cit. Pindar. jest autorytetem w sprawach wojennych . Sielanki. I11. Fabulae. Astronomia. Okrasomówstwie. Owidiusz. Rozmowy bogów.8.55 i nast. z którą następnie mąż jej miał drugiego śmiertelnego syna. 12.1.11.3. I. Plutarch. X.Linkeus zaś. Apollodoros. 7 i nast.74. Fabulae.2.2. loc. Hyginus.. Pauzaniasz.3. cit. IV. Apollodoros. X1. Opowieści niewiarygodne.3. 14.9.2. VIII. I. Cycero. 9. Astronomia. Opowieści paralelne. III.. Teokryt. Pauzaniasz.68.75. 19. przez Focjusza. I. kiedy to zastępca występuje jako wezyl..215-220. 80. Po to.11. nominalnie posiadając mniejszą władzę niż święty król. Hyginus.i szef sztabu (zob.

6. przedstawiał zapewne starego króla wybierającego się rvdwanem na przejażdżkę. kiedy potomkowie herosa zjadali całego wołu.17. jako duch przybywającego roku.2).1 i 81. Opór stawili im Spartanie. We wszystkich tych wypadkach jest wzmianka o czaszkach rywali króla. Plutarch . dostarczało benzoesu. i uprowadzili dziedziczkę Marpessę ("pozywającą" lub "pożerającą"). i kiedy odjeżdżali z córką Formiona. którzy nie byli nawet jedynymi herosami posiadającymi przywilej dosiadania białych koni: kawalerzystą był każdy heros zasługujący na święto herosa.4 . 3. Artemidę. a potem odjeżdżającego triumfalnie w rydwanie królowej. 2. 109j) oraz Heraklesa i Kyknosa (zob. Formion postanowił nazwać to cudem. Autor opowiada o innym kawale zrobionym głupim Spartanom przez osoby udające ich narodowych herosów. Podobnie było z Marpessą. Spór został następnie przekazany władzy centralnej w Mykenach. natomiast jego zastępca.143a) oraz w danym wypadku Idasowi. Widocznie Meseńczycy dokonali najazdu na Etolów w dolinie rzeki Euenos. Te pelazgijskie obrzędy weselne zostały w opowieści połączone z helleńskim zwyczajem zaślubiania przez porwanie. by narzucić swych bliźniaczych herosów reszcie Grecji. że Spartanie pokonali Meseńczyków i że ich wodzowie przemocą poślubili dziedziczki Areny. 5.a 221 nowego króla (zob. 29. jaką miał jego brat-bliźniak. którzy zazdrościli im zwycięstwa. która zrządzeniem losu kończyła się katastrofą (zob. gdzie czczona była matka-locha.143e-g). Linkeusowi oraz ich rywalom. W innym bowiem wypadku konstelaćja Bliźniąt upamiętniałaby Heraklesa i Ifiklesa lub Idasa i Linkeusa. Te właśnie obchody o zachodzie słońca. 42. Dzika grusza była poświęcona księżycowi dzięki białym kwiatom. i dlatego też na malowidłach wazowych Dioskurowie często towarzyszą rydwanowi Selene. Utopienie się Euenosa zostało prawdopodobnie błędnie odczytane: obraz przedstawia Idasa w momencie rytualnego oczyszczenia przed ślubem. cenionego jako przyprawa ze względu na silny zapach i ostry smak. czciciele Apollina. z którego wydedukowano te opowieści. a najstarszy wizerunek bogini śmierci Hery w Herajonie w Mykenach został sporządzony z drzewa gruszy. gdzie czczono Dioskurów. Spartanie często prowadzili wojny z Meseńczykami i w czasach klasycznych mieli dostateczną przewagę militarną i wpływ na wyrocznię delficką. poślubiał oczywiście wiosenną i letnią boginię księżyca. motywując to tym. Małżeństwo z Leukippidami dawało spartańskim współkrólom rangę królewską. Konie jego składane są w ofierze przed intronizacją 74.królewskiej. Święty król. W istocie też królestwo spartańskie przetrwało wszystkich rywali.1). Mitograf sugeruje. w ten sposób uzyskali prawo do okolicznych terytoriów.138h) i Heraklesowi (zob. albo # Akrizjosa i Projtosa . tłumaczą żarłoczność przypisywaną Lepreusowi (zob.zamiast Kastora i Polideukesa.1) po złożeniu w ofierze siedmiu dorocznych zastępców bogini (zob. 71. następca nie uchodził za nieśmiertelnego. jako duch ubywającego roku. 4. Kyrene. Opis odwiedzin Kastora i Polideukesa w domu Formiona nie jest rzetelny. za których się podawali. gdzie czczono Matkę o Głowie Klaczy. pozostawili swój towar jako wynagrodzenie. Natomiast wyścig rydwanów Euenosa z Idasem przypomina mityczne wyścigi Pelopsa i Ojnomaosa (zob.75. Dwaj kyreńscy kupcy byli prawdopodobnie tymi. że cieszą się większymi względami Zeusa niż każda inna para bliźniąt. jako że istotnie były przedstawicielkami bogini księżyca.4 ). która została jesienną i zimową boginią księżyca. ta zaś poparła Meseńczyków. Fatalna wyprawa po bydło może być reminiscencją historycznego sporu między Meseńczykami i Spartanami o podział łupu po wspólnej wyprawie na Arkadię (zob. rodzaju asafoetidy. Obraz. nie miał też zapewnionej takiej pośmiertnej pozycji. jednego z głównych miast Mesenii. poślubiał Atenę. Przedstawiano je jako kapłanki Ateny i Artemidy. nadawano im księżycowe imiona.

Bellerofont najpierw zapytał o radę wieszczka Poliejdosa. błagając go o schronienie. korpusie kozy i ogonie węża. o głowie lwa.a . Atena. który również wzdragał się przed skrzywdzeniem królewskiego gościa. był przodkiem Dioskurów.następnie swego brata. Nie śmiał zamordować błagalnika obawiając się zemsty Furu.) nie jest jasno powiedziane. posłał go więc do ojca Antei. Uciekł do Projtosa. potwora płci żeńskiej. ulubione zwierzątko domowe mego nieprzyjaciela. ciągnące w ślad za Dioskurami przybywającymi w odpowiedzi na modlitwy żeglarzy.75. popadłszy w niełaskę. grusza owocuje pod koniec maja (zob.' po czym. zwana niekiedy Steneboją.1 ).tłumaczył . Wróble. 75 BELLEROFONT a. którego zazwyczaj nazywają Deliadesem.temu zawdzięcza swój przydomek Bellerofontes. by pomóc żeglarzom w potrzebie. dlatego też Peloponez nazywano Apia. że są prawdziwymi herosami.1). by schwytał i ujarzmił skrzydlatego konia Pegaza. z zapieczętowanym listem następującej treści: "Proszę zgładzić oddawcę tego listu. 8. 43.4). węże bowiem były wcieleniami Dioskurów. dokana. chciał zgwałcić moją żonę.e króla Licji. 69. Gorgofona zlekceważyła indoeuropejski zwyczaj sati wychodząc ponownie za mąż (zob. czy za Kastorem i Polideukesem ciągną wróble. wokół każdej z nich wił się wąż. spowity w chmurę. 7. oskarżyła go. ale (tak już zrządził los niepomyślny) Anteja. Ich symbol w Sparcie. gdy przybywali. by spożyć strawę umieszczoną w amforach. króla Karii.(Problemy greckie. a twoją córkę. W Hymnie Homeryckim do Dioskurów (7 i nast. Pegaz ofiarował im źródło Hippokrene. 64. żona Projtosa. że gruszka była owocem otoczonym szczególńą czcią w Argos i Tirynsie. by dowieść. III. czy też przybywają oni na "skrzydłach wróbli". zabił najpierw niejakiego Bellerosa . z miejsca się w nim zakochała. będąca również boginią śmierci. poprosił Bellerofonta. ziejącego ogniem. ten zaś powiedział. że usiłował ją uwieść. inny symbol składał się z dwóch amfor. miała przydomek Onke ("grusza") w swym sanktuarium w sadzie grusz w B:ocji. opuścił Korynt. Dioskurowie zasiedli właśnie na gruszy. ale na lustrach etruskich widzimy niekiedy uskrzydlonych Dioskurów. w skrócie Bellerofont . "z drzewa gruszy" (zob. .2. 222 75. Jobatesa.2). Jobates. by oddał mu przysługę i zgładził Chimajrę.39) wspominają. należą do bogini morza Afrodyty. kiedy słońce jest pod znakiem Bliźniąt i kiedy we wschodniej części Morza Śródziemnego rozpoczyna się sezon żeglugi. a Projtos uwierzył w tę bajkę i wpadł w gniew. 51) i Elian (Varia historia. Ksutos ("wróbel"). Kiedy odtrącił jej zaloty.Jest to . ojciec Eola (zob. które stworzył uderzając . króla Tirynsu. przedstawiał dwie kolumny wspierające kaplicę.córka Echidne. syn Glaukosa i wnuk Syzyfa. Bellerofont. 72. ulubieńca muz z góry Helikon. co więcej. którzy czcili Afrodytę. 74a i 106." b.

Bellerofont pokonał jednych i drugich lecąc wysoko poza zasięgiem ich strzał i zrzucając na nich duże głazy. Bellerofont zaś. unikając ludzi. na Akropolu korynckim.z c. lecz natychmiast wysłał go przeciw wojowniczym Solymom i ich sojusznikom.Homer.iberalis. który wpadł w ciernie. ślepy i wyklęty. że zawrócił i uciekł. Pochwalił również pomysłowość 75.1. by w przyszłości wszyscy ksantyjczycy wywodzili swój ród od matek. jeśli tylko ustą#i. Apollodoros. Bellerofont odnalazł go pijącego wodę z innego źródła Pejrene. Zsiadł więc Bellerofont z konia i modlił się do Posejdona. Iliada. ale giez zesłany przez Zeusa pokąsał Pegaza pod ogonem. 2. 11. aż wreszcie zabrała go śmierć. Dowiedziawszy się prawdy błagał Bellerofonta.. V1. rażąc ją strzałami i następnie wpychając jej w paszczę kawał ołowiu. który w istocie był ojcem Bellerofonta. Jobates był już teraz przekonany. że Atena podarowała Bellerofontowi okiełznanego już Pegaza. ster zaś wizerunek węża. by dokładnie opowiedział przebieg wydarzenia. V1. Homer.4 1. f. wędrował po ziemi okulały. Apollodoros. kobiety ksantyjskie uniosły spódnice do pasa i nadbiegły ofiarując się wszystkie razem i każda z osobna. 9: Homer Iliada XV1.3 d. by w ślad za nim zesłał powódź na równinę Ksantos. który niesławnie runął na ziemię. który spłynął po jej gardzieli i spalił wnętrzności. którym przewodził niejaki Chejmarros. Tak czy inaczej. Niektórzy jednak opowiadają. e. Bellerofont był młodzieńcem tak skromnym. Ody olimpijskie. komentarz do tego samego tekstu. Narzucił mu na łeb złotą uzdę. a ponieważ nikt nie mógł nakłonić go do cofnięcia się.3. Iliada. Apollodoros I. pływający na okręcie. Następnie na licyjskiej równinie Ksantos pobił bandę karyjskich piratów. II.328 i nast.Hezjod. a nie od ojców.e-75. Jobates jednak bynajmniej nie wynagrodził Bellerofonta za jego śmiały wyczyn.155. 3. Gorący oddech Chimajry roztopił ołów. Pegaz dotarł na Olimp i Zeus używa go teraz jako zwierzęcia jucznego do noszenia piorunów. oddał mu swą córkę Filonoe za żonę i uczynił go następcą tronu licyjskiego. Amazonkom. lecz polecił straży pałacowej urządzić zasadzkę na powracającego Bellerofonta. XIII. którego dziób zdobiła głowa lwa. 319 i nast. który otrzymał od Ateny. Ale i wtedy Jobates nie okazał wdzięczności. który umieścił na końcu oszczepu. pokazał mu więc list i zażądał. skrzydlaty rumak się spłoszył i zrzucił Bellerofonta. dar bardzo na czasie. Pindar. Teogonia. wojownik zawzięty i dumny.3 223 niewiast ksantyjskich i nakazał. by mu wybaczył.63 . Bellerofont pokonał Chimajrę przelatując nad ńią na Pegazie. jakby był nieśmiertelnym. Eustatios. Posejdon wysłuchał prośby i zesłał wielkie fale powoli toczące się w ślad za Bellerofontem zbliżającym się pieszo do pałacu Jobateśa. a w ślad za nim cofnęły się fale.9. Pegaza nie było na Helikonie. U szczytu powodzenia zarozumialstwo poniosło Bellerofonta : ruszył na Olimp. jeszcze inni. 3. Antoninus I.2.160. że zrobił to Posejdon.o ziemię kopytem w kształcie księżyca. że Projtos pomylił się oskarżając Bellerofonta o zakusy na cnotę Antei.3.

Bellerofont dzierżący strzały i szybujący przez niebo jest identyczny ze swym dziadkiem Syzyfem albo Tesupem (zob. Salomon lub Ab-Salom. mięso konia zjadał zwykle obrzędowo król po swym symbolicznym ponownym przyjściu na świat z bogini górskiej o głowie klaczy. 81. scholia do Iliady Homera.646. jako bóg słońca Solyma albo Selim. za którym widać coś przypominającego łeb kozy. Po achajskiej rewolucji religijnej.a Bellerofonta przez Zeusa jest moralną anegdotą opowiedzianą dla odstraszenia od buntu przeciw wierze olimpijskiej. ale wkrótce została postacią rodzaju męskiego.1). 5. chociaż heros siedzi tu na koniu. kiedy bogini piastowała jeszcze władzę najwyższą. Apollodoros. 2. kiedy podbił Elidę (zob. Solymowie. Pochodzenie mitu jest niejasne. Opowieść o upokorzeniu 224 75. 838. podobnie jak Bellerofont . 9. Ponieważ wszystkie miasta i przylądki. V1. a wąż . Fabulae.musi być odczytany jako koronacyjna walka króla przeciw osobom przebranym za zwierzęta (zob. Amazonki były wojowniczymi kapłankami bogini księżyca (zob. Tzetzes. 73h).1 ).2) niezależnie od palestyńskie_j paraleli w historii Józefa i żony Putyfara oraz egipskiej paraleli w Opowieści o dwóch braciach. 'I#ymtłumaczy się niespodziewane pojawienie się Posejdona w historu Bellerofonta. Próba uwiedzenia Bellerofonta przez Anteję ma szereg greckich paralel (zob.4. od którego imienia wywodzi się nazwa Jerozolimy.2i 123.157. którego kult został wyparty przez kult słonecznego Zeusa . 70. że kandydat na stanowisko świętego króla otrzymywał od Potrójnej Muzy ("bogini górskiej") lub od jej przedstawicielki zadanie zdobycia dzikiego konia. dlatego też spotyka go podobnie żałosny koniec. obraz stał się dwuznaczny. której wizerunek znajduje się na hetyckim budynku w Karkemisz. obraz ten .i nast. wrogowie Bellerofonta.44..155. można ją również odczytać jako reminiscencję zagarnięcia sanktuariów bogini górskiej w Askre na górze Helikon i w Koryncie przez helleńskich najeźdźców.zimę. Ponieważ plakieta pochodzi z czasów.2).328.100. IX.155-203 i XV1. Przemiany. 4. Ale i ta część mitu jest wieloznaczna. 67. O cnotach ńiewiast. kozalato. O Likofronie 17. i Meduzy. konia księżycowego. O Likofronie. córka Echidne. z którą spłodził Pegaza (zob. I) przedstawiające rozmaite pory roku. Podobne wydarzenie upamiętnione jest w opowieści o zgwałceniu przez Posejdona arkadyjskiej Demeter o głowie klaczy (zob. używanego przy zak?inaniu deszczu. Chimajra. leżały na wschodzie. 3. 42. Bellerofont ujarzmiający za pomocą uzdy otrzymanej od Ateny Pegaza. któxych nazwy zaczynały się od sylaby salm. byli potomkami Salmy. Plutarch. cit. Sądząc z prymitywnych praktyk duńskich i irlandzkich. Owidiusz. tak więc Herakles ujeździł Ariona ("istotę księżycową wysoko wyniesioną").którego odpowiednikiem jest etruski fresk w Tarkwinu. Hyginus. Uszkodzona plakieta szklana odnaleziona w Dendra w pobliżu Myken przedstawia herosa zmagającego się z lwem. była symbolem trójdzielnegó świętego roku Wielkiej Bogini .Pindar. Ody istmijskie. wskazuje bodajże na to.. mógł również być odczytany jako reminiscencja likwidacji karyjskiego kalendarza przez najeźdźców helleńskich. V1.nią wiosennego przesilenia.16f) z którą spłodził tegoż księżycowego konia. Ody olimpijskie. Pauzaniasz. przypomińający los Faetona. herosem słonecznym.76. była ona prawdopodobnie bogi. 1.3 . II. Ariona. X111. Homer. 4. Ioc.87--90. Tzetzes. Ucieczka Bellerofonta przed kobietami ksantyjskimi mogła być wydedukowana z qbrazu .1. która podporządkowała boginię Herę Zeusowi.lew oznaczał wiosnę. syna Heliosa (zob. ogon jest długi i wężowy. Iliada.138g). V11.

I.zawołał pasterz . do chaty. uratowali Antiope. których Likos porzucił natychmiast na górze Kitajron. Bliźniacy natychmiast ruszyli w pościg. W końcu udało się Antiope uciec z więzienia. Ponieważ Ksantos ("żółty") jest imieniem jednego z koni Achillesa i jednego z koni Hektora oraz konia. nad Antiope zaś przez wiele lat znęcała się jej ciotka Dirke. w której zginął Nykteus. 71. w której mieszkali Amfion i Zetos uratowani w swoim czasie przez pasterza. Góra Chimajra ("koźla") była to również nazwa czynnego wulkanu w pobliżu Faselis w Licji (Pliniusz. . podobnymi do masek palominos.27).76. Opowieść o ksantyjskim matrylinearnym wywodzeniu rodu została zrelacjonowana zupełnie opacznie.Chłopcy . II. z powrotem do Teb.przedstawiającego dzikie kobiety odurzone tak zwanym hippomanes . nie chcieli udzielić jej schronienia. ojca Bellerofonta.zapytali. 76 ANTIOPE a. by w chwili gdy go rozszarpią. Jakiś euhemerysta podkreślił w opowieści o Bellerofoncie jego wojowniczą naturę i wprowadził do niej statek przyozdobiony głową Iwa i wężowym sterem. Dirke zaś .zielem lub śluzqwatą wydzieliną goniącej się klaczy albo błoną wyciętą z czoła nowo narodzonego źrebięcia . już jako wdowę. Stało się to przyczyną wojny.strzeżcie się teraz Furii! . . podobnie jak w erotycznym kulcie egipskiego Apisa (Diodor z Sycylii. Ten przekształcony mit zachował jednak element pierwotny: zbliżanie się nagich kobiet z klanu wodza. Irlandzka legenda opowiada o takim samym podstępie użytym przeciw Cuchulainowi. uciekła do króla Sykionu. który zgodził się ją poślubić.a .1 ). wuj Antiope. kobiety te być może chodziły w obrzędowych maskach końskich z żółtymi jak księżyc grzywami. z którymi nie wolno mu utrzymywać stosunków. Opowiadają.ścigające świętegó króla nad brzegiem morza po zakończeniu jego panowania. na brzegu morza w pobliżu Koryntu (zob. tryskająca krew zapłodniła ich łona.Ponieważ odmówiliście schronienia waszej matce. Synowie 76. pokonał Sykiończyków w krwawej bitwie i przywiózł Antiope. że uwiedziona przez Zeusa Antiope. Imię Chejmarrosa pochodzi od chimaros lub chimajra ("koza"). gdzie została umieszczona. Wtedy to nadbiegła Dirke ogarnięta bachicznym szałem. zmusza go do ucieczki i ukrycia twarzy. którego Posejdon podarował Peleusowi. że jest zbiegłą niewolnicą. kiedy nie można było w inny sposób pohamować jego wściekłości. którą uprowadziła i zamorduje jej okrutna ciotka.85).c 225 nie poznali Antiope i myśląc. Hellenowie przecież potrafili narzucić patrylinearną linię wszystkim Karyjczykom z wyjątkiem konserwatywnych Ksantyjczyków. córka Nykteusa TebaL ńczyka. przecież dzikie klacze pożarły Glaukosa.106 i V. by wytłumaczyć ziejącą ogniem Chimajrę. Spódnice miały podwinięte. 6. W przydrożnym lasku urodziła bliźniaków Amfiona i Zetosa. schwyciła Antiope i powlokła ją za sobą. Z kolei Likos. co tłumaczy ognisty oddech. Historia naturalna.Dlaczego? .

Listy. by zrozumieć krzywdę wyrządzoną ich matce.8.41.5. u których schroniła się Antiope. Amfiona.4. że ojcem Antiope był bożek rzeczny Asopos i że pewnej nocy król Sykionu uwiódł ją przebrany za jej męża Likosa.Homer.17. a kiedy byli już na tyle dorośli. Odnaleźli Dirke wędrującą w bachicznym szale po stokach góry Kitajron. Apoloniusz z Rodos.2. 8.a 1. po czym martwą rzucili na ziemię. Antiope. który próbował zemścić się na kapłanach delfickich. Dionizos pomścił jednak zabójstwo swej czcicielki. Bliźniacy wspólnie panowali w Tebach. Ukarał Antiope obłędem. aż wreszcie Fokos.z Amfion i Zetos pochowani są we wspólnym grobie w Tebach. Pauzaniasz. Zeus mógł teraz bez przeszkód zalecać się do samotnej Antiope i spłodził z nią dziecko.l b. Wszystkie jednak dzieci Niobe.260. W tym miejscu trysnęło źródło zwane później strumieniem Dirke. podejrzewając. 2.1. poza dwojgiem. Grób ten jest szczególnie pilnie strzeżony. . Eurypides. 3.18. Hyginus. . wyleczył ją i poślubił w Fokidzie.przywiązali do rogów dzikiego byka. Bliźniacy wychow.mawiał.3.3 15# Mity #edcie 226 76.3 i 17. Zetos często drwił z uczucia. I. Wyrocznia niegdyś orzekła. IX. wypędzili króla Lajosa i wybudowali dolne miasto. Likos rozwiódł się wówczas z Antiope i poślubił Dirke. Odyseja. by ją pomścili. Dirke.20. że ojcem jest Likos. Pauzaniasz. Apollodoros. kamienie Amfiona poruszały się w takt dźwięków jego liry i posłusznie ustawiały się na właściwym miejscu. V1.11. IV. wnuk Syzyfa. X1.1. Antiope nakłoniła ich. IX.Hyginus. od której swą obecną nazwę otrzymało miasto zwane przedtem Kadmeją. że w ten sposób mogą kosztem Teb żwiększyć urodzajność całej Fokidy. wtedy bowiem mieszkańcy fokidzkiej Titorei próbują ukraść ziemię z kopca i przesypać ją na grób Fokosa i Antiope. c. wrzuciła Antiope do ciemnego lochu.5. Fabulae. każąc jej wędrować po całej Grecji.1090 i scholia.Odrywa cię od pożytecznej roboty . Uratował ją stamtąd Zeus w samą porę. Fabulae. Amfion i Zetos przybyli do Teb. przywiązali ją za włosy do rogów dzikiego byka. zabił i ukarał w Tartarze Apollo. Pauzaniasz. gdzie Zetos poślubił Tebe. by urodziła na górze Kitajron Amfiona i Zetosa. ponieważ obraziła ich matkę Leto. gdy słońce znajduje się pod znakiem Byka. fragmenty. Apoloniusz z Rodos. podczas gdy Zetos musiał pracować z całej siły i pozostawał w tyle za bratem.5.735-741. Inni natomiast utrzymują. jakim darzył Amfion lirę otrzymaną od Hermesa. górne wybudował już wcześniej Kadmos. Kiedy jednak zostali murarzami.111.##ali się wśród pasterzy. zabili Apollo i Artemida.6. który szybko się z nią rozprawił. 7.77. Amfion zaś ożenił się z Niobe. Horacy.

Grano na niej zapewne podczas budowy miasta dla ochrony fundamentów. Tak nieumiarkowanie pyszniła się swym licznym potomstwem. lecz poślubiającą obrzędowo byka-króla (zob. jak swobodnie poczynali sobie mitografowie pragnąc dostosować swą opowieść do głównych elementów tradycji literackiej. by natychmiast przebłagały Leto i jej dzieci. 7). lira mogła mieć tylko trzy struny .l. w danym wypadku wywodzącej się prawdopodobnie z szeregu świętych obrazów. Niobe. obdarzo-# na darem wieszczenia. postrachu Frygijczyków. na ziemi i w podziemiach. podobnie jak Hippokrene. Mante. 77 NIOBE a. Apollina i Artemidę. władczyni z królewskiego 77. a nie Nykteus . kobieta niewiadomego pochodzenia. "Wędrówki po górach" Dirke i Antiope mylnie wytłumaczono sobie jako orgię bachiczną. czyż mimo to nie pozostanie jednak matką liczniejszej gromadki dzieci? . obraz zaś. że pewnego dnia samą Leto zlekceważyła za to. przedstawia ją nie przywiązaną za karę do rogów byka. i "córką nocy" . kiedy pojawiła się Niobe ze swym orszakiem. Nazwana jest ona w tym kontekście Antiope ("stająca twarzą w twarz"). za pomocą której wznosił mury dolnych Teb . Radosna Antiope wyłaniająca się z lochu i krocząca za nią Dirke o groźnej minie przypominają doroczne pojawienie się Kory w towarzystwie Hekate (zob. 88. Obie wersje mitu o Dirke świadczą. że był on obywatelem zarówno Sykionu. siostra Pelopsa. Drugie znaczenie może być ukryte w słowie dirke.a . Trójstrunna lira Amfiona.zrobiona została ku czci potrójnej bogini panującej w powietrzu.ponieważ wyłania się z ciemności. wystrojona we wspaniałą szatę frygijską. słysząc pochopnie wypowiedziane słowa poradziła Tebankom. 2.1 ). a nie pochyloną ku Podziemiom. z rozpuszczonymi włosami. wnuczki Zeusa i Atlasa. Los lub nieszczęście mogą porwać dwoje lub troje spośród jej dzieci. 56.skoro zatrudniał go Hermes. że ma jedynie dwoje dzieci. Imię Amfiona ("urodzony w dwóch krajach") upamiętnia fakt. poślubiła króla tebańskiego Amfiona i urodziła mu siedmiu synów i siedem córek. Imię Dirke ("podwójna") oznacza rogaty księżyc. Był to niewątpliwie erotyczny taniec gza. ponieważ twarz ma zwróconą ku niebu. ma być stawiana wyżej od niej. miał podobno kształt księżyca. z którego wydedukowano mit. bram i wież. matka pozba= wionej kobiecości córki i zniewieściałego syna. córka Tejrezjasza. dlaczego Leto.Nykteis. Strumień Dirkejski. Synowie Antiope to znani nam już królewscy bliźniacy urodzeni przez boginię księżyca: są to jej święty król i jego zastępca.czyli znajdującą się "w podnieceniu erotycznym".77. Dym kadzidła unosił się już w powietrzu. 24k). paląc kadzidło i wieńcząc włosy gałązkami lauru. podczas którego zachowywały się one jak księżycowe jałówki w czasie rui (zob. jak i Teb. "szczelina" .1 227 domu Kadmosa. Przerwała ofiary i z wściekłością zapytała.

w argiwskiej zaś córką lub matką Foroneusa (zob.9. mit mógł odnosić się do zwycięstwa Olimpijczyków nad siedmioma tytanami i tytankami. że było ich dwadzieścioro. Wszyscy mężczyźni nosili żałobę po Amfionie. Palestynie. Fabulae.l d. Dziesiątego dnia sami Olimpijczycy zgodzili się łaskawie urządzić pogrzeb.401-404.b przypuszczalnie trzynaście miesięcy tego kalendarza. lecz było już za późno.14. 2. wciąż jeszcze nazywano ją Chloris. Jednego po drugim zabił ze swego łuku.5 i I. Hyginus. Hezjod (jak wynika z uwag różnych scholiastów) uważał. najbardziej zresztą uzasadniona. którego również przedstawiano jako tytana (Apollodoros. V1.146-312. Według Homera Niobe miała dwanaścioro dzieci.5.1. i scholia do Orestesa Eurypidesa. Dwoje ocalonych pośpiesznie wybudowało świątynię dla Leto.6).78. 932). Elektra. W takim wypadku byłby upamiętnieniem wyparcia systemu kalendarzowego dominującego w Grecji pelazgijskiej. Syru i północno-wschodniej Europie. Góra Sipylos była prawdopodobnie ostatnim siedliskiem kultu tytanów w Azji Mniejszej. Ponieważ Niobe w tebańskiej wersji mitu była wnuczką tytana Atlasa. Posąg Niobe jest . VIII. że czworo. usiłując przebłagać Leto modlitwami odmawianymi szeptem.2 1. Sofokles.. II. Przemiany. opłakując wygaśnięcie jego rodu. która. Apollodoros.5. IV. kto by ich pochował. gdy polowali na górze Kitajron. że ani jedno dziecko Niobe nie uratowało się i że później Apollo zabił również jej męża. Safo zaś utrzymywała.21.postąpiła podobnie jak Amyklas. VI.. Przemiany. który nadal jeszcze wczesnym latem płacze rzęsistymi łzami. gdzie mieszkał jej ojciec Tantal. III.612 i nast. Pauzaniasz. który roztropnie odmówił modlitwę błagalną do Leto. i Pelazgosa.150-152. II. c. 57a). Przez dziewięć dni i dziewięe nc. mówi o siedmiu synach i siedmiu córkach. loc. podobnie jak w Grecji Teby. Owidiusz. Leto wysłała Apollina i Artemidę uzbrojonych w łuki i strzały. Amfion i jego dwanaścioro dzieci w Homerowej wersji mitu (Iliada. Owidiusz.y opłakiwała Niobe swoich zmarłych i nie było nikogo. Niektórzy natomiast utrzymują. Pauzaniasz. że osiemnaścioro.1. Amfiona.3 i 43 4). Herodot.. l. Niobe uciekła za morze. Apollodoros.16. Artemida zastała dziewczęta przy kołowrotku i pękiem strzał zgładziła je wszystkie z wyjątkiem Meliboi.2. Przerażone Tebanki zaniechały ofiary. Liczba podawana przez Owidiusza i Apollodorosa.1. cit. ale nikt poza jej bratem Pelopsem nie żałował Niobe. Kalendarz ten oparto na miesiącu podzielonym na cztery siedmiodniowe tygodnie.603-617) reprezentują 228 77.3. by ukarali pychę Niobe. niemniej jednak twarz Meliboi zbielała od strachu. XXIV.22. Iliada.1. oszczędzając jedynie Amyklasa. Apollo odnalazł chłopców. i gdy w kilka lat później wychodziła za mąż za Neleusa. na górę Sipylos. Zeus zaś zlitował się i zamienił ją w posąg. V. Homer.6.b. ponieważ Zeus stanął po stronie Leto i wszystkich Tebańczyków zamienił w kamienie. 9 i 10. każdy zaś dzień miał patrona w jednej z siedmiu planet (zob. XXIV. a także mogła uważać się za pierwszą śmiertelną kobietę zgwałconą przez Zeusa (Diodor z Sycylu.

przed Chr. Podczas wesela Pejritoosa napadły one niespodziewanie na Kajnis. z córką Koronosa Lapity. gdzie zbiera#i się ludzie.turnią przypominającą swym kształtem postać ludzką. Urodziła nawet syna Koronosa.w niezwyciężonego wojownika. zachwycony swym nowym stanem. Za sprawą Leto ojciec Niobe zapałał do swej córki miłością kazirodczą. córką Elatosa Magnezyjczyka. "Niobe" znaczy być może "śnieżna" .Przemień mnie . a gdy go odtrąciła. b. 70:5i 156. namówił centaurów do zbrodni. . Po chwili ze stosu wyleciał ptak o skrzydłach rudawo upierzonych. ujrzeli znowu zwłoki kobiety. aż wbiły ją pod ziemię. po czym zapytał. Pozostałe jednak centaury tłukły ją po głowie sosnowymi polanami. a gdy promienie słoneczne zimą padają na pokz-ywającą ją czapę śniegu. Razu pewnego Posejdon przespał się z nimfą Kajnis.79. lub też. ustawił na środku rynku. można odnieść wrażenie. "płatków śnieżnych".18h) oraz zwyczajupalenia dzieci w ofierze bogowi Molochowi (zob. Kajneus. jak twierdzą inni. po czym ułożyły na niej stos drzewa. ona sama zaś skoczyła ze skały. Hyginus nazywa jedną z córek Niobe imieniem Chiade. 33) podaje inną wersję kary wymierzonej Niobe. Prowadziła wojny z takim powodzeniem. zmienił jej płeć i w ten sposób została Kajneusem. męża jej rozszarpał dzik. że w niedługim czasie Lapici wybrali ją na swego króla. Smyrnie i Adonisie (zob. 2. powstała pod wpływem mitów o Kinyrasie.a 229 .l 78. ponieważ broń odbijała się od jej zaczarowanej skóry nie czyniąc Kajnis żadnej krzywdy. Gdy Zeus dowiedział się o zarozumiałości Kajneusa.litera b odpowiada tu v w łacińskim nivis lub ph w greckim nipha. ale bez trudu zabiła pięciu lub sześciu z nich nie ponosząc najmniejszej rany. którego wiele lat później zabił Herakles podczas walki z Ajgimiosem Doryjczykiem. dzidę. Opowieść ta. słowo to nie ma żadnego znaczenia w greckim. kazał jej składać ofiary jako bogu i zabronił oddawania czci jakiemukolwiek innemu bóstwu. chyba że jest zniekształconą formą chionos niphades. Nie chcę już być dłużej kobietą. potwierdzona przez scholiastę Fenicjanek Eurypidesa (159). Posejdon spełnił życzenie Kajnis.odpowiedziała .2). kiedy przyszli ją pochować. Kajneus zmarł uduszony.1. Podobieństwo wzmaga jeszcze wyrzeźbiona w skale na tej samej górze hetycka bogini-matka pochodząca prawdopodobnie z końca XV w. spalił jej dzieci. że postać płacze. czego by sobie życzyła w prezencie. a obecny przy tym wieszczek Mopsos rozpoznał w nim duszę Kajnis. 78 KAJNIS I KAJNEUS a. Parteniusz (Opowieści miłosne.

w którym dopełnia się obrzędu.9. Pies Ikariosa. XIII s. 2. I. Na gałęziach zawieszano również maski. gdy wkracza do sali Rady: "Przemieniona jest w mężczyznę" .458-531. poddali ich swemu bogu Posejdonowi. Fabulae. który przetrwał jeszcze w Albanii. dopóki Ikarios nie zostanie pomszczony. Trzeci wątek odnosi się do obrzędu utrwalonego na dzbanie oliwnym zdobionym czarnymi figurami (zob. po czym ustanowiono święto winobrania. a nieprzyjaciel ze zdumieniem odkrywa ich płeć dopiero wtedy. 79 EftIGONE a. dziewczęta zaś huśtały się stojąc na deszczułkach przywiązanych sznurami do gałęzi drzew . I ). którzy przy pomocy sojuszników. by córki ateńskie dopóty dzieliły jej los. l. 14. scholia do Iliady Homera.448. Apoloniusz z Rodos. Pierwszy . jak pochowali jego pana pod sosną. Mit zawiera trzy oddzielne wątki. widział. dziewczęta w strojach męskich przyłączają się do oddziałów wyruszających na bój. Przekonani. Serwiusz o EneidzieWergiliusza.to zwyczaj. XII. Zrozpaczona Erigone powiesiła się na sośnie wznosząc przy tym modły. #lko bogowie ją usłyszeli. Dzban próbnego napoju ofiarował pasterzom w maratońskich lasach w pobliżu góry Pentelikos. Majra. po czym przyprowadził na miejsce córkę Ikariosa. Podobną zmianę płci proklamuje wciąż jeszcze Królowa Południa. ale Ikarios wyprzedził go w robieniu wiha. Na wiosnę może to być kukułka (zob. ducha Nowego Roku. centaurów.to niepogodzenie się Lapitów z władzą zwierzchnią Hellenów . Apollodoros.7 i Epitome. 133 i nast. aż wreszcie wyrocznia delficka wyjaśniła. Papirusy z Oxyrhynchos.16. któremu Dionizos podarował winną latorośl. I. by wypuściła Korę. jak to później doradzał Ojnopion. pasterze uciekli za morze.57-64 oraz scholia. zakładać sztuczną brodę by potwierdzić swe prawo do występowania w charakterze administratora i dowódcy. Drugi . II. i tak się popili. ale nie wtrącali się do prawa plemiennego. "Kajnis" znaczy "nowa". widocznie po to. że wszystko dwoiło im się w oczach. . i wykopał zwłoki.. Kobieta-wódz klanu musiała tylko. Odmiana rudo upierzonych ptaków wylatujących z posągu zależna jest od pory roku.264. Hyginus. w ten sposób wynaleziono huśtawki. Przemiany. ponieważ jedna kobieta w którymś z poprzednich pokoleń uzurpowała tron patriarchalny. Elate zaś nieco później Elatosem. w czasie którego ofiarowano libacje Ikariosowi i Erigone.1. współwładczyni królestwa Lozi w dolinie Zambezi.1 ). że to czary. Lapici zostali następnie pokonani przez Eolów z Jolkos. Wiele dziewcząt ateńskich powiesiło się na sosnach.1. na którym widzimy nagich mężczyzn tłukących po głowie wizerunek Matki-Ziemi. podobnie jak w Argos.1. 9. uchwyciwszy zębami skraj jej szaty. zabili Ikariosa.12. gdy gxną w bitwie. Owidiusz. Ojneus był co prawda pierwszym śmiertelnikiem. W ten sposób Kajnis została Kajneusem. VI.7. że to Erigone zażądała ofiary ich życia.ale czyni to dlatego. dzida ustawiona jako obiekt kultu była najprawdopodobniej maikiem ku czci nowej bogini księżyca. Kajnis lub Elate ("jodły").22. Odszukano winnych pasterzy i natychmiast ich powieszono. której świętym drcewem była jodła. ci jednak ńie zmieszali wina z wodą. które obracał wiatr. Erigone.

czyli z Cyklad.1 i I11. Obyczaj ten mógł być przywieziony do Attyki z Krety.b.1 ).5).. 80 DZIK KALIDOŃSKI a. "Ikarios" znaczy "z Morza Ikaryjskiego". X. Imieniem Majra nazywano Hekubę lub Hekabę. I. IV.1. Oznacza ono jednak niewątpliwie "obfite potonistwo" i jest nawiązaniem do obfitych zbiorów sprowadzanych przez kukły. 31.Scholia do Iliady Homera. XLVII. po tym jak została zamieniona w psa (zob. albowiem rieźba z terakoty odnaleziona w Hagia Triada przedstawia grupę dziewcząt huśtających się między dwiema kolumnami. II. libacje ku czci Erigone i Ikariosa prawdopodobnie dla niej przeznaczono.116). poruszane wiatrem miały podobno użyźniać winne latorośle. Jest jednak rzeczą prawdopodobną.388-389. Imię Erigone tłumaczy mitograf jako "dziecko kłótni".10. jakich przyczyniła.230 79. FabWae.11.644-647. że gdy mniejsza konstelacja Psa znajdowała się tuż nad wschodnim horyzontem. Dionysiaka.4.l0i 98. Wizerunek psa Majry umieszczony został na niebie jako mniejsza konstelacja Psa. Huśtanie się dziewcząt podczas święta winobrania miało zapewne początkowo charakter magiczny.221 i nast.l 1.a b. pod którym został skastrowany. w której odbywały się te obrzędy.29.80. a huśtając się zataczały półkole na cześć księżyca w nowiu. Dlatego niektórzy utożsamiają Ikariosa z Boetesem. żonę Priama. 88. opowieść zaś o samobójstwach dziewcząt być może ma wytłumaczyć zwyczaj wieszania masek Dionizosa na sosnach pośrodku winnicy. 130.34-245. że dawniej zawieszano na drzewach owocowych kukły przedstawiająee boginię płodności Ariadnę lub Helenę (zob. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza. Serwiusz o Georgikach Wergiliusza. Tebaida. Fasti. poślubił Altaję. nosi obecnie nazwę "Dionizos". a ponieważ Hekuba była właściwie trójgłową boginią śmierci Hekate (zob. na każdej zaś kolumnie siedzi ptak. a następnie wykrwawił się na śmierć Attis Frygijczyk (Owidiusz. Apollodoros. Festus pod hasłem "Oscillantes". Nonnos.7. przedstawiały one boginie-ptaki. pasterze maratońscy składali jednego ze swego grona w dorocznej ofierze bogini zwanej Erigone. skąd przybył do Attyki kult Attisa. Statius. 3. 7). XXII. Mit ten należy prawdopodobnie tłumaczyć w ten sposób.168.14. IX. Ojneus. W późniejszym czasie kult ten został wyparty przez kult Dionizosa. a jego maski mogły przypominać powieszone niewiasty.8. Dolina. Dionizosa przedstawiano zazwyczaj jako długowłosego zniewieściałego młodzieńca. i Astronomia. Sosna Erigone była prawdopodobnie drzewem. 2. Hyginus. Atenajos. Erigone zaś z konstelacją Panny. ku którym się zwracaiy. w związku z kłopotami. Urodziła mu ona . XIV. 1. król Kalidonu w Etolii.

Wielu odpowiedziało na wezwanie. oszczepy lub topory. gdyby nie postępek nierozważnego Ojneusa. przekonani. Meleager oznajmił w imieniu Ojneusa. córką Idasa. którego Ojneus zabił własnoręcznie za to. że syn jej będzie żył dotąd 80. od razu poczuli antypatię do dziewczyny. a wszyscy tak bardzo pra#Zęli# zdobyć skórę dzika. linią wygiętą w kształt półksiężyca. szybkonogiej Atalanty. do sypialni Altai przybyły Mojry i zapowiedziały. b. zachowując między sobą odstęp kilku kroków. którego ona poślubi! " Tak więc łowy zaczęły się pod złymi auspicjami. posłała Artemida olbrzymiego dzika. Nestor z Pylos.najpierw Tokseusa. Kiedy Atalanta zajęła miejsce . Amfiaraos z Argos. Atalanta wyrosła w klanie myśliwych. Amfiaraos i Atalanta uzbrojeni byli w łuki i strzały. jedynej córki Jazosa i Klimene. który pewnego lata podczas dorocznych ofiar składanych dwunastu bogom olimpijskim zapomniał o Artemidzie. zakochał się nagle w Atalancie i pragnął się jej przypodobać. Kajneus z Magnezji i wreszcie Ankajos i Kefeus z Arkadii w towarzystwie swej rodaczki. który podobno był w rzeczywistości synem Aresa. Meleager wyrósł na dzielnego. zgasiła ją polewając wodą z dzbana. Pewnego razu zjawiła się w Kifanta omdlewając z pragnienia i wezwawszy Artemidę uderzyła w skałę ostrzem swej dzidy . Jego wujowie. który zwierzę zabije. Ifikles z Teb. po czym ukryła w skrzyni. f. bracia Altai. pozostała jednak dziewicą i zawsze nosiła przy sobie broń. W istocie chodziło o to. Kiedy Meleager liczył siedem dni. Jazon z Jolkos i Admetos z Feraj. którzy ją odnaleźli i wychowali. że jej obecność może tylko sprowadzić kłopoty. dziewiczej. gdzie wykarmiła ją niedźwiedzica przysłana przez Artemidę. Nie pogodziła się jednak jak dotąd ze swym ojcem. Na wniosek Meleagra towarzystwo posuwało się przez las. obiecując skórę i kły temu. między innymi Kastor i Polideukes ze Sparty. Ojneus zaś rozesłał heroldów zapraszając najodw#żniejszych wojowników greckich na polowanie na dzika.w miejscu tym zaczął bić strumień. Żyłby nadal.z d. Altaja natychmiast wyciągnęła ową gałąź z ognia. Peleus i Eurytion z Ftyi. Dowiedziawszy się o tym od Heliosa. jak tego dowiódł na igrzyskach pogrzebowych ku czci Akastosa. że jeśli nie wycofają swego sprzeciwu. że porzucił ją na Górze Partenijskiej w pobliżu Kalidonu. Inni mieli dzidy na niedźwiedzie. c. by zabił bydło i robotników Ojneusa i stratował jego plony. Ojneus po królewsku podejmował myśliwych przez dziewięć dni i chociaż Ankajos i Kefeus początkowo nie chcieli się zgodzić na polowanie w towarzystwie kobiety. Telamon z Salaminy.l Jazos marzył o męskim potomku i przyjście na świat Atalanty było dla niego tak okrutnym rozczarowaniem. Tezeusz z Aten i Pejritoos z Larissy. że nieobyczajnie skakał przez rów obronny miasta. że Meleager ożeniony z Kleopatrą. w którym było legowisko dzika. następnie zaś Meleagra. że zupełnie zaniedbali dyscyplinę.a . ponieważ Meleager bez przerwy wzdychał głęboko i powtarzał: "Jakżeż szczęśliwy będzie ten. niezwyciężonego wojownika i najlepszego oszczepnika w Grecji. już sama Artemida postarała się o to. Pierwsza przelana krew była krwią ludzką.f 231 dopóki nie spłonie w domowym ognisku pewna gałąź. Idas i Linkeus z Messeny. e.80. w ogóle odwoła polowanie.

widząc zwłoki przyniesione do domu. ale i jego dzida chybiła celu. które przyłączyły się do polujących. Meleager wbił mu swą myśliwską dzidę pod lewą łopatkę do samego serca. Wówczas Telamon i Peleus ruszyli śmiało. a mianowicie jemu właśnie. twierdził. pomagając sobie nawzajem. Meleager. Wujowie poczuli się straszliwie obrażeni.po chwili leżał już skastrowany. opętany miłością. którego Amfiaraos oślepił strzałą. zabił dwóch myśliwych. a nie Atalanta. . w pewnej odległości od reszty myśliwych. h. . mimo że wspierał ich ApolIo. Najstarszy. i wtedy zabił obu wujów. postanowiły ją zgwałcić po kolei. uznał ją wreszcie za swoją córkę.Córko moja. W końcu żona Meleagra. który potem walczył pod Troją. by chwycił za broń. Wyskoczył. zapędził na drzewo. próbując wyrwać oszczep. namówiła go. a gdy Peleus pomagał mu wstać. która wbiła się dzikowi za uchem i zmusiła go do pośpiesznej ucieczki. mówiąc: . Równocześnie rzucił dzidę Meleager przebijając prawy bok dzika. co uniemożliwiło mu obronę miasta. dzik dostrzegł ich i zaatakował. Iecz gdy przybyła do pałacu.232 80.Spójrzcie na mnie! Rzucił toporem w nacierającego dzika. powinna była przypaść osobie najbardziej szacownej. dwa centaury. że pierwszą ranę zadał Ifikles. Altaja i KIeopatra powiesiły się. Potem skoczył Tezeusz. I oto dzik został wypłoszony ze strumienia ukrytego wśród wierzb.1 233 . W zamieszaniu Peleus zabił Eurytiona ośzczepem wymierzonym w dzika. Altaja. powitał ją słowami: . ale nie zdążył na czas . rzuciła klątwęna Meleagra.3 j. uzbrojeni w dzidy. Artemida zaś przemieniła w perliczki zanoszące się od krzyku siostry Meleagra. Wreszcie dzik padł martwy. Jazos. Wówczas Furie pouczyły Altaję. że Meleager sam zdobył skórę i skoro nie chciał jej przyjąć. g.80. Meleager natychmiast ściągnął skórę i podarował ją Atalancie. gdy pozostali dwaj wujowie wypowiedzieli wojnę i zabili licznych obrońców grodu. jedynie Ifiklesowi udało się zadrasnąć mu łopatkę.drwił Ankajos. Meleager poczuł nagle ogień we wnętrznościach i nieprzyjaciel pokonał go bez trudu.f. podciął nogi trzeciemu. zabił ich obu. z wyprutymi wnętrznościami. wkrótce padłoby od twojej strzały.Cóż to za polowanie! . Atalanta w porę wypuściła strzałę.j na końcu prawego skrzydła. Pleksippos. jako szwagrowi Ojneusa. z wyjątkiem dwóch. zamieszkaną przez rozpustników. Hilajos i Rajakos. W chwili gdy biegły ku niej. przygotuj się do zamążpójcia! . Telamon jednak potknął się o korzenie drzewa. Jazon i kilku innych nie trafili oszczepami dzika. a młodego Nestora. a gdy ranne zwierzę kręciło się w kółko. uradowany zwycięstwem Atalanty.80. zastrzeliła je oba i dalej już polowała u boku Meleagra. i zabrała je na swą wyspę Leros. Poparł go jego młodszy brat mówiąc. by wyjęła ze skrzyni nie dopaloną gałąź i wrzuciła ją do ognia. i. Kleopatra.Tyś pierwsza zraniła zwierzę i gdybyśmy je pozostawili tobie.

Chiliades. i dotarła do mety tuż po Melanionie. . Hyginus. że ojcem Partenopajosa był Ares.2. FabWae. k. Lekarze greccy przypisywali prawoślazowi lekarskiemu właściwości lecznicze (althaja.6 1. 3. ale przestro#i wyroczni okazały się prawdziwe.Homer. a nie Zeusa.80. Elian.270-545. Podstęp się powiódł. Hymn do Artemidy 220-224.113. Owidiusz.Ojcze . II1. VII1. Apollodorns. XIV. .8. Meleagra Eurypidesa.563. by weszła z nim do środka i oddała mu się w tym miejscu.185.7.lwy bowiem nie parzą się z lwami.5 że mężem Atalanty nie był Melanion. pierwszy mitograf watykański. i że była ona córką Schojneusa. 39. Iliada. a nie Meleager. 6. XIII. Pauzaniasz.2-3. X. poprosił Afrodytę. pokonał potem Idasa w Jonii i wraz z siedmioma wojownikami ruszył przeciw Tebom. IV. Apollodoros.Apollodoros. by podnieść jabłka.4. Syn ten również ocalał. Varia historia. 2. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza.1. III. III.31.52?-600. Apollodoros..odpowiedziała .9. lecz Hippomenes. Fabulae.2. rozgniewany brakiem szacunku. pierwszy mitograf watykański. Diodor z Sycylu. które porzuciła na tej samej górze.Rzucając w biegu jedno jabłko po drugim. cyt. jeśli zaś tego nie dokona. Antoninus Liberalis. od . Pewnego dnia. 234 80. XIII.9. Wielu nieszczęsnych książąt zginęło.99 i 270. że przedtem jeszcze Atalanta nie dochowała wierności Melanionowi i urodziła Meleagrowi dziecko imieniem Partenopajos.Niechaj tak będzie . który panował w beockim Onchestosie. Laktancjusz o Tebaidzie Stacjusza. Melanion nakłonił Atalantę. Dodają jeśzcze. VI. że go zabiję. pozwól. IX. opóźnisz bieg Atalanty. ponieważ Atalanta była najszybsza z wszystkich śmiertelników. że nie okazała wdzięczności za złote jabłka. 70.6 1.1. Hyginus.453.Nieprzyjemne to były słowa. i X.171.5. Hyginus. Wesele się odbyło. Fabulae. gdy przechodził obok domeny kultowej Zeusa. że Atalanta upierała się przy swym dziewictwie. VIII. że sprofanowali oni sanktuarium Kybele. Atenajos. Tzetzes.174 i 273. I. ta zaś przemieniła ich w lwy i zaprzęgła do swego rydwanu. 5. Kallimach. Zalotnik starający się o moją rękę musi pokonać mnie w biegu. IV.4 Niektórzy jednak twierdzą. I11. na której została wykarmiona przez niedźwiedzicę.48. 71. 1. Owidiusz. Kallimach.9. Fabulae. Przemiany.2. 4.565 i nast. Zeus. przemienił ich oboje w Iwy .rzekł Jazos. Dała mu trzy złote jabłka mówiąc: .1?4. Hymn do Artemidy. 2. Przemiany. Taka oto była kara Afrodyty po pierwsze za to.zgodzę się pod jednym warunkiem. syn Amfidamasa Arkadyjczyka. ale Melanion. 216. lecz z lampartami . Atalanta się zatrzymała.2.2. a po drugie.i w ten sposób uniemożliwił małżonkom wspólne przyjemności. ponieważ wyrocznia delficka ostrzegała ją przed małżeństwem. 185. by mu pomogła. Inni natomiast utrzymują. Hyginus.

6.d 235 81 .34).posiadającej niebieskie korale w przeciwieństwie do włoskiej perliczki numidyjskiego pochodzenia. 5. podobnie jak na bramie w Mykenach i na różnych mykeńskich i kreteńskich pieczęciach.1.1 ) i jest rzeczą wielce prawdopodobną. Kult ten jest pochodzenia wschodnioafrykańskiego. bo przecież Pliniusz utrzymuje coś wręcz przeciwnego. opartą być może na jakimś słynnym polowaniu na dziki i na etolskim sporze klanowym wywołanym przez to polowanie. którzy podzielili jego los.97. która miała korale czerwone. ze złotymi jabłkami w ręce (zob.22. Ojneus zapewne nie odmówiłby jej tych ofiar.17) . którego imięjest inną wersją "Schojnis". ojca Atalanty. czyli "perliczkę". niż przypuszcza James Frazer w swych komen2arzach do Apollodorosa. Łowy kalidońskie są sagą heroiczną. Nie mógł też członek klanu Iwa poślubić członka klanu lamparta należącego do tej samej subfratrii. podobnie w Atenach nie mogły zawierać między sobą małżeństw klany owcy i kozy (zob. w których śmierć herosa następuje po zniszczeniu jakiegoś na przykład jabłka. 22. z którego pszczoły czerpią miód. Ojneus nie był jedynym królem helleńskim. oraz ze względu na to. zawody Atalanty z Melanionem zostały prawdopodobnie wydedukowane z obrazu przedstawiającego króla. żądając jeszcze w czasach klasycznych całopalenia żywych zwierząt. na wyspie Leros i na ateńskim Akr#polu.a . lecz arkadyjski i beocki zwyczaj nakazywał składanie w ofierze samego króla lub jego następcę jako jelenia Akteona (zob. Opinię rozwiązłych zawdzięczali Leryjczycy prawdopodobnie. Niedźwiedzice poświęeone były Artemidzie (zob. 106c) i został poświęcony Aresowi. stary egzogamiczny przepis zakazujący członkom tego samego totemicznego klanu zawierania małżeństw między sobą. by go rozszarpano na kawałki. swemu konserwatyzmowi religijnemu (zob. Stawiała ona znacznie surowsze wymagania niż inne bóstwa olimpijskie.3) i tłumaczy wprowadzenie do opowieści herosów z różnych państw greckich. Gałąź Meleagra przypomina szereg mitów celtyckich. aaszczutego na śmierć przez boginię. drzewa ćzy zwierzęcia.2). tak jak Kreteńczycy opinię kłamców. Upamiętnia ono. co kwiat bluszczu jako ostatni. 5).32. posiadał on to samo mityczne znaczenie. który powstrzymał się od składania ofiar Artemidzie (zob.4). i 53. Skok Tokseusa przez rów ma swój odpowiednik w skoku Remusa przez mur Romulusa. Dzik był emblematem przede wszystkim kalidońskim (zob. a ponieważ jest to pierwszy kwiat wiosenny.jest problemem ciekawszym. że nie figuruje w niej Zeus.3). chociażby ze względu na Schojneusa. że lwy karzą surowo lwiee za parzenie się z lampartami (Historia naturalna. XVI.18.mitografowie w tym wypadku mylnie powołują się na Pliniusza.althainein . Ale śmierć świętego króla napadniętego przez dzikaktóry ze względu na swe zakrwawione kły poświęcony był księżycowi . co wynikałoby z wyboru tej właśnie szczególnej odmiany perliczki . Sąsiedni obraz przedstawiał zapewne Artemidę wspartą na dwóch lwach. Artemidę czczono jako meleagris. tytułu Afrodyty. Świadczyłby o szeroko rozpowszechnionym zwyczaju składania w ofierze księcia z domu królewskiego przy zakładaniu miasta (1 Księga Królewska. Ukaranie kochanków . VIII. Dziwaczne gdakanie tej perliczki uważano za znak żałoby. 81. Wyznawcom Artemidy i Izydy nie wolno było jeść perliczek. 3. 2.należy do starożytnego mitu (zob. że Ojneus nie chciał pozwolić na to.69b i 72i). którego los został przesądzony."leczyć"). a mianowicie.45. rzekomemu ojcu Meleagra.81. 4. jak się zdaje. Druga wersja mitu jest bodajże starsza.

i odziedziczył tron po Kychreusie. podburzeni przez matkę. Demeter przyjęła potem węża do służby w Eleuzis. Zostawił jednak młodego węża tego samego gatunku. która przemieniała się w fokę. którzy udawali się do Fokidy. gdzie inny Fokos. Telamon zbiegł na wyspę Salaminę. być może pragnąc zapisać mu w spadku królestwo na wyspie. Molo to dotąd jeszcze istnieje i można je obejrzeć. Fokos. córki rzeki Asopos. jeden i drugi winni byli zbrodni bratobójstwa w równym stopniu i wspólnie ukryli zwłoki w lesie. Nie mając zamiaru stać na kołyszącym się pokładzie i krzyczeć ze statku stojącego na kotwicy za rafami. Ajakos odpowiedział.2 c. który zachowywał się nie najlepiej. był synem nereidy Psamate. jakoby miał coś wspólnego z zabójstwem brata. czy też Peleus zabił go toporem. że to sam Kychreus. został obrany królem Salaminy. dwóch starszych synów Ajakosa. że raz na zawsze zabrania mu postawić nogę na Eginie. gdy zabił pewnego węża i w ten sposób położył kres wyrządzanym przezeń spustoszeniom. gdzie otrzymał pomniejsze stanowisko w sanktuarium Demeter. Ajakos jednak nie przyjął do wiadomości wymownych argumentów Telamona. Fokos był ulubieńcem Ajakosa. gdzie odnalazł je Ajakos. aż wreszcie przepędził go Eurylochos. gdzie panował król Kychreus. była Endeis. Telamon jednak i Peleus.' b. a doskonałość osiągnięta przez niego w zawodach atletycznych wzbudzała wielką zazdrość w Telamonie i Peleusie. Kychreus ów. Telamon powrócił na Salaminę. został wygnany przez Eurylochosa 236 #81. syn Posejdona i Salamis. Wyzwali Fokosa na pięciobój atletyczny i nie wiadomo. mających udowodnić. Fokos został pochowany w pobliżu Ajakejon. . poślubił Glauke.3 d. Dla świętego spokoju stanął więc na czele grupy emigrantów egińskich. Sprawa nie została definitywnie wyjaśniona i do dziś jest przedmiotem sporu. uknuli spisek. czy to Telamon go powalił. Tak czy inaczej. i stamtąd wysłał do domu posłańca zaprzeczając. by zamordować go po powrocie do ojczyzny. jak gdyby przypadkiem trafiając w głowę Fokosa kamiennym dyskiem.j i uciekł do Eleuzis. Niektórzy jednak tłumaczą. dokonał już kolonizacji okolic Titorei i Delf. Wszyscy mieszkali razem na wyspie Eginie. pozwolił mu jednak bronić swej sprawy z morza. by wybudowali molo. syn Ornytiona Koryntyjczyka. córkę króla. Najmłodszy. Pewnego dnia Ajakos wezwał Fokosa. córka Skirona. a synowie jego z czasem rozszerzyli terytorium państwa do obecnych jego granic. Matką Telamona i Peleusa. Został w każdym razie jednym z herosów-strażników Salaminy. gdy bez powodzenia usiłowała umknąć uściskom Ajakosa. towarzysz Odyseusza. że śmierć Fokosa była dziełem przypadku. TElamon zawinął pewnej nocy do tak zwanego obecnie Tajnego Portu i wysadził na brzeg marynarzy. zwany "wężem" ze względu na okazywane okrucieństwo.TELAMON I PELEUS a. które miało mu posłużyć za mównicę. Przed świtem skończyli robotę.d-81.

wdzięczna Tetydzie.4 e. które właśnie miały ochotę go zamordować. Peleus nieumyślnie przeszył go oszczepem i uciekł do Jolkos. bez broni.' i. postanowiła. Nie chcąc zabijać człowieka. Aktor oddał mu następnie za żonę swą córkę Polimelę i jedną trzecią królestwa. ta zaś urodziła mu równie sławnego Teukrosa. Ślubował wtedy. płacząc poszła do Akastosa i oskarżyła Peleusa o zakusy na jej cnotę. Jednak ich król Chejron nie tylko wystąpił w jego obronie i uratował mu# życie. gdyby nie proroctwa Mojr zapowiadające. gdy Eurytion. Tymczasem Zeus za radą Temidy wybrał Peleusa na małżonka nereidy 81. słynny prawodawca Solon przypłynął nocą na wyspę. a gdy nie chciał jej ulec. że Tetyda nigdy nie poślubi żadnego z nieśmiertelnych. córką Laomedonta. U grobu jego składano ofiary. Hera natomiast. która urodziła mu Wielkiego Ajasa. gdzie ukryto miecz. podczas którego okazał się niezrównanym biesiadnikiem. skłamała Polimeli mówiąc: . Wkrótce też wyrósł przed Peleusem wysoki stos zabitej zwierzyny . króla Ftyi.Wyspy Węży. że syn spłodzony z Tetydą będzie znacznie potężniejszy od swego ojca. Potem ożenił się z wziętą do niewoli Hezjone. by go przebłagać. i zaczęli drwić z jego braku zręczności myśliwskiej. do kogo wyspa ma należeć. że jest sam. że wyda ją za najszlachetniejszego z śmiertelników. który panował nad inną trzecią częścią królestwa. którą sam chętnie by poślubił. Kreteis nie dość jednak było wyrządzonej krzywdy. Tu go pochowano z twarzą zwróćoną ku zachodowi i tu pojawił się w postaci węża między greckimi okrętami po słynnym zwycięstwie pod Salaminą. wnuczkę Pelopsa. że ubita zwierzyna należy do ich pana. Kreteis. odtrąciła jego zaloty.6 g.o 23i Tetydy. Wówczas Akastos odebrał mu jego magiczny miecz. Pewnego dnia. którego przybrany syn Eurytion go nczyścił. i zwrócił go Peleusowi.j-81. Polimela dała wiarę złośliwej plotce i powiesiła się. zabrał Peleusa na łowy na Dzika Kalidońskiego. W nagrodę za cnotę bogowie podarowali Peleusowi magiczny miecz wykuty przez Dedala. usiłowała uwieść Peleusa. ponieważ mając na względzie swą przybraną matkę Herę.Niechże zabite zwierzęta same rozstrzygną sprawę! . niedźwiedzi i dzików. syna Peliasa. towarzysze Akastosa oświadczyli. . którego sam oczyścił. kiedy jednak ruszył na dalsze łowy. Po śmierci swej żony Glauke poślubił Telamon Periboję z Aten. Zaprosiła . żona Akastosa. Peleus zbiegł na dwór Aktora. gdzie ponownie został oczyszczony. tym razem przez Akastosa. który posiadaczowi zapewniał zwycięstwo w bitwie i powodzenie na łowach. Zły był również na Tetydę.s j. Peleus zbudziwszy się zobaczył.Chce ciebie porzucić i poślubić moją córkę Sterope. h. lecz ponadto odgadł. Po uroczystym posiłku. ukrył go w krowim gnoju i uciekł po kryjomu z towarzyszami. że bez trudu zajął pierwsze miejsce w żawodach. 5 f. Akastos wyzwał Peleusa na zawody łowieckie na górze Pelion. udał śię Peleus na spoczynek i natychmiast zasnął.powiedział Peleus i wyjął z torby ich języki ucięte na dowód. otoczony dzikimi centaurami. a gdy Ateńczycy kłócili się z Megaryjczykami o to.jeleni.

panią jego córki. na jabłku był bowiem napis: "Najpiękniejszej". Chejron podarował Peleusowi oszczep. była córką Chejrona i zwyczajną śmiertelniczką. Niektórzy uważają. Baliosa i Ksantosa. Walka toczyła się bez słowa i była zacięta. spłodzonych przez Wiatr Zachodni z harpią Podar#e:l# n.15 p. nie zaproszona na uroczystość. wziął na siebie obowiąźki ojca panny młodej. że żona Peleusa. by Peleus się przygotował.14 o. że ledwie mógł się czołgać. Jabłko to miało stać się protokatarktyczną przyczyną wojny trojańskiej. Peleus podniósł je i stanął zakłopotany. nawet gdy zmieniła się w olbrzymią mątwę i bluznęła na niego atramentem . Poparzony. Ganimedes rozlewał nektar. Ledwie znalazła się w środku. Wspólnym darem bogów była wspaniała złota zbroja. a Zeus.ls q. Mieszkańcy Ftyi odmówili jednak przyjęcia daru. Sama Hera niosła ślubną pochodnię. któremu Chejron łaskawie przywrócił fortunę i który otrzymał teraz w posagu liczną trzodę. a wtedy Peleus pozostawił bydło pasące się swobodnie na polu. Atena i Afrodyta rozmawiały ze sobą przyjaźnie obejmując się ramionami. dla której z bogiń jest ono przeznaczone. Posejdon dodał jeszcze parę nieśmiertelnych rumaków. Tetyda. że nieśmiertelna Tetyda początkowo będzie niechętna temu związkowi. dokąd Tetyda często przybywała naga na grzbiecie delfina. Bogini Eryda. bestia wykonała ruch. Obecni byli Olimpijczycy. postępując zgodnie z jego radami. by odbyć południową drzemkę w pieczarze na wpół osłoniętej tym krzakiem. wodę. Hefajstos zaś wykuł ostrze.wszystkich Olimpijczyków na wesele mające się odbyć podczas najbliższej pełni księżyca i równocześnie wysłała swą posłankę Irydę do jaskini króla Chejrona nakazując.9 k. pięćdziesiąt zaś nereid wykonało spiralny taniec na białym piasku. Tymczasem Peleus. spojrzała nań złowrogo miotając ognie i wilk zamienił się w kamień. że Chejron pragnąc przysporzyć zaszczytów Peleusowi rozpuścił pogłoskę. ukrył się za krzewem różnobarwnego mirtu na brzeg#z tesalskiej wysepki.ll 1. poświęconego obecnie nereidom. posłał kilka sztuk bydła do Ftyi jako odszkodowanie za nieumyślne zabójstwo Eurytiona. Peleus. nie wiedział więc. potoczyła im pod nogi złote jabłko.lz m. tak się obżarł bezpańskim bydłem. przemoczony i pokryty lepką sepią Peleus nie puszczał Tetydy i w końcu uległa jego ńamiętnym uściskom. gdzie Zeus podarował mu armię .stąd nazwa pobliskiego przylądka Sepias. Tetyda. ponieważ rozjuszony wilk wysłany przez Psamate. Zaproszone na wesele tłumy centaurów w wiankach z trawy wymachiwały jodłowymi oszczepami i przepowiadały oblubieńcom szczęśliwą przyszłość. postanowiła skłócić boskich gości i kiedy #iera. lwa i wężalo. by pomścił na Peleusie śmierć jej syna Fokosa. Peleus wrócił następnie do Jolkos. wywiesiwszy język. pogodziwszy się wreszcie ze swym niepowodzeniem. Peleus chwycił ją w objęcia. Mojry i muzy śpiewały. Tetyda kolejno przemieniała się w ogień. Ślub ich odbył się przed jaskinią Chejrona na górze Pelion. Otóż Chejron przewidział. Kiedy Peleus i Tetyda znaleźli się oko w oko z wilkiem. którzy zasiedli na dwunastu tronach. który dotąd pokazują na drodze między Lokris i Fokidą. i ani na chwilę nie wypuszczał jej z ramion. Decyzja okazała się szczęśliwa. iż poślubił on boginię. ale Peleus wiedział. mówią też. Atena wypolerowała drzewce sporządzone z jesionu rosnącego na szczycie góry Pellion. czego się ma spodziewać. jak gdyby chciała się rzucić na Peleusa.

Tetyda po kolei wypalała w ogniu śmiertelne części swych sześciu synów zrodzonych z Peleusa.1. 687. Alkmeoniscyt. by ruszyć pod Troję. Peleus sprawił Achillesowi nową piętę. Pauzaniasz.9. cit.13. Tetyda kazała mu przybyć do pieczary przy krzewie mirtu. Tzetzes. Odynemejskie. wsiadł na okręt odpływający do Jolkos. loc. 507. I.175. cit.29. którą miała również uczynić nieśmiertelną przez włożenie do ognia i natarcie ambrozją. Eustatios o Opisaniu ziemi Dionizjosa. gdzie po raz pierwszy ją posiadł. Apollodoros. Solon. cit. Kasandra. nadając synowi imię Achilles. Pauzaniasz.1. Diodor z Sycylu. przebrał się za trojańskiego jeńca. podarował więc Achillesowi prezenty.1. III. Apollodoros.7. Diodor z Sycylu.. i czekać. gdy sprawiła się już z całym ciałem z wyjątkiem pięty.mrówek przemienionych w wojowników. Peleusowi jednak udało się wyrwać jej siódmego. W końcu został wygnany z Ftyi przez synów Akastosa. by uczynić ich nieśmiertelnymi.7. ale burza 81. przez Strabona.72. a gdy usłyszał o wygnaniu Peleusa. Rozgniewana Tetyda rozstała się z Peleusem i powróciła do swego domu w morzu. X. gdy dowiedzeli się o śmierci Achillesa pod Troją.7.12. O Likofronie..1ů II. zabił najpierw Akastosa. Likofron.111.110. Zdobył w pojedynkę miasto.36. Nie zdołała jednak poddać jej do końca tym zabiegom i piętę tylko częściowo osmalił płomień. loc. IV. Pindar. przez scholiastę AndromachyEurypidesa.1 239 zapędziła okręt na wyspę Ikos w pobliżu Eubei. Tam umarł i został pochowany tracąc nieśmiertelność obiecaną mu przez Tetydę. Hezjod cyt. Peleus udał się do pieczary śledząc uważnie przepływające okręty w nadziei. zniecierpliwiony. jesionową dzidę i parę rumaków. które otrzymał po ślubie = złotą zbroję. Peleus jednak. 5. 2. Apollodoros. loc. 9. Neoptolemos tymczasem przysposabiał w Molosji swą rozproszoną flotę. i tak oto zasłynął Peleus jako król Myrmidonów. Apollodoros.12.ls t. wsiadł na statek płynący do Molosji. 3. Żywotysławnych mężów. Plutarch. ls s.t-81. II. Stefan z Bizancjum pod hasłem "Kychreios Pagos". . cit. Peleus był już za stary. ponieważ nie dotknął jeszcze jej piersi wargami.2o 1. którzy przestali się go bać.6. Plutarch. Apollodoros. IX. a potem skuloną ze strachu Kreteis i wprowadził swych Myrmidonów do miasta między kawałkami jej poćwiartowanego ciała. i jednego po drugim wysyłała na Olimp. 4. V.I' r.29. Pauzaniasz. zabił synów Akastosa i zajął miasto. wyjętą ze szkieletu szybkonogiego olbrzyma Damysosa. 25. ale to właśnie miało stać się przyczyną jego zguby. loc. aż zabierze go w głębiny morskie. że na jednym z nich wraca z Troi jego wnuk Neoptolemos.

13. Mit o Ajakosie.790 i nast. 18. VII. Fulgencjusz III. IV.3..62.5. cyt. przez scholiastę Ód nemejskich Pindara. loc. Eurypides. IV. Ody nemejskie. Ody nemejskie. 11.7. Pauzaniasz. l.. Likofron. 9. Ihada. Antologia palatyriska. 7. Odyistmijskie. Pindar. Diodor z Sycylu. Tzetzes.221 i nast.35.1253 i nast.149. Apollodoros. wywodzącego się bodajże z obrzędowego tańca pięćdziesięciu kapłanek foki ku czci księżyca. 648. Apoloniusz z Rodos.13. 703 i nast.IV. Przemiany.224. V1. Homer. Bohater dostrzega zazwyczaj stado fok płynących ku bezludnemu brzegowi podczas pełni księżyca. 7roilos. . scholia do Ód nemejskich Pindara. Apollodoros. Apoloniusz z Rodos.6. przez Focjusza.. 10. 92.1036 i nast. 487. Pindar.1.790. Iliada. XV1. Ptolemeusz Hefajstionos.13.140. przez scholiastę IliadyHomera. loc. O Likofronie. 17. Psamate ("piaszczysty brzeg") i Fokosie ("foka") występuje w folklorze wszystkich krajów europejskićh. III. Apoloniusz z Rodos. XVIII.111. Apollodoros.. 111. Euryp#des. 13.111.41 i nast. Stefan z Bizancjum pod hasłem "lkos". Tzetzes.1128. Apollodoros. Katullus. V. Sofokles. XXIV. Fabulae.191# Filostratos. Po pewnym czasie para się kłóci.175 i 178. Zenobiusz.175 i 901. Antoninus Liberalis.13. Apollodoros. Iliada. Trojanki. XI.7-9. O Likofronie. cyt. Taniec pięćdziesięciu nereid podczas wesela Tetydy i jej powrót do morza po przyjściu na świat Achillesa są fragmentami jednego i tego samego mitu.558. 54 i 59. nnn . Homer.18. Apollodoros.34 . IV.434 i XVI. s. III. I.13. 16. VII. V. Chowa się za skałę. 14.1. Hyginus. Eustatios o Iliadzie Homera. scholia do Apoloniusza z Rodos. IV. cit. scholia do Apoloniusza z Rodos I. 8. XV1. XV111.. O Likofronie. cit. Kypria.175 . scholia do Apoloniusza z Rodos..1-2. Tzetzes.cyt. 59 . Tzetzes. XLIV. Heroika. 12.13.149. I11. Pindar. 38. O Likofronie. 20. 15. IV.59.175. V. Homer. przez scholiastę bd nemejskich Pindara.26 i nast. Herodot.. Ifigenia w AWidzie. II. po czym zwierzęta zrzucają skórę i okazują się młodymi kobietami.9 i nast. Ibid. Andromacha. Przysłowia. IV.2. z którą spłodzi dziecko.816. 536 .305 i nast.20.6. i scholia.144. Diktys Kreteńczyk.582.37. Ody nemejskie.7. XIX. XVI. Owidiusz.111. ona odzyskuje skórę i odpływa. Kasandra.178 i nast. Hezjod cyt. III.5.84 i XV1. Pindar.1. IV. podczas gdy one tańczą nago na piasku porywa jedną skórę zdobywając w ten sposób władzę nad jej właścieielką. 19. VII1. scholia do Iliady Homera. Przemiany.

jak się zdaje. i Tesalijezyków z Jolkos bodajże wiązał sojusz egzogamiczny. W danym wypadku rzecz dzieje się na Eginie. 5.6 Taniec ten poprzedzał wybór świętego króla przez arcykapłankę. gdy spogląda na rzucone przez Erydę jabłko. Przemiany Tetydy każą myśleć o demonstracji właściwości bogini związanych z porami roku i ukazanych w sekweneji tańców (zob. półkonia". występuje także na wzorcowych odważnikach ze skarbca królewskiego w Knossos i na megalityeznych pomnikach w Karnak oraz w innych miejscowościach w Bretanii. co r G% tłumaczy prezent weselny w postaci Baliosa i Ksantósa bez rydwanu. osiem jest liczbą płodności w mitach śródziemnomorskich. kiedy z kolei końezy się jego panowanie. 9d i 32b). koronacja oznaczała małżeństwo z plemienną dziedziczką. podobny obrzęd odbywał się w Magnezji. Łowy Akastosa. pretendenci # . świadezyłoby o istnieniu obrazu bogini księżyca w triadzie ofiarującej świętemu królowi jabłko nieśmiertelności (zob. że Peleus został przyjęty do ajakidzkiego klanu kultu konia. Peleus ("błotnisty") stał się być może tytułem świętego króla po namaszezeniu go sepią. z błędnej interpretacji obrazu przedstawiającego wstępną procedurę przed ceremonią koronacji.4. Mit ten. 53. którego świadkamibyli przedstawiciele dwunastu skonfederowanych plemion lub klanów. W czasach kiedy następstwo tronu przechodziło matrylinearnie. Zabójstwo Akastosa i wkroczenie Peleusa do miasta między kawałkami poćwiartowanego ciała Kreteis może być błędną interpretacją obrazu przedstawiającego nowego # i d ma rzeůechać rzez ulice miasta po obrzędowym poćwiartowaniu toporem króla. "oplątującej". Natomiast dzida jesionowa ucięta przez Chejrona na górze Pelion jest weześniejszym od miecza symbolem suwerennej władzy. są wymysłem późniejszych mitografów. 6.3 i 109.5 i 159. 3. ponieważ wymieniany jest jako syn Endeis. między ftyjskim książęciem i kapłanką księżyca w Jolkos w Tesalii. Mątwa jest ważnym elementem kreteńskich dzieł sztuki. 2. w chwil g y p ) p swego poprzednika. jak się zdaje. znaczyło to mianowicie. lecz jak wynikałoby z walki stoczonej przez Peleusa w pobliżu przylądka Sepias. jest miejscem ich spotkania. Scena przedstawiała zapewne obrzędową walkę króla z mężezyznami przebranymi za zwierzęta i wyciąganie królewskiego miecza ze szezeliny w skale (potraktowanej omyłkowo przez mitografów jako kopiec krowiego łajna)podobnie jak w micie o Tezeuszu (zob. by Peleus opuścił Eginę # lub Ftyję w niełasce. 32. synonimu mątwy. podobnie jak święty anemon Pellona ma osiem płatków. Ma ona osiem macek. przypadkowe i umyślne.4). na skutek których książęta musieli opuszezać kraj i poddawać się obrzędom oczyszezenia przez obcych królów. jako emblemat ostatniego miesiąca panowania jego poprzednika (zob. czerpał być może swe wiadomości z jakiegoś utraconego klasycznego źródła. i 4. Krzew mirtu. Magnezyjskie centaury . stąd relacja seholiasty Apolońiusza z Rodos o tym. gdzie dopełniany był przez kolegium kapłanek mątwy. upamiętnia małżeństwo-sojusz. Nie ma powodu przypuszezać.81. Tego rodzaju adopeja pociągnęłaby= za sobą ustanowienie święta konia połączonego z ofiarami.1. 52. że żona Peleusa była w istocie córką Chejrona.3). Zakłopotanie Peleusa. 95e) i królu Arturze z Lyonesse.81. bankiet i strata magicznego miecza przez Peleusa wynikają. Częste zabójstwa. Autor staroangielskiego Seege or Battayle of Troy. przedstawiając Peleusa jako "półezło* I wieka. których córki potem poślubiają. za którym pierwszy raz spotkał się z nią Peleus.

zbrodniarzy wol p Dawano wobec tego do zrozumienia. 66. II. że władza królewska pociągała za sobą zabójstwa. Peleus został królem Myrmidonów.lecący dysk jest tarczą słoneczną. Jolkos i na Salaminie. Skandal bywa często wywołany fałszywym ##. W bardziej cywilizowanych czasach. Rozsądzali sprawę Spartanie. lidyjskiej. Biszmę.6. 75a i lOle). i to nie tylko w greckiej.ei 92. 82 ARISTAJOS . który ratuje ostatniego. 9.zob.b 241 oskarżeniem o zakusy na cnotę królowej (zob. Podział królestwa Aktora na trzy części ma swą paralelę w micie o Projtosie (zob. po czym poślubił arcykapłankę kolegium sowy. ponieważ Ftyjczycy czcili swą boginię jako Myrmeks ("mrówka" . jestbodajże mylnymtłumaczeniem obrazu przedstawiającego koniec panowania króla foki . Późniejsi królowie domagali się dożywotniego zachowania suwerennej władzy. przekazując resztę następcom. Telamon i inni zamieszani byli w przestępstwa lub skandale nie związane z ich w stąpieniem na tron. zabił starego króla. Związki Kychreusa z misteriami eleuzyjskimi i małżeństwo Telamona z ateńską księżniczką nabrały znaczenia.6) w masce Gorgony podczas składania bydła w ofierze. Podobnie Telamon z Eginy udał się na Salaminę. podobnie jak we Ftyi. 90. 8 i 9). przed Chr. został wybrany na nowego króla. 31. a wtedy ona go porzuca. Z mitu wynika niedwuznacznie. 91. Następni świat w rodzinie ró ews j p e zmieniał swe imi i przynależność plemienną. co miało zbie z tropu mściwego ducha zgładzonej osoby. kiedy w 620 r. lecz również w egipskiej. że narzędziem ofiarnym był topór. że imię jego było tam tytułem królewskim. Solon. kiedy ten sam mniej więcej rytuał był stosowany dla oczyszezania zwyczajnych ano za omnieć o tym.4 i 109. zamiast tego zachowuje część swego królestwa. a mianowicie jako doroczna ofiara chłopców w zastępstwie świętego króla (zob. 81. ateńscy wysłannicy zaś ż powodzeniem motywowali swe roszczenia związkami Telamona z Attyką (Plutarch. a nowy król przychodził ponownie na = # k 1 kie o zamordowaniu swego poprzednika. jak Bogini Gangesu Lopiła swych siedmiu synów spłodzonych przez boga Krisznę.do władz krcilewskiej zawsze przybywali z zagranicy. W indyjskiej Mahabharacieodpowiednikiem tegozwyczajujestopowieść o tym. indyjskiej i norweskiej mitologii (zob. Opowieść Antoninusa Liberalisa o Tetydzie i wilku została prawdopodobnie wydedukowana z obrazu przedstawiającego kapłankę wilczej Afrodyty (Pauzaniasz. podobnie jak Akrizjosa (zob. 24.2). I Oi 156. celtyckiej. że Peleus. 8.82. Palenie synów Tetydy było powszechnie praktykowane. Poza Achillesem wielu jeszcze herosów zginęło od rany w piętę. Święty król nie dopuszcza do złożenia go w ofierze po zakończeniu panowania.10).3). Zabicie Fokosa dyskiem. Śmierć Peleusa na Kos świadczyłaby o tym. 73p).2). który został wieszezym herosem. 7. Ateny i Megara toczyły spór o Salaminę. Przy końcu ósmego roku umierał sam król (zob. 72h).

nakazując im karmić niemowlę ambrozją i nektarem. Hypseus. którzy z wdzięczności oddawali mu cześć boską. Libia powita ją w wielkim pałacu. będzie przychylna myśliwym i rolnikom i tam urodzi Apollinowi syna.3 d.2 ć. budować ule dla pszczół i uszlachetniać dziką oliwkę. powitała po przybyciu i niezwłocznie ułożyła w złotej komnacie Libii. tkaniem i podobnymi zajęciami gospodarskimi.g zebrawszy uprzednio mieszkańców wyspy pod górą wyrastającą na równinie. Po dojściu do pełnoletności Aristajos zdobędzie tytuły "Nieśmiertelnego Zeusa". Wezwał króla Chejrona. syn najady Kreuzy i boga rzecznego Penejosa. wyszła zwycięsko). "Czystego Apollina" i "Strażnika Trzód". i zapewnił rządy nad żyznym krajem. że Apollo zabierze Kyrene za morze do najwspanialszych ogrodów Zeusa i zrobi ją królową wielkiego miasta. e. że postanowił ją porwać już wtedy. by przypatrzył się walce (z której Kyrene. po czym Apollo zaprowadził go do jaskini Chejrona. lecz także. otrzyma władzę królewską.wieszczka Idmona. właściciela klaczy pożerających ludzi. muzy ożeniły go z Autonoe. zapytał go o jej imię i czy nie sądzi. Kiedy Aristajos doszedł do pełnoletności. gdy zmagała się z potężnym lwem. córek Hermesa. Zgodnie z proroctwem Apollo zabrał Kyrene w swym złotym rydwanie na miejsce.l b. Te pożyteczne nauki przekazał Aristajos innym ludziom.b. podczas którego będzie mogła do woli oddawać się polowaniom. Tam Kyrene urodziła Aristajosa. Potem zostawił ją na pobliskiej górze pod opieką kilku nimf mirtowych. Wiedział przecież. lub też gdy otrzymała od niego dwa psy myśliwskie w nagrodę za zwycięstwo w biegu podczas igrzysk pogrzebowych ku czci Peliasa.82. jak strzegła trzody Hypseusa nad rzeką Penejos. Hermes zastąpi położną i zabierze syna nazwanego Arysteusem lub Aristajosem do zasiadających na tronie Godzin i do Matki Ziemi. że nadawałaby się na jego żonę. Jednakże pewnej nocy przespała się z Aresem i urodziła mu trackiego Diomedesa. Z Libu popłynął do Beocji. . Tego wieczoru Apollo obiecał Kyrene długie życie. Chejron przepowiedział następnie. że Apollo nie tylko zna jej imię. że trzody i stada jej ojca potrzebują ochrony. by ten wtajemniczył go w niektóre misteria. poślubił najadę Chlidanope i miał z nią córkę Kyrene. która urodziła mu nieszczęsnego Akteona i Makris. Nimfy mirtowe przezwały Aristajosa "Agreusem" i "Nomiosem". gdzie obecnie jest miasto Kyrene. Chejron się roześmiał. Pewnego razu Apollo obserwował ją. gdy zauważył. piastunkę Dionizosa.a. centaura. a po drugich odwiedzinach Apollina . arcykról Lapitów. nauczyły go owarzać mleko na ser. Kyrene gardziła przędzeniem. 16# Mity #ertie 242 82. jak zwykle. Afrodyta czekała na nich. Wolała przez cały dzień i pół nocy polować na dzikie zwierzęta na górze Pelion tłumacząc.

że powinien udać się na wyspę Keos. Pewnego dnia wybrał się do wyroczni delfickiej. poszedł więc wielce stroskany ku pewnemu głębokiemu miejscu w rzece Penejos. począwszy od pojawienia się na niebie Psiej Gwiazdy. Najady umyły Aristajosa wodą zaczerpniętą u wiecznego źródła i po ofiarnej uczcie Kyrene mu poradźiła: . Zgnębiony wyruszył na statku ze swymi towarzyszami do Libii. umieścił go w ulu. uciekła i została pokąsana przez węża. Była to prawda.s j. Aretuza. ponieważ nauczył ich tego sposobu zdobywania nowych rojów pszczelich. Dziewiątego dnia rano rój pszczół wzbił się z zabitych zwierząt i osiadł na gałęzi. tłuste cielę i czarną owcę. i dowiedział się. tam zaś poprosił Kyrene. i. wynurzyła się. by podarowała mu okręty. pierwszego miejsca. cztery ołtarze w lesie i złożyć w ofierze cztery młode byczki i cztery jałówki. której nauczyła go Kyrene. Ciotka jego. następnie ofiarować libację z krwi. Arkadyjczycy zaś czczą go teraz jako Zeusa. by zasięgnąć rady. Tak oto wygasła zaraza. by pilnował ich trzód pasących się na Równinie Atamantyjskiej we Ftyi. Aristajos zwołał lud. a wdzięczni mieszkańcy Keos nie tylko szczodrze wynagrodzili Aristajosa.g. gdzie zostanie przyjęty z wielkimi honorami.82. że ma wybudować driadom.4 f.wywołała zarazę wśród mieszkańców wyspy mszcząc w ten sposób Ikariosa.5 g. wiedział bowiem. h. na których mógłby wyemigrować.Nauczyły go również sztuki leczenia i prorokowania i nakazały. i tam usłyszał. gdzie Kyrene go pouczyła. zaczął uprawiać ziemię na tej wyspie i tu. na górze Otrys i w dolinie rzeki Apidanos. dlaczego zachorowały pszczoły. by oć Itąd chłodziły całą Grecję i pobliskie wyspy przez czterdzieści dni. Spełniła chętnie jego prośby i już wkrótce był znowu na morzu płynąc na północny zachód. poznała Aristajosa i zaprosiła go do cudownego pałacu najad na dnie rzeki. że zastanie tam Kyxene z jej siostrami najadami. Oczarowany dzikim pięknem Sardynu. że choroba pszczół jest karą za śmierć Eurydyki.k jednak wyginęły wszystkie jego pszczoły. jakim tamten poddawał swoją postać. po czym osiadł w Tempe. Aristajos udał się następnie do Arkadii. by powiedział. że płonąca Kanikuła . Tu właśnie udoskonalił Aristajos swą sztukę łowiecką. Zadowolony Zeus nakazał Wiatrom Etezyjskim. który już połączył się z Eurydyką w Podziemiach. w którym się zatrzymał. lecz ponadto co roku składają ofiary przebłagalne Psiej Gwieździe przed jej pojawieniem się na niebie. wzniósł wielki ołtarz na szczycie góry i złożył ofiary Zeusowi. Aristajos schwytał rój. towarzyszkom Eurydyki. Proteusz ucinał sobie właśnie popołudniową drzemkę w pieczarze na wyspie Faros. gdy przyszli na świat . usłyszała pod wodą błagalne wołanie. Aristajos obezwładnił go mimo przemian.Zwiąż mego kuzyna Proteusza i zmuś go.Psia Gwiazda . kryjąc się przed Kanikułą. pozostawić zabite zwierzęta na miejscu i wrócić rankiem po dziewięciu dniach przynosząc maki zapomnienia. Tu 82. równocześnie zaś przebłagał Kanikułę skazując morderców na śmierć. którego zabójcy ukrywali się wśród ludności. kiedy Aristajos uwiódł ją na brzegu rzeki w pobliżu Tempe. Aristajos natychmiast wsiadł na statek i dowiedział się. by przebłagać ducha Orfeusza. Powrócił więc Aristajos do pałacu najad. Aristajos wykonał wszystkie polecenia Kyrene. Po śmierci swego syna Akteona Aristajos znienawidził Beocję.

ci t. . przed Chr. Pindar. 6.jako syn Apollina. Kyrenejczycy utrzymywali.1131.jego dwaj synowie. W Tanagrze beockiej (Pauzaniasz. II. cit. ponieważ Apollo czczony był w Terze i z tego samego powodu port Kyrene nazwano potem Apollonią. po czym znikł bez śladu i teraz czczony jest jako bóstwo zarówno przez barbarzyńskich Traków. 109.. 7.14) Hezjod nazywal Aristajosa "pasterskim Apollinem". że przodkiem ich jest Aristajos . loc..z zapisków Justyna (X111. ponieważ emigranci zabierali ze sobą gałązki mirtu jako dowód końca jednej epoki. Jego wędrówki mają podobno tłumaczyć tytuł kultowy . Na temat pochodzenia Aristajosa snuł fantastyczne opowieści Pindar pragnąc przypochlebić się potomkowi Battosa. zwłaszcza uprawiający hodowlę oliwki. Według Serwiusza (o Georgikach Wergiliusza. Apoloniusz z Rodos.14. spędził kilka lat na Sycylii.22. Diodor z Sycylii.82 . IV. W końcu udał się do Tracji i uzupełnił swe wykształcenie uczestnicząc w misteriach Dionizosa. 4. Mit o narodzinach Idmona. syna Kyrene i Aresa.4. 3. . loc. 2. II. jak i cywilizowanych Greków. w innych natomiast miejscach .81. 8. l. dźwigającego na barkach barana.7) wynika. Ody pytyjskie. loc.1) Hermes znany był jako "Noszący Barana". 206. Jej związki z centaurami wskazują na to. albowiem imię Chejrona również pojawia się na wczesnych napisach skalnych w Terze. Georgiki. Pindar cyt. Aristajos to tytuł kultowy Arkadyjskiego i Keańskiego Zeusa w Arkadii i na Keos. Serwiusz. założył tam miasto Aristajon.11. który w 691 r. I.1. Pauzaniasz.4 3. Diodorz Sycylii. Wergiliusz. cit. loc. loc. 2. której mieszkańcy.2).11.. Kyrene była jednak postacią mitologiczną na długo przed czasami Battosa.. X.s I. ci t. Hyginus. loc.500 i nast. IV. poprowadził kolonię z Tery do Libii i tan#' założył Kyrene oraz był pierwszym królem długo panującej dynastii. Apoloniusz z Rodos. IV.' k. Apollodoros. Z czasem stał się on również symbolem kolonizacji.Apollina i Hermesa. nimfy mirtu były więc prorokiniami. Zatrzymał się na krótko w pobliżu gór Hajmos. Hyginus. Pindar. Apoloniusz z Rodos. przyłączył się do niego Dedal. Diodor z Sycylii. przez Serwiusza. które mogły uczyć młodego Aristajosa. Fabulae. Kallimach. Astronomia.cit..5 i nast.4. że Battos ("o spętanym języku") to przydomek Aristajosa . V11.500 i nast.317-558.8.3. Apollodoros. Apoloniusz z Rodos. Diodor z Sycylii. II.cit. IV. Na malowidle grobowym w Kyrene widzimy Aristajosa z owcą i rybą. loc.82. że była boginią magnezyjskiego kultu konia przywiezioną do Tery. Pindar.5.. III.4).4.22. Mirt był początkowo drzewem śmierci (zob.4. IX. 244 82. Hymń do Artemidy.1. Pindar. w achajskich Faraj zaś poświęcone mu były ryby (Pauzaniasz. o Georgikach Wergiliusza. 5.cit. Aristajos zwiedził jeszcze inne dalekie kraje. IX. 500 i nast.17. oddawali mu cześć boską. Podobno jednak nie założył na wyspie żadnego miasta. również odnosi się do owej wcześniejszej bogini.

Należy raczej uważać. Wergiliusz błędnie przedstawił wyrojenie się pszczół z zabitych zwierząt. XVII. występujący na Sycylu. Sardynu.83. kiedy jednak później powstały na południowym wybrzeżu mykeńskim kolonie helleńskie. Naga kobieta reprezentuje boginię-lwicę Kyrene lub hetycką Hepatu albo też syryjską Anathę czy mykeńską Herę. Podobnie jak Tezeusz lub Herakles. Tesalu. wprowadzono tam uprawę oliwki.5 . Z punktu widzenia mitologii cała koncepcja jest absurdalna. Padu. Mit ten. utożsamianym z Hermesem.6) lub Dawid w Betlejem (1 Księga Królewska. którego mieszkańcy Keos znali jako Aristajosa. którego zabiła Kyrene lub który został zabity ku jej czci. .153e-f) na Peloponezie czy Kyzikos na górze Dindymon na morzu Ńlarmara (zob 149h) albo Samson w kraju Filistynów (Księga Sędziów. został siłą wciągnięty do opowieści .w Tempe znajdowała się słynna wyrocznia Apollina i oczywiście Aristajos. któremu przypisywano rozdawanie szczepów świętych drzew oliwki pochodzącyćh z drzewa zasadzonego przez Atenę na ateńskim Akropolu (zob. w jak nieodpowiedzialny sposób wykorzystywany był mit. którego święty król zabija osobiście . 82. 4.18.34) . nosi on Iwią skórę i maskę i ożywiony jest przez ducha zabitego lwa.w liczbie mnogiej zaś keres. podobnie jak mit o pszczołach Samsona. Macedonu i Arkadii. plagi. w Beocji. Dzieje się to na wiosnę. gdzie przechowywane są źródła 'I#bru. przedstawionego w postaci pszczoły (zob. jako jego syn."Aristajos". On również mógł zapoczątkować hodowlę pszczół. które również wyroiły się z zabitego lwa.woskowy''. został prawdopodobnie wydedukowany z dawnego obrazu przedstawiającego nagą kobietę w miłosnych uściskach lwa. Keos. . "plaster miodu '. . oznaczające "pyłek kwiatowy". 6. który przybył na Sycylię. sprowadzoną do Aten z Krety Minojskiej. Peloponeski potok Aretuza znalazł się bez najmniejszego uzasadnienia nad Penejosem. gdzie zaa#odowi pszczelarze jako swe godło handlowe mieli pszczołę i rękawicę i używali uli z terakoty.podobnie jak Herakles i jego przyjaciel Fylios (zob. Lew. można utożsamiać z Zeusem Moriosem. Greckie słowo kerinthos. swego poprzednika. kerinos.rodzaj szarańczy''. a jego emblematem w egipskim zodiaku jest nóż. Anio.był jednym ze zwierząt. za deltą Nilu. Aristajosa. "przeciwności. Kanikuła. 14. Kreteńczykom bardziej opłacało się eksportować na Sycylię oliwę aniżeli szczepionki oliwki. ale później pszczoła-bogini letniego przesilenia zabije go ukłuciem żądła i wykastruje (zob.16c). "zagładę".3). 83 . Aristajos zaś ogląda rozmaite komnaty w pałacu najad. partnerem jej zaś jest święty król. 777) nazywa Sfinksa "porywającą mężczyzn Kar". Boginią Śmierci w Życiu. lub "przeznaczenie" . Psia Gwiazda jest egipskim bogiem Totem. zasięgnąłby jej rady.była w istocie zapewne kreteńską boginią-pszczołą. 3). keraphis. . 90. podczas pierwszych wyrojów pszczół. Relacja Wergiliusza o podróży Aristajosa do rzeki Penejos świadczy o tym. Proteusz zamieszkały w Faros. jak na przykład kerion. której imię (wymawiane również Kar lub Q're) z czasem zaczęło oznaczać powszechnie "los". iż wyroiły się one z lwa. Fazis i innych odległych od siebie rzek. niesłychane dolegliwości" .b "45 5. Tak więc Ajschylos (Siedmiu przeciw Tebom. który ma zginąć podczas letniego przesilenia pod znakiem Lwa. jest pochodzenia kreteńskiego i prawdopodobnie tego samego pochodzenia są słowa pokrewne. Ker. które rzucały mu wyzwanie do obrzędowej walki podczas koronacji. podczas gdy pszczoła krąży nad innym zabitym lwem.

w złoto. nauczycielem jego był Orfeusz.b. zupełnie odciętym od połączonego obszaru Europy. zwanymi również Moschijczykami.4 d. Pogrążonego w głębokim śnie po kolejnej popijawie Sylena znaleziono w ogrodzie różanym. gościł go przez pięć dni i pięć nocy. adoptował go . był lekkomyślnym królem macedońskiego Bromion. potem niemowlętami i w końcu nikną zupełnie! Midas. że każdy. Natomiast owoce rosnące na drugim brzegu przywracają młodość nawet w późnym wieku. kwiaty i wszystkie sprzęty w domu zamieniły się w złoto.e w sile co najmniej dziesięciu milionów ludzi.MIDAS a. co więcej. które jadł. gdzie panował nad Brygijczykami. lamentuje i w końcu umiera. oczarowany fantazjami Sylena. płacze. zamieszkanych przez szczęśliwych. wczesne lata męskości i lata młodzieńcze ludzie stają się z powrotem dziećmi. że nie tylko kamienie. po czym nakazał przewodnikowi # odprowadzić go do kwatery Dionizosa. i tam też urządził swoje słynne ogrody różane. Wieszcźkowie odczytali to niezwykłe zdarzenie jako przepowiednię oznaczającą. Rozbawiony Dionizos nakazał mu udać się do źródła rzeki Paktolos w pobliżu góry Tmolos i umyć się w jej wodach. Mówiąć o różnych cudach wspomniał również Sylen o straszliwym wirze. Dawno już temu wyruszyła na okrętach wielka ekspedycja. Wkrótce Midas zaczął błagać. Ogrodnicy związali go girlandami kwiatów i zaprowadzili przed Midasa.Niechaj wszystko. Azji i Afryki. lecz także kiedy zasiadł do stołu.l Kiedy był jeszcze niemowlęciem. kiedy jednak przekonali się. któremu opowiedział cudowne historie o olbrzymim kontynencie położonym za rzeką Okeanos. którą popijał. czego się dotknę. a każda z nich niosła ziarnko pszenicy. Dionizos. syn wielkiej bogini Idy i satyra. ale rzeka Paktolos jest po dziś dzień złotodajna. ponieważ groziła mu śmierć z głodu i pragnienia. cofając się poprzez wiek dojrzały.83. i wodą. by po przekroczeniu Okeanosu odwiedzić Hiperborejczyków. że czekają go w przyszłości wielkie bogactwa. kto ich spróbuje. zawrócili zniechęceni. które powodują. którego imię nie utrwaliło się w pamięci ludzkiej. Midas. czego dotknął. którego zaniepokoiła nieobecność Sylena. którego nie przebył jeszcze żaden podróżnik. Kiedy Midas wkroczył do Azji z orszakiem Brygijczyków. jakiej nagrody życzy sobie Midas. to samo stało się z jedzeniem. zapytał. które kładła na wargach śpiącego dziecka. Pewnego dnia stary hulaka satyr Sylen oderwał się od wesołej armii Dionizosa. że nigdzie na stazym świecie nie jest tak dobrze jak w ich właśnym kraju. która właśnie opuszczała Trację i wkraczała do Beocji. zamieni się w złoto! Okazało się jednak.3 c. długowiecznych olbrzymów posiadających znakomity system prawny. Gdy podrósł. Na brzegach pierwszej rosną drzewa rodzące owoce. Ten zaś odpowiedział bez chwili namysłu: . Midas usłuchał i natychmiast utracił dar przemieniania wszystkiego. Było tam mnóstwo wspaniałych miaśt. by pozwolono mu cofnąć prośbę. 246 83.2 b. widziano procesję mrówek wspinającą się po bokach jego kołyski. W pobliżu płyną dwie rzeki.

Pozwól. Pewnego dnia zdumiqny zobaczył. napił się byczej krwi i zginął nędznie. które przywiązał do dyszla w szczególny sposób. zostanie władcą całej Azji. 274.s g. . Gdy Midas się dowiedział. wieśniaku. XI. Przez dłuższy czas udawało się Midasowi ukrywać uszy pod czapką frygijską.83. .odpowiedział Gordios. którzy z nim przybyli. chociaż Midas zagroził mu karą śmierci za jej zdradzenie. Czy nie zechciałabyś mnie poślubić? . że nikogo nie ma w pobliżu.odparła prorokini. Midas brał udział w słynnym konkursie muzycznym między Apollinem i Marsjaszem.1 247 ną uwagę i Gordios jednomyślnie został wybrany królem. w którym śędziował bóg rzeczny Tmolos. mieście założonym przez Gordiosa. Krzewił on kult Dionizosa i założył miasto Ankyrę. Przemiany. I. ?. że wybierzesz właściwe ofiary. O wieszczeniu. Valerius Maximus. W dowód wdzięczności poświęcił Zeusowi wóz razem z jarzmem.Z przyjemnością . I. na wozie zaprzężonym w wołu nadjeżdża wasz nowy król ze swą małżonką! " . Gdy wóz wjechał na rynek Telmissos. Wyrocznia oświadczyła. Przed bramą miasta spotkał jednak młodą prorokinię. szepnął: "Król Midas ma ośle uszy! Potem zasypał dół i odszedł uspokojony. Niedługo jednak dańe mu było zachować spokój. że na dyszlu jego wozu zaprzężonego w woły usiadł orzeł królewski. e.bezdzietny król frygijski. by Gordios natychmiast złożył ofiary Zeusowi Królowi. a królowie Frygu po dzień dzisiejszy noszą na przemian imię Midasa lub Gordiosa.Cycero. Herodot. Gordios.3. Po śmierci Gordiosa na tron wstąpił Midas.36. V1. Wyglądało na to. aż wreszcie Aleksander Macedoński bez wahania przeciął węzeł mieczem. Owidiusz. skazał balwierza na śmierć. orzeł natychmiast zwrócił powszech- 82. że pojadę z tobą . więc Gordios popędził swój zaprzęg ku frygijskiemu Telmissos. Gordios był niegdyś biednym wieśniakiem.powiedziała .6. ale jego golibroda odkrył prawdę i nie potrafił zatrzymać wstydliwej tajemnicy przy sobie.14 i 138. I. bóg ukarał go oślimi uszami. Wykopał więc balwierz dół na brzegu rzeki i upewniwsży się. . Oto dlaczego pierwszy Midas jest obecnie mylnie uważany za syna Gordiosa. Żywot Apoloniusza z Tiany. Dyszel i jarzmo złożono z czasem na akropolu w Gordion.e.' #. Fabulae.Wyglądasz mi na mądrą i rozsądną młodą niewiastę. Przyznał on nagrodę Apollinowi. gdzie była zasługująca na wiarę wyrocznia. komu uda się rozsupłać węzeł.by się upewnić.Hyginus. a kapłanki Zeusa przez wiele stuleci strzeg#y zazdrośnie tych przedmiotów. że ten. Na brzegu wyrosła trzcina. że jego hańba stała się publiczną tajemnicą. Brygijczycy. że ptak nie ma zamiaru ruszyć się z miejsca. . kiedy zaś Midas nie zgodził się z orzeczeniem.5 f. Filostratos. która ujrzawszy orła na dyszlu zaczęła nalegać. która szeptem powtarzała tajemnicę wszystkim przechodniom. stanowiącemu obecnie część Galacji. Tymczasem zmarł nagle król#Frygii nie pozostawiając potomka. Wyrocznia oznajmiła: "Frygijczycy.27.Natychmiast po złożeniu ofiar . przybrali nazwę Frygijczyków.

zamieszkiwał zachodnią część Tracji.5 o istnieniu kultu orgiastycznego Afrodyty. ducha pierwszej połowy roku. Często też się uważa. Elian. 5.17. jest rzeczą prawdopodobną. Fabulae. XI.4. przypominające promienie słoneczne. 4) panował w ich panteonie. IV. Para oślich uszu na trzcinowym berle była oznaką władzy królewskiej wszystkich egipskich bogów dynastycznych dla upamiętnienia czasu.). Krew byka miała wielką siłę magiczną i dlatego pić mogły ją bezkarnie tylko kapłanki Matki Ziemi (zob. 191. przedstawiał prawdopodobnie śmierć króla-osła. Wergiliusz.146 i nast. . a jako krew Ozyrysa stanowiła szczególną truciznę dla króla-osła. źródło władzy królewskiej.. z którego wywodzi się historia balwierza Midasa.5. że ośle uszy zasugerowało przedstawienie Midasa w ateńskim dramacie komicznym w postaci satyra z obrzydliwie wydłużonymi uszami. Tajemnica węzła gordyjskiego miała. Astronomia.. Moschijczycy przeprawili śię przez Hellespont około roku 1200 przed Chr. który w połowie drugiego stulecia przed Chr. W istocie była to dobrze znana para królewskich bliźniąt stale walcząca o względy swej siostry. ściętą zaś głowę pochowano w ziemi. Anaba za Aleksandra.3. Opowieść o dotknięciu zamieniającym w złoto wymyślona została jako wytłumaczenie bogactw dynastu Mita i obecności złota w rzece Paktolos. charakter religijny . którego emblematem był byk. 4.4 i 155a). której poświęcona była róża.83. Ponieważ osły były pośWięcone jego dobrodziejowi Dionizosowi.92-93. Pauzaniasz. Elian. złamali potęgę Hetytów w Azji Mniejszej i zdobyli ich stolicę Pterię. Pi#zemiany.prawdopodobnie chodziło o nie wymawiane imię Dionizosa . by strzegła miasta Ankyry przed najazdem. Strabon. 91. II. Obraz. Jako "drzewo" dwunastego miesiąca (zob. ale nadaje także godność królewską jego następcy.3. zostały podobnie ścięte jak włosy Samsona (zob.18.13 i nast. kiedy Set o oślich uszach (zob.Plutarch. Minos. V1. czyli Muszki. I. którym przewodzili Hyksosi. 4.3) jest wieszczym ostrzeżeniem króla przed bliską śmiercią.. XI. 7. Varia historia. l. 5. 51. 6. 35.23). Jego włosy. 2. Owidiusz. X1. Sielanki. ludu pochodzącego z Pontu. Hyginus. Satyry. Z czasem znaczenie Seta bardzo podupadło. 3.11. Persjusz. bogini księżyea Izydy. choć chwilowo przywrócili mu je hyksoscy królowie w pierwszej połowie drugiego tysiąclecia przed Chr. który dwoje tych zwierząt umieścił między gwiazdami (Hyginus.90 i nast. 52.21. jak się zdaje. #Arian. I. III.. Przemiany. Trzcina jest symbolem wieloznacznym. że Midas szczycił się swym oślim przybraniem. ponieważ zaś Hetyci stanowili część wielkiej hordy północnych najeźdźców. Ogrody różane Midasa i powieść o jego narodzinach świadczyłyby 248 83.121.7. znaną później jako Macedonia. Nazwa "Moschijczyk" odnosi się zapewne do kultu młodego byczka j#ko ducha świętego roku. królem Moschijczyków ("ludzi-cieląt"). W epoce przeddynastycznej Set rządził drugą połową roku i co roku zabijał swego brata Ozyrysa.był to węzeł-monogram zawiązany na bykowcu. Owidiusz. 3. Hipoteza identyfikująca Midasa z Mitą. I. Justyn. I. Varia historia. mógł więc oślouchy Midas słusznie rościć sobie prawo do suwerennej władzy w imieniu Seta nad imperium hetyckim. jest wierzytelna.1.

jak się zdaje. to że dawał wiarę opowieści o Atlantydzie (zob. położyło kres dawnemu systemowi. 25-29) pozwalają się domyślić. gdzie ocean przelewa się poza brzegi świata w nicość.Jakież to ma znaczenie. Solon słyszał również geografów dyskutujących na temat możliwości istnienia kontynentu atlantyckiego. znał. a Seneka przepowiedział jego odkrycie w drugim akcie Medei. Solon nauczał Pizystrata. Oisinowi. warto przypomnieć. Snuli na ten temat przypuszczenia Eratostenes. Nazwa Gordios (od gryzein.pytał Solon . "chrząkać mruczeć") pochodziła prawdopodobnie od pomruku rozlegającego się przy jego wieszczym sanktuarium. Pierwszy. 6. Miejscowi kapłani mogli zdradzić tajemnicę jedynie królowi Frygii. w której Solona wyśmiano za opowiadanie utopijnych kłamstw w poemacie epicznym i przedstawiony był w postaci Sylena wędrującego bez celu po 83. który za jego bodaj radą zapoczątkował obrzędy dionizyjskie w Atenach (zob. Cycero i Strabon. z drugiej czy trzeciej ręki jakąś komedię Tespisa lub jego ucznia Pratinasa. trzeci. stawiając siłę miecza nad tajemnicę religijną. 84 KLEOBIS I BITON . Tespisie . 5. który w swych sztukach o Dionizosie wkładał w usta satyrów humorystyczne wypowiedzi. 39b) i przedstawił ją w poemacie epickim . Imiona Sylen i Solon nie różnią się zbytnio i podobnie jak Sylen był nauczycielem Dionizosa. a wkrótce znajdą się w naszych układach itraktatach! Elian. przygotowując się do inwazji na Azję. 27b). Brutalne przecięcie węzła przez Aleksandra.Pozwólmy na takie żarty w naszym teatrze. prawdopodobnie obfitujące w aktualne aluzje.powtarzać tylu kłamstw przed tak liczną publicznością? A gdy Tespis odpowiedział: . dokąd Złotowłosa Niamh zabrała Oisina i skąd po wielu stuleciach powrócił do Irlandu. Solon być może zebrał podczas swoich podróży fragmenty atIantyckich opowieści. ponieważ jego cytadela panowała nad jedynym nadającym się do użytku szlakiem z Troi do Antiochu.Solon gwałtownie uderzył pałką w ziemię i rzekł: . dlaczego opowieść o kontynencie atlantyckim została przypisana pijanemu Syleno#ui. Meja. i gorzko żałował swego powrotu. które wcielił do swego eposu i które później zostały wyzyskane w teatralnej parodii.5 .c 249 Egipcie i Azji Mniejszej (zob. obrzydła degeneracja jego ludu.Czy nie boisz się.84. kiedy koncentrował w Gordion swą armię. to dalekie podróże Solona po Azji Mniejszej i Egipcie. skoro cała sztuka jest żartem? . . 27. gdy porównał go z ludem Niamh. Fragment ten podobno wrył się głęboko w pamięć młodemu Kolumbowi. Trzy przypadki opowiedziane przez Plutarcha (Żywot Solona.5). Nieprzekraczalny wir jest owym słynnym wirem wymienianym przez starożytnych fizyków. powstałym w tym miejscu. podobnie jak tylko arcykapłan w Jerozolimie znał nie wymawiane imię Jehowy. powołujący się na Teopomposa.Miasto Gordion stanowiło klucz do Azji (Mniejszej). na przykład celtyckie legendy o Krainie Młodości za Oceanem. drugi. że posprzeczał się z dramaturgiem Tespisem.

przez Plutarcha.a. nie wróciły jeszcze z pastwiska. I. Kleobis i Biton. a nie "ci. 3. Kleobis i Biton udali się na spoczynek w świątyni. Meinecke. I. aby nigdy już z tego snu się nie obudzić. '' 2 c. które sam Apollo położył pod swą świątynię w Delfach. Hymn Homerycki do Apollina. lon. Funkcją planetarną siódmego dnia poświęconego tytanowi Kronosowi (i Kronosowemu Jehowie w Jerozolimie) był "odpoczynek". Herodot.b l. kiedy nadeszła już pora odprawiania obr#ędów ku czci bogini. ale "odpoczynek" oznaczał śmierć ku czci boginidlatego Trofonios otrzymał jako nagrodę wyrocznię herosa (zob. Dlatego przypuszczalnie nazywano niekiedy bliźniaków Kastora i Polideukesa (zob. Razu pewnego. wyd. Widocznie kapłani Apollina w Delfach przejęli ten obyczaj. Menander. jakie może zaofiarować śmiertelnikom." Siódmego dnia znaleziono ich obu nieżywych w łóżkach. Pauzaniasz.3 1. a kiedy dopełniła już obrzędów. 250 84. Wyrocznia jego oznajmiła#im: "Radujcie się i pozwalajcie sobie na wszelkie przyjemności przez sześć dni. Pindar cyt. modliła się do bogini.14. siódmego dnia spełni się wasze najskrytsze życzenie. i zaprzęgano ich do rydwanu księżycowego zamiast białych byków składanych zazwyczaj w ofierze. Bliźniacy ci wybudowali kamienny próg na fundamentach. a białe woły. Stąd bierze się powiedzenie: "Ulubieńcy bogów umieraj ą młodo. Fragmenta comicorum graecorum. wzruszona ich synowskim przywiązaniem.2. Trofonios został później nagrodzony własną wyrocznią w Lebadei w Beocji. nie miała mocnej pozycji w tej świątyni.l b. 2. W Argos wybierano bliźniaków. byli synami kapłanki Hery w Argos. której właściwie należało składać ofiary. 294-299. II. 51i).105. synowie Erginosa. którzy mają łaciatą skórę owiec". które miały być zaprzęgnięte do świętego rydwanu kapłanki. Chowano ich zapewne pod progiem świątyni. IV. Mit o Kleobisie i Bitonie odnosi się prawdopodobnie do ofiar ludzkich składanych przy konsekracji nowej świątyni bogini księżyca. 2. 300. 85 NARCYZ .20.85. co mogło oznaczać "synowie progu świątyni". Podobny dar otrzymali Agamedes i Trofonios. Herodot.31. Pocieszenie dla Apoloniusza. by im zesłała najlepsze dary. Kleobis i Biton sami wprzęgli się do rydwanu i zaciągnęli go do świątyni znajdującej się w odległości prawie pięciu mil.1. 62c) Ojbalidami. Eurypides. chociaż bogini księżyca. którzy zastępowali współkrólów.46.169h). Dwaj młodzi Argiwowie. Kapłanka. by odpędzić hieprzyjazne moce (zob.

powtórzyła Echo i uradowana wyskoczyła ze swej kryjówki rzucając się na szyję Narcyzowi. Pewnego dnia posłał Narcyz miecz najbardziej uporczywemu zalotnikowi. które je ocieniały. by ukoić pragziienie. że każdy mógłby się zakochać w Narcyzie. by móc do niego przemówić.Dlaczego się kryjesz przede mną? . że zabawiała przez długie godziny Herę nie kończącymi się opowieściami. zawołał: .Spotkajmy się! .Chodź tu ! . która straciła własny głós i mogła już tylko głupio powtarzać cudze okrzyki. Narcyz był Tespijczykiem. 85. a Echo szła za nim przez bezdrożny las marząc o tym. Amejniosowi. i zakochał się we własnym odbiciu. . która zwróciła się do niego o poradę: "Narcyz będzie żył długo pod warunkiem. a ciebie nie pokocham! . jego droga usłana była złamanymi sercami kochanków obu płci.Kocham! . Wieszczek Tejrezjasz powiedział Lejriope.1 251 . pierwszej osobie. wzywając bogów. by go pomścili. Narcyz stwierdziwszy. Pod górą Donakon w Tespiaj napotkał na swej drodze źródło czyste jak srebro.Spotkajmy się! . ona zaś spędziła resztę życia w samotnych wąwozach ginąc z miłości i smutku. gdy w tym czasie nimfy górskie.b-85.Umrę. których względy odrzucił. ale nie zdołała odezwać się pierwsza. który nie widział nikogo w pobliżu.Dlaczego się kryjesz przede mną? . .Hej ! . że nigdy siebie nie zobaczy. dopływ rzeki Helisson. że gdy miał lat szesnaście.Chodź tu ! . aż został po niej tylkn głos.a. że zgubił swych towarzyszy. d. b. ani nawet gałązki spadające z drzew. którą bóg rzeczny Kefizos razu pewnego otoczył zwojami swoich strumieni i uwiódł. On jednak brutalnie ją odtrącił i uciekł. albowiem już w dzieciństwie odznaczał się niezwykłą urodą. konkubiny Zeusa. Kochała się w nim między innymi nimfa Echo. ale wtem rozpoznał w nim siebie i odtąd przez długie godziny leżał wpatrując się .l c." Nić w tym nie było dziwnego. któremu nazwę swą zawdzięcza rzeka Amejnios. Zmęczony. padł na trawę.odpowiedziała Echo zdumionemu Narcyzowi. Próbował początkowo objąć i ucałować pięknego chłopca spoglądającego ku niemu z wody. Usłyszała tę prośbę Artemida i sprawiła. a tak był z niej dumny. Pewnego dnia wybrał się Narcyz zastawiać sidła na jelenie. którego wody nigdy jeszcze nie zamąciło ani bydło. z dala od jej zazdrosnych oczu korzystały z wolności. Amejnios przebił się tym mieczem na progu domu Narcyza. ani dzikie zwierzęta. synem błękitnej nimfy Lejriope. że Narcyz się zakochał. ale nie mógł zaznać spełnienia swej miłości. Była to kara za to.krzyknął. która wpada do Alfejosu.skarżyła się żałośnie Echo. pochylił się.Hej! . ani ptaki. Ale Narcyz znikł już.

. z których obecnie przygotowuje się w Cheronei balsam kojący. pozostanie mu wierne na zawsze. Konon. podobnie jak -inthos. że przynajmniej to drugie ja.4). Echo nie wybaczyła co prawda Narcyzowi. gdy trzeba było przebłagać trzy dostojne Erynie (zob.ubocznie zresztą tłumacząca lecznicze właściwości oliwy z narcyza. Lilia była ponadto królewskim emblematem władcy Knossos. 159. wiedział bowiem. Ta fantastyczna przypowieść moralna . i dlatego zapewne przedstawiano Lejriope jako matkę Narcyza. powszechnie znanego narkotyku. Kwitnie późną jesienią na krótko przed "narcyzem poety". Edyp w Kolonie. Jakże mógł znieść stan taki.86. na próżno ukochany!" Krew wsiąkła w ziemię i wyrosły z niej białe narcyzy z czerwoną koroną.została być może wydedukowana z obrazu przedstawiającego zrozpaczonego Alkmeona (zob. w koronie i naszyjniku z lilii polnych. W starożytności "narcyzem" w wieńcach Persefony i Demeter (Sofokles. Przemiany. Amejnios zaś jego zamordowanym ojcem.341-401. Owidiusz.4 i IX. jako maść na rany i jako lekarstwo na odmrożenia. Pliniusz. 682-684). a jednak posiąść nie mógł? Żal go trawił. l. jak na to wskazuje pierwsza sylaba imienia Narkissos .75. 107e) lub Orestesa (zob. synie Tezeusza. Na malowanej płaskorzeźbie znalezionej wśród ruin pałacu kroczy on z berłem w ręku przez łąkę. XX1. Erynie bowiem nie dały się przebłagać. cokolwiek by się wydarzyło. Opowiadania. 2. II1.2 1. a jedńak cierpienia te sprawiały mu przyjemność. Fyllis. I 2. kochała się w Akamasie. Zaleca się go na dolegliwości ucha (chociaż może wywołać bóle głowy). księżniczka tracka. Przemiany. którego śmierć opłakuje bogini na złotym pierścieniu z akropoli mykeńskiej. Pauzaniasz. była lilia o trzech płatkach lub irys. W innym miejscu Narcyz nazwany został Anteuszem (zob. Owidiusz.31. 402-510. zwanym także leirion. 86 FYLLIS I KARIA a. jak i Hiacynt są bodajże imionami kreteńskiego herosa kwiatu wiosennego. przydomkiem Dionizosa. w którym posiadał. na której rosną lilie.29. młodzieńcze. kwiat poświęcony potrójnej bogini i noszony jako szkaplerz. gdy wbijał sobie sztylet w pierś.6. jest końcówką kreteńską i zarówno Narcyz.z zachwytem w taflę wodną. Ale -issos. VIII. e. 252 85. 24.115c). Historia naturalna. 114a) leżącego w wieńcu z łilii na brzegu sadzawki po daremnej próbie oczyszczenia się z zabójstwa matki.2 . Echo jest na tym obrazie szydzącym duchem matki. ale razem z nim się smuciła i powtarzała ze współczuciem: "Niestety! Niestety! ". i powtórzyła za nim jego ostatnie słowa: "Żegnaj.

Pauzaniasz. która wynalazła sztukę wieszczenia (Historia naturalna. Pliniuszowi zawdzięczamy legendę o Kar. śpiewające ryby. O tańcu.2). Akamas zaś. Liczba dziewięć związana była z orzechem u bardów irlandzkich. Atena przemieniła ją w drzewo migdałowe. 59.Dinnschenchas nad źródłem natchnienia w rzece Boyne rosło dziewięe drzew leszczyny. 331). ld i 9d). Inne Karie ("drzewa orzechu") w Arkadii rosły w pobliżu rzeki.57). Enneodos. Atenajos.5. Zostały one prawdopodobnie wydedukowane z obrazu przedstawiającego młodego poetę oddającego cześć religijną drzewu orzecha w obecności bogini i dziewięć kobiet wykonujących przy tym taniec w kole.169j). czyli Karii (zob. również odpowiadała liczbie "dziewięć". tytanki mądrości.14.10. a driady nimfami dębu. 1.b 253 2. zanim jeszcze pojawiły się liście. od której wywodzi się nazwa Karia. występujący również w legendzie o trackiej Fyllis. Hyginus. oznacza "dziewięć podróży". którzy wybudowali świątynię Artemidzie Kariatis i stąd wywodzi się nazwa kariatyd. W ich kalendarzu drzewnym (zob.l b.6.5 i 132. 2. o której Pauzaniasz pisze.2 1. 169i). Kariatydy zaś są nimfami orzechapodobnie jak Melie są nimfami jesionu. Karia. Melie nimfami jabłek. a na drzewach mieszkały cętkowane. lecz zmarła nagle w Kariaj i została przez swego kochanka zamieniona w drzewo orzecha. III. VII1. stała się italską boginią-wieszczką Karmentą. 52. V111. Fyllis ("liściasta") może być skromną grecką wersją palestyńskiej i mezopotamskiej Wiełkiej Bogini Belili.3) litera coll ("C"). Co roku Ateńczycy tańcem czczą Fyllis i Akamasa. Bogini Kar. 87 .159. W micie o Demofoncie jest ona również powiązana z Reą (zob. była ukochaną Dionizosa. Serwiusz o Sielankach Wergiliusza. 57. 52.1. 82. Serwiusz o Sielankach. "Mądrą Kar" (zob. często wychodziła na brzeg mając nadzieję. znanej również jako Metyda (zob.2-87.8 i IV. a nauczyli ich Dioskurowie. że zobaczy jego okręt. odpowiadających sztuce poetyckiej. Po skończonej wojnie. iż żył w nich ten sam szczególny gatunek ryb (Pauzaniasz. mógł już tylko obejmować szorstką korę. posągów kobiet używanych jako kolumny. która doprowadziła do obłędu Demofonta (zob. Lukian. 86. kiedy flota ateńska już wróciła. VIII. Według irlandzkiego.16. Fyllis zaś po dziewięciu daremnych spacerach umarła z żalu w miejscu zwanym Enneodos. Pod jego pieszczotami rozkwitły gałęzie. pierwszy mitograf watykański. córka króla lakońskiego. V.o). Fabulae.1-3 i 21.który wyruszył na wojnę trojańską. 40. oznaczająca "leszczynę". orzechy zaś z natchnieniem poetyckim. VIII. Artemida powiadomiła o tym Lakończyków. ale przybycie statku opóźniła awaria.5. W Kariaj również odbywają się doroczne tańce lakońskich kobiet ku czci bogini. 95.10. który przybył następnego dnia. i odtąd jest to szczególna cecha drzewa migdałowego. Wergiliusza. s.29. Oba mity mają tłumaczyć kultową rolę migdała i orzecha podczas świąt ku czci Kar.

powiedział Arion z rezygnacją .3 Perian#er zmusił ich wszystkich. na którą zgodnie z przepowiednią wyroczni padł los i została wrzucona do morza.była to ekspedycja na Lesbos synów Pentilosa udających się tam jako pierwsi koloniści .ulegając niezwykle hojnej gościnności mieszkańców.Strasznie nam przykro.ale musisz umrzeć.# Arion zaś wszedł na dziób statku w najpiękniejszej swej szacie. Pieśń jego jednak zwabiła ławicę rozkochanych w muzyce delfinów. grał mistrzowsko na lirze i wynalazł dytyramb ku czci Dionizosa. delfin zaś. pozwolił mu. skierował do bogów wzruszającą pieśń.zapytał Arion. . a jego wielbiciele obsypali go tyloma wspaniałymi darami. kreteńskiego brata Japysa.b. po czym wyskoczył za burtę. syn Posejdona i nimfy Oneai. Periander wezwał kapitana wraz z załogą i udając niepokój wypytywał się o Ariona. aczkolwiek niechętnie. Kiedy okręt zawinął do portu.Zatrzymał się w Tajnaros .ale pozwól mi przynajmniej zaśpiewać ostatnią pieśń.l c.towarzyszka zaś delfina uratowała Fineis.delfin doprowadził do Delf. Kapitan się zgodził. . Jeden z nich wziął Ariona na swój grzbiet. Apollo umieścił potem wizerunek Ariona i jego liry wśród gwiazd. 254 87. Arionie . Pewnego dnia jego opiekun Periander. by wziął udział w igrzyskach muzycznych. by połączyć się ze swą kochanką Fineis. Ikadiosa.odrzekł kapitan . tego samego jeszcze wieczora przegonił okręt i dotarł do portu w Koryncie na kilka dni przed zakotwiczeniem statku. ale wkrótce zmogło go wystawne życie. Okręt popłynął dalej. delfin był bowiem . Inny delfin ocalił życie Falantosowi.i ja zrobiłbym to samo na twoim miejscu. by przebłagać Amfitrytę . wraz z nim udał się na dwór królewski.ARION # a. Nie mogli wyprzeć się winy i na miejscu zostali straceni. którego statek rozbił się w drodze do Italii.błagał Arion. Delfin ocalił Enalosa. Dar wymuszony nie jest darem.Jakąż zbrodnię popełniłem? . Arion sprawił delfinowi wspaniały pogrzeb. gdy ten skoczył za burtę. po czym nagle skonfrontował ich z Arionem.Oszczędź mnie. którzy mieli przewieźć go z powrotem do Koryntu. . Arion nie był bynajmniej pierwszym #złowiekiem uratowanym przez delfiny. dokąd zaproszono Ariona. i i temu właśnie zawdzięcza miejscowość swą nazwę. Periander nie posiadał się z radości dowiedziawszy się o cudownym ocaleniu. .ft7. Arion z Lesnos. a podaruję ci wszystkie moje nagrody .oświadczył kapitan statku .Cofniesz obietnicę natychmiast po przybyciu do Koryntu . . któz'# omal nie utonął w Morzu Kryzejskim w drodze do Italii. wybrać się do Tajnaros na Sycylii. że mówią prawdę.Jesteś zbyt bogaty. tyran Koryntu. . Arion zdobył nagrodę. że wzbudziło to chciwość żeglarzy.Trudno . . który nie chciał się rozstać z Arionem.odpowiedział kapitan . _ b. by nad grobem delfina przysięgli.

Fabulae. że w Poroselene widział na własne oczy delfina zranionego przez rybaków. syn Posejdona i córki Minosa.2). w roku 708 przed Chr. Opowieść otrzymała zabarwienie mityczne dzięki temu.5.13. Opowieść opiera się zapewne po części na legendzie o pieśni Ariona.25. Satyrai ("pochodzącej od satyrów"). 5). imię jego zaś przypomina imię Edypa. . Strabon.332. Plutarch.105. 16f). zachował się fragment Hymnu do Posejdona Ariona. Pauzaniasz.a . Plutarch pisze również o związkach Enalosa z kultem ośmiornicy. założyciel doryckiego Tarentu.4 i 13. że Arion został przedstawiony jako syn Posejdona. 88. Nasuwa to nam przypuszczenie. Uczta siedmiu mędrców. Taras. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza. gdzie podobno założył i posiadał swe sanktuarium herosa (Pauzaniasz. scholia do Ód olimpijskich Pindara.88.5). których tam zastał. 2. jest być może związane z dniem miesiąca. 2. Falantos.powszechnie wiadomo.25. w którym święcono jego nadejście.1 ). 1.194.Apollinem w przebraniu. Pauzaniasz jako pisarz trzeźwy i wiarygodny podaje w wątpliwość powtórzoną przez Herodota zasłyszaną opowieść o Arionie. dziki koń Arion (zob. która zwabiła ławicę delfinów i w ten sposób powstrzymała kilku żeglarzy od morderstwa z chciwości . którego odpowiednikiem był zapewne w Mitylenie. V1. III. że delfiny i foki są wrażliwe na muzykę . 70. .5. XIII. Mit o Enalosie i Fineis został prawdopodobnie wydedukowany z obrazu przedstawiającego Amfitrytę i Trytona jeżdżących na grzbietach delfinów. 20. podobnie jak Falantos w Italii. że przybycie Noworocznego Dziecięcia przedstawiano w Koryncie za pomocą oswojonego delfina przeszkolonego przez kapłanów słońca.1. korynckiego Noworocznego Dziecięcia (zob.10. któremu następnie opatrzył rany chłopczyk. był Noworocznym Dziecięciem przybywającym na grzbiecie delfina do Tarentu. podobnie jak jego imiennik.3. przed Chr.częściowo zaś na mylnej interpretacji posągu przedstawiającego boga Palajamona przybywającego do Koryntu na grzbiecie delfina z lirą w ręku (zob. Arion i Periander są postaciami historycznymi z VII w.24.5. i przez nadanie jego imienia konstelacji Liry. oznaczające "dwudziestego". X. III. Pauzaniasz. Kiedy Zeus porzucił Europę po spłodzeniu z nią na Krecie Minosa. 1. Herodot. Imię Ikadiosa.25. ale donosi. za co delfin zjawiał się na każde jego zawołanie i pozwolił mu eździć na swoim grzbiecie (III. przejął kult delfina od pozostających pod wpływem kultury kreteńskiej Sikelów.d 255 88 MINOS I JEGO BRACIA a. X. 3. Hyginus.

5 d. po dojściu do pełnoletności. lecz Minos tak urzeczony był jego pięknością. ponieważ bał się Apollina. rządził olbrzym Anaks. który wywołał kłótnię. a wówczas Asterios adoptował Minosa. królestwo milezyjskie nazwane zostało Licją po jego następcy Likosie. że Pazyfae zakochała się w byku nie złożonym w ofierze. w którym zakochali się równocześnie. wyszła ona za mąż za panującego króla kreteńskiego. Minos istotnie podzielił wyspę na trzy części i wybrał dla każdej stolicę. poruszające się lalki. utrzymywał.s 256 88.Radamantysa i Sarpedona.h e. i Miletos uciekł do Karii z własnej woli. a gdy w końcu umarł. ograniczył się jedynie do ostrzeżeń. został wygnany z Krety przez Minosa. mianując ich swoimi następcami. podejrzewając Miletosa o przygotowywanie spisku mającego na celu obalenie go i zagarnięcie królestwa. Miletos był synem Apollina i nimfy Arei.l b. którego ojciec. zwanym Anaktorią.e. ma on co najmniej dziesięć łokci długości. Wyznała swą nienaturalną namiętność Dedalowi. oraz syn jego. córkę Heliosa i nimfy Krety. Dedal obiecał pomóc i zbudował pustą wewnątrz. Asteriosa. w ofierze zaś złożył innego. lub Fojniks. Małżeństwo to okazało się bezdzietne. znanej również jako Perseis. który wybrał Sarpedona. by z morza wyłonił się byk. pokonał ich i został ich królem. równie olbrzymi Asterios. przywiódł na wyspę grupę kolonistów złożoną z osiedleńców eolskich i pelazgijskich. tylko Sarpedon. uciekł do Cylicji w Azji Mniejszej. został niedawno wykopany. po czym się modlił. W poprzednich dwóch pokoleniach krajem tym. pokłócili się o pięknego chłopca Miletosa. że odesłał go do swych trzód. że chłopcem. Posejdon jednak. był nie Miletos. kiedy Ajgeus wygnał go z Aten. Po śmierci Asteriosa Nli#es-#łosił swe roszczenia do tronu i na dowód przysługuj#cych mu praw chełpił się. Szkielet Asteriosa. że Minos. Sarpedon. Tektamos. wygnany przez Minosa z Krety. drewnianą krowę . mszcząc się za zniewagę wyrządzoną mu przez Minosa.4 c. gdzie ku radości Minosa i jego rodziny robił dla nich drewniane. gdzie zawarł z Kiliksem sojusz przeciw Milezyjczykom. wciąż jeszcze opłakujący Miletosa. przebywającemu właśnie na wygnaniu w Knossos. po czym poślubił jedną z córek Kreteusa Eola. syn Uranosa i Matki Ziemi. którego Miletos zabił. syn Dorosa.88. Natychmiast na brzeg wypłynął olśniewającej bieli byk. Niektórzy jednak utrzymują. który wraz z nim przyjął azyl. poczynił wszystkie przygotowania do ófiary. Zeus obdarował go przywilejem życia przez trzy pokolenia. lecz niejaki Atymnios. spowodował. Bracia jednak. zwanej przez niektórych Dejoną. słynnemu rzemieślnikowi ateńskiemu.# Inni twierdzą. że życzeniem Asteriosa było podzielenie kraju na trzy równe części pomiędzyjego trzech następców. przez innych zaś Teją.z Miletos. Minos tymczasem poślubił Pazyfae. że bogowie odpowiedzą na każdą jego modlitwę: Poświęcił więc ołtarz Posejdonowi. gdzie założył miasto i królestwo Miletu. a następnie pochował na małej wysepce leżącej w pobliżu Lade. syn Zeusa i Kasjopei. Udał się wówcźas z wielką flotą do Karii w Azji Mniejszej. Wszyscy Kreteńczycy uznali roszczenia Minosa do tronu. Radamantysa i Sarpedona.

Wsławił się jako sprawiedliwy i uczciwy prawodawca. który co roku składał Posejdonowi najlepszego byka.12 i. co mu polecono. synowi Ariadny. Nadał prawa Kreteńczykom i pozostałym wyspiarzom Azji Mniejszej. a w samym środku ukrył Pazyfae i Mińotaura.Aniosowi i Andros . Ziemię na Krecie pozostawił w spadku swemu synowi Gortysowi. Grób jego i Alkmeny pokazują w Haliartos w pobliżu plantacji twardej trzciny przywiezionej z Krety. i nazywają tego ostatniego synem Hefajstosa. Urodziła z tego związku Minotaura. od którego nazwę otrzymało miasto kreteńskie. obciągnął ją`krowią skórą i popchnął na łąkę w pobliżu Gortys. Z trzciny tej sporządza się flety i oszczepy. pustoszył całą Kretę. Paros . Maroneję . aż wreszcie Herakles schwytał zwierza i sprowadził do Grecji.Alkajosowi. Lemnos zapisał Toasowi. gdzie zabił go w końcu Tezeusz. chociaż Tegejczycy utrzymują. Co dziewięć lat odwiedzał pieczarę Zeusa przywożąc stamtąd nowe prawa i zwyczaj ten kontynuował później brat jego Minos. pozostał na Krecie. potwora o głowie byka i ciele człowieka. by wybudował dla ciebie kryjówkę w Knossos!" Dedal zrobił. twierdząc. Z czasem byk wyrósł. że Minos. że Gortys był Arkadyjczykiem.Euantesowi. pewnego razu nie złożył właściwego daru. że Pazyfae przez wiele lat nie próbowała przebłagać Afrodyty.Stafylosowi.13 Zeus bowiem mianówał go jednym z trzech sędziów umarłych. pokrył krowę i w ten sposób zaspokojona została żądza Pazyfae. Dedal usunął się dyskretnie.h. Radamantys.s g. Kurnos- 88. Niektórzy jednak twierdzą. w jaki sposób należy otworzyć drzwi ukr#te w tylnej części krowy. Odpowiedź brzmiała: "Każ Dedalowi.1 257 Enyuesowi.na kołach ukrytych w kopytach. Minos zwrócił się do wyroczni o radę. mądrzejszy od Sarpedona. którego Dionizos nauczył wyrobu wina. Inni jeszcze utrzymują. Mieszkał na Polach Elizejskich. Delos .Androsowi. Peparetos . gdzie pod dębami pasł się l#. gdzie po śmierci Amfitriona poślubił Alkmenę. że Minos nie był bratem Radamantysa.lo Niektórzy jednak twierdzą. Wraz z nim urząd ten piastowali Minos i Ajakos. i wtedy to miał się rozgniewać Posejdon.ll Ziemię w Azji Mniejszej pozostawił Radamantys swemu synowi Erytrosowi.88. ofiarując drugiego z rzędu byka. a jeszcze inni. również synowi Ariadny. i ta ukarała ją ową potworną żądzą. jak wśliznąć się do środka i umieścić nogi w tylnych rej odnóżach.yk Posejdona między krowami Minosa. Pokazawszy Pazyfae. nie znający litości dla zbrodniarzy. że jest synem Likastosa i nimfy z góry Ida. synem Tegeatesa. że Alkmena wyszła za Radamantysa po śmierci na Polach Elizejskich. i przebywał tam na wygnaniu w Okalejaj. by Minos był synem Zeusa. zdziczał. matkę Heraklesa. że Minos obraził Zeusa. Niedługo potem zjawił się biały byk. ponieważ zabił swego ziomka.9 h. Inni znowu przeczą. a wielu z nich dobrowolnie przyjęło jego kodeks. jak ma uniknąć plotek i ukryć hańbę Pazyfae. zwanej labiryntem.14 . i Minos spędził resztę życia w gmatwaninie korytarzy bez wyjścia. Żył w zgodzie z Minosem i w nagrodę otrzymał trzecią część posiadłości Asteriosa. Niektórzy jednak twierdzą. Radamantys uciekł w końcu do Beocji.7 f. wyspę Chios zaś Ojnopionowi.

IX. 11. 47. Owidiusz. Asterios to bodajże męska forma Asteru.. Diodor z Sycylii. Diodor z Sycylii.?7. 14. I. VII1.4.1. że pierwszymi towarzyszami Minosa byli Eolowie i Pelazgowie (przypuszczalnie wraz z "Jonami z Attyki"). Antoninus Liberalis. 40 (tekst jest znieksztalcony).2. V11.60. przez Antoninusa Liberalisa. Hefajstosem. II. Minos jest przedstawiany anachronicznie jako następca Asteriosa. 9.11. Stosowana przez Arthura Evansa klasyfikacja kolejnych okresów przedklasycznej kultury kreteńskiej jako minojskiej I. Herodot. 4. IV. cit.30.2 i 13.4. Apollodoros.436 i nast. V.2. Kreta jest słowem greckim pochodzącym od krateia.5.60 i V. Fabulae. przez Pauzaniasza. Diodor z Sycylii. bi#gini jako królowej nieba i stworzycielki mocy planetarnej (zob. Ferekides cyt. że już na początku trzeciego tysiąclecia przed Chr.. 30.2. Apollodoros. VIII. Apollodoros.. Apollodoro#.Diodor z Sycylii.11. 13. II.79. czyli "panująca bogini" . wskazują na to. IV. Owidiusz. Hyginus.1. Przemiany. IV. Najnowsze badania M. 8.4..1.173. 7. loc. loc.53.5 i nast.cit. Diodor z Sycylu. cit. Przemiany. Wergiliusz. Kinajeton cyt.1. X.155 i nast. loc.5. III.53. przy czym każdy król poślubiał obrzędowo kapłankę księżyca z Knossos i od niej przejmował tytuł "księżycowego". V1. rozgrabionego w roku 1400 przed Chr. Apollodoros. VII1.564. scholia do Apoloniusza z Rodos. IV.1. IV. III. cit. 5. cit. I. jest to jednak wniosek błędny. Odyseja. 10.3-4.4.. Strabon. Tebach i Mykenach oraz w ruinach pałacu kreteńskiego.1.stąd Kreteus i Kretheus. Pauzaniasz. 442. 12. loc. Apollodoros. III. 6.6 . Przemiany. Owidiusz. pierwszy mitograf watykański. Pauzaniasz.35. 50. loc. Apollodoros. O Liknfronie. tytuł królewski helleńskiej dynastii panującej na Krecie na początku drugiego tysiąclecia.80. Sielanki. Minos był to. Bardziej prawdopodobne.60. Plutarch. Scholia do Apoloniusza z Rodos. jak się zdaje. Diodor z Sycylu. że oficjalnym l7# Mity #dcio 258 88. 2. II i III świadczyłaby. sprowadzeni przez Tektamosa ("rzemieślnika")imię identyfikujące go z Dedalem i rzekomym ojcem Radamantysa. "5ilna". 28. i III.178.2.. Przemiany.997. 3. Diodor z Sycylu. Homer.79. 8.4. Lisander.60 i V. Przemiany. V. Tzetzes. Strabon. władcę Krety zwano Minosem. IX. 33.88.1-2. Chadwicka nad dotąd nie odczytanymi przykładami pisma linearnego B odnalezionymi w Pylos. IV.3. Ventrisa i J. Diodor z Sycylii. Pauzaniasz. V11. IX.79. Strabon. wnuka Dorosa. I. III. a Dorowie przecież nie dokonali inwazji Krety przed końcem drugiego tysiąclecia.2. ld).

okres panowania Minosa .1. Pismo to. podobnie jak Puresati (Filistyni). jak się zdaje. świadczyłoby.w tym czasie nadal jeszcze uznawali następstwo matrylinearne (Herodot. 6.' czycy (Eolowie). syna Zeusa od jego wnuka Minosa.jak zaświadcza Herodot .73c). nieżależnie bowiem od tradycji dynastii Sarpedona w Licji. że w okresie zamieszek po splądrowaniu Knossos przez Achajów około roku 1400 przed Chr. przede wszystkim do Karii.2). do Gutulii w Afryce Północnej i w końcu dotarli do Irlandii przez Brigantium (Compostela w północno-zachodniej Hiszpanii). Owi Anakim przybyli bodajże z Grecji jako członkowie konfederacji ludów morskich tyle kłopotów przysparzającej Egipcjanom w XIV w. Idomeneus.).zachować tron do dziewiętnastego roku. władcy Anaktorii. że wolno mu było zamiast zwyczajnych ośmiu lat . olbrzymów wypędzonych przez Kaleba z wyroczni niegdyś należącej do Efrona. uciekli do Syrii przez Azję Mniejszą. że wcześniej jeszcze tytuł "Minos" należał do Eolów: Przez wiele stuleci Kreta była bardzo bogatym krajem i pod konie# ósmego stulecia przed Chr. wygląda tak.160t) i inni. przypominają olbrzymich Anakim z biblijnej Księgi Rodzaju.2). czy napisy w piśmie linearnym A są w języku greckim czy kreteńskim. Efialtes. Według wiarygodnego przekazu w irlandzkiej Ksigcizenajazdówirlandzcy Milezyjczycy pochodzili z Krety.5. eolo-pelazgijskiego albo jońskiego pochodzenia. ale w Knossos panowały prawdopodobnie dwie lub trzy dynastie minojskie. jest kreteńskim ogniwem łączącym ten mit z mitem o Perseuszu. 38. Ponieważ Miletos jest imieniem męskim. świadczyłoby. Miletos mogło to być lokalne słowo kreteńskie lub transliteracja milteios. Imię Sarpedona ("ratujący się w drewnianej skrzyni") świadczyłoby. a stamtąd popłynęli w XIII w. wynalezione dla przekazywania języka niearyjskiego i z niejaką trudnością dostosowane do języka greckiego. Kreteńczycy mieli bardziej czerwoną cerę niż Hellenowie. mieszkańcy tego kraju . matka Pazyfae.67. Kydonij. jak i kontynentu. oznacza być może. Tezeusz. syna Anaksa. że wiele spośród tych mitów pochodzi z okresu poprzedzającego upadek Troi.171-175). Leto albo Latony (zob. ale Minos złożył byka w ofierze Posejdonowi. otrzymało swą nazwę zapewne ku czci bogini Lat. XIX. gdzie pochowano Asteriosa. . dla których bogini księżyca była bóstwem najwyższym.5). 67. W ten sposób wkraczał w trzeci Wielki Rok (zob. Glaukos i Ajolos . Od imienia Efrona wywodzi się nazwa Hebronu (Księga Rodzaju. syna Likastosa. Perseis. 2.25. Ksutos. kiedy następowała ściślejsza synchronizacja roku słonecznego z księżycowym aniżeli pod koniec roku ósmego. że Milezyjczycy przywieźli je ze sobą z kreteńskiego Miletu (zob. że jest synem Apollina. że przywiózł on ze sobą do Licji obrzędy herosa słońca. których nazwa również oznacza "czervronych ludzi" (zob. zachodnie zaś części wyspy należały do "prawdziwych Kreteńczyków" (Odyseja. X11. a to. podzielili ją między sobą Achajowie.8.składających się na Wielki Rok. 3. znany mit o dwóch braciach skłóconych o względy kobiety otrzymał homoseksualną interpretację. podobniejak Karyjczycy # (zob. co znowu świadczyłoby. Zwycięstwo Minosa. Dorowie. wielu kreteńskich arystokratów mówiących po grecku. i dlatego przypuszczalnie stanowiło synonim Erytrosa albo Fojniksa .13).6). Prawda. Perseusz (zob. Licji i Lidu. Lade.2). zostało jak się zdaje. Nestor. który na Nowy Rok pojawia się stale jako dziecię w skrzyni. Olbrzymi. Pelazgowie. przed Chr. 4. nad braćmi odnosi się do opanowania Krety przez Dorów. Anios (zob. 3). Strabon. syna Cheta (Tethys?) (Księga Jozuego. Ustępstwo Zeusa na rzecz Sarpedona. że królowie milezyjscy otrzymywali atrybuty słoneczne podobnie jak władcy Koryntu (zob. dzięki któremu mógł żyć przez trzy pokolenia. 5. Twierdzenie Miletosa. syna Zeusa.) Znaczna liczba imion z mitologii greckiej występuje na tabliczkach pochodzących zarówno z Krety. XXIII. wyemigrowało ze swymi domownikami#do Azji Mniejszej. "koloru czerwonej ochry czy też czerwonego ołowiu". między inn i: Achilles.językiem w Knossos w połowie drugiego tysiąclecia była wczesna forma eolskiej greczyzny. przed Chr. że Asterios nosi to samo imię co ojciec Minosa.14. Ajas. podobnie jak Mojżesz. XIV.173. (Dotąd jeszcze nie ustalono.co świadczyłoby. Diodor z Sycylii stara się odróżnić Minosa.16) i można je zidentyfikować z Foroneusem.oba te imiona znaczą "czerwony". Kreteus. a Licyjczycy i Karyjczycy byli częściowo kreteńskiego pochodzenia.75.

zwany tak ze względu na labrys. "silna w gniewie". Labirynt w Knossos nie miał jednak nic wspólnego z pałacem.1). 7b).26. Homer opisuje labirynt w Knossos (Iliada. 8. drugie jej imię zaś. występowały w dorocznych ofiarach składanych w Rzymie na Wzgórzu Albańskim i w kulcie Dionizosa trackiego.10 259 7. Kult Radamantysa przybył bodajże na Kretę z Beocji. dobrze znany emblemat suwerenności kreteńskiej. gdzie znajdowało się sanktuarium herosa Radamantysa.76. I ). II). 49). poświęcone szczególnie księżycowi. W Petsofa na Krecie odnaleziono stos ludzkich głów i kończyn ulepionych z gliny .1 ) oraz według The Book of the Dun Cow w obrzędach wieszczbiarskich poprzedzających koronację w starożytnej Irlandu. że to właśnie był ów labirynt. gdzie został przyjęty kreteński system miar i wag oraz istniały układy handlowe z Kretą. Historia naturalna.592): .88. 83. Był to prawdziwy labirynt. wzór mozaikowej posadzki przedstawiał schemat tańca obrzędowego .1) "Pazyfae" jest tytułem księżyca. Małżeństwo pojmowana jak związek między słońcem i księżycem. zdaje się.60). wprowadzony w Brytanii pod koniec trzeciego tysiąclecia przed Chr. Radamantys zwany jest częściej synem Zeusa niż Hefajstosa zapewne dlatego. że radamantyńskie wypowiedzi wyroczni pochodziły z jaskini na górze Dikte poświęconej Zeusowi (zob. IX. tytułem Ateny sprowadzającej deszcz (Pauzaniasz. lecz z mężczyzną imieniem Tauros (Plutrach. sale i korytarze. że małżeństwo . Tezeusz. V. symbolizując siłę twórczą i niszczycielską bogini. prześlicznej kobiecie.55). Według Hesychiosa (pod hasłem "Carten") "Gortys" odpowiada kreteńskiemu słowu carten oznaczającemu krowę. XVIII. jest to nazwa zapożyczona od trzęsawiska pokrytego wikliną w Haliartos. wschodzącego i ubywającego. "Białej Bogini" (Diodor z Sycylii. mający służyć za wzór do wielkanocnych tańców w labiryncie. mit o Pazyfae i byku wskazuje na obrzędowe zaślubiny pod dębem kapłanki księżyca noszącej krowie rogi i króla Minosa w masce byka (zob. podobnie jak w Hampton Court. który Dedal w Krecie wymyśli Aryjadnie. Ponieważ według Pauzaniasza (III. Pałac Minosa w Knossos posiadał liczne pokoje. ponieważ w Gortys była trzoda bydła poświęcona słońcu (Serwiusz o Sielankach Wergiliusza.. Nieprawdopodobne opowieści.nie było konsumowane publicznie. 9.. Arthur Evans sugeruje. w obrzędach jemioły i dębu u celtyckich druidów (zob. artoszaś oznaczało "chleb".rysunek występujący w miejscach tak odległych jak Walia i północno-wschodnia Rosja. 10. gdzie duch wieszczył poruszając trzciną (zob. 50. 19. a nie przeciwnie. mimo że podobno słowo to pochodzi z Krety. cudny taniec.34. "Itone". był to bowiem tytuł księżyca jako Leukotei. zostało poświęcone widocznie "Białej Bogini Chleba". według której nie miała ona przygody z bykiem. Białe byki.88. Alkmena. Radamantys. jest również tytułem księżyca. "z morza". Dyskretne wycofanie się Dedala dowodziłoby. a mianowicie Demeter Halia. w których przybysz z prowincji mógł łatwo zabłądzić. XXXV1. VI. 1139) i został.6. może oznaczać Rhabdomantis "wróżący za pomocą różdżki" . 3). "topór dwusieczny".85) i Troi (scholia do Andromachy Eurypidesa. Taniec ten był również wykonywany w Italii (Pliniusz. przez neolitycznych emigrantów z północnej Afryki. tradycyjny przekaz o nadaniu przez niego praw całej Krecie i wyspom Azji Mniejszej oznaczałby. Posiadał on kształt połączonych ze sobą księżyców. przedpokoje. tak jak u Piktów i Mojsynojchijczyków. Jeśli tak było. Wielu późniejszym Grekom nie podobał się mit o Pazyfae i woleli dawać wiarę wersji. że na początku każdego nowego panowania zasięgano rady podobnej wyroczni na Krecie i że jej wypowiedzi obowiązywały wszędzie. Palajfatos.* a Lukian wspomina o ludowych tańcach na Krecie związanych z Ariadną i labiryntem (O tańcu. Haliartos.

"Powieszona Artemida" posiadająca świątynię w Kondylei w Arkadu (Pauzaniasz. które zżerały wnętrzności jego kochanki. że Prokris. córka ateńskiego króla Erechteusa. ponieważ zniknęła w Sparcie jako Artemida przezwana "Panią Jeziora". w Kefalonii zaś jako Lafria. K. wydzielał zamiast nasienia rój wstrętnych węży. Eos odpowiedziała. Eos nakłoniła do tego uczynku Kefalosa. Kult drzew jest tematem wielu minojskich dzieł sztuki. Artemida deifikowała Britomartis pod imieniem Diktynny. 14). Britomartis z Gortyny. Aby zapewnić ' Przrkład F. że rzuciła na niego urok. skoczyła z rozpaczy do morza. która miała sanktuarium na Rodos i podobno została powieszona przez Polykso (Pauzaniasz.10). którą zna lepiej od niego.19. matką Mniejszego Asteriosal. Kiedy przesypiał się z inną kobietą. 89 MIŁOSTKI MINOSA a. Częste zdrady małżeńskie Minosa do tego stopnia rozsierdziły Pazyfae. gdy przez dziewięć miesięcy ścigał ją po skalistych górach i płaskich równinach. mogły być wariantami tej samej bogini. że nie może oszukiwać Prokris. ponieważ się w nim zakochała. III.2 b.4 Pewnego dnia Prokris. jak też z wieloma innymi. Ariadna zaś. której synowie skolonizowali Paros. bogini kreteńska. dobre zbiory. Odtrącił jednak jej starania tłumacząc.3 c. wystawione na podmuchy wiatru. Dmochowskiego. z którą związał się ślubami wiecznej wierności. Tego rodzaju kukły na drzewach owocowych widoczne są na słynnym złotym pierścieniu ze skarbca akropoli w Mykenach. skorpionów i stonóg. ale uratowali ją rybacy.6) i Helena Trojańska. Ona to wynalazła sieci łowieckie i była bliską przyjaciółką Artemidy. zawieszano je pewnie na drzewach owocowych. Zawieszone na pniu. mogły stanowić część kukieł drewnianych Dedala i przedstawiać boginię płodności. 260 88. a potem. podobnie jak attycka # Erigone (zob. odwiedziła Kretę. Minos miał romans z nimfą Parią. powiesiła się (Zawody Homera i Hezjoda. by można je nanizać na sznur.i przedziurawionych w ten sposób. a także z Androgeneją. Britomartis ukryła się przed Minosem na soczystych łąkach pod młodymi dębami okrytymi gęstym listowiem. ale z szczególnym uporem próbował zdobyć córkę Leto.89.d . porzucona przez swego męża Kefalosa. w Eginie natomiast czczona była jako Afaja. Samijczycy używają w swych modłach jej prawdziwego imienia. której psy trzymała na smyczy. VIII. potem zaś zostali zabici przez Heraklesa.10. w każdej chwili jest gotowa oddać się za złoto.23.79a). Ponieważ .

że odda mu je tylko za miłość. a wówczas Minos się przekonał. Prokris jednak oświadczyła. Nieuchwytną ze zrządzenia bogów Liszkę można było przebłagać jedynie comiesięczną ofiarą z dziecka. miał schwytać każdą ściganą zwierzynę. i postanowiła się zemścić. załatwił sprawę zamieniając Lajlapsa i Liszkę w kamienie. Usłyszał jakiś szelest za plecami. Tak oto w końcu się pogodzili. stracił wszelkie opory i przespał się z Eos. Przed bitwą Amfitrion kazał wszystkim swoim sojusżnikom ślubować na Atenę i Aresa. Kreteńczycy nazywają go Adymnosem. rzekomy ojciec Heraklesa. Tak też zrobił. że Kefalos nadal odwiedza Eos. by Minos zażył profilaktycznego napoju . g. a wtedy Kefalos wypuścił swą bezbłędną strzałę i przebił Prokris. Przekupił ją ofiaz`ując psa. Prokris nie mogąc już dłużej wytrzymać w Atenach. ale się domagała. Eos urodziła Kefalosowi syna imieniem Faeton.który zapobiegał wytryskowi płazów i owadów. który nigdy nie zawodził na polowaniu. . s i.. pośpiesznie wróciła do Aten przebrana za ślicznego chłopca. obawiając się. jak przekupni wiarołomcy przekazują sobie jej dary z ręki do ręki. gdzie król Amfitrion. która pustoszyła Kadmeję.dekoktu z magicznych ziół. wynalezionego przez czarownicę Kirke . Artemida jednak rozzłościła się widząc. a Kefalos miał wiele radości z psa i strzały. W końcu Zeus. jak łatwo można uwieść Prokris. z płaczem się przyznała.' ů h. że jest jego żoną.i 261 dziecko i uczyniła je strażnikiem nocnym w najświętszych swych sanktuariach. jako zapalona łowczyni. o którą Prokris była straszliwie zazdrosna. że mąż ją porzucił. Napój odniósł pożądany skutek. rozgniewany. zapragnął jednak jej psa gończego Lajlapsa i nieomylnej strzały i ofiarował jej za nie sporą ilość srebra. kiedy w dwie godziny po północy wybiera się na polowanie. ale Afrodyta ukradła 89. gdzie wszyscy plotkowali o tym. co oznacza gwiazdę poranną i wieczorną. Lajlaps zawarczał i zamarł w miejscu.5 e. również z woli bogów. pożyczył Lajlapsa wybierając się na polowanie na Taumesyjską Liszkę. d. Podsunęła Prokris podejrzenie. wybrała się na Kretę. przyjęła prezenty z radością. że nie ukryją żadnych łupów. by Pazyfae jej nie zaczarowała. oba te dary otrzymał od Artemidy. że może ją uwieść równie łatwo. a gdy wreszcie zgodził się wziąć ją do łóżka. ponieważ jednak Lajlaps. Areopag skazał go za morderstwo na wieczne wygnanie. gdy przyłączyła się do niego na łowach. jak sobie poradzić z tym problemem. Prokris zaś. jak się to udało rzekomemu Pteleonowi. by skusił Prokris ofiarując jej złotą koronę. f.s Prokris. a kiedy się przekonał. i strzałę zawsze trafiającą do celu. zmieniwszy uprzednio swe imię na Pterelas. nie wiedziano w niebie. Kefalos zamieszkał w Tebach. Eos przemieniła go w sobowtóra niejakiego Pteleona i poradziła mu. I. Pewnej nocy Prokris w ciemnej szacie wymknęła się w ślad za nim w półmrok. Kefa#os z oburzeniem temu zaprzeczał. Kefalos pomógł następnie Amfitrionowi w zwycięskiej wojnie przeciw Teleboejczykom i Tafijczykom. Nigdy już więcej nie widziała śię z Minosem. Kefalos jej nie poznał.d-89.

Dlatego Grecy utożsamiali ją z Artemidą (Diodor z Sycylu.2.9.4. pod tym boviiiem imieniem Prokris była mu najdroższa. 7.2. Antoninus Liberalis.2 laosa. 126. Uwodzenie nimf przez Min<isa było w stylu Zeusa i niewątpliwie jest upamiętnieniem obrzędowych zaślubin króla Knossos z kapłankami księżyca poszczególnych miast-państw jego imperium. bo przecież miłostki Prokris z rzekomym Pteleonem nie można było uważać za zdradę. Apollodoros. i Ifigenia w Taurydzie. loc. dotąd nosząca jego imię. X. 145.76. Nigdy nie wybaczył Minosowi uwiedzenia Prokris i tego.89. II. Fabulae. 10. Córka Ptere- 262 89. XIII. Komajto jednak skazał na śmierć za ojcobójstwo. 986.11. Oczyszczony co prawda z grzechu. Nonnos. 2. 5. # Spadając wzywał głośno Pterelasa. W zachodniej części Krety była Diktynną. jak o tym powiedział Wergiliusz: "Zwali księżyc Diktynną według twego imienia" (Wergiliusz.3 i III. Antoninus Liheralis. po czym skoczył do morza. Apollodoros. na którego głowie jego dziadek Posejdon zaszczepił złoty pukiel nieśmiertelności. O Likofronie. I11. Przemiany.wypominał sobie z rozpaczą. Eurypides. Fabulae.9 Królem Teleboanów był Pterelaos. Hezjod. Tzetzes. 2. Hyginus. 8. Hyginus.125 i 189. X1.19. że podarował jej nieszczęsną strzałę. Amfitrion zaś. "Nie powinienem był przesypiać się z Eos! " . j. 41.9 i 14. 6.Tylko jeden Panopeus złamał śluby i został ukarany tchórzliwym potomkiem.cit. Po wprowadzeniu systemu patriarchalnego morderczy pościg bogini uzbrojonej w sieć prze- . co oznacza sieć w rodzaju tych.7.59. ale i siebie nie mógł oczyścić z winy.1359. loc. V11. 40. Hymn do Artemidy. Hippolitos. 3.14. Komajto. Dionysiaka. Eurypides. II. X1. 4. sławetnym Epejosem. Ifigenia w Taurydzie. 76.8. 9.i . l.284. Solinus. Dionysiaka. Przemiany.lo l. Owidiusz.30. i II1.cit.6 i IX.2. V. W końcu pierwszy złamał śluby.141. We wschodniej części Krety bogini księżyca zwana była Britomartis.1. 305).222 i XL. 127. Pauzaniasz.4.5. Ciris. Pauzania. Z włości teleboańskich KefalosQwż przypadła wyspa Kefalonia. wyruszył pewnego dnia na przylądek Leukas. Hesychios pod hasłem "Britomartis") i Hekate (Eurypides. gdzie wybudował z białej skały świątynię Apollina. Dikte jest zapewne znieksz_tałconą formą diktynnaion. Diktynna w micie związana jest z diktyon.771.9 i III.217.189. Antoninus Liberalis. Hippolitos.131 i XII. Teogonia. Apollodoros. na skutek czego Pterelaos zmarł. Nonnos.1. był jednak nawiedzany przez ducha Prokris i#obawiając się ściągnąć nie-szczęście na swych kompanów.. jakie używane były na polowaniu lub przy łowieniu ryb. Strabon. scholia do Hymnu do Artemidy Kallimacha. wraz ze scholiami). szybko pokonał Teleboanów. Żaby. 209. Herodot. Kallimach. zakochała się w Amfitrionie i chcąc zdobyć jego uczucia wyrwała złoty pukiel. II.7. Diodor z Sycylii. Apollodoros.1. Solinus.37.sz.1. Przemiany. 933. V."siedziba Diktynny". XI.15. któremu dopomógł Kefalos. Arystofanes.189.

zaczyna się. 9a).2-89. z których następnie wysnuto pieczołowicie legendę o Lady Godivie. w odróżnieniu od Hekate). który następnie został diabłem w kulcie czarownic. Oba pościgi występują często w europejskim folklorze (zob. Ponieważ wiąże się z wojną Minosa przeciw Atenom i z upadkiem Knossos. z którego zerwała skórę na swą egidę (zob. . 9. Mit o Komajto i Pterelaosie odnosi się do strzyżenia świętego króla przed śmiercią (zob. złowi go w sieć.3). 7). Skok Kefalosa z białej skały na przylądku Leukas słusznie przypomina Strabonowi (X. gdy król zostanie rybą. Pteleon ("zagajnik wiązowy"). gdy Set ścigal Izydę i Horusa-dziecię po łąkach w delcie Nilu.9 263 miesiącach w wilię Święta Majowego. podobno napadniętej przez capiego Pallasa. III.1). że wielka świątynia należała do Artemidy Afai ("nie ciemnej". wyd. 6. która miała oczyścić wyspę z winy. 88h).Neanies zaś tłumaczy britn jako "dobra" (Fragmenta histnricorum Graecnrum. że Leul#adyjczycy co roku zrzucali ze skały do morza człowieka zaopatrzonego w skrzydła. Lafria ("ta. by wreszcie trafić do romansowych czytadeł. w czasie którego ona przemienia się w charta. które miały osłabić siłę upadku. albo Mopsosa. Skandynawii i prawdopodobnie w Anglu Goda miała obrzędowe związki z kozą albo mężczyzną przebranym w koźle skóryświętym królem. jest być może upamiętnieniem żądania króla kreteńskiego domagającego się obrzędowego małżeństwa z arcykapłanką Aten. czemu sprzeciwiali się Ateńczycy. Wydaje się. za Derketo. Na morzu czekały łodzie. tytuł Diktynny w Eginie. był również tytułem bogini-kozy Ateny. a nie była ścigana. "Lafria" świadczy. a więc prawdopodobnie w Dni Psa.kształcony został w pościg miłosny świętego króla za boginią (zob. biały parasol w charakterze spadochronu (zob. kruk zaś będzie wieszczył na jego grobie. Pościg Minosa za Britomartis. 5. 62. otrzymywała także. 4. W celtyckich Niemczech. W tym przypadku Kefalos i Pteleon byliby początkowo świętym królem i jego bliźniakiem-zastępcą przebranymi za dziki (zob. to znaczy wtedy. trzymając w ręce jabłko. "znikająca". 70. Sądząc z obrzędu praktykowanego na celtyckiej północy.9). Rzeźby na fotelu miserere w katedrze w Coventry tak właśnie ją przedstawiają. która zdobywa łupy"). W micie Afaja ma oznaczać aphanes. w samej tylko sieci. pharmakos. którego odpowiednikiem "w folklorze filistyńskim" jest pościg Moksosa. Napisy z Eginy dowodzą. Przypomina niektóre opowiadania w Złotym ośle. a nawet z przywiązanymi do niego żywymi ptakami. ale może również pochodzić od ptelos. Porwanie Europy przez Zeusa również odbyło się w wilię Święta Majowego (zob. nago. czyli "kozioł ofiarny". Prokris zaś odparowuje je czarami Kirke . może odnosić się do kultu winnej latorośli docierającego z Krety za panowania Minosa (zob. że bogini ścigała. 7). Ofiara. jako że winna latorośl sadzona była w ten sposób. 58. Opowieść o Minosie i Prokris przeszła z mitu do anegdoty. "dzik". kiedy dęby są w pełni listowia. Jej jabłko zapowiada śmierć króla. imię tego.wybierała się ona początkowo na swe doroczne miłosne gody na koźle.jest to jeszcze jeden tytuł tej samej bogini. gdzie boginią jest Goda ("dobra" "the Gond") . i kończy się po dziewięciu 89. Sztuczki czarodziejskie Pazyfae są typowe dla złośliwej bogini księżyca. Muller) . jak się zdaje. by pięła się na wiązach.18.1 i 32b).3). 3. Są one bodajże upamiętnieniem przedchrześcijańskich obrzędów majowych w Southam i Coventry. Towarzyszyli jej kruk i zając. 96. że na Krecie kult kozy wyprzedził kult byka i że Pazyfae początkowo poślubiała króla-kozła. 7.2. zając jest symbolem polowania. który uwiódł Prokris. które uratowanego przewoziły na jakąś inną wyspę (zob.

który nie zachodzi") są alegorycznymi nazwami planety Wenus. co świadczyłoby. 49. że Eolowie czcili boginię księżyca w postaci liszki. .2 i 146. urodziła wiele sławnych dzieci. Minos i Pazyfae szukali go wszędzie. została matką Garamasa. 90 DZIECI PAZYFAE a. "ten. 89.3). że w istocie była ona kapłanką Ateny. jak twierdzą niektórzy. Faeton i Adymnos (od a-dyomenos. synem Heliosa. Pazyfae urodziła Minosowi Akakallis.83. Fedra poślubiła Tezeusza. że był on pierwszym urodzonym człowiekiem. Glaukosa i Fedrę. zob. Imię Pterelaosa podsuwa jednak myśl.d i hymnos . potem zaś Dionizosa. ale nie mogąc go odnaleźć zwrócili się do . 88b). czciciele Zeusa. Ariadnę.5. Glaukos jeszcze jako dziecko bawił się pewnego dnia piłką w pałacu w Knossos lub być może łowił mysz . W dialekcie rodyjskim elaios oznacza po prostu farmakosa."niesyty pochwał bohaterskich"). kiedy ze swą siostrą Artemidą przybył z Ajgialaj na kontynencie do Tarry. Akakallis była pierwszą kochanką Apollina. krewnego ze strony matki. podobnie jak brzoza w Italii i północno-zachodniej Europie. oraz z Atymniosem (od atos 264 89. czemu kres położyli Achajowie. Mit o Liszce Taumesyjskiej może być wspomnieniem najazdów eolskich na Kadmeję w poszukiwaniu dzieci na ofiary. 8. Sylaba elaos lub elaios oznacza "dziką oliwkę". gdzie. Lis był emblematem Messeny (Apollodoros. Poznał ją i uwiódł w domu Karmanora. Nonnos jednak pomieszał Faetona.3 c. która. występuje we wczesnych legendach jako niezwykle odważny wojownik. z Faetonem. Minos się pogziiewał i wysłał Akakallis do Libii. Katreusa. Ariadna. Epejos. 7 i 52. następca Minosa na tronie. syna Eos i Kefalosa. chociaż inni utrzymują. że początkowo uskrzydlonym farmakosem był król. Katreus. aż wresżcie stało się synonimem tchórzostwa (Hesychios pod hasłem "Epeios"). a z nieszczęśliwego romansu z własnym pasierbem Hippolitosem wyniosła niedobrą sławę. 42d). 167a). najpierw ukochana Tezeusza.l Kydonowi urodziła Hermesa.5). zginął na Rodos zabity przez własnego syna. który wybudował drewnianego konia (zob. a Zeusowi libijskiego Ammona. II. Losy Pterelaosa i Kefalosa są jednak w micie powiązane z plzyjęciem przez Prokris imienia Pterelasa.Androgeusa. 9.8.i nagle przepadł bez śladu. 3. 91. była używana do przepędzania złych duchów (zob. która zaopatrzonego w skrzydła Kefalosa wysyłała na śmierć. ale imię jego nadawano ironicznie pyszałkom. herosem słonecznym czczonym przez Milezyjczyków (zob. 10.9.1 i 95.6) prawdopodobnie dlatego. by tu dokonać obrzędu oczyszczenia.90.2 b. który powoził rydwanem słonecznym i zatonął (zob.

dopóki nie wykonasz moich rozkazów! e. Minos obsypał Poliejdosa darami. dostrzegł węża. Poliejdos #>ył zdumiony. a gdy się przekonał. zwisającego głową na dół. czyli "przepasany". Po chwili przypełznął inny wąż. musisz teraz 90. . by ofiarowali mu królestwo. póki nie nauczy Glaukosa sztuki wieszczenia.d . Powiedziano im. powiedział: "Cielę to najbardziej przypomina dojrzewającą jeżynę (lub morwę). ale zachował na tyle przytomności umysłu. odnajdzie to. ale żaden z nich nie mógł wymyślić porównania. że wśród jego trzód przyszło na świat cielę zmieniające barwę a trzy razy dziennie: z białego staje się czerwone.Zamknę cię w grobowcu razem z ciałem Glaukosa i mieczem i pozostaniesz tam tak długo.4 d. znalazłszy po otwarciu grobowca żywego syna. który podpełzał do ciała dziecka. Glaukos poprowadził później wyprawę na zachód i zażądał od Italów. i natychmiast zapomniał wszystkiego. odstraszającą rój pszczół.Chłopcze. ponieważ nie dorósł do sławy swego ojca.odpowiedział mu Minos. Wezwał swych wieszczków do pałacu. że osoba. które położył na nieżywym wężu. zwrócił się do kuretów i posłuszny ich radzie powiedział do Poliejdosa: "Skoro znalazłeś ciało mego syna. aż wreszcie Argiwezyk Poliejdos. Wędrował Poliejdos po labiryncie pałacu.wyroczni delfickiej. a z czerwonego czarne. a w nim utopionego Glaukosa. Chwycił za miecz i zabił gada. aż napotkał sowę siedzącą nad wejściem do jednej z piwnic. ale nie chciał mu pozwolić na powrót do Argos. Gad z wolna zaczął wracać do życia. a gdy już miał odpłynąć do domu. by to śamo ziele przyłożyć do ciała Glaukosa. i w ten sposób zyskał sobie przydomek Labikus. Kiedy Poliejdos przyzwyczaił się do mroku panującego w grobowcu.j 265 przywrócić mu życie! " Poliejdos protestował tłumacząc. Na dole w piwnicy znalazł wielki dzban służący do przechowywania. spełnił żądanie. miodu. że towarzysz jego jest martwy. aż wreszcie usłyszał ich jakiś przechodzień." Minos natychmiast kazał mu szukać Glaukosa. niechętnie co prawda. który opuścił ostatnio łono matki na Krecie. f.90. Niemniej jednak wprowadził w Italii kreteński pas wojskowy i tarczę. 5 g.s h. Wraz z Glaukosem zaczęli głośno wołać o pomoć. potomek Melamposa. co zostało zagubione. która wymyśli najlepsze porównanie dla cudownego płodu. napluj mi do otwartych ust! Glaukos zrobił. . czego się nauczył. powiedział Glaukosowi: . co mu kazano. oni jednak nim gardzili. Uradowany. Minos zaczął się rozpytywać i dowiedział się.A ja wiem swoje . Gdy zawiadomiono o tym Minosa. Androgeus przybył do Aten i odniósł zwycięstwa we wszystkich zawo- . Poliejdos. cofnął się i wrócił po chwili niosąc w pysku magiczne ziele. Potraktował ją jako omen. który pobiegł i wezwał Minosa. co przyniosło ten sam szczęśliwy skutek. że nie jest Asklepiosem i nie potrafi wskrzeszać zmarłych.

Wiadomość o śmierci Androgeusa otrzymał Minos w chwili składania ofiar Charytom na wyspie Paros.6.22. #le obrzędu dokończył. I. Apollodoros. VIII. gdzie teraz przebywa jako bóg morski słynący ze swych przygód miłosnych. którego imię jest bodajże męską formą .2. Hyginus. dokąd Androgeus wybierał się na jakieś igrzyska pogrzebowe. Apollodoros..1. 9: Atenajos.60. 7. eponimicznego herosa Kydonu w pobliżu Tegei i kydońskiej kolonii na Krecie.14. loc. iż mógłby nakłonić swego ojca Minosa do udzielenia poparcia otwartemu buntowi.60. 41. Glaukosa. Apoloniusz z Rodos.9 1. Agźs. Sam Apollo mówi o sobie. Tezeusz.7. Dotąd ofiary Charytom na Paros składane są bez muzyki i kwiatów. Hippolitos.. l. IV. 3. wieszezego herosa Oazy Ammona.53. Jego podwodny dom znajduje się w pobliżu wybrzeża Delos i co roku Glaukos odwiedza wszystkie porty i wyspy Grecji głosząc proroctwa wielce cenione przez żeglarzy i rybaków. IV. cit.2.796. urządził wespół z Megaryjczykami zasadzkę w pobliżu Ojnoe po drodze do Teb.się.111. Apollodoros. Ammona. bywał niekiedy mylnie utożsamiany z Glaukosem Antedońskim. że zając) została wskrzeszona po przyłożeniu ziela. 7..7. Apollodoros. cit. O Likofronie. którego czezono dorocznymi igrzyskami w Keramejkos i któremu Ateńezycy oddawali cześć jako Eurygyesowi ("szeroko krążącemu").' i. VII. później zrównanego z Zeusem. że jest uczniem Glaukosa. Rzueił na 'żiemię wieńce. że przyjaźni się on z pięćdziesięcioma buntowniczymi synami Pallasa i obawiając. loc. 20. Pazyfae jako księżycowi (zob. 5. Skosztował go. Diodor z Sycylii. 51h) przypisywano licznych synów: Kydona. Glaukos. 9. 754. loc.15. 8. 6.4). Fabulae. II. kiedy to nieżywa ryba (niektórzy twierdzą. Pauzaniasz.7. Przemiany. stał się nieśmiertelny. korynekiego herosa morskiego (zob. kazał flecistom przerwać granie.3. Diodor z Sycylu. Owidiusz.136. syn Minosa. I11.43. Plutareh. Androgeus bronił się odważnie. Pauzaniasz. VII.1. Apollodoros. V1. i Katreusa. Plutareh. 111.4.1.2.1493 i nast. ale poległ w zaciętej potyczce. IX. Serwiusz o Georgikach Wergiliusza. Tzetzes. synem Antedona lub Posejdona.437.dach na Igrzyskach Panatenajskich.e j.5. 71. Hyginus.48. III. po czym skoczył do 266 morza. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza. XIII. Pauzaniasz. Pauzaniasz. I11.924 i nast. cit. który pewnego razu zaobserwował ożywcze działanie pewnej trawy sianej przez Kronosa w złotym wieku. 2. Eurypides. Pauzaniasz. Fabulae.1-2. Król Ajgeus wiedział jednak. Apollodoroś. Ańdrogeusa. by dowieść. IV. 4. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza. Hyginus.15. że jest duchem roku słonecznego (Hesychios pod hasł#m "Androgeus").

Mit zmienia się w tym miejscu w pospolitą anegdotę. 77). symbol kalendarzowy. mieli okazję nacieszyć się wdziękami Skylli (zob. s. 39. jak się zdaje. 2. 56. biała. Śmierć Glaukosa może również odnosić się do zwyczaju posługiwania się miodem jako płynem balsamującym . Pszczoły można zapewne wytłumaczyć sobie jako błędne odczytanie pewnych rzeźbionych gemm (Weiseler. że jego syn nie żyje. że jest on personifikacją kreteńskiej siły morskiej. 7. mimo że czytana jako Ariagne. Ponadto w tych kolorach malowane były gliniane lub gipsowe trójnogi poświęcone kreteńskiej bogini i odnalezione w Ninou Khani. W babilońskiej legendzie o Gilgameszu znajdujemy paralelę wskrzeszenia węża.127. 6. jak i półbogiem Asklepiosem. były również maściami Io. 50. Zarówno Minos (któremu wieszczył Zeus).4). kiedy Kasandra nie chciała mu zapłacić za dar prorokowania.lek przepisywany w ostateczności chorym dzieciom w czasach starożytnych we wsehodnich rejonach Morza Śródziemnego. jak się zdaje. Dar wieszczenia Glaukosa Antedońskiego. i wyznawcami Apolliria Sminteusa ("Mysiego Apollina"). roślinę. jest.1) i byka Minosa. W pierwotnej wersji Minos być może dał mu do połknięcia mysz wysmarowaną miodem . 170t). Mit o Akakallis ("nie otoczona murami") widocznie upamiętnia zdobycie przez najeźdźców helleńskich z Ajgialaj zachodniokreteńskiego miasta Tarra. Poliejdos jest zarówno zmieniająeym kształty Zagreusem (zob. Denkmale der Alten Kunst. po czym zrzuca skórę i odzyskuje młodość. nie posiadało murów (zob.1 ). Maści jałówki Minosa. przedstawiał władzę bogini księżyca nad pięcioma porami roku Ozyrysowego. 98c). który porwał Europę. Wąż kradnie Gilgameszowi ziele wiecznego życia. gdzie zostali władcami pokojowo usposobionych Garamantyjezyków. Według Indika Ktezjasa były to również kolory rogu jednorożca . Z opisu ziele to przypomina szakłak. "najbardziej czysta". jego imię. czyli "Odwieczne" (zob. które. Śmierć Androgeusa ma posłużyć jako wytłumaczenie sporu Krety z Ateńami (zob. jej wschodnioeuropejski odpowiednik. imieniem sumeryjskim. na wazie kajretańskiej (Monumenta inedita.w domach kreteńskich znaleziono wiele urn pogrzebowych dzieci w kształcie dzbanów . świadczyły. Gilgamesz nie mogąc odzyskać ziela umiera. że nie straciła co prawda daru. w tym jedna ze Skyllą (zob. patron konfederacji kreteńskiej (zob. Córki Ariadna i Fedra są powtórzeniem jej samej. którego ożywczym zielem była. jemioła (zob. miłostki. 39.158q). 89a).3-91. świętego byka Augiasza (zob. którą Grecy spożywali przed misteriami jako środek przeczyszczający. 98.2). Ar-ri-an-de.2) lub loranthus. z których każda oddawała jedną część zwierzęcia do ułożenia z niego całości (?). której towarzyszyła sowa (glauks). oraz ucieczkę najważniejszych mieszkańców do Libii.252) przedstawiających Hermesa _wywołującego zmarłych z dzbanów pogrzebowych. były Parie. którym Minos składał ofiary bez przewidzianych zwyczajowo fletów i kwiatów na wieść.imienia Katarroa przysługującego księżycowi dającemu deszez. jak też i podobny trójnóg znaleziony w Mykenach. VI-VII. a wersja pochodzi zapewne z jakiegoś nie powiązanego przekazu o morderstwie popełnionym w Ojnoe. podobnie jak inne miasta kreteńskie. "wielce płodna matka jęczmienia". Szezegół o Glaukosie łowiącym mysz może wskazywać na konflikt między ateńskimi wyznawcami Ateny. 3. Fedra zaś występuje w napisach palestyńskich jako Pdri. prawdopodobnie Trzy Mojry. Antedon ("radujący się kwiatami") zaś był to widocznie tytuł kreteńskiego herosa kwiecia wiosennego wcielonego w każdego króla późnomi- .7). jak i Posejdon.a sowa była 90.a 267 ptakiem śmierci. eufemistycznie zwane Charytami. 5. lecz nikt nie dawał wiary jej słowom (zob. 4. Boginiami. II.1). 91.jednorożec zaś. 30a). W przypadku Kasandry jednak skutek był taki. Ariadna. podczas gdy ich dusze krążą w górze wpostaci pszczół (zob. czerwona i czarna.8i 82. Glaukos plujący w otwarte usta Poliejdosa przypomina podobny postępek Apollina. krowy księżyca (zob.

89. boga morskiego Koryntu. dźwięczał jak lira.14) i Nonnos (Dionysiaka. Delos była wyspą kreteńską i być może punktem rozdzielczym wyroczni przywożonych z jaskini na górze Dikte w pobliżu Knossos. Kiedy Ateńczycy zamordowali jego syna 268 91. W mieście stała wieża zbudowana przez Apollina (i Posejdona?).I). XXV. Androgeusa. jego wspaniałe szaty i biały rumak zrobiły na niej takie wrażenie. przekupiona złotem.2). oddała mu Syfnos. którego córka zwała się Skyllą. Trawa Kronosa siana w złotym wieku jestbyć może magicznym herbe d'or druidów. że się w nim zakochała. podobnie jak to robił Talos (zob. kiedy pracował jako murarz. identyfikowanego z innym Glaukosem (zob. Król Knossos był prawdopodobnie związany świętymi małżeństwami z wszystkimi państwami członkowskimi konfederacji (zob. ten zaś spehził jej prośbę.91. położył na nim pewnego razu swą lirę. 85. Niektórzy . a u stóp jej leżał kamień muzyczny. że gdy zrzucano nań z góry kamyki. ale bogowie przemienili ją w kawkę.6). 8.451-551) cytują wersję mitu Glaukosa według historyka lidyjskiego Ksantosa. Oblegał Nizę rządzoną przez Nizosa Egipcjanina. postanowił się zemścić. przystąpił potem do Ateńczyków przeciw Minosowi. które oczyścił z piratów. Ajakos. odtrącił go natomiast król Ajakos z Eginy. by go pomścił. Przypuszczalnie przedstawiciel ż Knossos co roku objeżdżał zamorskie posiadłości kreteńskie. 7). który tym się odznaczał. 91 SKYLLA i NIZOS a. Wówczas inny wąż przyniósł z lasu "kwiat Zeusa".a . Oblężenie Nizy się przeciągało i już wkrótce Skylla znała imiona wszystkich kreteńskich wojowników. Glaukos ten jednak przypomina również Proteusza. 169. wieszczego boga morskiego kreteńskiego Faros (zob. Apollo bowiem. Minos był pierwszym królem panującym nad całym obszarem Morza Śródziemnego. tam teżwchodziła codziennie przyglądać się walkom po rozpoczęciu wojny. XXV. popłynął więc po Morzu Egejskim zbierając okręty i daninę w broni. siostra jego Mojra ("los") prosiła olbrzyma Damasena ("zdobywcę"). przyłożył go do ust zmarłego towarzysza . Skylla spędzała wiele czasu na szczycie wieży wygrywając garścią kamyków rozmaite melodie na kamieniu. na prośbę Kefalosa.i ten ożył. Kiedy heros Tylon lub Tylos ("węzeł" albo "fallus") został śmiertelnie pokąsany przez jadowitego węża (zob. Na Krecie zaś władał przeszło dziewięćdziesięcioma miastami. Niektórzy wyspiarze zgodzili się mu pomóc. podając do wiadomości najnowsze wieszcze edykty. Księżniczka Arne.4). inni pomocy odmówili.1). c. Pliniusz (Historia naturalna. 71. Mojra za jego przykładem w podobny sposób wskrzesiła Tylosa. 92. Uroda Minosa. wówczas odjechał poprzysięgając zemstę. która lubi złoto i wszelkie błyszczące przedmioty. i Melikertesa. Jest ona również upamiętniona na serii monet z Sardis. stąd opinia o kochliwości Glaukosa.nojskiego (zob. Minos tymczasem łupił Przesmyk Koryncki.l b. 117. Minos zawarł sojusz z ludem Anafe.

od którego zależne było jego życie i tron. 4. że to Minos kazał utopić Skyllę. l.7.2 d. III.152 i nast. Homer. a nie ptakiem tej nazwy. W końcu Minos. Wtedy powrócił Minos do Knossos.61. by poradzić się wyroczni. Kiedy to uczynili.8 i 15.upatrują w tym wolę Afrodyty. VIII.s h. IV. Pauzaniasz. dowiedzieli się. Był on sojusznikiem Nizosa i poślubił jego córkę Ifinoe. a mianowicie Anteis.2 269 rze Persefonie.34. Odyseja. aż wreszcie dusza jej ojca Nizosa w postaci orła morskiego wpiła się w nią szponami i zakrzyvVionym dziobem Przerażona Skylla puściła rufę i utonęła. Pauzaniasz.4. Skylla jednak płynęła za okrętem trzymając śię rufy. że dusza jej została rybą ciris. że nie jest w stanie podbić Aten. Owidiusz. że powinni skłonić Ajakosa do wzniesienia modłów w ich imieniu. i usłyszeli. Wojna się przewlekała.. 3. cit. Królowie różnych miast-państw zebrali się w Delfach.7 1. Ruszyła prosto do namiotu Minosa ofiarując mu lok w zamian za miłość. gdzie w dowód wdzięczności za zwycięstwo ofiarował hekatombę z byków.39. syna Ojnope i Hippomenesa.. XIX. inni obwiniają Herę.Apollodoros. Liktaję i Ortaję.8. podobno po śmierci Nizosa wstąpił na jego tron. 7. Tłem historycznym mitu o Skylli jest prawdopodobnie spór między Ateńczykami i ich . Pauzaniasz. zaczął błagać Zeusa. X.. Następnie zabrała klucze od bram miasta. Apollodoros. VIII. Hyginus.zawołał Minos i tej samej jeszcze nocy po zdobyciu i złupieniu miasta przespał się ze Skyllą.480-VIII. Strabon. a gdy Ateńczycy ponownie zasięgnęli rady wyroczni delfickiej. otworzyła je i wymknęła się za mury. II. inni jeszcze.. cit. ponieważ nienawidził zbrodni ojcobójstwa. Przemiany. Owidiusz. 6-151. Dziewczęta te przybyły do Aten ze Sparty. Przemiany. Przemiany.4 e. Mimo to trzęsienia ziemi trwały nadal. iż się domagał. Ateńczycy próbowali wówczas zrzucić z siebie klątwę składając w ofie- 91. cit. ale w dziewiątym roku nastąpił jego koniec. jakiego zażąda. Wergiliusz. Fabulae. g. 5.3 Ni tórzy natomiast twierdzą.g-91. ku czci Megareusa. na grobie cyklopa Gerajstosa. Nizę zwano później Megarą. Hyginus.178. widząc. że winni udzielić Minosowi wszelkiego zadośćuczynienia.198. Dusza jej wyleciała jako ciris. "Zgoda!" . trzęsienia ziemi ustały w całej Grecji z wyjątkiem Attyki. VII. Ajgleis. loc. Owidiusz.6. I. córki Hiacynta. Wergiliusz. loc.5 f. 6.5. by co d#iewięć lat posyłano na Kretę jako żer dla Minotaura siedmiu młodzieńców i siedem dziewcząt. Diodor z Sycylii. Pewnej nocy Skylla wkradła się do sypialni ojca i ścięła ów słynny złoty lok. Okazało się. Ciris. 2. a wtedy cała Grecja dotknięta została trzęsieniem ziemi i głodem. loc. Nie chciał jej zabrać na Kretę.4-5. ptak' nany powszechnie z czerwonego upierzenia na piersi i czerwonych łapek. by pomścił śmierć Androgeusa. cit. loc.

którą Afrodyta przemieniła w potwornego psa. by go zabił . a nie córkami Hiacynta . 3b) i według Etymologicum magnum (pod hasłem "Geraestides") córki jego opiekowały się dziecięciem Zeusem w Gortynie. Siedmiu ateńskich młodzieńców składano co roku w ofierze Minotaurowi. 7.1 ) nie różnił się niczym od Hiacynta. 5. prawdopodobnie w zastępstwie ofiary z króla Knossos. po czym wzywa swego kochanka Gronwa. Blodeuwedd przywiązuje Llew Llawa do drzewa. Dalila ścina włosy Samsona przed sprowadzeniem Filistynów. o Curoi. że król był rozszarpywany na kawałki po ogoleniu mu głowy.16. że Skylla-Komajto-BlodeuweddBlathnat-Dalila jest boginią księżyca w jej wiosennym i letnim aspekcie jako Afrodyta Komajto ("jasnowłosa"). Dusza Llew Llawa przybiera postać orła. 97.wszystko to są warianty jednego wątku. 2.podobnie jak Skylla w pierwotnej greckiej legendzie. Blathnat przywiązuje włosy Curoi do łóżka. która podczas letniego przesilenia ścina włosy króla i go zdradza.kapłankami Artemidy. jak klątwa rzucona przez Pazyfae na Minosa doprowadziła do tego. jako władca śródziemnomorski. Siła króla ma źródło we włosach. zostawały one bodajże kapłankami księżyca i wykonywały akrobacje podczas walki byków.8).4) . Z czasem stwierdzono. Gerajstos jednak był pIůeachajskim cyklopem (zob.2i 88. ponieważ corocznie umierający Zeus kreteński (zob. Był to sport niebezpieczny. 81.92. Sam mit jest niemal dosłownie powtórzony w tafijskiej opowieści o Pterelaosie i Komajto i przypomina opowieść o Samsonie i Dalili na terenie filistyńskim. 4. Minos zaś. ponieważ przedstawia on słońce. został utożsamiony z Posejdonem. Konstrukcja takiego instrumentu nie jest trudna. Podobnie w kanaanickim obrzędzie krzyżowania w zastępstwie Tammuza ofiarowywano w końcu jeńców i przestępców. że napełnił on łono Skylli szczeniakami zamiast wężami. skorpionami i stonogami. "Co dziewiąty rok" oznacza "na końcu każdego Wielkiego Roku złożonego ze stu lunacji". Imię Skylla dowodzi. Ponadto istniało miasto Gerajstion w Arkadii. jego długie żółte loki przyrównywane są do promieni sionecznych. Można je identyfikować z Gerajstydami.były to ścięte kwiaty więdnące po kilku godzinach.10). Złożenie córek Hiacynta w ofierze przy grobie Gerajstosa może odnQsić się do ogródków Adonisa sadzonych ku czei skazanego na śmierć króla . Pazyiae i Amfitryta są tymi samymi boginiami księżyca i morza. Owidiusz rzadko myli się w sprawach mitologicznych i być może zapisuje tu legendę o tym. 79. zostaje przemieniona w sowę . Podobnie jak w micie o Llew Llaw. a Blodeuwedd ("piękne oblicze kwiatu"). Blathnat i Cuchulainie w Irlandii. Po śmierci siedmiu chłopców umierał sam król (zob. Owidiusz (Sztuka kochania.która miała wiele ptasich epifanu. o Llew Llaw.3 . Jest to jednak może reminiscencja śpiewającego posągu . gdzie Rea przewijała Zeusa. kara spotykająca zdrajczynię jest późniejszym dodatkiem moralizatorskim. jak to przedstawiono na kreteńskich malowidłach.jest to kara za ścięcie włosów Nizosa. Twierdzi on.b 3. kobieta stworzona magicznie z dziewięciu różnych kwiatów. Może więc mit ten dotyczy czterech kukieł na kwitnącym drzewie owocowym z twarzami zwróconymi w cztery strony świata zawieszonych podczas obrzędu "Powieszonej Artemidy".1. 270 91. zanim wezwie swego kochanka Cuchulaina. mającego na celu sprowadzenie urodzaju (zob.kreteńskimi władcami na krótko przed zdobyciem Knossos w roku 1400 przed Chr. że wygodniej będzie składać ofiary z cudzoziemców. Skolacjonowanie tych pięciu mitów wskazuje na to.Herą lub Hekate. że Skylla nosi w swym łonie dzikie psy . między innymi so#vę (zob. Komplet kamieni muzycznych w Megarze mógł być czymś w rodzaju ksylofonu. Hiacyntydy były więc prawdopodobnie piastunkami. Dotyczy on rywalizacji między świętym królem i jego bliźniakiem-zastępcą o względy bogini księżyca. Blodeuwedd i Gronw w Walu . ale nie musiał kończyć się śmiertelnym wypadkiem.331) identyfikuje Skyllę z jej imienniczką. Siedmiu dziewic ateńskich nie składano w ofierze. która na Knidos nosiła tytuł "Hyakyntotrofos" ("piastunka Hiacynta").2). ponieważ Posejdon ją uwiódł (zob. Na jesieni przemienia się w sowę albo ciris i zostaje boginią śmierci Ateną .

l b. i Areopag skazał go na wygnanie. by pokazać mu pewne odległe widoki.2). zamknął go wraz z synem Ikarem w labiryncie.Memnona w Egipcie. Kirkinosem lub Tantalem . zapewniły mu wielką sławę w Atenach. Pewnego dnia Talos znalazł przypadkiem szczękę węża lub też.ćo zresztą nie odbiegało zupełnie od prawdy. jako że Talos był Erechteidą .b.4 d.którego niektórzy nazywają Kalosem.uleciała w postaci przepiórki. którego mieszkańcy nazywają się po nim Dedalidami.g 271 stosunek z własną matką Polikastą. Każdy daje mu innego ojca. że pochodził z ateńskiego domu panującego wywodzącego się rzekomo od Erechteusa. promień ciernisty ryby. wkrótce stał się nieznośnie zazdrosny.5 e. 92 DE D A Ll TALOS a. chociaż wszyscy zgodni są co do tego. już w dwunastym roku życia prześcignął swego mistrza w sztuce kowalskiej. Niełatwo było jednak uciec z Krety. Pazyfae uwolniła ich ol>u. powitany życzIiwie jako fachowy rzemieślnik przez króla Minosa. gdy słońce rozgrzewało kamień (zob. z otworem w głębi otwartych ust. Nieůwyrządziłby jednak mimo zawiści żadnej krzywdy Talosowi. Po tym uczynku Dedal pośpiesznie zbiegł ku podnóżom góry. że sam wynalazł piłę. gdyby nie podejrzewał go o kazirodczy 92. do chwili kiedy Minos. ciesząc się wielkimi łaskami. syn jego siostry Polikasty. skopiował je w żelazie i w ten sposób wynalazł piłę.92. Był znakomitym kowalem. lVlatką Ikara była Naukrate. że można za pomocą takiego narzędzia przepiłować patyk.z Zaprowadził Talosa na dach świątyni Ateny na Akropolu. a jeszcze inni Ifinoe.ale ślady krwi na worku doprowadziły do wykrycia jego zbrodni.164.3 c. Jeden z uczniów. wrzucił zwłoki Talosa do wora i zamierzał pochować je w tajemnicy. Talos. Żył tam spokojnie. Zapytywany przez przechodniów odpowiadał. Dusza Talosa . Dedal znalazł azyl w jednym z demosów attyckich. Potem przeniósł się do Knossos na Krecie. że pomógł Pazyfae parzyć się z białym bykiem Posejdona. dowiedziawszy się. a Dedal. Wedle innej relacji Dedal uciekł przed rozprawą. inni Merope. jak twierdzą niektórzy. Ten wynalazek i inne podobne. przez które uchodziło gorące powietrze o świcie. Niektórzy wymieniają jako jego matkę Alkippe. że zabrał do wora nieżywego węża. ponieważ wszystkich statków . jak na przykład koło garncarskie i cyrkiel. jedna z niewolnic Minosa. Parantela Dedala jest sporna. Ateńczycy zaś wystawili jej sanktuarium w pobliżu Akropolu. i niespodziewanie strącił go w dół. a sztuki tej nauczyła go sama Atena. Kiedy się przekonał. który utrzymywał. jak tego wymagało prawo . natomiast ciało pochowane zostało w miejscu. gdzie spadł. wydrążonego. Polikasta ńa wieść o jego śmierci powiesiła się.

a nie skrzydła. przy ich pomocy uknuł Dedal spisek. by słońce nie stopiło wosku. natomiast mniejsze pióra przylepione woskiem. ale na falach unosiły się pióra. wywiercił otwór u szczytu muszli i zwabił mrówkę do środka smarując brzegi otworu miodem. Dedal krążył nad tym miejscem. Po pewnym czasie. w których lotki były związane nićmi. Przywiązał nić pajęczą do mrówki. i zamieszkał wśród Sycylijczyków. Gorące promienie słoneczne stopiły wosk. że Dedal wynalazł żagle.g. kto przewlecze przez nią nić. dopóki ciało nie wypłynęło na powierzchnię. wymachując skrzydłami. kamieniem rozbił rzeźbę. że Dedal uciekł 272 92. . po czym przeniósł je na pobliską wyspę.s g. . Szybowali pozostawiając za sobą po lewej ręce Naksos. wiedział bowiem. gdy statek się przew#ócił. niepomny na rady ojca. a rybacy.k z Krety na statku dostarczonym przez Pazyfae i że po drodze na Sycylię. po prawej Lebintos i Kalymne. i nie szybuj zbyt nisko. którym Dedal robił piękne zabawki. by Kokalos go wydał. nieostrożnie obchodząc się ze sterem. Dedal poleciał na zachód i po wylądowaniu w Kumaj w pobliżu Neapolu poświęcił swe skrzydła Apollinowi i wybudował mu świątynię o dachu ze złota. a sam Minos ofiarował wysoką-nagrodę za schwytanie zbiega.Po czym nałożył własne skrzydła i ódlecieli. Zgodnie z przewidywaniami Dedal znalazł sposób nawleczenia muszli.zawołał . Od wyspy wzięło nazwę otaczające ją morze. mój synu! Nie leć zbyt wysoko. Inni jeszcze twierdzą.92. nie mógł nigdzie dostrzec Ikara. powiedział ze łzami w oczach: . Ikar wpadł do morza i utonął. Cieszył się wielką sławą i wzniósł tam wiele pięknych budowli. że Herakles uległ złudzeniu i myśląc. pasterze i rolnicy patrząc w górę myśleli. że odnalazł wreszcie kryjówkę Dedala. Delos i Paros. a Ikar spadł do morza i utonął. twierdzą. że to rywal. gdy Dedal się obejrzał. Tymczasem Minos wystawił wielką flotę i wyruszył na poszukiwanie Dedala.e i. Zabrał ze sobą muszlę Trytona ofiarowując nagrodę każdemu. Po czym związał z nicią pajęczą nić lnianą i tę również przewlekł przez muszlę. Nie chciały się jednak na to zgodzić córki Kokalosa. by fale morskie nie zmoczyły piór. Dodają jeszcze. utonął. i tam je pochował. Na skalnym dębie siedziała przepiórka przyglądając się i szczebiocąc wesoło . Następnie odwiedził Kamikos na Sycylii.Uważaj. który podjął się postawionego zadania. Dedal jednak sporządził dla siebie i dla Ikara skrzydła. że to bogowie. kiedy mieli zejść na ląd na małej wysepce.była to dusza jego siostry Polikasty radująca się zemstą. i że Ikar. wdzięczny zaś Dedal zrobił w Pizie jego posąg naturalnej wielkości tak podobny. Wtem Ikar. a Mińos upewniwszy się. Po umocowaniu paryskrzydeł przeznaczonej dla Ikara. zwaną obecnie Ikarią. zaczął wzbijać się ku słońcu uradowany nośnością wielkich skrzydeł.Trzymaj się mnie .' h. zażądał.Minosa strzegły straże wojskowe. przeprowadził rurę przez sufit łazienki polewając wrzątkiem. Niektórzy jednak. by wyprzedzić galery Minosa. nie dając wiary opowieści. Kokalos zwrócił przewleczoną muszlę domagając się nagrody. lub jak mówią . że tylko Dedal potrafi tego dokonać: Po prżybyciu do Kamikos Minos wręczył muszlę Kokalosowi.nie szukaj własnej drogi! Odlecieli na północny zachód od wyśpy. f. gdzie podejmowany był gościnnie przez króla Kokalosa. że to Herakles pochował Ikara.

pierwszy mitograf watykański. by przyłączyć się do Jolaosa. k.1650. przez sc:holiastę Edypa w Kolonie Eurypidesa. . VII. Tezeusz 19. V1. Po śmierci Minosa wśród Kreteńczyków zapanowało całkowite zamieszanie. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza.. który prowadził armię złożoną z Ateńczyków i Tespijczyków na Sardynię. którzy licznie przybywali. Grobowiec Minosa stanął pośrodku świątyni Afrodyty w Kamikos i przez wiele stuleci czcili go tam Sycylijczycy. Wiele jego dzieł przetrwało do dziś na Sardynii.9 j. 232 . Wystawili tam Świątynię Matek. W końcu Teron. Diodor z Sycylii. Dworzanie pochowali Minosa z wielkimi ceremoniami. która biegła od karku do stóp. III. 3.. 2.cit. obrzucając skałami każdy obcy statek. że był on jednym ż niedobitków ludzi z brązu powstałych z jesionów. Przemiany. gdzie ją zamykał brązowy zawór. by modlić się do Afrodyty. Apollodoros. które musiały pozostać za morzem. SuidasiFotiospodhasłem "Sanktuarium Perdiks".1 273 1. przez scholiastę Orestesa Eurypidesa. stąd wyrażenie "sardoniczny uśmiech''. zwrócił jego kości Krecie. jeszcze inni pomaszerowali ku środkowi wyspy i tam umocnili wzgórze które później przekształciło się w miasto Enguos.15. 274.lo 91.. obdarzali głęboką czcią. zwrócił Kreteńczykom zwłoki ich króla tłumacząc. I. Kiedy Sardyńczycy próbowali wedrzeć się na wyspę. które nadal.8. Talos rozgrzał się do czerwoności w ogniu i zniszczył ich wszystkich w płomiennym uścisku uśmiechając się straszliwie. inni.2. którego Zeus dał Minosowi. Owidiusz. że Argonauta Pojas zranił go zatrutą strzałą w kostkę. Talosem zwał się również służący z brązu o głowie byka. 472. Niektórzy natomiast utrzymują. Fulgencjusz.1' m. Hyginus. Część załóg. nazwane tak od pobliskiego źródła. a trzy razy do roku przemierzał wolniejszym już krokiem wsie kreteńskie pokazując prawa Minosa wyryte na brązowych tablicach. V11. Pauzaniasz. Dedal jednak opuścił Sycylię. Kokalos. smołą Minosa gnuśniejącego w ciepłej kąpieli. inni miasto Hyria w Messapu.cit.inni. Pliniusz. Apollodoros.57. bratanka i woźnicy tiryntyjskiego Heraklesa.12.14ů Hellanikos cyt.1-92. by strzegł Krety. że wykuł go na Sardynii Hefajstos i że miał jedną żyłę. VIII.6. III. Fabulae.130.76. Owidiusz. a Zeus mianował go jednym z sędziów zmarłych w Tartarze wraz z jego bratem Radamantysem i jego wrogiem Ajakosem. że Minos potknął się o dywan i wpadł do kotła z wrzącą wodą. Ferekydes cyt. 4. 39. loc. Plutarch. tak jak w ojczystej Krecie. loc.4. na którym wylądowała.5. Pauzaniasz. Niektórzy twierdzą. który był może wtajemniczony w spisek. Mity. Diodor z Sycylii. Apollodoros.12 1. Fabulae. 5. loc. drugi mitograf watykański. . Trzy razy dziennie biegiem okrążał Talos wyspę Kretę. tyran Akragas. Epitome. 39. Hyginus. wybudowała miasto Minoa w pobliżu brzegu. Historia naturalna. ponieważ główny trzon floty został spalony przez Sycylijczyków. Hyginus. 236-259.1.6. IV.21.cit. Zwane są one "Dajdaleja". Fabulae. W końcu Medea zabiła Talosa wyciągając brązowy zawór i wypuszczając z niego krew.

VI1. jak wynika z podobieństwa ich atrybutów. 9. jedynie różnymi tytułami tej samej postaci mitologicznej.. ponieważ kogut pieje o świcie. Hyginus. . Diodor z Sycylii.4. 1639 i nast. Oxygines. bóg-kowal. że na wiosnę wykonywano erotyczny taniec przepiórki ku czći bogini księżyca i że tancerze mężczyźni kuleli i mieli przyczepione skrzydła. Wydaje się. syna Dedala. Apollodoros.2.92. Diodor z Sycylii.imię jego może oznaczać Jah Aceb ("bóg pięty").6. Diodor z Sycylii.dusza Talosa-kowala uleciała jako przepiórka. ptak ten pojawia się podczas pogrzebu Ikara. zktórą Minos zawarł sojusz (zob. Suidas pod hasłem "Risus Sardonicus". Diodor z Sycylu.5. Izydor z Sewili. słynęła w starożytności jako miejsce wypoczynku dla'migrujących przepiórek. 2. VII. Poza tym Hefajstos został zrzucony z Olimpu. Hefajstosa przedstawiają niekiedy jako syna Hery i Talosa (zob. Apoloniusz z Rodos.6. 7 jeszcze jednym jego tytułem. Talosa zrzucono z Akropolu.3.182-235. IV..cit. Talos ("cierpiący") i Hefajstos ("ten. Dedal ("jasny" lub "umiejętnie sporządzony"). IX. Pauzaniasz. Hefajstos. loc. IV. l. Pauzaniasz. IV.2-3. poślubił Afrodytę. by w każdej chwili móc kopnąć rywala.11.. IV. na którym urządzano żałobne obrzędy dla kulawego króla Jakuba .cit. I. V1. i dlatego przypisywano go herosowi słońcu. Dedal był jednak młodszym członkiem rodu Erechteusa założonego wiele lat po narodzinach Hefajstosa. 8. Tego rodzaju niezgodności chronologiczne są zasadą w mitologu. Ponadto kulał łaciński bóg Wulkan. Herodot.6. zwana "Pesach" ("kulenie"). Przysłowia. Kogut nie dotarł jednak na Kretę przed VI w. Owidiusz.79.77. Wergiliusz. Talosa zaś jako młodszego bratanka Dedala. Hefajstos był kulawy. której świętym ptakiem była przepiórka. gdzie wierni tańczyli w spirali. ioc. przed Chr. który świeci w dzień") są. 11. Fabulae. 10.170. XIV. i prawdopodobnie wyparł przepiórkę jako ptaka Welchanosa.9. VIII. Diodor z Sycylii. 12c). VII. siostrę Dedala-kowala zwano Perdiks ("przepiórka") .. 12.92. Argnnautika. Pauzaniasz. I . Apollodoros.2. "poświęcony bogini księżyca Kar") jest być może 18# Mity #'e#ie 274 92.2. gdzie nosił imię Welchanosa. 40. 320c. 91a). Kult jego przeniknął z Krety. że w Palestynie ceremonia ta.78. Epitome. Hieronim zaświadcza. kogut przepiórki kuleje podczas tańca godowego unosząc jedną ostrogę. Eneida. na północ od Krety. Platon. Zenobius. Przemiany. I. Ikar (od io-karios.30. przetrwała do jego ćzasów w Beth-Hoglah ("Sanktuarium Kulejącego"). Minos. IV. których nie wydała na świat.26. " Wyspa Anafe. cytując: "Przepiórka zbiera wokół siebie młode. a jego emblematem był kogut. jednym z imion Talosa było Tantalos ("kulejący" lub "kołyszący się"). Pauzaniasz. 7. by nie brali udziału w tych orgiastycznych kanaanickich obrzędach. Jeremiasz przestrzegał Żydów. Apollodoros. Beth-Hoglah identyfikowane jest z "klepiskiem Atada".14 i nast.14-15.

98. Mit o Dedalu i Talosie. bezmyślny uśmiech.3. podobnie jak i jego wariant. pozostawiając formę. Kreteńczycy przywieźli metodę cire-perdue na Sardynię razem z kultem Dedala. Jedna żyła Talosa ma związek z tajemnicą odlewania brązu metodą cire-perduew czasach najdawniejszych. Supremacja Krety w znacznej mierze zależna była od obfitych dostaw cyny. dokąd podobno uciekł Dedal ścigany przez Minosa. Hesychios uważał.9. którą mieszano z cypryjską miedzią. Przedstawienie jej jako niewolnicy Minosa nasuwa myśl o pałacowej rewolucji dokonanej przez helleńskich żołnierzy najemnych w linossos. a nie Dedalowi.2). które wysyłały patrole. Anecdotae. a równocześnie był darem Zeusa dla Minosa. przebijał otwór między piętą i kostką. mitografowie uprościli opowieść przypisując zasługę wykucia Talosa Hefajstosowi. matki Talosa. mit o Dedalu i Ikarze.7. 73. po którym stąpali tancerze w obrzędowym tańcu przepiórki (zob. wówczas należy ono do mitu o brązowym człowieku. Ponieważ Dedal nauczył się swego rzemiosła od Ateny znanej w Koryncie jako Medea. Labirynt.1 ) na wiosennej sobótce w pierwszy dzień palestyńskiego Nowego Roku z obrzędem zrzucania ze skały do morza farmakosa zaopatrzonego w skrzydła przepiórki (zob. 6. nazwa zaś pochodzi prawdopodobnie stąd. zginął w kąpieli na skutek podstępu. Hefajstos i Dedal byli zresztą jedną i tą samą postacią. Kowal sporządzał najpierw wizerunek z wosku pszczelego. był w jednym znaczeniu mozaikową podłogą o zagmatwanym wzorze. 7.112. Zdaniem profesora Christophera Hawkesa najbliższym jej źródłem była wyspa Majorka. albowiem kreteński rok dzielił się na trzy pory (zob.344. który pokrywał warstwą gliny i wkładał do pieca. imienniku Talosa.10 i nast. łączy przypuszczalnie obrzęd palenia zastępcy króla słonecznego z nałożonymi skrzydłami o-rlimi (zob. Imię Naukrate ("siła morska") jest reminiscencją historycznych skutków klęski Minosa na Sycylii .. Ponieważ Talos-słońce zwany był również Taurosem ("bykiem"Bekker. wobec tego Talos okrążał początkowo Kretę tylko raz dziennie. 5. by wosk mógł wypłynąć. jego trzykrotna w ciągu roku wizytacja wsi była prawdopodobnie pochodem królewskim Słońca-króla noszącego obrzędową maskę byka. oznacza polykassitere. czczonemu w Koryncie jako Melikertes (zob. że człowiek o głowie jelenia przedstawiany na wczesnych sardyńskich brązach ma na twarzy ten sam pozbawiony wesołości.92. Apollodoros. 7). Podstęp z muszlą Trytona oraz pochowanie Minosa w świątyni Afrodyty. której muszla ta była poświęcona (zob. Ale ucieczka Dedala na Sycylię do Kumaj i na Sardynię odnosi się zapewne do ucieczki lokalnych kreteńskich robotników.11 275 reminiscencją ofiar ludzkich składanych Molochowi.1.3).3) i kłucia króla w piętę zatrutą strzałą (zob.1). w wyniku kolejnych najazdów helleńskich. Jego śmierć w kąpieli jest szczegółem oderwanym prawdopodobnie z mitu o Nizosie i Skylli (zob.5) i znanemu prawdopodobnie na Krecie. podobny los spotkał innego świętego króla. alias Melkartowi. I. "dużo cyny". 29. Ponieważ Talos przybył z Sardynu. Llew Llaw. 75. z którego uciekają Dedal i Ikar. 2). Po ochłodzeniu metalu rozbijał glinianą formę i otrzymywał posąg z brązu tego samego kształtu co model z wosku. że Talos jest imieniem słońca. opowieść o śmierci Talosa może być mylnym odczytaniem obrazu przedstawiającego . Rybacy i chłopi podziwiający lecącego Dedala są prawdopodobnie zapożyczeni z obrazu przedstawiającego uskrzydlonego Perseusza lub Marduka (zob. że Minos uchodził w tym kontekście. 9 lb#l). 4. 96. podobnie jak Hefajstos. Sardonicus risus albo rictus był to symptomatyczny skurcz mięśni twarzy przy porażeniu szczęki. 11. Gdy glina była już dobrze wypalona. w którą można było wlać roztopiony brąz. p. pracujących przy obróbce brązu. Być może jednak przystani kreteńskiej strzegły przed piratami trzy straże. Gorące uściski Talosa mogą być 92. za kochanka bogini morza. 70. 8. drugie imię Perdiks. Agamemnona z Myken (zob.przejścia władzy nad morzem z rąk Kreteńczyków do rąk Greków. świadczyłyby.26). 10 niżej). Celtycki odpowiednik Nizosa. Jeśli Polikasta.

a także podobną śmierć Centaurów. siostra Dedala.6. Chociaż Dedal uważany był za Ateńczyka. podobnie jak to uczyniły dwie Erigone i sama Ariadna (zob. jak i do posługiwania się cyrklem (zob. rzemiosło dedalijskie przeniesione zostało do Aten z Krety. Parys pożyczył wówczas od tesalskiego Apollina śmiercionośną. jak się zdaje. Zabawki. które robił dla córek Kokalosa. należy.105). który pracował pod nadzorem Jehowy. W sanskryckiej Mahabharacie boski heros Kriszna. i w końcu. ponieważ attycki demos nazwano jego imieniem. W celtyckim micie labirynt zaczął z czasem oznaczać grobowiec królewski (White Goddess. którymi posługiwali się ze zdumiewającą sprawnością. 79. 1611). I0. # Stąd przydomek Talosa "Kirkinos". Pojas był ojcem Filoktetesa i kiedy Herakles został otruty przez innego centaura. jak się zdaje. Polikasta. VIII. XI.2. Etruski Lars Porsena wybudował sobie labirynt jako grobowiec (Warro cyt. Historia naturalna. Labirynty istniały również w "cyklopijskich". #e podobne znaczenie posiadał on również u dawnych Greków.Atenę demonstrującą metodę cire-perdue.2 i 88. Świętego króla tesalskiego zabijano. który w pewnych mitach występuje jako jego brat.1 rI. przez Pliniusza. przybranego syna Chejrona (zob. Folosa i Chejrona (zob. W legendzie hebrajskiej rola Prometeusza przypadła Archaniołowi Michałowi. Zastrzelenie Talosa przez Pojasa przypomina. brązowy Talos bowiem powiązany jest ściśle ze swoim imiennikiem pracującym przy obróbce brązu i rzekomym wynalazcą cyrkla. XXVI. 90). tytuł odnoszący się zarówno do toru słońca. strzałę. które tak spodobały się Pazyfae i jej córce Ariadnie (zob. 88e) i których zapewne używano w attyckim kulcie drzew Erigone. Mit ten rzuca również światło na opowieść o ulepieniu przez Prometeusza człowieka z gliny.2). że Parys również trafił Achillesa w piętę.1 (Pliniusz. czyli przedhelleńśkich jaskiniach w pobliżu Nauplii (Strabon.145f). były przypuszczalnie lalkami o ruchomych kończynach. postrzelony został w piętę i zabity przez myśliwego Jarę.A. na Samos (Pliniusz. 12. jedna zaś była przyczyną jego śmierci (zob. Mity te są ze sobą ściśle powiązane. ponieważ węgiel drzewny z jesionu daje wysoką temperaturę potrzebną przy topieniu metalu. Kreteńczycy mieli maleńkie piłki o podwójnych zębaćh do delikatnych robót. użył strzały z kołczanu Heraklesa (zob. l1 .1 . XXXIV. Tak czy inaczej.1 . hełmów i masek. definicja zaś labiryntu w Etymologicum magnum jako "pieczary górskiej" i u Eustatiosa (O Homerowej "Odysei". XXXV1. Filoktetes zdobył kilka takich strzał (zob.10).3). 166e). Słusznie położono nacisk na wynalezienie przez niego piły. Przekaz głoszący. 3. którą jego bliźniak-zastępca wbijał mu między piętę i kostkę.1 . Są one niezbędne dla kreślenia koncentrycznych kół potrzebnych do wykuwania mis. do mitu o jego kuzynie Talosie. powiesiła się.a . Cyrkle są jedną z tajemnic rzemieślnika odlewającego przedmioty z brązu. . gdy Filoktetes pomścił Achillesa zabijając strzałą Parysa. ll. a nie przeciwnie. Historia naturalna. którego Grecy Aleksandra identyfikowali z Heraklesem. 91-93).1688) jako "podziemnej jaskini" świadczyłaby.). podobnymi do tych. Talos jest synem nimfy jesionu. by zabić Achillesa. strzałą posmarowaną jadem żmu. Ucieczka z labiryntu oznaczała wobec tego reinkarnację. 9. "kolisty". s. Historia naturalna. kazał mu rozpalić stos pogrzebowy. że stopiony wosk spowodował śmierć Ikara.1.164j). czyli bliźniak-zastępca.126.83) i na Lemnos 11) 21) 31) 41.

że w ten sposób ujdą klątwie. zgwałcił ją. na których się pośliznęła. miał trzy córki . kiedy zaś upadła na twarz.l Altajmenes osiedlił się potem w Kamejros.a Pewnej nocy wylądował wraz z towarzyszami na Rodos. mimo iż dobrowolnie udał się na wieloletnie wygnanie. jaką mogła wybrać. które ryczały głośno. Altajmenes wybiegł z pałacu. ale na jedynej ścieżce. Wokół ołtarza ustawił brązowe byki. że to piraci. rozpustnico!". Altajmenes i rącza Apemosyne opuścili nabożnie Kretę w towarzystwie licznej świty. Na}starszy z pozostałych przy życiu synów Minosa. które można określić jako pochodzące z około 1400 r.2 b. Tegoż wieczora zaskoczył ją w pobliżu pewnego strumienia. szaty haftowane w desenie z kwiatów. po czym wyszła za mąż za Plejstenesa. rozłożył Hermes śliskie skóry zwierzęce. Kiedy wyrocznia przepowiedziała. mając nadzieję. w której znikł. Klimene poślubiła słynnego żeglarza Naupliosa. zaczął się modlić. Wylądowali na wyspie Rodos i założyli tam miasto Kretinia. Klimene i Apemosyne. że przepowiednia wyroczni się spełniła. wyruszył na poszukiwanie Altajmenesa. obecnej Oru. Kiedy się dowiedział. oraz jednego syna. on jednak nie wierzył. Messapijczycy z Hyrii. Po powrocie do pałacu Apemosyne płacząc opowiedziała Altajmenesowi o swej przykrej przygodzie. ale pasterze z Kamejros napadli ich sądząc. Apemosyne znowu zerwała się do ucieczki. wygnał je z Krety. przekonany. któremu urodziła Agamemnona i Menelaosa. i nie poznając ojca zabił go oszczepem.13. którego kochał serdecznie. na której podówczas panował. ona go jednak odtrąciła i uciekła. c. by pochłonęła go ziemia. znani byli w starożytności ze. podwójne topory i tak dalej. Opowieść potwierdzają wykopane tam zabytki garncarstwa. że Katreus zginie z rąk własnego dziecka. Wołając: "Kłamiesz. Ajrope została najpierw uwiedziona przez Pelopidę Tyestesa.3 .swych kreteńskich obyczajów . 93 KATREUSIALTAJMENES a. ale do dziś czczony jest jako heros. I oto pod jego nogami otwarła się przepaść. Altajmenesa. by odeprzeć rzekomy napad. kim jest i dlaczego przybył. Katreus. nie dowierźając Ajrope i Klimene. późniejszej Urii. zabił ją kopnięciem. Katreus usiłował wytłumaczyć. Pewnego dnia Hermes zakochał się w Apemosyne. W końcu osamotniony na starość Katreus. gdy wyspie Rodos zagrażało niebezpieczeństwo. że nie ma następcy. Z#mczasem Katreus.zawijane loki.Ajrope. Wzniósł ołtarz Zeusowi na pobliskiej górze Atabyrios i w pogodne dni mógł z jej szczytu dostrzec w oddali swą ukochaną Kretę. nazywając je tak ku czci ojczystej wyspy. przed Chr.c-94. lecz ujadanie psów zagłuszyło jego słowa. 93. gdzie otaczano go wielkim szacunkiem.

2. I).78. Ksutos zaś. Kekrops obawiając się Metiona i Orneusa. był hetycki Tesup. Kiedy Pośejdon zabił króla Aten Erechteusa. synowi Kekropsa i Metiaduzy. podobnie jak Danaidy. potem zaś na Eubeję. Apollodoros. którzy grozili mu śmiercią. gdzie przyłączył się do niego Pandoros i gdzie założył kolonię. 67.2. W oczach doryckich Zeus Atabyrios uzurpował kult rodyjski. uciekł wpierw do Megary. bóg słońca.ólewskim babilońskiej Trzeciej Dynastii założonej w roku 1750 przed Chr. Wyspa Rodos należała początkowo do bogini księżyca Dam-kina. był prawdopodobnie w dynastii świętych królów poprzednikiem. Tron ateński przypadł Pandionowi. Ten wymyślny mit mający być reminisceneją mykeno-minojskiej okupacji Rodos w XV w. 2. 2. Apollodoros. synowie jego. odpowiednikiem Kamejry.1). scholia do bd olimpijskich Pindara. 42. la).cit.3). III. Pandoros Metion i Orneus. który mianował najstarszego Kekropsa królem. którzy zachowali kult byka.1. Śmierć Apemosyne w Kamejros odnosić się może do brutalnego zlikwidowania kolegium wieszczych kapłanek w tym mieście przez hetyckich raczej niż kreteńskich najeźdźców. a nie ojcem. Strabon. czyli Danae (zob. XIV.170k). l. Trzy córki Katreusa. Kekrops. 2.2..105d) i Odyseusz przez swego syna Telegonosa (zob. 30. 3.1.l 94.2).94. VII. lecz uczynili Atabyriosa synem Proteusza ("pierwszego człowieka") i Eurynome-Stworzycielki (zob. pokłócili się o sukcesję. przed Chr. a po upadkuimperium hetyckiego została skolonizowana przez mówiących po grecku Kreteńczyków. ale przeszła w ręce Tesupa (zob. cit. podczas któryćh kobiety tańczyły na skórach świeżo zdjętych ze zwierząt ofiarnych. Apollodoros. i on ma rzucić oszczepem. musiał pośpiesznie opuścić Attykę. II1.159. tłumaczy zarówno libacje ku cżci rodyjskiego herosa nad przepaścią. córki Eupalamosa. 94 SYNOWIE PANDIONA a.1-2.2 Niedługo jednak cieszył się wła- .Diodor z Sycylu. właściciel trzód (zob. używanych do przepędzania złych duchów. loc. 60. Bóstwem miejscowości Atabyrios na Krecie podobnie jak Atabyrion (Góra Tabor) w Palestynie słyńnej z kultu Złotego Cielca.f b. loc.b. jak i erotyczne wyczyny. a nip ojciec.byrios albo buriasz występuje w tytule kr. V.z morza powinien lądować syn. to dobrze znana triada księżyco#va. Diodor z Sycylii. Katreus zabity przypadkowo przez Altajmenesa. lecz opowieść została błędnie powtórzona . przy czym Apemosyne jest trzecią postacią. "warkotek" (zob. podobnie jak Lajos zamordowany przypadkowo przez Edypa (zob. Końcówka . Ryk byków odtwarzano prawdopodobnie za pomocą romboi.

wezwany zaś do rozsądzenia sporu Ajakos przyznał to królestwo Nizosowi i jego potomkom.5 Pandion nie powrócił już# nigdy do Aten. gdzie wychował krzepki lud olbrzymów. Wszystkie te genealogie są niejaśne. i wstąpił po nim na tron. że Megareus poślubił córkę Nizosa.nurkuj ącego ptaka . wypędzili synów Metiona i podzielili Attykę na cztery części. Pylas zabił potem swego wuja Biasa i pózostawiając Pandionowi rządy w Megarze skrył się w Mesenii. uciekł na dwór lelegijskiego króla Megary4. wypędzony z Aten przez synów Metiona. Synami Metiona byli: Dedal. pochowany został w Atenach i wciąż jeszcze pokazują jego grób w pobliżu Likejonu. chociaż zazdrośni bracia Ajgeusa rozpuszczali pogłoskę. Eupalamos. Od imienia Nizosa wziął również swą nazwę założony pxzez niego port Nisaja.na dowód.3 c. nadal jeszcze nosi jego imię.dzą. bo chociaż Metion zmarł. od imienia której pochodzi nazwa Attyki. i poślubił jego córkę Pylię. podawał w wątpliwość prawa Nizosa do Megary. Posiada w Megarze sanktuarium herosa i dotąd pokazuj ą tam jego grobowiec na skale Ateny . utrzymują. jeśli zaś tego nie uczynią utracą ją na zawsze. Nizos otrzymał Megarę i otaczające ją ziemie aż po Korynt na zachodzie. Ten ostatni uchodzi również za syna Erechteusa. była jedną z trzech córek Kranaosa. Ifinoe.94. którego niektórzy uważają za jego wnuka. " f. Pallasowi zaś południowa Attyka. Likosowi przypadła Eubeja. którego podobno wypędził z Eubei. zabity przez Minosa. podobnie jak Kekrops i Pandion. którego inni uważają za jego ojca. odzyskają pewnego dnia ojcowiznę. Pelus. Megaryjczycy. Pallasa. między nimi i Likosa. W owych czasach Megara zwana była Nisą. że jeśli Messeńczycy potrafią coś zachować w tajemnicy. wkroczył do Elidy i tam założył drugie Pylos. tak jak nakazał im ojciec. Ajgeus. Najstarszy. ale dowodzenie wojskami powierzył Skironowi. Pylasa. który poślubił jedną z córek Pandiona. ale przedtem był u Afareusa w Arene i wtajemniczył dom królewski w misteria 94. autochtonicznego króla Aten panującego w czasach Potopu Deukalionowego. Ajgeus. Lasek dębowy w Andanii. Nizosa i Likosa.9 Otrzymał on dar wieszczenia i to jego właśnie wyrocznia przepowiedziała. Pandion. syn Skirona. Nizos. że miasto ich kiedykolwiek było zdobyte przez Kreteńczyków. a także w misteria Attis w starożytnej stolicy messeńskiej. gdzie założył miasto Pylos. przez całe życie obawiał się spisków swoich rodaków.1 279 Wielkich Bogiń. Pylia urodziła Pandionowi czterech synów w Megarze: Ajgeusa.f. Pelopsa lub Maratona. synowie jego spłodzeni z Alkippe lub Ifinoe okazali się równie zawistni jak ich ojciec. Przybrawszy postać tego właśnie ptaka ukryła niegdyś Atena pod swymi skrzydłami jego ojca Kekropsa i zaniosła do bezpiecznej Megary. że te ziemie należały niegdyś do Aten. otrzymał władzę suwerenną w Atenach.' e. Po śmierci Pandiona synowie jego wyruszyli przeciw Atenbm. którzy nie chcą przyznać. Demeter i Persefony. Likos miał na myśli realację o misteriach Wielkiej Bogini wyrytą na . i Sikion. Pylosa czy też Pylona. gdzie Likos dokonywał obrzędów oczyszczających na wtajemniczanych. Wypędzony stamtąd przez Neleusa i Pelazgów z Jolkos. Attis. że jest on nieślubnym synem niejakiego Skajriosa.s d. bracia jego natomiast rozlosowali między sobą resztę królestwa. Andanii. Likos schronił się u Sarpedona i jego imieniem nazwano Licję.

Plutarch. 52.4. 1.. Od najdawniejszych czasów poświęcone było Apollinowi.15. z których kapłanki zrzucały opierzonego farmakosa (zob. Hesychios pod hasłem "Aethyia". I). 4). Apollodoros. gdy przywrócił Messeńczykom dawną chwałę. 472. II. I. 2. który składał przepisane ofiary. 11.15. mogła to być jedna z tych skał. I. l.8.5. 70. VII. loc. przez scholiastę Edypa w Kolonie Sofoklesa. Ibid.4 i 1. III.1).39. XXIV.a . Pauzaniasz. III.173.5). Ptak-nurek poświęcony był Atenie. IV. Podział Megary między świętego króla. IV. I. 89.4-5 i 19. Ateńskie Likejon również nazwane zostało na cześć Likosa. Tego rodzaju mityczne genealogie przytacza się.6. 94. ma swą paralelę w Sparcie (74. IV..1.1. 8. Apollodoros.41.76.2. III. Ibid. I. Attis (aktes thea. Ferekydes cyt.29. I.20.5.15. 9. zobowiązany był go pochować. tytuł attyckiej potrójnej bogini.5 i IV.3) i były poświęcone bogini śmierci.14. Eustatios o Homerze.3.1. II. i jego bliźniaka-zastępcę.39. ponieważ drzewa te reprezentowały ostatnią samogłoskę i ostatnią spółgłoskę alfabetu drzew (zob. 8.5. Jej siostry nazywały się: Kranae ("kamienna") i Kranajchme ("skalisty szczyt") (Apollodoros. III.15. Pauzaniasz. była ona prawdopodobnie związana z tym samym obrzędem skalnym. 5. I.6.19.6. Apollodoros. między cisem i mirtem.5.67.4. X. 280 95.1. s. Tezeusz.6.6.12.15.).cynowej blasze. Pauzaniasz. Pauzaniasz. Attis jako Atena ma szereg innych tasich epifanu u Homera (zob.6 i inn. Pauzaniasz. "bogini urwistego brzegu") był to. fi. Apollodoros.36. 4. jako patronce okrętów. Sofokles cyt.1.5.3 i I.1.1. 10.7. który pierwszy przybrał przydomek "Likejskiego" i dymem swych ofiar wypędził wilki z Aten. IV. 7. III.5. Apollodoros. Strabon. Pauzaniasz..1 i I. IX.2). cit. I.114. Pauzaniasz. przez Strabóna.5. 281. który zabił wilka. scholia do Demostenesa.2. którą Messeńczycy po wysłuchaniu wyroczni zakopali w brązowej urnie na szczycie góry Itone.5. Ponieważ Prokne i Filomelę przemienione w ptaki zwano łącznie Attis (Marcjalis. II1. jak się zdaje.4. 32.d 95 .2 i 26.3. Apollodoros.54. kiedy kwestionowane są suwerenność państw lub dziedziczne przywileje.4-5. Pauzaniasz. który dowodził wojskami.6. Diodor z Sycylu. Ateńczyk.36.9 i V. Przedmioty kultu Wielkiej Bogini dotyczące zmartwychwst nia zostały zakopane między cisem i mirtem. Likosa zaśkult wilka.1 i 5.39. Wykopał ją w końcu Tebańczyk Epaminondas. Herodot. a ponieważ Skała Ateny zwisała nad morzem.124). Imię Ajgeusa upamiętnia kult kozy w Atenach (zob. koszty zaś pokrywano z publicznej składki (scholia do Apoloniusza z Rodos.'o g. 3. Pauzaniasz.1.95.

został jednak niesławnie wyprawiony do Karii. co usłyszała we śnie zesła#nym przez Atenę. synowie Pelopsa. Potem Ajgeus odwiedził Trojzenę. zabierając ze sobą libacje.d. Pitteus był najuczeńszym mężem swoich czasów. drugą Chalkiope. a jest to najstarsze miejsce kultu w Grecji. w innym bowiem wypadku umrze pewnego dnia ze zmarwienia. Pierwszą żoną Ajgeusa była Melite. córka Hoplesa. które dotąd przetrwało. 2 c. nazywając je Troj zeną. Sfajrosa.h 281 Trojzeny. Ajtios nie posiadał jednak większej włady. ponieważ Pitteus po śmierci Trojzena połączył Antaję i Hypereę w jedno miasto. któremu żal było córki skazanej na dziewictwo. by założyć Halikarnas w Karu. dopełń natomiast jej miary! " Założył on sanktuarium Wieszczego Apollina w Trojzenie. Sanktuarium muz założył syn Hefajstosa. zachował się traktat o retoryce jego pióra. Trzy białe marmurowe trony stojące obecnie nad jego grobowcem za świątynią Artemidy Zbawicielki służyły jemu i dwóm jego towarzyszom jako fotele sędziów.95. dopóki nie dotrze do najwyższego punktu w Atenach. za milczącą zgodą Ateny. Ardalos. porzuciła pijanego Ajgeusa i powędrowała na wyspę Sfajrię leżącą w pobliżu " 95. Był on następcą swego ojca Antasa. Pitteus. Wyrocznia ostrzegła. Kiedy Pitteus mieszkał jeszcze w Pizie.l b. obroni ją przed wszystkimi nieprzyjaciółmi. Ajgeus nie potrafił wytłumaczyć sobie tej odpowiedzi. by dzielić władzę z królem Ajtiosem. W zamian zobowiązała się dać mu syna za pomocą magicznych zabiegów. córka Reksenora. Nieco później tej samej jeszczy nocy przespał się z nią również Posejdon. Uczył również śztuki oratorskiej w sanktuarium muz w Trojzenie. które oddał pod opiekę Ateny i Posejdona. Ajtra. Ajtra zaś zmieniła potem nazwę wyspy ze Sfajria na Hiera i wybudowała tam . Wracając do domu wstąpił do Koryntu i tu Medea zmusiła go do złożenia przysięgi. posiadł ją Posejdon. syna Posejdona i Alkione. poświęcił również ołtarz potrójnej bogini Temidzie. dokąd niedawno przybyli z Pizy jego starzy przyjaciele. które miała ofiarować na grobie woźnicy Pelopsa. Prokne i Filomeli.3 d. gniewowi Afrodyty. a także pod wpływem uroku rzuconego na nich wszystkich przez przebywającą daleko Medeę. zaręczona co prawda z Bellerofontem.NARODZINY TEZEUSZA a. Tu właśnie. Ajgeus wprowadził jej kult w Atenach. Często cytuje się jedną # z jego sentencji o przyjaźni: "Nie niszcz nadziei zrodzonej z przyjaźni. Pitteus i Trojzen. by nie rozwiązywał swego pełnego bukłaka z winem. że jeśli kiedykolwiek będzie szukała schronienia w Atenach. zanim odbyła się ceremonia zaślubin. Bellerofont prosił o rękę jego córki Ajtry. nie miała zbyt wielkiej nadziei na jego powrót. Przypisując zarówno ten fakt. po czym zwrócił się o radę do wyroczni delfickiej. która założywszy miasto Antaję i Hypereę popłynęła dalej. jak i perypetie swych sióstr. posłuszna bowiem temu. który podobno wynalazł flet. żadna z nich jednak nie urodziła mu potomstwa. upił Ajgeusa i wyprawił go do łóżka z Ajtrą.

inteligentnym i rozważnym młodzieńcem. VIII. Ajtra urodziła chópca. Wychował się w Trojzenie. 668. po drodze z miasta do portu Trojzeny. Do tego czasu Ajtra winna zachować milczenie. 660 i nast. pod którą Ajgeus ukrył swój miecz i sandały.31.. Pewnego dnia Herakles. Tezeusz. Plutarch.6. by wziąć udział w święcie Panatenajów. gotów rzucić się na prawdziwego lwa. że jeśli urodzi się syn. by ofiarować Apollinowi włosy po swych pierwszych postrzyżynach. Scholia do Medei Eurypidesa. W szesnastym roku życia udał się Tezeusz do Delf. gdy podrośnie. zwą się nadal tezejskimi. zdjął swą lwią skórę i rzucił ją na stołek. Popłynął następnie do Aten. Bez trudu usunął głaz. Medea. pięćdziesięcioro dzieci Pallasa. po czym opowiedziała mu dzieje jego narodzin. znajdująćego się na drodze z Trojzeny do Hermionu. # Vliecz był odziedziczony po Kekropsie. zńaną jako ołtarz Silnego Zeusa. . obiadujący w Trojzenie z Pitteusem. Niektórzy powiadają.3-4 i 8-9. należy wysłać go z nimi do Aten. inni. loc.5 f. Pauzaniasz. potrafi odsunąć skałę i odnajdzie schowane tam przedmioty rozpoznawcze. jeden tylko siedmioletni Tezeusz pobiegł po topór leżący na sągu drzewa i powrócił śmiało. w związku z przechowywanymi dla niego przedmiotami rozpoznawczymi. Zgolił jednak tylko przód głowy. utrudniając w ten sposób swym przeciwnikom walkę wręcz. Niejaki Konnidas. nie wolno go oddać obcym ani pozbywać się z domu. które weszły do pałacu.Pauzaniasz. Posejdon postąpił szlachetnie przyznając Ajgeusowi ojcostwo dziecka. Po obudzeniu się Ajgeus stwierdził.7 h. Eurypides.6.15.. ukrywszy uprzednio swój miecz i sandały pod wyżłobioną skałą.95 5 1. był jego nauczycielem.1. Apollodoros. i zabrał rozpoznawcze przedmioty. 2. dyskretnie rozpowszechniał pogłoskę. lecz ruszył lądem. że imię to zdobył potem w Atenach. Dzieci. . Tego rodzaju tonsura oraz świątynia. Powiedział jej wówczas.świątynię Ateny Apaturyjskiej ustalając przy tym prawo zobowiązujące wszystkie dziewczęta trojzeńskie do poświęcenia przed ślubem swej dziewiczej przepaski bogini.e 282 . Pitteus.6. któremu Ateńczycy nadal jeszcze składają w ofierze tryka w przeddzień święta Tezeusza. gdzie jego opiekun. zwany odtąd "Skałą Tezeusza". który wprawiał go w wielki podziw. w której dokonał obrzędu. Nie dawało mu bowiem spokoju pragnienie dorównania wyczynom swego rodzonego kuzyna Heraklesa. jak to czynią Arabowie i Myzyjczycy lub wojowniczy Abantowie z Eubei. Był teraz silnym. że jest w łożu Ajtry. Strabon.14. W miejscu zwanym obecnie Genetlion. 2. clt. 3. że od razu nazwała go Tezeuszem. I. nie uknuło spisku na jej życie. Jeśli chłopak. Niektórzy jednak utrzymują. by bratankowie Ajgeusa.11. iż ojcem jego jest Posejdon. e.111. przerażone uciekły z krzykiem.95. Mimo jednak ostrzeżeń Pitteusa i próśb matki nie chciał wybrać się do Aten bezpieczną drogą morską. które urodzi Ajtra w eiągu najbliższych czterech miesięcy. lecz należy wychować potajemnie w Trojzenie. że Tezeusz wychował się w Maratonie.14. Ajtra zaprowadziła go do skały. Plutarch.

2. Wyciąganie miecza ze skały stanowiło. Tezeusz. której Pitteus wzniósł ołtarz. drugi z Maratonu.sosny").1 ) składany jest w ofierze na swej sośnie. cit. jak się zdaje. 4 i 6. Wizyta Ajtry w Sfajrii świadczyłaby. Jeden z tych Tezeuszów pochodził z Trojzeny. ponieważ Trojzena nie zalicza się do terenów mykeńskich. by uczynić go bogiem olimpijskim. Fa bulae. ponieważ matka jego uległa tej samej nocy bogu i śmiertelnikowi. wysunął ateńskiego Tezeusza jako rywala doryckiego Heraklesa (zob. Olbrzymi zaś miecz z rękojeścią w kształcie lwa wbity w skałę występuje w scenie świętych zaślubin wyrzeźbionych w Hattasos 95.12 i 33. 75. Plutarch. 3. Hyginus. Pauzaniasz. 3. II. 7. oraz Pittei ("bogini .103d i 134d). przed Chr. Podobnych wyczynów wymagann pn knlei od Odyna.32. loc. Skoro jednak po wojnach perskich Tezeusz został głównym bohaterem narodowym Aten. I.3) potwierdzają w pełni nasze przypuszczenie. loc. Można je zidentyfikować z potrójną boginią Temidą. Tezeusz.. który stał się arystokracją ateńską i nawet uzurpował sobie lokalny pelazgijski urząd kapłański dziedziczony po Erechteusie. jak i trojzeński . a nie bliźniakiem-zastępcą.4). Pólideukes i sam Tezeusz (zob.118. kiedy (zdaniem profesora George'a Thomsona) lapicki klan Butadów. X#I. podobnie jak w Koryncie. 5.8.31. Zwyczaj ten nie mógł być przywieziony z Krety. Ateńczykom bowiem zależało na tym mieście. II1. 79. 4. Iliada. Heraklesie i Ifiklesie (zob. 8. Pauzaniasz." Apollodoros. 74.96. Hyperei ("będącej na górze"). pochodzenia kanaanickiego. 1.2). Dopiero w VI w. Kastorze i Polideukesie (zob. ojciec jego musiał być Ateńczykiem. Tezeusz. Pauzaniasz I1. ale w każdej chwili mógł utrzymywać. Tezeusz musiał początkowo mieć brata bliźniaka.32. który. Nie szczędzono wysiłków.15. 74j .7.nosił go również eponimiczny heros attyckiego demosu należący do plemienia kekropijskiego. 47. 37. Nazwy miast połączonych przy utworzeniu Trojzeny sugerują matriarchalną triadę kalendarzową (zob. że starożytny zwyczaj dobrowolnej prostytucji dziewcząt przed ślubem przetrwał w świątyni ateńskiej przez pewien jeszcze czas po wprowadzeniu systemu patriarchalnego. Laktancjusz o Tebaidzie Stacjusza.Pauzaniasz..11. Galahada i Artura. W obu przypadkach matka jego pozostała mieszkanką Trojzeny.32. co odnosi się do trzech białych tronów służących "Pitteusowi i dwóm innym" jako trony sędziowskie.Pauzaniasz. nie mógł uniknąć Tartaru. Mitografowie postanowili więc połączyć piękne z pożytecznym : był Ateńczykiem. Mity o Idasie i Linkeusie. Sandały i miecz to starożytne symbole władzy królewskiej.8.11.5 . 194. by powiązać Tezeusza z Heraklesem. synem śmiertelnika Ajgeusa. trzeci z kraju Lapitów. Ponadto Pitteus był to niewątpliwie tytuł zarówno elejski. 5. Plutarch. 81. I. Prawdopodobnie istniały co najmniej trzy mitologic#ne postacie noszące imię Tezeusz. Apollodoros. ponieważ matka pochodziła z Trojzeny. element obrzędu koronacji w wieku brązu (zob. lecz Ateńczycy nigdy nie mieli dość mocy. Ponadto chodził ubrany w lwią skórę. gdy słońce jest w zenicie. Homer. kiedy Attis-Adonis (zob.1). bogini wiosny. Był on może. był więc świętym królem. Dodano mu poza tym honorowego brata-bliźniaka. tak jak uniknęli go Herakles. 5 i 7. cit. bogini lata.27. Pitteus jest męską formą Pittea. cit. 98j i lOlf). czczonej na jesieni. że Posejdon jest jego ojcem (zob.7. II. Plutarch. 6.2) złożoną z Antei ("kwiecistej"). Pejritoosa.7.c 283 .542. ponieważ nazwa Trojzena jest najwidoczniej zniekształconą formą trion hezomenon "[miasto] trzech sióstr". podobnie jak Herakles.4. loc. Plutarch. jako śmiertelnik..

po czym ginęli spadając. w jego ręku była niezawodna. którego. Posiadał on olbrzymią brązową pałkę. inni zaś synem Hefajstosa i Antiklei. 6. Za czasów Plutarcha jednak Apolloczczonybył jako nieśmiertelny bóg słońca. że potrafił przyginać wierzchołki sosen do ziemi.145.(zob. 6i 86. na dowód czego nigdy nie ścinał włosów. był zapewne nowszą postacią historyczną. Zachwycony rozmiarami ciężarem pałki. by ją rozerwały. Tezeusz postaxiowił uwolnić od grasujących bandytów nadbrzeżny gościniec prowadzący z Trojzeny do Aten. 72h). którzy ośmielili się go napastować. W najwęższym punkcie Istmu. Odginające się drzewo wyrzucało ich w powietrze. podobnie jak włosy tyryjskiego Samsona i megarejskiego Nizosa (zob. który utrzymywał. któremu Tezeusz poświęcił swe włosy. Q're lub Karys. można przyjąć. prawdopodobnie libijskiego pochodzenia (Herodot. który uczył retoryki i którego traktaty przetrwały do czasów klasycznych. Tezeusz zmagał się z Sinisem. W biblijnej Księdze Kapłańskiej (XX1. lecz mścił się na wszystkich. był to zapewne Karu (. Podział Trojzeny przez Ajtiosa między Trojzena. syn Pemona lub też. Podczas święta Komyrii ("strzyżenia włosów") młodzi mężczyźni ofiarowywali swe loki w dorocznej żałobie po Karu i stąd zwano ich potem kuretami (zob. Ponieważ skała Ajgeusa zwana jest zarówno Ołtarzem Silnego Zeusa.syn bogini Kar" . 91. Nie prowokował zaczepek. przywiązywał do nich za ramiona swą ofiarę. Stąd jego przydomek Korunetes.5). skąd widać zarówno Zatokę Koryncką. że jest nieślubnym synem Posejdona. niektórzy nazywają synem Posejdona. następnie puszczał je. Pitteusa i siebie przypomina układ Projtosa z Melamposem i Biasem (zob.1). za pomocą której zabijał swe ofiary. 7. którego pukle ścinano co roku przed jego śmiercią (zob. by pomogli mu w tej robocie.l W Epidaurze urządził na niego zasadzkę kaleka Perifetes.4 c. czyli "pałkarz". córki Koryntosa. a potem nagle puszczał drzewo.3 Otrzymał on przydomek Pityokamptes. mieszkał Sinis. Przesmyku Korynckiego. IV.zob. czyli "zginający sosny". znany również jako Kar.2 b. 82. 83. Tezeusz wykręcił mu rękę. . Na to wybiegła piękna dziewczyna i ukryła się w gąszczu sitowia i dzikiego asparagusa. Zwyczaj ten. Podążył za nią i po długich poszukiwaniach znalazł ją. 3). i często prosił przechodniów. Zwykł był też zginać wierzchołki dwóch stojących obok siebie drzew. 96 PRACETEZEUSZA a. zabrał pałkę i zatłukł go na śmierć.194). jak twierdzą inni. pokonał go i postąpił z nim tak jak z innymi. ale broń wręczała mu bogini. ponieważ był tak silny. wymierzając karę odpowiadającą przewinieniu. jak i Sarońską. "Apollo". #jak i Skałą Tezeusza. Polipemona i Sylei. rozpowszechnił się w Azji Mniejszej i Grecji. . Pitteus. że imiona "Zeus" i "Tezeusz" były wymiennymi tyułami świętego króla koronowanego na tej skale. nosił ją odtąd zawsze przy sobie i chociaż sam potrafił odparować jej śmiertelne uderzenia.4). 2). podobnie jak to czynił Herakles.5) znajdujemy zakaz tej ofary. król słoneczny.

Dodają jeszcze. jeśli udzielą jej bezpiecznego schronienia. że nie wyrządzi jej żadnej krzywdy. Ateńczycy nazywają Skironem g#trałtowny wicher dmący nad tymi górami w kierunku morza.96.s e.lo h.e Skiron siadał zazwyczaj na skale i zmuszał przechodzących podróżników. była podobno dzieckiem Z#fona i Echidne. że Tezeusz zabił Sinisa znacznie później i poświęcił jego czci Igrzyska Istmijskie. Słowo skiron oznacza "parasol". z którym starł się Tezeusz. nazwana imieniem staruchy. że ze strachu przestali uprawiać swoje pola. syna Ino. Idąc po nabrzeżnym gościńcu doszedł Tezeusz do wznoszących się pionowo nad morzem urwistych skał. Skały Skirona wznoszą się w pobliżu Głazów Moluryjskich i nad nimi biegnie ścieżka Skirona. gdzie zostałprotoplastą Joksydów. 5 d. wyszła z#zarośli. że jest synem Henioche i Kanetosa. Megaryjczycy natomiast utrzymują. które w czasie kobiecego święta Demeter i Kory noszą w uroczystej procesji z Akropolu kapłan Erechteusa i kapłanka Ateny Skiras.l#j Prowokował on przechodniów do zapasów. natomiast czczą obie te rośliny. Perigtzna. #7V dalszej drodze do Aten spotkał Tezeusz Kerkiona Arkadyjczyka.9 # g. która zabiła tylu Krommyeńczyków. Niektórzy uważali Skirona za Koryntyjczyka. po czym miażdżył ich na śmierć w potężnym uścisku. rodzajem gipsu. Syn Melanipposa.2 285 Hefajstosa lub Posejdona. gdy dowodził wojskami Megary. a wtedy się okazało. Żółwie morskie nie różnią się wiele od lądowych. by myli mu stnpy. a tam już czekał olbrzymi żółw. tyle tylko. którzy nie palą trzciny i dzikiego asparagusa. którego niektórzy nazywają synem Branchosa i nimfy Argiope. wybaczyła mu zabicie znienawidzonego ojca i we właściwym czasie urodziła mu syna Melanipposa. Zakochała się od pierwszego wejrzenia w Tezeuszu. dla upamiętnienia białego posągtz bogini sporządzonego przez Tezeusza po zabiciu Minotaura. Tezeusz wydał ją potem za mąż za Dejoneusa Ojchalijczyka. żony Ajakosa oraz matki Peleusa i Talamona. że nigdy ich nie spali ani nie zniszczy. Następnie w Krommyon upolował okrutną i straszliwą lochę.284 96. że są większe i zamiast nóg mają płetwy.7 f. uniósł w górę ku zachwytowi przypatrującej się walce Demeter . który pożerał ofiary.12 j. Dzika ta bestia. Niektórzy jednak twierdzą. chociaż ustanowił je Syzyf ku czci Melikertesa. którą wykuł. nazwa zaś miesiąca skirophorionwywodzi się od parasoli. wyemigrował do Karii. że to córka Sinisa. Joksos.j . że jedynym Skironem.c- I gdy się modliła do roślin obiecując. które stały się bandycką twierdzą Skirona. ojciec Endeis. inni zaś synem 96. Podczas tej uroczystości wizerunek bogini smarowany #jest tak zwanym skiras. Kiedy się pochylali. że Tezeusz zabił Skirona wiele lat po zdobyciu Eleuzis i urządził ku jego czci Igrzyska Istmijskie pod patronatem Posejdona. był prawy i hojny książę Megary. która ją wyhodowała. Tezeusz jednak chwycił go za kolana. kopniakiem strącał ich ze skały do morza. Kiedy Tezeusz przysiągł.ll i. inni twierdzili. Tezeusz odmówiwszy umycia nóg Skironowi poderwał go ze skały i zrzucił do morza. syna Pelopsa lub Posejdona.

Tezeusz 11 i 29.16. 5. II. IV. VII. Apollodoros... Plutarch. Etymologicum magnum pod hasłem "Skiroforion". # 8. Apollodoros. Pauzaniasz. ponieważ był synem kowala Dedala. 12. IV. 7 i 11. Przemiany. 11.59..2. Epitome. Pauzaniasz. cit. 2. Przemiany.38. której zasad dotąd nie znano. 25. I.44. V11. Plutarch. 13. Fabulae.3.59. przypominającej pałkę Heraklesa (zob.Owidiusz.1. Kerkion zginął na miejscu. w którym wedle potrzeby wyciągał lub skracał swych gości. Diodor z Sycylii.15 1. Hyginus. 407 i nast. Apollodoros. Tezeusz.4. Pierwszych rozciągał na długość łóżka. 11. Tezeusz. Polipemona.1.21. Ibis. zwanego Prokrustesem. by nie wystawały. Apollodoros.2-3. I.1). 8 i 29. . Pauzaniasz. Plutarch. 3 8 . Apollodoros. cit. Apollodoros. 38. 8. I1.5). Tezeusz. Zabójstwo Perifetesa zostało wymyślone dla usprawiedliwienia okutej brązem pałki Tezeusza.1X. Scholia do Tebaidy Stacjusza. Tezeusz.433 i nast.. 7. wynalazł bowiem sztukę zapasów. XII1. 10..12. Osy. Scholia do Sejmu niewieściego Arystofanesa.1.4 .4. 38.3. Apollodoros. Owidiusz. Tezeusz. Perifetesa przedstawiono jako kalekę. Marmurparyjski. Diodor z Sycylu.433 i nast.339. Fabulae. Owidiusz. Epitome. że miał tylko jedno łóżko. IV. którą podobno Tezeusz uwiódł. Fabulae.1. Tezeusz. Tezeusz. Hyginus. Strabon. Plutarch. IX. Tezeusz. 4. 9. scholia do Hippolitosa Eurypidesa. Fabulae. Plutarch. jedno duże. Plutarch. loc. drugim zaś ucinał nogi. Apollodoros.14 k. Pauzaniasz.2. Pauzaniasz. loc.1. loc. Epitome. Niektórzy jednak opowiadają.59. Plutarch.4. Owidiusz. cit. Jeszcze teraz pokazują arenę zapaśniczą Kerkiona w pobliżu Eleuzis po drodze do Megary. a kowali często okaleczano obrzędowo (zob.44. Strabon. Pauzaniasz. 97 7. 1. 3. Tezeusz zdał się nie tyle na swoją siłę. Plutarch. I. Plutarch. 15. 925.5. Aulus Gellius. I. 507 i nast. W każdym razie Tezeusz postąpił z nim tak jak z innymi. Dotarłszy do Korydallos w Attyce zabił Tezeusz ojca Sinisa. loc. 38. 14. niedaleko grobu jego córki Alope.i cisnął głową o ziemię..111. 25. 35 i nast.59. cit.39. Ibis. I. Apollodoros.16. I. Diodor z Sycylii. Pauzaniasz. 6. Arystofanes. drugie zaś małe. loc. I.120. Tezeusz. 9. IV. Ofiarując nocleg podróżnikowi kładł ludzi niskiego wzrostu do dużego łóżka.10 i 25.1. Hyginus.10-12. który mieszkał w pobliżu gościńca i miał w swym domu dwa łoża.. 92. Plutarch. wysokich zaś do małego. Epitome. cit. I.18.1.. ile na umiejętności. Hyginus. Hyginus. Epitome. Diodor z Sycylu. III.

92. który wprowa ' dził w Brytanu uprawę pszenicy i hodowlę pszezół. Charakter ten usprawiedliwiało uwiedzenie Periguny przez Tezeusza. chowana przez czarc>wnika Coll ap Collfrewr. Odyseusz z Filomelejdesem na Tenedos (161f). Gnijące ich szezątki służyły następnie do użyźniania gleby pod siew (seholia do Dialogów nierządnic Lukiana. które podezas Tesmoforiów pozostawiano na miejsce szezątków świń zabieranych z jaru Eubuleosa. Pojawia się ona jednak we wezesnych mitach walijskich jako Stara Biała Locha.2).3). Krommyońska Loc:ha. a nie Tezeuszowi.132p). które miały hamować jego upadek (zob. przedstawia świętego króla zwalonego z nóg przez jego następcę (podobnie jak na terakocie w Kolumnadzie Królewskiej w AtenachPauzaniasz. zwierzęta 286 96. żywe ptaki i parasol. 70h). lwiej skóry i koturnówpo czym zaopatrzono w skrzydła. Świadezyłoby to. by zabić zwyczajną lochę.96. jest farmakosem przygotowywanym do czekających go perypetu podezas Skiroforiów obehodzonych w ostatnim miesiącu roku. że Skiron. że Wiatr Północny uginający sosny zapładnia również kobiety. a t. który w tym miejscu poniósł śmierć. 24.2. że Tezeusz zboczył z drogi tylko po to. Przedmioty te miały kształt falliczny. Pierwszym herosem.1 ). był wspominany podezas Tesmoforiów w Eleuzis. "Pityokamptes" przedstawiony został jako ojciec Periguny. Poza tym świniopas Demeter. uświęconych przez Perigunę.6.29. bogini pola zbożowego (zob. pozbawiono najpierw atrybutów władzy królewskiej . Jest to sytuacja często spotykana w mitologii: Herakles na przykład zmagał się o swe królestwo z Antajosem w Libii (zob. Hyginus i Owidiusz mówią o niej jako o dziku. 4.1.7). prawdopodobnie ze względu na mityczne związki Dedala z obrzędem farmakosa dopełnianym przy królu-przepiórce (zob.w koszykach plecionych z dzikiego asparagusa i trzciny. jak tłumaczy seholiasta Dialogów nierządnic Lukiana. był Melikertes (zob. a także białe ciastka w kształcie wieprzków sporządzane z mąki zmieszanej z gipsem (Pliniusz. Święto Skiroforiów było częścią Tesmoforiów. 48.2. czyli Faja. a Plutareh przedstawia ją jako kobietę zbójezynię zawdzięczającą swemu ohydnemu procederowi przezwisko "lochy". który szykuje się do strącenia kopniakiem wędrowca do morza. 7i 74. uważana za zemstę Tezeusza na Skironie.dotarł już do morza. którego. Mitografowie łamali sobie głowę nad tym. a parasol jego. przedstawia farmakosa spadającego z przestworzy z parasolem w ręce. "by nie okradać jego świętych węży". II. V11. 25d). a mianowicie "sehowane dowody rzeczowe" . jest białą Demeter Lochą (zob. Przywiązanie jej potomków do asparagusa i trzciny dowodziłc>. czyli w połowie lata.ym samym rośliny te byty tabu w pc>wszednim użytku.pałki. czarownik Eubuleos. kiedy ku jego czci zrzueano do przepaści żywe wieprze.1 ).5 i rc>śliny. Przypomina to białe kukły farmakosa zwane "Argiwami" ("białymi ludźmi").4). Thes w nazwie Thesmophoria posiada to samo znaczenie co w imieniu Thezeus. Kapłan Erechteusa nosił parasol.1) w obecności uradowanej kapłanki bogini. samo zaś święto było obrzędem erotycznym. Hen Wen.133h) i z Eryksem na Sycylii (132q). 89. Wszystkie te wyczyny Tezeusza są prawdopodobnie ze sobą powiązane. a takżc uwiedzenie Herse przez Hermesa (zob.3. Gramatycy kojarzą biały parasol z gipsowym wizerunkiem Ateny. ponieważ nie ma żadnego śladu attyckiego kultu żółwia. tłumaczona jako zapasy Tezeusza z Kerkionem. Historie Skirona i Kerkiona oparte są widocznie na serii obrazów przedstawiających obrzęd zrzucania świętego króla jako farmakosa z Białej Skały. której kult został już dawno zlikwidowany na Peloponezie. a mianowicie Herakles Melikertes z Tyru. Drugi mitograf watykański (127) każe zabić Skirona Dedalowi. 92. unoszony przez fale. Trzecia scena. jak się zdaje. Druga scena. ponieważ . 3. W czwartej .3 i 98. że z tych roślin pleciono święte koszyki noszone podezasTesmoforiów. Skoro uważano. jest z pewnością owym rzekomym żółwiem mającym go pożreć. wrzucane do rzeki raz do roku podezas majowego oczyszezania świątyń (zob. Historia naturalna.

jednego z wcześniejszych tytułów Ateny. zgładzenie Pityokamptesa jest. był wiatrem północno-wschodnim. syn Posejdona. jak się zdaje. i duchem świętego króla zabitego przez swego rywala. 48.Samsona. W tym przypadku istnieje analogia między Igrzyskami Istmijskimi i Igrzyskami Pytyjskimi zorganizowanymi ku czci Pytona.l b. zdaniem Owidiusza i scholiasty Hippolitosa Eurypidesa (977).2).pięknie ufryzowany.4). wkroczył do Aten ósmego dnia miesiąca Kronios. przy którym dokonano tego obrzędu. jakkolwiek się on nazywał . Nizosa (zob. Gdy przechodził obok będącej na ukończeniu świątyni Apollina Delfina. Następnie Fytalidzi podejmowali Tezeusza jako swego gościa. Imię Kerkiona świadezy o jego powiązaniach z kultem świni.c. wysoko nad poziom dachu. Skiron zaś. Otóż kiedy Tezeusz dorastał w Trojzenie. Tezeusz nie raczył odpowiedzieć. dlaczego pozwolono mu włóczyć się bez opiekunki. Oznaczałoby to. Ponieważ jednak Igrzyska Istmijskie ustanowiono właściwie dla uczczenia pamięci Heraklesa Melkarta. grupa murarzy pracujących na dachu wzięła go za dziewczynę i zaczepiła bezczelnie pytając. 91. Prokrustes jest. podobnie jak w Rzymie zachował je kapłan Zeusa. którzy oczyścili go z przelanej przez niego krwi. 49. Pterelaosa (zob. "Tezeusz" i jego Hellenowie znieśli obyczaj strącania starego króla ze Skały Moluryjskiej i przemianowali igrzyska ku czci Posejdona kosztem Ino . 89. wymyśloną jako wytłumaczenie znanego obrazu przedstawiającego starego króla . Sinis i Skiron są obaj przedstawieni jako herosi. który był równocześnie i użyźniającym Wiatrem Północnym. Ajgeus dotrzymał słowa danego Medei. był jedynie przydomkiem Sinisa-Pityokamptesa. To zapewne Tezeusz. by go zamordować.97. podobnie jak Pityokamptes.. 97 TEZEUSZIMEDEA a. Ponadto "Prokrustes". jego krewnego po kądzieli. lecz wyprzągł woły zapr#ęgnięte do wozu murarzy i jednego z nich podrzucił w powietrze. jak się zdaje. W długiej szacie sięgającej kostek. Curoi.którego żona przywiązuje za włosy do łóżka. 96. W Attyce powitali Tezeusza nad rzeką Kefisos synowie Fytalosa. że zlikwidował on kult megarejskiej bogini księżyca jako liszki (zob. Apollina. i przy nim pozostały święte funkeje dawnych królów pc>obaleniu monarehu. Po raz pierwszy spotkał się z taką szczerą gościnnością po opuszczeniu Trojzeny. wskrzeszonego zresztą po wojnach perskich (zob.6. 287 6. postacią fikcyjrią. a szczególnie z krwi Sinisa. podczas gdy jego rywal zbliża się z toporem w ręku. Llew Llawa. zwanego obecnie Hekatombojon. Sinis miał przezwisko Pityokamptes. Branehos odnosi się do chrząkania wieprzów. których uczczono przemianowaniem Igrzysk Istmijskich.1 ). Udzielił jej schronienia w Atenach po ucieczce z Koryntu w słynnym . 7). 5. Argiope zaś jest synonimem Fai. reminiscencją likwidacji kultu Boreasza w Atenach. Dotąd jeszcze przetrwał na brzegu rzeki ołtarz Zeusa Łaskawego.przewodniczył w c>brzędach kultu węża. zgwałcił Alope.

4 f. .5 g. Nie wiedział jeszcze. Pallantydzi nigdy jednak nie zapomnieli zdrady Leosa i nie zawierają związków małżeńskich z klanem Agnijczyków ani też nie pozwalają heroldom zaczynać proklamacji od słów "Akoueteleoi!"("Słuchajcie. W kubku był tojad. dzięki czemu udało mu się zlikwidować zasadzkę i cały oddział. Ajgeus zauważył węże ErechtEidów wyrzeźbione na rękojeści miecza z kości słoniowej i strącił kubek na ziemię. Zapalił ognie na wszystkich ołtarzach i posągi bogów obsypał darami. pozostałych zaś dwudziestu pięciu urządziło zasadzkę w Gargettos. Pallas i jego pięćdziesięciu synów. Razu pewnegó w czasie zarazy i głodu Leos by ocalić miasto. Teope. i w ten sposób zwrócił na siebie uwagę ojca.3 d. jak gdyby miał zamiar pokrajać mięso. uchodzącego powszechnie za sukcesora ojcowskiego tronu. Ajgeus uściskał Tezeusza. trucizna. gdzie to trujące ziele wyrosło z jadowitej piany rozpryskanej przez Cerbera. kiedy Herakles wyciągnął go z Tartaru. Tezeusz. Podzielili swe siły. złożył w ofierze swe córki. umknęła mu jednak. których miał za sobą więcej niż przeżytych lat. ponieważ słowo Ieoi.z c. którzy już dawniej oświadczyli. że bezdomny przybysz może przekreślić ich nadzieje na tron ateński. zwołał zgromadzenie publiczne i uznał go za swego syna. że Ajtra urodziła mu Tezeusza. tronu. W Atenach zapanowała radość. i wkrótce opuściła Ateny z młodym Medosem i świtą. Zazdrosna o spłodzonego z Ajgeusem syna swego Medosa.przypomina im Leosa. ludzie"). jakiej dotąd nie znano. że gdy. że gdy w Świątyni Delfina podano pieczonego wołu. Dotąd pokazują w świątyni odgrodzone miejsce. swym synem spłodzonym z Jazonem. Tezeusz wyciągnął ostentacyjnie miecz. że Tezeusz nie jest prawdziwym Erechteidą i wobe C tego nie ma żadnych praw do. że jej czary umożliwią mu spłodzenie następcy. że uciekła z Poliksenosem. spragniony zemsty. z klanu agnijskiego. a w pałacu i mieście panowie szlachetnego rodu ucztow#li razem z ludem opiewając w pieśniach wspaniałe wyczyny Tezeusza.h rezydencją Ajgeusa. Pallas rozpuścił wówczas swe wojsko i poprosił o zawarcie pokoju. słusznie przekonany. otwarcie się zbuntowali. udał się w pościg za Medeą. spowita w magiczną chmurę. Inni opowiadają. którą Medea przywiozła z Acheruzji bityńskiej. Ateńczycy wybudowali na ich cześć Leokorion.rydwanie zaprzężonym w uskrzydlone węże i ją poślubił. Tezeusza jednak powiadomił o ich zamiarach herold imieniem Leos. Złożono w ofierze hekatomby z wołów uwieńczonych kwiatami.6 h. Pallas z dwudziestoma pięcioma synami i liczną rzeszą domowników pomaszerował na miasto od strony Sfettos. posłuszny wyroczni delfickiej. Medea od razu poznała Tezeusza. # . e. i kazała zaprosić go na uroczystość w Świątyni Delfina. gdzie spadł kubek. Świątynia ta była 97. Niektórzy fwierdzą. kiedy się okazało. Tojad rośnie na nagich skałach i dlatego chłopi nazywają go "akonitem". Podczas uczty miał on podać Tezeuszowi kubek wina przygotowanego przez Medeę. Praksyteę i Eubule. że Tezeusz przybył jako szpieg albo morderca. Tezeusz nie podejrzewając niczego wzniósł kielich do ust. synem Orfeusza i protoplastą ateńskich Leontynów. którą jej wspaniałomyślnie ofiarował Ajgeus. Inni utrzymują.c-97. przekonała Ajgeusa. Nie należy mylić tego Leosa z innym.

które w istocie są boginią w triadzie.1.. Wypędzenie Medei z Koryntu. kiedy chodziło o powiększenie władzy i autorytetu swego boga kosztem innych bóstw. 24m). a nie w prywatnym budynku.37. że była koryncką Demeter (zob. królowa pszczoła . Plutarch. I. posiadający na Akropolu wspólne sanktuarium z Ateną i któremu . II..13. Eurypides. s.6. Tezeusz.7. nimfą Praksytea ("czynna bogini"). Przemiany.2) oraz jej kolegium składającego się z pięćdziesięciu kapłanek . Słabe punkty opowieści świadczyłyby o tym.. Elian. Mart.1.#kazywali wielką gorliwość. ponieważ w czasach herosów młode kobiety chodziły po mieście bez eskorty. mylnie uważana za Tezeusza. Kapłani Apollina . Dziewicą jest Teope ("boska twarz"). Plutarch opowiada.97. ponieważ jako święty król posiadał swe apartamenty w pałacu królowej (zob.jako bożkowi morskiemu .Plutarch nie stanowił tu wyjątku . Inną jeszcze wersją tej samej opowieści jest złożenie w ofierze trzech córek Leosa. loc.1. Pauzaniasz. I..15. loc. świątynię zaś również omyłkowo określano jako przybytek Apollina ze względu na delfiny zdobiące budynek.28.1 . incydent zaś z podrzuconym w górę wołem wydaje się zwyczajnym nieporadnym naśladownictwem wyczynu Heraklesa. Hieronim. Wołu nie podrzucano w górę.402 i nast. loc. Owidiusz. albo też biały byk Posejdona (zob. Docinki murarzy są anachronizmem. 4.tojad jest znanym powszechnie jadem paraliżującym . Plutarch. 2. III. przez Pauzaniasza. Apollodoros. 660 i nast. 44a). przedstawiała najwidoczniej kapłankę. na podstawie którego wydedukowano historię o kubku trućizny. jak i "dziewczynę". Apollodoros.12. 1. loc. 97.55. że została ona wydedukowana ze starożytnego obrazu przedstawiającego ofiarę złożoną w dniu zakończenia budowy świątyni. 84. Oracja Panatenajska.matka Kekropsa nosiła to samo imię w Eubei (Apollodoros. VII.3 i 19. czyli sama bogini. wyd.przedstawiający bodajże kapłana lub kapłankę ofiarujących libację duchom ludzi. Pauzaniasz. cit. 5.3. Ten wymyślny romans zakończony teatralnym rozwiązaniem w scenie otrucia przypomina historię Iona (zob. Tezeusz. 1. skoro złożył już swe włosy w ofierze Apollinowi i został jednym z kuretów.2. Przeciw Jowinianowi.6. Owidiusz. którzy w obecności Persefony i Cerbera zostali złożeni w ofierze przy zakładaniu fundamentów. IV. Pokonanie Pallantydów przez Tezeusza również odnosi się do likwidacji pierwotnego kultu Ateny (zob. Diodor z Sycylii.185.28. Informacja ta jest ścisła.9. a następnie z Aten odnosi się do likwidacji kultu bogini ziemi przez Hellenów. 7. Suidas pod hasłem "Leokorion". Varia historia. cit.poświęcone były delfiny. 6. 9. Apollodoros. Plutarch.3 289 3. o czym świadczyliby murarze na dachu (zob. ale deIfin był początkowo emblematem bogini księżyca. Jej rydwan zaprzężony w węże dowodzi.1 i 16.1 ). 88c). Medea. Arystydes. Nie można było zresztą wziąć Tezeusza za dziewczynę. towarzyszył zapewne inny obraz . któremu składa się ofiary: albo biała księżycowa krowa. Tezeusz. 25. cit. Owidiusz.1. Suidas pod hasłem "Leos". XII. Postać wyprzęgająca ofiarnego białego wołu. Hellanikos cyt. 12. że Ajgeus mieszkał w Świątyni Delfina. bogini nowiu.5.7). cit. Jest to właśnie bóstwo. Plutarch. Obrazowi.zawsze v#. 2. Epitome.pallas w danym wypadku może oznaczać zarówno "młodzieńca".

Polluks. bodajże totemistycznego pochodzenia. że arcykapłanka Ateny w Atenach i arcykapłanka Hery w Argos należały do klanu Iwa. Ateny nie łączono z kukułką. czyli gap.5. dudka.zob. przed Chr. dotyczyło to szczególnie imion zmarłych krewnych.239). XXl1. 6. 3. Z mitów o Tezeuszu i Heraklesie wynikałoby.b Leontydzi lwa. 80. Varia historia. Jeśli przypuszczenie to jest słuszne. 98 TEZEUSZ NA KRECIE . 94c). Erechteidzi zaś węża. miała kaplicę w pobliżu Megary (Pauzaniasz. między innymi o klanach kruka. Klan Pallantydów miał prawdopodobnie kozę jako swój totem. 95.778).4).12.3) przez napływowych Butadów (którzy przerobili legendę o Tezeuszu). zapewne Herze. że poszczególne słowa bywały zakazane. I. Wtajemniczeni w przebraniu sowy dopełniali obrzędu łapania swego ptaka totemistycznego (Elian. 4. przedstawiona została jako skowronek. Atena zaś jako ptak-nurek. Klan sowy zachował swoje obrzędy aż do późnych czasów klasycznych. słowika. 5. którego wymienienie pociągało za sobą niebezpieczeństwo. Na złotym pierścieniu odnalezionym w Tirynsie przedstawiono czterech mężczyzn-lwy ofiarujących naczynia do libacji siedzącej bogini.i 5) . w Atenach przeciw zagarnięciu lokalnego urzędu kapłańskiego Erechteidów (zob. VII. 391a-b i 629f). Na Krecie nie było co prawda Iwów.28. 19# Mity #edcie 290 97. ponieważ za jej tronem siedzi kukułka (zob. IV. przy czym każda fratria lub subfratria składała się z kilku klanów totemistycznych.3 i 41.103.6 .58) i jako gołąb w towarzystwie Hery # (ibid. do którego adoptowały świętych królów. XV. ponieważ przypominały w brzmieniu imię osoby.98. u której służył świniopas EubuIeos w Eleuzis. Protesty Pallantydów przeciw uznawaniu Ajgeusa i Tezeusza za prawdziwych Erechteidów są być może echem protestu złożonego w VI w.3 . Opowieść Plutarcha o Akouete leoi jest dosyć prawdopodobna. Atenajos. III. lecz miała ona szereg innych ptasich epifanu. wieszcza bogini. nazwę przedmiotu lub zwierzęcia. W religiach pierwotnych często się zdarzało. Agnijczycy jagnię. ale i tu występowały one jako zwierzęta bogini. a małżeństwo dozwolone było tylko między członkami różnych subfratru (zob. Na małej wazie ateńskiej pochodzącej z około 500 r. niedźwiedzia i sowy. U Homera pojawia się jako orzeł morski (Odyseja. wówczas Pallańtydzi i Agnijczycy musieli należeć do tej samej subfratru. nawet jeśli zmarli śmiercią naturalną. Główną jednak epifanią tej bogini była mądra sowa. Zakaz zawierania związków małżeńskich między Agnijczykami i Pallantydami mógł być przeżytkiem egzogamii oraz związanego z nią skomplikowanego systemu małżeństw grupowych między iratriami. jako wilk w towarzystwie Apollina (Iliada. wilka. V. 371) i jako jaskółka (ibid.5). W mitologii attyckiej są wzmianki o wielu innych klanach totemistycznych.staruchą jest Eubule ("dobra rada").

był potworem o głowie byka. gdy Hekale obsypywała go czułościami. Minotaur. mimo iż Ajgeus szczerze mu odradzał. Zmarła jedn#k przed jego powrotem. a wśród nich (jak twierdzą niektórzy) również i Androgeusa. by Ateńczycy przysyłali co dziev#ięć lat .siedmiu młodzieńców i siedem dziewic do kreteńskiego labiryntu na żer Minotaurowi. a on ustanowił obrzędy hekalezyjskie dla uczczenia jej pamięci i ku czci Zeusa Hekalejskiego.b. by wybrać ofiarę.5 e. Jest kwestią sporną. czy to Medea namówiła Ajgeusa. a ciała natrzeć pachnącymi olejkami oraz nauczyć się kobiecego sposobu mówienia. Tezeusz jednak odważnie chwycił byka za śmiercionośne rogi i triumfalnie powlókł go przez ulice Aten. do Aten wypadł termin złożenia haraczu po raz trzeci. Byk ten. by posłał Tezeusza przeciw dzikiemu białemu bykowi Posejdona. że żagiel był czerwony. Nakazał im wykąpać się w ciepłej wodzie. że król Minos osobiście przybył na czele floty. dobrowolnie zawarł układ. który miał rozwinąć. Tezeusz tak głęboko współczuł rodzinom. W obu poprzednich wypadkach okręt wiozący czternaście ofiar został wyposażony w czarne żagle.4 d.a mianowicie na zakończenie Wielkiego Roku . że w ten sposób wkupi się w łaski Ateńczyków. Tezeusz 98.98. gdzie w ich imieniu ofiarował Apollinowi gałązkę poświęconej oliwki przewiązaną białą nitką wełnianą. zrodzonym przez Pazyfae białemu bykowi. Kiedy Tezeusz przybył do Maratonu. których dzieci miały być wylosowane.2 c. Niektórzy co prawda utrzymują. wypuszczony na równinie Argos i pędzony stamtąd przez Przesmyk Koryncki do Maratonu. a nie w Atenach. Udało mu się w ten sposób oszukać Minosa i przedstawić ich . Wzrok jego padł na Tezeusza. unikać promieni słonecznycli. jeśli wróci jako zwycięzca. Inni jeszcze twierdzą. Czternaście matek przyniosło prowiant na drogę opowiadając swym dzieciom baśnie i opowieści o herosach. czy też podjął się ón likwidacji ziejącego ogziiem potwora po jej wypędzeniu z Aten. ufarbowany w soku jagód dębu kermesowego. syna Minosa.3 Wkrótce po przybyciu Tezeusza.l b. która ślubowała. zdołał zabić setki ludzi między miastami Probalintos i Trikoryntos.g 291 był jeszcze dzieckiem w tym czasie. by podtrzymać je na duchu. mając nadzieję.a. haracz zostanie zniesiony. że się zaofiarował. noszący imię Asteriosa lub Asteriona. jeśli Tezeusz wróci żywy i cały. Po losowaniu w sądach niższych Tezeusz poprowadził swych towarzyszy do Świątyni Delfina. Tezeusz zastąpił jednąk dwie spośród wylosowanych dziewic zniewieściałymi młodzieńcami obdarzonymi niezwykłą odwagą i przytomnością umysłu. podejmowany był gościnnie przez ubogą starą pannę imieniem Hekale lub Hekalene. iż sam pójdzie jako jedna z ofiar. że jeśli uda mu się pokonać Minotaura gołymi rękami. że bogowie stoją po jego stronie. które dotąd są obchodzone. że to właśnie na niego padł los. sprowadzony przez Heraklesa z Krety. który chociaż był urodzony w Trojzenie. Niektórzy jednak opowiadają. w górę po stoku na Akropol i tam złożył go w ofierze Atenie i Apollinowi. W odwecie za śmierć Androgeusa Minos nakazał. i dlatego zwą ją najczęściej zdrobniałym imieniem Hekalene. gestykulacji i chodzenia. iż Ajgeus dał mu biały żagiel. uperfumować włosy. Tezeusz jednak tak bardzo był pewny. iż złoży Zeusowi barana w ofierze.

Niektórzy utrzymują. Od pierwszego wejrzenia zakochał się w jednej z dźiewic ateńskich . że jego obowiązkiem. jest ochrona dziewic przed gwałtem tyranów.Wpierw udowodnij. Inni utrzymują. by wziął w drogę Afrodytę jako przewodnika i towarzysza.h .po czym wrzucił do morza swój złoty sygnet. Modlitwie jego: "Wysłuchaj mnie. i zwróć mi tę błyskotkę! . Tezeusz nie zwlekając skoczył do morza i pod honorową eskortą wielkiej ławicy delfinów dotarł do pałacu nereid. Niektórzy twierdzą. ponieważ Ateńczycy nie znali jeszcze wówczas nawigacji. że jesteś synem Zeusa! . Wyczynowi temu zawdzięcza Afrodyta swój tytuł Epitragii.jako dziewice. Gdy w kilka dni później okręt dotarł na Kretę. `# . co upamiętnił Mikon na malowidle na trzeciej ścianie świątyni Tezeusza.Pomogę ci zabić mego przyrodniego brata Minotaura . którzy twierdzą.lo . ale i córka Minosa Ariadna zakochała się w nim od pierwszego wejrzenia.9 ů #i. ponieważ Tezeusz po powrocie wzniósł w Faleronie. miał 2arówno pierścień. lokalne zaś święto sterników obchodzone jest ku ich czci.obiecała mu potajemnie . Eriboja czy też Fereboja. . jako syna Posejdona.odparł Tezeusz. w którym Tezeusz popłynął ze swoimi towarzyszami. zapewne jednak rację mają ci. Minos przybył do portu. że był nim Nauzyteus. która wpadła mu w oko. że ją poślubi. by Posejdon kiedykolwiek okazał szacunekjakiejkolwiek dziewicy. protoplasta Feaków. by policzyć ofiary.Dowiedź więc .nie ustalono. Zaiste Afrodyta musiała towarzyszyć Tezeuszowi. Tego dnia Ateńczycy co roku wysyłają dziewice do Świątyni Delfina. Nie tylko bowiem Periboja i Fereboja zaprosiły rycerskiego młodzieńca do swego łoża i nie zostały odtrącone. ponieważ Tezeusz zapomniał uczynić to przed wyruszeniem w drogę. Tezeusz przystał na to ochoczo i przysiągł. gdyby Tezeusz nie zaprotestował oświadczając. tak myląco podobne miały imiona . porcie. że koronę wręczyła mu sama bogini morza Amfitryta i że ona to rozesłała na wszystkie strony nereidy. Bóg okazał swe niezadowolenie zsyłając burzę.6 f. dar ślubny Afrodyty. jak i koronę. Minos uśmiechając się lubieżnie odrzekł. Fajaks. czy była to Periboja (która została później matką Ajasu). odpowiedziało natychmiast uderzenie grzmotu i błyskawica. by odszukały złoty pierścień. Jedno jest # pewne: kiedy Tezeusz wyłonił się z morza. Otóż Dedal przed . j.zawołał .s 292 98. że sternikiem był Fereklos. do których trafił Odyseusz.k h.że jesteś synem Posejdona. z którego wypływał. stał jako pilot na dziobie okrętu o trzydziestu wiosłach. Złożył jej więc ofiarę na brzegu morza i oto złożona w ofierze koza ginąc zamieniła się w kozła. by przebłagać Apollina. iż nic nie wiadomo. która zmusiła ich do schrónienia się w Delfach i do złożenia spóźnionych ofiar.11 k. Koronę tę nosiła później Ariadna.7 g. Tezeusz wypłynął szóstego dnia Munychionu (kwietnia). Minos podjął wyzwanie.98. pomniki Nauzyteusowi i Fajaksowi.jeśli pozwolisz mi wrócić ze sobą jako twojej małżonce. Wyrocznia delficka doradziła Tezeuszowi. że nereida Tetyda dała mu złotą koronę. ojcze Zeusie!".i z pewnością natychmiast by ją zgwałcił.

po wylądowaniu na wyspie zwanej wówczas Dia. kapłani Dionizosa w Atenach potwierdzają.opuszczeniem Krety podarował Ariadnie magiczny kłębek nici i pouczył. uderzono jednak na alarm i zanim udało mu się uciec pod osłoną zmroku. czy zabił Minotaura mieczem otrzymanym od Ariadny. przywiązać koniec nitki do nadproża.ls o. ona zaś urodziła mu liczne potomstwo. Chyłkiem przedostali się na okręt.13 m. powikłanymi korytarzami doprowadzi do kryjówki Minotaura. Tejże nocy usłuchał Tezeusz jej rady. że zapomniał nie tylko o obietnicy złożonej Ariadnie. którą Dionizos umieścił potem wśród gwiazd jako "Corona Borealis". zobaczył. Wtedy przybył na jej ratun#k łagodny i czuły pionizos z wesołą świtą menad i satyrów. Tezeusz przedziurawił co prawda kadłuby wielu okrętów kreteńskich. jak składała sekretne śluby na intencję jego powodzenia i jak. że flota Dionizos# zmierza w kierunku wyspy Dia. Wezwała więc cały wszechświat. jak drżała. by ją pomścił.lz 98. Wersja ta nie jest jei#nak powszechnie przyjęta. by szedł za nim. Ogarnięty nagłym przerażeniem. porzucił Tezeusz śpiącą Ariadnę na brzegu i odpłynął. Pozostanie już na zawsze tajemnicą. Musi otworzyć drzwi. córkę Panopeusa.14 n. Koronę. Kiedy Tezeusz się obudził. podniósł kotwicę. Niektórzy twierdzą. Drog# powrotną odnajdzie zwijając z powrotem nitkę. musiał stoczyć w porcie bitwę.. Na fryzie w Amyklaj Tezeusz prowadzi związanego Minotaura w triumfalnym pochodzie przez Ateny. by uniemożliwić pościg. a Zeus wyraził zgodę. w jaki sposób należy wchodzić do labiryntu i jak stamtąd wyjść. którego musi schwycić za włosy i ofiarować Posejdonowi. czy też swą słynną pałką. porzuciła rodziców i ojczyznę.17 Tylko Toas i Ojnopion spośród dzieci Ariadny zwani są niekiedy synami Tezeusza. Kłębek ten dała Ariadna Tezeuszowi mówiąc. i szybko wypłynęli na morze.98. że czekając na wyspie Dia na pomyślny wiatr rozważył. Kiedy zbryzgany krwią Tezeusz wyłonił się z labiryntu. czy gołym rękami. jaki skandal wywoła pojawienie się Ariadny w Atenach.15 Jeszcze inni utrzymizją. gdzie już czekali na nich Nauzyteus i Fajaks.p 293 1.'e p. rozpłakała się wspominając z goryczą. Inni opowiadają. że Minotaur nigdy nie istniał i że Tezeusz nie . nadal jednak toczą się gorące spory o to. że Dionizos ukazał się we śnie Tezeuszowi i grożąc mu zażądał Ariadny dla siebie. że kiedy Ariadna znalazła się sama na bezludnym brzegu. lecz obecnie znanej jako Naksos. aż dotrze do śpiącego Minotaura. w której na szczęście nie poniósł żadnych strat. ale w ogóle o jej istnieniu. wykuł Hefajstos z ognistego złota i czerwonych klejnotów indyjskich ułożonych w kształcie róż. zakochana. że opuścił ją znalazłszy nową kochankę.#jgle. Poślubił ją bez najmniejszej zwłoki. Przez ten czas bowiem młodzieńcy o niewieścim wyglądzie zdążyli zabić strażników pomieszezeń dla kobiet i wyzwolić uwięzione tam dziewice. znajdującej się w samym środku budowli. włożył na jej skroń koronę Tetydy. ' Kilka dni później. Ariadna rzuciła mu się na szyję i zaprowadziła całą grupę ateńską do przystani. co go skłoniło do tego kroku. gdy Tezeusz wyruszał przeciw jej potwornemu bratu przyrodniemu. czary Dionizosa zaś sprawiły. zmniejszając się po drodze i krętymi. kłębek się potoczy. Kreteńczycy twierdzą. Jakkolwiek było naprawdę.1.

by #ałożyła w Italii kolonię Japygię. który przyznał nagrodę Tezeuszowi. Zwróciła zakładników ateńskich.osiągńąć jakiegnś kompromisu. na wody greckie nie ma wstępu żaden okręt z załogą większą niż pięć osób. jeden jej syn bowiem z bliźniąt. oba zaś narody podpisały pakt o wieczystej #21 przyjaźni. iż poza okrętem "Argo" Jazona. jak i kobiety przypatrywali się igrzyskom. i powitali je radośnie. z#ożoną głównie z asymilowanych już na Krecie pótomków jeńców ateńskich# Maleńkie Delfy nie mogły utrzymywać przysłanej młodzieży. zabije wszystkich zakładników pozostawionych przez Tezeusza pn zawarciu układu. które urodziła. Twierdzą mianowicie. że za wiedzą Dedala miał cudzołożny romans z Pazyfae. Tradycyjna pieśń bottiajska potwierdza legendę głoszącą. ale w tym samym czasie skrycie budował okręty wojenne: kilka w Tymojtidaj.# syn Minosa. Kiedy Dedal uciekł z Krety do Aten. że Minos i Tezeusz zawarli i zaprzysięgli układ głoszący. Ariadna pnślubiła Tez#usza. Zesłał więc burzę. a krążyły również pogłoski. że zbliżające się okręty stanowią część utraconej floty Minosa. jak trzy razy pod rząd przerzuca nad głową dawnego. Ariadna zakochała się w Tezeuszu. Niektórych złożono w ofierze przy jego grobie. Deukalion. Tak więc udało się Tezeuszowi zdobyć port bez najmniejszego oporu. że nie wszystkie ofiary uśmiercano. Kreteńczycy wysłali podobno do Delf grupę swych pierworodnych. Minos przyzwolił z radością. Nie mniejszą przyjemność sprawił ten wido# Mi#osowi.l9 q. z którą Tezeusz zawarł wspaniałomyślny układ. gdy zobaczyła. inni zostali podarowani zwycięzcom jako niewol- 294 nicy. gdzie trzymano pod strażą młodzieńców #i dziewice ateńskie w oczekiwaniu igrzysk pogrzebowych Androgeusa. Zupełnie odmienną wersję wydarzeń podają Cypryjczycy i inni.zwycięzcę i kładzie go na łopatki. o których Kreteńczycy nic nie wirdzieli. czy nie dałoby się. Jej mieszkańcy przenieśli się potem do Bottiai w Tracji. uznał go za swego zięcia i i zniósł okrutny haracz. Ruszył następnie prosto na Knossos. . Na starożytnej Krecie zarówno mężczyźni. że jeśli nie wydadzą Dedala. wysłali ją. Po miesiącu lub dwóch ut#yruszyła flotylla kierowana przez Dedala i innych uciekinierów z Krety. przejął spór po ojcu i zagroził Ateńczykom. i delikatnie się dopytywał.zdobył Ariadny podstępem. Ich zdaniem labirynt był pilnie strzeżonym więzieniem. jego zaś zabił w jednej z sal w głębi pałacu. wyciął w pień straż Deukaliona. który był świadkiem przysięgi. Nadużył zaufania Minosa. gdzie Pitteus miał stocznie. porcie położonym na uboczu. Tron kreteński przypadł wówczas Ariadnie. Tak się złożyło. inne w Trojzenie. przypięczętnwany unią nbu knron. że co roku zabierał wszystkich okrutny i pyszałkowaty Tauros. a o ich pochodzeniu przypominać będzie tęskne wołanie panien bottiajskich: "Pozwólcie nam wrócić do Aten!"2o r. która rozbiła flotę Minosa u brzegów Sycylu. wygrywając ku oburzeniu rywali wszystkie konkurencje. był do niego bardzo podobny. mająeym oczyścić morze z piratów. Kreteńczycy myśleli. Minos złamał pakt ścigając go na okrętach wojennych i wzbudzając tym gniew Posejdona. jeden z dowódców Minosa. Kiedy więc Tezeusz poprosił o pozwolenie na zapaśniczy pojedynek z Taurosem. Prowadził w tej sprawie korespondencję z Deukalionem. Tezeusz odpowiedział. że z Dedalem łączą go więzy pokrewieństwa.

s. ale burza zagnała ich na Cypr. ani żadnego innego środka wiążącego. czy też lewe. Było to jego pierwsze dzieło architektoniczne. ledwie jednak Teze#sz powrócił na okręt. a kiedy umarła w połogu. które pozostawił im Tezeusz. W Knossos Dedal zrobil dla Ariadny pod#ogę do tańca. złożył tam ofiary Apollinowi i urządził ku jego czci igrzyska. rzeźbiony w drzewie przez Dedala. skopiowany z labiryntu egipskiego. gwałtowna wichura wypędziła całą flotę z powrotem w morze.tańczył Tezeusz i jego towarzysze "taniec żurawia" polegający na skomplikowanych ewolucjach przypominających krążenie w labiryncie odmierzonymi krokami przy akompaniamencie harf.23 u. a każdy róg pochodzi z tej samej strony ofiary . na której w białym marmurze wyryty został skomplikowany wzór. Ludzie staroświeccy. Powróćmy jednak do opowieści o Tezeuszu. Wokół tego właśnie ołtarza .nie ma zgody jedynie. tańczą podobny taniec w wielu rozmaitych miastach greckich i w Azji . że Dionizos nie tylko nie poślubił Ariadny.22 t. wokół ołtarza Afrodyty. Nie chciał. Okazał również roztropność poświęcając bogu mały posążek Afrodyty. po czym oboje wyruszyli do Aten. ponieważ przy jego budowie nie użyto ani zaprawy murarskiej. Tak się też stało. Długo świętowano to wydarzenie. Ozdobiony rogami ołtarz stoi nad brzegiem okrągłego jeziora na Delos. ale oburzony był. Inni zaś opowiadają. pokazują grobowiec Ariadny w gaju poświęconym jej jako Arideli. Ołtarz ten wystawił sam Apollo. ze srebra i drugą z brązu. Poskarżył się Atenie. Gdy Tezeusz powrócił z Syrii. Czczą także dwie jej statuetki. urządziły wystawny pogrzeb.9E. Mieszkańcy Delos dotąd wykonują ten taniec przywieziony przez Tezeusza z Knossos.24 Dzieło to zalicza się do siedmiu cudów świata. czy były to rogi prawe. pogrążył się w głębojiiej żałobie na wieść o śmierci żony i wyłożył na jej kult znaczne sumy. Niewiasty amatyjskie zaopiekowały się Ariadną pocieszając ją listami otrzymywanymi rzekomo od Tezeusza naprawiającego swe okręty na brzegu sąsiedniej wyspy. Z Naksos popłynął na Delos. Cypryjczycy nadal obchodzą drugiego września święto Ariadn. ta zaś zabiła ją w połogu be#litosnymi strzałami. który Ariadna zabrała z Krety i pozostawiła na okręcie.9E. będąc już w ciąży i obawiając się # poronienia na skutek choroby morskiej. stoi na graniastej podstawie i stale jest wieńczony. szczególnie żeglarze. kiedy ona i Tezeusz sprofanowali jego grotę na Naksos. by ją wysadzono na brzeg w Amatos. Młodzieniec kładzie się wówczas w jej gaju i udaje bóle porodo e. W Amatos dotąd . poprosiła. wieńcząc go ciasno splecionymi rogami niezliczonych kóz zabitych przez Afrodytę na górze Kyntos. Kiedy Tezeusz wykonywał w Knossos "taniec żurawia". że powiesiła się ze strac#Zu przed Artemidą. według innej wersji. by stał się przedmiotem cynicznych uwag Ateńczyków. jedną sporządzoną . Utrzymują. Posążek ten.Wtedy to właśnie wprowadził nowy obyczaj wieńczenia zwycięzcy liśćmi palmowymi i wkładania mu gałązki palmy do prawej ręki.. pierwszy raz mężczyźni tańczyli razem z kobietami. dotąd pokazywany na Delos. na którym umieszczono wyrzeźbiony przez Dedala posąg . Fundamenty ołtarza i otaczające go ściany również wykonano z rogów. Ariadna.u 295 s. gdy miał zaledwie cztery lata.lub też.

zapomniał rozwinąć biały żagiel. czy też uradowany widokiem brzegów Attyki. wyd. loc. 747. Pauzaniasz.14. jak to czyniły tamte matki przed wypłynięciem okrętów. 41. Epitome. I.2s Ajgeus zaś. których Tezeu#z w niewieścich szatach zabrał na Kretę i którzy kroczyli za nim w triumfalnym pochodzie po powrocie.4. by przypomnieć dzieciom. jak to Tezeusz. Tak samo tańczą dzieci na wsi italskiej. 47. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza.Apollodoros. obywatele miasta zaś jeszcze za życia uczcili go kaplicą. gdy zakończył składanie ofiar ślubowanych bogom z wdzięczności za bezpieczny powrót. czy też dla uczczenia Dionizosa i Ariadny. Tezeusz. Niektórzy jednak utrzymują. przedstawiając matki ocalonych ofiar. I. Dwaj ludziedźwigający kiście przedstawiają młodzieńców. dla upamiętnienia zaś poświęconej przez Tezeusza przed wyruszeniem w drogę gałązki oliwnej obnosi się gałąź oliwki przybraną białą wełną i owocami dojrzewającymi w tej porze roku. Fragmenty. do których długo' nie pozwalały mu dotrzeć niepomyślne wiatry. tylokrotnie jedn#k był przerabiany i remontowany.z9 98 297 l. v. pierwszy mitograf watykanski. Tezeusz zaś nadał Fytalidom godność kapłańską w dowód wdzięczności za okazaną przez nich gościnność.27. po wylądowaniu cały pozostały prowiant ugotował w jednym kotle.5. Tezeusz. 3.. Rodziny. 40. który wypatrywał go z Akropolu.9. Owidiusz. że filozofowie delijscy podawali go jako przykład dyskutując na temat niezmiennej identyczności. Podczas tegoż święta śpiewana jest pieśń dziękczynna za ustanie głodu.. w których gotują rozmaite gatunki fasoli. zmuszony do ograniczenia racji swej załogi. Na rynku w Trojzenieůpoświęcił Tezeusz świątynię Artemidzie Zbawicielce. Hyginus. Ich obowiązkiem jest opowiadanie baśni i mitów starożytnych. II. czy to dla okazania wdzięczności Atenie i Dionizosowi. Tezeusz ustanowił Święto Kiści Winogron. VII1. Fabulae. by wreszcie najedli się do syta. dostrzegł czarny żagiel. Bentley. na które miał spadać obowiązek składania haraczu kreteńskiego. Kallimach.Plutarch.1.cit. Ponieważ jest to również pora winobrania. taniec ten jest również zalążkiem Igrzysk Trojańskich. Remedia amoris. Czternaście kobiet niesie żywność i uczestniczy w składaniu ofiar. w którym obecnie stoi świątynia Nike Apteros (Nike Bezskrzydłej). .wierni Ateńczycy tłumnie schodzą się nad brzegiem morza z garnkami. Plutarch. Apollodoros.2? w. zobowiązały się do składania ofiar. Hesychios pod hasłem "Bolyntos". czy to rozżalony poniesioną stratą. Wkrótce Ariadna została pomszczona.Diodor z Sycylii. Mniejszej. że świadomie rzucił się do morza zwanego od tej chwili Egejskim.31. Pochował wówczas Ajgeusa stawiając ku jego czci kaplicę herosa.jest to dzień powrotu z Krety .294. Tezeuszowi powiedziano o wypadku dopiero wtedy. 2. Statek. z miejsca. zemdlał i spadł ze skały zabijając się na miejscu. I11.61. odtąd co roku wypływał na Delos.1.2s x.25 . na którym płynął na Kretę. Ósmego dnia Pyanepsionu (października) . IV. Pauzaniasz.

Pauzaniasz. IX. przez Plutarcha. Filochoros cyt.5. Tezeusz. Iliada. Iliada.cit. Plutarch. 43.591-592 .19.. Epitome. Kallimach. 23. Plutarch. Plutarch. Hymn do Delos. Tezeusz.51. Epitome.7. 19. Fabulae. loc. Filochoros cyt. Tezeusz.1.1166.Plutarch.10. przez Plutarcha. Pauzaniasz. Tezeusz. Tezeusz. Katullus. 7.40. Pauzaniasz.slo Iliady Homera.4.20. scholia do Rycerzy Arystofanesa. I. Plutarch. 24. Simonides cyt. Hellanikos cyt. loc. LXIV. Pauzaniasz.18. 13. 17.14. LXIV. Filochoros cyt. 17. Kallimach. 27. loc.42.590.1.590. XI. 10.cit. Zawody Homera ż Hezjodem. Owidiusz. II.cit.115. 8. Pauzaniasz. Pauzaniasz.2 i IX.cit. Plutarch. Apollodoros. loc.14.cit. Hyginus. IV.1. Astronomia. scholia do SielanekTeokryta. XVIII. Plutarch. 5. przez Plutarcha. cit.11. Hymn do Delos.45. I. Plutarch.1. 16. Ferekydes cyt. LXIV.19. 28.. Plutarch..8. 29. II.1.19.1.9. 22. Tezeusz. 29. loc. Kallimach. V1.19. przez Plutarcha. Katullus. Wergiliusz. Eustatios o Iliadzie Homera.29. 15. Tezeusz.2. Homer. 29.61. Hyginus. 20. scholia. 312 i nast. Pauzaniasz. 29. 12.5 18.. XVI.. przez Plutar-. Diodor z Sycylii. XI.5. Bakchylides. przez Plutarcha. loc. Demon cyt. Hyginus. 35. Heroidy.116. Tezeusz. Tezeusz.. Diodor z Sycylii. Tezeusz. Eneida. 590. Apollodoros..cit. Tezeusz.5. Plutarch. . 1?. Konstytucja Bottiajczyków cyt.1. i Które zwierzgta są zmyślniejsze?.cit. V. 11..18: 9.Hesychios pod hasłem "Aridela".Scholia do SielanekTeokryta.Plutarch. Proklos. Plutarch.31. przez Plutarcha. 312. XVIl1. Katullus. przez Ferekydesa. cha.40.50 i nast. loc.2. II1. IV. Tezeusz. loc:cit. Pliniusz. VIII.1. Historia Demona cyt. Apollodoros.Pauzaniasz.31.3. cit.. Plutarch. 35. Simonides cyt.1. scholia do Iliady Homera. XVIII.cit.50 i nast.48.4.2. przez Plutarcha. 989. 16. Tezeusz. Questiones Graecae. Hymn do Apollina. Chrestomatia. Pauzaniasz. 26. X.2. Hyginuś. Plutarch.1. przez Plutarcha. 322.11. Tezeusz.Pauzaniasz. przez Plutarcha. Tezeusz. Eustatios o Odysei Homera. Plutarch. 22. Astronomia. Epitome.588 i nast. 14. 21.Plutarch. przez Focjusza. Tezeusz. 21.7. Pajonios cyt. Hyginus.cit. 22 i 23. Pauzaniasz.2. 23. Diodor z Sycylii.22. Pauzaniasz. 6..22. Tezeusz. Homer. Arystoteles. przez Plutarcha. 25. Historianaturalna.320. i Porównanie Romulusa z Tezeuszem. Tezeusz. loc. loc. 60 i nast.11. Klejdemos cyt. loc. Epitome. 1. I... Plutarch.cit. cyt.18. Katullus. Serwiusś o Eneidzie Wergiliusza. V.Scholia do Odysei Homera. loc. XVIi1. Tezeusz. Fabulae.Apollodoros. Porównanie Romulusa z Tezeuszem. 21. XXXVI. s.17.15. przez Plutarcha.50 i nast. 725. Plutarch. cyt.19. 20.4-5. 43. loc.

"Minos" .tłumacży ikonografzastawiały na króla śmiertelną pułapkę. podobne do brytyjskich labiryntów w darni. które w końcu myśliwy zabijał uderzeniem po łbie (biblijna Księga Eklezjasty. 3. mają swą paralelę w relacji mitologicznej o haraczu z młodzieńców i dziewic nałożonym na Ateny jako ' zapłata za zabójstwo kreteńskiego księcia.. zwalnia Ateny od haraczu. sprytnie zabijająe byka Minosa albo pokonując w zapasach dowódcę naczelnego króla Minosa. 92. Źródłem tego wzoru. podobniF jak przepiórka ginęła w labiryncie chrustu. Grecja uległa wpływom kreteńskim pod koniec XVIII w.2).to tytuł dynastu z Knossos. Prowadzący taniec niesie tarezę z godłem przepiórki. zwanego Minotaurem lub "Bykiem Minoso#vym". a w tym właśnie ptaku przebywała dusza króIa Artura. dzieci brytyjskie wydeptywały w darni podezas świąt wielkanocnych. Przed pałacem znajdowała się otwarta przestrzeń z podłogą do tańców. Tło tych wizerunków stanowi pogmatwany wzór spotykany nie tylko na pewnych monetach kreteńskich.:3 l. w którym wzór ten został po raz pierwszy dostrzeżony przez Rentona Greena. Jedynie wyjątkowy heros .. Zostały jej one narzucone przez helleńską arystokrację. przed Chr. poślubia Ariadnę. 2.4). Parów. jego zapasy z Taurosem ("bykiem") i porwanie byka kreteńskiego są wersjami jednego i tego samego wydarzenia. przebywającej podówezas na Svrylu.4) przedstawiono dwóćh herosów na koniach. W tym kontekście wielkie znaczenie posiada odkryty niedawno w Kornwalii w pobliżu Bosinney kreteński labirynt wycięty w skale.104. 7). to kreteńskie oznaczenie "dzikiego byka". lecz również w gmatwaninie ścieżek.1. na której nakreślono zawiły wzór wytyczający kroki wykonawców wiosennego tańca erotycznego (zob. Opisują oni bunt Ateńezyków przeciw kreteńskiemu władcy biorącemu zakładników gwarantujących ich spokojne zachowanie. które do XIX w. które złożyły się na mit o labiryneie. Tezeusz. Drugi heros ma lancę i tarezę z godłemkaczki. Miłość-zazdrość . 88. i zawier-a pokój z Minosem. Jednym z elementów. i wreszcie traktat pokojowy. ponieważ labirynty kamienne. Taniec w labiryncie wprowadzony został do Brytanii przypuszezalnie ze wsehodnich obszarów Morza Śródziemnego przez neolitycznych rolników w trzecim tysiącleciu przed Chr. pod nieobecność głównej części floty. Obraz ten tłumaczy religijną teorię tańca przepiórki. za nim zaś ukrywa się demon śmierci. X1. który przełamał bramy piekielne i z którym w legendzie jest ściśle związany Bosinney. obecnie również zwanego labiryntem. w któryeh błądzili ateńscy napastnicy szukając króla.dom labrys. Zabójstwo Asteriosa o głowie byka. czyli "podwójnego topora" .stanowił zespół pokojów i korytarzy. tajną budowę flotylli. mógł być fakt. że pałac w Knossos . przypadające bodajże na rok 1400 przed Chr. Bolynthos. słowo.jak Dedal lub Tezeusz .powracał żywy. występują w strefie "Beaker B" . Wcale rozsądnie brzmi nie upiększona relacja o napadzie Tezeusza na Knossos. Następcą króla zostawał jego bliźniak-zastępca. cytowana przez Plutareha i Klejdemosa. Nie wyczerpuje to jednak zagadnienia. jest jednym z ostatnich rezerwatów kornwalijskiej wronki alpejskiej. Na etruskim dzbanie na wino z Tragliatella (zob.król prawdopodobnie w postaci byka spółkował obrzędowo z arcykapłanką jako krową księżycową (zob. której emblematem był byk niebieski.98. dziedziczkę tronu. 92. była tradycyjna gmatwanina ścieżek w ehruście prowadząca przepiórki ku wabiącemu je kogutowi. miłosne i wyzywające do walki.30). od którego pochodzi nazwa attyckiego Probalintos. zamkniętemu w klatce w samym środku labiryntu. która zagarnęła władzę na Krecie dwa lub trzy pokolenia weześniej i zapoczątkowała tam nową kulturę. Wydarzenia te.98. Kogut wydawał okrzyki głodu. i niełatwo im było go odnaIeźć i zabić. Ariadną. "Asterios" mogło oznaczać "słoneczny" lub "niebieski" . Tancerze wykonujący wiosenny taniec naśladowali bodajże podskakiwanie podnieconych kogutów (zob. którego ratyfikacją było małżeństwo ateńskiego króla z dziedziczką tronu kreteńskiego. złupienie miasta Knossos. dokonane przez Tezeusza. pozbawionego murów obronnych.

nie jest wymysłem. Kościelne łabirynty. jak rzadko zdarzają się wypadki wśród banderilleros podezas hiszpańskich walk byków. Widowisko na kreteńskiej arenie składało się z akrobacji wykonywanych przez młodzieńców i dziewezyny. zrobiona przez Hefajstosa. "Ariadna" .był również dostosowany do wzoru labiryntowego. (A.101 i nast. Rzymianie prawdopodobnie tak właśnie je nazwali na podstawie swych gier trojańskirh . dowodzą. "wielkiej płodnej matki jęczmienia". jeśli towarzyszyła małżonkowi poza granice kraju. Na kreteńskim fresku widzimy. Beocka bogini w kształcie dzwonu..3 i 43. "ponieważ bała się Artemidy". Noszenie gałęzi z owocami kurzci Ariadny i Diónizosa. podobnie jak na górze Sipylos. przedstawiony w postaci byka Minosa. 1. chwytających byka za rogi i wykonujących koziołki do tyłu nad grzbietem atakującego byka. Co prawda.a Grecy słowo to rozumieli jako "Ariagne" ("bardzo święta") . XIV. Tym zapewne tłumaczy się wspomniane u Homera oburzenie Dionizosa.B. Był to prawdopodobnie obrzęd religijny. Bioz-ąc pod uwagę. Na jednej z monet pochodzących z Knossos widzimy księżyc w nowiu osadzony w gmatwaninie linii labiryntu. był w istocie prawowitym mężem Ariadny. tak jak i walijskie Caer-droia. Zaślubiając kapłankę księżyca Tezeusz stawał się królem.4). Oto dlaczego Tezrusz nie przywiózł Ariadny do Aten. przodka Augusta. Jeśli więc w tańcu brało udział siedmiu młodzieńców i siedem dziewic. sport ten był prawdopodobnie mniej niebezpieczny. 7. Podezas jej orgii podawano wino będące produktem kreteńskim. to Ariadna albo Erigone lub powieszona Artemida.był to prawdopodobnie tytuł bogini księżyca czezonej w tańcu i na arenie. Między innymi obrzędową prostytucję dzieweząt. że obok stał ezłowiek. używane ongiś do celów penitenejarnych. zob. zwanej również Aridelą. która pomaga im zachować właściwe odstępy. 92.tańców w labiryn- 98. niż sugeruje większość autorów wypowiadających się w tej sprawie. Korona Ariadny. "wielce oczywistą". spotyka się w południowo-wsehodniej Europie.keńskiej podróżą Tezeusza na Kretę. 4. że Ariadna spała z najeźdźcą Tezeuszem. że starożytny delijski "taniec żurawia" . Na Sardynu Dedala odnaleziono brązowe lalki z ruchomymi końezy. W Knossos kult byka niebieskiego zastąpił kult przepiórki. księżyca i pięciu planet (zob. Być może to właśnie stało się źródłem opowieści o kłębku nici. Kreteński Dionizos. W niektórych skomplikowanych układach tanecznych tancerze trzymają linę. 61. gdy się dowiedział. dlaczego pozostawił ją na widocznej z Knossos wyspie kreteńskiej Dia. System matrylinearny pozbawiał jednak następezynię tronu wszelkich praw do posiadłćiści. jej samobójstwo. Plutareh i inni tłumaczą wiele starożytnych obyczajów ateńskich z epoki m5. który miał złapać spadającego akrobatę. Journal of Hellenic Studies.1. 6. a wykonawcy również i w tym wypadku mogli przedstawiać planety. panem Knossos. a krąźenie tancerzy zaczęło symbolizować powtarzające się co roku ruchy ciał niebieskich.żurawie także wykonują taniec miłosny . tańce Le były również wykonywane przez dzieci na wsi italskiej. w kształcie wianka z róż. zdaniem Pliniusza. W Atenach. taniec z liną nazywał się kordaks.2). w skarbcu w Mochlos odnaleziono złote wianki delikatnej roboty z kwiatami zdobionymi szlachetnymi kamieniami. 5. Wydaje się. mogli oni przedstawiać siedmiu tytanów i siedem tytanek słońca. chociaż w kreteńskich dziełach sztuki nie znaleziono wyraźnych dowodów istnienia kultu tytanów. i syryjskiej Bogini-Matki . znajdująca się w Luwrze. Angielskie labirynty darniowe znane są powszechnie jako "miasta trojańskie".nami.w Skandynawii i północno-wsehodniej Rosji. 1949). obrzędowy homoseksualizm (cechujący kult Anathy w Jerozolimie. Cook.7 299 cie wykonywanych przez młodych arystokratów ku czci Trojaliczyka Eneasza. ze zwisającymi nogami.3-98. i bezbłędnie trzymać się wzoru. że kukły Ariadny zawieszono na tych gałęziach (zob.

przedstawiające Tetydę ofiarującą koronę i pierścień Tezeuszowi.99. Gałęzie z owocami przypominają lulab noszone w Jerozolimie podezas noworocznego Święta Szałasów. w tym również w niektórych okolicach wschodniej Anglu. można spotkać się w wielu krajach Europy. który zgodnie z zasadami magu sympatycznej naśladował bóle porodowe. I 0. Z początku zwycięzca zostawał nowym świętym królem. młody zaś mężczyzna. 3). że nie miał nic wspólnego ze śmiercią swego poprzedni- 300 98. podobnie jak uprawa fasoli były pierwotnie misteriami dostępnymi jedynie dla kobiet (zob. ponieważ byli herosami Chios i Lemnos (zob. podczas gdy minos stoi na brzegu pieniąc się z gniewu. jedząc fasolę mógł pozbawić swego lub jej przodka możliwości ponownego przyjścia na świat. by ochronić je przed działaniem słonej wody. miodu. żeńska bowiem forma ich imienia jest przypomnieniem. Podczas jej świąt jesiennych obchodzono narodzińy nowego roku. Pitagorejczycy nie jedli fasoli. Koszenila. koza na ornamencie zaś. 7 . i mężczyzna. 9. podobnie jak w Olimpii. . "Hekalene". je$t to tytuł należący do Afrodyty. którym smarowano twarz świętego króla. zakazane. pokruszonego sera i mąki" -boski nektar i ambrozję bogów. Coccus cacti. 12. i stąd jej związki z władzą królew#ką. I I. 8. i otrzymywał mieszaninę z pięciu produktów: z "oliwy. 24. Być może jednak Minos symbolicznie zaślubił boginię morza wrzucając pierścień do morskiej wody. Cypryjczycy czcili Ariadnę jako. w przeciwieństwie do kobiety. podobnie jak to czynili dożowie weneccy w wiekach średnich. wyobrażało zapewne przejście talassokracji z rąk kreteńskich do Ateńczyków. Tezeuszowy okręt o czarnych żaglach ma być łodzią czekającą w pobliżu. boginię narodzin Amatosa". . W istocie jednak nowy król walczył ze starym i jako farmakosa strącał go z Białej Skały do morza (zob. IVa pieczęci minojskiej widzimy boginię stojącą na ołtarzu zrobionym całkowicie z rogów byka. Chrestomatia. czyli "noszeniu kiści winogron". że zjawił się on przypadkowo podezas uroczystości. Dionizosem. Plutareh łączy Tezeusza z tym świętem twierdząc. Z obyczajem tym. był zapewne jej królewskim kochankiem. jak się zdaje. która to tabu narzuciła. zośtała zastąpiona #rzez byka . by ratować farmakosa. które przetrwały w postaci szezątkowej u Ateńezyków w obrzędzie przebłagiwania Apollina ofiarą dziewic i w noszeniu gałęzi winnej latorośli podezas winobrania przez dwóch homoseksualistów. oraz utrzymuje. wina. co oznarza Artemidę. ponieważ mogły w niej przebywać dusze przodków. 96. Podobne znaczenie ma obdarowanie męską godnością kapłańską Fytalidów ("hodowców"). 28). żagle zaś są ciemne. który mitografniewątpliwie tłumaczy błędnie. sojuszników lennych Aten.13). znanym pod nazwą couvade. "Ojnopion i Toas zwą się niekiedy synami Tezeusza". ponieważ na Morzu Śródziemnym rybacy zazwyczaj farbują sieci i płótno żaglowe. uboga stara panna. Na obrazie. Niedawno wykopana została na Delo#s świątynia z rogów poświęcona Apollinowi. 88h). Alegoryczne malowidło ścienne Mikona. jest prawdopodobnie zniekształconą formą "Hekate Selene". W przedhelleńskich czasach jadanie fasoli było. Święto Szałasów było świętem zbiorów i odpowiadało ateńskim Osehoforiom. obehodzonego również wezesną jesienią.jeśli w ogóle koza była kiedykolwiek obrzędowym zwierzęciem. że hodowla fig. "dalekosiężnego księżyca". dostarcza czerwonego barwnika. Ludowe święto fasoli świadczyłoby wobec tego o świadomym wyszydzaniu przez Hellenów bogini. Ołtarz i jego fundamenty już nie istnieją.a ka Ajgeusa.w Hierapolis). jako obrzędowe zwierzę. podezas którego najważniejszym wydarzeniem był bieg lekkoatletyczny (Proklos.

Abdykując . Wprowadził również kult Afrodyty Federalnej i Perswazji (Peito).2 c. która w przyszłości miała stać się podstawą zamożności Aten. d. W tym dniu składa się również bezkrwawe ofiary ku czci pokoju. zwoławszy uprzednio ich przedstawicieli do Aten. a kiedy stanął przed sądem Apollina Delfina oskarżony o zabójstwo.e 301 wygnanie swego brata przyrodx#iego. Apollina Pytyjskiego. Matki Ziemi. a nie brakło również innych bratobójczych sporów.99 FEDERALIZACJA ATTYKI a.99. że "morderstwa te były uzasadnione". Sąd go uniewinnił. Łatwo znalazł posłuch u chłopów i niewolników. który wstąpił na tron ateński po swym ojcu Ajgeusie. Tezeusz musiał zwracać się po kolei do każdego klanu i rodu. podejrzewając go o brak lojalności. Szesnasty dzień miesiąca Hekatombajonu (lipca) nazwał Dniem Federacji czyniąc go świętem publicznym na cześć Ateny. gdzie wybudował dotąd istniejący gmach Rady i gmach Sądu. którzy pozostali przy życiu. na krótko przed Potopem Deukalionowym. Przelaną krew zmył w Trojzenie. Do tej pory Attyka była podzielona na dwanaście samorządnych gmin. umocnił władzę królewską posyłając na śmierć prawie wszystkich swych przeciwników z wyjątkiem Pallasa i tych spośród jego pięćdziesięciu synów. chociaż niektórzy utrzymują. Dla siebie zatrzymał stanowisko naczelnego wodza i najwyższego sędziego. u którego mieszkał przez cały rok.3 Igrzyska Ateńskie obchodzone tego dnia przemianował na "Wszechateńskie" i udostępnił je całej Attyce. które do tej pory śkładało się z Akropolu i sąsiadujących z nim na południu dzielnic obejmujących starożytne świątynie Zeusa Olimpijskiego. Doszło wręcz do tego.1 b. które zwracały się o radę do króla jedynie w nagłej potrzebie. Tam gdzie zawodziły argumenty. W kilka lat później i ich także zamordował. że zrobił to Pallas. Dionizosa z Bagien i Wodociąg Dziewięciu Źródeł. również noszącego imię Pallas. Powstrzymał się jednak od zmian w dziedzinie praw odnoszących się do własności prywatnej. Powróciwszy do Aten skazał na 99. gdzie panował jego śyn Hippolitos. Połączył następnie przedmieścia z miastem właściwym. że obali monarchię i wprowadzi rządy demokratyczne. Tak więc Tezeusz został upoważniony do rozwiązania wszystkich lokalnych rządów. bronił się użytym po raz pierwszy argumentem.a . większość zaś obszarników pozyskał dla swego planu obiecując. by nakłonić gminy do rezygnacji z autonomu. przemawiała jego potęga. i zapoczątkował politykę federalizacji. że Eleuzyjczycy wypowiedzieli wojnę Erechteusowi. syn Likaona. Tezeusz dowiódł. Pallas założył wówczas Pallantion w Arkadii. że jest władcą przestrzegającym praw. Ateńczycy nadal nazywają " Akropol "miastem. Tezeusz.

w "dziesięciu bykach". rzeźbiarzy.5 Tak więc Tezeusz był pierwszym królem.. V111. 24. Do tego czasu zaszczyt ten przypadał innemu bożkowi. który utworzył wspólnotę. Heroldowie przemierzali całą Grecję używając formuły. cit. cit. stolarzy. na którym przybyli. lecz Jonia!". synowi lo. który ustanowił swego ojca Zeusa patronem Igrzysk Olimpijskich. Naśladując Heraklesa. Plutarch. Tezeusz. loc. 244. heroldów.99. która po prawej stronie miała napis: "Nie jest to Peloponez. IV. że odtąd #teńczycy będą pływali po burzliwych morzach równie bezpiecznie j ak pęcherz wieprza. Tukidydes. Serwiusz o EneidzieWergiliusza. "stu bykach" i tym podobnych. W miejscu ustalonym przez obie strony wzniósł kolumnę. W każdym razie przez długi czas ceny ustalano w "bykach". którzy dobrze zasłużyli się ojczyźnie". igrzyska zaś odbywające się w nocy były bardziej misteriami niż widowiskami publicznymi. lekarzy.' e. .. Fabulae. po zachodniej zaś: "Nie jest to Jonia. Plutarch. jeden z dowódców Minosa.wieszczków. Epitome. po czym zwoławszy na Istmos delegatów peloponezyjskich. Obejmowało ono obszar równy powierzchni głównego żagla okrętu. czyli "rzemieślników".22. Tezeusz powierzył swemu ojcu. 34-37. która jest dotąd stosowana: "Przybywajcie do nas. oni to wyjaśniali prawa 302 99. Tezeusz zaproponował wszystkim godnym cudzoziemcom. Nie wiadomo.Hyginus. Hippolitos.2. Posejdonowi. Tukidydes.1.s f. 2. nakłonił ich do uregulowania starego sporu granicznego z ich jońskimi sąsiadami.e.61. 3. a stało się to pod najlepszymi auspicjami. i demiurgów.10 i VIII. Niektórzy jednak twierdzą.54. czy może Tezeusz chciał tylko w ten sposób krzewić rolnictwo. I. najliczniejsza zaś klasa demiurgów dostarczała rozmaitych rzemieślników .zgodnie z obietnicą nadał Attyce nową konstytucję. dynastia jego pozostała przy władzy jeszcze przez trzy pokolenia. Pragnąc jeszcze bardziej powiększyć miasto. który bił monetę i umieścił na niej wizerunek byka.1. Tezeusz był pierwszym królem.2. Melikertesowi. iż ta legendarna wersja nie jest zgodna z prawdą. że Tezeusz nadal panował jak za dawnych czasów i że po śmierci króla Menesteusa. który poprowadził Ateńczyków na Troję. ludzie!" Do Aten napłynęły olbrzymie tłumy. Eurypides. on zaś podzielił ludność Attyki na trzy warstwy. 962. z ich szeregów rekrutowali się urzędnicy. cukierników i innych. czyli "rolników".11.28. georgów.1 zatrzymując w ten sposób dla siebie najwyższe godności. Następnie zrealizował Tezeusz rośzczenia Ateńczyków do suwerenności Megary. Eupatrydzi zajmowali się sprawami religu. scholia do Pokoju Arystofanesa. Apollodoros. ponieważ wyrocznia delficka przepowiedziała. Diodor z Sycylii.. a mianowicie: na eupatrydów.7 1. "tych.15.1. patronat nad Igrzyskami Istmijskimi. czy był to byk Posejdona. Pauzaniasz. Georgowie uprawiali ziemię i stanowili fundament państwa. by zostali jego obywatelami. Konstytucja nadana przez Tezeusza obowiązywała do czasu zagarnięcia władzy przez tyranów.3. loc. utrzymują. czy też Tauros. i dlatego Homer w swym Katalogu okrętów tylko Ateńczyków nazywa ludem suwerennym. lecz Peloponez!" Uzyskał również zgodę Koryntian na przyznanie Ateńczykom zaszczytnego miejsca na Igrzyskach Istmijskich.

188d. ich godła klanowego.b 303 sposób wydaw. Plutarch. W Atenach jednak w epoce klasycznej rozmyślne morderstwo (phonos) pociągało za sobą karę śmierci. 335). Pauzaniasz. Tezeusz. podobnie jak to Dawid uczynił z "rodem Saula". IX. podobnie jak są dotąd u bardziej zacofanych plemion pasterskich w Afryce Wschodniej. Plutarch. Element mityczny opowieści o Tezeuszu został wtopiony w podawaną do wierzenia historię kcnstytucyjną Aten.1. W podobny 99. W obu przypadkach trzeba było zapłacić okup klanowi ofiary. 25. by oczyścić miasto od zmazy morderstwa. VIII. VII. wymyśloną prawdopodobnie przez Klejstenesa.22.. i Republika. Odyseja.135. 7. Uczta. Mitografowie nie zrozumieli.31. Tylko to ostatńie wymagało ekspiacji w postaci obrzędowego oczyszczenia. Homer. 529e. ci. Podziałowi Attyki na dwanaście gmin odpowiada podobny układ administracyjny w delcie Nilu i Etruru.1. Platon. Reformy Tezeusza są propagandą z V w. W każdym z tych przypadków liczba dwanaście mogła być wybrana w celu umożliwienia królowi odwiedzania co miesiąc jednego plemienia.2. 383 i nast. Iliada. po czym zabójca zmieniał imię i opuszczał na zawsze miasto. Italii oraz Irlandii. na tę być może właśnie tradycję się powoływali nakazując bicie monety z wizerunkiem głowy wołu. loc.. XIX. Medea zabiła Apsyrtosa nie budząc wrogości przeeiw sobie u swych nowych poddanych korynckich (zob.3.t. 100 TEZEUSZ I AMAZONKI . 1. 6. loc. Homer. główni bodajże autorzy rozszerzonej wersji mitu o Tezeuszu. Tak więc Telamon i Peleus po zdradzieckim zamordowaniu Fokosa (zob. a także podział podbitej ziemi kanaanickiej między dwanaście plemion Izraela.3. Phonos hekousios ("usprawiedliwione zabójstwo") i phonos akousios ("wybaczalne zabójstwo") są późniejszymi subtelnymi odróżnieniami wprowadzonymi prawdopodobnie przez Drakona w XII w.#2 i nast. cit. Strabon. W czasach bohaterskich Grecy nie rozróżniali morderstwa i zabójstwa.. 3.l00. Minoan Weights and Mediums of Currency.4. Pauzaniasz. II.Plutarch. 6. s.wygnanie. prawo zaś nakazywało klanowi ściganie zabójcy. 5.. 81b) cieszyli się nadal wielkim szacunkiem bogów.cy Pięcioksięgu przypisali Mojżeszowi reformy przeprowadzone w późniejszych latach istnienia monarchii żydowskiej. I. Herodot. Prawdą jest jednak. Ateńczycy zaczęli bić monetę w p!ęćset prawie lat po wojnie trojańskiej.1. lecz data federalizacji Attyki jest o kilkaset lat za wczesna. Woły były standardową jednostką wartości w Grecji starożytnej. że Tezeusz uniknął dożywotniego wygnania za zamordowanie Pallantydów jedynie przez wymordowanie całego klanu. I. że kreteńskie sztabki miedzi o ustalonej wadze były stemplowane urzędowo wizerunkiem głowy byka albo leżącego cielęcia (Arthur Evans.153a i 156a). zabójstwo (akousia) . przed Chr. Wystarczyło wyjechać na rok do Trojzeny. Butadzi ateńscy. 2.2.

a. Antiope. Wbrew powszechnemu mniemaniu nie uważała tego za zbyt wielkie nieszczęście.b. by jeden z oddziałów wkroczył do Lakonii i przestraszył Peloponezyjczyków. Śmierć Soloona bardzo zasmuciła Tezeusza. Tesalię i Beocję. Pra#ve skrzydło Tezeusza ruszyło od Muzejonu i natarło na lewe skrzydło Amazonek. Dodają. zachwycone pojawieniem się tylu przystojnych wojowników.3 d. że jeśli kiedykolwiek spotka go wielki smutek w obcym kraju. rzekęzaś płynącą w pobliżu nazwał Soloon. zostało jednak rozgromione i musiało zawrócić aż do świątyni Erynu. skoro wydała mu zdradziecko miasto Temiskyrę nad rzeką Termodontem w dowód namiętności. Te#usz podniósł kotwicę i uprowadził królową. że towarzyszyli mu między innymi trzej bracia Ateńczycy: Euneus. przeprowadziła po zakutym w lody Bosforze kimezyjskim znaczną armię Amazonek. O całej tej sprawie Tezeusz dowiedział się dopiero wtedy. po czym rozbiła obóz w Atenach na Areopagu i złożyła ofiary Aresowi. Wydarzenie to upamiętnia kamień położony przez miejscowego dowódcę Chalkodonta w uliczce zwanej jego imieniem. której przepaskę zdobył Herakles. obecnie dzień obchodów Beodromiów w Atenach: Ćhociaż niektórzy twierdzą. Front Amazonek rozciągał się nd miejsca zwanego obecnie Amazonion po górę Pnyks w pobliżu# Chryzy. by się za nim wstawił. na której . Amazonki. Niektórzy opowiadają. ledwie jednak wstąpiła na pokład okrętu. ale żadna ze stron nie chciała rozpocząć działań wojennych.e zakochał się w Antiope. Siły ateńskie były już skoncentorwane. wybudował Pytopolis ku czci Apollina Pytyjskiego. że święto to znstało już wcześniej ustanowione na pamiątkę zwycięstwa Ksutnsa nad Eumolposem za panowania Erechteusa. Toasa i Hermosa. która rozgorzała w jej sercu. nie śmiejąc jednak zwrócić się do niej osobiście. Orejtyja.l b. i wytoczył bitwę siódmego dnia Boedromionu.egn rodu. Niektórzy utrzymują. gdy Soloon popełnił samobójstwo skacząc do rzeki Termodont. by nim rządzili. przekroczyła Dunaj. że Tezeusz uczestniczył w zwycięskiej wyprawie Heraklesa przeciw Amazonkom i że przy podziale łupu przypadła mu królowa Amazonek.# c. że od tego wydarzenia pochodzi nazwa wzgórza. Jeszcze inni twierdzą.l00. nadal jednak traktowała go bardzo uprzejmie. zaprzysięgła zemstę Tezeuszowi. przeszła przez Trację. Następnie ndpłynął wraz z Antiope. Przedtem jednak wydała rozkaz. Antiope odtrąciła zaloty Soloona. winien założyć miasto i pozostawić kilku towarzyszy. Inni utrzymują. że Tezeusz przebywał przez pewien czas w Amazonii. ateńskiego pana szlachetr. Ten ostatni 304 l00. nie stawiały oporu. zwana również Melanippe. którego dawna rezydencja w Pytopolis zwana jest obecnie mylnie "Domem Hermesa". powstrzymując ich w ten sposób od wysłania Tezeuszowi pomocy przez Przesmyk. gdzie gościł Antiope. Antiope powitała Tezeusza darami.. Pozostawił tam Euneusa. błędnie uważana przez niektórych za Hippolitę. synowi Aresa. Toas i Soloon. Zawarła sojusz ze Scytami. Wreszcie za radą wyroczni Tezeusz złożył ofiary Fnbosowi. siostra Antiope. Pamiętając o przestrodze wyroczni delfickiej. że Tezeusz przybył do tego kraju kilka lat później z Pejritoosem i jego towarzyszami. uprosił Euneusa.

Ferekydes i Bion cyt. Diodor z Sycylu. Według jednej z relacji Amazonki wkroczyły do Tracji nie przez Scytię. 3.1. Epitome. i maszerując wzdłuż wybrzeża wybudowały świątynię Artemidy Efezyjskiej.2. Menekrates cyt. że Orejtyja z kilkoma Amazonkami uciekła do Megary i tam umarła z żalu i rozpaczy. musiał ją w końcu zabić po zawarciu sojuszu z królem Deukalionem z Krety i poślubieniu jego siostry Fedr# Zazdrosna Antiope. I. Tezeusz jednak. przez Plutarcha. W Trojzenie świątynia Aresa upamiętnia zwycięstwo Tezeusza nad oddziałem.4 e. że zmasakruje gości.4 . że Amazonki wystąpiły z warunkami zawarcia pnkoju #opiero po czterech miesiącach zaciętych walk. Apollodoros.1#.Justyn. Jest to w każdym razie pierwszy wypadek. jak to przepowiedziała wyroczn#a delficka. góry Ardettos i od Likejonu i zmusiło prawe skrzydło Amaznnek do wycofania się do samego obozu zadając im poważne straty. przez Plutarcha.2. nie będąca jego ślubną żoną. Zawieszenie broni. Tezeusz wraz z towarzyszami pośpiesznie zamknęli drzwi i zamordowali ją w ponurej walce. walczyła bohatersko u jegn boku do chwili. którą l00. loc. 26-27 . drugi zaś raz po zwycięstwie Heraklesa nad królową Hippolitą. . a pozostałe Amazonki. Epitome.B g.znajdują się groby poległych żołnierzy. zwanego również Demofoontem. Kilka rannych Amazonek pozostawionych na polu bitwy wysłano na leczenie do Chalkidy.s 1. Inni natbmiast utrzymują. II. kiedy Ateńczycy odparli obcego najeźdźcę. przez Pauzaniasza. Inne spoczywają w Amazonion. 2fi.28. osiadły w Scytu. 2. W pyrrichejskim rejonie Lakonii kapliczki znaczą miejsce. Ajsc los. kilka Amazonek leży w pobliżu Cheronei nad rzeką Hajmon. Eumenidy. Hegiasz z Trojzeny cyt. IV. Tezeusz. przez Pauzaniasza. I. cit.e . w którym Amazonki#się. Tezeusz.7 h.5 f. który podczas odwrotu próbował sforsować Przesmyk. będąca obecnie żoną Tezeusza. jest dotąd upamiętnione w ofiarach amazońskich składanych w przeddzień jego święta.1. zaprzysiężone w pobliżu sanktuarium Tezeusza. Apollodoros. przez Plutarcha. lecz przez Frygię. przerwała uroczystości weselne wpadając w pełnej zbroi i grożąc. 680 i nast. wypędzone przez zwycięsklego Tezeusza. chociaż urodziła Tezeuszowi syna Hippolita.h 305 Tezeusz potem zabił.zatrzymały i poświęciły dwa drewniane posągi Artemidzie i Apollinowi.1. Hellenikos cyt. Antiope prawdopodobnie przeżyła bitwę. schroniły się w tej świątyni dwukrotnie. miejsce grobu Antiope znaczy kolumna z gliny. Amazonki. natnmiast prawdziwymi założycielami świątyni byli Krezos i Efezos.l00. i ńigdy nie oddała się innemu mężczyźnie. Lewe jednak skrzydło Ateńczyków atakowało od Palladionu. które zginęły podczas marszu przez Tesalię. wedle innej. raz uciekając przed Dionizosem. 2e Antiope. spoczywają między Skotussają i Kinoskefalaj . Pindar cyt. Niektórzy twierdzą.1. gdy raniła ją śmiertelnie niejaka Molpadia. Antiope i Molpadia są pochowane w pobliżu świątyni Matki Ziemi.16.

17.1. przez Plutarcha.. że Kimeryjski Bosfor .2. Heroidy. nazwanej od wie .cit. . ponieważ należała dn społeczeństwa. i we wszystkich miastach. Słnwo Amazonki wywndzi się zazwyczaj nd a i mazon.Klejdemos cyt.. Diodor z Sycylu.28.2. przez Plutarcha. ponieważ wierznnn. Plutarch.25. 7. przedstawiały bądź tę walkę między przedhelleńskimi kapłankami Ateny o urząd arcykapłanki. Plutarch.2). Diodor z Sycylu. które opierało się monogamu (zob. podobnie jak podezas argiwskiego święta Hybrystika (zob.41. Pindar cyt. cit. mogły w nim brać udział uzbrojońe kapłanki. 116. 8. 28.1. V11. 5.22.bieg po pomoc") były świętem Artemidy.7. Krezosa ("Kreteńezyk"). Tezeusz.2).był siedzibą okrutnego kultu Artemidy. cit.1 ). Fabulae. albo Hippnlita. loc.Plutarch.2). Pauzaniasz. loc.2. II. wygląda na to. w świątyni Tezeusza i w innych miejscach (Pauzaniasz. Epitome.zezego węża. Obrazy te. Prawdopodobnie jest to słowo ormiańskie oznaczające "kobiety księżycowe".11.62. Uzbrojone kapłanki były też zapewne w Efezie.2). I. Tezeusz. zwyczaj wrzucania ofiar ludzkich do rzeki Termodont. 6. Eurypides. Owidiusz. w Atenach na środkowej ścinie Malowanej Kolumnady (Pauzaniasz.1. e.1.. w którym kapłanki składały w ofierze mężezyzn (zob. 43.c l. na tarezy Ateny. 160. Pindar cyt. 1. Klejdemos cyt. o czym świadezyłoby imię jej załnżyciela. Orejtyja. gdzie pokazywano groby Amazonek. "bez piersi". stanowiącego jedną z konkureneji igrzysk pogrzebowych uxządzanych w greckiej kolonii Pytopolia. Pauzaniasz. cit.1. 27ů Etymologićum magnum pod hasłem "Boedromia" .41. 59. 20# Mity #e#ie 306 100. istniejące jeszeze w epoce klasycznej na podnóżku tronu Zeusa w Olimpu (Pauzaniasz. herosa-założyciela miasta. przez Plutarcha. Istniał tam.32. Imię Soloona ("ciężar w kształcie jaja") pochodzi być mnże od rzucania ciężarami.2. 2. 241. Apollodoros.15. Imiona Melanippe i Hippolitos wiążą Amazonki z przedhelleńskim kultem konia (zob.5). przez Pauzaniasza. Ion. Boedromia ". jak się zdaje.121 i nast.4.17. Pauzaniasz. że relacje podróżńików wpłynęły na mylną interpretację pewnych starożytnych obrazów ateńskich przedstawiających wojownicze kobiety i stały się źródłem attyckiej baśni o inwazji Amazonek znad rzeki Termodont.4. o któiym wiemy niewiele. knlonii minojskiej.7. loc.IOl. podobnie jak kapłanki w libijskiej zatoce Sirte (zob. by lepiej mierzyć z łuku (ale jest to koncepeja nieprawdopndobna). i## Amazonki ucinały sobie jedną pierś. loc. IV. Ponieważ kapłanki bogini księżyca na południowo-wsehodnim wybrzeżu Morza Czarnego były uzbrnjonc.1. bądź też najazd Hellenów na Attykę i stawiony im opór..1). Antiope nie była ślubną żoną Tezeusza. musiała widocznie zboczyć z drogi przez Scytię o kilkaset mił prawdopodobnie dlatego. I. Wtargnięcie Antiope podezas obtzędów weselnych Fedry zostało chyba wydedukowane z obrazu przedstawiającego helleńskiego najeźdźcę zabierającego się do gwałcenia arcykapłanki po zamordowaniu jej towarzyśzek.8 i II1. IV.Hyginus.131k).Krym . V.

że jej stara piastunka odgadła prawdę i natrętnie zaczęła jej doradzać. nikt nie podejrze#va naszych uczuć. do panowania nad Atenami.pisała.101 FEDRA I HIPPOLITOS a. do Pitteusa. źle sypiała i tak osłabła. ?l17 w Tesalii z Pejritoosem. który w tym czasie przebywał i ni. zupełnie nagi. Po zaślubieniu Fedry wysłał Tezeusz swego syna. by napisała list do Hippolitosa. Hippolitosa. górującą nad stadiónem.. Fedra ruszyła w ślad za Hippolitosem do Trojzeny. kłuła liście mirtu szpilką do włosów wysadzaną klejnotami i do dziś liście te są podziurawione. z zapaśnikami.Pomyśl tylko o mojej babce Europie. ale jadła bardzo mało.3 d. Kiedy później Hippolitos przybył na Fanatenaje i zamieszkał w pałacu Tezeusza. który adoptował go jako następcę tronu trojzeńskiego. Czyż nie możemy uciec i zamieszkać razem. pożerana nie spełnionymi żądzami. Afrodyta dopatrzyła się w tym obrazy i postanowiła go ukarać. na utratę czci w miłości . Hippolitos odziedziczył po swej matce Antiope wyjątkowy kult d#la dziewiczej Artemidy i wzniósł bogini nową świątynię w Trojzenie.z nieprawego łoża. Fedra widziała jedynie wyraz cudownej surowości. o mojej matce Pazyfae i wreszcie o siostrze mojej Ariadnie! O nieszćzęsnej Ariadnie porzuconej przez twego ojca. niewiernego Tezeusza. kobiety kreteńskiego domu królewskiego. Na terenie świątyni rósł odwieczny krzew mirtu. Fedra wykorzystała świątynię Afrodyty na Akropolu dla tych samych celów. "Czy nie wybrałbyś się któregoś dnia na polowanie? Los skazał nas. że uczucie nawróciło ją na kult Artemidy. Tam wystawiła świątynię Afrodyty Podglądającej. że kiedy brał udział w misteriach eleuzyjskich. przywiezione z Krety. Mieszkamy pod tym samym . Akamasa i Demofoonta. skacze i walczy. włosy miał uwieńezone kwiatami i chociaż na twarzy jego malował się wyraz okrucieństwa. Fedra. niedaleko teatru. której poświęciła dwa pomniki rzeźbione w drzewie. Fedra zakochała się w nim bez pamięci. Przybył odziany w białą lnianą szatę..' b. przynajmniej na pewien czas?dVloglibyśmy użyć łowów jako pretekstu. Fedra uczyniła to wyznając swą miłość i twierdząc. Fedra nie zdradziła się przed nikim ze swą kazirodczą namiętnością. Hippolitos nie miał więc powodu kwestionować prawa swych braci. który potem zamordował twoją matkę -królową. i w ten sposób mogła przez nikogo nie zauważona przypatrywać się codziennie.z c. Jak dotąd. synów Fedry. jak Tezeusz dla zachowania formy biega. Spowodowała. że się zemścisz na nim składając wraz ze mną hołd Afrodycie. Korzystając z nieobecności Tezeusza. Dlaczego Erynie nie ukarały Cię za niegodną syna obojętność na jej los? I mnie musi on pewnego dnia zamordować! Liczę na to. a może w Tartarże.

Przypomniał sobie potem. on też zapoczątkował doroczne ofiary dla Hippolitosa. by Hippolitos zmarł jeszcze tego samego dnia. po czym udał się do komnaty Fedry i zaczął robić jej wyrzuty. potem o skały i wreszcie zginął wleczony przez swoje konie. że nie spoczywa w tej świątyni.gdzie zakończył życie okryty hańbą i pogrążony w żalu. został skazany. ostracyzowany i wygnany na Skyros. bż#łůy byk) szczekając i prychając wodą. Hippolitos pośpiesznie opuścił Ateny. lecz wręcz godnym pochwały. Po otrzymaniu tego listu Tezeusz rzucił klątwę na Hippolitosa i wydał rozkaz. uderzył o głazy i rozbił się na kawałki. Ateńcżycy usypali Hippolitosowi kopiec w pobliżu świątyni Temi#y. a z jej grzbietu zeskoczył olbrzymi mors (czy też. gdzie znajduje się jego prawdziwy grób.' h. Oświadczają tylko. Na terenie tej świątyni pokazują groby Fedry i Tezeusza (nad jego grobem stoi kurhan) niedaleko krzewu mirtu o podziurawionych liściach. Powszech- . Niektórzy jednak opowiadają niewiarygodną wersję. Pędziła ku brzegom ze straszliwym rykiem.ześlij dzikie zwierzę. Kiedy przejeżdżał przez wąską część Przesmyku. Nasze wzajemne przywiązanie w oczach ludzi będzie nie tylko czymś niewinnym. J#lno jest w każdym razie pewne.o gałąź tego właśnie drzewa zaćzepiły . lecz doświadczony woźnica ryćlwanu powstxzymał je w ostat- RIlR in# m ini i niej chwili i nie pozwolił im skoczyć do morza. jak utrzymują niektórzy. Rydwan stoczył się z drogi. jakoby Artemida powiedziała wtedy Tezeuszowi prawdę. Bestia ruszyła w pościg za # rydwanem. . Nie chcą też powiedzieć. ponieważ poniósł śmierć wskutek klątwy.błagał . otworzyła drzwi i zaczęła wzywać pomocy. by syn natychmiast opuścił bezpowrotnie Ateny. Ona jednak zerwała szaty. Hippolitos zaś nie zdołał utrzymać swych koni w ryzach. oliwki zwany "Pokręconą Rachos" . Prześladowca # znikł bez śladu. Cztery konie Hippolitosa oszalałe ze strachu rzuciły się ku skałom.5 f. Niektórzy utrzymują. A potem powiesiła się na nadprożu i pozostawiła list. uderzył najpierw o drzewo. powodując śmierć Adonisa. by stanęło na drodze Hippolitosa. zwrócił się więc z serdeczną modlitwą. w mgnieniu oka przeniosła go do Trojzeny. Przerażony Hippolitos spalił list. że ojciec jego Posejdon obiecał spełnić trzy jego życzenia. oskarżony o zabójstwo Hippolitosa. jakoby Hippolitos zginął wleczony przez swe konie. Diomedes poświęcił mu starożytną świątynię w Trojzenie i wystawił pomnik.dachem. Trojzeńczycy zaprzeczają. Hippolitos. i. zaplątany w lejce. Dodają również. "Ojcze . gdy będzie wracał do Trojzeny! "s g."4 e. się cugle koni Hippolitosa. dokąd przybył w ostatniej chwili i zdążył się jeszcze pojednać ze swym umierającym synem. Niedaleko sanktuarium Artemidy Saronijskiej do dziś jeszcze pokazują krzew dzikiej.R j. z morza nadeszła olbrzymia fala przewyższająca nawet Skałę Moluryjską. a mianowicie. i nawet twierdzą. w którym oskarżała Hippolitosa o najstraszliwsze występki. nakazał Trojzeńczykom oddawać boską cześć Hippolitosowi i odtąd trojzeńskie narzeczone składały mu w ofierze pukiel swych włosów. że zemścił się na Afrodycie.rhachos jest trojzeńskim słowem oznaczającym oliwkę nie rodzącą owoców . że Tezeusz. że bogowie umieścili Hippolitosa wśród gwiazd jako Woźnicę.

cit.312. 2. loc`cit. Epitome. Wergiliusz. Swetoniusz. 10.1 i nast. Asklepios otworzył drzwiczki swej szafki z lekarstwami. Owidiusz.. Diodor z Sycylii.506 i nast. Hippolitos.6.42 . Arycyjczycy twierdzą.1282 i nasl. I. V1..32.. wielce oburzona. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza. i Przemiany.62. Gdy duch Hippolitosa zstąpił do Tartaru. który przecież zabił swego poprzednika i wobec tego żyje w nieustannym strachu o swoje życie. Hipolit. Tablica w epidauryjskiej świątyni Asklepiosa upamiętnia dar z dwudziestu koni złożony przez Hippolitosa w dowód wdzięczności za przywrócenie mu życia. którego gałęzi nie wolno łamać. m. by ożywił jego zwłoki. Owidiusz. Fasti.27. IV. że upadek jego był spowodowany próbą uwiedzenia Persefony.32. Owidiusz. i wyjął ziele. Dotknął nim trzykrotnie piersi Hippolitosa powtarzając przy tym pewne zaklęcia.67 i nast. ale ten się nie zgodził.18. 34. IV.2. Owidiusz. które z miejsc będzie dlań odpowiedniejszym schronieniem: Kreta czy Delos.. Żywotysławnych mgżów. cit. i za trzecim razem zmarły uniósł głowę. 835 i nast.22. Pauzaniasz.1 309 i dotąd żyje nad jeziorem w ciemnym lesie dębowym otoczonym stromymi pr#epaściami. 3.. Żywot Apoloniusza z Tiany. Pauzaniasz. I. VI. Kaligula.11. że Tezeusz prosił Hippolitosa..1.3 i I. XV.13 6 . czyli "dwukrotnie człowiek. by zabił Asklepiosa piorunem. Hippolitos.1-2. że Artemida spowiła wówczas Hippolitosa w gęstą chmurę. Hyginus. Pauzaniasz. Pauzaniasz. by pozostał z nim w Atenach.lo 1'u. Hippolitos..ll W jej gaju rośnie odwieczny dąb.. Latynowie opowiadają.1423 i nast. Przemiany. Eneida. II. Apollodoros.62. 6. Eurypides. Hades i Trzy Mojry. by nie przypominał sobie swej śmierci. przebrała go za starca i zmieniła mu rysy twarzy..18. Plutarch. Diodor z Sycylii.18. 1193 i nast. Pauzaniasz. 12. Artemida. 7. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza. oburzeni tym naruszeniem ich przywilejów. II.745.8. Plutarch.532 i nast. źrobionej z kości słoniowej. III. loc.545. musi walczyć z nim na miecze o swój urząd kapłański. loc. Strabon. za pomocą którego ożywiony został Kreteńczyk Glaukos. 1. 4. co znaczy vir bis.9 k. Fabulae. Eurypides. Pauzaniasz. Epitome. Przez chwilę się wahała. Heroidy. Przemiany. loc.12 1. I.31. 11.775. błagała Asklepiosa.1-101. w końcu zdecydowała się ukryć go w swym świętym gaju w italskiej Arycji. za jej zgodą. VI.2. cit.. jeśli jednak jakiś niewolnik odważy się to uczynić.263 i nast. V11. Pauzaniasz. Seneka.62. Po to.32. wówczas kapłan. XV. 3 5 . 47.12 . . II. 3.1. Apollodoros.445. V. Filostratos. kóńiom zaś wzbroniony jest wstęp w tę okolicę. Owidiusz. V.4. Fasti.22. Diodor z Sycylii. 11.1. Artemida zmieni" ła mu imię na Virbius. Kapłanami Artemidy Arycyjskiej mogą być tylko zbiegli niewolnicy. IV. 5.5. R. V11. Owidiusz. IV. Pauzaniasz.nie jednak daje się wiarę wersji. Euzypides. 9. poślubił Hippolitos nimfę Egerię 101. IV. Owidiusz. Diodor z Sycylii. XV.22. Strabon.62.. nakłonili jednak Zeusa.

1 b. Ukrywanie grobu Hippolitosa ma swą paralelę w opowieściach o Syzyfie i Neleusie (zob 67. Pewnego dnia postanowił sprawdzić te słuchy. mającą na celu pozbawienie kobiet siły magicznej ukrytej w ich włosach. wieszczy ryk listopadowego morza ostrzegał króla. 7 i 170. podobnie jak w starożytnej Irlandii. James Frazer dowiódł w Złotej gałęzi. "święte życi P" . Natomiast dzika oliwka symbolizowała pierwszymiesiąc panowania jego następcy. Doszły do Pejritoosa wręcz niewiarygodne pogłoski o sile i męstwie Tezeusza. że Glaukos. odpowiadającego. którego pomieszano z Glaukosem. zanim ją uwiódł. 102 LAPITOWIE I CENTAURY a. to omen ten przedstawiony był jako byk lub mors siedzący z otwartą paszczą na grzbiecie fali. Najechał Attykę i uprowadził stado pasące się pod Maratonem. Vir bisjest mylnym źródłem słowa Virbius. a Pejritoos odważ- . - 1. syn Minosa (zob. że był synem Zeusa. Świadczyłoby to o pochowaniu go w jakimś strategicznym punkcie Przesmyku. 75. 51. kłusował wokół Dii. 90c).jest więc rzeczą prawdopodobną. ale być może przywieźli go do Arycji kapłani.3). który. 3. że Lapita Pejritoos był synem Iksjona i Dii. synem Syzyfa (zob.e jak wiarołomna miłość żony Putyfara do Józefa.2). cit. córki Ejoneusa. został wskrzeszony za pomocą jemioły. a nie o podejrzanie wyglądającą dziką oliwkę występującą później w opowieści o tym wypadku. 2. 50. greckiemu bierobios. Mirt symbolizował ostatni miesiąc panowania króla.109j). podobni. ukryty pod postacią rumaka. podobnie mahometańki golą głowy po ślubie. 71a).Pauzaniasz. Prawdopodobnie zaczepiły o słynący ze swych przedziurawionych liści mirt rosnący w pobliżu grobowca herosa. Kazirodcza miłość Fedry do Hippolitosa. Pejritoos rządził Magnetami u ujścia rzeki Penejos. Tezeusz natychmiast ruszył w pościg. Niektórzy twierdzą.1). że była bogińią śmierci zamieszkującą gaj czarnych topoli (zob. loc. Lejce Hippolitosa musiały zaczepić o mirt. którzy uciekli z Przesmyku. występuje on także w opowieści o katastrofie rydwanu Ojnomaosa (zob. inni.e i Vesper. Jeśli. Imię Egerii świadczy o tym. Przedhelleński kult jemioły i dębu został co prawda zlikwidowany w Grecji (zob. Dalszy jej ciąg zapożyczońy jest ze znanego obrazu przedstawiającego rozbicie rydwanu na zakończenie panowania świętego króla (zob.h często zamienia się w v. jak się zdaje. że krzewem strzeżonym zazdrośnie przez kapłana była jemioła .1). Ofiara pukla włosów składana przez panny młode Hippolitosowi była zapewne patriarchalną innowacją. zaczerpnięta została bądź to z egipskiej Opowieści o dwóch braciach lub też ze wspólnego źródła kanaanickiego.1-102. że zbliża się godzina jego śmierci. podobnie jak w Hestia i Vesta lub Hesperos 310 101.

10.2 311 uszy i nos Eurytionowi i przy pomocy Lapitów wyrźucili go z jaskini. Pauzaniasz. W końcu. jego kuzynowie. obcieli 102.. Adrastosa . Metodą zaskoczenia natarły na główńy trzon armii wroga i wycięły Lapitów. XI.. odsunęły zsiadłe mleko. A była to intryga Aresa i Erydy. centaury. dobierając się w wyuzdany sposób do najbliżej stojących kobiet i chłopców.1. 30. Podczas tej właśnie kampanii przeciw centaurom spotkał się Tezeusz po raz pierwszy od swych lat dziecinnych z Heraklesem i wtajemniczył go w misteria Demeter w Eleuzis.11. przewrócił stół i wywlókł ją ża włosy. przez Plutarcha. które im podano. XXI. loc. Pindar. Owidiusz. córkę Butesa .2 c. Tezeusz przepędził ich z terenów łowieckich na górze Pelion. Homer. Iliada. Tezeusz.101. Niełatwo jednak było pokonać centaury wiodące spór z Pejritoosem o królestwo Iksjona. Serwiusz o Eneidzie Wergiliusza. i pośpiesznie napełniły swe srebrne rogi winem z bukłaków.e-102.3 e.. Pejritoos i jego drużba Tezeusz skoczyli na ratunek Hippodamei. jak twierdzą niektórzy. Epitome watykariska. Kiedy poczuły zapach napoju. niż mógł pomieścić pałac Pejritoosa. Eustatios o Homerze. by stawić mu czoło. s. Hyginus. Przemiany. Fabulae. Inne centaury poszły za jego haniebnym przykładem. Foloe zaś zamieniły w swą bandycką twierdzę. Nieświadome skutków. by przywitała się z gośćmi. które należały do nich od starożytnyćh czasów. XII.14. źe zapomnieli o trzodzie i zaprzysięgli sobie wieczystą przyjaźń. do krainy Ajtyków w pobliżu góry Pindos.. Diodor z SycyIii.304. Apollodoros. Walka trwała do północy. Kajneusem i innymi książętami tesalskimi zasiadły przy stołach ustawionych w pobliskiej cienistej jaskini. pochłaniały mocny napój nie zmieszany z wodą i tak się upiły. Epitome.470 i nast. 3. 210 i nast. 2. loc. Pejritoos poślubił Hippodameję albo Dejdameję.166 i nast. wraz z Nestorem. przez Atenajosa.70. cit.cyt. g. Plutarch. mszczących się za okazany im despekt. #3.5 1. Plutarch. IV. Eurytos lub Eurytion zeskoczył ze swego stołka. . cit. Centaury nie były przyzwyczajone do wina. cit.cit. Strabon. Nie zapomniał o szkodach wyrządzonych przez nią podczas ślubu Peleusa i Tetydy. Gdy jednak stanęli oko w oko. loc. Diodor z Sycylii. Herodot cyt.70.295. Fragmenty.4 f. IV. Ponieważ zjawiło się więcej gości weselnych. d. Apollodoros. a kiedy niedobitkowie uciekli do Foloe w Elidzie. 4. Wzmocniwszy swe siły wtargnęły znowu na terytorium Lapitów.i zaprosił na ślub wszystkich Olimpijczyków z wyjątkiem Aresa i Erydy. mściwe centaury wypędziły ich stamtąd.2.21. tak bardzo przejęci byli wzajemnym podziwem dla szlachetności swych postaw. VII. Odyseja. .nie zawrócił.Lapici osiedlili się w Malei.V.. 476b. Homer. 5. Diodor z Sycylii. loc. Centaury poniosły dotkliwą porażkę.lub. Fragmenty. Zginął w niej Lapita Kajneus i odtąd zaczęła się długa wendeta między centaurami a ich sąsiadami Lapitami. że gdy przyprowadzono pannę młodą do jaskini.

1 i 81. by bitwa między Lapitami i centaurami przedstawiona na ścianie szczytowej świątyni Zeusa w Olimpii (Pauzaniasz. gdzie obecnie stoi w Atenach świątynia Serapisa. Po śmierci Hippodamei Pejritoos namówił Tezeusza. 2. jak się zdaje.2) mogłabyć jedyLzie upamiętnieniem zwyczajnej walki pogranicznych plenuon. obraz przedstawiał zapewne nowo mianowanego świętego króla. 78. przybity do jego kół z rozpiętymi skrzydłami kłusował przez niebiosa (zob. (Przyjęta klasyczna etymologia wywodzi te słowa od kent-auroi.2). Mit o jego ojcostwie został najwidoczniej wydedukowany z obrazu przedstawiającego kapłankę Tetydy.2). zależy. 75. oddział wojska liczący stu ludzi. Od tego.142.3). córkę Ejoneusa. czy też Iksjon.) Górale ci urządzali. Prżecież podczas podobnej uroczystości walczył z centaurami Herakles w lwiej skórze (zob. czy Iksjon miał prawo nazywać siebie Zeusem. Homer nazywa ich "włochatymi dzikimi zwierzętami". trzymającą w ręce postronek i zachęcającą kandydata na stanowisko króla do ujarzmienia dzikiego konia (zob. której patronowali bogowie i w której uczestnićzył Tezeusz w lwiej skórze. zmagającego się z tancer#ami przebranymi za 312 102. V. by odwiedził w jego towarzystwie Spartę i porwał Helenę. że ich prótoplastą był Iksjon. i od lapizein. Zarówno centaury. we wśpółczesnej Albanu zaś można jeszcze napotkać ślady ich przedhelleńskiego języka. Eurytionowi przypadła klasyczna rola intruza (zob. z którymi obaj pragnęli spowinowacić się przez małżeństwo. 63. którego żona Fedra niedawno się powiesiła. erotyczne orgie i w ten sposób zyskali sobie wśród monogamicznych Hellenów opinię rozpustników.tał wokół Dii".3). ponieważ to właśnie znaczy imię# Pejritoosa. Zeus przebrany za rumaka "kłuso#. 35. rozstrzygną przez . Hocart w Kingship. Jedni i drudzy czcili konie (zob. którzyuderzająwłóczniąbyki".28."ciosający (łupiący) krzesiwo".c zwierzęta. związane z królewską ucztą weselną.2-103. integralną część starożytnej koronacji. Tego rodzaju obrzęd stanowił. Były to barbarzyńskie plemiona górskie w północnej Grecji.l. a ponieważ na wczesnych greckich malowidłach wazowych nie można ich odróżnić od satyrów. a ich odwieczną rywalizację wykorzystywali Grecy zawierając sojusz to z jednymi. "boską córkę brzegu morskiego". to znów z drugimi (zob. Dioskurów. I. (or. jak i Lapitowie twierdzili. ślubowali wzajemną pomoc w tym niebezpiecznym przesięwzięciu.2) i na egidzie Ateny (Pauzaniasz. "ci. siostrę Kastora i Polideukesa.5). 3. W tym miejscu. 63a i d). a także i to.10. Imię Hippodamei ("ujarzmicielka koni") odnosi się do tego samego obrazu.1. w sanktuarium Tezeusza w Atenach (Pauzaniasz. "chełpić się". Wydaje się rzeczą nieprawdopodobną.2. i lapicidae.2). że jeśIi zdobędą Helenę. heros dębu. jak tó udowodnił S. C.17. 103 TEZEUSZ W TA R T Aft ZE a. Wydarzenie to. jako bóg słońca. Członkowie tego neolitycznego szczepu przetrwali do czasów klasycznych w górach attyckich i na górze Pindos. Iksjon zaś. czy ojcem Pejritoosa był Zeus. Centauri Lapitsą to być może słowa italskie: centuria.centtauroi). było zapewne echem rytualnego obrzędu posiadającego doniosłe znaczenie dla wszystkich Hellenów. 126. Dię.

że Enareforos. a był to Fotel Zapomnienia. brat Hippokoona. że miała lat dwanaście. Szybko rosła odległość między nimi a pościgiem. odesłał więc Helenę. Pozbyli się prześladowców w pobliżu Tegei. Eurysteusa przybył po Cerbera.niektórzy twierdzą. i uciekli z nią na galopujących koniach.5 Chwycił wówczas Herakles Tezeusza za obie ręce i zaczął ciągnąć ze ' wszystkich sił. Nie podejrzewając niczego usiedli na wskazanej im kanapie. że Ateńczycy nie pochwalą wszczęcia sporu z groźnymi Dioskurami.losowanie. Niektórzy usiłują zdjąć winę z Tezeusza utrzymując. nie zważając na niebezpieczeństwo. jeśli tylko potrafi. gdy Pejritoos poważnie potraktował tę propozycję. Pejritoos przypomniał mu o układzie. Wybrali # tylne wejśćie przez jaskinię w lakońskim Tajnarosie. matka Tezeusza. potem zaś oddali ją pod opiekę Tezeuszowi. że jeszcze mniej . że to Idas i Linkeus wykradli Helenę.c-103. Otoczyły ich sploty syczących węży. Hades wysłuchał spokojnie ich bezczelnego żądania i pozorując gościn#ość prosił. i przypomniał mu o przysiędze. a Hades przyglądał się z ponurym uśmiechem. w którym mogła wyjść za mąż za Tezeusza. i już wkrótce stukali do bram pałacu Hadesa. że powierzył ją Tezeuszowi jej ojciec.do wioski Afidnaj. żony Hadesa? Jest przecież najdostojniejszą # z mych córek. Inni natomiast twierdzą. łaskawie pozwoliła mu uwolnić przestępców i zabrać ich na ziemię. rozpoznał ich. który na rozkaz . którego wzięli na świadka swych ślubów. Ajtra. by zaopiekował się nią troskliwie. by usiedli. gniętych dłoni błagali go o pomóc.e 313. nie mogli więc wstać bez okaleczenia." Tezeusz wściekły był. mszcząc się na Dioskurach za uprowadzenie Leukippid. który od razu przyrósł do ich ciała.3 c. towarzyszy= ła Helenie i zajęła się nią serdecznie. który przegra. gdzie zgodnie z postanowieniem ciągnęli losy o Helenę. oto dlaczego ateńscy potom- . Powziąwszy takie postanowienie. Tyndareus. aż wreszcie oderwał go ze straszliwym hałasem. Przewidział on jednak. inni." rady wyroczni Zeusa. po czym jadąc na czele głównych sił porwali Helenę w chwili. jego siostrzeniec. biczowały ich Exynie. zachowując przy tym całą sprawę w tajemnicy. a wtedy. Minęło lat kilka i gdy Helena dorosła już do wieku. Przez cztery lata znosili takie tortury. nie będącą jeszcze w wieku odpowiednim do małżeństwa . Wspólnie zasięgnęli 103. i otrzymali ironiczną odpowiedź: "Dlaczego nie wybierzecie się do Tartaz'u i nie zażądacie dla Pejritoosa Persefony.4 d. Persefona przyjęła Heraklesa jak brata. Przypadła Tezeuszowi. powiedli armię na Lacedemon. Ale znaczna ćzęść jego ciała pozostała przylepiona do skały. by uniknąć przeprawy przez Letę. ale nie śmiał mu odmówić. aż Herakles. ma zamiar ją porwać. ńakazując swemu przyjacielowi Afidnosowi. gdy składała ofiaůry w świątyni Wyprostowanej Artemidy w Sparcie. któremu przypadnie. dowiedziawszy się.l b. gdy niemym gestem wycią. porwą jeszcze jedną córkę Zeusa dla tego. Wyruszyli więc razem i z mieczami #w dłoniach zstąpili do Tartaru. . Ćerber kąsał.

s . ale ziemia zadrżała ostrzegawczo. Tzetzes. Diodor z Sycylu.5.63.' 1.. Przecież to Pejritoos był duszą tego świętokradczego przedsięwzięcia. Tezeusza zaś uwięził w lochu. cit.. W wielu mitologiach najważniejsi herosi łamali bramy piekielne: w Grecji Tezeusz. Pejritoos zaś leżał obok Iksjona na złotym łożu. Gwydion i Amathaon.5. loc. W ten sposób święty król podstępem omijał prawo zakazujące mu przedłużenia panowania poza okres trzynastu miesięcy roku słonecznego (zob. Tezeusz. Herakles szalony.'jak się zdaje. 619. Źródłem mitu jest. I. X. 215. ' 314 103.1. przez Pauzaniasza. 28c).12. 31. chwilowa pozorna śmierć świętego króla ustępującego na jeden dzień władzy chłopcu . Diodor z Sycylu.26. 2.4. 4 itd). Varia historia. Ody. IV. Epitome. Następnie chwycił za rękę Pejritoosa. cit.1. Panyasis cyt. cit. Diodor z Sycylii.29. 835 i nast. loc.143. Hyginus. Horacy. w Irlandii Cuchulain. Pixidar cyt.24. w Babilonii Bel i Marduk 71. 4. Apollodoros. I. że Tezeusz i Pejritoós nigdy nie wybrali się do Tartaru. 3. jeszcze inne zaś głoszą. lecz jedynie dó pewnego tesprockiego albo moloskiego miaśta Kichyros.123. Niektórzy nawet twierdzili. 5.interrexowi..24. l. Fabulae. Plutarch. scholia do RycerzyArystofanesa. Hyginus. które bez przerwy porywała najstarsza z Erynii. Tezeusz. że Pejritoos ma zamiar porwać jego żonę.. a tamtejszy król Ajdoneus _ dowiedziawszy się.601-619. Apollodoros.27. IV.kowie Tezeusza mają tak śmiesznie małe pośladki. loc. Eustatios o Iliadzie Homera. loc. 31. Apollodoros.Seneka. ani drugiego. clt. Elian. Herakles (zob.1.1 ).18. więc go puścił. Plutarch. IV. . IV. przez Pauzaniasza. Fabulae 79.134c). z którego w końcu uwolnił go Herakles. 7. Diodor z Sycylii. s.63. Bel i jego następca Marduk spędzili okres abdykacji walcząc z potworem morskim Tiamat. Suidas pod hasłem "Lispoi". że nie uwolnił ani jednego. Plutarch. I. w Italu Eneasz. 79. Eneida. e. O Likofronie. Dionizos (zob.. Według innych relacji Herakles wyzwolił również i Pejritoosa. a przed ich wygłodzonymi oczami unosiły się wspaniałe potrawy. 1368. rzucił go na pożarcie psom. cit. w Brytanii Artur. 2. VI. Epitome.7. Pauzaniasz. w Bretanu Ogier le Danois. 170m) i Orfeusz (zob.5. Pozostawił Tezeusza przykutego do ognistego fotela. Diodor z Syćylii.41.5. loc. Wergiliusz. . 7. 41. Hipolit. Apollodoros. IV.Eurypides.6 6. Hyginus. II. I (zob.1-103.

Czteroletni pobyt Tezeusza w Tartarze odpowiada okresowi. że w sanktuarium attyckiej bogini Heleny w Afidnaj znajdował się wizerunek lub inny przedmiot kultu. jak gdyby był tylko zwyczajnym bliźniakiem-zastępcą. że pokonał wrota piekielne 103. Najbardziej wspaniałomyślnym ustępstwem na rzecz mitu ateńskiego było przyznanie.występującej w micie zarówno jako Helena (zob.przez Boreasza (zob. że uniknął śmierci ale peloponezyjscy nieprzyjaciele zdołali pokrzyżowae im plany. że nigdy mu się to nie udało. wskrzeszonym Teźeuszem. który się obraca"). w chwili gdy składała ofiary. 5.jeśli odwiedziny w Tartarze są powtórzeniem opowieści. 3. a nie na Tartar. z którego wydedukowana została opowieść o Jonaszu. 7). !1. przypomina porwanie Orejtyi. 74c) . Oczywiście jest również możliwe.4) w paszczy potwora morskiego. mogli dokonać najazdu morskiego na Tajnaros . podobniejak Iksjona i Syzyfa.2) przekazał z przeprosinami większość swoich świątyń i sanktuariów Heraklesowi Wybawcy. Jedna z etruskich waz przedstawia umierającego króla o imieniu Jazon (zob. ponieważ mógł wykazać się boskim pochodzeniem. Niektórzy utrzymywali. na sąsiednie miasto (zob. 62.148. który Ateńczycy ukradli lakońskiej odpowiedniczce tej bogini . która zesłała potop (zób. że Pejritoosa nie pogryzł Cerber. utrzymując.le imię Pejritoosa ("ten. lecz spotkała go wieczna kara. Tezeusz był jednak herosem swoistej rangi i trzeba mu przyznać. 37. którzy wyruszali na bitwę z atlantyckimi bałwanami. twierdząc. zostającemu wówczas nowym świętym królem. i usiłowali wyjaśnić. Podobna para bliżniaków. Uwiedzenie Heleny. po którym święty król zazwyczaj ustępował miejsca śwemu bliźniakowi-zastępcy. lecz psy moloskie. 73.wcieleniem bogini morskiej Isztar. Jest to prawdopodobnie obraz. Ateńczycy usiłowali awanśować swego narodowego herosa do rangi boga olimpijskiego. że Tezeusz wypuszczony za kaucją po upokarzających przejściach na Fotelu Zapomnienia (zob. gdy wstępuje do nieba i żegna się z Tezeuszem pozostającym u boku Bogini Sprawiedliwości. 4. by ten właśnie element podkreślić. dokonało najazdu miłosnego I. 6. Inni interpretowali opowieść racjonalistycznie.3). Ateńskim mitografom udało się ukryć zaciekłą rywalizację między Tezeuszem a jego przyrodnim bratem Pejritoosem (zob. Idas i Linkeus.6-104. dowodzi. została wprowadzona do opowieści po to. największe i najgroźniejsze bestie w Grecji. które podobnie jak Kastor i Polideukes.d 315 . a na jednym z malowideł z południowych Włoch widzimy go. że i on miał pełne prawo do tytułu świętego króla. tak jak starożytnych królów irlandzkich. 48a) i być może zostało wydedukowane z tego samego obrazu przedstawiającego orgie erotyczne podczas ateńskich Tesmoforiów. którego prace i cierpienia naśladował. jeden z braci uniknął śmierci. jak też i Persefona-przedstawiając obu jako kochające się królewskie rodzeństwo. Prawdopodobnie topiono ich obrzędowo. podobnie jak to uczynili z Heraklesem i Dionizosem.i to miasto właśnie odebrali potem Spartanie. że dokonał najazdu na Kichyros.95. Jonaśzem w tym wypadku jest Marduk.2) o względy Bogini Śmierci w Życiu .

czyniąc ich poddanymi awanturni- ' Miara d#ugości w Grecji starożytnej. Tylko ich ziemie oszczędzono w wojnie peloponeskiej. 104 ŚMIEftĆ TEZEUSZA a.1 stadion =190 m. zaprowadzili ich do Afidnaj. Dekelejczycy nadal jednak zwolnieni byli od wszystkich podatków spartańskich i mieli prawo do zaszczytnych miejsc podczas uroczystości spartańskich. w którym spotykają się filozofowie. Ajgeus skazał na wygrlanie Peteosa. biednym zaś tłumacząc. ojca Sikiona i Koryntosa. syna Peteosa. gdzie Helena przebywa. Tamtejsza wyrocznia apollińska znana była z przypochlebiania się Spartanom walczącym z Atenami. Dioskurowie. gdzie czekała na niego śmierć. Jest to piękny. . Ateńczycy zaprzeczyli. że nie mają pojęcia. kiedy to najaad spartański spustoszył Attykę. wzięło swą nazwę miasto Maraton. i mianowali go regentem Aten. że miejsce pobytu Heleny zdradził pewien Arkadyjczyk. po czym udało mu się wydostać stamtąd cało. Dioskurowie zebrali armię złożoną z Lakończyków i Arkadyjczyków. wyzwolili ją.2 c. Arkadyjskim oddziałem armii Dioskurów dowodził Maratos# który. by wymieniać swe bezbożne poglądy na naturę bogów. Dioskurowie odnaleźli tam swą siostrę. Niektórzy twierdzą. Akademos albo Echedemos. że Spartanie otaczali go za życia wielkim szacunkiem i oszczędzali jego niewielki mająteczek nad rzeką Kefisos. po czym zburzyli doszczętnie miasto. którzy ganili postępowanie Tezeusza.3 d. że zabrano im ojczyznę i religię. Inni natomiast opowiadają. złożył siebie w ofierze na czele swych wojsk. sprowadzil gnania Menesteusa. syna Orneusa i wnuka Erechteusa. W tym czasie #iedy Tezeusz przebywał w Tartarze. że przedostał się do samego środka kreteńskiego labiryntu. wyruszyli na Ateny i zażądali wydania Heleny. w odległości sześciu stadionów* od Aten. dobrze nawodniony park. Wiadomo. przypominając arystokracji. jakoby ją ukrywali. twierdząc. Ośrodkiem wrogości w stosunku do Tezeusza były zapewne Delfy. którego do Attyki zaprosił Tezeusz.w tym znaczeniu.# dorównywała ich potędze morskiej. Gdyby potęga lądowa Ateńczyków #. że federalizacja pozbawiła ich władzy. Tezeusz zostałby Olimpijczykiem lub przynajmniej narodowym półbogiem. a nie od Maratona. Wreszcie mieszkańcy Dekelei. Miejsce to nazywa się obecnie Akademią. Podczas nieobecności Tezeusza przebywającego podówczas w Tartarze potrafił przypodobać się ludowi ateńskiemu. Ów enesteus był pierwszym demagogiem. posłuszny wyroczni. pragnąc upokorzyć Tezeusza. wobec czego Dioskurowie przystąpili do łupienia Attyki. że to od niego.1 b.

Życzenie ich spełniono i w ten sposób Dioskurowie zostali honorowyini obywatelami Aten. wzniósł natychmiast ołtarz Heraklesowi Wybawcy i przekazał mu prawie wszystkie swoje świątynie i gaje z wyjątkiem czterech. który zresztą ustąpił z tronu i podobno już nie żyje. Odtąd. który Tezeusz zobaczył. tak jak to uczynił Pylios z Heraklesem. g. b#>ła wyspa Skyros. że nie potrafił dużej utrzymać#porządku publicznego. Po upadku Afidnaj. i siostrą Pejritoosa jako jej służącą. gdzie zdobył wielką sławę jako strateg. Tezeusz zdobył podobno gwałtem Anakso z Trojzeny i miał przespać się z Jopą. chociaż żył w wielkiej przyjaźni z Menesteuśem przyjął go z wszelkimi honorami należnymi jego sławie i rodowi. Był jednak bardzo osłabiony po torturach.oddawano im cześć boską.niektórzy twierdzą. Ateny zaś zastał tak straszliwie zdemoralizowane walkami partyjnymi i buntami. ale Likomedes. Adoptował ish Afidnos. . urodziła Tezeuszowi córkę ifigenię i tam też ustanowiła sanktuaxium Artemidy w podzięc# za szczęśliwy poród. a po odniesionym zwycięstwie wyrocznia w Delfach nakazała 104. gdzie zaopiekował się nimi Elpenor. Menesteus przekonał lud. od dawna uważający ten majątek za swoją własność. zginął jednak w bitwie.4 e. że Dioskurów należy powitać jako dóbroczyńców i wyzwolicieli miasta. gdzie król Likomedes.i # ka niewiadomego pochodzenia. że Helena była jeszcze dziewicą. Dioskurowie. które zachował dla siebie. gdy Ateny były już zagrożone. że dzieci same uciekły tam przed jego powrotem . prosił o pozwolenie osiedlenia się na wyspie. że była już w ciąży i po drodze. w pobliżu Eubei.' h. pod pretekstem pokazania mu granic posiadłości wyprowadził go na szczyt skały i strącił z niej. Tezeusz. córką Ifiklesa z Tirynsu. W czasie burzy okręt zboczył z kursu i pierwszym lądem.po czym uroczyście przeklął miasto z góry Gargettos i popłynął na Kretę. Tezeusz. podobnie jak dopuszczono do nich Herakleśa. Po nim na tron wstąpili synowie Tezeusza. w Argos. dopóki kości Tezeusza pozostaną na . że jeszcze przez kilka pokoleń po jego śmierci nie potrafili zdobyć się na właściwą ocenę zalet Tezeusza. po czym w pełnej zbroi ruszył na Persów.k 317 przeniesienie szczątków Tezeusza do ojczyzny.d-104. uradowani zabrali z powrotem do Sparty Helenę wraz z Ajtrą.6 Cichcem wywiózł swe dzieći z miasta na Eubeję. który #v niedługim czasie wrócił z Tartaru. gdy wschodziła ich konstelacja. opowiadając potem. gdzie obiecał mu schronienie Deukalion. Niektórzy twierdzą. Mieszkańcy Skyros przez wiele lat dokucz#li Ateńczykom swoją krnąbrnością. Jego miłostki sprawiały Ateńczykom tyle kłopotu. Menesteus mógł więc teraz spokojnie zasiadać na tronie ateńskim. Zachowali się zresztą bardzo przyzwoicie i zażądali jedynie dopuszczenia ich do misteriów eleuzyńskich. w dowód wdzięczności za łaski okazanepospólstwu. Był jednym z zalotników Heleny i poprowadził wojska ateńskie pod Troję. który odziedziczył majątek na Skyros. że Ateny dopóty nie zaznają spokoju. a wyrocznia orzekła. Podczas bitwy maratońskiej duch jego wyłonił się z ziemi dodając Ateńczykom odwagi.316 104.s i. syn Chalkodonta . inni. że Tezeusz pijany po uczcie spadł do morza.i-104. matką Tezeusza.5 f.

8 9. który 7. jako trzecia potęga liczby parzystej. Tezeusz. cit.15.6. nad którymi znęcają się ich panowie.5. Tezeusz. 5. symbolizuje niezachwianą władzę Posejdona. że był synem Posejdona. loc. IV. chwycił motykę i szybko zaczął powiększać dół wykopany przez orła.32. 3 6.9 Trudno jednak było je odzyskać. a może dlatego.1. cit. jak tylko Tezeusz. Tezeusz.17.5. i robotnicy. Pierwszą wojnę między Pelopońezyjczykami i Ateńczykami wywołało porwanie przez niego Heleny. Epitome. Pauzaniasz. 3. ponieważ zatrzymano go w Tartarze w tym czasie. Plutarch.1. Plutarch. I. Plutarch. Pauzaniasz. święto Posejdona zaś obchodzone jest również.22.12 1. 35.ll k. Apollodoros. 79. Dzień ten wybrano chyba dlatego. loc cit.1.1 i I. Plutarch. objął wraz z Heraklesem i Hermesem palronat nad wszystkimi gimnazjonami i szkołami zapaśniczymi w Grecji. 6. 12. III. Nie mógł to być nikt inny. cit.23.73. Brał udział w kalidońskich łowach. Epitome.6. Tezeusz. IV. ponieważ Skyryjczycy byli równie odważni jak krnąbrni i kiedy Kimon zdobył wyspę..5. 1. którży padli pod Tebami i tylko dlatego nie został jednym z Argonautów. Varia bistoria. I..7. których przodkowie zwracali się do Tezeusza o obronę przed ciemięzcami. Tezeusz. Ale Kimon zauważył.13. Dikajarchos cyt. I.4 11. 32. cit. loc. Plutarch. Plutarch. 8. Pauzaniasz. II. w której znaleźli szkielet wysokiego człowieka oraz włócznię z brązu i miecz. szukają teraz schronienia w jego sanktuarium. Pauzaniasz.cit. Plutarch.Dikajarchos cyt.1. Kimon.Apollodoros. Fabulae.3. 4. Szkielet z wszystkimi honorami przewieziono do Aten i złożono z wielką ceremonią w sanktuarium Tezeusza w pobliżu Gimnazjonu.23. loc.Elian. w którym pochowany został Tezeusz. Uznał to za znak nieba. ponieważ osiem. Diogenes Laertios. Herodot.10. IX. Tezeusz.35. loc. Hyginus. Przysłowiowe jest jego podóbieństwo do Heraklesa.9. przez Plutarcha.32. Plutarch. Pauzaniasz.19. III. kiedy oni odpływali na Kolchidę. Pauzaniasz. Plutarch. nie chcieli zdradzić miejs#a. Niemal natychmiast motyka uderzyła o kamienną trumnę. 318 104. ApoZlodoros. 7.wyspie. ósmego dnia miesiąca. . 29 i 36.lo j. Filochoros cyt. Hereas cyt: przez Plutarcha. loc. drugą zaś odmowa wydania synów Heraklesa królowi Eurysteusowi. Pauzaniasz. Apoloniusz z Rodos. gdzie każdego ósmego dnia miesiąca składa mu się ofiary. Niewolnicy. 33. przez Plutarcha.17.nakomicie grał na lirze. V. Tezeusz. 2.